Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 625

Hulp, handel en investeringen

Nr. 119

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 augustus 2014
Naar aanleiding van het verzoek van de Tweede Kamer (motie van het lid
De Caluwé, Kamerstuk 33 625, nr. 101 van 13 mei 2014) ontvangt u hierbij
een nadere uitwerking van het Meerjarig Strategisch Plan (MJSP) Mali
2014–2017. Conform de toezegging gedaan bij het AO MINUSMA d.d.
21 mei 2014 (Kamerstuk 29 521, nr. 250) wordt een toelichting gegeven op
het beleid voor Veiligheid & Rechtsorde. Daarbij komt ook de samenwerking met de EU aan de orde. In september zal de Kamer via de
resultaatsfiches worden geïnformeerd over de in 2013 behaalde
resultaten.
De context en beleidswijzigingen
Ruim een jaar geleden informeerde het kabinet de Kamer over de positie
van het kabinet ten aanzien van de Nederlandse steun aan Mali
(Kamerstuk 32 605, nr. 122). Op dat moment werd de hulp langzaam
hervat, onder strikte voorwaarden en in lijn met het beleid van andere
partners zoals de EU en de VN. Deze steun verliep vooral via maatschappelijke organisaties en de decentrale overheid. Voor hervatting van directe
steun aan de centrale Malinese overheid achtte ik het destijds nog te
vroeg.
Politiek
Sindsdien hebben zich in Mali zowel bemoedigende als verontrustende
ontwikkelingen voorgedaan. Dankzij succesvol verlopen presidents- en
parlementsverkiezingen is de constitutionele orde hersteld. De overheid
heeft bovendien ambitieuze plannen in gang gezet op terreinen als
anti-corruptie, rechtsstaatontwikkeling en het leveren van basisdiensten.
Daar staat tegenover dat de situatie in het Noorden van Mali instabieler is
geworden. De regering heeft te weinig ondernomen om tot succesvolle
onderhandelingen met rebellerende groeperingen in het Noorden te
komen. Het besef dat er geen militaire oplossing voor het conflict bestaat

kst-33625-119
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 119

1

is pas doorgedrongen na de nederlaag van het Malinese leger in Kidal in
mei jl. Pas daarna werd de weg naar onderhandelingen geopend. De
besprekingen in Algiers hebben een door alle aanwezige partijen
ondertekende routekaart opgeleverd. De verdere inhoudelijke besprekingen starten waarschijnlijk medio augustus.
Begroting
Recentelijk zijn twijfels gerezen over de oprechtheid van de door de
regering geïnitieerde transparantie- en anti-corruptie initiatieven. De
extra-budgettaire aanschaf van een regeringsvliegtuig en een bankgarantie voor de aankoop van uitrusting voor het leger gaven hiertoe
aanleiding. Kritiek van het Internationale Monetaire Fonds op het
gevoerde Malinese financiële beleid heeft ertoe geleid dat de Wereldbank
en EU geplande betalingen hebben opgeschort. Nederland ondersteunt
deze kritische lijn. In september zal blijken of het IMF de uitvoering van de
door de Malinese regering aangekondigde verbetermaatregelen
voldoende vindt. Het kabinet volgt dit op de voet.
De begrotingssteun van de EU is naar aanleiding van de crisis in Mali
vervat in een State Building Contract waarin scherpe voorwaarden zijn
verbonden aan betalingen. De resterende betaling voor 2014 is
opgeschort n.a.v. bovengenoemde problemen. Toezicht vindt plaats op
basis van meetbare indicatoren in sectoren als gezondheidszorg, water en
voedselzekerheid. Nederland heeft eerder als specifieke indicator het
aannemen van een anti-corruptie wet ingebracht. Inmiddels is door het
Malinese parlement een anti-corruptie wet aangenomen.
Om de kritische dialoog met de Malinese overheid aan te kunnen gaan
moet de internationale gemeenschap laten zien dat we de regering
serieus willen ondersteunen bij de moeizame en langdurige hervormingen. Het is noodzakelijk om de enorme kloof tussen burger en staat te
overbruggen. De capaciteit van de Malinese overheid dient daartoe te
worden versterkt. Hiertoe worden concrete projecten ondersteund, die de
Malinese ministeries in staat stellen hun taken in de vorm van levering
van basisdiensten zoals distributie van zaaigoed, onderwijs en gezondheidszorg beter uit te voeren.
Afstemming NL – EU
De EU en de lidstaten hebben op basis van een gemeenschappelijke
analyse een gezamenlijke programmering opgesteld. Hierbij is de analyse
van het Nederlandse MJSP overgenomen. Na goedkeuring in Brussel en
bespreking met de Malinese autoriteiten zal deze Joint Programming
opgenomen worden in de Stratégie Conjointe de l’Aide Publique (SCAP),
het Malinese document voor de coördinatie van alle hulp. Dit SCAP zal
naar verwachting in september in Parijs gepresenteerd worden.
De benadering die Nederland en de EU hanteren vloeit voort uit de New
Deal betreffende fragiele staten. Door op beleidsterreinen zowel direct
met maatschappelijke organisaties als met de overheid te werken wordt
synergie gecreëerd.
De inzet van financiële middelen door Nederland via het zogenaamde
Fonds National pour la Stabilisation Economique et Social is complementair aan de ondersteuning door de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 119

2

Aanpassing MJSP
De huidige situatie vereist een grotere aandacht voor het functioneren van
de rechtsstaat, het verbeteren van de toegang tot recht voor de Malinese
burger en de bestrijding van corruptie en straffeloosheid. Daarom heeft
het kabinet besloten Veiligheid en Rechtsorde als speerpunt toe te voegen
aan het Meerjarig Strategisch Plan voor Mali (onderstaand uitgebreid).
De programma’s van de speerpunten Water (in combinatie met voedselzekerheid) en Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten zijn zoveel
mogelijk voortgezet, daar waar het niet om directe steun aan de centrale
overheid gaat. Naar aanleiding van de crisis wordt binnen deze
programma’s meer nadruk gelegd op het verminderen van conflicten
tussen bevolkingsgroepen.
Een goed voorbeeld hiervan vormt de financiering van een project van de
Near East Foundation. In dit project worden gemeenschappen in
Noord-Mali gestimuleerd om onderlinge afspraken te maken over aanleg
en gebruik van gemeenschappelijke watervoorzieningen. Dit draagt bij
aan een duurzamere voedselvoorziening en ook aan het voorkomen van
conflicten tussen die gemeen-schappen. Verder is naar aanleiding van de
crisis de geografische focus van het Nederlandse OS-programma
aangepast. Behalve op de regio’s Mopti en Ségou is deze nu ook gericht
op Gao en Timboektoe.
Verder heeft het kabinet middelen die vorig jaar vrijvielen door de
bevriezing van directe steun aan de centrale Malinese overheid ingezet
om dialogen op gemeenschapsniveau op gang te brengen en de
voorbereiding van de verkiezingen te ondersteunen. Via een bijdrage aan
UNDP werd de organisatie van de verkiezingen gefinancierd. OxfamNovib versterkte, dankzij een bijdrage van Nederland, via lokale organisaties de verkiezingswaarneming bij de presidentiële verkiezingen.
Daarnaast werd de gezondheidszorg in oorlogsgebieden ondersteund,
kreeg een NGO op het gebied van mensenrechten financiële hulp en
droeg de ambassade bij aan het redden van de manuscripten uit
Timboektoe.
Het Veiligheid & Rechtsorde programma
Voor het nieuwe speerpunt Veiligheid en Rechtsorde is een bilateraal
programma ontwikkeld dat nauw aansluit bij de Nederlandse positie in
Mali, bij de geïntegreerde benadering die het kabinet voorstaat en de
aanzienlijke bijdrage aan MINUSMA. Tegelijkertijd volgt het programma
de beginselen van de New Deal voor fragiele staten en sluit het nauw aan
bij de inzet van de EU.
Voor de herziening van het MJSP is een nieuwe contextanalyse opgesteld.
Verder zijn studies uitgevoerd naar het functioneren van de strafrechtketen en naar de perceptie van de bevolking ten aanzien van justitie en
verzoening. Deze onderzoeken werden door lokale experts uitgevoerd en
begeleid door de Nederlandse NGO’s Centre for International Legal
Cooperation (CILC) en het Hague Institute for Internationalization of Law
(HiiL).
Op basis van deze analyses is een programma ontwikkeld waarin
rechtsstaatontwikkeling centraal staat. Hierbinnen bestaat speciale
aandacht voor versterking van de strafrechtketen en het bevorderen van
toegang tot het recht voor de burger. Gezien het gebrek aan vertrouwen
van de bevolking in de overheid is de grootste winst juist op het decentrale niveau te behalen. Een functionerende rechtsorde moet op termijn
ook de condities creëren voor het vertrek van MINUSMA. Het programma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 119

3

sluit aan bij de overige inzet van Nederland in Mali in de regio’s Ségou,
Mopti, Timboektoe en Gao.
Het Veiligheid en Rechtsorde programma heeft drie aandachtsgebieden:
Versterken van de strafrechtketen: In september zal Nederland op basis
van de genoemde CILC-studie samen met MINUSMA consultaties
organiseren op regionaal niveau. Deze moeten resulteren in een breed
gedragen programma om de strafrechtketen op decentraal niveau te
versterken. De professionals uit de strafrechtketen in de betreffende
regio’s, het Malinese Ministerie van Justitie, UNDP en lokale NGO’s zijn
betrokken bij dit proces. Het programma zal onder andere bijdragen aan
de operationele capaciteit van rechtbanken en openbaar ministerie en een
betere samenwerking in de strafrechtketen.
Vergroten van toegang tot het rechtssysteem: Terugkeer van de rechterlijke macht naar het Noorden is een eerste voorwaarde om toegang tot
recht mogelijk te maken. Gerechtsgebouwen die beschadigd zijn door de
gevechten in het Noorden worden hersteld zodat rechters en officieren
van justitie terug kunnen keren. In alle gerechtsgebouwen wordt een plek
ingericht voor onafhankelijk juridisch advies dat zal worden verstrekt door
Malinese NGO’s, met Nederlandse financiering. Dit programma richt zich
ook breder op de doorwerking van het statelijke recht op lokaal niveau en
op het leveren van basis juridische dienstverlening aan de bevolking in
het noorden. Hierbij hoort ook het versterken van de rol van civil society
organisaties als tegenwicht voor de actoren van de strafrechtketen en bij
corruptiebestrijding.
Bevorderen van inclusieve politieke processen: Het functioneren van de
rechtsstaat is niet alleen een verantwoordelijkheid van de juridische
instituties. Politiek leiderschap en een politiemacht die op lokaal niveau
oog hebben voor de behoeften van de bevolking zijn minstens zo
belangrijk. Nederland financiert daarom ook de training van burgemeesters en raadsleden, opdat zij een constructievere rol kunnen spelen
in zowel de strafrechtketen als bij verzoeningsprocessen. Voorts zal een
programma op het gebied van «community policing» worden uitgevoerd
om de relatie tussen politie en bevolking te verbeteren. De positie van
vrouwen bij de politie krijgt hierbij bijzondere aandacht.
De komende jaren wil Nederland via het Veiligheid en Rechtsorde
programma werken aan de volgende resultaten:
− Meer operationele capaciteit van rechtbanken en openbaar ministeries;
− Bewustwording bij burgers over hun rechten en hoe die op te eisen;
− Betrokkenheid van burgers bij het bestrijden van corruptie;
− Berechting van mensenrechtenschendingen begaan tijdens de crisis
met nadrukkelijke aandacht voor geweld tegen vrouwen en meisjes.
Het ontwikkelingsbeleid heeft zich in de afgelopen periode aangepast aan
de nieuwe situatie. Veiligheid & Rechtsorde is daarin een belangrijk thema
geworden, maar de andere speerpunten zijn minstens zo belangrijk. Zij
maken een integraal onderdeel uit van het streven naar duurzame
stabiliteit en ontwikkeling in Mali. In afstemming met de EU en de VN
positioneert Nederland zich daarbij als kritische doch betrouwbare partner
van Mali.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 119

4