Centraal Bureau voor de Statistiek-

Registratie discriminatieklachten
2011
Methode en uitkomsten

© Centraal Bureau voor de Statistiek,
Den Haag/Heerlen, augustus 2012.

Inhoud
1 INLEIDING ........................................................................................................................ 2
2 METHODE ........................................................................................................................ 2
3 UITKOMSTEN................................................................................................................... 3
3.1 TOTAAL AANTAL KLACHTEN IN 2011 ................................................................................ 3
3.2 DISCRIMINATIEGROND .................................................................................................... 3
3.3 MAATSCHAPPELIJK TERREIN ........................................................................................... 4
3.4 AARD ............................................................................................................................ 5
3.5 KLACHTENBEHANDELING ................................................................................................ 6
4 CONCLUSIES EN AANBEVELINGEN ............................................................................. 7

1

1 Inleiding
Sinds januari 2010 zijn gemeenten verplicht om ingezetenen de mogelijkheid
te geven om discriminatieklachten te melden. Deze klachten moeten ook
worden geregistreerd: er wordt bijgehouden om wat voor soort klachten het
gaat en hoe deze zijn afgehandeld. Gemeenten rapporteren hierover met
behulp van een daarvoor ontwikkeld registratieformulier (Staatscourant NR
17434, 16 november 2010). Daarop worden klachten onderverdeeld naar
discriminatiegrond, maatschappelijk terrein en aard van de klacht. In deze
notitie wordt gerapporteerd over het totaal aantal klachten dat in 2011 bij de
diverse gemeenten is binnengekomen (paragraaf 3). Daarbij wordt uitgesplitst
naar de diverse discriminatiegronden, het maatschappelijke terrein waar de
gemelde discriminatie plaatsvond, de aard of vorm van discriminatie en de
manier waarop de klacht is behandeld. Ook wordt onderscheid gemaakt
tussen klachten die over de eigen gemeente gaan, en klachten die betrekking
hebben op een andere gemeente. Allereerst wordt echter kort ingegaan op de
manier waarop de hier gepresenteerde gegevens tot stand zijn gekomen en
met welke aspecten van de gegevensverzameling rekening moet worden
gehouden bij de interpretatie van de uitkomsten (paragraaf 2).

2 Methode
In totaal zijn van 418 gemeenten discriminatieformulieren binnengekomen.
Deze zijn ingevoerd en verwerkt tot een analysebestand. Niet alle gemeenten
hebben hetzelfde formulier gebruikt en sommige gemeenten hebben
categorieën toegevoegd. Categorieën die niet op het officiële formulier staan,
zijn ondergebracht bij de categorie ‘overig’.
Ook hebben niet alle gemeenten alle kolommen ingevoerd. Zo maken
sommige gemeenten geen onderscheid tussen meldingen van ingezetenen en
niet-ingezetenen, of zijn meldingen van ingezetenen niet uitgesplitst naar
‘eigen gemeente’ en ‘andere gemeente’. Dit laatste is bijvoorbeeld het geval
bij de gemeente Amsterdam, die in haar eentje voor 17 procent van de
meldingen verantwoordelijk is. In dit rapport is hiernaar wel uitgesplitst, maar
bij de interpretatie van de uitkomsten moet er rekening mee worden gehouden
dat het beeld hierdoor enigszins vertekend is.
Sommige meldingen kunnen onder meerdere discriminatiegronden vallen, en
de aard van de klacht en de behandeling ervan kan eveneens meerledig zijn.
In sommige gemeenten zijn dit soort meldingen meer dan eens geregistreerd
in de subcategorieën. Een voorbeeld is een werkgever die geen vrouwen en
al helemaal geen moslims wil aannemen. Een dergelijke melding wordt dan
zowel als discriminatiegrond geslacht als discriminatiegrond religie
geregistreerd. In deze gemeenten, en daardoor ook in de landelijke gegevens,
ligt het totaal aantal meldingen in de subcategorieën daarom hoger dan het
totaal aantal individuele meldingen. Tegelijk kan het overigens voorkomen dat
niet alle meldingen in de subcategorieën terugkomen.
Behalve bij de rapportage over de totalen, wordt in deze notitie alleen
ingegaan op de meldingen van ingezetenen. Reden hiervoor is dat
gemeenten alleen verplicht zijn meldingen van hun ingezetenen te registreren

2

(Staatscourant, 2010). Daarnaast is niet duidelijk of er dubbeltellingen
ontstaan als meldingen van niet-ingezetenen bij het totaal worden geteld,
bijvoorbeeld doordat een melding bij de ene gemeente als een klacht van een
ingezetene over een andere gemeente is geregistreerd, en tegelijk bij de
gemeente waar de melding over gaat, is geregistreerd als een klacht van een
niet-ingezetene. Het CBS heeft onvoldoende inzicht in de manier waarop de
gegevens zijn verzameld om er zeker van te zijn dat er geen sprake is van
dergelijke dubbeltellingen. De meldingen van niet-ingezetenen zijn overigens
wel terug te vinden in de bijlage.

3 Uitkomsten
3.1 Totaal aantal meldingen in 2011
In 2011 zijn bij alle 418 gemeenten samen 5 935 meldingen van ingezetenen
geregistreerd (zie tabel 1). Worden ook de meldingen van niet-ingezetenen
meegerekend, dan gaat het om 6 794 klachten. De meeste meldingen zijn
afkomstig van ingezetenen, meestal over een voorval in de eigen gemeente.
Bijna 13 procent van het totaal aantal klachten is gemeld door nietingezetenen over een voorval in de rapporterende gemeente.
Tabel 1: Totaal aantal meldingen dat bij gemeenten is geregistreerd, 2011
Van ingezetenen
Totaal

Van niet-ingezetenen
Voorval in de
gemeente

Voorval in andere
gemeente

Voorval in de
gemeente

4 842

1 093

859

Totaal

Aantal
5 935

6 794

Bij 48 gemeenten is in 2011 geen enkele melding binnengekomen, bij 54
gemeenten waren er geen meldingen van ingezetenen. Dit zijn doorgaans
gemeenten in weinig en niet-stedelijke gebieden, waar veel minder voorvallen
gemeld worden dan in de stedelijke gemeenten: 71 procent van alle
meldingen is in (zeer) sterk stedelijke gebieden gedaan, 15 procent is
afkomstig uit weinig en niet stedelijke gebieden. Vooral in de vier grote steden
worden veel meldingen gedaan. Meer dan de helft (57 procent) van de
meldingen is dan ook afkomstig uit West-Nederland. In elk van de grote
steden zijn rond de 250 gevallen van discriminatie gemeld. In Amsterdam ligt
dit aantal met 1007 echter vier keer zo hoog. De noordelijke provincies dragen
met bijna 8 procent het minst bij aan het totaal aantal meldingen.

3.2 Discriminatiegrond
Verreweg de meeste meldingen gingen over discriminatie wegens ras. Deze
meldingsgrond is 2 727 keer genoemd door ingezetenen van de diverse
gemeenten en maakt 44 procent uit van het totaal aantal gemelde
discriminatiegronden. Op enige afstand volgen meldingen over discriminatie
naar leeftijd (685), geslacht (488) en seksuele gerichtheid (431). Ook viel 10

3

procent niet onder één van de in het formulier onderscheiden wettelijke
gronden. Maar weinig meldingen gingen over arbeidsduur (12),
arbeidscontract (12) en levensovertuiging (21). Discriminatie vanwege een
politieke voorkeur of burgerlijke staat is eveneens weinig gemeld.
Zowel binnen als buiten de eigen gemeente gingen meldingen het vaakst over
ras, gevolgd door leeftijd en geslacht. Wel waren er naar verhouding minder
voorvallen van discriminatie naar seksuele gerichtheid in een andere
gemeente dan in de eigen gemeente, met 3,7 procent tegenover 7,7 procent.
Tabel 2: Aantal meldingen per discriminatiegrond, 2011
Van ingezetenen
Totaal

Van ingezetenen
Voorval in de
gemeente

Voorval in andere
gemeente

Aantal

Totaal

Voorval in de
gemeente

Voorval in andere
gemeente

%

Totaal

6 192

5 073

1 119

100

100

100

Discriminatiegrond
ras
leeftijd
geslacht
seksuele gerichtheid
handicap
godsdienst
nationaliteit
antisemitisme
politieke gezindheid
burgerlijke staat
levensovertuiging
arbeidsduur
arbeidscontract
overige (niet wettelijke) gronden
onbekend

2 727
685
488
431
407
318
240
111
59
28
21
12
12
603
50

2 305
535
378
390
297
245
187
98
52
23
18
9
9
487
40

422
150
110
41
110
73
53
13
7
5
3
3
3
116
10

44,0
11,1
7,9
7,0
6,6
5,1
3,9
1,8
1,0
0,5
0,3
0,2
0,2
9,7
0,8

45,4
10,5
7,5
7,7
5,9
4,8
3,7
1,9
1,0
0,5
0,4
0,2
0,2
9,6
0,8

37,7
13,4
9,8
3,7
9,8
6,5
4,7
1,2
0,6
0,4
0,3
0,3
0,3
10,4
0,9

Het aandeel meldingen over ras was relatief groot in zeer sterk stedelijke
gebieden. In minder stedelijke gebieden is het aandeel meldingen over
discriminatie naar handicap en nationaliteit juist naar verhouding groot. Zo
ging in zeer sterk stedelijke gebieden 52 procent van de meldingen over
discriminatie naar ras, 5 procent over een handicap en 2,5 procent over
nationaliteit. In niet-stedelijke gebieden lagen deze aandelen op
respectievelijk 34, bijna 11 en 5 procent. Overigens was het aantal meldingen
naar deze gronden wel groter in sterker stedelijke gebieden.

3.3 Maatschappelijk terrein
Veel van de meldingen, 30 procent, gingen over discriminatie op de
arbeidsmarkt. Hierover zijn 1 725 klachten van ingezetenen geregistreerd.
Daarnaast gingen relatief veel meldingen over problemen in de wijk of buurt
(634), discriminatie in de openbare ruimte (593) en discriminatie door
instanties die zijn samengebracht onder de noemer ‘collectieve voorzieningen’
(538). Elk maakte ongeveer 10 procent van het totaal aantal genoemde
maatschappelijke terreinen uit. Meldingen over discriminatie in de privésfeer,
tijdens sport en recreatie en in media en reclame maakten met zo’n 2 procent
een veel kleiner deel uit van het totaal aantal plekken waar het voorval
plaatsvond.

4

Meldingen over discriminatie op de arbeidsmarkt werden zowel binnen als
buiten de eigen gemeente het vaakst gedaan, maar hun aandeel was groter
onder de meldingen over een andere gemeente: 40 procent van deze
klachten ging hierover, tegenover 26,6 procent van de klachten over de eigen
gemeente. Meldingen over discriminatie in de wijk of buurt gingen
daarentegen vooral over de eigen gemeente en maar weinig over een andere
gemeente. Ook voorvallen van discriminatie in de openbare ruimte kwamen
naar verhouding minder vaak voor bij de meldingen over een andere
gemeente.
Tabel 3: Aantal meldingen per maatschappelijk terrein, 2011
Van ingezetenen

Van ingezetenen
Totaal

Voorval in de
gemeente

Voorval in andere
gemeente

Aantal

Totaal

Voorval in de
gemeente

Voorval in andere
gemeente

%

Totaal

5 957

4 894

1 063

100

100

100

Maatschappelijk terrein
Arbeidsmarkt
Buurt/wijk
Openbare ruimte/publiek domein
Collectieve voorzieningen
Commerciële dienstverlening
Horeca/amusement
Politie/OM/Vreemdelingendienst
Onderwijs
Publieke/politieke opinie
Huisvesting
Media en reclame
Sport/recreatie
Privésfeer
Overig
Onbekend/n.v.t.

1 725
634
593
538
469
457
339
322
254
158
120
114
102
112
20

1 300
622
542
445
363
371
302
254
196
138
70
92
92
90
17

425
12
51
93
106
86
37
68
58
20
50
22
10
22
3

29,0
10,6
10,0
9,0
7,9
7,7
5,7
5,4
4,3
2,7
2,0
1,9
1,7
1,9
0,3

26,6
12,7
11,1
9,1
7,4
7,6
6,2
5,2
4,0
2,8
1,4
1,9
1,9
1,8
0,3

40,0
1,1
4,8
8,7
10,0
8,1
3,5
6,4
5,5
1,9
4,7
2,1
0,9
2,1
0,3

In zeer sterk stedelijke gebieden zijn er naar verhouding wat meer meldingen
over discriminatie in de horeca en in de commerciële dienstverlening dan in
niet-stedelijke gebieden (ruim 10 procent tegenover bijna 8 procent). Ook
discriminatie in de publieke opinie wordt in de steden vaker gemeld.

3.4 Aard
De aard van de klacht geeft meer inzicht in wat er gebeurd is. In ruim de helft
van de gevallen betrof de gemelde discriminatie een omstreden behandeling.
In totaal werd hier door ingezetenen 3 226 keer een melding over gedaan.
Een kwart van de meldingen betrof een vijandige bejegening. Bedreigingen en
geweld kwamen het minst voor, respectievelijk 2 en 3 procent van de
meldingen ging hierover.
Het aandeel meldingen van een omstreden behandeling is groter onder de
voorvallen die in een andere gemeente plaatsvonden dan onder de gemelde
voorvallen in de eigen gemeente. Mogelijk komt dit doordat ook klachten op
de arbeidsmarkt daar naar verhouding vaak voorkomen en het juist in deze
gevallen meestal om een omstreden behandeling zal gaan. Voorvallen met
andere vormen van discriminatie werden juist relatief weinig gemeld over een
andere gemeente.

5

Tabel 4: Aantal meldingen naar aard van het voorval, 2011
Van ingezetenen

Van ingezetenen

Voorval in de
gemeente

Totaal

Voorval in andere
gemeente

Totaal

Aantal

Voorval in de
gemeente

Voorval in andere
gemeente

%

Totaal

6 196

5 105

1 091

100

100

100

Aard
Omstreden behandeling
Vijandige bejegening
Belediging
Geweld
Bedreiging
Overig
Onbekend

3 226
1 640
868
173
116
149
24

2 469
1 414
800
168
109
125
20

757
226
68
5
7
24
4

52,1
26,5
14,0
2,8
1,9
2,4
0,4

48,4
27,7
15,7
3,3
2,1
2,4
0,4

69,4
20,7
6,2
0,5
0,6
2,2
0,4

Overigens blijkt dat een belangrijk deel van de beledigingen gemeld is door
ingezetenen van Amsterdam. Worden de gegevens van Amsterdam
weggelaten, dan gaat nog ruim 300 van de klachten over een belediging en
komen de aandelen op het totaal en van ingezetenen over de eigen gemeente
op ongeveer 6 procent uit. Belediging komt daardoor ook duidelijk vaker voor
in zeer sterk stedelijke gebieden dan in sterk tot niet-stedelijke gebieden.
Omstreden behandeling komt naar verhouding even vaak voor in de meer en
minder stedelijke gebieden, geweld en bedreiging worden juist relatief vaak
gemeld in minder stedelijke gebieden.

3.5 Klachtenbehandeling
Behalve een beschrijving van de gemelde vorm van discriminatie naar grond,
aard en terrein waarop dit plaatsvond, is ook vastgelegd hoe de klacht
behandeld is. Meldingen werden in een groot aantal gevallen in elk geval
geregistreerd en vaak werd (ook) advies of informatie gegeven. Mensen die
een klacht meldden, werden eveneens vaak bijgestaan in een
vervolgprocedure (bij ruim 11 procent van de meldingen). Minder vaak wordt
(ook) bemiddeld, doorverwezen of doet de Anti-discriminatievoorziening
onderzoek.
Tabel 5: Aantal meldingen naar klachtbehandeling, 2011
Van ingezetenen

Van ingezetenen
Totaal

Voorval in de
gemeente

Voorval in andere
gemeente

Aantal

Totaal

Voorval in de
gemeente

Voorval in andere
gemeente

%

Totaal

8699

7090

1609

100

100

100

Klachtbehandeling
Advies/informatie
Registratie
Bijstaan in procedure
Bemiddeling
Eigen onderzoek ADV
Doorverwijzing
Beïnvloeding beleid
Overig

3083
3056
1002
401
268
264
253
372

2377
2489
942
330
232
199
210
311

706
567
60
71
36
65
43
61

35,4
35,1
11,5
4,6
3,1
3,0
2,9
4,3

33,5
35,1
13,3
4,7
3,3
2,8
3,0
4,4

43,9
35,2
3,7
4,4
2,2
4,0
2,7
3,8

6

Bij klachten over een andere gemeente werd naar verhouding wat vaker
advies gegeven, en werden ingezetenen juist minder vaak bijgestaan in de
procedure dan bij meldingen over de eigen gemeente. Ook werd wat minder
vaak eigen onderzoek gedaan en juist wat vaker doorverwezen.
Overigens is onduidelijk of er over 2011 nog klachten in behandeling zijn die
nog niet zijn afgehandeld en die hier nog niet (volledig) geregistreerd zijn.

4 Conclusies en aanbevelingen
In dit rapport is beschreven hoeveel meldingen van discriminatie er bij de
gemeenten zijn geregistreerd. In totaal zijn er bijna 6 duizend meldingen door
ingezetenen gedaan. De meeste meldingen gingen over discriminatie naar
ras, vonden plaats op de arbeidsmarkt en hadden betrekking op een
omstreden behandeling.
Met de beschikbare gegevens, aantallen klachten per gemeente en per
subcategorie, is het echter niet mogelijk om deze bevindingen nader te
duiden. Het is bijvoorbeeld niet mogelijk om vast te stellen of een bepaalde
discriminatiegrond relatief vaak voorkomt op een bepaald maatschappelijk
terrein, of dat deze grond vaak gepaard gaat met een bepaalde uitingsvorm.
Meer concreet kan bijvoorbeeld de vraag of discriminatie naar seksuele
gerichtheid relatief vaak gepaard gaat met geweld, of relatief vaak voorkomt in
de woonbuurt, met de huidige gegevens niet worden beantwoord. Een
bestand waarin gemeenten deze kenmerken per klacht hebben geregistreerd,
zou een dergelijke analyse wel mogelijk maken.
Wanneer gemeenten zich voor het huidige formulier al op een dergelijk
bestand baseren en dit bestand gebruikt kan worden, heeft dit bovendien als
voordeel dat minder (handmatige) acties nodig zijn, zoals het bepalen van de
geaggregeerde cijfers door gemeenten en het vervolgens elders weer
invoeren daarvan. Dit zijn tevens momenten waarop fouten in de verwerking
kunnen worden geïntroduceerd.
Bij de analyse en verwerking van de gegevens kwam verder naar voren dat
gemeenten hun gegevens niet allemaal op dezelfde manier hebben
aangeleverd. De volgorde van de items verschilt bijvoorbeeld, wat de invoer
van de gegevens bemoeilijkt. Verder maken sommige gemeenten wèl
onderscheid naar klachten over de eigen en over een andere gemeente,
terwijl andere gemeenten dat niet doen. En ook als het gaat om de manier van
registreren is veel onduidelijk en lijkt er sprake van verschillen. Zo is niet
bekend of alle gemeenten een klacht meerledig typeren of dat er ook
gemeenten zijn die een voornaamste grond kiezen; is niet duidelijk of klachten
van inwoners over een andere gemeente wel of niet zijn gemeld aan de
andere gemeente en daar ook zijn meegenomen; en weten we niet of
klachten uit andere bronnen dan de ADV’s ook zijn meegenomen. Dit maakt
het lastig om de gegevens te interpreteren en om vergelijkingen tussen
gemeenten te maken. Meer helderheid over de wijze van registreren en
uniformering hiervan is dan ook gewenst. Dit is ook van belang voor het
meten van ontwikkelingen over de jaren: hiervoor moet de manier van
verzamelen over de jaren heen gelijk zijn. Echter, ook dan kan er sprake zijn
van schijnontwikkelingen, bijvoorbeeld doordat de meldpunten meer
bekendheid hebben gekregen.

7

Tot slot is onduidelijk of alle gemeenten de categorieën op het
voorbeeldformulier gelijk interpreteren. Sommige soorten klachten lijken op
elkaar, bijvoorbeeld een klacht naar ras of nationaliteit, klachten naar
antisemitisme, godsdienst en levensovertuiging, of een vijandige bejegening
of een bedreiging. De bevinding dat 10 procent van de meldingen tot de
categorie ‘overige discriminatiegrond’ wordt gerekend, kan een indicatie zijn
dat de categorieën niet voldoende duidelijk zijn of dat er categorieën
ontbreken. Dit zou nader onderzocht en zo nodig verbeterd moeten worden.

8

Bijlage: Overzichtstabel
Tabel: Aantal meldingen, van ingezetenen en niet-intezetenen
discriminatiegrond, maatschappelijk terrein, aard en klachtbehandeling
Van ingezetenen
Voorval in de
Voorval in andere
gemeente
gemeente

Totaal

Van niet-ingezetenen
Voorval in de
gemeente

naar
Totaal

Aantal
Totaal

4 842

1 093

5 935

859

6 794

Discriminatiegrond
ras
antisemitisme
nationaliteit
handicap-chronische ziekte
leeftijd
seksuele gerichtheid
geslacht
arbeidsduur
arbeidscontract
burgerlijke staat
godsdienst
levensovertuiging
politieke gezindte
overige (niet wettelijke) gronden
onbekend
Totaal

2 305
98
187
297
535
390
378
9
9
23
245
18
52
487
40
5 073

422
13
53
110
150
41
110
3
3
5
73
3
7
116
10
1 119

2 727
111
240
407
685
431
488
12
12
28
318
21
59
603
50
6 192

328
18
25
60
141
34
109
5
3
3
46
1
7
84
4
868

3 055
129
265
467
826
465
597
17
15
31
364
22
66
687
54
7 060

Maatschappelijk terrein
Arbeidsmarkt
Buurt/wijk
Collectieve voorzieningen
Commerciële dienstverlening
Horeca/amusement
Huisvesting
Media en reclame
Onderwijs
Politie/OM/Vreemdelingendienst
Privésfeer
Publieke/politieke opinie
Sport/recreatie
Openbare ruimte/publiek domein
Overig
Onbekend/n.v.t.
Totaal

1 300
622
445
363
371
138
70
254
302
92
196
92
542
90
17
4 894

425
12
93
106
86
20
50
68
37
10
58
22
51
22
3
1 063

1 725
634
538
469
457
158
120
322
339
102
254
114
593
112
20
5 957

381
20
45
48
77
19
3
46
31
6
9
20
122
13
3
843

2 106
654
583
517
534
177
123
368
370
108
263
134
715
125
23
6 800

Aard
Omstreden behandeling
Belediging
Vijandige bejegening
Geweld
Bedreiging
Overig
Onbekend
Totaal

2 469
800
1 414
168
109
125
20
5 105

757
68
226
5
7
24
4
1 091

3 226
868
1 640
173
116
149
24
6 196

583
97
174
8
5
16
0
883

3 809
965
1 814
181
121
165
24
7 079

Klachtbehandeling
Registratie
Advies/informatie
Beïnvloeding beleid
Bemiddeling
Bijstaan in procedure
Doorverwijzing
Eigen onderzoek ADV
Overig
Totaal

2 489
2 377
210
330
942
199
232
311
7 090

567
706
43
71
60
65
36
60
1 609

3 056
3 083
253
401
1 002
264
268
372
8 699

548
450
50
47
45
39
16
50
1 245

3 604
3 533
303
448
1 047
303
284
422
9 944

9