Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 830 A

Jaarverslag en Slotwet Infrastructuurfonds 2020

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET INFRASTRUCTUURFONDS (A)
Ontvangen 19 mei 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

1

INHOUDSOPGAVE
Gerealiseerde uitgaven en ontvangsten

3

A.

4

Algemeen
1.

2.
1
2
3
4
B.

D.

4
6
6

Leeswijzer
Algemeen
Opbouw
Normering Jaarverslag
Groeiparagraaf

7
7
7
8
9

Beleidsverslag

10

3.

Infrastructuurfondsverslag 2020

10

4.
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.6
4.7
4.8

Productartikelen
Artikel 12 Hoofdwegennet
Artikel 13 Spoorwegen
Artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur
Artikel 15 Hoofdvaarwegennet
Artikel 17 Megaprojecten verkeer en vervoer
Artikel 18 Overige uitgaven en ontvangsten
Artikel 19 Bijdragen andere begrotingen Rijk
Artikel 20 Verkenningen, reserveringen en
investeringsruimte

13
13
35
47
50
64
73
76

Bedrijfsvoeringsparagraaf

84

5.
C.

Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot
dechargeverlening
Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Dechargeverlening door de Eerste Kamer

77

Jaarrekening

85

6.

Verantwoordingsstaat van het Infrastructuurfonds

85

7.

Saldibalans

86

Bijlagen
Bijlage 1: Artikel 13 Spoorwegen

92
92

Bijlage 2: Instandhouding
95
Onderdeel A - Instandhouding van de netwerken Rijkswaterstaat 95
Onderdeel B - Instandhouding netwerk ProRail
(Hoofdspoorweginfrastructuur)
105
Bijlage 3: Lijst van afkortingen

108

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

2

GEREALISEERDE UITGAVEN EN ONTVANGSTEN
Figuur 1 Gerealiseerde uitgaven verdeeld over de productartikelen (x
€ 1 miljoen). Totaal € 6.371.448.000,12. Hoofdwegennet

2.791

13. Spoorwegen

2.048

14. Regionaal, lokale
infrastructuur

87

15. Hoofdvaarwegennet

1.043

17. Megaprojecten
verkeer en vervoer

401

18. Overige uitgaven en
ontvangsten

1

0

1.000

2.000

3.000

Figuur 2 Gerealiseerde ontvangsten verdeeld over de productartikelen (x
€ 1 miljoen). Totaal € 6.091.583.000,12. Hoofdwegennet

92

13. Spoorwegen

234

14. Regionaal, lokale
infrastructuur

0

15. Hoofdvaarwegennet

112

17. Megaprojecten
verkeer en vervoer
18. Overige uitgaven en
ontvangsten
19. Bijdragen andere
begrotingen Rijk

69
75
5.509

0

2.000

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

4.000

6.000

3

A. ALGEMEEN
1. Aanbieding van het jaarverslag en verzoek tot dechargeverlening
AAN de voorzitters van de Eerste en de Tweede Kamer van de StatenGeneraal.
Hierbij bied ik, mede namens de staatssecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat, het jaarverslag met betrekking tot het Infrastructuurfonds (A)
over het jaar 2020 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 2.37 en 2.40 van de Comptabiliteitswet
2016 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de Minister van
Infrastructuur en Waterstaat decharge te verlenen over het in het jaar 2020
gevoerde financiële beheer.
Voor de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit verzoek tot
dechargeverlening stelt de Algemene Rekenkamer als externe controleur
op grond van artikel 7.14 van de Comptabiliteitswet 2016 een rapport op. Dit
rapport wordt op grond van artikel 7.15 van de Comptabiliteitswet 2016 door
de Algemene Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport
bevat de bevindingen en het oordeel van de Algemene Rekenkamer over:
1. het gevoerde begrotingsbeheer, financieel beheer, materiële bedrijfs­
voering en de daartoe bijgehouden administraties van het Rijk;
2. de centrale administratie van de schatkist van het Rijk van het Ministerie
van Financiën;
3. de financiële verantwoordingsinformatie in de jaarverslagen;
4. de totstandkoming van de niet-financiele verantwoordingsinformatie in
de jaarverslagen;
5. de financiële verantwoordingsinformatie in het Financieel jaarverslag
van het Rijk.
Bij het besluit tot dechargeverlening worden verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken betrokken:
1. het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2020
2. het voorstel van de slotwet dat met het onderhavige jaarverslag
samenhangt;
3. het rapport van de Algemene Rekenkamer over het onderzoek van de
centrale administratie van de schatkist van het Rijk en van het Financieel
jaarverslag van het Rijk;
4. de verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer over de in
het Financieel jaarverslag van het Rijk, over 2020 opgenomen rekening
van uitgaven en ontvangsten over 2020, alsmede over de saldibalans
over 2020 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 7.14, tweede
lid, van de Comptabiliteitswet 2016.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

4

Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,

drs. C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

5

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargever­
lening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van
De Voorzitter van de Tweede Kamer,
Handtekening:
Datum:
Op grond van artikel 2.40, derde lid, van de Comptabiliteitswet 2016 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening
van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling doorgezonden
aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016
verklaart de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargever­
lening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van
De Voorzitter van de Eerste Kamer,
Handtekening:
Datum:
Op grond van artikel 2.40 van de Comptabiliteitswet 2016 wordt dit originele
exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de
hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de Minister van
Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

6

2. Leeswijzer
1 Algemeen
Voor u ligt het jaarverslag van het Infrastructuurfonds, Hoofdstuk (A) van
de Rijksbegroting. Naast het Infrastructuurfonds kent IenW ook de Beleids­
begroting Infrastructuur en Waterstaat (Hoofdstuk XII) en het Deltafonds
(Hoofdstuk J). Van deze begrotingen zijn separate jaarverslagen opgesteld.
Door een apart fonds voor infrastructuur kan beter invulling worden
gegeven aan de doelstellingen zoals genoemd in de wet op het Infrastruc­
tuurfonds (Stb. 1993, nr. 319), te weten het bevorderen van een integrale
afweging van prioriteiten en het bevorderen van continuïteit van middelen
voor infrastructuur. Zo mag het fonds jaarlijkse saldi (meer of minder
uitgaven in enig jaar) overhevelen – in tegenstelling tot de beleidsbegroting
van IenW – waardoor (kasmatige) vertragingen en versnellingen van
projecten niet hoeven te leiden tot budgettaire knelpunten.
De producten van het Infrastructuurfonds dragen bij aan het realiseren van
de doelstellingen van de begroting van IenW (Hoofdstuk XII van de Rijks­
begroting). Evenals in de begroting van het Infrastructuurfonds is in het
Jaarverslag van het Infrastructuurfonds aan het begin van de artikelen
aangegeven aan welk(e) beleidsartikel(en) het desbetreffende Infrastruc­
tuurfondsartikel is gerelateerd.
Het Infrastructuurfonds wordt voor het grootste deel gevoed door een
bijdrage uit de beleidsbegroting van IenW (artikelonderdeel 26.01).
Daarnaast worden voor een aantal projecten uitgaven doorberekend aan
derden, zoals andere departementen, lagere overheden, buitenlandse
overheidsinstanties en de Europese Unie.
De apparaatsuitgaven en apparaatsontvangsten van het kerndepartement
worden verantwoord op artikel 98 Apparaatsuitgaven Kerndepartement van
de begroting Hoofdstuk XII.
2 Opbouw
Het Jaarverslag van het Infrastructuurfonds bestaat uit de volgende
onderdelen:
1. Een algemeen deel: hierin is naast deze leeswijzer de officiële aanbieding
van het Jaarverslag aan de Staten-Generaal en het verzoek tot dechar­
geverlening opgenomen.
2. Het beleidsverslag 2020 van het Infrastructuurfonds, deze bestaat uit:
• Het Infrastructuurverslag 2020, waarin een korte terugblik is
opgenomen met betrekking tot de realisatie van de belangrijkste
uitvoeringsprioriteiten over het verslagjaar 2020;
• De productartikelen van het Infrastructuurfonds;
• De bedrijfsvoeringparagraaf.
3. De Jaarrekening 2020 van het Infrastructuurfonds, deze bestaat uit de
verantwoordingstaat en saldibalans van het Infrastructuurfonds.
4. De volgende drie bijlagen:
1. artikel 13 Spoorwegen1;

1

In de kabinetsreactie op het rapport van de Tijdelijke Commissie Onderhoud en Innovatie Spoor
(Kamerstukken II 2011-2012, 32 707, nr. 16) is een pakket maatregelen aangekondigd om de infor­
matievoorziening naar de Tweede Kamer beter en transparanter te maken. Als onderdeel hiervan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

7

2. Instandhouding2;
3. lijst van afkortingen3.
3 Normering Jaarverslag
De financiële informatie in het beleidsverslag (onderdeel B) wordt gepre­
senteerd door middel van de tabellen ‘Budgettaire gevolgen van beleid’.
Verschillen tussen de vastgestelde begroting en de realisatie worden
conform de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2021 op het niveau van
de financiële instrumenten en de totale verplichtingen toegelicht volgens
onderstaande uniforme ondergrenzen.
Tabel 1 Norm bij te verklaren verschillen
Beleidsmatige mutaties (ondergrens in
Omvang begrotingsartikel (stand ontwerpbegroting) in € miljoen € miljoen)

Technishe mutaties (ondergrens in
€ miljoen)

< 50

1

2

= > 50 en < 200

2

4

= > 200 en < 1000

5*

5*

= > 1000

5*

5*

* Naar aanleiding van de motie van de leden Van Helvert en Van Veldhoven
(Kamerstukken II 2015-2016, 34 475 XII, nr. 12) worden bij alle begrotingsar­
tikelen op het Infrastructuurfonds en Deltafonds groter dan € 1 miljard de
begrotingsmutaties boven de € 5 miljoen toegelicht. Dit heeft als praktische
uitwerking dat bij de artikelen tussen de € 200 miljoen en € 1 miljard de
ondergrens voor technische mutaties ook neerwaarts is bijgesteld. Voor
beleidsmatige mutaties was er bij de artikelen van deze omvang reeds
sprake van een ondergrens van € 5 miljoen.
Inzicht in budgetten van verkenningen en planuitwerkingprogramma’s en
de realisatieprogramma's
Het inzicht in de budgetten van de verkenningen en planuitwerkingpro­
gramma’s en de realisatieprogramma’s wordt vergroot door begrotings­
mutaties expliciet in de MIRT projectoverzichten zichtbaar te maken op
projectniveau (toezegging WGO van 22 juni 2011). Deze projectoverzichten
zijn in ieder geval voorzien van toelichtingen indien sprake is:
– Van een wijziging (anders dan door de verwerking van prijsbijstelling) in
het taakstellend projectbudget groter dan 10% of meer dan € 10 miljoen;
– Van een wijziging groter dan 1 jaar in de oplevering van het project.
In aanvulling op de toelichting op de budgettaire tabel, worden bij de
projectoverzichten van het realisatieprogramma wijzigingen van het
kasbudget op projectniveau toegelicht conform de staffel «Norm bij te
verklaren verschillen» behorende bij de budgettaire tabel.
Grondslagen voor de vastlegging en de waardering
De verslaggevingsregels en waarderingsgrondslagen die van toepassing
zijn op de in dit jaarverslag opgenomen financiële overzichten zijn ontleend
aan de Comptabiliteitswet 2016 en de daaruit voortvloeiende regelgeving,
waaronder de Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2021 en de Regeling

is met betrekking tot het productartikel 13 Spoorwegen vanaf 2014 een aparte bijlage aan het
Jaarverslag toegevoegd. Zowel voor spoor als de overige onderdelen uit het Infrastructuurfonds
zijn in dit kader reeds speciale overzichten bij de suppletoire begrotingen gepresenteerd.
2
In aanvulling op de aparte bijlage spoor is in dit jaarverslag tevens een afzonderlijke bijlage over
de instandhouding van de netwerken van IenW opgenomen.
3
Dit betreft de lijst van de gehanteerde afkortingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

8

agentschappen. Voor de departementale begrotingsadministratie wordt
het verplichtingen-kasstelsel toegepast en voor de baten-lasten agent­
schappen het baten-lastenstelsel.
4 Groeiparagraaf
Focusonderwerp
Voor de verantwoording 2020 heeft de Tweede Kamer de toepassing van
artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet 2016 (CW 3.1) als focusonderwerp
aangewezen. De Minister van Financiën heeft de Tweede Kamer geïnfor­
meerd op welke wijze gevolg wordt gegeven aan dit onderwerp. (Kamer­
stukken II 2019/20, 31 865, nr. 174). In de departementale jaarverslagen wordt
inzichtelijk gemaakt op welke wijze het departement invulling heeft gegeven
aan CW 3.1 bij significante beleidsvoorstellen in het jaar 2020. Dit inzicht is
opgenomen in bijlage 4 bij het departementale jaarverslag van Hoofdstuk
XII.
Doorwerking wijzigingen Regeling rijksbegrotingsvoorschriften 2021
Voor het opstellen van het departementaal jaarverslag gelden de Rijksbe­
grotingsvoorschriften van de Minister van Financiën. In de Regeling rijks­
begrotingsvoorschriften 2021 zijn een aantal wijzigingen doorgevoerd die
doorwerken in dit jaarverslag op het gebied van:
– Overzicht coronasteunmaatregelen (bijlage bij de beleidsprioriteiten);
– Bedrijfsvoeringsparagraaf (specificatie coronasteunmaatregelen);
– Bijlage naleving CW 3.1 (focusonderwerp).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

9

B. BELEIDSVERSLAG
3. Infrastructuurfondsverslag 2020
In dit hoofdstuk wordt inzichtelijk gemaakt welke projecten in 2020 zijn
opengesteld en bij welke projecten de uitvoering in 2020 is gestart.
Beheer, onderhoud en vervanging
In 2020 heeft het Ministerie van IenW onder meer de volgende activiteiten
in het kader van beheer, onderhoud en vervanging uitgevoerd:
Tabel 2 Activiteiten Beheer, onderhoud en vervanging
Netwerk
Hoofdwegen

Spoorwegen

Hoofdvaarwegen

Project
‒

Verkeersmanagement waaronder inzet weginspecteurs bij incidenten, het op alle bemeten wegvakken inwinnen van
betrouwbare route- en reisinformatie. Deze informatie tijdig aan de NDW te leveren, het realiseren van
benuttingsmaatregelen en connecting mobility.

‒

Beheer en onderhoud waaronder verhardingsonderhoud, onderhoud aan kunstwerken en onderhoud aan Dynamisch
Verkeersmanagement (DVM) systemen.

‒

Uitvoering van het programma vervangingen en renovaties waaronder het programma Stalen Bruggen.

‒

Verkeersleiding en capaciteitsmanagement

‒

Regulier beheer en onderhoud, waaronder het inspecteren en schouwen van de infrastructuur, functieherstel bij
verstoringen, het saneren van geluidsschermen en het onderhouden en schoonmaken van stations.

‒

Groot onderhoud, waaronder het slijpen van spoorstaven en het seizoenbestendig houden van de sporen.

‒

Het vervangen van spoorstaven, dwarsliggers en wissels en de vervanging van andere systemen, zoals energie, transfer
en treinbeveiliging en treinbeheersing.

‒

Verkeersmanagement waaronder activiteiten in het kader van verkeersbegeleiding, bediening van objecten en
vaarwegmarkering.

‒

Beheer en onderhoud maatregelen om de breedte en diepte van de vaarweg te handhaven en maatregelen om de
kunstwerken (sluizen en bruggen) en verkeersvoorzieningen blijvend te laten functioneren.

‒

Uitvoering van het programma vervangingen en renovaties en afronding «NoMo AOV» achterstallig onderhoud
vaarwegen programma.

Voor een nadere toelichting op de stand van zaken van beheer, onderhoud
en vervanging wordt verwezen naar de toelichting op de productartikelen
en naar het MIRT overzicht 2021.
Aanleg
Hieronder volgen de mijlpalen die het Ministerie van IenW in 2020 heeft
behaald binnen de verschillende netwerken.
Tabel 3 Mijlpalen aanleg Hoofdwegennet
Mijlpaal
Openstelling
Start realisatie

Project
‒

A9 Gaasperdammertunnel binnen het project Schiphol-Amsterdam-Almere;

‒

A1 Apeldoorn – Azelo Fase 1 tracédeel Twello – Rijssen.

‒

A12/A15 Ressen - Oudbroeken (ViA15)

‒

deeltraject A9 Badhoevedorp binnen het project Schiphol-Amsterdam-Almere

‒

A15 Papendrecht-Sliedrecht Oost

Tabel 4 Mijlpalen aanleg Hoofdvaarwegennet
Mijlpaal
Openstelling
Start realisatie

Project
‒

Capaciteitsuitbreiding Sluis Eefde

‒

Ligplaatsen Merwedes: de aanleg van 4 extra ligplaatsen in de bestaande vluchthaven bij Gorinchem

‒

Overnachtingshaven Lobith (onderdeel van Toekomstvisie Waal)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

10

Tabel 5 Mijlpalen aanleg Spoorwegen en OV
Mijlpaal
Indienststelling

Start realisatie

Project
‒

Diverse deelprojecten bij landelijke programma’s (o.a. fiets parkeren, toegankelijkheid stations, overwegenaanpak, kleine
functiewijzigingen, Meerjaren Programma Geluidsanering Spoorwegen)

‒

Traject Oost: Deelproject Driebergen-Zeist

‒

PHS: Multiproject Spoorweb 2018 (t.b.v. hoogfrequent rijden).

‒

HSL Zuid: ERTMS Testlab

‒

Valleilijn; Robuustheid Verhogende Maatregelen tranche 2

‒

Drechtsteden; aanvullende veiligheidsmaatregelen Zwijndrecht-Dordrecht

‒

Programma NaNOV: Deelproject onderdoorgang Deventer Oostriklaan

‒

Diverse deelprojecten bij landelijke programma’s (o.a. fietsparkeren, toegankelijkheid stations, overwegenaanpak, kleine
functiewijzigingen, Meerjarenprogramma Geluidsanering Spoorwegen, Spoorcapaciteit 2030, Grensoverschrijdend
Spoorvervoer)

‒

Den Haag ombouw emplacement

‒

PHS perronverlenging Bunnik-Rhenen

‒

PHS Tilburg 4e perronspoor

‒

PHS Amsterdam Sloterdijk

‒

PHS elektrificatie 2e sporenbundel op Sloe

‒

PHS TEV

‒

PHS Alkmaar-Amsterdam

‒

PHS Zuidwest Boog Meteren

‒

ERTMS diverse projecten

‒

HSL-Zuid realisatiepakket (geluid/prestatieverbetering)

Voor een nadere toelichting op de stand van zaken van het lopende
programma wordt verwezen naar de toelichting op de productartikelen en
naar het MIRT overzicht 2021.
BLS pilots (AVRo)
In 2017 verscheen het eindrapportage van de Adviescommissie Verslagge­
vingsstelsel Rijksoverheid (AVRo). Hierin werd geconcludeerd dat hoewel
het verslaggevingsstelsel op orde is, er tegelijkertijd aanleiding is om
stappen te zetten teneinde het stelsel verder te verbeteren en harmoniseren.
Momenteel wordt onderzocht op welke wijze dit mogelijk is. Hierbij wordt
onder andere gekeken in hoeverre verdere toevoeging van baten-lastenin­
formatie de oordeels- en besluitvorming kan ondersteunen.
In dit kader is in 2019 besloten – in lijn met het advies van de rapporteurs
Sneller en Snels14 – om bij de Ministeries van Defensie en Infrastructuur en
Waterstaat verschillende investeringspilots uit te voeren. Doel van de pilots
is om te onderzoeken of additionele baten-lasteninformatie de oordeels- en
besluitvorming voor investeringsprojecten ondersteunt voor de gebruikers
(parlement/ departementen/ burgers).
Er besloten is om twee keer informatie van de pilots aan het parlement te
sturen: één keer in 2020 en één keer in 2021. Hierdoor wordt het mogelijk
om ook de (waarde)ontwikkeling van de investeringsprojecten te volgen..
Bij het MIRT overzicht 2021 is informatie verstrekt over de investeringspilots
die worden uitgevoerd bij IenW (A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda en
geluidsmaatregelen HSL-Zuid). Ten opzichte van de informatie zoals die is
verstrekt is er voor deze pilots niets gewijzigd. De pilots lopen nog door tot
medio 2021. Na afloop van de pilots wordt breed gekeken of baten-lasten­
informatie van toegevoegde waarde is en of, en zo ja hoe, dit onderdeel kan

4

Zie Tweede Kamer 31 865 Nr. 125 Verbetering verantwoording en begroting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

11

vormen van het begrotings- en verslaggevingsstelsel van de Rijksoverheid.
Dit is onderdeel van de toegezegde evaluatie die start in 2021. De Tweede
Kamer zal hierover separaat worden geïnformeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

12

4. Productartikelen
4.1 Artikel 12 Hoofdwegennet
A. Omschrijving van de samenhang in het beleid
Op dit artikel worden de producten op het gebied van rijkswegen
verantwoord. Dit betreft de onderdelen verkeersmanagement, beheer,
onderhoud en vervanging, aanleg, geïntegreerde contractvormen/PPS,
netwerkgebonden kosten en de investeringsruimte. Deze producten zijn
gerelateerd aan de beleidsdoelen en -instrumenten zoals beschreven in
beleidsartikel 14 Wegen en Verkeersveiligheid op de begroting Hoofdstuk
XII.
B. Budgettaire gevolgen van de uitvoering
Tabel 6 Budgettaire gevolgen van de uitvoering van art. 12 Hoofdwegennet (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

2.998.493

3.607.433

3.615.382

3.149.433

3.088.561

3.037.025

51.536

Uitgaven

2.089.020

2.231.569

2.472.330

2.400.171

2.791.219

2.762.695

28.524

12.01 Verkeersmanagement

10.502

4.498

3.736

3.812

4.109

3.811

298

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

10.502

4.498

3.736

3.812

4.109

3.811

298

12.02 Beheer onderhoud en
vervanging

636.513

595.154

717.007

638.953

827.129

692.080

135.049

12.02.01 Beheer en
onderhoud

512.618

543.124

669.477

577.089

700.022

501.379

198.643

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

512.618

543.124

669.477

577.089

700.022

501.379

198.643

12.02.04 Vervanging

123.895

52.030

47.530

61.864

127.107

190.701

‒ 63.594

12.03 Aanleg

528.355

429.918

558.823

551.171

649.940

905.318

‒ 255.378

12.03.01 Realisatie

475.612

415.269

537.107

509.012

499.097

783.303

‒ 284.206

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

36.012

30.750

32.508

15.399

19.411

18.603

808

12.03.02 Verkenningen en
planuitwerkingen

52.743

14.649

21.716

42.159

150.843

122.015

28.828

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

10.016

10.301

17.670

18.013

24.470

24.077

393

12.04 Geïntegreerde
contractvormen/PPS

333.509

638.739

605.036

544.906

618.182

538.082

80.100

12.06 Netwerkgebonden
kosten HWN

580.141

563.260

587.728

661.329

691.859

623.404

68.455

12.06.01 Apparaatskosten
RWS

459.269

454.675

459.254

492.731

525.087

498.433

26.654

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

459.269

454.675

459.254

492.731

525.087

498.433

26.654

12.06.02 Overige
netwerkgebonden kosten

120.872

108.585

128.474

168.598

166.772

124.971

41.801

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

105.072

94.385

122.474

159.998

158.172

116.371

41.801

12.07 Investeringsruimte

0

0

0

0

0

0

0

12.09 Ontvangsten

71.523

150.898

110.467

115.453

92.137

116.173

‒ 24.036

12.09.01 Ontvangsten

71.523

150.898

110.467

115.453

92.137

116.173

‒ 24.036

0

0

0

0

0

0

0

12.09.02 Tolopgave

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

1

2

3
4

5

6

7

8

9

13

C. Financiële toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdelen en de verplich­
tingen een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de
begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De hogere verplichtingenrealisatie ad € 51,5 miljoenbetreft een saldo van
hogere en lageren verplichtingen. De hogere verplichtingen worden met
name veroorzaakt door:
– A12/A15 Ressen - Oudbroeken (€ 1.129,5 miljoen). Dit wordt met name
veroorzaakt door de contract-close van het project. Als gevolg van de
contract-close verandert de verdeling van de financieringslasten over
de looptijd van het project.
– A24 Blankenburgverbinding (€ 84,7 miljoen). De hogere verplichting in
2020 wordt met name veroorzaakt door het afsluiten van de wijzigings­
overeenkomst met de DBFM-opdrachtnemer. Dit is overeenkomstig het
besluit van de minister inzake de problemen rond de planning van de
Blankenburgverbinding.
– A16 Rotterdam (€ 50,0 miljoen). De hogere verplichting wordt met name
veroorzaakt door wijzigingen in het DBFM-contract. De grootste
wijzigingen betreffen maatregelen voor de brandwerendheid van de
tunnel en gevolgen van PAS voor de zandwinning.
– A15 Maasvlakte - Vaanplein (€ 31,2 miljoen). De hogere verplichting
wordt veroorzaakt doordat verplichtingen voor de afbouw van de
Botlekbrug, die voorzien waren in 2019, zijn doorgeschoven naar 2020.
– A27 Houten - Hooipolder (€ 29,7 miljoen). Dit betreft een versnelling van
het project, waardoor verplichtingenbudget van 2021 naar 2020 is
verschoven.
– Impuls Strategisch Plan Verkeersveiligheid (€ 135,4 miljoen). In het kader
van de Regeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen zijn door
het grote succes van de regeling meer beschikkingen aan regionale
overheden afgegeven dan oorspronkelijk begroot. Hiermee kon een
versnelling van de regeling worden gerealiseerd.
– N65 Vught - Haaren (€ 77,5 miljoen). Met de regio is afgesproken dat
de provincie Noord-Brabant als opdrachtgever van de realisatie van
het project N65 Vught - Haaren optreedt. Het rijk draagt bij door middel
van een rijksbijdrage. Hierop is in 2020 de bestuursovereenkomst
aangepast. Deze afspraken hebben geleid tot een hogere verplichting.
Daarentegen zijn lagere verplichtingen aangegaan bij:
– A28 knooppunt Hoevelaken (- € 442,5 miljoen). De lagere verplichting is
veroorzaakt doordat het contract met de vorige aannemer is ontbonden
en het project opnieuw wordt aanbesteed.
– Realisatie Zuidasdok (- € 209,3 miljoen). Dit betreft de vrijval van de
verplichtingen met de vorige opdrachtnemer. In de Kamerbrief van
7 december 2020 (Kamerstukken II 2020-2021, 32 668, nr. 16) is de Kamer
geïnformeerd over het project.
– A1/A6/A9 Schiphol - Amsterdam - Almere (deeltraject A9 BadhoevedorpHolendrecht) (- € 22,6 miljoen). Het verplichtingenbudget in 2020 sloot
onvoldoende aan op de planning van de opdrachtnemer. Hiervoor is
een deel van het verplichtingenbudget doorgeschoven naar 2021.
– Correctie verplichtingen planuitwerkingsprojecten (- € 578 miljoen). Op
de verplichtingen heeft per saldo een correctie plaatsgevonden als
gevolg van het gelijktrekken van de verplichtingen aan de kas. De
voornaamste wijzigingen traden op bij de projecten: A27 HoutenHooipolder, Rijksbijdrage Noordelijke Randweg Utrecht en Innova58.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

14

–

Vervanging en Renovatie-programma (- € 158,6 miljoen). Tot op heden
werd bij start planuitwerking van een Vervanging en Renovatie-project
al rekening gehouden met de verwachte aanbesteding. Dit heeft geleid
tot een stapeleffect binnen de verplichtingen over een aantal jaren. De
verplichtingencorrectie om de verplichtingen aan de kas gelijk te trekken
zoals bij het planuitwerkingsprogramma heeft in 2020 nog niet plaats­
gevonden. Dit heeft geresulteerd in een overschot aan verplichtingen­
ruimte.
– Overboekingen naar HXII en afdrachten aan het BTW-compensatiefonds
(- € 78,2 miljoen). Ten behoeve van de specifieke uitkeringen aan
regionale overheden voor SmartWayZ (- € 24,5 miljoen), Snelfietsroutes
(- € 19,3 miljoen), Mobility as a Service (- € 3 miljoen) en eindafreke­
ningen voor Beter Benutten (- € 5,4 miljoen) en de Voorbereiding Vracht­
wagenheffing (- € 2,7 miljoen), Agentschapsbijdrage RWS (- € 3 miljoen)
en een aantal overige posten (- € 2,2 miljoen), zijn middelen overgeboekt
naar HXII. Dit is gedaan omdat de verantwoording van de uitgaven op
HXII wordt gedaan. Daarnaast heeft afdracht BTW-compensatiefonds (€ 18,1 miljoen) plaatsgevonden met name voor Impuls Strategisch Plan
Verkeersveiligheid (- € 17,5 miljoen).
Tot slot leiden diverse kleine mutaties (€ 2,7 miljoen) tot per saldo hogere
verplichtingen .
2. De hogere realisatie van € 198,6 miljoen wordt voornamelijk veroorzaakt
door:
– In 2020 is aanvullend budget voor Beheer en Onderhoud middels het
saldo vanuit 2021 naar 2020 overgeboekt (€ 103 miljoen). Uit recente
prognoses is namelijk gebleken dat in de huidige meerjarige onder­
houdsperiode (2018-2021) spanning bestaat tussen het budgettair kader
en de budgetbehoefte van RWS voor beheer en onderhoud. Voor het
Hoofdwegennet uit dit zich in 2020 ineen spanning van circa
€ 103 miljoen. Daarnaast zijn er extra uitgaven geweest voor de
versnelling van onderhoudswerkzaamheden.
– Er is extra budget vrijgemaakt voor maatregelen die direct effect hebben
op het verminderen van (ver)storingen en relatief snel zijn in te passen
in de onderhoudsprogrammering van RWS (€ 49,0 miljoen).
– Naar aanleiding van de geactualiseerde geluidsplafonds zijn er extra
uitgaven geweest om hieraan te voldoen (€ 21,3 miljoen).
– Bovendien zijn er extra uitgaven geweest voor de verplaatsing van de
lokale verkeersbediening vanuit de tunnels A73 naar de verkeerscentrale
in Helmond (€ 9,5 miljoen).
– De prijsbijstelling 2020 (€ 9,0 miljoen).
– De voorbereiding op de Brexit heeft tot extra kosten geleid voor de
realisatie van tijdelijke parkeervoorzieningen (€ 8,5 miljoen).
– Tot slot leiden diverse mutaties (- € 1,7 miljoen) tot per saldo een lagere
realisatie.
3. De lagere realisatie ad € 63,6 miljoen wordt met name veroorzaakt door
een kasschuif die in de ontwerpbegroting 2021 is verwerkt van 2020 naar
2021 voor de projecten Suurhoffbrug (- € 16,0 miljoen), N3 Wantijbrug (€ 10,6 miljoen), Brug de Noord (- € 9,2 miljoen), 3B systemen tunnels (€ 6,5 miljoen) en A73 Roertunnel en Swalmentunnel (- € 4,2 miljoen). Tot
slot leiden diverse mutaties (- € 17,1 miljoen) tot een lagere realisatie .
4. De lagere realisatie ad € 284,2 miljoen wordt voornamelijk veroorzaakt
door:
– A12/A15 Ressen - Oudenbroek (- € 200,7 miljoen). De lagere realisatie
wordt met name veroorzaakt door een kasschuif van € 158,3 miljoen van
2020 naar 2021 als gevolg van de uitspraak van de Raad van State op
het tracébesluit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

15

–

A1/A6/A9 Schiphol - Amsterdam - Almere (deeltraject A9 BadhoevedorpHolendrecht) (- € 164,1 miljoen). Dit betreft hoofdzakelijk de overheveling
van budget van artikel 12.03 Aanleg naar het artikel 12.04 Geïntegreerde
Contractvormen na afronding van de aanbesteding van het traject A9
Badhoevedorp-Holendrecht (inpassing DBFM-contract). Daarnaast is er
na oplevering van de deelprojecten resterend budget vrijgevallen ten
gunste van de vrije investeringsruimte wegen.
– A4/A44 Rijnlandroute (- € 48,7 miljoen). De lagere realisatie wordt met
name veroorzaakt door een reservering aan het BTW compensatiefonds
en betreft een kasschuif van € 49,8 miljoen van 2020 naar 2021 en 2022.
Er vinden nog gesprekken met de provincie plaats over de omvang van
het bedrag en wanneer de betalingen zullen plaatsvinden betalingen
zullen plaatsvinden.
– A10 Knooppunten De Nieuwe Meer en Amstel (Zuidas). (- € 29,6 miljoen).
De lagere realisatie wordt met name veroorzaakt door een kasschuif naar
2028. In de Kamerbrief van 7 december 2020 (Kamerstukken II 2020-2021,
32 668, nr. 16) is de Kamer geïnformeerd over het project.
– A7 Zuidelijke Ringweg Groningen fase 2 (- € 19,2 miljoen). De lagere
realisatie wordt met name veroorzaakt door een kasschuif van 2020 naar
2021 tot en met 2023 als gevolg van de vertraging van de werkzaam­
heden.
– De overprogrammering was bij ontwerpbegroting 2020 € 172 miljoen.
Per einde 2020 is deze nihil en zijn programmering en begroting aan
elkaar gelijk.
– Tot slot leiden diverse kleine mutaties (€ 6,1 miljoen) tot per saldo hogere
realisatie.
5. De hogere uitgaven ad € 28,8 miljoen wordt met name veroorzaakt door:
– Impuls Strategisch Plan Verkeersveiligheid (€ 84,5 miljoen). Voor
2020-2021 zijn meer beschikkingen richting regionale overheden
afgegeven. Dit staat reeds toegelicht bij de Verplichtingen. Dit betreft
het deel dat reeds is uitgekeerd, het overige deel dat verplicht is in 2020
wordt in 2021 uitgekeerd.
– N65 Vught-Haaren (€ 18,6 miljoen). In 2020 is meer gerealiseerd
vanwege de rijksbijdrage aan de realisatie door de provincie NoordBrabant. Dit staat reeds toegelicht bij de Verplichtingen.
– Door actualisatie van de programmering (€ 29,5 miljoen). In 2020 zijn
schuiven uitgevoerd tussen onderdeel Beheer en Onderhoud) en het
onderdeel Planuitwerking en Verkenning (- € 49 miljoen), alsmede
schuiven tussen artikel 20 en het onderdeel Planuitwerking en
Verkenning (- € 154,6 miljoen). Tot slot zijn er schuiven uitgevoerd met
het onderdeel realisatie (€ 140,1 miljoen) De actualisaties zijn het gevolg
van autonome vertragingen op de projecten. Hierdoor is op het
onderdeel planuitwerking en verkenning per saldo een kastekort
ontstaan. Middels een generale kasschuif (€ 93 miljoen) is dit kastekort
aangevuld uit latere jaren.
– Daarentegen staan lagere uitgaven bij:
– Met betrekking tot de overgang van projecten van planuitwerking naar
realisatiefase of bij voorbereidende werkzaamheden in het geval van
partiële uitvoeringsbesluiten (- € 21,9 miljoen) wordt budget
overgeboekt naar het realisatieartikel (12.03.01). Hierdoor neemt het
budget op artikel 12.03.02 verkenningen en planuitwerkingen af. Dit
betreft onder andere de projecten A15 Papendrecht-Sliedrecht (€ 5,4 miljoen), InnovA58 (- € 7,2 miljoen), A4 Haaglanden (- € 3 miljoen)
en een aanvulling van het budget MJPG. (- € 6 miljoen). Tot slot verklaren
een aantal kleinere mutaties voor het restant (- € 0,3 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

16

–

–
6.
–

–

–

–

–
7.

8.

9.
–

Overboekingen naar HXII en afdrachten aan het BTW-compensatiefonds
(- € 69,9 miljoen). Dit is gedaan ten behoeve van de specifieke
uitkeringen aan regionale overheden voor SmartWayZ (- € 24,5 miljoen),
Snelfietsroutes (- € 19,3 miljoen), Mobility as a Service (- € 3 miljoen) en
Impuls Strategisch Plan Verkeersveiligheid (- € 17,5 miljoen). Ook zorgt
de eindafrekeningen voor de programma's Beter Benutten (€ 5,4 miljoen) en Vrachtwagenheffing (- € 2,7 miljoen) voor een verlaging
van het budget. Deze eindafrekening wordt gedaan, omdat de verant­
woording van de middelen op HXII plaatsvindt. Tot slot verklaren een
aantal overige kleinere mutaties voor het restant (+ € 2,5 miljoen).
Tot slot leiden diverse kleine mutaties bij meerdere projecten tot een
lagere realisatie (- € 20 miljoen).
De hogere realisatie van € 80,1 miljoen wordt met name veroorzaakt bij
de projecten:
A12-A15 Ressen – Oudenbroeken (€ 54,0 miljoen). Betreft overheveling
van budget van artikel 12.03 Aanleg naar het artikel 12.04 Geïntegreerde
Contractvormen, omdat het DBFM-contract nog niet is ingepast als
gevolg van de latere uitspraak van de Raad van State op het tracébesluit.
A24 Blankenburgtunnelverbinding (€ 33,9 miljoen). De hogere realisatie
wordt veroorzaakt door een correctie op de kasreeks over de jaren. Met
de DBFM-opdrachtnemer is overeenstemming bereikt over een aantal
wijzigingen waar discussie was over of deze in het domein van opdracht­
nemer of opdrachtgever vielen (€ 5 miljoen). Daarnaast is een betaling
van de reeks afgesloten overeenkomst verleggen persriool verschoven
naar 2020 uit 2021 (€ 6 miljoen. Tot slot is op dit project de DBFM reeks
aangepast conform contract. De verdeling over de jaren stond niet
volledig juist in de begroting (€ 23 miljoen).
A16 Rotterdam (€ 20,0 miljoen). Betreft een hogere realisatie komt met
name de uitvoering van beheersmaatregelen om vertraging, als gevolg
van PAS en PFAS, te mitigeren.
Daarentegen staat een lagere realisatie bij:
A15 Maasvlakte-Vaanplein (- € 22,8 miljoen). De lagere realisatie wordt
met name veroorzaakt door de herfinanciering van het DBFM-contract.
De herfinanciering heeft tot een voordeel geleid.
Tot slot leiden diverse kleine mutaties (€ 5 miljoen) bij meerdere
projecten tot een lagere realisatie.
Dit betreft een verhoging van het kasbudget in 2020 met € 26,7 miljoen.
Dit betreft met name de loon- en prijsbijstelling 2020 (€ 14,9 miljoen) en
kosten voor de uitvoering van beheersmaatregelen, om vertraging als
gevolg van PAS en PFAS te mitigeren (€ 11,1 miljoen). Tot slot leiden
diverse kleine mutaties (€ 0,7 miljoen) tot een hogere realisatie.
Dit betreft een verhoging van het kasbudget in 2020 met € 41,8 miljoen.
Dit betreft met name kosten aan duurzaamheidsmaatregelen in het
kader van «Urgenda» (€ 21,2 miljoen). Hierbij ging het onder andere om
CO2-reducerende maatregelen via circulaire initiatieven in de grond-,
weg- en waterbouw (GWW). Daarnaast zijn er ook extra uitgaven
geweest voor de verbetering van verkeersmanagementsystemen en
de versterking van de RWS-cybersecurity (€ 14,9 miljoen). Tot slot leiden
diverse kleine mutaties tot een hogere realisatie van € 5,7 miljoen.
De in totaal lagere ontvangsten € 24 miljoen zijn het gevolg van diverse
mutaties bij de volgende projecten:
N33 Zuidbroek-Appingedam: De geraamde ontvangsten voor dit project
zijn niet in 2020 gerealiseerd vanwege het verschuiven van de planning
van het project (- € 22,3 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

17

–

–

–

–

A1/A6/A9 Schiphol–Amsterdam–Almere, deeltraject A6 (- € 17,7 miljoen).
Door de versnelde uitvoering van de werkzaamheden, zijn de geplande
ontvangsten van de gemeente Almere in 2019 ontvangen in plaats van
in 2020.
A4/A9 Badhoevedorp (- € 12,5 miljoen). De bijdragen van de gemeente
Haarlemmermeer zijn lager dan begroot, omdat het aanbestedingsre­
sultaat is verrekend met de bijdrage in 2020.
A2 Vonderen-Kerensheide (€ 25 miljoen). In verband met verwachte
vertraging n.a.v. stikstofproblematiek wordt van de in totaal € 35 miljoen.
€ 25 miljoen ontvangen in 2020 in plaats van in 2019 (bijdrage provincie
Limburg).
Tot slot leiden diverse kleine mutatie (€ 3,5 miljoen) tot hogere
ontvangsten.

D. Toelichting op de artikelonderdelen
12.01 Verkeersmanagement
Motivering
Met verkeersmanagement streeft IenW naar een optimaal en veilig gebruik
van de beschikbare weginfrastructuur en het bereiken van een voorspelbare
en betrouwbare reistijd van deur tot deur. Daarmee worden de bereik­
baarheid en verkeersveiligheid in Nederland, binnen de randvoorwaarden
van duurzaamheid, bevorderd.
Producten
De uitgaven voor verkeersmanagement hebben betrekking op het
verspreiden van verkeersdata en op besturingssoftware voor
informatiepanelen en andere apparatuur. Samen met de weginspecteurs
van Rijkswaterstaat resulteert dit in:
– Verkeersgeleiding bij grote drukte, inclusief grootschalige evenementen
en crisissituaties zoals bij een weeralarm.
– Hulpverlening, bevorderen doorstroming en informatievoorziening bij
pech en ongevallen (incidentmanagement).
– Voorlichting over rijkswegen, zoals voorlichting over de gevolgen van
wegwerkzaamheden.
De meeste van deze maatregelen zijn ingezet vanuit de vijf regionale
verkeerscentrales en de landelijke verkeerscentrale. Hierbij wordt het rijks­
wegennet in samenhang met het regionale wegennet beschouwd door
toepassing van gebiedsgericht verkeersmanagement waarbij wordt ingezet
op regionale samenwerking. De activiteiten die door Rijkswaterstaat (RWS)
centraal worden uitgevoerd, worden gefinancierd uit het budget voor
netwerkgebonden kosten.
Meetbare gegevens
Tabel 7 Specificatie bedieningsareaal
Areaalomschrijving

Eenheid

Verkeerssignalering

km op rijbaan

Verkeerscentrales

aantal

Spitsstroken

km

Realisatie
2016

Realisatie
2017

Realisatie
2018

Realisatie
2019

2.716

2.777

2.781

2.839

6

6

6

6

324

321

319

310

1

Realisatie
2020

Begroting
2020

Toelichting

2.890

2.836

1

6

6

310

302

2

1 De waarde die gepubliceerd is in de ontwerpbegroting 2021 is hier opgenomen.

Bron: Rijkswaterstaat 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

18

Toelichting
1. In 2020 is de lengte van de Verkeerssignalering (matrixborden boven
de weg) toegenomen bij met name de projecten «A1 Apeldoorn - Azelo»,
tussen Deventer en Rijssen en «A9 Holendrecht - Diemen (Gaasperdam­
merweg)». Nadat de realisatie in 2019 al hoger uitviel dan aanvankelijk
was begroot, is hierdoor de begroting voor 2020 te laag ingeschat.
Daarnaast zijn de toenames van de bovengenoemde projecten hoger
dan in de begroting 2020 was voorzien.
2. In 2020 zijn er geen wijzigingen geweest in de lengte spitsstroken. In
de begroting was rekening gehouden met het vervallen van de spits­
stroken op de A10 Zuidasdok en de A15 bij Papendrecht ten gunste van
volwaardige rijstroken. Doordat deze projecten later starten, blijven deze
spitsstroken langer in gebruik.
Tabel 8 Indicator verkeersmanagement
Realisatie
2016

Realisatie
2017

Realisatie
2018

Realisatie
2019

Realisatie Streefwaarde
2020
2020

Toelichting

Levering verkeersgegevens: op alle
bemeten wegvakken wordt betrouwbare
reis en routeinformatie ingewonnen en tijdig
geleverd aan de serviceproviders
1. beschikbaarheid data voor derden: % van
93%
de RWS-meetlocaties dat goed functioneert

93%

92%

93%

93%

> 90%

1

2. actualiteit data voor derden: % van de
gegevens van een meetminuut, dat binnen
98%
75 sec. daarna door RWS wordt geleverd aan
NDW

98%

99%

97%

100%

> 95%

2

Bron: Rijkswaterstaat 2020
Toelichting
1. In 2020 functioneerde 93% van alle meetlocaties goed. Deze score was
ruim boven de streefwaarde van 90%.
2. In 2020 was 100% van alle gegevens tijdig geleverd. Deze score was ruim
boven de streefwaarde van 95%.
12.02 Beheer, onderhoud en vervanging
Motivering
Het rijkswegennet en de onmiddellijke omgeving daarvan in een dusdanige
staat houden dat het vervullen van de primaire functie gewaarborgd is:
het faciliteren van vlot, veilig en comfortabel vervoer van personen en
goederen, onder de randvoorwaarde van een kwalitatief hoogwaardig
milieu. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen regulier beheer en
onderhoud enerzijds en vervangingen en renovaties anderzijds.
Producten
Het regulier beheer en onderhoud van rijkswegen omvat maatregelen aan
verhardingen, kunstwerken (zoals bruggen, tunnels en viaducten),
verkeersvoorzieningen, landschap en milieu en voorzieningen voor
verkeersmanagement (zoals signalering en verkeerscentrales).
Vervanging en renovatie (VenR) betreft het tijdig programmeren en nemen
van maatregelen aan kunstwerken en wegen, waarbij regulier beheer en
onderhoud niet meer voldoende is. Voornamelijk in de eerste helft en vanaf
de jaren 60 van de vorige eeuw zijn veel kunstwerken gerealiseerd die, mede
door het intensieve gebruik, nu of in de komende decennia het moment van
einde levensduur naderen. Op basis van onderzoek wordt een analyse
gemaakt voor welke kunstwerken wanneer vervanging of renovatie aan
de orde is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

19

In bijlage 2 ‘Instandhouding’ van deze Jaarverantwoording wordt ingegaan
op de werking van de instandhouding van de netwerken die onder verant­
woordelijkheid van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vallen.
12.02.01 Beheer en Onderhoud
Voor het gebruik van het wegennet zet IenW in op een optimale beschik­
baarheid, betrouwbaarheid en veiligheid over de levenscyclus van de infra­
structuur van wegen, bruggen, viaducten, tunnels, aquaducten,
matrixborden, verkeerscentrales en verkeersvoorzieningen. Daarbij gelden
de eisen ten aanzien van het landschap en het milieu rond de rijkswegen als
randvoorwaarden. Zowel het preventief als het correctief onderhoud vallen
onder het beheer en onderhoud.
De uitgaven voor het beheer en onderhoud bestaan hoofdzakelijk uit
– Uitgaven voor onderhoud van verhardingen waaronder het herstel van
vorstschade en het zoveel mogelijk voorkomen daarvan;
– Uitgaven voor onderhoud van kunstwerken;
– Uitgaven voor onderhoud aan DVM-systemen zoals matrixborden, infor­
matiepanelen en verkeerscentrales;
– Klein variabel en vast onderhoud aan verkeersvoorzieningen, zoals
onderhoud aan bermen, geleiderail, bewegwijzering, geluidsschermen
en verlichting;
– Uitgaven voor geluidmaatregelen (landschap en milieu) als gevolg van
naleving van geluidproductieplafonds voor zover geen onderdeel van
een aanlegproject.
Uitgesteld en achterstallig onderhoud
Conform toezegging aan de Tweede Kamer wordt in het jaarverslag
aangeven wat de omvang van het uitgesteld en (eventueel) achterstallig
onderhoud aan het einde van het jaar was.
Voor het Hoofdwegennet beliep het uitgesteld onderhoud per 31 december
2020 € 544 miljoen, daarvan was € 12 miljoen achterstallig. Ten opzichte van
2019 is het uitgestelde onderhoud met € 8 miljoen afgenomen en het achter­
stallig onderhoud met € 5 miljoen toegenomen.
Voor een overzicht van het uitgesteld en achterstallig onderhoud op alle
RWS-netwerken, wordt u verwezen naar bijlage 2 bij dit jaarverslag.
Tabel 9 Uitgesteld en achterstallig onderhoud (bedragen x €1 miljoen)
2017

2018

2019

Volume
uitgesteld
onderhoud

Volume
uitgesteld
onderhoud

Volume
uitgesteld
onderhoud

Hoofdwegen

314

Waarvan
achterstallig
3

353

Waarvan
achterstallig
1

2020

552

Volume
uitgesteld
onderhoud

Waarvan
achterstallig
7

544

Waarvan
achterstallig
12

Bron: Rijkswaterstaat, 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

20

Meetbare gegevens
Tabel 10 Areaal Rijkswegen
Eenheid

Realisatie Realisatie Realisatie Realisatie Realisatie Begroting
Toelichting
2016
2017
2018
2019
2020
2020

Rijbaanlengte

Hoofdrijbaan

km

5.803

5.804

5.867

5.843

5.842

5.838

1

Rijbaanlengte

Verbindingswegen en op- en
afritten

km

1.650

1.677

1.723

1.745

1.766

1.753

2

Areaal asfalt
Areaal asfalt

Hoofdrijbaan

km

2

76

76

77

77

77

77

3

Verbindingswegen en op- en
afritten

km2

14

15

15

15

15

15

4

km2

182

181

182

182

183

182

5

Groen areaal

Bron: Rijkswaterstaat, 2020
Toelichting
1. In 2020 is er geen nieuwe hoofdrijbaan-lengte bij gekomen. De lengte is
iets afgenomen door dataverbeteringen (1 km is nu als verbindingsweg
geclassificeerd in plaats van voorheen hoofdrijbaan). In de begroting
was een afname voorzien door overdracht van de oude N18 naar de
betreffende provincies en gemeenten. In 2019 heeft een deel van de
overdracht plaatsgevonden; het andere deel is nog niet overgedragen,
waardoor de afname minder is dan in de begroting werd voorzien.
2. De lengte van de verbindingswegen en op- en afritten is toegenomen
door de openstelling van de parallelbanen bij de SAA-3 A9 Holendrecht
- Diemen (Gaasperdammerweg) en op de A16/N3 Dordtse Kil. De
toename is groter dan voorzien in de begroting ten gevolge van een
datacorrectie in 2019 rond de N59, zoals reeds toegelicht in het
jaarverslag 2019.
3. Het oppervlak van de hoofdrijbaan is toegenomen door de verbreding
van de A1 tussen Twello en Rijssen. Dit valt binnen de afronding.
4. Het oppervlak van de verbindingswegen en op- en afritten is
toegenomen door de openstelling van de parallelbanen bij de SAA-3 A9
Holendrecht - Diemen (Gaasperdammerweg) en op de A16/N3 Dordtse
Kil. Dit valt binnen de afronding.
5. In 2020 is het groen areaal met name toegenomen langs de nieuwe N18.
Tabel 11 Omvang areaal
Areaal
Oppervlakte wegdek (Exclusief
verzorgingsbanen)

Eenheid
km2

Realisatie
2019

Realisatie
2020

Begroting
2020

Realisatie
x € 1.000
2019

Realisatie
x € 1.000
2020

Begroting
x € 1.000
2020

92

92

92

577.089

700.022

501.379

Bron: Rijkswaterstaat, 2020
Toelichting
De toename van het totale oppervlakte wegdek blijft binnen de afronding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

21

Tabel 12 Indicatoren Beheer en onderhoud
Realisatie
2016

Realisatie
2017

Realisatie
2018

Realisatie
2019

Realisatie Streefwaarde
2020
2020

Files door Werk in Uitvoering, als gevolg van aanleg en gepland onderhoud (1):
‒ t/m 2017: De verhouding verstoringen
door aanleg, beheer en onderhoud ten
opzichte van totale verstoringen (in km.min.)

3%

1

4%

‒ vanaf 2018: Files door Werk in Uitvoering,
als gevolg van aanleg en gepland onderhoud
(in voertuigverliesuren)
Technische Beschikbaarheid (2):
deel van lengte en tijd (%) dat de weg veilig
beschikbaar is, zonder dat rij- of
vluchtstroken zijn afgesloten als gevolg van
aanleg of geplande
onderhoudswerkzaamheden

Toelichting

2%

3%

6%

< 10%

99%

99%

99%

99%

99%

> 90%

2

a. voldoen aan norm voor verhardingen
(stroefheid en spoorvorming)

99,8%

99,8%

99,8%

99,8%

99,7%

> 99,7%

3

b. voldoen aan norm gladheidbestrijding
(binnen 2 uur preventief strooien).

99%

99%

97%

97%

Voldoende

> 95%

4

Veiligheid (3):

Bron: Rijkswaterstaat, 2020
Toelichting
1. Bij de indicator ‘Files door Werk in Uitvoering’ worden alleen de files
meegeteld die een snelheid hebben lager dan 50 km/uur en een lengte
van minsterns 2 km. Vanaf 2018 is ervoor gekozen om daarbij een reken­
methode te gebruiken die beter aansluit bij de beleidsdoelstellingen met
betrekking tot de beschikbaarheid en betrouwbaarheid van het hoofd­
wegennet.
– Tot en met 2017 werd deze indicator uitgedrukt in een percentage van
de totale «filezwaarte» (eenheid kilometerminuten). Bij deze definitie
wordt gekeken over welke lengte en tijdsduur files voorkomen. Daarbij
wordt geen rekening gehouden met de snelheid in de file, het aantal
voertuigen, het aantal rijstroken.
– Vanaf 2018 wordt deze indicator uitgedrukt in een percentage van het
totale «reistijdverlies» (eenheid voertuigverliesuren). Deze wordt
berekend op basis van de gereden snelheid ten opzichte van de
normsnelheid (100 km/uur), de hoeveelheid verkeer per rijstrook, het
aantal rijstroken en de lengte waarover langzamer gereden wordt. Als
de snelheid daalt, neemt het reistijdverlies toe. Wanneer de hoeveelheid
langzaam rijdend verkeer toeneemt, neemt ook het reistijdverlies toe.
Opgeteld geeft dit de extra reistijd die de weggebruikers gezamenlijk
ondervinden door files, ten opzichte van de reistijd bij een normsnelheid
van 100 km/uur. In 2020 was 6% van alle Files het gevolg van aanleg en
geplande onderhoudswerkzaamheden (Werk in Uitvoering). Deze score
was ruim onder de streefwaarde van 10%. Dit is wel een stijging ten
opzichte van eerdere jaren. Dit komt doordat er vanwege de coronacrisis
minder files zijn geweest, waardoor het percentage files door onder­
houdswerkzaamheden gestegen is. De totale hoeveelheid voertuigver­
liesuren (vvu) door files door werkzaamheden is iets lager dan eerdere
jaren: 630, 971 en 552 vvu x 1000 in respectievelijk 2018, 2019 en 2020.
2. De Technische Beschikbaarheid van de weg was in 2020 99%. Deze score
was ruim boven de streefwaarde van 90%.
3. Omtrent het voorkomen van verkeersonveilige situaties bestaan
indicatoren die aangeven in hoeverre aan veiligheidsnormen wordt
voldaan. Deze indicatoren betreffen de wegverharding en in hoeverre er
tijdig wordt gestrooid om wintergladheid te voorkomen. Het voldoen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

22

aan de veiligheidsnormen wordt gemonitord aan de hand van de
schadekenmerken stroefheid en spoorvorming. In 2020 voldeed 99,72%
van de wegverhardingen aan deze normen. Daarmee werd aan de
streefwaarde van 99,7% voldaan.
4. Het tijdig bestrijden van wintergladheid wordt gemonitord aan de hand
van de situaties waarin tijdig preventief dient te worden gestrooid. Voor
het eerste half jaar is een prestatie van 97% gerealiseerd. Omdat in het
najaar 2020 een nieuw strooimanagementysteem in gebruik is genomen
en dit systeem nog enige kinderziektes had, zijn er over het najaar 2020
geen prestatie cijfers beschikbaar. Kwalitatief is de indruk dat ook in de
tweede helft van het jaar de norm is gehaald, omdat in deze periode
de tijdigheid van de strooiacties vergelijkbaar is geweest met die in
andere jaren.
12.02.04 Vervanging
Het is van belang dat de veiligheid en de beschikbaarheid van het Hoofd­
wegennet in stand worden gehouden tegen de achtergrond van een
beperkte technische levensduur van kunstwerken. Het einde van de
levensduur kan ontstaan door de ouderdom van het kunstwerk of door
intensiever gebruik dan bij het ontwerp is voorzien. Door het intensieve
gebruik vanaf de jaren '60 van de vorige eeuw valt te verwachten dat deze
problematiek geleidelijk toeneemt. Op basis van onderzoek wordt een
analyse gemaakt voor welke kunstwerken wanneer vervanging of renovatie
aan de orde is.
Op dit artikel staat het merendeel van de beschikbare budgetten voor
Vervanging en Renovatie van het Hoofdwegennet. Op artikelonderdeel
18.12 staat de reservering voor nader te bepalen onderhoud en vervanging
voor 2030 tot en met 2034, die nog moeten worden toebedeeld. In het MIRT
projectenoverzicht worden onderliggende projecten inzichtelijk gemaakt.
RWS bekijkt via inspecties waar maatregelen nodig zijn. Voor een zichtpe­
riode van ongeveer 7 jaar is dit vooruit te plannen in concrete projecten.
Voor de periode daarna zijn budgetten beschikbaar, maar wordt de invulling
van het programma in latere jaren concreet.
Deze werkwijze staat verder toegelicht in bijlage 2 Instandhouding.
12.03 Aanleg
Motivering
Door middel van voorbereiding en uitvoering van infrastructuurprojecten
wordt bereikt dat de noodzakelijke capaciteit beschikbaar is en komt, met
als doel de verwachte verkeersgroei te faciliteren en een betrouwbaar
netwerk te realiseren met voorspelbare reistijden. Daarbij wordt rekening
gehouden met de kaders van veiligheid en leefbaarheid.
12.03.01 Realisatie
In 2020 zijn de volgende mijlpalen gerealiseerd, die betrekking hebben op
de realisatie van projecten:
Tabel 13 Mijlpalen realisatieprojecten HWN
Mijlpaal
Openstelling

Project
‒ A9 Gaasperdammertunnel binnen het project Schiphol-Amsterdam-Almere;
‒ A1 Apeldoorn – Azelo Fase 1 tracédeel Twello – Rijssen.

Start realisatie

‒ A12/A15 Ressen - Oudbroeken (ViA15)
‒ deeltraject A9 Badhoevedorp binnen het project Schiphol-Amsterdam-Almere
‒ A15 Papendrecht-Sliedrecht Oost

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

23

Ten opzichte van de begroting 2020 hebben de volgende wijzigingen zich
voor gedaan:
– De start realisatie van het project A15 Papendrecht-Sliedrecht is in 2020
gestart in plaats van 2019 en wordt in het jaarverslag van 2020
opgenomen;
– De openstelling van het project A1 Apeldoorn – Azelo Fase 1 tracédeel
Twello – Rijssen stond gepland voor 2021, Deze fase is in 2020
opengesteld en wordt in het jaarverslag 2020 opgenomen;
– Het deelproject A9 Gaasperdammertunnel binnen het project SchipholAmsterdam-Almere is in 2020 volledig opengesteld en wordt in
jaarverslag 2020 opgenomen.
Overige maatregelen
Meer veilig
In het kader van Meer Veilig worden maatregelen gerealiseerd voor de drie
programma’s Meer Veilig 3, Veilige Bermen Rijkswegen en N-wegen in
beheer van het Rijk.
In het programma Meer Veilig 3 wordt gewerkt aan het realiseren van
kosteneffectieve maatregelen, waarmee locaties met een relatief hoog
veiligheidsrisico worden aangepakt. Concrete voorbeelden van
maatregelen zijn het aanleggen van een rotonde, het plaatsen van
geleiderail of het aanpassen van invoegers, uitvoegers en de belijning.
Binnen dit programma zijn van de 61 maatregelen, 47 maatregelen gerea­
liseerd. Er worden nog 14 maatregelen uitgevoerd, waarvan er 3 in
uitvoering en 11 in voorbereiding zijn.
Het programma Veilige Bermen richt zich volledig op het veiliger maken van
de bermen langs autosnelwegen door obstakels in de berm te verwijderen,
verplaatsen of af te schermen. Dit met als doel om het relatief grote aantal
eenzijdige ongevallen met ernstige afloop, als gevolg van een botsing met
een obstakel in de berm terug te dringen. Voor de uitvoering van het
programma is € 40 miljoen gereserveerd. Het programma wordt in drie
tranches uitgevoerd in de periode 2018-2022. Van de bijna 400 maatregelen
zij er circa 140 gerealiseerd. De overige maatregelen worden gerealiseerd
in 2021 en 2022.
Voor het verbeteren van de veiligheid van N-wegen in beheer van het Rijk
is € 25 miljoen beschikbaar. Dit budget wordt ingezet voor maatregelen op
de N7, N14, N31, N33, N35, N36 en N48. De maatregelen worden gereali­
seerd in de periode 2020-2024.
Maatregelpakket Verzorgingsplaatsen
Dit pakket was gericht op het oplossen van de meest acute kwantitatieve en
kwalitatieve knelpunten op verzorgingsplaatsen langs (inter)nationale
vrachtcorridors en is geheel afgerond behoudens de maatregel grensem­
placement Venlo.
Meerjarenprogramma Ontsnippering
Dit pakket betreft het Meerjarenprogramma Ontsnippering (MJPO). Een
voorbeeld van een ontsnipperingsmaatregel is het plaatsen van een
ecoduct of een wildtunnel onder de (spoor)weg door. Hierdoor kunnen
dieren zich weer bewegen tussen twee natuurgebieden die gescheiden zijn
geraakt (versnipperd) door de aanleg van Rijksinfrastructuur. Tevens wordt
hierdoor het aantal aanrijdingen met dieren beperkt. Het programma is in
2020 formeel afgesloten. Enkele maatregelen worden nog uitgevoerd als
onderdeel van ander gepland werk. In de MIRT-brief van 26 november 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

24

is de Tweede Kamer geïnformeerd over de afronding van het programma
middels het bij de MIRT-brief gevoegde Eindboek Meerjarenprogramma
Ontsnippering. In de afgelopen 15 jaar zijn meer dan 500 maatregelen
genomen om versnipperd geraakte natuurgebieden weer met elkaar te
verbinden waardoor vele diersoorten weer veilig kunnen oversteken en hun
leefgebied is vergroot. Het eindboek toont de resultaten daarvan.
Tabel 14 Projectoverzicht behorende bij 12.03.01: Realisatieprogramma Hoofdwegennet (bedragen x € 1 miljoen)
Kasbudget
2020

Projectbudget

begroting
Projectomschrijving

realisatie

verschil

2020

begroting

Openstelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Projecten nationaal
Kleine projecten / Afronding
projecten

2

11

9

41

37

nvt

nvt

1

Programma 130 km

2

13

11

45

55

nvt

nvt

2

Programma aansluitingen

28

26

‒1

117

121

nvt

nvt

1

1

12

12

nvt

nvt

1

1

0

1.488

1.488

2016

2016

A10 Amsterdam praktijkproef FES

3

1

‒2

53

55

2018

2018

A10 Knooppunten De Nieuwe
Meer en Amstel (Zuidas)

43

14

‒ 30

309

314

2028

2032- 2036

3

A1/A6/A9 SchipholAmsterdam-Almere

192

28

‒ 164

2.133

1.229

2025- 2027

2024- 2026

4

20

20

2015

2015

19

17

‒2

785

796

2023- 2025

2028-2030

1.210

1.210

2012

2012

2

320

322

2017

2017

‒1

20

19

2016

2016

2020-2021

6

574

581

regio

regio

7

548

541

2015

2015

641

642

2015

2015

16

16

2020- 2022

2020

Quick Wins Wegen
ZSM 1+2 (spoedwet
wegverbreding)
Projecten NoordwestNederland

A1 Bunschoten-Knooppunt
Hoevelaken
A28 Knooppunt Hoevelaken
A2 Holendrecht-Oudenrijn
A9 Badhoevedorp
N50 Ens-Emmeloord

2
1

5

Projecten ZuidwestNederland
A15 Papendrecht-Sliedrecht
A4/A44 Rijnlandroute

105

3

3

56

‒ 49

A4 Burgerveen - Leiden
A4 Delft - Schiedam
A4 Vlietland / N14

16

2

2

1

‒1

12

17

2020

2022

0

0

111

111

2015

2015

A2 Passage Maastricht

1

1

680

685

2016

2016

A4 Dinteloord-Bergen op
Zoom

0
0

258

263

2014

2014

59

60

Regio

Regio

N57/59 EuroRAP
(verkeersveiligheid)

3

N61 Hoek-Schoondijke

8

Projecten Zuid-Nederland

A76 Aansluiting Nuth
Projecten Oost-Nederland
A12-A15 Ressen Oudenbroeken

240

40

‒ 201

576

669

2023-2025

9

A1 Apeldoorn-Azelo: fase
1 en 2a

120

112

‒8

256

258

2023-2025

10

A1 Apeldoorn ZuidBeekbergen

32

29

2017

2017

A50 Ewijk - Valburg

269

269

2017

2017

N35 Combiplan Nijverdal

319

319

2015

2015

19

21

2018

2018

N35 Wijthmen - Nijverdal

4

0

‒3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

25

Kasbudget
2020

Projectbudget

begroting
Projectomschrijving
N35 Zwolle - Wijthmen

realisatie

verschil

7

6

54

2020
1

begroting

Openstelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020
50

2018

2018

11

12

Projecten Noord-Nederland
A7 Zuidelijke Ringweg
Groningen fase 2

73
92

N31 Leeuwarden (De Haak)

‒ 19

700

714

2021- 2023

2024

1

1

219

220

2014

2014

19

0

Overige maatregelen
Fileaanpak

19

Meer kwaliteit leefomgeving
Meer veilig

1

Afrondingen

‒1

Totaal
uitvoeringsprogramma

873

1

431

‒ 443

82

68

‒ 14

Programma realisatie

955

499

‒ 456

Overprogrammering (-)

54
150

50

55

‒2

Realisatieuitgaven op IF
12.03.01 mbt planuitwerking
Budget realisatie (IF 12.03.01)

54
145

12.144

11.419

783
‒ 172

Toelichting
1. Kleine projecten / Afronding projecten: betreft het project A73 Venlo/
Maasbracht. (€ 9,2 miljoen). In het verleden is er een overeenkomst
gesloten tussen de gemeente Roermond, provincie Limburg en RWS
met betrekking tot het verdelen van gelden naar aanleiding van een
aanbestedingsmeevaller. Deze factuur is in 2020 betaald.
2. Voor het programma 130 km/u zijn er extra uitgaven geweest voor het
plaatsen van extra borden op delen van het netwerk waar er niet harder
gereden mag worden dan 100 km/u en 120 km/u. Door de gevolgen van
PAS was dit niet voorzien ten tijde van de begroting
3. A10 Knooppunten De Nieuwe Meer en Amstel (Zuidas). De lagere
realisatie wordt met name veroorzaakt door een kasschuif naar 2028. In
de Kamerbrief van 7 december 2020 (Kamerstukken II 2020-2021, 32 668,
nr. 16) is de Kamer geïnformeerd over het project.
4. A1/A6/A9 Schiphol-Amsterdam-Almere: Dit betreft hoofdzakelijk de
overheveling van budget van artikel 12.03 Aanleg naar het artikel 12.04
Geïntegreerde Contractvormen na afronding van de aanbesteding van
het traject A9 Badhoevedorp-Holendrecht (inpassing DBFM-contract).
Daarnaast is er na oplevering van de deelprojecten resterend budget
vrijgevallen ten gunste van de vrije investeringsruimte wegen.
5. A28 Knooppunt Hoevelaken: Het projectbudget is als gevolg van de
prijsbijstelling 2020 verhoogd. De openstelling is verschoven naar
2028-2030 vanwege stikstofproblematiek.
6. A15 Papendrecht-Sliedrecht: Naar aanleiding van het genomen uitvoe­
ringsbesluit is budget overgeheveld van planuitwerking en verkenning
naar het realisatiebudget.
7. A4/A44 Rijnlandroute (- € 48,7 miljoen). De lagere realisatie wordt met
name veroorzaakt door een reservering aan het BTW compensatiefonds
en betreft een kasschuif van € 49,8 miljoen van 2020 naar 2021 en 2022.
Er vinden nog gesprekken met de provincie plaats over de omvang van
het bedrag en wanneer de betalingen zullen plaatsvinde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

26

8. N57/59 EuroRAP (verkeersveiligheid): Het project is vertraagd door
uitloop van de planfase. Daarnaast is meer tijd nodig om de uitkomsten
van de planfase en onderzoeken om te zetten naar een definitief ontwerp.
Het afstemmen van de scope/definitief ontwerp met de regio kost ook
meer tijd.
9. A12-A15 Ressen – Oudenbroeken: De lagere realisatie wordt met name
veroorzaakt door een kasschuif van € 158,3 miljoen van 2020 naar 2021
als gevolg van de uitspraak van de Raad van State op het tracébesluit.
Het projectbudget is verhoogd als gevolg van de vastlegging van de
contract-close.
10. A1 Apeldoorn-Azelo: Na gunning is het kasritme geactualiseerd op basis
van de planning van de opdrachtnemer. Deze week iets af van de eerdere
inschatting. Er is geen vertraging in de uitvoering van de werkzaam­
heden.
11. N35 Zwolle – Wijthmen: In 2020 was aanvullend kasbudget benodigd
voor het verrekenen van de meevaller binnen het project met provincie
Overijssel conform de afgesloten bestuursovereenkomst.
12. A7 Zuidelijke Ringweg Groningen fase 2: De lagere realisatie wordt met
name veroorzaakt door een kasschuif van 2020 naar 2021 tot en met 2023
als gevolg van de vertraging van de werkzaamheden. Het projectbudget
is als gevolg van de prijsbijstelling 2020 verhoogd.
12.03.02 Verkenningen en Planuitwerkingen
Tabel 15 Projectoverzicht behorende bij 12.03.02: Projectoverzicht behorende bij 12.03.02: Verkenningen en
planuitwerkingen Hoofdwegennet (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
begroting
Projectomschrijving

2020

Realisatieuitgaven op IF 12.03.01 mbt
planuitwerkingsprojecten

‒ 209

Oplevering/openstelling
huidig

begroting

Toelichting
huidig

2020
‒ 581

nvt

Projecten Nationaal
Beter Benutten

117

104

nvt

1

Geluidsaneringprogramma - weg

267

341

nvt

2

Kosten voorbereiding tol

14

15

nvt

nvt

Lucht - weg (NSL Hoofdwegennet)

204

3

nvt

nvt

3

Reservering voor LCC

224

329

nvt

nvt

4

Snelfietsroutes

29

3

nvt

nvt

5

Tolreservering Blankenburgverbinding en ViA15

112

114

nvt

nvt

Vervolgprogramma Meer Veilig

55

56

nvt

nvt

Voorbereiding vrachtheffing

22

30

nvt

nvt

6

nvt

7

Strategisch plan Verkeersveiligheid
Bijdrage aan agentschap t.b.v. externe kosten
planuitwerkingen

32
168

167

nvt

2027- 2028

nvt

Projecten Noordwest-Nederland
A12/A27 Ring Utrecht

1.206

1.225

A7/A8 Corridor Amsterdam-Hoorn

305

330

8

Landzijdige Bereikbaarheid Lelystad Airport:
Verbreding A6

53

55

2023

2025

Rijksbijdrage aan de Noordelijke Randweg Utrecht

179

182

regio

Regio

Stedelijke Bereikbaarheid Almere

27

28

regio

Regio

9
10

Projecten Zuidwest-Nederland
A15 Papendrecht - Sliedrecht

16

A20 Nieuwerkerk a/d IJssel - Gouda

165

135

2020- 2021

A4 Knooppunt Burgerveen – N14

133

231

A4 Haaglanden – N14

467

676

2023- 2026

11
2026- 2028

12
13

2026- 2028

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

14

27

Projectbudget

Oplevering/openstelling

begroting
Projectomschrijving

huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Rijksbijdrage aan kwaliteitsprogramma
Blankenburgverbinding

3

0

nvt

N59 Verkeersveiligheid

10

0

nvt

273

278

2025- 2027

nvt

15
16

Projecten Zuid-Nederland
A2 't Vonderen - Kerensheide
A27 Houten - Hooipolder

1.432

2025- 2027

Zuid: 2027- 2029 Zuid: 2027- 2029
1.470
Noord: 2028- 2030 Noord: 2028- 2030

17

A67/A73 Knooppunt Zaarderheiken

4

4

2021- 2022

2021- 2022

Landzijdige Bereikbaarheid Eindhoven Airport

26

27

Regio

Regio

N65 Vught - Haaren

113

94

2024- 2026

Regio

18

Programma SmartwayZ.NL: A67 LeenderheideZaarderheiken

157

156

Programma SmartwayZ.NL: InnovA58

412

425

2022- 2024

2023- 2026 / 20252029

19

Programma SmartwayZ.NL: ITS en Smart Mobility

22

23

nvt

nvt

SmartWayZ.NL programmaorganisatie

1

nvt

Projecten Oost-Nederland
A1 Apeldoorn - Azelo: fase 2b

191

195

Fase 2b: 20202022

2023- 2025

2023- 2025

A1/A30 Barneveld

42

42

N35 Nijverdal - Wierden

121

117

2022- 2024

N35 Raalte

13

13

Regio

Regio

N50 Kampen – Kampen Zuid

5

5

2022- 2024

2022- 2024

Reservering terugbetaling voorfinanciering A1
Apeldoorn - Azelo

30

30

nvt

nvt

2021-2023

2026

20

Projecten Noord-Nederland
N33 Zuidbroek-Appingedam

100

102

Overige projecten en reserveringen

245

160

21

Projecten in voorbereiding
Projecten Nationaal
Studiebudget Verkenningen / MIRT onderzoeken
Programma DUMO
Programma Fiets
Strategisch plan Verkeersveiligheid
Afrondingen

3

Totaal programma planuitwerking en verkenning

6.756

6.618

begroting (IF 12.03.02)

6.756

6.618

Toelichting
Naast de mutaties als gevolg van de prijsindexatie wordt hieronder alleen
ingegaan op de inhoudelijke mutaties.
1. Beter Benutten: Voor activiteiten voor Mobility as a Service en het
meerjarige programma Intelligenet Transport Systemen hebben
overboekingen plaatsgevonden naar HXII teneinde specifieke
uitkeringen te verstrekken aan regionale overheden voor afrekeningen
uit de 1e tranche Beter Beter en ter invulling van gemaakte BO-MIRT
afspraken in de afgelopen jaren.
2. Geluidsaneringsprogramma - weg: Vanuit de ervaringen met Fase 1 en
de opgave voor Fase 2 is de stand van de budgetspanning in beeld
gebracht en eenmalig verlaagd door vanuit de investeringsruimte hoofd­
wegennet (IF 20.05) € 81 miljoen toe te voegen aan het projectbudget.
Daarnaast is vanwege de realisatie van project N65 Vught-Haaren door
de provincie Noord-Brabant € 9 mljoen benodigd voor geluidsanerings­
maatregelen en onttrokken aan dit projectbudget.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

28

3. Lucht-weg (NSL hoofdwegennet): In verband met het in werking treden
van de Omgevingswet valt het gereserveerde budget van het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Lucht (NSL) ad € 192 miljoen vrij. Daarnaast
heeft eind 2019 nog de afwikkeling van NSL over het jaar 2018 plaatsge­
vonden.
4. Reservering voor LCC: Deze reserveringen zijn geactualiseerd voor prijs­
indexatie en de verlenging van het Infrastructuurfonds van 2033 naar
2034.
5. Snelfietsroutes: Voor Snelfietsroutes hebben overboekingen plaatsge­
vonden naar HXII teneinde specifieke uitkeringen te verstrekken aan
regionale overheden vanuit gemaakte BO-MIRT afspraken in de
afgelopen jaren. Dit is gedaan via de regeling specifieke uitkering
snelfietsroutes 2020–2022 en via de Brede Doeluitkering, alsmede is
uitvoering gegeven aan de motie Hoogland.
6. Voorbereiding vrachtwagenheffing: De herijking van de voorberei­
dingsfase heeft geresulteerd in het verhogen van het budget voor het
programma Vrachtwagenheffing voor 2020 en 2021.
7. Strategisch plan verkeersveiligheid: Ten behoeve van de Regeling
Impuls Verkeersveiligheidsmaatregelen 2020-2021 zijn middelen
overgeboekt uit de reservering Strategisch Plan Verkeerveilgheid op
artikelonderdeel 20.03.02. In totaal € 102 miljoen in 2020 gerealiseerd,
waarvan een bedrag van 17,5 miljoen is afgedragen aan het BTWcompensatiefonds. De technische verwerking van € 52 miljoen in de
begroting vindt in 2021 plaats.
8. A12/A27 Ring Utrecht: Het project is geindexeerd naar het prijspeil voor
2020. De omvang van de prijsbijstelling hangt direct samen met de
omvang van het projectbudget.
9. A7/A8 Corridor Amsterdam - Hoorn: Bij de faseovergang naar de
planstudie is het projectbudget verhoogd. De dekking hiervoor komt
vanuit de gereserveerde middelen van het Regeerakkoord Rutte III uit
de investeringsruimte hoofdwegennet.
10. Landzijdige Bereikbaarheid Lelystad Airport: Verbreding A6: De totstand­
koming van het ontwerptracébesluit heeft vertraging opgelopen. De
uitspraak van de Raad van State inzake de PAS heeft hieraan
bijgedragen. Dit heeft ook gevolgen voor de mijlpalen van het tracébe­
sluit, realisatie en openstelling.
11. A15 Papendrecht - Sliedrecht: Door de start van de realisatie van het
project is het budget overgeboekt naar realisatie (12.03.01) en in het
juiste kasritme gezet.
12. A20 Nieuwekerk a/d IJssel - Gouda: eerder zijn per abuis de budgettaire
gevolgen van de voorkeursbeslissing niet correct verwerkt. Hierdoor
heeft de budgettaire vrijval naar de vrije investeringsruimte hoofdwe­
gennet niet volledig plaatsgevonden. Deze is alsnog toegevoegd.
13. A4 Leiden - knooppunt Burgerveen: De toename in het budget komt met
name door : 1) het toevoegen van budget voor voorkeursalternatief B
(€ 53 miljoen) naar aanleiding van het partieel uitvoeringsbesluit en 2)
het toevoegen van budget voor het Ringvaartaquaduct West-variant
(€ 40 miljoen). De dekking van het toevoegen van beide ophogingen
komt vanuit de gereserveerde middelen van het Regeerakkoord Rutte III
uit de investeringsruimte hoofdwegennet.
14. A4 Haaglanden: het taakstellend budget is met ruim € 200 miljoen
verhoogd door: 1) het toevoegen van budget voor spoorviaducten bij
Rijswijk en Leidschendam ( € 145 miljoen) gedekt vanuit de vrije inves­
teringsruimte hoofdweggennet en 2) het toevoegen van budget voor
meekoppelkansen in onderhoudswerkzaamheden gedekt vanuit de
budgetten voor Vervanging en Renovatie en Beheer en Onderhoud.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

29

15. Rijksbijdrage aan kwaliteitsprgramma Blankenburgverbinding: In 2020
is ter compensatie voor de btw-afdracht door de regio vanuit het Rijk
een bedrag van € 3 miljoen overgeboekt naar het btw-compensatie­
fonds.
16. N59 Verkeersveiligheid: door de start van de realisatie van het project is
het budget overgeboekt naar realisatie (12.03.01) en in het juiste
kasritme gezet.
17. A27 Houten - Hooipolder: Door bezwaren op het tracébesluit heeft het
project enige vertraging opgelopen. Hierdoor was indexatie voor het jaar
2020 noodzakelijk. Inmiddels heeft de Raad van State het tracébesluit
onherroeppelijk verklaard.
18. N65 Vught - Haaren: Dit komt met name doordat de uitvoering van het
project is overgedragen aan de provincie Noord-Brabant. Hiervoor is
additioneel € 12 miljoen benodigd. De weg blijft in beheer van het Rijk.
19. Programma SmartwayZ.NL: InnovA58: de realisatie van het project heeft
vertraging opgelopen door de uitspraak van de Raad van State over de
PAS en autonome ontwikkelingen in het project.
20. A1 Apeldoorn - Azelo: fase 2b: In juni 2020 is besloten de aanbesteding
van fase 2b versneld op de markt te zetten om de GWW-sector aan het
werk te houden in de coronacrisis. Daardoor kon de aanbesteding al in
2020 starten.
21. N33 Zuidbroek-Appingedam: Door een langere doorlooptijd van de
planuitwerking vertraagt het project. Daarbij is in de realisatiefase extra
tijd nodig voor hergebruik van de oorspronkelijke weg en het beheersen
van het risico van specifieke bodemcondities.
12.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS
Motivering
Bij infrastructuurprojecten boven het drempelbedrag van € 60 miljoen
wordt middels een Publiek Private Comparator (PPC) getoetst of een DBFMcontract meerwaarde op kan leveren. Infrastructuurprojecten die via een
DBFM (Design, Build, Finance en Maintain) contract worden aanbesteed,
hebben als kenmerk dat sprake is van de overdracht van de integrale
onderdelen van een bouwproject (ontwerp, bouw, onderhoud en financiering) aan een private Opdrachtnemer. In plaats van een product wordt
een dienst uitgevraagd, te weten de beschikbaarheid van de infrastructuur.
De betaling voor deze dienst vindt plaats aan de hand van de overeenge­
komen prestatie die wordt afgezet tegen de daadwerkelijk geleverde
prestatie, de beschikbaarheid. De beschikbaarheidsvergoeding wordt pas
uitgekeerd na openstelling van het project; tijdens de bouw dient de DBFMopdrachtnemer daarom zelf de financiering te regelen. Omdat het project
gefinancierd is door banken en/of institutionele beleggers, is sprake van
een sterke druk vanuit de financiers op de Opdrachtnemer om de
afgesproken prestatie ook te leveren: op tijd en binnen de geraamde kosten.
Een lager prestatieniveau leidt tot lagere betalingen, die op hun beurt de
terugbetaling van de financiering moeten zekerstellen. In de bouwfase is
doorgaans wel sprake van een gedeeltelijke betaling (de partiële beschik­
baarheidsvergoeding) als sprake is van de uitbreiding van een bestaande
weg die ook tijdens de verbouwing beschikbaar moet blijven voor het
wegverkeer. Bij openstelling van de weg wordt overgegaan naar een
volledige beschikbaarheidsvergoeding. Het afronden van een aanbesteding
resulteert in een meerjarige verplichting, van zowel aanleg als ook beheer
en onderhoud op het desbetreffende project. Op dit begrotingsartikel
bestaat daarmee geen enkele budgetflexibiliteit. Slechts bij onderpresteren
van de opdrachtnemer kunnen boetes en kortingen worden aangebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

30

De verplichting aan de DBFM-Opdrachtnemer vervalt aan het einde van de
looptijd van het contract waarna het beheer en onderhoud van deze
wegvakken terugkomen bij RWS en de bijbehorende budgetten gaan vallen
onder het reguliere onderhoudsartikel (artikelonderdeel 12.02 Beheer,
Onderhoud en Vervanging).
Producten
Bij de projecten N18 Varsseveld – Enschede, N31 Leeuwarden-Drachten,
N33 Assen-Zuidbroek, 2e Coentunnel, A12 Lunetten-Veenendaal, A12
Veenendaal – Ede – Grijsoord, A15 Maasvlakte-Vaanplein, A1/A6 DiemenAlmere Havendreef A27/A1 Utrecht Noord–Eemnes–Bunschoten, A6
Almere en A9 Gaasperdammerweg is sprake van volledige beschikbaar­
heidsvergoedingen. De looptijd van deze contracten varieert.
De projecten A16 Rotterdam en A24 Blankenburgverbindinge en A9
Badhoevedorp – Holendrecht verkeren in de bouwfase en kennen een
partiële beschikbaarheidsvergoeding. A12/A15 Ressen Oudbroeken (Via15)
verkeert ook in de bouwfase, waarbij contract close heeft plaatsgevonden
en financial close pas zal plaatsvinden na behandeling van het project bij
de Raad van State. De volledige beschikbaarheidsvergoeding voor deze
projecten wordt na openstelling betaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

31

Tabel 16 Projectoverzicht behorende bij 12.04: Projectoverzicht behorende bij 12.04: Geïntegreerde
contractvormen/PPS Hoofdwegennet (bedragen x € 1 miljoen)
Kasbudget
2020

Projectbudget

begroting
Projectomschrijving

realisatie

verschil

2020

begroting

Openstelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Projecten NoordwestNederland
A10 Tweede Coentunnel

58

54

‒5

2.154

2.172

2013

2013

A12 Lunetten-Veenendaal

25

25

0

684

691

2012

2012

11

11

A1/A6/A9 SA BadhoevedorpHolendrecht

1.244

1

2026

2

2019

2019

3

375

2020

2019

4

1.160

2020

2020

5

A1/A6/A9 SchipholAmsterdam-Almere
(deeltraject A1/A6)

71

60

‒ 10

1.816

1.845

A1/A6/A9 SchipholAmsterdam-Almere
(deeltraject A6 Almere)

20

20

0

394

A1/A6/A9 SchipholAmsterdam-Almere
(deeltraject A9
Gaasperdammerweg)

63

56

‒7

1.139

A27/A1 Utrecht-EemnesBunschoten

14

15

0

358

2018–2020

2019

Aflossing tunnels

48

44

‒4

951

954

nvt

nvt

A15 Maasvlakte-Vaanplein

112

89

‒ 23

2.252

2.271

2015

2015

6

A16 Rotterdam

43

63

20

1.498

1.524

2025

7

1.909

2024

362

Projecten ZuidwestNederland

A24
Blankenburgtunnelverbinding

38

72

34

1.800

2

1

‒1

272

54

54

8

Projecten Zuid-Nederland
A59 Rosmalen-Geffen

272

2005

2005

Projecten Oost-Nederland
A12-A15 Ressen Oudenbroeken

69

2023- 2025
9

A12 Ede-Grijsoord

15

21

6

184

180

2016

2016

N18 Varsseveld-Enschede

10

14

4

455

463

2018

2018

10

Projecten Noord-Nederland
N31 Leeuwarden-Drachten

6

6

0

168

168

2007

2007

N33 Assen-Zuidbroek

14

14

0

341

344

2014

2014

Tolgefinancierde uitgaven
(NCW)
Tolgefinancierde uitgaven
A24 Blankenburgtunnel

nvt

Tolgefinancierde uitgaven
A12/A15 Ressen-Oudbroeken
(ViA15)

293

497

14.759

16.500

nvt

11

Afrondingen
Totaal
uitvoeringsprogramma

538

begroting (IF 12.04)

538

618

80

Toelichting
1. A10 Tweede Coentunnel: Dit betreft de actualisatie van de kasreeks
binnen het Hoofdwegennet. die in de Ontwerpbegroting 2021 is
verwerkt. De verhoging van het projectbudget wordt veroorzaakt door
de prijsbijstelling 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

32

2. Schiphol – Amsterdam - Almere (deeltraject A9 BadhoevedorpHolendrecht): Dit betreft de overheveling van budget van artikel 12.03
Aanleg naar het artikel 12.04 Geïntegreerde Contractvormen na
afronding van de aanbesteding (inpassing DBFM-contract).
3. Schiphol – Amsterdam - Almere (deeltraject A1/A6): De lagere realisatie
in 2020 is veroorzaakt door een versnelling van werkzaamheden in 2019.
De verhoging van het projectbudget is veroorzaakt door de prijsbij­
stelling 2020.
4. Schiphol – Amsterdam - Almere (deeltraject A6 Almere): In de realisa­
tiefase zijn minder risico’s opgetreden dan verwacht. Het projectbudget
is hierop aangepast.
5. Schiphol – Amsterdam - Almere (deeltraject A9 Gaasperdammerweg):
De lagere realisatie wordt veroorzaakt doordat een deel van de risicore­
servering in 2020 niet nodig is gebleken. Het budget is verschoven naar
latere jaren. De verhoging van het projectbudget wordt veroorzaakt door
de prijsbijstelling 2020.
6. A15 Maasvlakte-Vaanplein: De lagere realisatie wordt met name
veroorzaakt door de herfinanciering van het DBFM-contract. De herfinanciering heeft tot een voordeel geleid. De verhoging van het project­
budget wordt veroorzaakt door de prijsbijstelling 2020.
7. A16 Rotterdam: Betreft een hogere realisatie voor de uitvoering van
beheersmaatregelen om vertraging als gevolg van PAS en PFAS te
mitigeren. De verhoging van het projectbudget wordt veroorzaakt door
de prijsbijstelling 2020.
8. A24 Blankenburgverbinding: De hogere realisatie wordt veroorzaakt
door een correctie op de kasreeks conform het contract. Het hogere
projectbudget wordt met name veroorzaakt door onvoorziene
werkzaamheden voor het opruimen van verontreinigd puin. Daarnaast
is er extra budget nodig geweest voor het voldoen aan de NENnormering, de fasering van de A15 (2X3 banen) en asbestsanering
binnendijk. Ook is er aanvullend budget beschikbaar gesteld voor het
sluiten van een wijzigingsovereenkomst met de opdrachtnemer.
9. A12/A15 Ressen – Oudbroeken: Dit betreft overheveling van budget van
artikel 12.03 Aanleg naar het artikel 12.04 Geïntegreerde Contract­
vormen, omdat het DBFM-contract nog niet is ingepast als gevolg van
de latere uitspraak van de Raad van State op het tracébesluit.
10. A12 Ede-Grijsoord: De hogere realisatie wordt met name veroorzaakt
door de uitvoering van aanvullende maatregelen, voor het (deel)project
A12 Poortwachter.
11. Tolgefinancierde uitgaven A12/A15 Ressen-Oudbroeken (ViA15) en A24
Blankenburgtunnel: De afwijking in het projectbudget betreft de extra­
polatie van de doorlopende verplichtingen naar de jaren 2034-2050.
12.06 Netwerkgebonden kosten HWN
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de aan het netwerk te relateren apparaats­
kosten (inclusief afschrijving en rente) van RWS en de overige netwerkge­
bonden kosten geraamd. De overige netwerkgebonden kosten komen ten
goede aan verkeersmanagement, beheer, onderhoud, vervanging, aanleg
en DBFM, en betreffen taken die gecentraliseerd binnen RWS worden
opgepakt. Het gaat bij deze zogeheten landelijke taken onder meer om het
verzamelen van basisinformatie, onderhouden van ICT-systemen, het
inspecteren van het areaal en de ontwikkeling van kennis en innovatie. Er
is gekozen voor centrale uitvoering met het oog op enerzijds uniformiteit in
werkwijze en anderzijds kostenbesparing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

33

Voor cybersecurity is er voor 2020 en 2021 een impulspakket vastgesteld. In
totaal is er € 33,6 miljoen aan capaciteit- en programma middelen
toegekend voor cybersecurity en hiervan is € 17,4 miljoen beschikbaar voor
het hoofdwegennet. Hiervoor is een pakket aan maatregelen vastgesteld
om de aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer versneld op te pakken,
Beveiligd Werken RWS (BWR) -restmaatregelen uit te voeren en de
cyberweerbaarheid te vergroten. Daarmee worden de prestaties op de
netwerken die in beheer van RWS zijn preventief beschermd, aanvallen
gedetecteerd en verholpen.
12.07 Investeringsruimte
Bij Ontwerpbegroting 2019 is de investeringsruimte Hoofdwegen overge­
heveld naar begrotingsartikel 20 onder de modaliteit specifieke investe­
ringsruimte Hoofdwegennet (artikelonderdeel 20.05.01).
12.09 Ontvangsten
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de bijdragen van derden aan de producten
op het gebied van Rijkswegen, die rechtstreeks aan IenW worden betaald,
verantwoord. Zie hierboven de toelichtingen op ontvangsten, onder het
overzicht van Budgettaire gevolgen van uitvoering.
Bijdragen van derden
Dit betreffen de bijdragen van decentrale overheden en andere derden aan
projecten in de investeringen van Rijkswegenprojecten.
Totaal geraamde inkomsten tol
Met de Wet tijdelijke tolheffing Blankenburgverbinding en ViA15, die op
15 maart 2016 in werking is getreden, is vastgelegd dat bij de projecten A24
Blankenburgverbinding en A12/A15 Ressen - Oudbroeken (ViA15) tol
geheven kan worden. De toekomstige tolontvangsten zijn geraamd op
artikel 12.09. Bij tolheffing wordt uitgegaan van een periode van 25 jaar. Als
de tolopgave op een wegdeel eerder wordt gerealiseerd, dan zal de
tolheffing op dat wegdeel worden beëindigd en vice versa.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

34

4.2 Artikel 13 Spoorwegen
A. Omschrijving van de samenhang in het beleid
Op dit artikel worden de producten op het gebied van Spoorwegen
verantwoord. Het productartikel Spoorwegen is gerelateerd aan de beleids­
doelstellingen en -instrumenten zoals beschreven in de beleidsbegroting
Hoofdstuk XII over 2020 bij beleidsartikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor.
B. Budgettaire gevolgen van de uitvoering
Tabel 17 Budgettaire gevolgen van de uitvoering van art. 13 Spoorwegen (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

1.842.244

1.810.157

1.436.876

1.849.882

1.940.505

1.880.706

59.799

Uitgaven

2.074.004

2.154.280

2.123.334

1.931.571

2.048.323

2.078.808

‒ 30.485

13.02 Beheer onderhoud en
vervanging

1.214.109

1.372.035

1.514.397

1.457.826

1.506.274

1.472.225

34.049

13.03 Aanleg

708.115

604.096

457.267

319.486

377.159

431.554

‒ 54.395

13.03.01
Realisatieprogramma
personenvervoer

540.172

534.509

382.065

280.745

335.476

332.102

3.374

13.03.02
Realisatieprogramma
goederenvervoer

21.073

28.178

57.867

17.486

19.181

22.227

‒ 3.046

13.03.04 Verk. en planuitw.
personenvervoer

29.841

38.142

16.652

20.952

21.371

57.408

‒ 36.037

3

13.03.05 Verk. en planuitw.
goederenvervoer

117.029

3.267

683

303

1.131

19.817

‒ 18.686

4

13.04 Geïntegreerde
contractvormen/PPS

134.760

161.552

141.680

144.269

154.900

165.039

‒ 10.139

5

13.07 Rente en aflossing

17.020

16.597

9.990

9.990

9.990

9.990

0

13.08 Investeringsruimte

0

0

0

0

0

0

0

13.08.01 Programmaruimte

0

0

0

0

0

0

0

13.08.03 Investeringsruimte

0

0

0

0

0

0

0

348.132

242.727

222.780

203.626

234.471

181.758

52.713

13.09 Ontvangsten

1

2

6

C. Financiële toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdelen en de verplich­
tingen een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de
begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De hogere realisatie op de aangegane verplichtingen heeft voornamelijk
betrekking op de verstrekte subsidies (2019 en 2020) aan ProRail voor
beheer, onderhoud en vervanging en worden veroorzaakt door de
toevoeging van prijsbijstelling (€ 59,8 miljoen).
2. De hogere realisatie van € 34 miljoen heeft betrekking op de toevoeging
van de prijsbijstelling (€ 24 miljoen) en een versnelling van per saldo
€ 8 miljoen en de vaststelling van de subsidie 2019 (€ 2 miljoen).
3. De lagere realisatie van € 36 miljoen wordt veroorzaakt door mutaties
op de verschillende projecten op het programma verkenningen en
planuitwerking personenvervoer. Voor een toelichting op deze
verschillen (per project) wordt verwezen naar de specifieke toelichtingen
bij dit artikelonderdeel 13.03.04.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

35

4. De lagere realisatie van € 18,7 miljoen wordt veroorzaakt door mutaties
op de verschillende projecten op het programma verkenningen en
planuitwerking goederenvervoer. Voor een toelichting op deze
verschillen (per project) wordt verwezen naar de specifieke toelichtingen
bij dit artikelonderdeel 13.03.05.
5. De lagere realisatie van € 10,1 miljoen heeft met name betrekking op
lagere bijstellingen voor rente en belastingtarieven (- € 19 miljoen) en
hogere indexatie van de beschikbaarheidsvergoeding (€ 9 miljoen).
6. De ontvangsten vallen per saldo € 53 miljoen hoger uit dan begroot. Dit
wordt veroorzaakt door de verantwoording van de afrekening van het
voorschot op de subsidies van € 26 miljoen aan ProRail voor Beheer en
Onderhoud en aanlegprojecten en is er € 43 miljoen aan bijdragen van
derden (provincies en gemeenten) ontvangen. Daartegenover staat dat
er voor € 17 miljoen aan kosten verrekend is met de concessiever­
goeding. Voor een uitgebreidere toelichting op deze verschillen (per
project) wordt verwezen naar de specifieke toelichting bij dit artikelon­
derdeel.
D. Toelichting op de artikelonderdelen
13.02 Beheer, onderhoud en vervanging
Motivering
Op grond van richtlijn nr. 91/440/EEG van de Raad van de Europese
Gemeenschap van 29 juli 1991 wordt de taakorganisatie ProRail via de
beheerconcessie belast met het beheer en onderhoud van de landelijke
spoorweginfrastructuur.
De subsidie aan ProRail wordt jaarlijks vastgesteld met een beschikking
overeenkomstig het bepaalde in de Wet en het Besluit Infrastructuurfonds.
De subsidie wordt door ProRail aangewend voor het in goede gebruikstoe­
stand houden van de landelijke spoorweginfrastructuur. Per 1 januari 2008
wordt ProRail aangestuurd op output. Dat betekent dat de Minister van IenW
afspraken maakt met ProRail over de te realiseren prestaties op basis van
een resultaatverplichting. Met ingang van de Beheerconcessie 2015–2025
worden voor de kernprestatie-indicatoren (KPI’s) bodemwaarden
afgesproken. Die prestaties worden jaarlijks opgenomen in het beheerplan
van ProRail. De Minister van IenW moet instemmen met de prestaties
waarvoor bodemwaarden gelden. Het beheerplan wordt aan de Tweede
Kamer toegezonden.
In bijlage 2 ‘Instandhouding’ van dit jaarverslag wordt ingegaan op de
werking van de instandhouding van de netwerken die onder verantwoor­
delijkheid van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vallen.
Producten
Subsidie voor kapitaallasten en onderhoud
In 2020 is € 34 miljoen (inclusief btw) meer aan subsidie aan ProRail betaald
dan oorspronkelijk was begroot. Dit wordt veroorzaakt door de prijsbij­
stelling 2020 van € 24 miljoen, een kasschuif (versnelling) van per saldo
€ 8 miljoen en de vaststelling van de subsidie 2019 van € 2 miljoen (zie ook
de ontvangsten op artikel 13.09). Afrekening van de subsidie 2020 vindt
plaats via de vaststelling van de subsidie na afloop van het jaar.
In onderstaand overzicht zijn de mutaties tussen begroting en realisatie
opgenomen. In bijlage 1 van dit jaarverslag is nadere informatie
opgenomen over de betalingen door IenW aan ProRail.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

36

Tabel 18 Overzicht mutaties tussen begroting en realisatie (bedragen x € 1 miljoen)
Omschrijving

Prijsbijstelling
2020

Begroting

Subsidie exclusief btw

Kasschuif en saldo

Vaststel. subsidie
Realisatie
2019

1.159

19

7

2

1.187

Compensatie btw subsidie

243

4

1

0

248

Compensatie btw gebruiksvergoeding

70

1

0

0

71

1.472

24

8

2

1.506

Totaal artikel 13.02
Subsidie exclusief btw

8

Compensatie btw subsidie

2

Totaal artikel 13.07

10

0

0

0

10

1.482

24

8

2

1.516

Totaal-Generaal

8
2

In het onderzoek naar de instandhoudingskosten van ProRail dat in 2020
door PwC/Rebel is uitgevoerd is tevens een analyse uitgevoerd naar het
uitgesteld en achterstallig onderhoud van de spoorassets (Kamerstukken II
2019/20, 35570, nr. 46). Uit deze analyse blijkt dat er sprake is van enig
uitgesteld onderhoud. De risico’s van het uitgesteld onderhoud lijken
beperkt, omdat een groot deel van dit uitgesteld onderhoud weloverwogen
en bewust ontstaat omdat dit past binnen haar asset management strategie.
In incidentele gevallen is sprake van achterstallig onderhoud.
In haar Staat van de Infra concludeert ProRail dat de technische staat van
de Nederlandse spoorinfrastructuur in 2019, net als in 2017, gemiddeld goed
is (Kamerstukken II 2019/20, 35570, nr. 46). Er was over het geheel bezien
sprake van weinig storingen en het spoor is veilig en betrouwbaar. Waar
ProRail met het vorige rapport nog constateerde dat vooral wissels en spoor
aan het verouderen waren, concludeert ProRail dat deze objecten niet verder
verouderd zijn ten opzichte van 2017. ProRail concludeert dat er nauwelijks
sprake is van achterstallig onderhoud, behoudens in het havengebied
Rotterdam. In 2020 heeft ProRail in het kader van ‘infra op orde’ stappen
gezet om de huidige onderhoudsachterstanden op de havenspoorlijn in
de komende twee jaar weg te werken. De Staat van de Infra zal voortaan
jaarlijks verschijnen, waarmee jaarlijks de actuele technische toestand van
het areaal inzichtelijk is gemaakt.
13.03 Aanleg
Motivering
IenW is verantwoordelijk voor de uitbreiding van de hoofdspoorweginfra­
structuur. Deze wordt in belangrijke mate gefinancierd met middelen uit
de Rijksbegroting. Op dit artikelonderdeel worden alle uitgaven
verantwoord die noodzakelijk zijn voor:
– door ProRail uit te voeren planuitwerkingen en verkenningen;
– door IenW uit te voeren planuitwerkingen en verkenningen;
– voorbereiding van de uitvoering van nieuwbouwprojecten Spoor;
– uitvoering van deze projecten
Producten
13.03.01 Realisatieprogramma personenvervoer spoor
Tabel 19 Projectoverzicht behorende bij 13.03.01: Realisatieprogramma Spoorwegen personenvervoer (bedragen
x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Indienststelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Projecten Nationaal
Be- en bijsturing toekomst

4

5

1

15

16

2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

2019

37

Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Indienststelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

ERTMS-pilot AmsterdamUtrecht en expertisecentrum

0

0

0

7

7

2015

2015

Geluidsanering Spoorwegen

30

13

‒ 17

609

699

divers

divers

1

Programma Behandelen en
Opstellen

17

4

‒ 13

157

155

divers

divers

2

Uitvoeringsprogramma
geluid emplacementen
(UPGE)

1

0

‒1

27

27

divers

divers

Verbeteraanpak stations

1

0

‒1

12

11

2020

2020

Verbeteraanpak trein

5

2

‒3

51

43

2018-2019

2018-2019

3

Vervolgfase Beter en Meer /
Opstelcapaciteit

15

12

‒3

45

138

divers

divers

4

Cameratoezicht op stations

1

0

‒1

14

13

Kleine stations

0

7

7

18

18

divers

divers

5

Toegankelijkheid stations

40

44

4

496

500

divers

divers

Aanleg ATBvv

3

1

‒2

69

70

divers

divers

Aanleg ATBvv op A2 corridor
en Brabantroute

0

0

0

17

17

Booggeluid

0

0

0

3

3

divers

divers

Fietsparkeren bij stations

61

35

‒ 26

348

418

divers

divers

6

Kleine projecten
personenvervoer

9

1

‒8

30

25

divers

divers

7

Nazorg gereedgekomen
lijnen/halten

9

12

3

27

32

divers

divers

8

Overwegenaanpak

52

22

‒ 30

728

760

divers

divers

9

Ontsnippering

7

4

‒3

80

81

divers

divers

Programma aanpak
suïcidepreventie

3

0

‒3

10

11

2021

2021

Programma kleine
functiewijzigingen

28

16

‒ 12

450

383

divers

divers

Punctualiteits-/
capaciteitsknelpunten

1

0

‒1

176

174

divers

divers

Amsterdam CS, Cuypershal

3

0

‒3

26

27

2020

2020

OV-terminal stationsgebied
Utrecht (VINEX/NSP)

3

0

‒3

413

408

2016

2016

Vleuten - Geldermalsen 4/6
sporen (incl. RSS)

3

1

‒2

898

888

divers

divers

Emplacement Den Haag
Centraal1

1

1

0

65

66

2023-2025

2023-2025

Rijswijk - Schiedam incl.
spoorcorridor Delft

4

8

4

607

608

2017

2017

22

22

0

239

240

divers

divers

46

76

30

213

217

2021

2021

11

140

divers

divers

12

Stations en
stationsaanpassingen

Overige projecten/lijndelen
etc.

10

Projecten NoordwestNederland

Projecten ZuidwestNederland

Projecten Oost Nederland
Traject Oost
Projecten Noord Nederland
Zwolle - Herfte
Sporendriehoek NoordNederland

25

14

‒ 11

136

Afrondingen

‒3

‒2

1

0

Totaal
uitvoeringsprogramma

391

299

‒ 92

5.986

6.192

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

38

Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving
Realisatieuitgaven op IF
13.03.01 mbt planuitwerking

realisatie

Projectbudget
verschil

2020
‒9

Afrekening voorschotten

begroting

Indienststelling
huidig

2020
22

31

0

Toelichting
huidig

2020
180

0

14

14

27

158

382

335

‒ 47

6.013

6.530

Budget realisatie (IF 13.03.01)

332

335

3

6.013

6.530

Overprogrammering (-)

‒ 50

Programma realisatie

begroting

1 Voorheen: Den Haag CS perronsporen 11 en 12

Toelichting
1. Geluidsanering Spoorwegen: De lagere realisatie wordt met name
verklaard doordat voor het afronden van saneringsplannen sprake is van
langere doorlooptijden dan ingeschat. Voor 2020 is de aanvraag voor
Meteren-Boxtel vertraagd en moest bij de gemeente Heiloo een nieuw
akoestisch onderzoek worden gedaan alsmede een nieuw saneringspro­
gramma worden opgesteld in verband met een, door de gemeente
gewenst, ander type geluidscherm dan gebruikelijk. Het projectbudget
is eenmalig verhoogd met € 90 miljoen (inclusief prijsbijstelling) omdat
de budgetspanning op het meerjarenprogramma niet verder omlaag
kon worden gebracht zonder het pakket aan geluidsmaatregelen te
verminderen.
2. Programma Behandelen en Opstellen: Het programma bestaat uit
meerdere deelprojecten. De lagere realisatie wordt verklaard doordat bij
de planuitwerking een aantal mijlpalen, op basis waarvan een declaratie
kan worden ingediend, niet gehaald zijn als gevolg van nieuwe inzichten
in de capaciteitsbehoefte. De besluitvorming hierover is doorgeschoven
naar 2021. Daarnaast is de scope van het deelproject Opstellen
Leeuwarden ondergebracht bij het programma Kleine Functiewijzi­
gingen en wordt bij dat programma verantwoord.
3. Verbeteraanpak Trein: De verdere Verbeteraanpak Trein is onderdeel
geworden van ‘Spoorcapaciteit 2030’. Om die reden zijn de hiervoor
gereserveerde middelen van € 8 miljoen overgeboekt naar dit MIRTproject.
4. Spoorcapaciteit 2030: De post ‘Spoorcapaciteit 2030’ is ingericht om
gerichte investeringen te kunnen doen ten aanzien van knelpunten en
verbetermogelijkheden richting 2030. De onderstaande mutaties zijn
doorgevoerd om een belangrijk deel van de investeringen te kunnen
doen: € 75 miljoen vanuit de post ‘Kleine Functiewijzigingen’,
€ 8,1 miljoen vanuit de post ‘Beter en Meer’ en € 7 miljoen vanuit de post
‘Multimodale Knoop Schiphol’ ten behoeve van de landelijke dienstre­
geling 2023 en de hoogfrequente sprinter Schiphol/Hoofddorp Amsterdam.
5. Kleine Stations: Station Hoogkerk is eerder gerealiseerd dan gepland
(2021 en 2022).
6. Programma Fietsparkeren: Dit programma bestaat uit een groot aantal
deelprojecten. De lagere realisatie wordt met name verklaard doordat
de aanbesteding van de verbindingstunnel tussen bestaande en nieuwe
stalling bij Den Haag CS twee keer is mislukt en is komen te vervallen.
De projectovereenkomst tussen ProRail en de gemeente moest hierop
worden aangepast. De geplande bijdrage van ProRail aan de tunnel is
onderdeel van de overeenkomst en is in afwachting van een nieuwe
overeenkomst verschoven van 2020 naar 2021. Verder is er meer tijd
nodig voor het opstellen van de projectovereenkomst voor het project
Den Haag HS (Laakhavenzijde) in verband met de gevolgen van de
omvorming van ProRail naar een ZBO en de formulering inzake recht van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

39

opstal en de juridische en financiële gevolgen. Daarnaast is er bij het
deelproject Zwolle stationsplein vertraging opgelopen onder meer
vanwege de onverwachte aanwezigheid van grindlagen in de bodem
waardoor er geen stalen damwand kon worden aangebracht naast een
monumentaal station. Hierdoor moest een andere grondkeringstechniek
worden toegepast die extra ontwikkel- en voorbereidingstijd vroeg.
Het projectbudget is met € 70 miljoen verhoogd en wordt veroorzaakt
doordat er vanuit het klimaatakkoord € 75 miljoen beschikbaar is gesteld
voor de cofinanciering van investeringen in fietsenstallingen bij OVknooppunten. Daarnaast is er € 7,8 miljoen overgeboekt naar het
programma Beheer, onderhoud en vervanging ter dekking van de kosten
voor beheer en onderhoud van in realisatie genomen projecten en is
€ 2,3 miljoen overgeboekt naar de beleidsbegroting Hoofdstuk_XII,
bestemd voor de beleidsontwikkeling op het gebied van de bijdrage van
fiets in de keten aan de doelstellingen van het Klimaatakkoord, innovatie,
monitoring en de communicatie daarover.
7. Kleine Projecten Personenvervoer: De lagere realisatie wordt met name
verklaard doordat de besluitvorming bij NS over de voorkeursvariant
voor de aanleg van het treinbeïnvloedingssysteem TBL1+ op het grens­
baanvak Roosendaal-Essen meer tijd in beslag neemt dan eerder werd
aangenomen. Met betrekking tot het deelproject Beschermingsmaatre­
gelen GSM-R interferentie heeft de contractering, de voorbereiding om
te komen tot de juiste locatie van de zendmasten en het vaststellen van
de specificaties voor de aanleg meer tijd gekost dan gepland.
8. Nazorg Personenvervoer: De stijging van het projectbudget wordt
veroorzaakt door toevoegingen vanuit een aantal projecten, voorna­
melijk OV-terminal Utrecht, Vleuten-Geldermalsen en LeeuwardenWerpsterhoek.
9. Programma Overwegen: Binnen het deelprogramma Landelijk Verbeter­
programma Overwegen (LVO) wordt naast specifieke projecten ook
gewerkt aan generieke maatregelen. Een van de maatregelen betreft
de zogenaamde »afteller voor vertrek» (verkorten van dichtligtijden van
overwegen die dicht bij een station liggen en daarmee het verkleinen
van de kans op risicovol gedrag door weggebruikers). Het was de
verwachting dat de afteller na de ontwikkeling van het prototype in
veelvoud kon worden uitgerold. In de praktijk blijkt echter dat iedere
locatie dermate uniek is en kenmerken van een apart project heeft.
ProRail onderzoekt mogelijke alternatieven voor de afteller. De geplande
uitgaven voor de uitrol van de afteller zijn verschoven naar latere jaren.
Het projectbudget is met € 32 miljoen verhoogd voor het Niet-Actief
Beveiligde Overwegovergangen (NABO) en het LVO-programma.
Hiervoor is aanvullend € 25 miljoen vanuit de investeringsruimte Spoor
beschikbaar gesteld.
10. Programma Kleine Functiewijzigingen: Dit programma bestaat uit een
groot aantal deelprojecten. De lagere uitgaven worden met name
veroorzaakt doordat het bestuurlijk overleg voor de deelprojecten Water­
graafsmeer geluidsmaatregelen (vormgeving, financiering) en GoudaAlphen (aanleg geluidschermen) meer tijd in beslag neemt dan gedacht.
Verder is bij het deelproject Leeuwarden gelijktijdigheid sprake van
een scopewijziging waardoor afstemming met stakeholders nodig was
en het ontwerp moest worden herzien. Het projectbudget is met
€ 67 miljoen afgenomen. De binnen het programma Behandelen en
Opstellen geraamde scope Opstellen Leeuwarden wordt uitgevoerd
binnen het Programma Kleine Functiewijzigingen. Het hierbij behorende
budget van € 4,8 miljoen is toegevoegd. Bij de Miljoenennota 2019 is
€ 75 miljoen toegevoegd aan dit programma vanuit de aanvullende
middelen van het regeerakkoord met het oogmerk om investeringen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

40

capaciteit te kunnen doen. Nu al deze investeringen worden onderge­
bracht onder ‘Spoorcapaciteit 2030’ zijn deze middelen, met uitzon­
dering van € 0,6 miljoen ten behoeve van het project Zandvoort,
overgeboekt naar het project Spoorcapaciteit 2030.
11. Zwolle-Herfte: Het project Zwolle-Herfte wordt in de loop van 2021
volgens planning opgeleverd. In het afgelopen jaar bleek dat het project
echter wel een substantieel, onvermijdelijk budgettekort heeft. Oorzaken
hiervan zijn onder andere tekortkomingen in de aanbesteding en het
projectmanagement, waardoor (financiële) risico’s onvoldoende in
beeld waren en niet adequaat bijgestuurd kon worden. Ook waren er
hogere verbussingskosten door nieuwe bouwfaseringen. Op basis van
een onafhankelijke audit zijn diverse verbeteringen in het projectmana­
gement doorgevoerd.
12. Sporendriehoek Noord Nederland: Dit programma bestaat uit meerdere
deelprojecten. De lagere realisatie wordt met name verklaard doordat
bij het deelproject Hoogeveen een andere Treinvrije periode (TVP) wordt
gebruikt dan eerder gedacht. Hierdoor verschuiven geplande werkzaam­
heden en uitgaven naar 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

41

13.03.02 Realisatieprogramma goederenvervoer spoor
Tabel 20 Projectoverzicht behorende bij 13.03.02: Realisatieprogramma Spoorwegen goederenvervoer (bedragen
x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Indienststelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

ProRail Projecten
Projecten Nationaal
Kleine projecten
goederenvervoer

1

0

‒1

5

2

divers

divers

Optimalisering
Goederencorridor
Rotterdam-Genua

1

2

1

169

170

divers

divers

PAGE risico reductie

0

0

0

19

19

divers

divers

Programma Emplacementen
op orde

5

7

2

60

61

divers

divers

Calandbrug

0

0

0

161

162

2020-2021

2020-2021

Geluidmaatregelen
Zeeuwselijn

2

0

‒2

27

24

divers

divers

Spooraansluiting 2e
Maasvlakte
achterlandverbinding

5

1

‒4

225

227

divers

divers

11

8

‒3

136

137

divers

divers

0

0

0

8

8

divers

divers

Projecten ZuidwestNederland

1

Projecten Zuid-Nederland
Projecten Oost Nederland
Uitv.progr Goederenroute
Elst-Deventer-Twente
(NaNov)
Overige projecten
Nazorg gereedgekomen
projecten
Afrondingen

1

1

0

0

1

Totaal uitvoeringsprgramma

26

19

‒7

810

810

Planuitwerkingskosten
realisatieprogramma op IF
13.03.05

‒4

‒1

1

‒4

0

Afrekening voorschotten

0

1

0

4

17

Programma realisatie

22

19

‒3

810

827

Budget realisatie (IF 13.03.02)

22

19

‒3

Overprogrammering (-)

0

0

0

Toelichting
1. Op basis van een inventarisatie van de resterende werkzaamheden en
de nog te verwachten risico’s is het projectbudget verlaagd met
€ 3,5 miljoen. Dit bedrag is toegevoegd aan de investeringsruimte Spoor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

42

13.03.04 Planuitwerking personenvervoer spoor
Tabel 21 Projectoverzicht behorende bij 13.03.04: Verkenningen en planuitwerkingen Spoorwegen
personenvervoer (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
begroting
Projectomschrijving

Indienststelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Planuitwerkingskosten van realisatieprogramma IF
13.03.01
Projecten Nationaal
Beter Benutten Decentraal Spoor (Decentraal Spoor,
fase 2 (NMCA))

14

10

divers

divers

1

Grensoverschrijdend Spoorvervoer

61

69

divers

divers

2

Kleine projecten Personenvervoer

2

11

divers

divers

3

Reizigersfonds

3

3

nvt

nvt

Maatregelenpakket HSL-zuid1

135

132

divers

divers

Regionale Knelpunten

10

31

5

10

44

6

1

1

divers

divers

21

18

divers

divers

261

258

divers

divers

Studie en innovatiebudget

31

32

Afrekening voorschotten

0

9

Afrondingen

0

1

Totaal programma planuitwerking en verkenning

549

618

begroting (IF 13.03.04)

549

618

4

Projecten Zuid-Nederland
Maaslijn
Projecten Zuidwest-Nederland
Sporen Schiedam-Rotterdam
Projecten Oost-Nederland
Quick scan decentraal spoor Gelderland

7

Projecten Noordwest-Nederland
Multimodale knoop Schiphol
Overige projecten en reserveringen

1 Hieronder vallen Prestatieverbetering HSL-zuid en Geluidsmaatregelen HSL-zuid

Toelichting
1. In 2020 is een aantal incidentele beschikkingen verleend aan regionale
partijen voor in totaal van € 4 miljoen. Het gaat hier om slotbetalingen
voor Beter Benutten Decentraal Spoor. Incidentele beschikkingen
worden om verantwoording technische redenen verantwoord op
Hoofdstuk XII, budget is vanuit Infrafonds overgeboekt.
2. Grensoverschrijdend Spoorvervoer: Vanuit het projectbudget is
€ 4 miljoen overgeboekt naar het Provinciefonds ten behoeve van de
exploitatiebijdrage Heerlen - Aken en is € 2 miljoen overgeboekt naar
de beleidsbegroting Hoofdstuk XII voor de uitkering aan de Provincie
Groningen voor het project Wunderline. Daarnaast is vanuit de Investe­
ringsruimte Spoor € 13 miljoen beschikbaar gesteld voor de projecten
Linkerspoorbeveiliging Venlo-Kaldenkirchen (€ 2,5 miljoen), Wegnemen
ATB-NG eiland op het traject Heerlen-Herzogenrath (€ 3,5 miljoen) en
dekking van het exploitatietekort van de Nachttrein naar Wenen
(€ 6,7 miljoen).
3. Kleine Projecten Personenvervoer: Dit betreft een verzamelpost van
projecten met een relatief beperkt projectbudget. Bij Najaarsnota 2019
is het project Antiterrorismemaatregelen op 6 stations toegevoegd en
bij Voorjaarsnota 2020 de reservering voor de exploitatiebijdrage IC
Dordrecht-Eindhoven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

43

4. Het totale projectbudget voor de maatregelen op de HSL is per saldo met
€ 3 miljoen verlaagd. Dit komt met name door toevoeging prijsbijstelling
(€ 2 miljoen) en een storting in het Gemeentefonds en het Btw- compen­
satiefonds voor de gemeente Breda, Moerdijk en Lansingerland (€ 5 miljoen). Daarnaast is er sprake van een faseovergang (€ 12 miljoen).
5. Regionale Knelpunten: Naar aanleiding van de eind 2019 gemaakte
afspraken is vanuit de Investeringsruimte Spoor (RA deel) in totaal
€ 22 miljoen toegevoegd aan het projectbudget ten behoeve van
bijdragen aan Hoogwaardig OV Eindhoven XL, Tranfercapaciteit
Nijmegen Heyendaal en de uitbreiding van de perroncapaciteit Heerlen
Oost.
6. Maaslijn: De stijging van het projectbudget wordt verklaard doordat, na
bestuurlijk overleg, het opdrachtgeverschap voor dit project is
overgenomen door IenW. De Provincie Limburg heeft de eerder aan hen
toegekende bijdragen voor de uitvoering van dit project van € 26 miljoen
aan IenW terugbetaald. Daarnaast is de voor 2020 geplande storting in
het Provinciefonds van € 6 miloen geschrapt.
7. Quick Scan Decentraal Spoor Gelderland: In het projectbudget was
rekening gehouden met 50% bijdrage vanuit de regio. Aangezien een
aantal van de gerealiseerde projecten uiteindelijk lager is uitgevallen
qua kosten dan eerder geraamd zijn de verwachte bijdragen van derden
bijgesteld met € 3,2 miljoen.
13.03.05 Planuitwerking goederenvervoer spoor
Tabel 22 Projectoverzicht behorende bij 13.03.05: Verkenningen en planuitwerkingen Spoorwegen
goederenvervoer (bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
begroting
Projectomschrijving

Indienststelling
huidig

2020

Planuitwerkingskosten van realisatieprogramma IF
13.03.02

begroting

Toelichting
huidig

2020

4

4

26

23

Totaal programma planuitwerking en verkenning

26

27

Afrekening voorschotten

0

1

begroting (IF 13.03.05)

26

28

Projecten Nationaal
Kleine projecten Goederenvervoer

divers

divers

1

Overige projecten en reserveringen
Projecten in voorbereiding
Overige projecten in voorbereiding
Gesignaleerde Risico's

Toelichting
1. Kleine Projecten Goederenvervoer: De lagere realisatie wordt met name
verklaard door het doorschuiven van het budget voor het project Railter­
minal Gelderland (Valburg). Normaliter zou de uitkering plaatsvinden via
het Provinciefonds maar dit bleek niet toegestaan als er voorwaarden
aan de uitkering worden gesteld. Het alternatief, een Specifieke
Uitkering (SPUK), nam meer tijd in beslag dan verwacht. Omdat
Gelderland daarnaast ook vertraging heeft gemeld bij dit project (MERprocedure door stikstof problematiek) is het budget doorgeschoven naar
2021. De kasreeks voor de realisatiefase voor het project Moerdijk bleek
te optimistisch ingeschat en de beschikbare middelen zijn verschoven
naar 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

44

13.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS
Motivering
De Staat betaalt voor de beschikbaarheid van de HSL-infrastructuur, zoals
deze door het consortium Infraspeed is ontworpen, gebouwd (enkel de
bovenbouw) en wordt onderhouden (onder- en bovenbouw), conform de
contractuele overeenkomst tussen beide partijen. Het contractbeheer wordt
uitgevoerd door ProRail, onder regie van IenW.
Producten
Tabel 23 Projectoverzicht behorende bij 13.04: Geïntegreerde contractvormen/PPS Spoorwegennet (bedragen x
€ 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Contractduur

Toelichting

huidig

start

eind

2006

2031

2020

Beschikbaarheidsvergoeding
1

Rente- en
belastingaanpassingen2

162

163

1

3.636

3.644

3

‒ 16

‒ 19

‒ 126

‒ 136

2
1

Diverse verwachte
afrekeningen3

0

8

8

83

85

Totaal (IF 13.04)

165

155

‒ 10

3.593

3.593

1

1 De beschikbaarheidsvergoeding is inclusief de verwachte toekomstige indexeringen.
2 Rente wordt halfjaarlijks verrekend op basis van de werkelijke Euribor-stand; de belastingwijziging is een technische, voor de Staat budgetneu-trale, correctie die bij de
Belastingdienst leidt tot even grote ontvangsten.
3 Dit betreft diverse afrekeningen en wijzigingen aan de HSL-Zuid infrastructuur waaronder de aanpassing van het ERTMS-systeem (voor de Intercity Nieuwe Generatie),
de uitgevoerde pilot geluidsmaatregelen en de zettingen bij Schuilingervliet.

Toelichting
1. De toename in de uitgaven voor de beschikbaarheidsvergoeding en
overige afrekeningen bedraagt € 9 miljoen en heeft met name betrekking
op indexering en de uitgevoerde maatregelen in het kader van de
zettingsproblematiek.
2. De lagere uitgaven als gevolg van het effect van de renteaanpassing voor
2020 bedraagt € 18 miljoen en voor de belastingaanpassingen
€ 1 miljoen.
13.07 Rente en aflossing
Motivering
Onder deze categorie uitgaven vallen de rente en aflossing van de bij ProRail
uitstaande leningen, waarmee in het verleden spoorinfrastructuur gefinancierd is.
Producten
De subsidie aan ProRail voor rentekosten bedroeg € 10 miljoen, conform
begroting. Zie ook de toelichting bij artikelonderdeel 13.02. Het uitstaand
saldo van de lening per eind 2020 bedraagt € 73 miljoen. Deze lening moet
ProRail in 2027 aflossen. De aflossing van de lening in 2020 van € 75 miljoen
heeft ProRail uit de eigen middelen gefinancierd.
13.08 Investeringsruimte
Motivering
Bij de ontwerpbegroting 2019 is de Investeringsruimte Spoor overgeheveld
naar begrotingsartikel 20 naar het onderdeel Investeringsruimte
Spoorwegen (artikelonderdeel 20.05.02).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

45

13.09 Ontvangsten
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de bijdragen van derde partijen voor spoor­
uitgaven verantwoord. De gebruiksvergoeding die vervoerders aan ProRail
betalen is in mindering gebracht op de subsidie die aan ProRail wordt
betaald voor beheer, onderhoud en vervanging (artikelonderdeel 13.02).
Producten
Tabel 24 Ontvangstenoverzicht spoorwegen (13.09) (bedragen x € 1 miljoen)
Begroting

Realisatie

Verschil

Concessieprijs HRN, vervoerconcessie artikel 66.1

80

80

‒

Ombouw ERTMS, vervoerconcessie artikel 70 en convenant

‒

‒ 11

‒ 11

Prestatiebonus 2019. vervoerconcessie artikel 24 en MTR

‒

‒6

‒6

Beheer reisinformatiesysteem, vervoerconcessie artikel 66.2

‒7

‒7

‒

Decentralisatie stoptreindiensten, vervoerconcessie artikel 66.4

6

6

‒

Ombouw toegankelijkheid, vervoerconcessie artikel 32 en
bestuursovereenkomst

‒2

‒2

‒

Exploitatieverlies IC-Brussel 2019, vervoerconcessie artikel 66.3

‒3

0

3

HSL-heffing 2019

70

67

‒3

Aflossing HSA 2009-2014, termijn 2020

33

33

‒

Rentevergoeding HSA 2009-2014, termijn 2020

4

4

‒

Prestatieboetes

‒

‒

‒

181

164

‒ 17

1

Terugbetaling voorschotten

‒

26

26

2

Bijdragen van derden

1

44

43

3

182

234

52

Concessievergoedingen

Totaal

Toelichting

Toelichting
1. In 2020 zijn de kosten voor het inbouwen van ERTMS in de treinen
(€ 11 miljoen) en de prestatiebonus 2019 (€ 6 miljoen) verrekend met
de concessievergoeding.
2. Met ProRail is in 2020 in totaal € 26 miljoen verrekend in verband met
voorschotten op de verleende subsidies. Hiervan heeft € 24 miljoen
betrekking op aanlegprojecten en € 2 miljoen op beheer, onderhoud en
vervanging. Deze ontvangsten zijn verrekend met de uitgaven op de
artikelonderdelen 13.03 en 13.02.
3. In 2020 zijn de volgende bijdragen van derden ontvangen: Provincie
Limburg (Maaslijn, € 26 miljoen), Gemeente Amsterdam (terugbetaling
btw Noord-Zuidlijn, € 11 miljoen), Provincie Noord-Brabant en Gemeente
Dordrecht (IC Dordrecht-Breda, € 3 miljoen) en overige provincies
(bijdragen MIRT-verkenning en onderhoud, € 3 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

46

4.3 Artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur
A. Omschrijving van de samenhang in het beleid
Op dit artikel worden de producten op het gebied van regionale/lokale
infrastructuur, de impulsen inzake de Regionale Mobiliteitsfondsen en het
Regiospecifiek Pakket Zuiderzeelijn (RSP-ZZL) toegelicht. De producten van
dit artikel zijn gerelateerd aan de beleidsdoelstellingen en -instrumenten
zoals beschreven in de beleidsbegroting Hoofdstuk XII bij beleidsartikel
16 Openbaar Vervoer en Spoor.
B. Budgettaire gevolgen van de uitvoering
Tabel 25 Budgettaire gevolgen van de uitvoering van art. 14 Regionaal, lokale infrastructuur (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

113.677

107.860

8.201

56.127

29.189

48.264

‒ 19.075

Uitgaven

141.544

236.352

97.268

154.962

87.247

181.250

‒ 94.003

14.01 Grote regionaal/lokale
projecten

100.603

148.786

94.429

103.974

61.843

150.935

‒ 89.092

14.01.02 Planuitw. Progr.
Reg/lok

0

0

253

0

0

1.606

‒ 1.606

14.01.03 Realisatieprogr.
Reg/lok

100.603

148.786

94.176

103.974

61.843

149.329

‒ 87.486

14.01.04 Investeringsruimte

0

0

0

0

0

0

0

14.02 Regionale Mob.
Fondsen

0

0

0

0

0

0

0

14.03 RSP-ZZL: Pakket
Bereikbaarheid

40.941

87.566

2.839

50.988

25.404

30.315

‒ 4.911

14.03.01 RSP-ZZL: RB
projecten

4.891

5.526

2.839

1.254

25.404

25.291

113

14.03.02 RSP-ZZL: mob.
Fondsen

36.050

82.040

0

49.734

0

0

0

0

0

0

0

0

5.024

‒ 5.024

175

0

2.219

3.778

0

0

0

14.03.03 RSP-ZZL: REP
14.09 Ontvangsten

1

2

3

C. Financiële toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdelen en de verplich­
tingen een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de
begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De lagere verplchtingen worden enerzijds veroorzaakt door de
stortingen van het BTW-compensatiefonds voor de Rotterdamsebaan en
betalingen aan de provincies Noord Nederland, waarvan de verlich­
tingen geraamd zijn op artikel 14, maar overgeboekt zijn naar de beleids­
begroting Hoofdstuk XII voor uitbetaling.
2. De lagere realisatie van € 88 miljoen wordt veroorzaakt door onder
andere de Uithoflijn (- € 31 miljoen) en de Rotterdamsebaan (€ 49 miljoen). Deze kasbudgetten zijn niet gerealiseerd en doorge­
schoven naar 2021. Voor het project Rotterdamsebaan is in 2020 tevens
€ 8 miljoen gestort in het BTW-compensatiefonds. De uitgaven worden
om die reden niet meer verantwoord op het Infrastructuurfonds. Voor
een uitgebreidere toelichting wordt verwezen naar de toelichtingen bij
het projectoverzicht van het artikelonerdeel 14.01.03.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

47

3. De voor 2020 geraamde uitgaven van € 5 miljoen zijn toegekend aan
Noord Nederland via een Specifieke Uitkering (SPUK). Het project­
budget is verlaagd met € 5 miljoen en is overgeboekt naar de beleids­
begroting Hoofdstuk XII.
D. Toelichting op de artikelonderdelen
14.01 Grote regionaal/lokale projecten
Motivering
Binnen dit artikel zijn de budgetten opgenomen voor de aanlegprojecten,
waarvoor een aparte projectsubsidie wordt of is verleend. Om in
aanmerking te komen voor een aparte projectsubsidie moeten de kosten
van de meest kosteneffectieve oplossing hoger zijn dan € 225 miljoen indien
dat project geheel of gedeeltelijk wordt gerealiseerd binnen één of meer van
de samenwerkingsgebieden, waarin de gemeente Amsterdam, de
gemeente Rotterdam of de gemeente ‘s-Gravenhage is gelegen, of
€ 112,5 miljoen, indien dat project geheel in een ander gebied wordt gerea­
liseerd. Het project moet passen binnen de beleidsdoelstellingen voor
regionale bereikbaarheid, zoals verwoord in de beleidsbegroting Hoofdstuk
XII 2017 en beleidsartikel 16 Openbaar Vervoer en Spoor en de Lange
Termijn Spooragenda (LTSa).
Producten
Algemeen
Regionale lokale projecten worden uitgevoerd onder de verantwoorde­
lijkheid van de decentrale overheid. IenW levert een bijdrage in de aanleg­
kosten van die projecten. Dit betekent ook dat de uitvoeringsperiode van
een project niet gelijk hoeft te lopen met de periode waarin de rijksbijdrage
beschikbaar komt in het MIRT.
Verkenningen
Voor regionale/lokale infrastructuurprojecten wordt geen apart verkennin­
genprogramma opgenomen in het MIRT. In de begroting zijn dan ook geen
middelen voor dit product opgenomen. De verkenningen worden onder
verantwoordelijkheid van de decentrale overheid uitgevoerd en pas na
toetsing en besluitvorming door IenW al dan niet opgenomen in het planuit­
werkingsprogramma.
14.01.02 Planuitwerkingsprogramma Regionaal/lokaal
Van een project dat in de planuitwerkingstabel is opgenomen worden de
kosten van de meest kosteneffectieve variant als basis voor de rijksbijdrage
aangemerkt (onder aftrek van de eigen bijdrage van € 112,5 miljoen respec­
tievelijk € 225 miljoen).
Tabel 26 Projectoverzicht behorende bij 14.01.02: Planuitwerkingsprogramma Regionaal, lokale infrastructuur
(bedragen x € 1 miljoen)
Budget
begroting
Projectomschrijving

Indienststelling
huidig

2020

Toelichting
huidig

2020

49

49

Totaal programma planuitwerking en verkenning

49

49

Begroting (IF 14.01.02)

49

49

Overige projecten en reserveringen

begroting
nvt

nvt

Projecten in voorbereiding
Overige projecten in voorbereiding
Gesignaleerde risico's

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

48

Toelichting
Er hebben zich in 2020 geen mutaties voorgedaan dit artikelonderdeel.
14.01.03 Realisatieprogramma Regionaal/lokaal
Tabel 27 Projectoverzicht behorende bij 14.01.03: Realisatieprogramma Regionaal, lokale infrastructuur (bedragen
x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Indienststelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Projecten NoordwestNederland
Amstelveenlijn

15

16

1

80

81

2020

Utrecht, tram naar De Uithof

31

0

‒ 31

112

113

2019

1

0

‒1

211

213

divers

Rotterdamsebaan

103

46

‒ 57

298

279

regio

Afrondingen

‒1

0

1

0

1

Totaal

149

62

‒ 87

701

686

begroting (IF 14.01.03)

149

62

‒ 87

1

Projecten ZuidwestNederland
HOV-NET Zuid-Holland
Noord (vh Rijn-Gouwelijn)

regio

2

Toelichting
1. Uithoflijn: Omdat in 2020 nog niet was voldaan aan de gestelde
voorwaarden voor uitbetaling van de laatste termijnbetaling is het
hiervoor gereserveerde budget doorgeschoven naar 2021.
2. Rotterdamsebaan: In verband met een vertraging in de oplevering is
de laatste mijlpaal en de daaraan gekoppelde betaling verschoven van
2020 naar 2021. Tevens is voor dit project € 8 miljoen gestort in het BTWcompensatiefonds. De wijziging in het projectbudget wordt veroorzaakt
door de stortingen in 2019 en 2020 in het BTW-compensatiefonds.
14.02 Regionale mobiliteitsfondsen
Motivering
Over heel Nederland worden verschillende Regionale Mobiliteitsfondsen
(RMF) gebruikt.
Producten
In 2020 zijn conform de begroting geen uitgaven gedaan op dit artikelon­
derdeel.
14.03 RSP-ZZL: Pakket Bereikbaarheid
Motivering
Betreft het RSP-convenant Rijk-regio (Kamerstukken II 2007-2008, 27 658, nr.
43). Het pakket omvat projecten ter verbetering van de regionale bereik­
baarheid (concrete bereikbaarheidsprojecten en regionaal mobiliteitsfonds)
en een Ruimtelijk Economisch Programma (REP).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

49

Producten
Tabel 28 Projectoverzicht behorende bij 14.03: Regiospecifiek Pakket Zuiderzeelijn (bedragen x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Indienststelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

14.03.01 Concrete
bereikbaarheidsprojecten

25

25

0

121

72

1

14.03.02 Regionale
Mobiliteitsprojecten

0

0

0

537

588

2

14.03.03 Ruimtelijk
economisch programma

5

0

‒5

5

0

3

663

660

Afronding

0

0

0

Totaal

30

25

‒5

Afrekening voorschotten
begroting (IF 14.03)

30

25

9

0

4

663

664

Toelichting
1. Concrete Bereikbaarheidsprojecten: Eind 2019 is € 42 miljoen
overgeboekt vanuit dit budget naar subartikelonderdeel 14.03.02 met
name bestemd voor de uitkering aan Noord Nederland via het Mobili­
teitsfonds voor het project Partiële Spoorverdubbeling GroningenLeeuwarden. Daarnaast is ten behoeve van het deelproject Leeuwarden
Werpsterhoek € 1,3 miljoen overgeboekt naar Nazorg Gereedgekomen
Lijnen en Halten (artikelonderdeel 13.03).
2. Regionale Mobiliteitsprojecten: Eind 2019 is € 40 miljoen toegevoegd
vanuit subartikelonderdeel 14.03.01 voor het project Partiële Spoorver­
dubbeling Groningen-Leeuwarden en € 4,7 miljoen vanuit artikelon­
derdeel 13.03 ten behoeve van het project Spoorzone Groningen.
3. Ruimtelijk Economisch Programma: De voor 2020 geraamde uitgaven
van € 5 miljoen zijn toegekend aan Noord Nederland via een Specifieke
Uitkering (SPUK). Het projectbudget is verlaagd met € 5 miljoen. Dit
bedrag is overgeboekt naar de beleidsbegroting Hoofdstuk XII.
4.4 Artikel 15 Hoofdvaarwegennet
A. Omschrijving van de samenhang in het beleid
Op dit artikel worden de producten op het gebied van rijksvaarwegen
verantwoord. Dit betreffen de onderdelen verkeersmanagement, beheer,
onderhoud en vervanging, aanleg, geïntegreerde contractvormen/PPS,
netwerkgebonden kosten en de investeringsruimte.
De doelstellingen van het onderliggende beleid zijn terug te vinden in de
begroting Hoofdstuk XII en vinden hun oorsprong in de Structuurvisie
Infrastructuur en Ruimte (SVIR) en de Nota Mobiliteit (NoMo) (Kamer­
stukken II 2004–2005, 29 644, nr. 6).
Het artikel Hoofdvaarwegennet op het Infrastructuurfonds is gerelateerd
aan beleidsartikel 18 Scheepvaart en havens op de begroting Hoofdstuk XII.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

50

B. Budgettaire gevolgen van de uitvoering
Tabel 29 Budgettaire gevolgen van de uitvoering van art. 15 Hoofdvaarwegennet (bedragen x € 1.000)
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

1.392.685

1.632.806

724.468

821.049

1.034.388

973.825

60.563

861.930

899.296

845.570

940.693

1.042.935

994.399

48.536

15.01 Verkeersmanagement

8.428

8.525

8.655

8.830

11.010

8.830

2.180

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

8.428

8.525

8.655

8.830

11.010

8.830

2.180

15.02 Beheer onderhoud en
vervanging

410.159

322.961

334.496

353.574

391.031

398.074

‒ 7.043

15.02.01 Beheer en
onderhoud

310.851

287.799

288.844

313.815

339.381

331.829

7.552

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

307.117

282.128

283.007

309.713

335.809

311.509

24.300

15.02.04 Vervanging

99.308

35.162

45.652

39.759

51.650

66.245

‒ 14.595

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

25.080

0

0

0

0

0

15.03 Aanleg

124.309

218.819

159.164

195.446

226.735

171.166

55.569

15.03.01
Realisatieprogramma

119.948

199.287

157.949

194.340

223.697

171.166

52.531

15.03.02 Verkenningen en
planuitwerkingen

4.361

19.532

1.215

1.106

3.038

0

3.038

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

4.361

1.609

444

343

1.843

1.348

495

15.04 Geïntegreerde
contractvormen/PPS

11.565

39.105

28.867

51.994

56.765

75.293

‒ 18.528

15.06 Netwerkgebonden
kosten HVWN

307.469

309.886

314.388

330.849

357.394

341.036

16.358

15.06.01 Apparaatskosten
RWS

278.244

281.666

285.741

297.755

320.780

309.221

11.559

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

278.244

281.666

285.741

297.755

320.780

309.221

11.559

15.06.02 Overige
netwerkgebonden kosten

29.225

28.220

28.647

33.094

36.614

31.815

4.799

- Waarvan bijdrage aan
agentschap RWS

29.225

28.220

28.647

33.094

36.614

31.815

4.799

Verplichtingen
Uitgaven

15.07 Investeringsruimte
15.09 Ontvangsten

0

0

0

0

0

0

0

94.081

97.115

81.365

130.509

112.206

154.888

‒ 42.682

1

2

3

4

5

6

7

C. Financiële toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdelen en de verplich­
tingen een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de
begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. In 2020 zijn per saldo meer verplichtingen aangegaan dan begroot. Bij
de volgende projecten is sprake van een hogere verplichtingenrealisatie:
– Toekomstvisie Waal (€ 46,1 miljoen). De hogere verplichting is
veroorzaakt door de verschuiving van de gunning van 2019 naar 2020.
– Nieuwe Sluis Terneuzen (€ 23,1 miljoen). De hogere verplichting in 2020
is veroorzaakt door een versnelling van de werkzaamheden voor
saneringswerkzaamheden op de locatie Schependijk.
– Twentekanalen fase 2 (€ 22,3 miljoen). In 2020 zijn er meer verplichtingen
aangegaan voor het grondstromenplan, maatregelen voor damwanden,
de baggeropgave en grondwaterbeheersing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

51

–

Lichteren IJmuiden (€ 21,0 miljoen). De hogere verplichtingen zijn
veroorzaakt door het sneller afsluiten van een contract voor de ontman­
teling baggerspeciedepot Averijhaven.
– Beheer en onderhoud (€ 21,4 miljoen). Dit betreft een intensivering van
het RWS Service Level Agreement wegens enkele endogene en exogene
ontwikkelingen, namelijk de extreme en voortdurende droogte, hogere
kosten voor inspecties kunstwerken als gevolg van o.a. uitbreiding en
veroudering van het areaal, hogere baggerkosten van de Eemsgeul en
hogere ICT-uitgaven. Dit betreffen ook werkzaamheden ten behoeve van
de fysieke en digitale bescherming van objecten.
– Capaciteitsuitbreiding Beneden Lek (€ 9,5 miljoen). De hogere verplich­
tingen zijn veroorzaakt doordat in 2020 verplichtingen zijn aangegaan in
plaats van 2021.
Er zijn minder verplichtingen aangegaan bij de volgende projecten:
– Zeetoegang IJmond (- € 47,8 miljoen). Door vertraging in de aanbe­
steding van het deelproject Selectieve Onttrekking, verschuiven de
verplichtingen van 2020 naar 2021.
– Overdracht Brokx-Nat (- € 28,9 miljoen). De lagere verplichting is met
name veroorzaakt door aanpassingen in het contract.
– Lemmer-Delfzijl 2 (- € 18,8 miljoen). De lagere verplichting is met name
veroorzaakt door aanpassingen in het contract.
Tot slot leiden diverse kleine mutaties bij meerdere projecten tot per saldo
hogere verplichtingen (€ 12,7 miljoen).
2. De hogere realisatie betreft voornamelijk de uitgaven voor de versnelling
aan onderhoudswerkzaamheden. Er is extra budget vrijgemaakt voor
maatregelen die direct effect hebben op het verminderen van (ver)storingen
en relatief snel zijn in te passen in de onderhoudsprogrammering van RWS.
Extra budget is ontvangen met IMPULS (Kamerstukken II 2019–
2020, 35 300 A, nr. 5) en het Versnellingspakket (Kamerstukken II 2019–
2020, 29 385, nr. 106).
3. De lagere realisatie wordt met name veroorzaakt door werkzaamheden
die later worden uitgevoerd dan verwacht bij onder andere de volgende
projecten binnen het programma Vervanging en Renovatie.
– Renovatie Waalbrug: er is vertraging opgelopen als gevolg van proble­
matiek rondom aanwezigheid van Chroom VI.
– Groot Onderhoud Stuwen Maas: als gevolg van een langere doorlooptijd
in de voorbereidingsfase, is de uitvoering van het project vertraagd.
Daartegenover staan hogere uitgaven bij de projecten :
– VenR Groot Onderhoud Stuwen (€ 7,3 miljoen) door herstelwerkzaam­
heden aan de stuw Linne. Zoals in de 2e suppletoire gemeld is begin
2020 de stuw Linne Gronst beschadigd door twee losgeslagen
duwbakken. Om te kunnen waarborgen dat de stuw voor het komend
hoogwaterseizoen volledig hersteld is en veilig kan functioneren ten
behoeve van peilregulering evenals het voldoen aan wet- en regelgeving
zijn in 2020 aanvullende werkzaamheden uitgevoerd.
– Modernisering Objecten Bediening Zeeland (MOBZ) Renovatie en
Vernieuwing (€ 2,7 miljoen) door de aangepaste planning zijn werkzaam­
heden naar voren gehaald. Om hinder zoveel mogelijk te beperken is,
zoals in de 2e suppletoire gemeld, de realisatie van twee bruggen
omgedraaid. Hierdoor zijn er eerder dan gepland kosten gemaakt voor
het aanschaffen van onderdelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

52

–

Onderzoeksprogramma VenR (€ 1,8 miljoen). Uit onderzoeksresultaten
zijn vernieuwde inzichten gekomen. Er zijn meer onderzoeken
uitgevoerd in 2020 dan gepland.

4. De hogere uitgaven op het realisatieprogramma (€ 52,5 miljoen) wordt
grotendeels (€ 61,1 miljoen) verklaard door de gehanteerde overprogram­
mering. Daarnaast zijn er mutaties op de volgende projecten:
– Nieuwe Sluis Terneuzen (€ 12,9 miljoen). In verband met het aantreffen
van vervuilde grond Schependijk verschuift een deel van de bouwwerk­
zaamheden van 2020 naar 2023 (- € 10 miljoen). Door het aantreffen van
deze vervuilde grond zijn extra kosten gemaakt. Vlaanderen en
Nederland dragen beide de helft van de kosten. De extra bijdrage wordt
in twee delen aan het projectbudget toegevoegd. Het eerste deel van
deze extra bijdrage (€ 20,0 mln.) is toegevoegd in 2020. Hiervan valt 13,3
€ miljoen in 2020, € 5,3 miljoen in 2021 en € 1,5 miljoen in 2026. Ook is
het totale projectbudget in 2020 toegenomen door de aanvullende
bijdrage van € 9,6 miljoen van Vlaanderen i.v.m. extra indexatie op het
Vlaamse projectdeel.
– Maasroute fase 2 (- € 11,1 miljoen). Door vertraging als gevolg van PFASproblematiek en het aantreffen van een bedreigde diersoort moesten er
nieuwe vergunningen worden aangevraagd.
– Toekomst Visie Waal (- € 10,1 miljoen). Door vertraging van de uitspraak
van de Raad van State schuift de start van de realisatie op naar 2021.
Tot slot leiden diverse kleine mutaties bij meerdere projecten tot per saldo
lagere uitgaven (- € 0,3 miljoen).
5. De lagere uitgaven zijn met name veroorzaakt bij het project Zeetoegang
IJmond (- € 22,6 miljoen). Door vertraging in de aanbesteding van het
deelproject Selectieve Onttrekking verschuift budget van 2020 naar 2021. Tot
slot leiden diverse kleine mutaties bij meerdere projecten tot per saldo
hogere uitgaven (€ 4,1 miljoen).
6. De hogere uitgave betreft met name de loon- en prijsbijstelling 2020.
7. In 2020 zijn per saldo minder ontvangsten gerealiseerd dan begroot. Dit
is met name het geval bij:
– Zeetoegang IJmond (- € 42,2 miljoen). Over een groot deel van de
ontvangsten zijn er nieuwe afspraken gemaakt tussen IenW, de
gemeente Amsterdam en het havenbedrijf. De verwachting is dat de
ontvangsten in 2022 gerealiseerd zullen worden.
– De Europese CONNECTING EUROPE FACILITY (CEF) subsidie is in 2019
ontvangen in plaats van 2020 (- € 15,3 miljoen).
Daartegenover zijn er hogere ontvangsten gerealiseerd bij het project
Nieuwe Sluis Terneuzen (€ 9,6 miljoen). De oorzaak hiervoor is een
aanvullende bijdrage van Vlaanderen als gevolg van extra indexatie op
het Vlaamse projectdeel. Tot slot leiden diverse kleine mutaties bij meerdere
projecten tot per saldo hogere ontvangsten (€ 5,2 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

53

D. Toelichting op de artikelonderdelen
15.01 Verkeersmanagement
Motivering
De activiteiten binnen verkeersmanagement worden uitgevoerd om een
vlot, betrouwbaar en veilig scheepvaartverkeer op het hoofdvaarwegennet
te realiseren. Er zijn met RWS ten behoeve van het verkeersmanagement
en Beheer en Onderhoud prestatieafspraken gemaakt en er zijn indicatoren
opgesteld om aan te sluiten op de beleidsdoelen.
Producten
Bij verkeersmanagement gaat het voornamelijk om de volgende activi­
teiten:
– Verkeersbegeleiding, bediening van objecten en vaarwegmarkering;
– Monitoring en informatieverstrekking;
– Vergunningverlening en handhaving;
– Crisisbeheersing en preventie.
In het goederenvervoer over water is een groei voorzien, die deels met
verkeersmanagement wordt gefaciliteerd. Daarnaast moet de betrouw­
baarheid en reistijd op orde worden gebracht. Beleidsdoelstellingen op
het gebied van verkeersmanagement zijn:
– Het zoveel mogelijk beperken van de gemiddelde structurele wachttijd
bij sluizen in de hoofdvaarwegen;
– Het afstemmen van de bediening van bruggen en sluizen op de vraag
vanuit de markt.
De activiteiten die door RWS centraal worden uitgevoerd, worden gefinancierd uit de budgetten voor netwerkgebonden kosten.
Vanaf 2014 wordt in overleg met de sector gewerkt aan het zo goed mogelijk
vormgeven van de bediening van sluizen en beweegbare bruggen. De
Kamer is geïnformeerd over de wijze waarop RWS en haar collega vaarweg­
beheerders dit vormgeven, via het stuk «vergezicht bediening sluizen en
bruggen» (Kamerstukken II 2015-2016, 34 300 A, nr. 56). In 2019 is de Kamer
geïnformeerd welke maatregelen Rijkswaterstaat samen met de sector
heeft geselecteerd om de betrouwbaarheid van reistijden te verbeteren in
het kader van Beter Bediend (Kamerstukken, 2018–2019, 31 409, nr. 219). Met
het toezicht op het water dat door RWS (onder andere samen met de Politie)
wordt uitgevoerd, wordt beoogd de veiligheid voor de gebruikers te borgen.
Dit toezicht heeft ook een preventieve werking. Met de inwerkingtreding van
de nieuwe Binnenvaartwet is meer nadruk komen te liggen op bestuurs­
rechtelijke handhaving door IenW (in plaats van strafrechtelijke handhaving
door de Politie). In geval van calamiteiten, zoals schade en verontreini­
gingen, wordt hierover bericht en adequaat opgetreden. Hiervoor is een
calamiteitenorganisatie operationeel.
Meetbare gegevens
Tabel 30 Specificatie bedieningsareaal
Realisatie
2016

Realisatie
2017

Realisatie
2018

Realisatie
2019

Realisatie
2020

Begroting
2020

Toelichting

km

592

592

592

592

592

592

1

stuks

245

245

242

242

244

244

2

Areaalomschrijving

Eenheid

Begeleide vaarweg
Bediende objecten

Bron: Rijkswaterstaat, 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

54

Toelichting
1. Alleen de vaarwegen, die vanuit vaste verkeersposten worden begeleid,
zijn in het hierboven opgenomen areaal meegeteld. De vaarwegen in
beheer bij RWS die met patrouillevaartuigen worden bestreken zijn niet
meegerekend.
2. In 2020 zijn de Reevesluis en de tweede sluiskolk bij sluis Eefde
opengesteld.
15.02 Beheer, onderhoud en vervanging
Motivering
Beheer en onderhoud wordt uitgevoerd om het hoofdvaarwegennet in
een staat te houden, die noodzakelijk is voor het faciliteren van vlot, veilig
en duurzaam vervoer van goederen.
Producten
Het regulier beheer en onderhoud van rijksvaarwegen omvat maatregelen
aan bodems, oevers, kunstwerken zoals sluizen en bruggen, verkeersvoor­
zieningen, landschap en milieu en voorzieningen voor verkeersmana­
gement, zoals verkeerscentrales.
Vervanging en renovatie (VenR) betreft het tijdig programmeren en nemen
van maatregelen aan kunstwerken en vaarwegen waarbij het einde van de
levensduur nadert. Voornamelijk in de eerste helft van de vorige eeuw zijn
er kunstwerken gerealiseerd die, mede door het intensieve gebruik, nu of
in de komende decennia het moment van einde levensduur naderen. Op
basis van onderzoek wordt concreet gemaakt voor welke kunstwerken
wanneer vervanging of renovatie aan de orde is.
In bijlage 2 ‘Instandhouding’ van dit jaarverslag wordt ingegaan op de
werking van de instandhouding van de netwerken die onder verantwoor­
delijkheid van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat vallen.
15.02.01 Beheer en Onderhoud
Een voorwaarde voor het optimaal gebruiken van het vaarwegennet is de
bedrijfszekerheid van de infrastructuur van de vaarwegen.
De activiteiten zijn erop gericht, om de scheepvaart (beroeps- en recreatie­
vaart) zo goed mogelijk te faciliteren. Het betreft maatregelen om de breedte
en diepte van de vaarweg te handhaven. Daarnaast betreft het maatregelen
om de kunstwerken (sluizen en bruggen) en verkeersvoorzieningen te laten
functioneren.
Om verkeersoverlast tot een minimum te beperken, worden zowel de
werkzaamheden binnen beheer en onderhoud als werkzaamheden die
voortkomen uit het aanlegprogramma goed afgestemd. Binnen beheer en
onderhoud vallen zowel het preventief als het correctief onderhoud.
Uitgesteld en achterstallig onderhoud
Conform toezegging aan de Tweede Kamer wordt in het jaarverslag
aangeven wat de omvang van het uitgesteld en (eventueel) achterstallig
onderhoud aan het einde van het jaar was. Er is sprake van achterstallig
onderhoud als de assets niet meer voldoen aan de geldende veiligheids­
normen en/of prestatieafspraken. Achterstallig onderhoud wordt direct
aangepakt indien dit noodzakelijk is voor het veilig functioneren van de
netwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

55

Voor het Hoofdvaarwegennet betrof het uitgesteld onderhoud per
31 december 2020 € 487 miljoen, daarvan was € 9 miljoen achterstallig. Ten
opzichte van 2019 is het uitgestelde onderhoud met € 6 miljoen afgenomen
en het achterstallig onderhoud met € 6 miljoen toegenomen.
Voor een overzicht van het uitgesteld en achterstallig onderhoud op alle
RWS-netwerken, wordt u verwezen naar bijlage 2 bij dit jaarverslag.
Tabel 31 Uitgesteld en achterstallig onderhoud (bedragen x €1 miljoen)

Hoofdvaarwegen

2017

2018

2019

Volume
uitgesteld
onderhoud

Waarvan
achterstallig

Volume
uitgesteld
onderhoud

Waarvan
achterstallig

Volume
uitgesteld
onderhoud

2020
Waarvan
achterstallig

Volume
uitgesteld
onderhoud

Waarvan
achterstallig

350

36

414

37

493

3

487

9

Kustwacht
De Kustwacht Nederland is een organisatie met eigen taken, bevoegdheden
en verantwoordelijkheden. De directeur Kustwacht maakt jaarlijks een
Activiteitenplan en Begroting (APB) en legt dit voor aan de raad voor de
kustwacht. De ministerraad stelt het APB vervolgens vast. De directeur
Kustwacht beschikt over een informatiecentrum, schepen, surveillance­
vliegtuigen en helikopters.
De minister van IenW is als coördinerend minister voor Noordzee-aangele­
genheden verantwoordelijk voor totstandkoming van geïntegreerd beleid
voor de Noordzee en het Gecombineerd Jaarplan voor de uitvoeringtaken
door de Kustwacht. De minister van Defensie is beheerder van de
Kustwacht.
Overdracht Brokx-Nat
De nog over te dragen vaarwegen in het kader van Brokx-Nat zijn in beeld
gebracht in een eindbalans, op basis waarvan de Tweede Kamer in 2002 is
geïnformeerd (Kamerstukken II 2002–2003, 28 600 XII, nr. 17). Op dit artikel
wordt o.a. de betaling aan provincies en gemeenten voor het onderhoud
aan kanalen in Drenthe en wegen en paden Texel verantwoord. In 2021
worden naar verwachting de Haven Oudeschild en wegen en paden Texel
afgekocht. Daarnaast is er eind 2020 overeenstemming bereikt met de
provincie Groningen en Drenthe over de overdracht van de zijtakken naar
beide provincies.
Meetbare gegevens
Tabel 32 Areaal Beheer en onderhoud vaarwegen
Eenheid
Vaarwegen

km

Realisatie
2018

Realisatie
2019

Begroting
2020

Realisatie
2020

Realisatie x
€ 1.000 2020

Begroting x
€ 1.000 2021

7.082

7.082

7.082

7.071

339.381

331.829

Bron: Rijkswaterstaat, 2020
Toelichting
Het totale areaal is een optelling van zowel hoofdtransportassen, hoofd­
vaarwegen en overige vaarwegen van in totaal afgerond 3.426 kilometer als
zeecorridors en zeetoegangsgeulen van in totaal afgerond 3.646 kilometer.
Tezamen is dit afgerond 7.071 kilometer. In 2020 is de lengte afgenomen als
gevolg van de overdrachten van het Oude Maasje en het Zuiderkanaal. Dit
was niet voorzien in de begroting 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

56

Tabel 33 Indicatoren Beheer en onderhoud
Realisatie
2016

Realisatie
2017

Realisatie
2018

Realisatie
2019

Geplande stremmingen (gehele areaal)

0,2%

0,5%

0,8%

Niet
beschikbaar

0,3%

0,8%

1

Ongeplande stremmingen (gehele areaal)

0,1%

0,2%

0,4%

Niet
beschikbaar

0,4%

0,2%

2

Indicator

Realisatie Streefwaarde
2020
2020

Toelichting

Bron: Rijkswaterstaat, 2020
Toelichting
1. De kwaliteit van de stremmingsgegevens is dusdanig verbeterd dat er
dit jaar weer gerapporteerd kon worden over de geplande en
ongeplande stremmingen. Er lopen echter nog wel acties ter verdere
verbetering van de juistheid en volledigheid van de registraties. De
geplande en ongeplande stremmingen geven een beeld van de betrouw­
baarheid en beschikbaarheid van de sluizen en bruggen op de
vaarwegen. De percentages zijn berekend door de gestremde uren af te
zetten tegen de totale bedientijd van deze objecten. Met 0,3% ligt de
score van de geplande stremmingen onder de norm.
2. De ongeplande stremmingen liggen met 0,4% boven de norm; door
uitgesteld onderhoud, ouderdom en intensiever gebruik dan bij het
ontwerp was voorzien, neemt de kans op ongeplande uitval van objecten
toe.
15.02.04 Vervanging
Het is van belang dat de veiligheid en de beschikbaarheid van het hoofd­
vaarwegennet in stand worden gehouden tegen de achtergrond van een
beperkte technische levensduur van kunstwerken. Het einde van de
levensduur kan ontstaan door de ouderdom van het kunstwerk of door
intensiever gebruik dan bij het ontwerp is voorzien. Door de intensieve
aanleg in de jaren ’60 van de vorige eeuw is de vervangingsopgave
toegenomen. Op basis van onderzoek wordt concreet gemaakt voor welke
kunstwerken wanneer vervanging of renovatie aan de orde is. De projecten
behorende bij deze opgave zijn opgenomen in het MIRT overzicht. Het totaal
van de opgave wordt in de instandhoudingsbijlage toegelicht.
Vervangingen en renovaties van kunstwerken zijn ondergebracht binnen
het programma Vervanging en Renovatie. De scope van het programma
omvat alle kunstwerken waar zich binnen de duur van het programma een
levensduurproblematiek voordoet met mogelijke ernstige gevolgen voor
de veiligheid en beschikbaarheid van het hoofdvaarwegennet. De projecten
in het programma Vervanging en Renovatie verlengen de levensduur van
de kunstwerken, zodat de veiligheid en de beschikbaarheid van de
bestaande infrastructuur in stand wordt gehouden.
15.03 Aanleg
Motivering
Onder dit programma vallen alle activiteiten die noodzakelijk zijn voor de
aanleg en planuitwerking bij het hoofdvaarwegennet.
Producten
In 2020 zijn de volgende mijlpalen gerealiseerd, die betrekking hebben op
de realisatie van projecten:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

57

Tabel 34 Mijlpalen realisatieprojecten
Mijlpaal
Openstelling
Start realisatie

Project
‒ Capaciteitsuitbreiding Sluis Eefde
‒ Ligplaatsen Merwedes: de aanleg van 4 extra ligplaatsen in de bestaande vluchthaven bij Gorinchem
‒ Overnachtingshaven Lobith (onderdeel van Toekomstvisie Waal)

Ten opzichte van de begroting 2020 hebben de volgende wijzigingen zich
voor gedaan:
– De openstelling van de Ligplaatsen Merwedes heeft in 2020 plaatsge­
vonden in plaats van 2021.
15.03.01 Realisatie
Tabel 35 Projectoverzicht behorende bij 15.03.01: Realisatieprogramma Hoofdvaarwegennet ((bedragen x
€ 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Openstelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Projecten Nationaal
Beter Benutten

0

0

0

18

16

Impuls Dynamisch
Verkeersmanagement

2

1

‒1

101

101

2018

2018

Walradarsystemen

0

0

0

26

26

Divers

Divers

13

13

2020

2024

13

13

2023

2023

Projecten NoordwestNederland

nvt

0

De Zaan (Wilhelminasluis)
Projecten ZuidwestNederland
Capaciteitsuitbreiding
ligplaatsen Beneden-Lek

nvt

1

0
1

1

6

5

‒1

20

10

2020

2021

180

193

13

947

997

2023

2023

2

21

9

‒ 12

641

642

2023

2023

3

2

0

‒2

96

99

2019

2019

0

0

0

431

431

2015

2015

Toekomstvisie Waal

14

4

‒ 10

136

134

2024

2024

Vaarweg Meppel-Ramspol
(keersluis Zwartsluis)

0

0

65

59

2017

2017

Verruiming Twentekanalen
fase 2

4

7

169

172

2023

2023

Capaciteitsuitbreiding
overnachtingsplaatsen
Merwedes
Nieuwe Sluis Terneuzen
Maasroute modernisering
fase 2
Wilhelminakanaal Tilburg
Zuid-Willemsvaart: aanleg
Maximakanaal en
opwaarderen tot Veghel

0

Projecten Zuid-Nederland

Projecten Oost-Nederland

3

4

0

Projecten Noord-Nederland
Vaarweg Lemmer-Delfzijl fase
1: verbetering tot klasse Va

0

0

0

284

284

2019

2019

Verruiming vaarweg
Eemshaven-Noordzee

0

0

0

39

39

2017

2017

Kleine projecten / Afronding
projecten

0

0

1

5

afrondingen

1

1

0

0

230

221

‒9

3000

Overig

Totaal
uitvoeringsprogramma

3041

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

58

Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving
Realisatieuitgaven op IF
15.03.01 mbt planuitwerking

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

2020

2

Programma realisatie

232

Budget realisatie (IF 15.03.01)

171

Overprogrammering (-)

‒ 61

begroting

Openstelling
huidig

begroting

Toelichting
huidig

2020

‒2
221

‒ 11

3000

Toelichting
1. De Zaan: De openstelling is vertraagd vanwege stikstof-problematiek.
2. Nieuwe Sluis Terneuzen: De hogere realisatie in 2020 is met name
veroorzaakt door onvoorziene saneringswerkzaamheden op de locatie
Schependijk. Het projectbudget is verhoogd ten behoeve van de
saneringswerkzaamheden, als gevolg van een extra indexatie op het
Vlaamse deelproject en de prijsbijstelling 2020.
3. Maasroute modernisering fase 2: Door vertraging als gevolg van PFAS
problematiek en het aantreffen van een bedreigde diersoort, moesten er
nieuwe vergunningen worden aangevraagd. Hierdoor is er minder
gerealiseerd in 2020.
4. Toekomstvisie Waal: Door vertraging van de uitspraak van de Raad van
State schuift de start van de realisatie op naar 2021. Hierdoor is er minder
gerealiseerd in 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

59

15.03.02 Verkenningen en Planuitwerkingen
Tabel 36 Projectoverzicht behorende bij 15.03.02: Verkenningen en planuitwerkingen Hoofdvaarwegennet
(bedragen x € 1 miljoen)
Projectbudget
begroting

TB
huidig

begroting

Openstelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

Projectomschrijving

2020

Realisatieuitgaven op IF 15.03.01 mbt
planuitwerkingsprojecten

2020

‒ 30

‒ 34

nvt

nvt

nvt

nvt

Bijdrage aan agentschap tbv externe kosten
planuitwerkingen

12

16

nvt

nvt

nvt

nvt

Reservering voor LCC

250

276

nvt

nvt

nvt

nvt

Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen
Amsterdam-Lemmer

6

6

2025-2027

2025-2027

Lichteren buitenhaven IJmuiden

65

66

nnb

nnb

2

Vaarweg IJsselmeer-Meppel

36

27

2023

2023

3

Capaciteit Volkeraksluizen

151

154

2024-2026

2025-2027

4

Verkeerssituatie splitsing Hollandsch DiepDordtsche Kil

10

10

2025-2027

2025-2027

Bovenloop IJssel (IJsselkop tot Zutphen)

36

37

Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen IJssel

28
102

Projecten Nationaal

1

Projecten Noordwest-Nederland

nnb

nnb

Projecten Zuidwest-Nederland

2016

2016

2026-2028

2026-2028

28

2019

2019

2021-2022

2023-2024

5

105

2017

2017

2023-2025

2024-2028

6

2025-2028

7

Projecten Oost-Nederland

Projecten Noord-Nederland
Vaarweg Lemmer-Delfzijl fase 2
Verbreding sluiscomplex Kornwerderzand
Overige projecten en reserveringen

95
563

956

8

Projecten in voorbereiding
Projecten Noordwest-Nederland
Vaarweg Lemmer-Delfzijl fase 2; reservering
verkenning bruggen (AP)
Projecten Zuidwest-Nederland
Kreekraksluizen

2026-2028

2026-2028

Projecten Oost-Nederland
Reservering garantstelling Twentekanalen

2018-2020

Verkenning IJssel fase 2

2028

9
2028

Overige projecten in voorbereiding
Gesignaleerde risico's
afrondingen

‒2

‒1

Totaal programma planuitwerking en
verkenning

1.227

1.741

begroting (IF 15.03.02)

1.227

1.741

Toelichting
1. Reservering Life Cycle Costs (LCC): door de extrapolatie naar 2034 en
prijsbijstelling over 2020 is de reservering voor LCC met € 26 miljoen
opgehoogd.
2. Lichteren IJmuiden: er is € 27,6 miljoen overgeboekt naar artikel 18 op
HXII voor de specifieke uitkering aan de provincie Noord-Holland voor
het realiseren van de Energiehaven IJmuiden.
3. Vaarweg IJsselmeer-Meppel: Het taakstellend budget is verlaagd met
€ 9 miljoen vanwege een overboeking naar de reservering van het
project verbreding Sluiscomplex Kornwerderzand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

60

4. Capaciteits Volkeraksluizen: De quick wins zijn in 2017 gerealiseerd en er
loopt een monitoring naar de wachttijden. Afhankelijk van ontwikkeling
van de wachttijden volgt eventueel realisatie van een 4e sluiskolk.
Hierdoor verschuift de openstelling naar latere jaren.
5. Capaciteitsuitbreiding ligplaatsen IJssel: Door het wegvallen van de
PAS-regeling is vertraging opgetreden en verschuift de openstelling naar
latere jaren.
6. Vaarweg Lemmer-Delfzijl fase 2: In 2019 is de planvorming van alle
projecten van de provincies overgegaan naar Rijkswaterstaat. Dit heeft
ertoe geleid dat de planvorming van de Gerrit Krolbrug en Paddepoel­
sterbrug niet voldoet aan de MIRT-systematiek. Als gevolg hiervan is
het project Gerrit Krolbrug teruggezet naar de MIRT-planuitwerking. Dit
wordt nu aangepakt, met vertraging in de openstelling tot gevolg.
7. Verbreding sluiscomplex Kornwerderzand: Dit project is nieuw
opgenomen in het MIRT en daarmee zichtbaar in deze tabel
(€ 95 miljoen). N.b.: In totaal betreft de Rijksbijdrage voor Sluiscomplex
Kornwerderzand € 111 miljoen. Naast het budget op 15.03.02 staat er
€ 16 miljoen op artikel 12.02.04 IF. Zie ook het betreffende projectblad in
het MIRT overzicht.
8. Overige projecten en reserveringen:
- Het project Verbreding sluiscomplex Kornwerderzand is nieuw
opgenomen in het MIRT en daarom in dit overzicht verplaatst naar
«projecten Noord-Nederland» (-€ 95 miljoen).
- Daarnaast is het totale budget toegenomen met name vanwege een
overboeking van de reserveringen Kustwacht Search and Rescuehelikopters (SAR) en Emergency Towing Vessel (ETV), inclusief bijbeho­
rende prijsbijstelling, van artikel 20 naar artikel 15 (ca. € 280 miljoen).
- Tevens zijn er middelen t.b.v. Wind op Zee scheepvaartveiligheid vanuit
EZK overgeboekt naar IenW. EZK en IenW hebben een afspraak gemaakt
over de dekking van de kosten die moeten worden gemaakt om de
risico’s te mitigeren die optreden voor de scheepvaartveiligheid door
de aanleg van de windmolenparken van de routekaart 2030 Wind op Zee.
EZK heeft € 241 miljoen overgeboekt naar IenW voor de no-regret kosten
voor de windenergiegebieden Borssele en Hollandse Kust voor de
periode 2020 tot en met 2029. Hiervan heeft IenW € 18 miljoen
overgeboekt naar Defensie voor de personele kosten samenhangend
met de taakintensivering Kustwacht maatregelen scheepvaartveiligheid
Wind op Zee voor de periode 2020 tot en met 2029. De overige middelen
zijn gereserveerd op artikel 15.03.02 voor de implementatie van de
maatregelen.
9. Reservering garantstelling Twentekanalen: deze reservering is vrijge­
vallen nadat de realisatie van het project is afgerond.
15.04 Geïntegreerde contractvormen/PPS
Motivering
Bij infrastructuurprojecten boven het drempelbedrag van € 60 miljoen
wordt middels een Publiek Private Comparator (PPC) getoetst of een DBFMcontract meerwaarde op kan leveren. Infrastructuurprojecten die via een
DBFM (Design, Build, Finance en Maintain) contract worden aanbesteed,
hebben als kenmerk dat sprake is van de overdracht van de integrale
onderdelen van een bouwproject (ontwerp, bouw, onderhoud en financiering) aan een private Opdrachtnemer. In plaats van een product wordt
een dienst uitgevraagd, te weten de beschikbaarheid van de infrastructuur.
De betaling voor deze dienst vindt plaats aan de hand van de overeenge­
komen prestatie die wordt afgezet tegen de daadwerkelijk geleverde
prestatie, de beschikbaarheid. De beschikbaarheidsvergoeding wordt pas

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

61

uitgekeerd na openstelling van het project; tijdens de bouw dient de DBFMopdrachtnemer daarom zelf de financiering te regelen. Omdat het project
gefinancierd is door banken en/of institutionele beleggers, is sprake van
een sterke druk vanuit de financiers op de Opdrachtnemer om de
afgesproken prestatie ook te leveren: op tijd en binnen de geraamde kosten.
Een lager prestatieniveau leidt tot lagere betalingen, die op hun beurt de
terugbetaling van de financiering moeten zekerstellen. In de bouwfase is
doorgaans wel sprake van een gedeeltelijke betaling (de partiële beschik­
baarheidsvergoeding) als sprake is van de uitbreiding van een bestaande
weg die ook tijdens de verbouwing beschikbaar moet blijven voor het
wegverkeer. Bij openstelling van de weg wordt overgegaan naar een
volledige beschikbaarheidsvergoeding. Het afronden van een aanbesteding
resulteert in een meerjarige verplichting, van zowel aanleg als ook beheer
en onderhoud op het desbetreffende project. Op dit begrotingsartikel
bestaat daarmee geen enkele budgetflexibiliteit. Slechts bij onderpresteren
van de opdrachtnemer kunnen boetes en kortingen worden aangebracht.
De verplichting aan de DBFM-Opdrachtnemer vervalt aan het einde van de
looptijd van het contract waarna het beheer en onderhoud van deze
vaarwegdelen en/of objecten terugkomen bij RWS en de bijbehorende
budgetten gaan vallen onder het reguliere onderhoudsartikel (artikelon­
derdeel 15.02 Beheer, Onderhoud en Vervanging). Pas aan het einde van
de looptijd kan de definitieve meerwaarde van de PPS-contractvorm
worden bepaald en geconcludeerd of binnen het meerjarig budget is
gebleven.
Producten
In 2013 is het DBFM Sluizenprogramma in werking gesteld, waar de
volgende DBFM projecten in ondergebracht zijn: Sluis Limmel, 3e Kolk
Beatrixsluis, Sluis bij Eefde en Zeetoegang IJmond.
De projecten Sluis Limmel, 3e Kolk Beatrixsluis en sluis Eefde zijn
opengesteld. Er is sprake van een volledige beschikbaarheidsvergoeding.
De looptijd van deze contracten varieert; in onderstaand projectenoverzicht
is zichtbaar wanneer de contracten eindigen.
Zeetoegang IJmond verkeert in de bouwfase en kent een partiële beschik­
baarheidsvergoeding. De volledige beschikbaarheidsvergoeding wordt na
openstelling betaald. De looptijd van deze contracten varieert.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

62

Tabel 37 Projectoverzicht behorende bij 15.04: Geïntegreerde contractvormen/PPS Hoofdvaarwegennet
(bedragen x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Openstelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Projecten NoordwestNederland
Lekkanaal: 3e kolk
Beatrixsluis en verbreding
kanaalzijde/uitbreiding
ligplaatsen

17

23

6

422

436

2019

2019

Zeetoegang IJmond

46

23

‒ 23

1.021

1039

2022

2022

1

0

Projecten Zuid-Nederland
Capaciteitsuitbreiding sluis
Eefde

10

8

‒2

157

161

2020

2020

Keersluis Limmel

3

3

0

87

90

2018

2018

Afrondingen

‒1

Totaal
uitvoeringsprogramma

75

begroting (IF 15.04)

75

1
57

‒ 18

‒1
1.687

1.725

‒ 75

Toelichting
1. De hogere realisatie is veroorzaakt door werkzaamheden die in 2019 zijn
uitgevoerd maar in 2020 zijn gefactureerd. Het projectbudget is verlaagd
in verband met een meevaller.
15.06 Netwerkgebonden kosten HWN
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de aan het netwerk te relateren apparaats­
kosten (inclusief afschrijving en rente) van RWS en de overige netwerkge­
bonden kosten geraamd. De overige netwerkgebonden kosten komen ten
goede aan verkeersmanagement, beheer, onderhoud, vervanging, aanleg
en DBFM, en betreffen taken die gecentraliseerd binnen RWS worden
opgepakt. Het gaat bij deze zogeheten landelijke taken onder meer om het
verzamelen van basisinformatie, onderhouden van ICT-systemen, het
inspecteren van het areaal en de ontwikkeling van kennis en innovatie. Er
is gekozen voor centrale uitvoering met het oog op enerzijds uniformiteit in
werkwijze en anderzijds kostenbesparing.
15.07 Investeringsruimte
Bij Ontwerpbegroting 2019 is de investeringsruimte Vaarwegen overge­
heveld naar begrotingsartikel 20 onder de modaliteit specifieke investe­
ringsruimte Hoofdvaarwegennet (artikelonderdeel 20.05.03).
15.09 Ontvangsten
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de bijdragen van derden aan de producten
op het gebied van Rijksvaarwegen, die rechtstreeks aan IenW worden
betaald, verantwoord.
Bijdragen van derden
Dit betreffen de bijdragen van decentrale overheden en andere derden aan
projecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

63

4.5 Artikel 17 Megaprojecten verkeer en vervoer
A. Omschrijving van de samenhang in het beleid
Megaprojecten zijn door de Tweede Kamer aangewezen grote projecten
(grootprojectstatus). De aanwijzing van grote projecten gebeurt op basis
van artikel 2 van de Regeling Grote Projecten. De grootprojectstatus behelst
dat de Regeling Grote Projecten van toepassing is, die voorschrijft dat de
Minister zich ten minste halfjaarlijks tegenover de Tweede Kamer verant­
woordt over de voortgang via een Voortgangsrapportage.
Onder dit artikel vallen de megaprojecten Verkeer en Vervoer:
– Betuweroute;
– Hogesnelheidslijn-Zuid;
– Project Mainportontwikkeling Rotterdam;
– ERTMS;
– Zuidasdok;
– Programma Hoogfrequent Spoorvervoer.
Dit productartikel is gerelateerd aan de beleidsartikelen 14 Wegen en
Verkeersveiligheid, 16 Openbaar Vervoer en Spoor en 18 Scheepvaart en
havens in het jaarverslag van Hoofdstuk XII.
B. Budgettaire gevolgen van de uitvoering
Tabel 38 Budgettaire gevolgen van de uitvoering van art. 17 Megaprojecten verkeer en vervoer (bedragen x
€ 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

73.174

972.816

1.039.763

256.308

376.259

921.616

‒ 545.357

Uitgaven

69.430

112.472

269.333

333.324

401.044

451.893

‒ 50.849

17.02 Betuweroute

1.689

1.289

1.599

1.094

0

0

0

17.03 HogesnelheidstreinZuid

416

154

80

54

262

4.420

‒ 4.158

17.03.01 Realisatie HSL-zuid

416

154

80

54

262

4.420

‒ 4.158

17.06 Project
Mainportontwikkeling
Rotterdam

6.687

5.020

20.185

16.186

3.698

6.859

‒ 3.161

17.07 ERTMS

26.755

19.585

50.733

63.243

84.210

155.813

‒ 71.603

17.07.01
Realisatieprogramma
ERTMS

0

0

0

49.628

82.380

151.456

‒ 69.076

17.07.02 Planuitwerking
ERTMS

0

0

0

13.615

1.830

4.357

‒ 2.527

33.883

86.424

17.08 ZuidasDok

1

2

78.938

90.791

90.616

85.990

4.626

17.10 Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer

117.798

161.956

222.258

198.811

23.447

17.10.01 Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer;
realisatieprogramma

90.826

129.514

199.584

151.226

48.358

3

17.10.02 Programma
Hoogfrequent Spoorvervoer;
Planuitwerking

26.972

32.442

22.674

47.585

‒ 24.911

4

37.373

26.381

68.895

46.141

22.754

5

17.09 Ontvangsten

40.124

35.935

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

64

C. Financiële toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdelen, de verplichtingen
en de ontvangsten een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties)
tussen de begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de
toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De verlaging is per saldo het gevolg van een lagere of hogere verplich­
tingenrealisatie op de volgende projecten:
– ZuidasDok (- € 812,4 miljoen): de lagere verplichtingenrealisatie komt
met name door het beëindigen van het contract met de vorige aannemer
waardoor de verplichtingen middels het saldo naar 2021 is verschoven.
In de Kamerbrief van 7 december 2020 (Kamerstukken II 2020-2021, 32
668, nr. 16) is de Kamer geïnformeerd over het project Zuidasdok;
– ERTMS (€ 764 miljoen): de hogere verplichtingenrealisatie bij ERTMS
wordt veroorzaakt doordat het ten tijde van de opgave voor de Ontwerp­
begroting 2020 (eind 2018) de verwachting was dat in 2019 een groot deel
van de subsidieaanvraag van ProRail beschikt zou worden. Omdat de
inhoudelijke afstemming langer duurde dan voorzien is de subsidie
uiteindelijk in 2020 verstrekt;
– Programma Hoogfrequent Spoor (- € 490 miljoen): De lagere verplich­
tingenrealisatie wordt met name verklaard doordat het bestuurlijk
overleg met de Provincie Noord Brabant langer duurt dan gepland.
Hierdoor verschuift de voor 2020 geplande subsidieaanvraag PHS Den
Bosch Vught 4 sporig/vrije kruising naar 2021;
– HSL Zuid (- € 4 miljoen): afhandeling grondverwerving en afwikkeling
schades is doorgeschoven naar 2021. Rechtszaak (grondverwerving) en
hoorzittingen (schadeverzoeken) moeten nog plaatsvinden.
– PMR (- € 2 miljoen): Vanwege afronding van de werkzaamheden voor
de verdieping van de Nieuwe Waterweg (onderdeel van het Project
Mainportontwikkeling Rotterdam) is het resterende verplichtingen­
budget naar 2033 verschoven.
2. Realisatieprogramma ERTMS (- € 69 miljoen): De lagere realisatie wordt
enerzijds veroorzaakt door vertraging bij het nemen van de program­
mabeslissing naar aanleiding van de aanbevelingen uit de BIT-toets,
waardoor de eerste subsidieaanvraag voor de realisatiefase is vertraagd
en hebben de grote opdrachtverstrekkingen vertraging opgelopen. Ook
bij NS heeft dit geleid tot vertraging in de uitrol van ERTMS. Daarnaast
bleek er meer tijd nodig voor het afsluiten van de contracten met goede­
renvervoerders waardoor geplande uitgaven hierdoor zijn verschoven
naar 2021 en latere jaren.
3. Realisatieprogramma PHS (€ 48 miljoen): dit betreft voornamelijk de
projecten Spooromgeving Geldermalsen (€ 33 miljoen) door
versnelling, PHS Rijswijk-Rotterdam (€ 17 miljoen) door verhoging en
PHS Amsterdam (€ 16 miljoen) door de faseovergang van planuit­
werking naar realisatie. Daartegenover staat een aantal vertragingen bij
PHS Den Bosch-Vught(- € 9 miljoen), OV-Saal (- € 8 miljoen) en PHS Ede
(- € 14 miljoen). Voor een toelichting per project wordt verwezen naar
de toelichting bij het artikelonderdeel.
4. Planuitwerking PHS (- € 25 miljoen): dit betreft voornamelijk diverse
faseovergangen voor PHS projecten. Voor een toelichting per project
wordt verwezen naar de toelichting bij het artikelonderdeel.
5. Het verschil op de ontvangsten van € 23 miljoen wordt met name
veroorzaakt door de afrekening van de voorschotten van de subsidie aan
ProRail over 2019, voor PHS (€ 13 miljoen) en ERTMS (€ 12 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

65

D. Toelichting op de artikelonderdelen
17.02 Betuweroute
Motivering
De Betuweroute is een 160 kilometer lange, tweesporige spoorlijn tussen
de Rotterdamse haven en de Duitse grens bij Zevenaar-Emmerich die
exclusief bestemd is voor het goederenvervoer. De Betuweroute kan
ruwweg opgedeeld worden in twee delen, te weten het nieuw aangelegde
A15-tracé en de bestaande Havenspoorlijn. Het A15-tracé is per 16 juni 2007
officieel in gebruik genomen. Hier zijn ERTMS en 25 kV in bedrijf. Op de
Havenspoorlijn zijn ERTMS en 25 kV in bedrijf sinds 13 december 2009.
Hiermee is de Betuweroute als groot bouwproject klaar. De status van Groot
Project is formeel beëindigd op 28 april 2011. Sinds de beëindiging als groot
bouwproject worden nog enige restpunten afgewikkeld (waaronder acties
voortvloeiend uit de MER-evaluatie). Deze restpunten worden sinds 2010
afgehandeld in het Project Nazorg Betuweroute waarvan de einddatum is
vastgesteld op 2019. Het restbudget van € 8 miljoen is overgeheveld naar
het Project Nazorg Goederenvervoer (artikelonderdeel 13.03).
Producten
Tabel 39 Projectoverzicht behorende bij 17.02 Betuweroute (bedragen x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

Projectbudget

realisatie

verschil

begroting

2020

Oplevering
huidig

begroting
2007

2020

Toelichting
huidig

2020

Betuweroute

0

0

0

4.887

4.887

Totaal (IF 17.02)

0

0

0

4.887

4.887

2007

Toelichting
Dit project is afgesloten.
17.03 Hogesnelheidstrein-Zuid
Motivering
De HSL-Zuid corridor is een 125 kilometer lange, tweesporige hogesnel­
heidsspoorlijn tussen Amsterdam en de Belgische grens bij Breda die
exclusief bestemd is voor het personenvervoer. De HSL-Zuid corridor kan
ruwweg opgedeeld worden in enerzijds de nieuw aangelegde hogesnel­
heidsinfrastructuur tussen Hoofddorp en Rotterdam, tussen Barendrecht en
de Belgische grens en de aftakking naar Breda en anderzijds het bestaande
conventionele spoor tussen Amsterdam en Hoofddorp en tussen Rotterdam
en Barendrecht. Op de HSL-Zuid zijn op de delen met hogesnelheidsinfra­
structuur ERTMS en 25kV in bedrijf. De bovenbouw van de hogesnelheids­
infrastructuur is in 2006 en 2007 opgeleverd. Het traject tussen Amsterdam
en Rotterdam is per 7 september 2009 officieel in gebruik genomen, het
traject tussen Rotterdam en Antwerpen per 13 december 2009 en de
aftakkingen naar Breda per 3 april 2011 en 9 april 2018.
Eindevaluatie grootprojectstatus: Op 30 januari 2020 is de Eindevaluatie
grootprojectstatus HSL-Zuid aangeboden aan de Tweede Kamer (Kamer­
stukken II 2019/2020, 22026, nr. 511). Op 8 april 2020 zijn de feitelijke vragen
van de Vaste Commissie voor Infrastructuur en Waterstaat hierover
beantwoord. De hoofdboodschap van de eindevaluatie en de begeleidende
Kamerbrief is dat het projectdoel en alle beoogde activiteiten van het
aanlegproject HSL-Zuid zijn gerealiseerd, het projectbudget vrijwel geheel
is besteed en het resterende risicoprofiel in verhouding tot het project­
budget zeer beperkt is. Daarmee lijkt aan de belangrijkste criteria voldaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

66

om over te gaan tot beëindiging van de grootprojectstatus. De achterlig­
gende beleidsdoelstellingen van het groot project zijn destijds niet nader
geconcretiseerd: 1) het versterken van de economische positie van
Nederland en de Randstad; en 2) treinverkeer als vervanging voor auto- en
vliegverkeer. Dat neemt niet weg dat wel degelijk duidelijk is dat het gebruik
door (internationale) reizigers de afgelopen jaren is toegenomen. Dit wordt
geconcludeerd op basis van het aantal reizigerskilometers zoals
opgenomen in de voortgangsrapportages van het groot project. Op 28 april
2020 heeft de Vaste Commissie desalniettemin verzocht om de Tweede
Kamer op basis van aanvullend onderzoek te informeren over de mate
waarin de oorspronkelijke maatschappelijke doelstellingen van de aanleg
van de HSL-Zuid zijn verwezenlijkt. Er wordt nog bepaald hoe – gegeven
de eerder genoemde kanttekeningen – invulling wordt gegeven aan dit
verzoek van de Vaste Commissie.
Producten
Tabel 40 Projectoverzicht behorende bij 17.03 HSL-Zuid (bedragen x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

Projectbudget

realisatie

verschil

begroting

2020

Oplevering
huidig

begroting
2009

2020

Toelichting
huidig

2020

HSL-Zuid

4

0

‒4

6.144

6145

begroting (IF 17.03)

4

0

‒4

6.144

6.145

2009

17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam
Motivering
De voormalige vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu van de
Tweede Kamer heeft op voorstel van de Minister (Kamerstukken II 2015–
2016, 24 691 nr. 125), vanwege de fase waarin PMR zich bevindt, ingestemd
met een eenvoudiger governance structuur en ermee ingestemd dat de
voortgangsrapportage voortaan bestaat uit toezending van de jaarlijkse
monitorinformatie van de Tafel van Borging. De laatste Voortgangsrap­
portage van de Minister van Infrastructuur en Milieu betreft de veertiende
Voortgangsrapportage (Kamerstukken II 2015–2016, 24 691 nr. 123 en Kamer­
stukken II 2015–2016, 24 691 nr. 124). De voortgangsrapportages op grond
van de Regeling Grote Projecten zijn daarmee vervallen, waaronder de
accountantsrapportage. Op 16 juni 2020 is de eindevaluatie van PMR naar
de Tweede Kamer gestuurd (Kamerstukken II 2019–2020, 24 691, nr. 133).
Producten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

67

Tabel 41 Projectoverzicht behorende bij 17.06 Project Mainportontwikkeling Rotterdam (bedragen x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Oplevering
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Project
mainportontwikkeling
Rotterdam
Uitvoeringsorganisatie1

0

0

0

24

20

nnb

750 ha

0

0

0

30

30

nnb

nnb

Groene verbinding

0

0

0

31

31

2011

2011

Bestaand Rotterdams Gebied
(BRG)

0

0

0

0

0

2021

2021

Voorfinanciering FES
monitoringsprogramma

0

0

0

2

2

2007

2007

Voorfinanciering FES
natuurcompensatie

1

2

1

115

115

nnb

nnb

Landaanwinning

0

0

0

742

742

2013

2013

BTW Buitencontour

0

0

0

138

138

2013

2013

Onvoorzien

5

2

‒3

81

81

nnb

nnb

Afrondingsverschillen

1

0

‒1

1

1

Programma

7

4

‒3

1.164

1.160

begroting (IF 17.06)

7

‒7

1.164

nnb

Landaanwinning

1 Als gevolg van een uitspraak van de Raad van State van 26 januari 2005 inzake de PKB+ heeft in 2005 en 2006 een hersteltraject gelopen. De kosten hiervan zijn opgenomen
onder de uitvoeringsorganisatie.

17.07 ERTMS
Motivering
Het hoofddoel van het Rijk in de Lange Termijn Spooragenda (LTSa) voor
het spoorsysteem is de kwaliteit van het spoor als vervoersproduct te
verbeteren zodat de reizigers en verladers de trein in toenemende mate als
een aantrekkelijke vervoersoptie zien en gaan/blijven gebruiken. Om in
Nederland een stap voorwaarts te kunnen zetten in de prestaties van het
spoorsysteem, zal ERTMS ingezet worden als (onderdeel van) het verkeers­
management-systeem. ERTMS is in de eerste plaats bedoeld ter vervanging
van het beveiligingssysteem, de verhoging van de spoorwegveiligheid en
de interoperabiliteit. In de tweede plaats moet voldaan worden aan de
Europese eisen ten aanzien van de invoering van ERTMS voor de EU-TENcorridors.
De doelstellingen van (de invoering van) ERTMS zijn:
– Verhogen van de veiligheid van het spoorsysteem;
– Verhogen van de interoperabiliteit van het spoorsysteem;
– Vergroten van de capaciteit van het spoorsysteem;
– Verhogen van de snelheid van de treinen;
– Verhogen van de betrouwbaarheid van het spoorsysteem.
Producten
Het programma ERTMS is door de Kamer aangewezen als Groot Project.
De Kamer wordt daardoor twee keer per jaar door middel van een voort­
gangsrapportage geïnformeerd. De laatste voortgangsrapportage van de
Staatssecretaris van IenW betreft de 13e voortgangsrapportage (Kamer­
stukken II 2019/20, 33 652, nr. 77). Het programma ERTMS zit sinds 2019 in
de realisatiefase.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

68

Tabel 42 Projectoverzicht ERTMS (17.07) (bedragen x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Oplevering
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

ERTMS
Realisatiefase
Planuitwerkingsfase
Afrondingsverschillen
Programma
Afrekening voorschotten
begroting (IF 17.07)

176

70

‒ 106

2.362

2375

4

1

‒3

92

95

1

0

‒1

0

‒1

181

72

‒ 109

2.454

2.470

2.454

2.470

0

13

13

156

84

‒ 72

1

Toelichting
1. Realisatieprogramma ERTMS: De lagere realisatie heeft een aantal
oorzaken. Er is sprake geweest van vertraging bij het nemen van de
programmabeslissing naar aanleiding van de aanbevelingen uit de BITtoets. Hierdoor is het opstellen van de eerste subsidieaanvraag met
betrekking tot de realisatiefase vertraagd en heeft de opdrachtver­
strekking van grote opdrachten vertraging opgelopen. Ook bij NS heeft
dit geleid tot vertraging in de uitrol van ERTMS waardoor ook hier
geplande uitgaven zijn verschoven naar latere jaren. Daarnaast was voor
2020 rekening gehouden met bijdragen aan de goederenvervoerders
maar bleek er meer tijd nodig voor het afsluiten van de hiervoor
benodigde contracten waardoor de hiervoor geplande uitgaven zijn
verschoven naar 2021 en latere jaren.
17.08 ZuidasDok
Motivering
De ruimtelijke ontwikkelingen in de corridor Haarlemmermeer–Almere en
op de Zuidas versterken de toename van reizigers en verkeer. Door opening
van de Noord-Zuidlijn, Hanzelijn en ov-SAAL neemt het aantal reizigers op
station Amsterdam Zuid toe. De vergroting en kwalitatieve opwaardering
van de stationscapaciteit is nodig om de groeiende reizigersstromen te
accommoderen en te voldoen aan de NSP-kwaliteitsnorm. Om ruimte te
bieden aan de uitbreiding van de ov-terminal en de wegcapaciteit te
vergroten, wordt de A10 ondergronds gebracht en verbreed. De investering
in de ruimtelijke kwaliteit van de Zuidas draagt verder bij aan de versterking
van een internationale toplocatie.
In de Kamerbrief van 7 december 2020 (Kamerstukken II 2020-2021, 32 668,
nr. 16) is de Kamer geïnformeerd over het project Zuidasdok.
Producten
Het integrale project Zuidasdok is te onderscheiden in verschillende project­
onderdelen. In de begroting zijn de volgende onderdelen onderscheiden:
• Projectorganisatie en voorbereiding (inclusief Knopen);
• Uitbreiding van de ov-terminal (inclusief keersporen, regionaal ov en
ketenmobiliteit);
• Tunnel en uitbreiding van A10;
• Inrichting van de openbare ruimte en generieke uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

69

Tabel 43 Overzicht van bijdragen Zuidasdok (bedragen x € 1 miljoen)
Begroting 2020

Realisatie 2020

Bijdragen Rijk

41

54

Verschil
13

Bijdrage gemeente Amsterdam

10

5

‒5

Bijdrage Vervoersregio Amsterdam

8

4

‒4

Bijdrage Provincie Noord Holland

27

28

1

EU-ontvangsten

0

0

0

Bijdrage derden

0

0

0

Tabel 44 Projectoverzicht behorende bij 17.08 Zuidasdok (bedragen x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Openstelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020
1

ZuidasDok
Projectorganisatie en
voorbereiding

18

19

1

282

285

Generieke en ruimtelijke
inrichting

6

8

2

176

177

OVT incl. keerspoor

33

31

‒2

390

395

Tunnel en A10

29

33

4

823

835

Afronding

0

0

0

0

0

Totaal
uitvoeringsprogramma

86

91

5

1.671

1.692

begroting (IF 17.08)

86

91

5

2028 2032-2036

Toelichting
1. In de Kamerbrief van 7 december 2020 (Kamerstukken II 2020-2021, 32
668, nr. 16 ) is de Kamer geïnformeerd over het project Zuidasdok.
17.10 Programma Hoogfrequent Spoorvervoer
Motivering
Het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (PHS) heeft tot doel op de
drukste trajecten in het land te komen tot hoogfrequent spoorvervoer en
een toekomstvaste routering van het goederenvervoer met zo intensief
mogelijk gebruik van de Betuweroute. Er gaan meer treinen rijden in de
drukste delen van het land en er komt extra ruimte voor goederenvervoer
op het spoor naast maatregelen om het gebruik van de Betuweroute extra
te stimuleren.
Producten
Het PHS-programma en de diverse projecten die hier onderdeel van uit
maken moeten de gewenste treinaantallen mogelijk maken in combinatie
met een zo goed mogelijke dienstregeling (goede verdeling van de treinen
over het uur, goede aansluitingen, combinatie met goederenvervoer en
dergelijke). Daarbij is een belangrijk aandachtspunt dat de PHS-corridors
onderdeel vormen van een samenhangend spoorwegnet en treindienstre­
geling, waarbij er vele afhankelijkheden bestaan en er in de loop der tijd
rekening moet worden gehouden met nieuwe inzichten en ontwikkelingen.
De uiteindelijke dienstregeling wordt conform de vervoerconcessie van
IenW aan NS opgesteld door NS. NS stelt deze vast op basis van de
daadwerkelijk beschikbare infrastructuur, de daadwerkelijk marktvraag per
traject, overleg met betrokken overheden en consumentenorganisaties.
Het Programma Hoogfrequent Spoorvervoer wordt gerealiseerd door
middel van diverse aanpassingen aan het spoor. In de begroting wordt
inzicht geboden per corridor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

70

Tabel 45 Projectoverzicht Programma Hoogfrequent Spoorvervoer (17.10) (bedragen x € 1 miljoen)
Kasbudget 2020
begroting
Projectomschrijving

realisatie

Projectbudget
verschil

2020

begroting

Indienststelling
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

PHS
Realisatiefase

166

186

20

1.635

1.786

PHS: Doorstroomstation
Utrecht

6

4

‒2

275

263

2017

1

PHS: Spooromgeving
Geldermalsen

28

62

34

138

140

2021

2

PHS: Meteren - Boxtel

13

5

‒8

53

77

2026-2028

3

PHS: Rijswijk - Rotterdam

53

54

1

339

356

2023-2025

4

PHS OV-SAAL korte termijn

0

0

0

630

630

2016

PHS: OV-SAAL middellange
termijn

20

12

‒8

63

65

2026-2028

PHS: Projecten < € 50 miljoen

45

50

5

137

255

Afrondingen

1

0

‒1

0

0

2.630

2.515

4.301

Planuitwerkingsfase

5
6

Corridor Alkmaar–
Amsterdam
Corridor Amsterdam–
Utrecht–Eindhoven
Corridor Schiphol–Utrecht–
Arnhem/Nijmegen
Corridor Breda–Eindhoven
Corridor Den Haag–
Rotterdam
Corridor OV SAAL
middellange termijn
Routering goederenvervoer
Zuid-Nederland
Overige (planstudiekosten)
Programma Hoogfrequent
Spoorvervoer

166

186

20

4.265

afrekening voorschotten

0

13

13

7

37

166

199

33

4.272

4.338

begroting (IF 17.10)

Toelichting
1. PHS DSSU: Op basis van een inventarisatie van de resterende
werkzaamheden en de nog te verwachten risico’s is het projectbudget
verlaagd met € 12 miljoen. Dit bedrag is toegevoegd aan de het planuit­
werkingsbudget PHS.
2. PHS Spooromgeving Geldermalsen: De hogere realisatie in 2020 wordt
verklaard door een aangepaste bouwplanning van de Alliantie waarop
de uitgavenreeks 2019-2023 is aangepast. Het zwaartepunt van de
uitgaven is vervroegd naar 2019 en 2020.
3. PHS Meteren-Vught (was Meteren-Boxtel): De lagere realisatie wordt
grotendeels veroorzaakt doordat vanwege de stikstofproblematiek het
Tracébesluit een jaar later is vastgesteld dan eerder gedacht. Hierdoor is
een aantal activiteiten vertraagd waaronder de verlegging van kabels en
leidingen van derden. Het projectbudget is vanuit het planuitwerkings­
budget PHS verhoogd in verband met een aanvullende voorbereidende
realisatiebeschikking.
4. PHS Rijswijk-Rotterdam: In verband met het verlenen van de subsidie­
beschikking «Keren IC’s op Rotterdam CS» is het projectbudget
verhoogd met € 17 miljoen vanuit het planuitwerkingsbudget PHS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

71

5. PHS OV SAAL Middellange Termijn: De lagere realisatie wordt met name
verklaard door het on hold zetten van het deelproject Maatregelen
Schiphol. Dit project heeft niet geleid tot realisatie van maatregelen en
wordt financieel afgesloten. Aanpassingen van station Schiphol worden
meegenomen in project Multimodale Knoop Schiphol (MKS).
6. PHS Projecten < 50 miljoen: De hogere realisatie van het budget wordt
veroorzaakt door fase-overgangen van planuitwerking naar realisatie,
de grootste is PHS Amsterdam van € 16 miljoen (kasbudget) en
€ 104 miljoen (projectbudget), daartegenover staat een afname van
‒ € 14 miljoen kasbudget PHS Ede door een mislukte aanbestedingspro­
cedure en het bedrag doorschuift naar latere jaren.
17.09 Ontvangsten
Motivering
Op dit artikelonderdeel worden de bijdragen van derden-partijen voor de
realisatie van de Megaprojecten verkeer en vervoer, die rechtstreeks aan
IenW worden betaald, verantwoord.
Producten
Tabel 46 Ontvangsten Megaprojecten verkeer en vervoer (bedragen x € 1 miljoen)
Begroting 2020

Realisatie 2020

Verschil

HSL-Zuid

1

1

0

Toelichting

PMR

0

0

0

ERTMS

0

18

18

1

PHS

0

14

14

2

ZuidasDok

45

36

‒9

3

Totaal

46

69

23

Toelichting:
1. ERTMS: Deze ontvangsten betreffen de afrekening voorschotten T3 2019
met ProRail (€ 12,5 miljoen) en de ontvangsten van EU-subsidiegelden
(€ 4,7 miljoen).
2. PHS: Deze ontvangsten betreffen de afrekening voorschotten T3 2019
met ProRail (€ 13,5 miljoen).
3. In de Kamerbrief van 7 december 2020 (Kamerstukken II 2020-2021, 32
668, nr. 16) is de Kamer geïnformeerd over het project.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

72

4.6 Artikel 18 Overige uitgaven en ontvangsten
A. Omschrijving van de samenhang in het beleid
Dit artikel bevat een aantal uiteenlopende onderwerpen.
Het projectartikel is gerelateerd aan het beleidsartikel 22 Omgevingsvei­
ligheid en milieurisico’s (Externe veiligheid) van de begroting Hoofdstuk XII.
B. Budgettaire gevolgen van de uitvoering
Tabel 47 Budgettaire gevolgen van de uitvoering van art. 18 Overige uitgaven en ontvangsten (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting
Verplichtingen
Uitgaven

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

833

2.116

1.666

36

672

2.422

‒ 1.750

1.677

2.113

1.729

39

680

2.287

‒ 1.607

18.03 Intermodaal vervoer

192

0

0

0

0

0

0

18.06 Externe veiligheid

1.485

2.113

1.729

39

680

2.287

‒ 1.607

18.08 Netwerkoverstijgende
kosten

0

0

0

0

0

0

0

18.08.01 Apparaatskosten
RWS

0

0

0

0

0

0

0

18.08.02 Overige
netwerkoverstijgende kosten

0

0

0

0

0

0

0

18.08.03 Afroming Eigen
Vermogen Rijkswaterstaat

0

0

0

0

0

0

0

18.12 Nader toe te wijzen
BenO en vervanging

0

0

0

0

0

0

0

18.09 Ontvangsten

0

32.511

12.381

1.043

25.941

0

25.941

18.09.01 Ontvangsten

0

0

12.381

1.043

25.941

0

25.941

18.09.02 Tolopgave

0

0

0

0

0

0

0

207.606

550.804

78.728

195.506

48.582

0

48.582

18.10 Saldo van de afgesloten
rekeningen

1

2

3

4

C. Financiële toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdelen, de verplichtingen
en de ontvangsten een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties)
tussen de begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de
toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. Er is een onderschrijding opgetreden van het verplichtingenbudget van
circa € 1,6 miljoen als gevolg van lagere uitgaven RWS in relatie tot
het programma «aankopen en saneren van kwetsbare objecten in het
kader van basisnet». De niet-bestede middelen schuiven door naar 2021.
2. Er is een onderschrijding opgetreden van het uitgavenbudget van circa
€ 1,6 miljoen als gevolg van lagere uitgaven RWS in relatie tot het
programma «aankopen en saneren van kwetsbare objecten in het kader
van basisnet». De niet-bestede middelen schuiven door naar 2021.
3. De maximale omvang van het eigen vermogen is in 2019 door Rijkswa­
terstaat met € 25,9 miljoen overschreden. Conform de regeling agent­
schappen is het surplus aan eigen vermogen afgedragen aan de
eigenaar (IenW).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

73

4. De begroting van het Infrastructuurfonds vertoont over het jaar 2019
een voordelig saldo van circa € 48,5 miljoen. Dit saldo wordt gevormd
door de saldering van de in dat jaar gerealiseerde uitgaven en
ontvangsten op het fonds. Het voordelig saldo is ten gunste van
ontvangstenartikel 18.10 (Saldo van de afgesloten rekeningen) gebracht.
D. Toelichting op de artikelonderdelen
18.06 Externe veiligheid
Motivering
Het budget is bestemd voor het oplossen van externe veiligheidsknelpunten
in het kader van de Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen (NVGS), (Kamer­
stukken II 2005–2006, 30 373, nr. 2). De opgenomen kasreeks heeft
betrekking op het RWS-programma «aankopen en saneren van kwetsbare
objecten in het kader van basisnet».
18.08 Netwerkoverstijgende kosten
Motivering
Dit betreft de afdracht van het surplus aan eigen vermogen van Rijkswater­
staat. Het eigen vermogen van een baten-lastenagentschap is via de
Regeling agentschappen gebonden aan een maximumomvang van
5 procent van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie jaar.
De maximale omvang van het eigen vermogen is door Rijkswaterstaat in
2018 overschreden. Conform de Regeling agentschappen is het surplus
eigen vermogen afgedragen aan de eigenaar (IenW). Voor het surplus eigen
vermogen van Rijkswaterstaat geldt dat – in lijn met het zwaartepunt van
de herkomst – deze middelen zijn toegevoegd aan het Infrastructuurfonds.
De middelen zijn voorlopig toegevoegd aan artikelonderdeel 18.08 Netwerk­
gebonden kosten.
18.12 Nader toe te wijzen BenO en vervanging
Motivering
Op dit artikelonderdeel zijn noodzakelijke middelen opgenomen voor
Vervanging en Renovatie vanaf 2030. Deze middelen worden nog niet
toegewezen aan de afzonderlijke netwerken. Op een later moment worden
deze middelen toegewezen aan het artikel 12 Hoofdwegennet en artikel
15 Hoofdvaarwegennet van het Infrastructuurfonds. Toewijzing van deze
middelen zal geschieden op grond van een nadere onderbouwing van de
onderhouds- en vervangingsbehoefte per netwerk (inclusief Deltafonds).
Het budget voor Vervanging en Renovatie is op het niveau van 2030 doorge­
trokken, maar wordt voorlopig centraal gereserveerd op artikelonderdeel
18.12 Nader toe te wijzen Beheer, Onderhoud en Vervanging en nog niet
toebedeeld aan de modaliteiten. Voor Spoor zijn de middelen die gereser­
veerd waren op dit artikelonderdeel met deze begroting toegevoegd aan
artikelonderdeel 13.02 Beheer, Onderhoud en Vervanging Spoor.
18.09 Ontvangsten
Motivering
Dit betreft de afdracht van het surplus aan eigen vermogen van Rijkswater­
staat. Het eigen vermogen van een baten-lastenagentschap is via de
Regeling agentschappen gebonden aan een maximumomvang van
5 procent van de gemiddelde jaaromzet, berekend over de laatste drie jaar.
De maximale omvang van het eigen vermogen is door Rijkswaterstaat in
2018 overschreden. Conform de Regeling agentschappen is het surplus
eigen vermogen afgedragen aan de eigenaar (IenW). Voor het surplus eigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

74

vermogen van Rijkswaterstaat geldt dat – in lijn met het zwaartepunt van
de herkomst – deze middelen zijn toegevoegd aan het Infrastructuurfonds.
De middelen zijn voorlopig toegevoegd aan artikelonderdeel 18.08 Netwerk­
gebonden kosten.
18.10 Saldo van de afgesloten rekeningen
Dit saldo wordt gevormd door de saldering van de in dat jaar gerealiseerde
uitgaven en ontvangsten. Bij alle uitgaven- en ontvangstenartikelen zijn in
dit wetsvoorstel mutaties opgenomen, die voortvloeien uit de verdeling van
het voordelig saldo van de afgesloten rekeningen naar de juiste artikelen en
producten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

75

4.7 Artikel 19 Bijdragen andere begrotingen Rijk
A. Omschrijving van de samenhang in het beleid
Op dit artikel worden de ontvangen bijdragen verantwoord die ten laste van
de begroting Hoofdstuk XII komen. De doelstellingen van het onderliggende
beleid zijn terug te vinden in de begroting Hoofdstuk XII.
Het productartikel is gerelateerd aan artikel 26 Bijdragen aan de Investeringsfondsen op de begroting Hoofdstuk XII.
B. Budgettaire gevolgen van de uitvoering
Tabel 48 Budgettaire gevolgen van de uitvoering van art. 19 Bijdrage andere begrotingen Rijk (bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Ontvangsten

5.026.766

4.604.822

5.459.756

5.133.045

5.509.351

6.046.994

‒ 537.643

19.09 Ten laste van begroting
IenW

5.026.766

4.604.822

5.459.756

5.133.045

5.509.351

6.046.994

‒ 537.643

1

C. Financiële toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van artikeonderdelen en de verplich­
tingen een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de
begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. Het verschil tussen de begroting en de realisatie is het gevolg van een
groot aantal mutaties die op de raming in de begroting zijn aangebracht.
De voornaamste oorzaken worden hieronder toegelicht. Een volledig
inzicht is verstrekt in de verschillende suppletoire begrotingswetten over
2020. De voornaamste oorzaken zijn:
– Generale kasschuif: ‒ € 166,4 miljoen;
– Inpassing DBFM-contract A9 Badhoevedorp-Holendrecht: ‒
€ 143,1 miljoen.
– Overboekingen andere begrotingen en begrotingsfondsen: ‒
€ 15,6 miljoen;
– Overboekingen naar Hoofdstuk XII: ‒ € 217,4 miljoen;
– Innovatieregeling GWW: € 5 miljoen.
D. Toelichting op de artikelonderdelen
19.09 Bijdragen ten laste van begroting Hoofdstuk XII
Motivering
De neerwaartse bijstelling van de ontvangsten is het gevolg van de overboe­
kingen naar de begroting Hoofdstuk XII en overboekingen naar andere
ministeries.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

76

4.8 Artikel 20 Verkenningen, reserveringen en investeringsruimte
A. Omschrijving van de samenhang in het beleid
Met het artikel 20 Verkenningen, reserveringen en investeringsruimte wordt
invulling gegeven aan een meer flexibele planning van infrastructuur zoals
toegezegd in de kabinetsreactie op IBO Flexibiliteit (Kamerstukken II 2016–
2017, 34 550 A, nr. 5).
Het artikel bevat alle (plan)flexibele budgetten die gereserveerd zijn voor
het verbeteren van de bereikbaarheid en gerelateerd aan de beleidsdoel­
stellingen zoals beschreven in de begroting Hoofdstuk XII en de SVIR «vlot,
veilig en leefbaar».
B. Budgettaire gevolgen van de uitvoering
Tabel 49 Budgettaire gevolgen van de uitvoering van art. 20 Verkenningen, reserveringen en investeringsruimte
(bedragen x € 1.000)
Realisatie Vastgestelde
begroting

Verschil

2016

2017

2018

2019

2020

2020

2020

Verplichtingen

‒

‒

‒

0

0

75.215

‒ 75.215

Uitgaven

‒

‒

‒

0

0

74.622

‒ 74.622

20.01 Verkenningen

‒

‒

‒

0

0

7.900

‒ 7.900

20.02 Korte termijn
mobiliteitsmaatregelen

‒

‒

‒

0

0

0

0

20.03 Reserveringen

‒

‒

‒

0

0

66.722

‒ 66.722

20.03.01
Gebiedsprogramma's

‒

‒

‒

0

0

17.722

‒ 17.722

3

20.03.02 Overige
reserveringen

‒

‒

‒

0

0

49.000

‒ 49.000

4

20.04 Generieke
investeringsruimte

‒

‒

‒

0

0

0

0

20.05 Investeringsruimte
toebedeeld modaliteit

‒

‒

‒

0

0

0

0

20.05.01 Investeringsruimte
Hoofdwegennet

‒

‒

‒

0

0

0

0

20.05.02 Investeringsruimte
Spoorwegen

‒

‒

‒

0

0

0

0

20.05.03 Investerinsruimte
Hoofdvaarwegen

‒

‒

‒

0

0

0

0

20.09 Ontvangsten

‒

‒

‒

0

0

0

0

1
2

C. Financiële toelichting
Onderstaand wordt op het niveau van artikelonderdelen en de verplich­
tingen een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties) tussen de
begroting en de realisatie. Zie voor de gehanteerde norm de toelichting
‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
Artikel 20 bevat de (plan)flexibele budgetten. Zodra er voor de reserve­
ringen en investeringsruimten een investeringsbeslissing is genomen,
worden de middelen naar het desbetreffende artikel overgeboekt. Bij
verkenningen geldt dit na vaststelling van een voorkeursbeslissing. De
uitgaven worden vervolgens gerealiseerd op het desbetreffende artikel.
Zodoende heeft er op artikel 20 geen realisatie plaatsgevonden.
1. De verlaging van het verplichtingenbudget zijn gerelateerd aan de
kasmutaties, zie hiervoor de toelichtingen bij 2 tot en met 4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

77

2. De verlaging van het beschikbare budget (- € 7,9 miljoen) op het
onderdeel verkenningen heeft te maken met het overboeken van
middelen ten behoeve van de korte termijn maatregelen A2 Deil-Den
Bosch/Vught van totaal € 2,3 miljoen naar artikelonderdeel 12.03. Verder
is in 2020 geen beroep gedaan op het verkenningsbudget voor de A2
Den Bosch-Deil, dit is voornamelijk veroorzaakt door de verdere
uitwerking voor de korte termijn maatregelen A2 Den Bosch-Deil
(€ 5,6 miljoen). Deze middelen schuiven door naar 2021.
3. De verlaging van het beschikbare budget (- € 17,7 miljoen) voor gebieds­
programma's heeft te maken met het overboeken van middelen ten
behoeve van de bijdragen aan het programma’s GoedopWeg van U-Ned
(€ 3,5 miljoen) en CID Binckhorst (€ 0,9 miljoen). Daarnaast waren de
overige middelen in 2020 niet benodigd (€ 13,2 miljoen).
4. De verlaging van het beschikbare budget (- € 49 miljoen) voor overige
reserveringen wordt met name verklaard door een overboeking naar
artikelonderdeel 12.03 voor de Regeling Investeringsimpuls Verkeers­
veiligheid (€ 50 miljoen) en de beleidsbegroting IenW (Hoofdstuk XII)
voor de activiteiten van Slimme Duurzame Mobiliteit (via de Brede
Doeluitkering). Dit betreft de bijdragen aan regionale overheden die
volgen uit de BO MIRT-afspraken en een continuering van de program­
maorganisatie op het gebied van Slimme Duurzame Mobiliteit
(€ 20,6 miljoen), subsidieregeling in het kader van Maatregelenpakket
spoorgoederenvervoer (€ 20 miljoen), de uitname van de tranche 2020
Beheer en Onderhoud Caribisch Nederland, welke als bijzondere
uitkering is verstrekt (€ 13,5 miljoen). Teneinde dit mogelijk te maken
heeft een kasschuif naar voren plaatsgevonden via de kaders van de
productartikelen.
D. Toelichting op de artikelonderdelen
20.01 Verkenningen
Motivering
In dit artikel staan de brede verkenningen nieuwe stijl. Kenmerkend aan
de verkenningen nieuwe stijl is dat ze – indien mogelijk – modaliteitsneu­
traal zijn, een niet-infrastructurele oplossing wordt meegenomen en dat ze
niet automatisch doorgaan naar de planuitwerking maar een expliciete
afweging (tussen verkenningen) plaatsvindt. De verkenningen op dit artikel
dragen bij aan de bereikbaarheidsdoelstellingen uit de SVIR.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

78

Producten
Tabel 50 Projectoverzicht behorende bij 20.01: Verkenningen (bedragen x € 1 miljoen)
Budget
begroting
Projectomschrijving

Voorkeursbeslissing
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Projecten Noordwest-Nederland
A9 Rottepolderplein

30

31

nnb

2020

Amsterdam Zuid 5e en 6e spoor

165

168

nnb

nnb

OV en Wonen Utrecht

152

1

Projecten Zuidwest-Nederland
A15 Papendrecht-Gorinchem

337

342

2020

2021

2

A2 Den Bosch-Deil

457

464

2020

2020

3

A58 Breda-Tilburg

54

55

nnb

2021

Totaal verkenningsprogramma

1.043

1.281

begroting (IF 20.01)

1.043

1.281

Projecten Zuid-Nederland

Projecten Oost-Nederland
A50 Bankhoef-Paalgraven

69

nnb

4

Toelichting
1. OV en Wonen Utrecht: Het Rijk, Provincie Utrecht (PU), de bestuurlijke
regiovertegenwoordiging U10 en gemeente Utrecht (GU) hebben in
het BO MIRT november 2019 besloten tot een MIRT-verkenning ‘OV en
wonen in en rond Utrecht’. Hiervoor hebben partijen € 380 miljoen
gereserveerd. Het aandeel van IenW is € 152 miljoen. De gereserveerde
rijksbijdrage is gebaseerd op prijspeil 2020 en inclusief BTW.
2. A15 Papendrecht-Gorinchem: Op basis van nieuwe inzichten bleken er
meer ingrijpende maatregelen noodzakelijk te zijn aan bestaande
kunstwerken en het wegdek dan eerder verondersteld. De minister heeft
in het BO MIRT van november 2020 besloten om het taakstellend budget
voor de A15 Papendrecht - Gorinchem met € 375 miljoen op te hogen,
zodat een effectieve voorkeursvariant uitgewerkt kan worden.
3. A2 Den Bosch-Deil: De belangrijkste mutaties zijn prijsbijstellingen naar
prijspeil 2020. Daarnaast zijn voor de Korte termijnmaatregelen A2 Den
Bosch-Deil middelen overgeboekt ten behoeve van de realisatie van de
infrastructurele maatregelen naar artikel 12 Hoofdwegennet.
4. A50 Bankhoef-Paalgraven: Voor deze opgave is een verkenning gestart.
Hiervoor is € 69 miljoen gereserveerd en is gedekt vanuit de gereser­
veerde middelen uit Regeerakkoord Rutte III van de investeringsruimte
Hoofdwegennet.
20.02 Korte termijn mobiliteitsmaatregelen
Motivering
Op dit artikelonderdeel zijn middelen gereserveerd voor planflexibele korte
termijn mobiliteitsmaatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

79

Producten
Tabel 51 Projectoverzicht behorende bij 20.02: Korte termijn maatregelen (bedragen x € 1 miljoen)
Budget
begroting
Projectomschrijving

Voorkeursbeslissing
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Projecten Nationaal
Korte termijn aanpak files

10

10

Totaal korte termijn maatregelen

10

10

begroting (IF 20.02)

10

10

nvt

nvt

20.03 Reserveringen
Motivering
Op dit artikelonderdeel zijn middelen gereserveerd voor beleidsprioriteiten
of voorziene omstandigheden waarbij nog geen sprake is van een formele
verkenning of gedragen uitwerking. Deze middelen zijn bestemd voor
specifieke toekomstige opgaven. Wanneer duidelijk is hoe en wanneer de
opgaven worden aangepakt bijvoorbeeld met een verkenning of anders­
oortige (korte termijn) maatregelen worden de gereserveerde middelen
overgeboekt naar het betreffende productartikel of artikelonderdeel op
artikel 20.
Producten
Tabel 52 Projectoverzicht behorende bij 20.03: Reserveringen (bedragen x € 1 miljoen)
Budget
begroting
Projectomschrijving

Voorkeursbeslissing
huidig

2020

begroting

Toelichting
huidig

2020

Gebiedsprogramma's
Projecten Noordwest-Nederland
Gebiedsprogramma Amsterdam

170

170

nnb

nnb

Stedelijk Openbaar Vervoer Utrecht

27

20

nvt

nvt

Gebiedsprogramma Rotterdam - Den Haag

200

200

nnb

nnb

Stedelijk Openbaar Vervoer Den Haag-Rotterdam

50

57

nvt

nvt

2

BenO Caribisch Nederland

70

81

nvt

nvt

3

Maatregelenpakket spoorgoederenvervoer

0

1

nvt

nvt

ERTMS

300

400

nvt

nvt

4

Kustwacht SAR/ETV

146

0

nvt

nvt

5

Slimme en duurzame mobiliteit

66

67

nvt

nvt

Schone Lucht Akkoord

50

46

nvt

nvt

1

Projecten Zuidwest-Nederland

Reserveringen

BioLNG

5

nvt

6

Strategisch Plan Verkeersveiligheid

450

nvt

7

Klimaatneutrale netwerken

38

nvt

8

Pakket Zeeland

33

nvt

9

Afrondingen
Totaal reserveringen

1.079

1.567

begroting (IF 20.03)

1.079

1.567

Toelichting
1. Abusievelijk is in de tabel bij de begroting 2020 de ophoging van
€ 7 miljoen toegevoegd aan Stedelijk Openbaar Vervoer Utrecht in plaats
van Stedelijk Openbaar Vervoer Den Haag-Rotterdam. Dit is gedurende
2020 gecorrigeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

80

2. Zie bovenstaande toelichting bij 1.
3. BenO Caribisch Nederland: Het extrapolatiejaar 2034 is aan het budget
toegevoegd. Daarnaast heeft een overboeking naar HXII plaatsgevonden
voor een meerjarig investeringsimpuls voor Saba en Sint Eustatius
(€ 7 miljoen).
4. Reservering ERTMS (€ 400 miljoen): Om ERTMS tot 2050 landelijk uit te
rollen zijn aanvullende middelen nodig bovenop de middelen die nu
beschikbaar zijn in de reeksen voor beheer, onderhoud en vervanging
en het huidige programma ERTMS. Vanaf 2031 wordt € 100 miljoen per
jaar gereserveerd om de vervanging van ATB door ERTMS en het beheer
en onderhoud ook na 2030 te bekostigen. De precieze omvang hiervan
zal mede afhangen van de snelheid waarmee het beveiligingssysteem
wordt uitgerold, technologische mogelijkheden (bijvoorbeeld de
overschakeling naar ERTMS level 3) en hoe de prijs van het systeem zich
ontwikkelt.
5. Kustwacht SAR/ETV (- € 146 miljoen): Het budget is verlaagd (naar 0)
omdat de reserveringen voor de Kustwacht Search and Rescuehelikopters (SAR) en Emergency Towing Vessels (ETV) zijn overgeboekt
van artikel 20 naar artikel 15. De SAR-helikopters zijn bedoeld voor de
wettelijke taak van het opsporen en redden van mensen in nood. Er is
24 uur per dag 7 dagen per week SAR-capaciteit beschikbaar voor het
snel opsporen en effectief redden van in nood verkerende bemanningen
en passagiers op de Noordzee. Het ETV is bedoeld voor de wettelijke taak
van het bestrijden van rampen en incidenten. Het biedt noodsleephulp
en geeft daardoor de mogelijkheid om de driftrichting en snelheid van
een schip in nood te wijzigen om een aandrijving met een bouwwerk in
zee of een stranding te voorkomen.
6. Voor een alternatieve regeling BioLNG zijn middelen gereserveerd
vanwege het aflopen van de tijdelijke teruggaafregeling accijns ter
hoogte van € 8 miljoen. Het gaat over de stimulering van de dooront­
wikkeling naar bioLNG als schonere brandstof voor zwaar vrachtverkeer
voor twee jaar. Gedurende 2020 is hiervan reeds € 3 miljoen overgeboekt
naar HXII voor de uitvoering van de eerste tranche.
7. Strategisch Plan Verkeersveiligheid: In december 2019 heeft de Minister
van Infrastructuur en Waterstaat bekend gemaakt tien jaar lang
€ 50 miljoen per jaar voor verkeersveiligheid te hebben vrijgemaakt
binnen de begroting. Hiervan is € 50 miljoen reeds overgeboekt naar
artikelonderdeel 12.03.02 ten behoeve van de Regeling Impuls Verkeers­
veiligheidsmaatregelen 2020-2021. Het subsidieplafond is gedurende
2020 verhoogd naar € 200 miljoen.
8. Klimaatneutrale netwerken: Teneinde invulling te geven aan de ambitie
om te komen tot Klimaatneutrale netwerken heeft IenW voor het
komende jaar in totaal € 50 miljoen gereserveerd. De verdeling heeft
plaatsgevonden op basis van de CO2-footprint. Op het Infrastructuur­
fonds wordt € 37,5 miljoen gereserveerd en op het Deltafonds
€ 12,5 miljoen. De dekking is gevonden op de vrije investeringsruimte
van de verschillende modaliteiten.
9. Pakket Zeeland: Met de brief van 26 juni 2020 (Kamerstukken 2019-2020,
33358 nr. 28) bent u door de minister van BZK geïnformeerd over het
besluit om de marinierskazerne niet in Vlissingen te bouwen en
anderzijds het besluit voor een compensatiepakket met een cumulatieve
omvang van ca. € 650 miljoen in de periode van 2020 tot en met 2030.
Onderdeel van het compensatiepakket zijn ook verschillende
maatregelen op het gebied van OV en spoor. Een van deze maatregelen
binnen de bestuursovereenkomst is de introductie van een versnelde
intercitydienst Vlissingen-Rotterdam. Via een zogenoemde additionele
dienst wordt deze versnelde intercity, die naar verwachting vanaf eind

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

81

2021 kan worden gereden, in aanvulling op de HRN-concessie ingekocht
bij NS. Op basis van een toets van het voorziene exploitatietekort wordt
een separate subsidie aan NS verstrekt om deze kosten af te dekken.
De wijze waarop de intercity-dienst na 2025 financieel wordt
vormgegeven is onderwerp van de uitwerking van de nieuwe HRNconcessie. Verder komt voor Smart Mobility € 5 miljoen beschikbaar om
daarmee een boost te geven aan de ambitie van Zeeland ‘Living Lab’ te
worden en € 15 miljoen voor de eerste stap in de adaptieve ontwikkel­
strategie voor Rail Gent Terneuzen. Een deel van de bedragen is nog
gereserveerd op de Aanvullende Post van het ministerie van Financiën.
In aanvulling van het compensatiepakket Zeeland wordt een reservering
getroffen voor het aanpassen van de afrit 33 A58 met rotonde Nishoek
(€ 6,3 miljoen)
20.04 Generieke investeringsruimte
Motivering
Op dit artikelonderdeel is de generieke investeringsruimte tot en met 2033
begroot. Dit betreft de investeringsruimte waarvoor nog geen bestemming
is aangegeven, en ook niet specifiek is toebedeeld aan een beleidsreser­
vering, (gebieds)programma, verkenning of een modaliteit.
Producten
Dit kabinet heeft het voornemen om het Infrastructuurfonds om te vormen
tot een Mobiliteitsfonds. Kern van dit fonds is dat niet langer de modaliteit,
maar de mobiliteit centraal staat. De middelen vanaf 2030 zijn gereserveerd
voor het Mobiliteitsfonds en zullen op basis van een nieuw afweegkader en
spelregels worden verdeeld.
20.05 Investeringsruimte toebedeeld naar modaliteit
Motivering
Op dit artikelonderdeel is investeringsruimte per modaliteit gereserveerd
die beschikbaar is voor sectorspecifieke opgaven en risico’s. Op dit artike­
londerdeel wordt de voor dit artikel beschikbare investeringsruimte
verantwoord.
Producten
De investeringsruimte op dit artikelonderdeel is onderverdeeld naar de
modaliteiten wegen, spoor en vaarwegen. De investeringsruimte betreft
de budgettaire ruimte waarvoor nog geen bestuurlijke of juridische verplich­
tingen zijn aangegaan, en ook geen verkenningen gestart. Deze ruimte is
ook beschikbaar voor risico’s.
20.05.01 Wegen
Op dit artikelonderdeel wordt de voor dit artikel beschikbare investerings­
ruimte verantwoord. De investeringsruimte betreft de budgettaire ruimte
waarvoor nog geen bestuurlijke of juridische verplichtingen zijn aangegaan,
en ook geen verkenningen gestart. Deze ruimte is ook beschikbaar voor
risico’s.
20.05.02 Spoor
Op dit artikelonderdeel wordt de voor dit artikel beschikbare investerings­
ruimte verantwoord. De investeringsruimte betreft de budgettaire ruimte
waarvoor nog geen bestuurlijke of juridische verplichtingen zijn aangegaan,
en ook geen verkenningen gestart. Deze ruimte is ook beschikbaar voor
risico’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

82

20.05.03 Vaarwegen
Op dit artikelonderdeel wordt de voor dit artikel beschikbare investerings­
ruimte verantwoord. De investeringsruimte betreft de budgettaire ruimte
waarvoor nog geen bestuurlijke of juridische verplichtingen zijn aangegaan,
en ook geen verkenningen gestart. Deze ruimte is ook beschikbaar voor
risico’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

83

5. Bedrijfsvoeringsparagraaf
Scope
In de bedrijfsvoeringparagraaf in het jaarverslag van het begrotings­
hoofdstuk Infrastructuur en Waterstaat (HXII) wordt gerapporteerd over
het financieel en materieel beheer en overige aspecten van de bedrijfs­
voering, over de Rijksbrede bedrijfsvoeringonderwerpen en belangrijke
ontwikkelingen en verbeteringen in de bedrijfsvoering. Hieronder wordt
gerapporteerd over de uitzonderingsrapportage rechtmatigheid en
totstandkoming niet financiële verantwoordingsinformatie van het Infra­
structuurfonds
Rechtmatigheid
Bij de financiële verantwoording van het Infrastructuurfonds over 2020 is
geen sprake van overschrijding van door de Rijksbegrotingsvoorschriften
voorgeschreven rapportagetoleranties vastgesteld.
Totstandkoming niet-financiële verantwoordingsinformatie
De niet-financiële verantwoordingsinformatie betreft de indicatoren en
kengetallen die beogen inzicht te bieden in de doeltreffendheid en de
doelmatigheid van de beleidsuitvoering en de doelmatigheid van de
bedrijfsvoering. Het totstandkomingsproces niet-financiële informatie is
ordelijk verlopen. De opzet van de procedure voor de totstandkoming van
de niet-financiële informatie bevat voldoende waarborgen voor een ordelijk
en controleerbaar proces. Bij de controle is gebleken dat de procedure goed
wordt nageleefd en de niet-financiële informatie in het jaarverslag op een
betrouwbare wijze tot stand komt en niet strijdig is met de financiële verant­
woordingsinformatie. De sturing en interne controle door IenW op het
totstandkomingsproces van de niet-financiële informatie leveren hier een
belangrijke bijdrage aan.
De informatie over wegen, spoor en vaarwegen is verwerkt in de beleids­
artikelen 14, 16 en 18. De bedrijfsvoering van ProRail wordt in het jaarverslag
ProRail verantwoord op de aandeelhoudersvergadering. Ik zal u dit
jaarverslag ter informatie aanbieden zodra het daar is vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

84

C. JAARREKENING
6. Verantwoordingsstaat van het Infrastructuurfonds
Tabel 53 Verantwoordingsstaat 2020 van het Infrastructuurfonds (A) (bedragen x € 1.000)
('1)
Art. Omschrijving

('2)

Vastgestelde begroting
Verplichtingen

(3) = (2) - (1)
Verschil realisatie en vastgestelde
begroting

Realisatie1

UitgavenOntvangsten
Verplichtingen

UitgavenOntvangstenVerplichtingen

Uitgaven Ontvangsten

12

Hoofdwegennet

3.037.025

2.762.695

116.173

3.088.561

2.791.219

92.137

51.536

28.524

‒ 24.036

13

Spoorwegen

1.880.706

2.078.808

181.758

1.940.505

2.048.323

234.471

59.799

‒ 30.485

52.713

14

Regionaal, lokale
infrastructuur

48.264

181.250

0

29.189

87.247

0

‒ 19.075

‒ 94.003

0

15

Hoofdvaarwegennet

973.825

994.399

154.888

1.034.388

1.042.935

112.206

60.563

48.536

‒ 42.682

17

Megaprojecten
Verkeer en Vervoer

921.616

451.893

46.141

376.259

401.044

68.895

‒ 545.357

‒ 50.849

22.754

182

Overige uitgaven en
ontvangsten

2.422

2.287

0

672

680

25.941

‒ 1.750

‒ 1607

25.941

19

Bijdragen andere
begrotingen Rijk

0

0

6.046.994

0

0

5.509.351

0

0

‒ 537.643

20

Verkenningen,
reserveringen en
investeringsruimte

75.215

74.622

0

0

0

0

‒ 75.215

‒ 74.622

0

6.939.073

6.545.954

6.545.954

6.469.574

6.371.448

6.043.001

‒ 469.499

‒ 174.506

‒ 502.953

Subtotaal
Voordelig eindsaldo
(cumulatief) vorig jaar
Subtotaal

48.582
6.939.073

6.545.954

6.545.954

6.469.574

6.371.448

Voordelig eindsaldo
(cumulatief) huidig
jaar
Totaal

6.091.583

48.582
‒ 469.499

‒ 174.506

279.865
6.939.073

6.545.954

6.545.954

6.469.574

6.371.448

6.371.448

‒ 454.371
279.865

‒ 469.499

‒ 174.506

‒ 174.506

1 De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond (€ 1000)
2 Exclusief artikelonderdeel 18.10 Saldo van de afgesloten rekeningen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

85

7. Saldibalans
Tabel 54 Saldibalans per 31 december 2020 van het Infrastructuurfonds (A) (bedragen x € 1.000)
Activa

31-12-2020

31-12-2019

Intra-comptabele posten

Passiva

31-12-2020

31-12-2019

6.091.580

5.809.338

Intra-comptabele posten

1)

Uitgaven ten laste van de begroting

3)

Liquide middelen

4)

Rekening-courant RHB
(Rijkshoofdboekhouding)

0

5)

Rekening-courant RHB Begrotingsreserve

0

0 5a) Begrotingsreserves

0

6)

Vorderingen buiten begrotingsverband

0 7)

0

8)

Kas-transverschillen

0

6.371.446

5.760.757

0

0

Afrondingsverschil
Subtotaal intra-compatabel

48.582

0
6.371.446

2)

Ontvangsten ten gunste van de
begroting

0
4a) Rekening-courant RHB

279.866

0

Schulden buiten begrotingsverband
Afrondingsverschil

1

5.809.339 Subtotaal intra-comptabel

6.371.446

5.809.339

235.927

273.713

2.847.791

2.593.624

Extra-comptabele posten
9)

Openstaande rechten

10) Vorderingen

0 9a) Tegenrekening openstaande rechten
235.927

273.713 10a) Tegenrekening vorderingen

2.847.791

2.593.624 12a) Tegenrekening voorschotten

11a) Tegenrekening schulden
12) Voorschotten

0

0 11) Schulden

0

13a) Tegenrekening garantieverplichtingen

162.605

237.605 13) Garantieverplichtingen

162.605

237.605

14a) Tegenrekening andere verplichtingen

20.635.417

20.537.292 14) Andere verplichtingen

20.635.417

20.537.292

15) Deelnemingen

1.714.477

1.714.477 15a) Tegenrekening deelnemingen

1.714.477

1.714.477

Subtotaal extra-comptabele

25.596.217

25.356.711 Subtotaal extra comptabel

25.596.217

25.356.711

Totaal

31.967.663

31.166.050 Totaal

31.967.663

31.166.050

Toelichting samenstelling saldibalans
Als een minister meer dan één begroting beheert, in dit geval Infrastructuur
en Waterstaat (XII), het Infrastructuurfonds en het Deltafonds, wordt per
begroting een saldibalans opgesteld. Voor de begroting van Hoofdstuk XII,
het Infrastructuurfonds en het Deltafonds worden geen gescheiden admini­
straties gevoerd waardoor posten die niet zonder meer toewijsbaar zijn aan
een bepaalde begroting, zijn opgenomen in de saldibalans van het
ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (XII).
Wat betreft de toelichtingen zijn de volgende uitgangspunten toegepast.
Een post, welke in verhouding tot de totale omvang van de balansregel
een grote omvang heeft of de grens van € 25 miljoen overschrijdt, is
tekstueel toegelicht.
4) Rekening-courantverhouding Rijkshoofdboekhouding
Deze balansregel geeft normaliter de financiële verhouding met de Rijks­
schatkist weer en het saldo van het Saldobiljet per 31 december 2020. Dit is
nu niet het geval omdat het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat
een rekening-courantverhouding met de Rijkshoofdboekhouding
onderhoudt voor begroting Hoofdstuk XII gecombineerd met het Infrastruc­
tuurfonds en het Deltafonds en niet voor de beide begrotingsfondsen afzon­
derlijk.
Om de consolidatie van het Financieel Jaarverslag Rijk niet te verstoren
wordt desondanks in het jaarverslag van beide begrotingsfondsen gebruik
gemaakt van de balanspost 4) Rekening-courantverhouding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

86

Rijkshoofdboekhouding. De drie balansposten Rekening-courantver­
houding Rijkshoofdboekhouding Hoofdstuk XII, Infrastructuurfonds en
Deltafonds samen zijn gelijk aan het Saldobiljet per 31 december 2020.
10 en 10a) Vorderingen en Tegenrekening vorderingen
Extra-comptabele vorderingen zijn vorderingen die zijn voortgevloeid uit
uitgaven ten laste van de begroting.
Tabel 55 Opeisbaarheid (bedragen x € 1.000)
Direct opeisbaar

121.190

Op termijn opeisbaar

114.737

Geconditioneerd

0,00

Totaal

235.927

Tabel 56 Specificatie (bedragen x € 1.000)
Artikel 13 Spoorwegen

228.397

Overig

7.530

Totaal

235.927

Toelichting
Artikel 13 Spoorwegen
Op 1 juli 2009 is de Vervoerconcessie voor het hogesnelheidsnet ingegaan
en vanaf 1 januari 2015 is het vervoer over het hogesnelheidsnet geïnte­
greerd in de Vervoerconcessie voor het hoofdrailnet. HSA is begin 2015
ontbonden. NS garandeert jegens de Staat de volledige nakoming van alle
betalingsverplichtingen van HSA jegens de Staat en jegens ProRail uit
hoofde van de afgesproken betalingsregelingen.
Op NS stond ultimo 2019 een vordering open van circa € 147,5 miljoen met
betrekking tot HSA. In 2020 is op deze vordering € 32,8 miljoen afgelost,
waardoor ultimo 2020 de openstaande vordering circa € 114,7 miljoen
bedraagt. Daarnaast heeft NS in 2020 een rentebedrag betaald van
€ 4,5 miljoen over de openstaande vordering.
Een vordering, opgenomen als «Direct opeisbaar», van € 113,7 miljoen staat
open op de provincie Noord-Brabant.
Op 27 mei 2015 is de bestuursovereenkomst PHS Vught in werking
getreden, met als doel afspraken tussen partijen vast te leggen waaronder
de uitvoering van een verdiepte ligging van het spoor in de gemeente Vught
alsmede de ongelijkvloerse kruising van de Wolfskamerweg mogelijk
wordt. Motief van de Provincie Noord-Brabant om deel te nemen aan PHS
Vught is gelegen in het feit dat op die wijze de voorkeursvariant van de regio
voor de verdiepte ligging van het spoor in Vught, waaronder de ongelijk­
vloerse kruising aan de Wolfskamerweg, kan worden uitgevoerd. Deze
voorkeursvariant geniet de absolute voorkeur van de provincie NoordBrabant en de gemeente Vught vanwege de positieve gevolgen en belangen
voor de regio waaronder vermindering van geluidshinder, betere en veilige
doorstroming van het vrachtverkeer over de weg en van het goederen- en
personenvervoer over het spoor. Reden waarom de provincie NoordBrabant en de gemeente Vught opdracht geven tot de verdiepte aanleg en
ongelijkvloerse kruising. De provincie Noord-Brabant en de gemeente
Vught hebben de opdracht, om organisatorische redenen niet rechtstreeks
aan de uitvoerder ProRail verstrekt maar hebben gekozen de opdracht te
verstrekken en te betalen aan het Rijk als hoofdopdrachtgever van ProRail.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

87

De cofinanciering door de provincie vormt de vergoeding van de provincie
aan het Rijk voor de aanleg van de verdiepte ligging van het spoor in Vught
waaronder de ongelijkvloerse kruising van de Wolfskamerweg.
In de bestuursovereenkomst PHS Vught zijn (financiële) afspraken
vastgelegd voor de realisering van een verdiepte ligging van het spoor in
Vught. Als gevolg van deze afspraken vormt BTW een kostenpost voor de
partijen.
Destijds, tussen 2015 en februari 2017, zijn twee mogelijke werkwijzen mbt
de financiële afspraken verkend. De gekozen werkwijze bleek bij uitvoering
in 2018 een onwettigheid in zich te hebben en dat betekent een wijziging in
de financiële afspraken tussen de 3 betrokken partijen. Zodoende vindt nu
overleg plaats om de destijds al onderkende tweede mogelijke werkwijze
uit te werken. Dit moet leiden tot een meer gebruikelijke gang van zaken bij
medefinanciering van andere overheden aan rijks-spoorprojecten waarbij
sprake is van een directe financiële relatie tussen ProRail en PNB en tussen
ProRail en gemeente Vught. Totdat de afspraken schriftelijk zijn vastgelegd
blijft de vordering van IenW op Noord-Brabant zichtbaar in de administratie
van IenW.
12 en 12a) Voorschotten en Tegenrekening voorschotten
Voorschotten zijn bedragen die aan derden zijn betaald vooruitlopend op
later definitief vast te stellen of af te rekenen bedragen.
Tabel 57 Openstaand naar jaar van betaling (bedragen x € 1.000)
Tot en met 2018

567.193

2019

58.559

2020

2.222.039

Totaal

2.847.791

Tabel 58 Specificatie (bedragen x € 1.000)
Artikel 12 Hoofdwegennet

135.888

Artikel 13 Spoorwegen

2.051.574

Artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur

297.961

Artikel 15 Hoofdvaarwegennet

76.439

Artikel 17 Megaprojecten Verkeer en Vervoer

285.929

Totaal

2.847.791

Toelichting
Artikel 12 Hoofdwegennet
In het kader van specifieke uitkering zijn voorschotten aan provincies
verstrekt voor bermmaatregelen van N-wegen die niet in beheer zijn bij
het Rijk voor ca € 15 miljoen. Voor de Verkeersveiligheidsimpuls zijn aan
diverse provincies, gemeentes, MRDH en VRA voor ca. 84 aan voorschotten
verstrekt. Aan de provincie Noord-Brabant is in het kader van het project
N65 Vught-Haaren een voorschot van ca. 23 miljoen verstrekt. De afreke­
ningen van deze voorschotten worden in de periode van 2022 tot en met
2026 verwacht.
Artikel 13 Spoorwegen
ProRail ontvangt jaarlijks subsidie voor Beheer, Onderhoud en Vervan­
gingen van het landelijke spoorwegennet, kapitaallasten en het Beheerplan
(BOV). Daarom staat voor BOV een bedrag van € 1.510 miljoen open.
Hiermee geeft ProRail invulling aan het uitvoeren van zijn beheertaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

88

Bij ProRail zijn diverse aanlegprojecten voor personen- en goederen­
vervoer, zoals opgenomen in het MIRT-projectenboek, gefinancierd. In dit
kader staat per 31 december 2020 nog een bedrag van ruim € 340 miljoen
aan voorschotten open.
Verder staan bij Bureau Sanering Verkeerlawaai voor de saneringen bij
spoor voor saneringsprojecten voor circa € 30 miljoen aan voorschotten
open. Naar verwachting worden deze voorschoten vanaf 2021 tot en met
2025 afgewikkeld.
Voor de regeling in het kader van spoorse doorsnijdingen staat voor circa
€ 129 miljoen aan voorschotten open. Gemeenten geven aan in de SISAverantwoording wanneer de subsidie kan worden vastgesteld en tevens
dient de gemeente een inhoudelijke verantwoording aan te leveren. Deze
verantwoording dient door ProRail goedgekeurd te worden.
Artikel 14 Regionaal, lokale infrastructuur
Voor het uitvoeren van decentrale projecten voor regio specifieke
oplossingen ter verbetering van de bereikbaarheid conform het RSPconvenant Rijk-Regio, zijn aan het samenwerkingsverband NoordNederland voorschotten verstrekt waarvan per 31 december 2020 voor ruim
€ 161 miljoen nog openstaat.
Verder zijn er voorschotten van circa € 54 miljoen aan stadsregio
Amsterdam verstrekt ten behoeve van de realisatie van het project ombouw
Amstelveenlijn.
Naar verwachting worden deze voorschotten in 2022 afgewikkeld.
Ook staat circa € 81 miljoen nog open op de provincie Utrecht voor de
tramlijn Utrecht Centraal naar de Uithof.
Artikel 15 Hoofdvaarwegennet
Op de provincie Groningen staat circa € 40 miljoen aan voorschotten open
voor de vervanging van de Noordzeebrug, de Hoge wegbrug bij Zuidhorn
en een brug bij Dorkwerd. De provincie Friesland heeft een subsidie
ontvangen voor het project realisatie brug Burgum/bochtafsnijding Prinses
Margriet Kanaal. Ultimo 2020 staat nog € 26 miljoen open. Een voorschot
van ruim € 10 miljoen is aan de provincie Noord-Holland verstrekt in het
kader van activiteiten voor het beter bevaarbaar maken van een deel van
de Zaan, inzake vernieuwing van de Wilhelminasluis en de Zaanbrug.
Provincie geeft in de SISA-verantwoording aan wanneer de subsidie kan
worden vastgesteld.
Artikel 17 Megaprojecten verkeer en vervoer
In het kader van het Programma Hoofdfrequent Spoor is aan ProRail ruim
€ 214 miljoen aan voorschotten verstrekt.
Ook zijn aan ProRail voorschotten verstrekt van ruim € 37 miljoen voor het
verrichten van planstudies en voorbereidende realisatiewerkzaamheden
inzake European Rail Traffic Management System (ERTMS).
Tevens zijn voorschotten aan de provincie Limburg van ca. € 34 miljoen ten
behoeve van ERTMS.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

89

Tabel 59 Verloopoverzicht (bedragen x € 1.000)
Stand per 1 januari 2020

2.593.624

In 2020 vastgelegde voorschotten

2.414.120

In 2020 afgerekende voorschotten

‒ 2.159.953

Verdeeld naar jaar van betalen:
‒ 2018 en verder

‒ 32.794

‒ 2019

‒ 1.935.079

‒ 2020

‒ 192.082

Openstaand per 31 december 2020

2.847.791

13 en 13a) Garantieverplichtingen en Tegenrekening garantieverplichtingen
Dit zijn verplichtingen waarvan betaling op een later moment afhankelijk is
van een bepaalde omstandigheid (een bepaald risico of een bepaalde
onzekere gebeurtenis) bij de partij die de garantie ontvangt. Dit zijn dus
voorwaardelijke financiële verplichtingen.
Tabel 60 Verloopoverzicht (bedragen x € 1.000)
Stand per 1 januari 2020

237.605

Verstrekt in 2020

0

Afname risico 2020

‒ 75.000

Openstaand per 31 december 2020

162.605

De garantstellingen zijn afgegeven ten behoeve ProRail. In 2020 heeft
ProRail een lening van € 75 miljoen afgelost.
14 en 14a) Andere verplichtingen en Tegenrekening andere verplichtingen
De post Andere verplichtingen vormt een saldo van de verplichtingen per
1 januari van het begrotingsjaar, de aangegane verplichtingen, de daarop
verrichte betalingen en negatieve bijstellingen van in eerdere begrotings­
jaren aangegane verplichtingen.
Tabel 61 Verloopoverzicht (bedragen x € 1.000)
Stand per 1 januari 2020

20.537.292

Aangegaan in 2020

8.237.427

Tot betaling gekomen in 2020

‒ 6.371.446

Negatieve bijstellingen in 2020

‒ 1.767.856

Openstaand per 31 december 2020

20.635.417

Toelichting
Omvangrijke bijstellingen op de aangegane verplichtingen worden
toegelicht bij de tabellen Budgettaire gevolgen van de uitvoering van het
artikel waar de bijstelling betrekking op heeft. Dit conform de norm zoals
opgenomen in de leeswijzer
Niet uit de saldibalans blijkende bestuurlijke verplichtingen
en aanzien van bestuurlijke verplichtingen worden in het kader van infra­
structurele werken op het terrein van regionale en lokale infrastructuur,
maar ook op het terrein van het waterbeheer, het hoofdwegen- en spoor­
wegennet bestuurlijke afspraken gemaakt. Deze bestuurlijke afspraken zijn
zeer divers in aard en omvang. Deze afspraken worden jaarlijks inzichtelijk
gemaakt in het MIRT overzicht (https://www.mirtoverzicht.nl/), welke
jaarlijks als bijlage bij de begroting van het Infrastructuurfonds wordt
uitgebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

90

Daarnaast is geïnventariseerd of sprake is van bestuurlijke afspraken voor
zover al niet deel uitmakend van de juridische verplichtingen, zoals
opgenomen in de financiële administratie (met name gesloten bestuurs­
overeenkomsten of convenanten met decentrale overheden).
Ultimo 2020 is geen sprake van dergelijke bestuurlijke afspraken.
15 en 15a) Deelnemingen en Tegenrekening deelnemingen
Deze balansregel geeft de deelnemingen in besloten en naamloze vennoot­
schappen en internationale instellingen weer.
Tabel 62 Specificatie (bedragen x € 1.000)
Railinfratrust B.V.

1.714.477

Totaal per 31 december 2020

1.714.477

Toelichting
Het aandelenbezit in Railinfratrust B.V. bestaat uit 44 aandelen met een
nominale waarde van elk € 450,00. Het deelnemingspercentage bedraagt
100%.
In 2020 hebben er geen wijzigingen plaatsgevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

91

D. BIJLAGEN
Bijlage 1: Artikel 13 Spoorwegen
Deze spoorbijlage is onderdeel van de kabinetsreactie op het rapport van
de Tijdelijke Commissie Onderhoud en Innovatie Spoor (Kamerstukken II,
2011/12, 32707, nr. 16), waarin een pakket maatregelen is genoemd om de
informatievoorziening naar de Tweede Kamer beter en transparanter te
maken. Onderdeel van de kabinetsreactie op aanbeveling 14 is dat het
vastgestelde jaarverslag van ProRail BV aan de Tweede Kamer wordt
gezonden. In het jaarverslag van ProRail zijn de volgende maatregelen uit
het genoemde pakket opgenomen:
– Aansluiting tussen de uitgaven op artikel 13 en artikel 17 van het Infra­
structuurfonds (de betalingen door IenW aan ProRail) en de totale
ontvangsten en uitgaven van ProRail.
– Een specificatie van de financiële gegevens inzake de bestedingen door
ProRail.
Onderstaand wordt in onderdeel A een overzichtstabel gepresenteerd
waarin per begrotingsnota de mutaties tussen ontwerpbegroting en de
realisatie worden gespecificeerd en toegelicht. In onderdeel B zijn de
kasstromen van het Infrastructuurfonds op artikel 13 en artikel
17 opgenomen, waaruit de betalingen door IenW aan ProRail blijken.
Onderdeel A - Overzichtstabel begrotingsmutaties
Tabel 63 Overzichtstabel begrotingsmutaties (bedragen x € 1 miljoen)
IF 13.02 IF 13.03 IF 13.04 IF 13.07 IF 13.09
Samenvatting
mutaties
spoorbudgetten

Beheer,
Aanlegpro- Geïnteonderhoud
jecten greerde Rente en Ontvangen
artikel contract- aflossing
sten
vervanging
13 vormen

Ontwerpbegroting
2020

IF 13

IF 17.02

IF 17.03

IF 17.07

IF 17.10

Project
Totaal Betuweroute

Project
HSLZuid

IF 17.09

Project
ERTMS

Project OntvangPHS
sten

IF 17 IF 13 +17
Totaal

Totaal

1.472

432

165

10

‒ 182

1.897

0

4

156

199

‒1

358

2.255

Desalderingen en
overboekingen binnen
artikel

2

47

0

0

‒ 38

11

0

0

2

13

‒ 26

‒ 11

0

Overboekingen van en
naar andere artikelen

24

0

0

0

‒3

21

‒1

0

0

0

0

‒1

20

Kasschuiven en
saldoboekingen

8

‒ 102

‒ 10

0

‒ 11

‒ 115

1

‒4

‒ 74

10

‒6

‒ 73

‒ 188

Totaal mutaties

34

‒ 55

‒ 10

0

‒ 52

‒ 83

0

‒4

‒ 72

23

‒ 32

‒ 85

‒ 168

Realisatie 2020

1.506

377

155

10

‒ 234

1.814

0

0

84

222

‒ 33

273

2.087

Toelichting
Op de spoorbudgetten is in 2020 per saldo € 168 miljoen minder uitgegeven
dan begroot. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt doordat er € 171 miljoen
aan begrote uitgaven is doorgeschoven naar latere jaren en € 17 miljoen
aan begrote ontvangsten naar voren is gehaald. De doorgeschoven
uitgaven hebben nagenoeg volledig betrekking op aanlegprojecten. Voor
een uitgebreide toelichting op deze projecten wordt verwezen naar de
artikelsgewijze toelichting bij artikel 13.03. De overboeking van per saldo
€ 20 miljoen uit andere artikelen heeft nagenoeg volledig betrekking op de
toegevoegde prijsbijstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

92

Tabel 64 Specificatie per begrotingsnota (bedragen x € 1 miljoen)
Mutaties
spoorbudgetten per
begrotingsnota
Ontwerpbegroting
2020

IF 13.02 IF 13.03 IF 13.04 IF 13.07 IF 13.09

IF 13

IF 17.02

IF 17.03

IF 17.07

IF 17.10

IF 17.09

Beheer, Aanleg- GeïnteRente en Ontvangonderh. projec- greerde
aflossing
sten
en verv.
ten contract.

Totaal

Betuweroute

HSLZuid

ERTMS

PHS

Ontvangsten

Totaal

Totaal

‒ 182

1.897

0

4

156

199

‒1

358

2.255

0

0

‒2

‒4

1.472

432

165

10

IF 17 IF 13 +17

Desalderingen en
overboekingen binnen
artikel

25

‒ 25

0

Overboekingen van en
naar andere artikelen

1

‒3

‒2

‒1

‒1

‒ 19

‒ 125

1

‒ 94

‒ 17

3

‒ 107

‒ 232

Kasschuiven en
saldoboekingen

14

‒ 143

23

Mutaties
voorjaarsnota

14

‒ 117

23

0

‒ 47

‒ 127

0

0

‒ 95

‒ 17

3

‒ 109

‒ 236

1.486

315

188

10

‒ 229

1.770

0

4

61

182

2

249

2.019

‒ 19

0

13

13

‒ 26

0

0

1

31

12

‒ 94

Stand voorjaarsnota
Desalderingen en
overboekingen binnen
artikel

19

Overboekingen van en
naar andere artikelen

24

6

30

1

Kasschuiven en
saldoboekingen

0

‒ 106

‒ 106

5

Mutaties miljoenennota

24

‒ 81

0

0

‒ 19

‒ 76

0

0

19

20

‒ 26

13

‒ 63

Stand Miljoenennota

1.510

234

188

10

‒ 248

1.694

0

4

80

202

‒ 24

262

1.956

‒3

0

0

0

‒5

0

‒5

‒8

150

Desalderingen en
overboekingen binnen
artikel

3

Overboekingen van en
naar andere artikelen

‒5

Kasschuiven en
saldoboekingen

‒6

182

‒ 23

5

158

‒4

‒ 16

7

20

‒8

Mutaties najaarsnota

‒6

180

‒ 23

0

2

153

0

‒4

‒ 16

20

‒8

‒8

145

Stand Najaarsnota

1.504

414

165

10

‒ 246

1.847

0

0

64

222

‒ 32

254

2.101

9

11

‒ 11

0

0

‒2

‒1

30

‒ 12

Desalderingen en
overboekingen binnen
artikel

2

Overboekingen van en
naar andere artikelen

‒2

Kasschuiven en
saldoboekingen

‒ 35

‒ 10

2

‒ 37

‒ 10

1.506

377

155

Mutaties slotwet
Realisatie 2020

‒ 11

‒2
3

‒ 42

31

0

12

‒ 33

0

0

20

0

‒1

19

‒ 14

10

‒ 234

1.814

0

0

84

222

‒ 33

273

2.087

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

93

Onderdeel B - Kasstromen Infrastructuurfonds (inclusief btw)
Figuur 3 Kasstromen Infrastructuurfonds (inclusief BTW)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

94

Bijlage 2: Instandhouding
In deze bijlage bij het jaarverslag van het Infrastructuurfonds en van het
Deltafonds wordt een toelichting gegeven op de instandhouding van de
netwerken die onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van Infra­
structuur en Waterstaat vallen. In onderdeel A van deze bijlage wordt een
toelichting gegeven op de instandhouding van de netwerken die door Rijks­
waterstaat worden beheerd. Dit betreft het Hoofdwegennet (HWN), het
Hoofdvaarwegennet (HVWN) en het Hoofdwatersysteem (HWS). In
onderdeel B wordt een toelichting gegeven op de instandhouding van de
Hoofdspoorweginfrastructuur (HWSI) welke beheerd wordt door ProRail.
Bij instandhouding gaat het om het behouden van de huidige functie van
de infrastructuur. Hieronder vallen alle activiteiten op het vlak van beheer,
onderhoud, vervanging en renovatie van de bestaande infrastructuur. Bij
ProRail wordt hiervoor de afkorting BOV (Beheer, Onderhoud en
Vervanging) gehanteerd. Bij RWS wordt onderscheid gemaakt tussen
respectievelijk Beheer en Onderhoud (BenO) en Vervanging en Renovaties
(VenR).
Onderdeel A - Instandhouding van de netwerken Rijkswaterstaat
Bij de instandhouding van de netwerken staan de prestaties die deze
netwerken moeten leveren en de doelmatigheid van onderhoud centraal.
Het zijn de prestaties – de beschikbaarheid, betrouwbaarheid,
duurzaamheid en veiligheid van de infrastructuur – die de gebruikers direct
ervaren. Over deze te leveren prestaties en de bijhorende budgetten maakt
IenW afspraken met RWS. Deze afspraken vormen de basis van het
onderhoud dat door RWS jaarlijks wordt uitgevoerd.
Allereerst wordt een overzicht gegeven van de geleverde prestaties op de
netwerken. Vervolgens wordt de ontwikkeling van het areaal in beheer bij
RWS, de gerealiseerde budgetten voor instandhouding, de ontwikkeling
van de balanspost nog uit te voeren werkzaamheden en het volume
uitgesteld en achterstallig onderhoud toegelicht. Over duurzaamheidspres­
taties wordt vooralsnog gerapporteerd via het IenW Duurzaamheids­
verslag.
Prestaties
De prestaties van de infrastructuur worden gemeten en uitgedrukt in
prestatie-indicatoren. De indicatoren leggen de verbinding tussen de
sturing op en verantwoording over de gewenste prestaties waarvoor RWS
budget heeft gekregen. Met RWS wordt een Service Level Agreement (SLA)
met een looptijd van vier jaar afgesproken met daarin de afgesproken
prestatieniveaus. De huidige SLA-periode loopt van 2018 tot en met 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

95

Tabel 65 Prestatie-indicatoren netwerken RWS
Prestatie-indicator

Streefwaarde
2018-2021

Realisatie 2018

Realisatie 2019

Realisatie 2020

90%

99%

99%

99%

Toelichting

Hoofdwegennet
Beschikbaarheid
Technische beschikbaarheid van de weg
Files door Werk in Uitvoering als gevolg van aanleg
en gepland onderhoud in:
Voertuigverliesuren (vanaf 2018)

1
10%

2%

3%

6%

– Beschikbaarheid data voor derden

90%

92%

93%

93%

– Actualiteit data voor derden

95%

99%

97%

100%

99,7%

99,8%

99,8%

99,7%

95%

97%

97%

Voldoende

Stremmingen gepland onderhoud

0,8%

0,8%

‒

0,3%

Stremmingen ongepland onderhoud

0,2%

0,4%

‒

0,4%

Tijdig melden ongeplande stremmingen

97%

98%

98%

98%

– Toegangsgeulen

99%

100%

100%

100%

– Hoofdtransportassen

90%

92%

92%

92%

– Hoofdvaarwegen

85%

86%

83%

80%

– Overige vaarwegen

85%

91%

87%

83%

95%

95%

93%

91%

Handhaving kustlijn

90%

92%

92%

91%

Beschikbaarheid stormvloedkeringen

100%

40%

83%

83%

6

Waterhuishouding op orde in alle peilgereguleerde
gebieden

100%

100%

75%

50%

7

Betrouwbaarheid informatievoorziening

95%

99%

99%

100%

Levering verkeersgegevens:

Veiligheid
– Voldoen aan norm voor verhardingen
– Voldoen aan norm voor gladheidbestrijding

2

Hoofdvaarwegennet
Beschikbaarheid / Betrouwbaarheid

Vaargeul op orde (% oppervlakte op orde)

3
4

Veiligheid
Vaarwegmarkering op orde

5

Hoofdwatersysteem
Waterveiligheid

Toelichting
1. De files door Werk in Uitvoering als gevolg van aanleg en gepland
onderhoud waren in 2020 hoger dan in 2018 en 2019. Dit komt doordat
er vanwege de coronacrisis minder files zijn geweest, waardoor het
percentage files door onderhoudswerkzaamheden gestegen is. Het
totale reistijdverlies (uitgedrukt in miljoen voertuigverliesuren) door files
door werkzaamheden is iets lager dan in eerdere jaren (0,63 in 2018, 0,97
in 2019 en 0,55 in 2020). De scores van de overige prestatie-indicatoren
liggen in lijn met de scores van 2018 en 2019.
2. Voor de veiligheidsindicator onderdeel gladheidsbestrijding is een
kwalitatieve score opgenomen. Voor het eerste half jaar is een prestatie
van 97% gerealiseerd. Omdat in het najaar 2020 een nieuw strooimana­
gementysteem in gebruik is genomen en dit systeem nog enige kinder­
ziektes had, zijn er over het najaar 2020 geen prestatie cijfers
beschikbaar. Kwalitatief is de indruk dat ook in de tweede helft van het
jaar de norm is gehaald, omdat in deze periode de tijdigheid van de
strooiacties vergelijkbaar is geweest met die in andere jaren.
3. De kwaliteit van de stremmingsgegevens is dusdanig verbeterd dat over
2020 weer gerapporteerd kan worden over de geplande en ongeplande
stremmingen. Er lopen nog acties ter verdere verbetering van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

96

4.

5.

6.

7.

juistheid en volledigheid van de registraties. Ongeplande stremmingen
scoort boven de norm. Door uitgesteld onderhoud, ouderdom en
intensiever gebruik dan bij het ontwerp was voorzien neemt de
ongeplande uitval van objecten toe.
Met deze prestatie-indicator wordt bepaald in welke mate het oppervlak
van de vaargeul voldoet aan de nautisch gegarandeerde diepte. De
vaarwegprofielen van de vaarwegtypen Hoofdvaarwegen en Overige
Vaarwegen voldoen niet aan de norm. De oorzaak ligt aan de overgang
van een aantal vaargeulen naar een nieuwe CEMT klasse. De nautisch
gegarandeerde diepte, die bij deze nieuwe CEMT klasse hoort, is dieper
dan bij de huidig geldende CEMT klasse. Doordat de nieuwe norm in
deze overgangsfase al wel wordt gehanteerd, voldoen deze vaarwegen
nu nog niet aan de norm. Daarnaast is er sprake van een achterstand in
de baggerwerkzaamheden. Deze baggerwerkzaamheden worden, vanuit
praktisch oogpunt, gecombineerd met de aanpassing van de vaargeul­
dimensies behorende bij de nieuwe CEMT klasse.
Net als vorig jaar scoort de vaarwegmarkering onder de norm. De
oorzaak van de daling in 2020 wordt voornamelijk veroorzaakt doordat
een aantal voor de PIN zwaarwegende objecten in storing raakten tijdens
een storm en het herstel langer duurde door weersomstandigheden en
vanwege beperkte beschikbaarheid van de markeerschepen.
De beschikbaarheid van de stormvloedkeringen wordt niet behaald.
Voor de Maeslantkering was in 2019 geen faalkans afgegeven. In 2020 is
deze voorlopig kwantitatief vastgesteld op 1:89 per sluitvraag. De kering
voldoet daarmee niet aan de gestelde eis van 1:100 per sluitvraag. Na
uitvoering van de geplande verbeteracties, voldoet de faalkans van de
Maeslantkering voor het stormseizoen 2021/2022 weer aan de wettelijke
eis. Tot dat moment wordt door middel van beheersmaatregelen het
betrouwbaar functioneren van de Maeslantkering gewaarborgd.
De waterhuishouding op orde in alle peil gereguleerde gebieden is dit
jaar niet behaald. Dit heeft meerdere oorzaken. Bij Eefde is de capaciteit
van het gemaal lager dan afgesproken wanneer het peil op de IJssel
beneden de 3 meter NAP komt. Hierdoor is in zowel 2019 als 2020 de
prestatieafspraak voor ‘wateraanvoer bij droogte’ niet gehaald. Door
inzet van een tijdelijke pompinstallatie is overlast voorkomen.
De maximale pompcapaciteit van het gemaal in IJmuiden5 is met bijna
40% afgenomen. Eind april 2020 viel een van de zes pompen uit door
een kritiek defect aan de aandrijving. Vervolgens is een tweede pomp
buiten gebruik gesteld nadat bleek dat deze dezelfde symptomen
vertoonde als de uitgevallen pomp. Het gemaal in IJmuiden is een
belangrijke schakel in het waterbeheer voor een groot gedeelte van
West-Nederland. Totdat de pompcapaciteit van het gemaal is hersteld,
zet Rijkswaterstaat tijdelijke pompen in. In het waterbeheer wordt
prioriteit gegeven aan het voorkomen van wateroverlast. Dit heeft
incidenteel tot een toename van de zoutindringing op het Noordzee­
kanaal geleid.

Ontwikkeling van het areaal
Hieronder wordt inzicht gegeven in de omvang van het areaal in beheer bij
Rijkswaterstaat per verantwoording 2020.

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 625, nr. 503

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

97

Tabel 66 Areaal netwerken RWS
Areaal

Eenheid

Realisatie 2018

Realisatie 2019

Realisatie 2020

Hoofdwegennet

Toelichting
1

Rijbaanlengte
– Hoofdrijbaan

km

5.867

5.843

5.842

– Verbindingswegen en op- en afritten

km

1.723

1.745

1.766

– Hoofdrijbaan

km2

77

77

77

– Verbindingswegen en op- en afritten

km2

15

15

15

Groen areaal

km2

182

182

183

Areaal asfalt

Verkeerssignalering op rijbanen
Verkeerscentrales

km

2.781

2.839

2.890

stuks

6

6

6

Bediende objecten
– Spitsstroken

km

319

310

310

– Bruggen Beweegbaar

stuks

55

55

55

– Tunnelcomplexen

stuks

19

19

20

– Aanleginrichtingen (veren)

stuks

15

15

14

Aquaducten

stuks

17

17

17

Ecoducten

stuks

54

56

55

Vaarwegen

km

7.082

7.082

7.071

– waarvan binnenvaart

km

3.437

3.437

3.426

– waarvan zeevaart

km

3.646

3.646

3.646

Begeleide vaarweg

km

592

592

592

Verkeersposten

stuks

12

12

12

Vuurtorens (incl. BES-eilanden)

stuks

23

23

24

– Schutsluiskolken

stuks

128

129

131

– Bruggen beweegbaar

stuks

114

113

113

Watermanagement wateroppervlak

km2

90.192

90.191

90.189

Kustlijn

km

293

293

293

– Dijken, dammen en duinen, primaire
waterkeringen

km

198

198

195

– Niet primaire waterkeringen/duinen

km

646

646

625

– Uiterwaarden in beheer Rijk

ha

5.007

5.351

5.185

– Uiterwaarden in beheer Rijk

ha

5.351

Binnenwateren

km2

3.050

3.049

3.047

Hoofdvaarwegennet

2

Bediende objecten

Hoofdwatersysteem

3

Dammen, dijken en duinen, uiterwaarden w.o.:

Bediende objecten:
– Stormvloedkeringen

stuks

6

6

6

– Spui- en uitwateringssluiskolken

stuks

84

86

85

– Stuwcomplexen

stuks

10

10

10

– Gemalen

stuks

19

20

20

Toelichting:
1. Hoofdwegennet
– Algemeen beeld periode 2018-2020: De omvang van het hoofdwegennet
neemt toe door grote verbredingsprojecten. In een aantal van deze
projecten worden spitsstroken omgezet naar permanente rijstroken,
waardoor de lengte spitsstroken afneemt. De rijbaanlengte hoofdrijbaan
is in 2018 toegenomen door de aanleg van de nieuwe N18; in 2019 is
de oude N18 grotendeels overgedragen aan de betreffende gemeenten,
waardoor de rijbaanlengte weer afnam.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

98

–

Specifiek 2020: De uitbreiding van het Hoofdwegenet in 2020 komt op
conto van de projecten «A1 Apeldoorn - Azelo», «A16/N3 Dordtse Kil» en
«SAA-3 A9 Holendrecht - Diemen (Gaasperdammerweg)», met daarin
de nieuwe Gaasperdammertunnel. Er zijn twee nieuwe ecoducten gerea­
liseerd: in de N200 bij Halfweg en in de A1 bij Deventer; het totale aantal
ecoducten is toch afgenomen door dataverbeteringen, omdat drie
ecopassages onder de rijksweg ten onrechte als ecoduct waren geclas­
sificeerd. Verder is de oude sneldienststeiger (aanleginrichting) bij
Harlingen, die niet meer in gebruik was, verwijderd.
2. Hoofdvaarwegennet:
– Algemeen beeld periode 2018-2020: De omvang van het vaarwegennet
is vrij stabiel. De meeste veranderingen hebben in 2020 plaatsgevonden.
In 2019 heeft alleen een wijziging in de bediende objecten plaatsge­
vonden: de derde kolk bij de Beatrixsluis is in gebruik genomen en de
Paddepoelsterbrug is buiten gebruik gesteld door aanvaring.
– Specifiek 2020: De lengte vaarwegen neemt af als gevolg van de
overdrachten van het Oude Maasje en het Zuiderkanaal naar het
Waterschap Brabantse Delta. Het aantal vuurtorens neemt toe door
een overdracht naar Rijkswaterstaat van de vuurtoren Fort Oranje op St.
Eustatius. Het aantal bediende objecten neemt toe als gevolg van de
aanleg van de Reevesluis en de tweede sluiskolk bij sluis Eefde.
3. Hoofdwatersysteem:
– Algemeen beeld periode 2018-2020: De omvang van het beheerde
oppervlak hoofdwatersysteem neemt af, onder andere door de
verbreding van de Houtribdijk in 2019. De omvang van de uiterwaarden
varieert. Enerzijds door aanleg en anderzijds door overdrachten naar
diverse partijen. In 2019 is het aantal bediende objecten in totaal met drie
toegenomen door de registratie van een gemaal en spuimiddel bij Sluis
II en een spuimiddel bij Sluis IV.
– Specifiek 2020: Het wateroppervlak neemt af, onder andere als gevolg
van de overdrachten van het Oude Maasje en het Zuiderkanaal naar
het Waterschap Brabantse Delta. De primaire en niet-primaire keringen
nemen af door overdrachten naar andere partijen zoals een aantal
voorhavendijken naar het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden.
In 2020 is de omvang uitwaarden afgenomen, met name door
overdrachten naar andere partijen. Bijvoorbeeld de overdracht van de
Reevediep uiterwaarden naar Staatsbosbeheer. In 2020 is het aantal
spui- en uitwateringssluiskolken gelijk gebleven. Het totale aantal is toch
met één afgenomen door dataverbeteringen, omdat een waterregule­
ringswerk ten onrechte als spuisluis was geclassificeerd. De afname van
86 naar 85 is zodoende puur administratief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

99

Budgetten Instandhouding Hoofdwegennet, Hoofdvaarwegennet en
Hoofdwatersysteem
Tabel 67 Budget en realisatie verkeers-/watermanagement en Beheer en onderhoud RWS (bedragen x €1.000)
Artikelonderdeel

Begroting

Realisatie

Verschil

2020

2020

2020
298

Toelichting

Hoofdwegen
IF 12.01

Verkeersmanagement

3.811

4.109

IF 12.06.02

Verkeersmanagement Landelijke Taken

20.477

20.834

357

IF 12.02.01

Beheer en Onderhoud

501.379

700.022

198.643

1

IF 12.06.02

Beheer en Onderhoud Landelijke Taken

19.460

41.390

21.930

2

545.127

766.355

221.228

2.180

Totaal realisatie Verkeersmanagement en Beheer en Onderhoud Hoofdwegen
Hoofdvaarwegen
IF 15.01

Verkeersmanagement

8.830

11.010

IF 15.06.02

Verkeersmanagement Landelijke Taken

5.589

5.682

93

IF 15.02.01

Beheer en Onderhoud

331.829

335.809

3.980

IF 15.06.02

Beheer en Onderhoud Landelijke Taken

5.180

5.686

506

351.428

358.187

6.759

Totaal realisatie Verkeersmanagement en Beheer en Onderhoud Hoofdvaarwegen

3

Hoofdwatersysteem
DF 3.01.01

Watermanagement

7.336

7.458

122

DF 5.02.01

Watermanagement Landelijke Taken

4.088

3.956

‒ 132

DF 3.02.01

Beheer en Onderhoud Waterveiligheid

81.685

91.761

10.076

DF 3.02.02

Beheer en Onderhoud Zoetwatervoorziening

27.739

29.190

1.451

DF 5.02.01

Beheer en Onderhoud Landelijke Taken Waterveiligheid

7.159

7.045

‒ 114

DF 5.02.01

Beheer en Onderhoud Landelijke Taken
Zoetwatervoorziening

2.425

2.465

40

130.432

141.875

11.443

1.026.987

1.266.417

239.430

Totaal realisatie Watermanagement en Beheer en Onderhoud Hoofdwatersysteem
Totaal realisatie verkeers-/watermanagement en Beheer en Onderhoud RWS

4

Toelichting
Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties)
tussen de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de
toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De hogere realisatie dan begroot bij Beheer en Onderhoud betreft
voornamelijk de uitgaven voor de versnelling aan onderhoudswerk­
zaamheden. Er is extra budget vrijgemaakt voor maatregelen die direct
effect hebben op het verminderen van (ver)storingen en relatief snel zijn
in te passen in de onderhoudsprogrammering van RWS
(€ 122,4 miljoen). Deze maatregelen op het Hoofdwegennet zijn met
name gericht op de verlichting, geleiderails, en fauna-afrastering
(Kamerbrief 29 385, nr. 106). Daarnaast zijn er extra uitgaven geweest
voor geluidsmaatregelen naar aanleiding van de actualisatie van het
geluidsplafond (€ 49,0 miljoen).
2. De hogere realisatie dan begroot wordt voornamelijk veroorzaakt door
uitvoering van CO2-reducerende maatregelen in het kader van het
‘Urgenda I-pakket’ (€ 10 miljoen). In het kader van de klimaatenveloppe
heeft het kabinet middelen beschikbaar gesteld voor circulaire
maatregelen in de GWW waarmee CO2- reductie kan worden gereali­
seerd zoals door recycling en hergebruik van asfalt, beton en staal in
de infrasector (€ 1 miljoen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

100

3. De hogere realisatie dan begroot bij Beheer en Onderhoud wordt
voornamelijk veroorzaakt door een versnelling van onderhoudswerk­
zaamheden. Op het hoofdvaarwegennet zijn extra werkzaamheden
uitgevoerd ten behoeve van damwanden, bedieningsinstallaties van
sluizen en baggerwerkzaamheden.
4. De belangrijkste oorzaken voor de hogere realisatie bij Beheer en
Onderhoud Waterveiligheid zijnde in 2020 aangebrachte versnelling van
beheer- en onderhoudswerkzaamheden (€ 4,9 miljoen), herstart van de
aanpassing besturingssysteem Maeslantkering (€ 3,5 miljoen) en
verwerking van de prijsbijstelling 2020 (€ 1,5 miljoen).
Tabel 68 Budget en realisatie Vervanging en Renovatie RWS (bedragen x €1.000)
Artikelonderdeel

Begroting

Realisatie

Verschil

2020

2020

2020

Toelichting

IF 12.02.04

Vervanging en
Renovatie
Hoofdwegennet

190.701

127.107

‒ 63.594

1

IF 15.02.04

Vervanging en
Renovatie
Hoofdvaarwegennet

66.245

51.650

‒ 14.595

2

DF 3.02.03

Vervanging en
Renovatie
Hoofdwatersysteem

Totaal realisatie Vervanging en Renovatie Rijkswaterstaat

16.493

15.482

‒ 1.011

273.439

194.239

‒ 79.200

Toelichting
Onderstaand wordt een toelichting gegeven op de verschillen (de mutaties)
tussen de begroting en de realisatie, zie voor de gehanteerde norm de
toelichting ‘normering jaarverslag’ zoals opgenomen in de leeswijzer.
1. De lagere realisatie bij Hoofdwegennet wordt veroorzaakt door een
kasschuif van 2020 naar 2021 die in de ontwerpbegroting 2021 is
verwerkt voor de projecten:
– Suurhoffbrug (- € 16,0 miljoen),
– N3 Wantijbrug (- € 10,6 miljoen),
– Brug de Noord (- € 9,2 miljoen),
– Systemen voor bediening, beveiliging en bewaking van tunnels (€ 6,5 miljoen) en
– A73 Roertunnel en Swalmentunnel (- € 4,2 miljoen).
2. De lagere realisatie bij Hoofdvaarwegennet wordt veroorzaakt doordat
RWS een minder groot beroep heeft gedaan op de reservering VenR, wat
heeft geleid tot een lagere uitgaven van €7,6 miljoen. Daartegenover
staan hogere uitgaven bij de volgende projecten :
– VenR Groot Onderhoud Stuwen (€ 7,3 miljoen) door herstelwerk­
zaamheden aan de stuw Linne;
– Modernisering Objecten Bediening Zeeland (MOBZ) Renovatie en
Vernieuwing (€ 2,7 miljoen) Dit komt doordat vanwege de hinder­
planning de realisatie van twee bruggen is omgedraaid. Hierdoor zijn
kosten eerder gemaakt dan in de oorspronkelijke planning was
voorzien.
– Onderzoeksprogramma V&R (€ 1,8 miljoen). Er zijn meer
onderzoeken uitgevoerd in 2020 dan eerder gepland
Balanspost Nog uit te voeren werkzaamheden
RWS is een agentschap met een baten lasten administratie. Bij de instelling
van het agentschap is met het ministerie van Financiën afgesproken dat
RWS geen resultaat (verlies of winst) mag behalen op de kosten die worden
gemaakt voor activiteiten die door de markt worden verricht. De middelen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

101

die aan het einde van een boekjaar tekort of over zijn , worden op de balans
van RWS verantwoord onder de post Nog Uit Te voeren Werkzaamheden
(NUTW).
Via deze balanspost kunnen middelen eerder of later worden aangewend
dan oorspronkelijk voorzien. Deze werkwijze is analoog aan de werkwijze
die wordt gevolgd op het Deltafonds en het Infrastructuurfonds. Daar wordt
immers een saldo dat in enig jaar ontstaat meegenomen naar of verrekend
met het volgende begrotingsjaar.
Deze post omvat overigens meer. Onder andere ook de mee- en tegenvallers
op beheer- en onderhoudscontracten komen in deze balanspost. Tijdens
de voorbereiding en uitvoering van werkzaamheden kan immers blijken dat
deze op een later of eerder moment gerealiseerd zullen worden dan bij
het opstellen van de programmering en begroting was voorzien. Dit kan
komen door:
– het moeten inpassen van maatregelen die niet waren voorzien;
– wijzigende marktomstandigheden, met kostprijzen die sneller stijgen
dan eerder geraamd. Dit leidt tot aanbestedingstegenvallers;
– gebrek aan beschikbare capaciteit bij de uitvoeringsorganisatie of op
de markt.
De omvang van deze balanspost wordt aan het eind van ieder jaar bepaald
door de kosten in dat jaar van de opbrengsten af te trekken. De balanspost
wordt in een volgend jaar weer aan de opbrengsten toegevoegd.
Hieronder worden de belangrijkste posten toegelicht die de opbouw van
de post NUTW per ultimo 2020 bepalen. Het overgrote deel van de post
betreft de SLA Beheer en onderhoud en Verkeer- en watermanagement
inclusief de Landelijke Taken.
Tabel 69 Ontwikkeling post NUTW RWS (bedragen x € 1 miljoen)
Omschrijving

Bedrag x € 1 miljoen
2019

2020

Toelichting

Beheer en onderhoud en verkeersmanagement
1) Hoofdwatersysteem

254

216

1

2) Hoofdwegennet

7

‒9

2

3) Hoofdvaarwegennet

94

125

3

Subtotaal Beheer en onderhoud en verkeersmanagement inclusief Landelijke Taken

355

333

4) Hoofdwatersysteem

32

54

4

5) Hoofdwegennet

79

85

5

6) Hoofdvaarwegennet

22

9

6

7) Overig

29

37

7

Subtotaal Overig

162

186

Totaal

517

519

Overig1

1 De post ‘Overig’ bestaat uit opgedragen maatregelen voor onder andere achterstallig onderhoud vaarwegen en uit opgedragen maatregelen voor kwaliteit leefomgeving.
De kosten voor deze opgedragen maatregelen worden in 2021 en later gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

102

Toelichting
1. Aan de balanspost op Hoofdwatersysteem is € 34 miljoen onttrokken ter
dekking van middelen die al in de begroting 2015 beschikbaar zijn
gesteld voor het artikel waterkwaliteit op het Deltafonds. Deze middelen
zijn aan dat artikel toegevoegd in de jaren 2017 t/m 2023. De
onderliggende werkzaamheden worden in deze periode uitgevoerd.
Het grootste deel van de € 216 miljoen voor Hoofdwatersysteem heeft
betrekking op kustlijnzorg: € 134 miljoen. Vorig jaar was dit nog
€ 116 miljoen. Dit omdat het in 2011 gewijzigde aanbestedingsbeleid
heeft geleid tot meer en eerdere meevallers dan verwacht en doordat
de opdrachtnemers binnen de hen gegeven vrijheid de daadwerkelijke
zandsuppleties naar achteren schuiven. De stijging wordt voornamelijk
veroorzaakt doordat de activiteiten in 2020 stil hebben gelegen vanwege
de stikstofproblematiek.
Het resterende saldo van € 82 miljoen wordt gebruikt voor noodzakelijke
onderhoudsmaatregelen in 2021 en verder.
2. Medio 2020 was gebleken dat in de huidige meerjarige onderhoudspe­
riode (2018-2021) spanning bestaat tussen het budgettair kader en de
budget behoefte van RWS voor beheer en onderhoud. Bij Najaarsnota
is daarom besloten € 103 miljoen middels het saldo over te hevelen naar
2020 en bij Voorjaarsnota 2021 dit bedrag vanuit de Investeringsruimte
op artikel 20.05.01 naar artikel 12 te boeken. Eind 2020 blijkt sprake te
zijn van een beperkt tekort. Dit wordt aangevuld in 2021.
3. In het saldo op Hoofdvaarwegennet heeft voor € 17 miljoen betrekking
op Reeds Uitgevoerd Werk. Het gaat om de Overdracht van de Gekana­
liseerde Hollandsche IJssel aan het Waterschap. De toekomstige beheeren onderhoudslasten zijn toen in één keer afgekocht. Deze post loopt af
in jaarlijkse porties van € 3 miljoen.
De rest van het saldo (€ 142 miljoen) betreft nog uit te voeren werk. Dit
saldo is gestegen, hoewel er in 2020 meer kosten zijn gemaakt dan in
2019. In de SLA 2018-2021 was echter uitgegaan van een nóg hogere
productie en daarom is in 2020 ook meer agentschapsbijdrage
ontvangen dan in 2019. Deze hogere productie is niet geheel gereali­
seerd, er zijn maatregelen naar latere jaren doorgeschoven.
4. Van de € 54 miljoen voor Hoofdwatersysteem heeft € 36 miljoen
betrekking op Herstel en Inrichting en € 12 miljoen op Verkenningen en
Planuitwerkingen.
5. Van de € 85 miljoen op het Hoofdwegennet is € 56 miljoen bestemd voor
servicepakketten zoals Meer Veilig, € 19 miljoen voor file-aanpak en
€ 10 miljoen voor planuitwerkingen.
6. De balanspost op het Hoofdvaarwegennet heeft bijna volledig
betrekking op NoMo AOV.
7. De balanspost overig heeft voor € 21 miljoen betrekking op projecten die
Rijkswaterstaat uitvoert in Caribisch Nederland. De stijging ten opzichte
van eind 2019 wordt grotendeels veroorzaakt door extra budget dat is
toegevoegd voor het incident met de tanker Bow Jubail (€ 5 miljoen).
Uitgesteld en achterstallig onderhoud
Bij het in stand houden van de infrastructuur, zoals beschreven bij de onder­
houdsprogrammering, staat een veilig gebruik altijd voorop. Binnen dat
kader wordt op basis van de technische staat bekeken wat een goed moment
is voor onderhoud, renovatie of vervanging (LCC). Dit zorgt ervoor dat een
deel van het onderhoud wordt uitgesteld naar latere jaren. Voor een deel
gebeurt dit om werk-met-werk te combineren (ander onderhoudswerk of
grotere renovatie-, vervangings- of aanlegprojecten) of de hinder voor de
gebruikers te beperken. Voor een ander deel gebeurt dit omdat onvoorziene

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

103

gebeurtenissen plaatsvinden en er maatregelen prioritair moeten worden
ingepast die niet waren voorzien. De omvang van het uitgesteld onderhoud
wordt jaarlijks gemonitord.
Het bepalen van de omvang van het uitgesteld onderhoud is geoperatio­
naliseerd door te kijken welke onderhoudsmaatregelen per 1 januari van
enig jaar op basis van het gebruikte onderhoudsregime een geadviseerd
onderhoudsmoment hadden voor dat jaar. Voor het bepalen van de omvang
van het achterstallig onderhoud is van de uitgestelde onderhoudsmaatre­
gelen beoordeeld of de assets niet meer voldoen aan de geldende veilig­
heidsnormen en/of prestatieafspraken.
In onderstaande tabel is de totale omvang van het volume aan uitgesteld
en achterstallig onderhoud per modaliteit van eind 2016 tot eind 2020
weergegeven. De oploop van het uitgestelde onderhoud kent diverse
oorzaken. Zo spelen bijvoorbeeld wijzigende marktomstandigheden een
rol, doen zich onvoorziene gebeurtenissen voor, die met hoge prioriteit
moeten worden opgepakt en kan gebrek aan beschikbare capaciteit bij de
uitvoeringsorganisatie of op de markt van invloed zijn.
Dat de stijgende trend in 2020 iets is getemporiseerd en in het geval van
het hoofdwegennet en hoofdvaarwegennet zelfs beperkt afgenomen. Dit
komt doordat extra budget is ontvangen met de impuls (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2019–2020, 35 300 A, nr. 5) en het Versnellingspakket (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 29 385, nr. 106). Hierdoor kon meer
onderhoud worden uitgevoerd. Verder is bij het Hoofdwegennet het budget
dat uit eerdere jaren beschikbaar was uit de balanspost Nog Uit te voeren
Werkzaamheden (NUTW) nagenoeg volledig ingezet. Bij Najaarsnota is
verder € 103 miljoen middels het saldo versneld naar 2020. Hierdoor is de
groei van het uitgesteld onderhoud geremd.
Ten behoeve van de langjarige instandhoudingsbehoefte (budget en
capaciteit) is het beeld verscherpt door externe audits die in 2019 en 2020
zijn uitgevoerd op de budgetbehoefte voor instandhouding van RWS. Over
de uitkomsten hiervan is de Kamer eind 2020 geïnformeerd (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2020-2021, 35570 A nr. 46). Uit deze onderzoeken blijkt dat de
budgetbehoefte voor de periode 2022–2035 in de orde van gemiddeld
€ 1 miljard per jaar hoger ligt dan het beschikbare budget, zonder dat het
uitgesteld onderhoud wordt ingelopen. Dit betekent dat zonder aanvullend
budget het uitgesteld onderhoud naar verwachting in de toekomst verder
zal oplopen.
Tabel 70 Realisatie uitgesteld onderhoud (bedragen x € 1 miljoen)
2017
Volume
uitgesteld
onderhoud

2018

Waarvan
achterstallig

Volume
uitgesteld
onderhoud

2019

Waarvan
achterstallig

Volume
uitgesteld
onderhoud

2020

Waarvan
achterstallig

Volume
uitgesteld
onderhoud

Waarvan
achterstallig

Hoofdwegennet

314

3

353

1

552

7

544

12

Hoofdvaarwegen

350

36

414

37

493

3

487

9

Hoofdwatersysteem1

80

6,81

106

8

106

8

159

1

Totaal

744

45

873

46

1.151

18

1.190

22

1 Hierbij zijn de kosten voor de kustlijnzorg buiten beschouwing gelaten. Dit is gedaan omdat de opdrachtnemer de vrijheid heeft de suppleties uit te voeren binnen de door
het contract bepaalde periode, met een beperkte mogelijkheid tot uitloop.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

104

Onderdeel B - Instandhouding netwerk ProRail
(Hoofdspoorweginfrastructuur)
De prestaties van de Hoofdspoorweginfrastructuur wordt gemeten en
uitgedrukt in prestatie-indicatoren. De prestatieafspraken met ProRail zijn
opgenomen in de tienjarige beheerconcessie en de jaarlijkse beheer­
plannen. Onderstaand wordt ingegaan op de door ProRail geleverde
prestaties, de areaalgegevens, de gerealiseerde budgetten intandhouding
en op het volume uitgesteld en achterstallig onderhoud.
Prestaties ProRail
Per 1 januari 2008 wordt ProRail aangestuurd op output. Dat betekent dat
de Minister van IenW afspraken maakt met ProRail over de te realiseren
prestaties op basis van een resultaatverplichting. Met ingang van de Beheer­
concessie 2015–2025 worden voor de kernprestatie-indicatoren (KPI’s)
bodemwaarden afgesproken. Die prestaties worden jaarlijks opgenomen in
het beheerplan van ProRail. De Minister van IenW moet instemmen met
de prestaties waarvoor bodemwaarden gelden. De Tweede Kamer wordt
jaarlijks in een separate brief over de jaarverantwoording van ProRail
geïnformeerd.
Tabel 71 Prestatie-indicatoren ProRail
Kern Prestatie-indicator

Bodem-waarde1

Streef-waarde

Realisatie 2019

Realisatie 2020

Klantoordeel reizigersvervoerders

6

7

7

7

Klantoordeel goederenvervoerders

6

7

5

6

Reizigerspunctualiteit HRN 5 minuten (gezamenlijk met NS)

88,9%

91,1%

92,6%

93,5%

Reizigerspunctualiteit HRN 15 minuten (gezamenlijk met NS)

96,7%

97,3%

97,7%

97,9%

Reizigerspunctualiteit HSL 5 minuten (gezamenlijk met NS)

82,1%

82,1%

83,4%

85,2%

Treinpunctualiteit reizigersverkeer totaal 3 minuten

86,8%

89,9%

91,9%

nvt

Treinpunctualiteit regionale series 3 minuten

92,4%

93,4%

95,2%

96,1%

Transitotijd goederenvervoer

7,5%

3,8%

3,40%

3,20%

Geleverde treinpaden

97,5%

98,2%

98,5%

98,5%

610

546

436

361

Impactvolle storingen op de infra

1 Toelichting bodemwaarde: Waarde voor het jaarlijks minimaal te realiseren prestatieniveau op een prestatie indicator. In het geval van de prestatie indicatoren ‘Impactvolle
storingen op de infra’ en ‘Transitotijd goederenvervoer’ geldt een maximum.

Bron: Jaarrapporage ProRail 2020
Toelichting
In 2020 zijn alle bodemwaarden gehaald en met uitzondering van het klant­
oordeel goederenvervoerders ook alle streefwaarden. Ook zijn alle gereali­
seerde waarden in 2020 gelijk of hoger dan in 2019.
Ontwikkeling van het areaal
Hieronder wordt inzicht gegeven in de omvang van het areaal in beheer bij
ProRail ultimo 2019. Ten tijde van het opstellen van dit jaarverslag zijn nog
niet alle gegevens over het areaal van ProRail per einde 2020 beschikbaar.
Volledigheidshalve is hieronder de meest recente informatie opgenomen
ten aanzien van het areaal van ProRail.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

105

Tabel 72 Areaal netwerken ProRail
Areaal

Eenheid

Realisatie 2019

Realisatie 2020

km

7.097

n.n.b.

Wissels

stuks

6.560

n.n.b.

Overwegen

stuks

2.477

n.n.b.

Seinen

stuks

11.586

n.n.b.

Beweegbare bruggen

stuks

67

n.n.b.

Tunnels

stuks

26

n.n.b.

Stations

stuks

400

n.n.b.

Spoorlengte

Bron: Jaarrekening ProRail 2019
Budgetten Instandhouding ProRail
In onderstaand overzicht is het verschil tussen de vastgestelde begroting en
de realisatie opgenomen. In bijlage 1 van dit jaarverslag is nadere
informatie opgenomen over de betalingen door IenW aan ProRail.
Tabel 73 Budget en realisatie instandhouding ProRail (bedragen x €1 miljoen)
Begroting

Realisatie

Verschil

Artikelonderdeel

2020

2020

2020

IF 13.02

1.472

1.506

34

IF 13.07

10

10

0

1.482

1.516

34

Totaal realisatie instandhouding HSWI

Toelichting
1

Toelichting
1. In 2020 is € 34 miljoen (inclusief btw) meer aan subsidie aan ProRail
betaald dan oorspronkelijk was begroot. Dit wordt veroorzaakt door de
prijsbijstelling 2020 (€ 24 miljoen), het doorgeschoven saldo uit 2019
(€ 14 miljoen), het doorgeschoven saldo naar 2021 (- € 6 miljoen) en de
vaststelling van de subsidie 2019 (€ 2 miljoen, zie ook de ontvangsten op
artikelonderdeel 13.09). Afrekening van de subsidie 2020 vindt plaats via
de vaststelling van de subsidie na afloop van het jaar.
Uitgesteld en achterstallig onderhoud
In het onderzoek naar de instandhoudingskosten van ProRail dat in 2020
door PwC/Rebel is uitgevoerd is tevens een analyse uitgevoerd naar het
uitgesteld en achterstallig onderhoud van de spoorassets (Kamerstukken II
2019/20, 35570, nr. 46). Uit deze analyse blijkt dat er sprake is van enig
uitgesteld onderhoud. De risico’s van het uitgesteld onderhoud lijken
beperkt, omdat een groot deel van dit uitgesteld onderhoud weloverwogen
en bewust ontstaat omdat dit past binnen haar asset management strategie.
In incidentele gevallen is sprake van achterstallig onderhoud.
In haar Staat van de Infra concludeert ProRail dat de technische staat van
de Nederlandse spoorinfrastructuur in 2019, net als in 2017, gemiddeld goed
is (Kamerstukken II 2019/20, 35570, nr. 46). Er was over het geheel bezien
sprake van weinig storingen en het spoor is veilig en betrouwbaar. Met
uitzondering van de situatie in het Rotterdamse havengebied dat de laatste
jaren veel hinder ondervond door onverwachte infrastoringen, wat tot
hinder voor de goederenvervoerders leidde. Waar ProRail met het vorige
rapport nog constateerde dat vooral wissels en spoor aan het verouderen
waren, concludeert ProRail dat deze objecten niet verder verouderd zijn ten
opzichte van 2017. ProRail concludeert dat er nauwelijks sprake is van
achterstallig onderhoud, behoudens in het havengebied Rotterdam. In 2020
heeft ProRail in het kader van ‘infra op orde’ stappen gezet om de huidige
onderhoudsachterstanden op de havenspoorlijn in de komende twee jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

106

weg te werken. De Staat van de Infra zal voortaan jaarlijks verschijnen,
waarmee jaarlijks de actuele technische toestand van het areaal inzichtelijk
is gemaakt.
Balansposten ProRail
Tussen IenW en ProRail is sprake van een subsidierelatie waarbij is
afgesproken dat:
– Overschotten en tekorten bij ProRail op uitgevoerde werkzaamheden
(prijsverschillen, zoals aanbestedingsmeevallers) worden toegevoegd
c.q. onttrokken aan de egalisatiereserve op de balans bij ProRail. De
egalisatiereserve mag maximaal + of ‒ 5% van de (vijfjaars gemiddelde)
subsidie bedragen.
– Overschotten bij ProRail die betrekking hebben op verleende subsidies
die pas later in de tijd benodigd blijken te zijn (hoeveelheidsverschillen),
worden jaarlijks, na vaststelling van de subsidie, terugbetaald aan IenW
en weer toegevoegd aan de middelen in het Infrastructuurfonds, waarna
ze door ProRail weer kunnen worden aangevraagd in het jaar dat deze
middelen alsnog benodigd zijn.
Ten tijde van het opstellen van dit jaarverslag zijn de gegevens van de
balansposten van ProRail per eind 2020 nog niet beschikbaar. Volledig­
heidshalve is hieronder de meest recente informatie opgenomen ten
aanzien van de balansposten ProRail.
Tabel 74 Balansposten ProRail (bedragen x € 1 miljoen)
BOV

Aanleg

Totaal

Vooruit ontvangen bijdragen van derden (per saldo)

184

79

263

Vooruit ontvangen bijdragen van IenW (per saldo)

27

6

33

Vooruit ontvangen bijdragen

211

85

296

Nog te egaliseren investeringsbijdragen

105

37

142

Nog te egaliseren exploitatiebijdragen

‒ 53

0

‒ 53

52

37

89

Nog te egaliseren bijdragen
Getroffen voorzieningen en overige reserves

78

Saldo van nog te betalen kosten en vooruitbetaalde kosten

‒ 43

Nog te betalen kosten

35

Liquide middelen per 31-12-2019

420

Bron: Jaarrekening ProRail 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

107

Bijlage 3: Lijst van afkortingen
AIS

Automatic Identification System

AKI

Automatische Knipperlichtinstallaties

AOV

Achterstallig Onderhoud Vaarwegen

APB

Activiteitenplan en Begroting

ATB-Vv

Automatische Treinbeïnvloeding – Verbeterde versie

BCF

BTW-Compensatiefonds

BDU

Brede Doeluitkering

BenO

Beheer en Onderhoud

BOV

Beheer, Onderhoud en Vervanging

BR

Betuweroute

BRG

Bestaand Rotterdams Gebied

BZK

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

CSZK

Commando Zeestrijdkrachten

DBFM

Design, Build, Finance and Maintain

DF

Deltafonds

DSSU

Doorstroommaatregelen station Utrecht

DVM

Dynamisch Verkeersmanagement

ERMTS

European Rail Traffic Management System

EU

Europese Unie

EVT

Eigen Veerdienst Terschelling

EZ

Ministerie van Economische Zaken

G3

de drie stadsregio’s Amsterdam, Rotterdam en Haaglanden

GF

Gemeentefonds

GIV

Geïntegreerde contractvormen

GSM-R

GSM-Rail

HRN

Hoofdrailnet

HSA

High Speed Alliance

HSL

Hogesnelheidslijn

HVWN

Hoofdvaarwegennet

HWN

Hoofdwegennet

IenW

Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat

IBOI

Index voor de Bruto Overheidsinvesteringen

IF

Infrastructuurfonds

IMPULS

Plan van aanpak Beheer en Onderhoud

IPO

Interprovinciaal Overleg

KPI

Kernprestatie indicatoren

LocoV

Landelijk Overleg Consumentenbelangen Openbaar Vervoer

LTSa

Lange Termijn Spooragenda

KWC

Kustwachtcentrum

LCC

Life Cycle Costs

LVO

Landelijk Verbeterprogramma Overwegen

MIRT

Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport

MJPO

Meerjarenprogramma Ontsnippering

MKS

Missiekritieke Systemen

MOBZ

Modernisering Object Bediening Zeeland

NDW

Nationale Databank Wegverkeergegevens

NoMo

Nota Mobiliteit

NoMO AOV

Nota Mobiliteit Achterstallig Onderhoud Vaarwegen

NS

Nederlandse Spoorwegen

NSP

Nieuwe Sleutelprojecten

OTB

Ontwerp Tracébesluit

OV

Openbaar Vervoer

OVS

Openbaar Vervoer en Spoor

OV SAAL

Openbaar Vervoer Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

108

OVT

Openbaar Vervoer Terminal

PF

Provinciefonds

PHS

Programma Hoogfrequent Spoorvervoer

PB

Projectbesluit

PKB

Planologische Kernbeslissing

PMR

Project Mainportontwikkeling Rotterdam

PPS

Publiek-Private Samenwerking

PVVO

Programma Verbeteren Veiligheid Overwegen

REP

Ruimtelijk Economisch Programma

RINK

Risico inventarisatie natte kunstwerken

RMf

Regionale Mobiliteitsfondsen

RSP

Regiospecifiek Pakket

RVB

Rijksvastgoedbedrijf

RWS

Rijkswaterstaat

SAA

Schiphol – Amsterdam – Almere

SLA

Service Level Agreement

SVIR

Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte

SWUNG

Samen Werken aan de Uitvoering van Nieuw Geluidbeleid

TB

Tracébesluit

TEN-T

Trans Europese Transport Netwerken

TPN

Trade Port Noord

UvW

Unie van Waterschappen

V&R

Vervanging en Renovatie

VNG

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

WenR

Ministerie van Wonen en Rijksdienst

ZZL

Zuiderzeelijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

109

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 830 A, nr. 1

110