Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1362

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 maart 2014
Hierbij bieden wij u de geannoteerde agenda aan van de informele Raad
Buitenlandse Zaken («Gymnich») van 4 en 5 april 2014.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-21501-02-1362
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1362

1

GEANNOTEERDE AGENDA INFORMELE RAAD BUITENLANDSE
ZAKEN («GYMNICH») VAN 4 EN 5 APRIL 2014
Op 4 en 5 april 2014 komen de EU-Ministers van Buitenlandse Zaken in
Athene bijeen voor de reguliere informele bijeenkomst van de Raad
Buitenlandse Zaken («Gymnich»). De Ministers zullen spreken over de
ontwikkelingen in de directe buurlanden van de EU, zowel in het Oosten
als in het Zuiden. Nadruk van de bespreking zal in het bijzonder op
Oekraïne liggen. Voor een deel van de bijeenkomst zijn de EU-kandidaatlidstaten uitgenodigd.
Uw Kamer is meest recentelijk geïnformeerd over de situatie in Oekraïne
en het beleid van Nederland en de EU in het verslag van de Raad
Buitenlandse Zaken van 18 maart jl. (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1359).
Voorafgaand aan het Algemeen Overleg van 26 maart a.s. ontvangt uw
Kamer tevens het verslag van de Europese Raad van 20–21 maart, waarin
wordt ingegaan op de besprekingen en conclusies van de Europese Raad
over Oekraïne.
Het kabinet maakt graag gebruik van deze geannoteerde agenda om uw
Kamer te informeren over de recente discussies over Oekraïne in OVSE-,
RvE- en VN-kader.
Tot slot ontvangt uw Kamer met deze brief nadere informatie over de
Nederlandse inzet bij de EU-Afrika Top op 2 en 3 april a.s. in Brussel, zoals
toegezegd tijdens het algemeen overleg over de Raad Algemene Zaken en
de Europese Raad op 13 maart jl.
Stand van zaken internationale discussies over Oekraïne (OVSE,
RvE en VN)
NB: voor de meest recente ontwikkelingen ten aanzien van Oekraïne in de
NAVO wordt verwezen naar de geannoteerde agenda van de aanstaande
NAVO-ministeriële, die uw Kamer op vrijdag 21 maart is toegegaan.
OVSE
De Oekraïense interim-minister van Buitenlandse Zaken, Desjtsjytsja, heeft
op 20 maart jl. de Permanente Raad van de OVSE toegesproken. Hij gaf de
Oekraïense visie op de huidige situatie weer en benadrukte dat Oekraïne
niet langer te maken had met een intern conflict maar met agressie van
een ander land. Tegelijkertijd wil Oekraïne de dialoog met Rusland
aangaan. Hij vond daarvoor krachtige steun bij de Westerse landen.
Over het mandaat van een brede OVSE Monitoring Missie wordt nog
onderhandeld, vooral de geografische reikwijdte daarvan. De Europese
Unie heeft gezegd een bijdrage aan een dergelijke missie te willen
leveren. Indien de komende dagen geen overeenstemming over deze
monitoringsmissie kan worden bereikt zal de Europese Unie voorbereidingen treffen voor een monitoringsmissie onder EU-vlag.
De missie waarmee de OVSE de Oekraïense presidentsverkiezingen van
25 mei zal waarnemen, is op 20 maart van start gegaan. Deze missie zal
op haar hoogtepunt ongeveer 1.000 waarnemers omvatten. De militaire
waarnemingsmissie onder het Weens Document is afgesloten op 20 maart
jl. Helaas kreeg deze missie geen toegang tot de Krim. Mogelijkheden
voor vervolgmissies onder de verschillende bestaande wapenbeheersingsregimes worden onderzocht. Indien opportuun zal Nederland
daaraan een actieve bijdrage leveren, opnieuw in de vorm van militaire
waarnemers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1362

2

Voorts is de OVSE, op verzoek van Oekraïne, begonnen met een
«Nationale Dialoog»-project. Doelstelling is het identificeren van
mogelijke OVSE-activiteiten gericht op het scheppen van vertrouwen
tussen de verschillende delen van de Oekraïense samenleving. In het
projectteam van 15 internationale experts neemt ook een Nederlander
deel.
Raad van Europa
Een delegatie van de Parlementaire Assemblee (PACE) van de Raad van
Europa, onder leiding van parlementsvoorzitter Anne Brasseur, zal van 22
tot 24 maart een bezoek brengen aan Kiev, Donetsk en Lviv. De delegatie
zal rapport uitbrengen over de situatie in Oekraïne met het oog op een
debat in PACE, dat plaats zal vinden in de plenaire sessie van 7 tot 11 april
a.s. De delegatie spreekt onder andere met de interim-president, de
premier en de Ministers van Binnenlandse en Buitenlandse Zaken.
Daarnaast wordt met politieke partijen gesproken en een voorman van de
Krim Tataren.
Op 13 maart jl. heeft Oekraïne bij het Europees Hof voor de Rechten van
de Mens een zogeheten «interstatelijke zaak» (ook wel «statenklacht»
genoemd) aanhangig gemaakt tegen Rusland. Oekraïne heeft het Hof
daarbij tevens verzocht Rusland bij wijze van voorlopige maatregel op te
dragen zich te onthouden van handelingen die het leven en de
gezondheid van burgers in Oekraïne in gevaar brengen.
Op basis van Regel 39 van zijn procedureregels heeft het Hof het verzoek
om een voorlopige maatregel toegewezen. Met dien verstande dat beide
betrokken staten worden opgeroepen zich te weerhouden van handelingen, in het bijzonder militaire handelingen, die mogelijk een inbreuk
zouden betekenen op de rechten die het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens aan de burgers geeft. Beide staten zijn gevraagd om
het Hof zo snel mogelijk te informeren welke maatregelen zij hebben
genomen om te waarborgen dat zij in volledige overeenstemming met het
EVRM handelen. Het kabinet is verheugd dat het Hof deze voorlopige
maatregel heeft getroffen.
Verenigde Naties
Op 19 maart 2014 kwam de VN-Veiligheidsraad voor de achtste keer
bijeen over Oekraïne. Volgende week, naar verwachting op donderdag
27 maart, volgt een debat in de Algemene Vergadering. Er wordt gewerkt
aan een conceptresolutie gebaseerd op de Oekraïne-resolutie die eerder in
de Veiligheidsraad op een Russisch veto stuitte. Deze resolutie zal onder
andere oproepen tot de-escalatie, toegang van onafhankelijke
waarnemers en het starten van directe dialoog tussen de partijen. Voorts
is de Secretaris Generaal van de VN afgereisd naar Moskou en Kiev in een
poging te bemiddelen tussen de partijen. De SGVN riep betrokken partijen
op niet te provoceren en spoedigst in dialoog te treden.
Een VN mensenrechten-monitoringsmissie wordt nu ontplooid in
Oekraïne op verzoek van de autoriteiten in Kiev. Het team, onder leiding
van de regionaal vertegenwoordiger Azië voor de Hoge Commissaris voor
de Mensenrechten, Harutyunyan, zal bestaan uit negen internationale en
25 nationale stafleden. Doel is het objectief beoordelen van en rapporteren over vermeende mensenrechtenschendingen, het monitoren van de
mensenrechtensituatie in het hele land, alsmede het tegengaan van het
verspreiden van foutieve informatie. De missie moet ook een presentie in
de Krim krijgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1362

3

EU-Afrika Top
Tijdens het Algemeen Overleg met uw Kamer over de Europese Raad van
13 maart jl. is toegezegd uw Kamer nader te informeren over de Nederlandse inzet ten behoeve van de EU-Afrika Top die op 2 en 3 april a.s. in
Brussel zal plaatsvinden. In aanvulling op de geannoteerde agenda voor
de Raad Buitenlandse Zaken van 17 maart, wordt deze toezegging in dit
verslag gestand gedaan. Daarbij is opgemerkt dat de Nederlandse inzet
geheel in lijn is met de Europese inzet die is vastgelegd in de conclusies
van de Europese Raad van 21 maart.
De relatie tussen de EU en Afrika evolueert. Sinds de vorige Top in 2010
heeft de EU een economische crisis doorgemaakt, terwijl verschillende
landen in Afrika forse groeicijfers laten zien. De handelsrelaties tussen
beide continenten zijn verdiept en de EU is nog altijd de grootste
handelspartner van Afrika. Maar de relaties zijn van oudsher breder dan
alleen handel. De traditionele ontwikkelingsrelatie is de afgelopen jaren
aanzienlijk verbreed. Op het gebied van vrede en veiligheid neemt Afrika
steeds meer zelf het initiatief om conflicten te bestrijden en te voorkomen,
zoals in Mali, de Centraal Afrikaanse Republiek en meer recent in
Zuid-Sudan. De Europese Raad heeft uitgesproken dat zij de Afrikaanse
inspanningen zal blijven ondersteunen en heeft andere donoren
opgeroepen hun deel te leveren in het kader van burden sharing. Het
opbouwen van capaciteit om de Afrikaanse architectuur op het gebied van
vrede en veiligheid te ondersteunen is van belang: de EU zal zich beraden
op manieren om deze capaciteit verder te versterken zodat Afrikaanse
partners conflicten beter kunnen voorkomen en effectief en snel op crises
kunnen inspringen. Nederland vindt dit belangrijk. Vanuit de gedachte van
«Afrikaanse oplossingen voor Afrikaanse problemen» kan de EU deze
eigen verantwoordelijkheid en commitment van Afrikaanse landen
steunen, bijvoorbeeld met vraag gestuurde ondersteuning en interventies,
met de nadruk op institutionele capaciteitsopbouw. Nederland zal dit
tijdens de top nog eens onderstrepen.
Nederland streeft ernaar om tijdens de aanstaande EU-Afrika Top de
brede en steeds meer gelijkwaardige relatie te bestendigen. Voor
Nederland liggen er op het gebied van handel concrete kansen. Nederland
zal tijdens de Top spreken met Afrikaanse regeringsleiders om onze
wederzijdse economische relaties verder te ontwikkelen.
Het kabinet is van mening dat binnen een gelijkwaardige relatie ook
lastige onderwerpen besproken moeten kunnen worden. Het respecteren
van mensenrechten, zeker die van minderheden, vormt een onlosmakelijk
element van vrede en veiligheid. De conclusies van de Europese Raad
onderstrepen de aandacht die zal uitgaan naar goed bestuur, rechtsstaat
en mensenrechten in het partnerschap met Afrika. De bevordering van
gelijke rechten voor en sociale acceptatie van LHBT (Lesbiennes,
Homoseksuelen, Biseksuelen en Transgenders) is een gevoelige kwestie in
Afrika, waarvoor Nederland aandacht blijft vragen. LHBT maakt echter
geen onderdeel uit van het plenaire programma tijdens de Top. Dit
onderwerp zal, waar relevant, in bilaterale consultaties en marge van de
Top besproken worden. In het verdedigen van mensenrechten en de
bestrijding van straffeloosheid is een belangrijke rol weggelegd voor het
ICC. 34 Afrikaanse landen zijn partij bij het ICC. Zij vormen daarmee een
grote groep die een belangrijke rol speelt binnen het ICC. Nederland
verwelkomt dan ook de volgende voorzitter van de Assembly of State
Parties die afkomstig zal zijn uit de Afrikaanse groep.
Ook hecht Nederland sterk aan het belang van migratie. Tijdens de Top zal
hierover intensief worden gesproken, inclusief terug- en overname. Over

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1362

4

migratie en mobiliteit zal in de hoofdverklaring van de Top in een aparte
paragraaf worden opgenomen. Over de invulling hiervan vindt nog
overleg plaats met de Afrikaanse partners, waarbij de Europese inzet is
irreguliere migratie tegen te gaan en mensenhandel te bestrijden,
vanzelfsprekend vanuit gedeelde verantwoordelijkheid tussen landen van
oorsprong, doorgang en bestemming. Ook zal een separate verklaring
worden aangenomen over migratie waarin wordt opgeroepen tot een
actieplan voor de periode 2014–2017. In dit actieplan zal onder meer
worden ingegaan op mobiliteit, mensenhandel en de relatie met
ontwikkelingssamenwerking.
Tenslotte, naar aanleiding van het schriftelijke verzoek van de griffier van
de commissie voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
over de beleidsnotitie over Afrika met kenmerk 2014Z03382/2014D08636
die werd ingezonden op 10 maart 2014, deel ik u, mede namens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, mede
dat deze notitie in het voorjaar aan het parlement wordt aangeboden. De
notitie zal toelichten hoe de beleidslijnen van het kabinet op het gebied
van onder meer vrede en veiligheid, mensenrechten, handel en ontwikkelingssamenwerking zijn vertaald naar de Afrikaanse context. De
uitkomsten van de EU-Afrika Top zullen in deze notitie worden
meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 21 501-02, nr. 1362

5