2021D44128

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken hebben de
onderstaande fracties enkele vragen en opmerkingen over de brief van de
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties d.d. 29 oktober
2021 inzake het bij de Kamer voorgehangen Ontwerpbesluit tot verlenging
van de werkingsduur van de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19
(Kamerstuk 35 590, nr. 28).
De fungerend voorzitter van de commissie,
Martin Bosma
De griffier van de commissie,
De Vos

nds-tk-2021D44128

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de GL-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de FvD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie

2
2
2
3
3
4

II

Antwoord/ reactie van de Minister

5

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voornemen om de Tijdelijke wet verkiezingen covid-19 (Twv) te
verlengen tot 1 juli 2022. Het komt deze leden voor dat het verstandig is
om de wet te verlengen, gelet op de onzekere tijd wat corona betreft. Een
en ander met het oog op de te nemen maatregelen en de voorbereidingstijd die gemeenten nodig hebben. Aan het slot van de toelichting
spreekt de Minister het voornemen uit om de Tijdelijke wet verkiezingen
covid-19 na de gemeenteraadsverkiezingen «zo spoedig mogelijk» te laten
vervallen, zodra de epidemiologische omstandigheden dat toelaten en
dus zo mogelijk ruim vóór 1 juli 2022. Aan de ene kant is de wens deze
wet zo spoedig mogelijk te willen laten vervallen te begrijpen, maar aan
de andere kant is het onzeker hoe het met corona zal gaan en of er nog
beperkende maatregelen nodig zullen zijn. Zij vragen de Minister daar op
in te gaan.
Voorts vragen de leden van de VVD-fractie de Minister om toe te lichten of
de mogelijkheden in de Twv voldoende zijn om in de huidige pandemische situatie de verkiezingen veilig te laten verlopen. Indien toch meer
maatregelen nodig zijn, hoe ziet de Minister het wetgevingstraject dan
voor zich?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van het voornemen tot
het verlengen van de tijdelijke maatregelen in verband met corona
rondom de verkiezingen en hebben hierover nog enkele vragen. Deze
leden hebben begrip voor het voornemen de maatregelen te verlengen
gezien de coronapandemie, die nog altijd veel mensen treft. Zij vragen
wel naar de concrete maatregelen die voortvloeien uit de tijdelijke wet die
ingezet worden tijdens de aankomende gemeenteraadsverkiezingen. Zo
hebben zij begrepen dat briefstemmen bij de aankomende gemeenteraadsverkiezingen niet mogelijk zal zijn. Klopt dit? Gezien de nadelen die
aan het briefstemmen kleven steunen zij dit besluit. Tegelijkertijd voorzag
het briefstemmen in een behoefte voor mensen die niet naar een
stemlokaal durfden of wilden in verband met de pandemie.
De leden van de SP-fractie constateren ook dat gemeenten niet meer
stembureaus hebben ingericht op de belangrijkste verkiezingsdag zelf,
ondanks de aangenomen motie Van Raak (Kamerstuk 35 590, nr. 15). Ook
zijn er veel gemeenten die geen gebruik hebben gemaakt van alternatieve
mogelijkheden als mobiele stembureaus, stemmen in tenten en drivethrough stembureaus. Twaalf procent van de niet-stemmers gaf in een
peiling van onderzoeksbureau Ipsos aan niet te hebben gestemd vanwege
corona. Dat aantal is te hoog vinden deze leden. Is de Minister bereid een

2

minimumnorm op te leggen voor het aantal stembureaus per gemeente,
waarbij er bijvoorbeeld een afstandscriterium en/of inwonersnorm wordt
gehanteerd? Kunnen gemeenten stemmen aan huis mogelijk maken,
waarbij stembureauleden bij mensen langs gaan? Is er een mogelijkheid
tijdens de gemeenteraadsverkiezingen, anders dan een machtiging, voor
mensen die niet naar een stembureau willen of durven, om zelf te kunnen
stemmen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GL-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van het
verlengingsbesluit. Deze leden hebben, gelet op de epidemiologische
situatie, alle begrip voor het verlengingsbesluit. Zij hebben nog wel enkele
vragen die zij graag aan de Minister willen voorleggen.
Allereerst vragen de leden van de GroenLinks-fractie hoe de Minister er, in
overleg met gemeenten, voor gaat zorgen dat ook bij de komende
gemeenteraadsverkiezingen het aantal stembureaus op peil blijft? Nu de
verkiezingen waarschijnlijk weer over drie dagen verspreid zullen worden
gaat dit extra geld kosten. Worden gemeenten hiervoor voldoende
gecompenseerd, zo vragen deze leden? Kan de Minister een schematisch
overzicht geven van de te verwachten extra kosten?
Tot slot hebben de leden van de GroenLinks-fractie nog een vraag over
het telproces. Ook bij de afgelopen verkiezingen voor de Tweede Kamer
hebben diverse gemeenten de processen-verbaal met de uitslag per
gemeente op kandidaatsniveau niet tijdig bekend gemaakt. Sommige
gemeenten publiceren na het tellen van de stemmen alleen de uitslagen
per partij, andere gemeenten alleen uitslagen per stembureau. Sommige
gemeenten stellen wel het proces-verbaal in een digitale bijeenkomst van
het hoofd stembureau vast, maar laten dan niet duidelijk het aantal
stemmen op kandidaatsniveau zichtbaar zien. Juist in tijden van corona
waarin kiezers niet altijd fysiek naar het gemeentehuis toe kunnen komen
is het naar het oordeel van deze leden nog meer van belang dat
gemeenten tijdig en op de juiste wijze (voorlopige) processen-verbaal op
hun website publiceren. Deelt de Minister dit? Zo ja, wat gaat zij eraan
doen om ervoor te zorgen dat gemeenten dit doen zoals afgesproken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de FvD-fractie
De Twv is op 7 november 2020 in werking getreden met het oog op de
herindelingsverkiezingen in enkele gemeenten op 18 november 2020. Het
betreft een tijdelijke aanvulling op en afwijking van de Kieswet. Een
wijziging van de Twv is op 30 januari 2021 in werking getreden, in aanloop
naar de Tweede Kamerverkiezing van 17 maart 2021. De Twv zou vervallen
met ingang van 1 juli 2021, maar is bij koninklijk besluit van 24 juni 2021
verlengd met zes maanden ten behoeve van de herindelingsverkiezingen
in enkele gemeenten op 24 november 2021. Ten behoeve van de verkiezingen die nog onder de Twv zouden vallen is tevens op 9 oktober 2021
een tweede wijziging van de Twv in werking getreden. De Twv komt,
indien deze niet wordt verlengd, te vervallen per 1 januari 2022. De
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties heeft echter reeds
aangegeven voornemens te zijn deze wet met zes maanden te verlengen.
En dat is kwalijk, want de Twv heeft er bepaald niet aan toe bijgedragen
dat het proces rond verkiezingen transparanter is geworden. Zo kan de
voorzitter van het stembureau indien blijkt dat een behoorlijke afronding
van de stemopneming niet langer van de leden van het stembureau
gevergd kan worden (omdat zij vermoeid dreigen te worden), na overleg
en in overeenstemming met de burgemeester, besluiten de stemopneming te schorsen (artikel 17e e.v.). Dit had volgens de Minister te maken

3

met de verwachte hoge opkomst bij de Tweede Kamerverkiezing van
eerder dit jaar, bleek uit de antwoorden van de Minister op eerder door
Forum voor Democratie gestelde vragen over deze wet. Nu de opkomst bij
gemeenteraadsverkiezingen gemiddeld 25% lager ligt dan bij Tweede
Kamerverkiezing is het de vraag in hoeverre deze bepaling nog te
rechtvaardigen is. Kan de Minister de verlenging van deze bepalingen
omtrent schorsing van de stemopneming rechtvaardigen in het licht van
de vele malen lager liggende opkomst bij verkiezingen op gemeentelijk
niveau? En zo ja, hoe? Overwegende dat afzonderlijke bepalingen uit de
Twv eerder kunnen komen te vervallen (zie artikel 30).
Vervolgens worden stembussen verzegeld en naar een centrale tellocatie
vervoerd (artikel 21 e.v.). De vraag is echter in hoeverre deze procedure
waterdicht is, nu aanwezige belangstellenden en leden van het
stembureau de stembussen, met daarin nog ongetelde stembiljetten, uit
het oog zullen verliezen. Is met volledige zekerheid vast te stellen dat er
geen risico is op fraude nu de stembussen vervoerd worden naar een
andere locatie en daarmee uit het oog van de meeste aanwezigen op een
stembureau, waaronder belangstellenden, verdwijnen? Waarom worden
de stemmen niet ter plekke geteld, zoals voorheen altijd het geval was,
zeker gezien de te verwachten lagere opkomst bij gemeenteraadsverkiezingen, waardoor het te verwachten aantal te tellen stemmen flink lager
zal uitvallen dan ten tijde van de Tweede Kamerverkiezing?
Voorts biedt de Twv (na wijziging in de aanloop naar de Tweede Kamerverkiezing in 2021) de mogelijkheid tot vervroegd stemmen (artikel 1d
e.v.). Het is echter onduidelijk waarom deze bepaling, die specifiek ten
behoeve van de Tweede Kamerverkiezing in de wet is opgenomen, niet
eerder is komen te vervallen nu enkel de gemeenteraadsverkiezingen voor
de boeg liggen. Waarom heeft de Minister deze bepalingen omtrent
vervroegd stemmen niet doen laten vervallen nu deze specifiek ten
behoeve van de Tweede Kamerverkiezing in de wet zijn geïntroduceerd?
Welke specifieke overwegingen liggen aan deze keuze ten grondslag, nu
de te verwachten opkomst veel lager is dan ten tijde van de Tweede
Kamerverkiezing?
Nu de Twv voor de tweede maal zal worden verlengd, rijst de vraag in
hoeverre de titel van deze wet niet misleidend is, nu een jaar nadat de wet
in werking is getreden van tijdelijkheid nog amper sprake kan zijn. Kan de
Minister aangeven wat zij onder tijdelijkheid vat en op welk moment
volgens de Minister geen sprake meer is van een tijdelijke wet maar een
normale wet?
Ten slotte wordt de Nederlandse bevolking door de demissionaire
Minister op steeds meer plaatsen gedwongen om te bewijzen dat men in
goede gezondheid verkeert door de invoering van de verplichting tot het
tonen van een coronatoegangsbewijs. Kan de Minister in haar beantwoording van deze vraag bevestigen dat het kiesrecht nimmer en onder
geen beding zal worden beperkt door invoering van het coronatoegangsbewijs voor stemgerechtigden, voordat zij een stembureau mogen
betreden om hun stem uit te brengen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
Het lid van de BBB-fractie heeft kennisgenomen van het «Ontwerp
koninklijk besluit Verlenging Tijdelijke wet verkiezingen covid-19».
Het lid van de BBB-fractie vindt het belangrijk dat voor de komende
gemeenteraadsverkiezingen gemeenten snel duidelijkheid hebben in
verband met de voorbereidingen. Ook wil dit lid dat stemmen toegankelijk

4

is en blijft voor elke burger in Nederland. Daarom heeft zij nog meerdere
vragen omtrent de verlenging van de Twv. Afgelopen jaar is namelijk
gebleken dat het briefstemmen te onduidelijk was voor veel ouderen. Zij
vindt dat het briefstemmen nog steeds mogelijk zou moeten zijn voor
deze ouderen en andere kwetsbare doelgroepen, om zo elke burger de
mogelijkheid te geven om te kunnen stemmen. Kan de Minister toelichten
op welke manier het briefstemmen wel toegepast kan worden, zodat dit
ook duidelijk is voor de burger?
Het lid van de BBB-fractie merkt verder op dat er met het meerdaags
stemmen meer mankracht en meer locaties worden gevraagd van
gemeenten. Kan de Minister aangeven in hoeverre dit bij de afgelopen
verkiezingen tot problemen heeft geleid? En kan de Minister aangeven
hoe dit probleem voorkomen kan worden bij de komende gemeenteraadsverkiezingen?
II Antwoord/ Reactie van de Minister

5