Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 876

Wijziging van de Mediawet 2008 en de
Tabakswet ter implementatie van de richtlijn
Audiovisuele mediadiensten

Nr. 23

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juni 2009
Op verzoek van het lid Atsma heb ik toegezegd nog voor de stemmingen
op 9 juni a.s. een brief te sturen waarin ik inga op de juridische complicaties van de amendementen nrs. 12 en 13 (van de leden Van Dam en
Remkes) bij het wetsvoorstel «wijziging van de Mediawet 2008 en de
Tabakswet ter implementatie van de richtlijn Audiovisuele mediadiensten»1 (hierna: de Richtlijn).
1. Inleiding
Ik wil in deze brief allereerst nogmaals benadrukken dat ik in artikel 5.4,
dat een implementatie is van artikel 3 duodecies van de Richtlijn, zoveel
mogelijk een evenwicht heb aangebracht tussen de betrokken belangen.
Daarbij gaat het om het belang van het recht op vrije nieuwsgaring enerzijds (het binnen een redelijke termijn kunnen uitzenden van belangrijke
nieuwsbeelden) en het belang van de exclusieve rechtenhouder anderzijds (het kunnen terugverdienen van duurbetaalde uitzendrechten).
In de wet is geen definitie van «evenement» in de zin van artikel 5.4 opgenomen omdat de verzoekende aanbieder van een omroepdienst vrij dient
te zijn in de keuze van fragmenten van evenementen van groot belang. Er
zijn wat betreft aard en aantal evenementen dus geen beperkingen. Het
vijfde lid van artikel 5.4 moet aan de ene kant voorkomen dat een
aanbieder van een omroepdienst van iedere wedstrijd of onderdeel van
een evenement 90 seconden kan opvragen voor een prijs die nihil is. Aan
de andere kant moet het voorkomen dat een aanbieder van een omroepdienst die de exclusieve rechten heeft verworven, van een meerdaags
evenement (denk aan de Olympische Spelen of de Tour de France) slechts
90 seconden van het gehele meerdaagse evenement ter beschikking stelt.
Op grond van het vijfde lid moet hij van iedere dag van het meerdaags
evenement 90 seconden afstaan.

1

Kamerstukken II, 2008–2009, 31 876, nr. 2.

KST131598
0809tkkst31876-23
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 876, nr. 23

1

Hieronder zijn de amendementen Van Dam en Remkes in artikel 5.4
verwerkt (lid 3, onder b, en lid 5 komen te vervallen).
1. Aanbieders van omroepdiensten die exclusieve rechten hebben
verworven ten aanzien van evenementen van groot belang, stellen
korte fragmenten daarvan tegen vergoeding ter beschikking van
andere aanbieders van omroepdiensten in de Europese Gemeenschap
die daarom verzoeken. De verzoekende aanbieder van een omroepdienst is vrij in de keuze van fragmenten van evenementen van groot
belang.
2. Korte fragmenten duren maximaal 90 seconden per evenement en
mogen onbeperkt worden herhaald binnen één etmaal.
3. Voor verspreiding van de korte fragmenten gelden de volgende voorwaarden:
a. korte fragmenten worden uitsluitend opgenomen in dagelijks
geprogrammeerde algemene nieuwsprogramma’s;
b. korte fragmenten worden niet gebruikt om een overzicht te geven
van competitieronden van een sportevenement;
c. korte fragmenten worden, indien het wedstrijdbepalende sportmomenten betreft, niet eerder verspreid dan nadat de exclusieve
rechten van het evenement, voor volledig rechtstreekse en gedeeltelijk uitgestelde verslaggeving, voor de eerste maal zijn gebruikt;
en
d. tijdens de verspreiding van een kort fragment wordt de bron
vermeld, tenzij dat om praktische redenen niet mogelijk is.
4. Alleen de media-instelling die korte fragmenten overeenkomstig het
derde lid verspreidt, kan het desbetreffende programma in identieke
vorm als media-aanbod van haar mediadienst op aanvraag aanbieden.
5. Een speeldag van een sportcompetitie of sportevenement wordt als
één evenement beschouwd.
6. De vergoeding voor een kort fragment bedraagt niet meer dan de extra
kosten die rechtstreeks voortkomen uit het verschaffen van toegang tot
het signaal.
7. Bij algemene maatregel van bestuur kunnen nadere regels worden
gesteld over het ter beschikking stellen van korte fragmenten en het
gebruik daarvan.
2. Amendementen 12 en 13
Zoals ik in het AO heb aangegeven laat ik het oordeel over amendement
12, het schrappen van lid 3, onder b, over aan de Kamer. Om deze reden
concentreer ik mij in deze brief op amendement 13, waarbij ik wel belangrijke (juridische) complicaties zie.
Indien het vijfde lid van artikel 5.4 wordt geschrapt kan dat leiden tot een
situatie dat een omroepdienst van iedere afzonderlijke wedstrijd uit een
competitie of een kampioenschap 90 seconden beeld opvraagt bij de
exclusieve rechtenhouder. Het wordt dan bijvoorbeeld mogelijk, zeker in
combinatie met het schrappen van lid 3, onder b, dat in een nieuwsprogramma een minutenlang «sportblok», met een competitieoverzicht
van de die dag gespeelde wedstrijden, wordt uitgezonden. Naar mijn
mening is er dan geen sprake meer van een flitsenregeling maar van een
samenvattingenregeling, en leidt dit tot een onaanvaardbaar grote
inbreuk op exclusieve rechten. Er ontstaat hiermee onevenwichtigheid
tussen het belang van de exclusieve rechtenhouder en het belang van
vrije nieuwsgaring. De vragende partij krijgt op basis van een zo ruime
flitsenregeling immers, vrijwel gratis, een belangrijk deel van de beelden
van een competitie of kampioenschap, waarvoor door een rechtenhouder
vaak veel geld is betaald.
Bij de belangen die spelen moet overigens ook gedacht worden aan de
oorspronkelijk rechthebbenden van de uitzendrechten, zoals de (overkoe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 876, nr. 23

2

pelende) sportorganisaties. Deze sportorganisaties hebben al te maken
met de zogenoemde nationale evenementenlijst (zie de bijlage bij het
Mediabesluit 2008). Op deze lijst staan evenementen van aanzienlijk
belang voor de samenleving die bij uitzending te zien moeten zijn op een
open net, waarvan de uitzendrechten dus niet aan een betaalzender
mogen worden verkocht. De doelstelling van de evenementenlijst is dat
de, voor de Nederlandse samenleving, belangrijke sport- (en culturele)
evenementen voor een breed publiek toegankelijk zijn, rechtstreeks of in
samenvatting.
3. Juridische complicaties van amendement 13

3.1 Contracten
In het algemeen is in contracten ten aanzien van uitzendrechten opgenomen dat de degene die de rechten verwerft, geen beelden aan derden
mag afstaan zonder toestemming van de oorspronkelijk rechthebbende
(er is geen recht op doorlevering). De flitsenregeling brengt met zich mee
dat de oorspronkelijk rechthebbende (sportorganisaties/rechtenmakelaars), op grond van artikel 5.4 in de Mediawet, akkoord moet gaan met
het afstaan van korte fragmenten door de omroeporganisatie die de exclusieve rechten heeft verworven, ook als dit in een contract anders zou zijn
geregeld.
Zoals in het begin van deze brief is aangegeven leidt het schrappen van
het vijfde lid tot een regeling waarbij 90 seconden per wedstrijd zou
kunnen worden opgevraagd. Hiermee wordt feitelijk een tweede
samenvattingenrecht gecreëerd. Zeker in dat geval kan verwacht worden
dat (buitenlandse) rechtenverkopers, met name als het gaat om nog
lopende contracten, naar de rechter zullen gaan om de (proportionaliteit
van de) regeling aan vechten.

3.2 Gevolgen voor het gelijk speelveld
Een verdergaande implementatie van de flitsenregeling kan gevolgen
hebben voor het gelijk speelveld. Mocht Luxemburg niet een ruime
flitsenregeling vaststellen (vergelijkbaar aan 5.4, zonder het vijfde lid),
maar de richtlijn op een minder ruim niveau implementeren, dan kan de
volgende situatie ontstaan. De RTL-zenders, die onder de bevoegdheid
van Luxemburg vallen, kunnen wel 90 seconden per wedstrijd opvragen
bij de zenders die onder Nederlandse jurisdictie vallen (denk aan de
Nederlandse voetbalcompetitie), maar de Nederlandse zenders kunnen
niet 90 seconden per wedstrijd opvragen van de evenementen waarvan
RTL de rechten heeft verworven (bijvoorbeeld de komende jaren van de
Europa League). Dit leidt tot een ongelijke situatie.

3.3 Europese Commissie
De wet zoals die wordt aangenomen moet worden voorgelegd aan de
Europese Commissie, die moet instemmen met de (wijze van) implementatie. De vraag is of een zo ruime flitsenregeling (na het schrappen van het
vijfde lid) nog proportioneel geacht kan worden. Ook de Commissie zal
daarbij kijken naar een aanvaardbaar evenwicht tussen het belang van
vrije nieuwsgaring en het belang van de exclusieve rechtenhouder. Het is
een reëel risico dat de Commissie artikel 5.4, waarbij het vijfde lid komt te
vervallen, niet zal goedkeuren. Ik ga er niet vanuit dat de Commissie
bezwaar zal hebben tegen het vervallen van lid 3, onder b.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 876, nr. 23

3

4. Concluderend
Gezien de grote (juridische) complicaties van met name amendement 13,
in het bijzonder het risico dat de Europese Commissie deze wijze van
implementatie niet zal goedkeuren, ontraad ik dit amendement.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R. H. A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 876, nr. 23

4