Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 2928

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 oktober 2020
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 6 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche: Mededeling EU Agenda en Actieplan Drugs 2021–2025
Fiche: Zesde wijziging administratieve samenwerkingsrichtlijn op het
gebied van belastingen (Kamerstuk 22 112, nr. 2929)
Fiche: Kapitaalmarkten Herstelpakket – Wijziging richtlijn markten voor
financiële instrumenten om bij te dragen aan het herstel van de COVID-19pandemie (Kamerstuk 22 112, nr. 2930)
Fiche: Kapitaalmarkten Herstelpakket – Wijziging Prospectusverordening
om bij te dragen aan het herstel van de COVID-19-pandemie (Kamerstuk
22 112, nr. 2931)
Fiche: Kapitaalmarkten Herstelpakket – Wijziging Securitisatieverordening
om bij te dragen aan het herstel van de COVID-19-pandemie (Kamerstuk
22 112, nr. 2932)
Fiche: Kapitaalmarkten Herstelpakket – Wijziging verordening kapitaalvereisten om bij te dragen aan het herstel van de COVID-19-pandemie
(Kamerstuk 22 112, nr. 2933)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-22112-2928
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2928

1

Fiche: Mededeling EU Agenda en Actieplan Drugs 2021–2025
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling EU-agenda en actieplan inzake drugs voor 2021–2025
b) Datum ontvangst Commissiedocument
27 juli 2020
c) Nr. Commissiedocument
COM(2020)606
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?qid=1599130643060&uri=CELEX:52020DC0606(01)
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Raad Justitie en Binnenlandse Zaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in nauwe samenwerking met het Ministerie van Justitie en Veiligheid
2. Essentie voorstel
De Commissie wil in lijn met de nieuwe Veiligheidsuniestrategie
2020–20251, een stevigere inzet van de EU in de aanpak van drugs. De
mededeling bevat hiertoe een EU-agenda Drugs die, vergezeld door een
Actieplan Drugs, de voorgestelde Europese aanpak inzake drugsproblematiek uiteenzet.
De situatie in de EU op het gebied van drugs is de afgelopen jaren niet
verbeterd: beschikbaarheid van drugs blijft groot, er komen meer en
sterkere soorten op de markt en prijzen zijn gelijk of lager dan voorheen.
In de EU worden aanzienlijke hoeveelheden drugs geproduceerd,
geconsumeerd en in- en doorgevoerd. Een groot deel van het inkomen
van criminele samenwerkingsverbanden komt uit illegale drugshandel.
Naast de risico’s van drugs voor het individu, leiden de illegale handel en
productie tot ontwrichting van gemeenschappen, verstoring van de legale
economie, milieuschade en, door corruptie, een bedreiging voor de
rechtsstaat en goed bestuur. In de mededeling wordt een aanpak
voorgesteld die als doel heeft om burgers te beschermen door betere
coördinatie van maatregelen. Deze maatregelen moeten ten eerste een
aanzienlijke en meetbare impact hebben op de veiligheids- en gezondheidsproblemen die met drugsgebruik en de werking van de drugsmarkt
gepaard gaan. Ten tweede moeten de maatregelen zowel de directe als de
indirecte consequenties van dit probleem aanpakken en moeten deze
kwesties ook onder de aandacht van burgers en beleidsmakers worden
gebracht.
De EU-agenda inzake drugs bouwt voort op de huidige EU-drugsstrategie
(2013–2020) met de aanpak van de drugsproblematiek op nationaal, EUen internationaal niveau, gericht op coördinatie en samenwerking en
verwerving van kennis over alle aspecten van de drugsproblematiek. De
EU-agenda versterkt de EU-aanpak van drugs, is met name robuuster
waar het veiligheid betreft, en omvat meer concrete acties dan de huidige
strategie. De Commissie noemt de nieuwe Agenda een paradigmaverschuiving.

1

COM (2020) 605 Mededeling betreffende de EU-strategie voor de veiligheidsunie. Uw Kamer
heeft hierover reeds een BNC-fiche ontvangen. (Kamerstuk 22 112, nr. 2925).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2928

2

De EU-agenda heeft een looptijd van vijf jaar en bestaat uit acht strategische prioriteiten onder drie hoofdthema’s: «Meer veiligheid – de
drugsmarkten ontwrichten», «Preventie en bewustmaking» en «Drugsgerelateerde schade aanpakken». De prioriteiten worden in een bijlage
uitgewerkt in een actieplan met 53 maatregelen. Daarnaast bevat de
mededeling een bijlage met een lijst van 12 prestatie-indicatoren.
Onder het eerste thema genaamd «Meer veiligheid – de drugsmarkten
ontwrichten», vallen prioriteiten als het ontwrichten en ontmantelen van
belangrijke misdaadorganisaties; het intensiveren van de opsporing van
drugs en criminele samenwerkingsverbanden en hun activiteiten bij
invoer in en uitvoer uit de EU; doeltreffender toezicht houden op de
logistieke en digitale kanalen; en het ontmantelen van de productie van
drugs, alsmede het voorkomen van het misbruik van chemische grondstoffen voor de productie van drugs. Het tweede thema «Preventie en
bewustmaking» omvat één prioriteit met daarin de volgende onderwerpen: het voorkomen van drugsgebruik, het voorkomen van criminaliteit, en bewustmaking van de schadelijke effecten van drugs op burgers
en gemeenschappen. Het derde thema «Drugsgerelateerde schade
aanpakken» omvat de prioriteiten: betere toegang tot de verslavingszorg;
doeltreffendere maatregelen voor risico- en schadebeperking van het
gebruik van drugs, en het tegengaan van het gebruik van drugs in
gevangenissen.
Tot slot, stelt de Commissie dat de agenda en het actieplan ook moeten
bijdragen aan de implementatie van de Veiligheidsuniestrategie en de
doelen van de duurzame ontwikkelingsagenda voor 2030. Middelen
moeten proportioneel worden verdeeld over de prioriteiten en acties die
waarschijnlijk het meeste zullen bijdragen aan de doelen van de Agenda.
Het toezicht op de voortgang bij de uitvoering van de EU-agenda en het
EU-actieplan inzake drugs is in handen van de Commissie en zal worden
ondersteund door een gecoördineerd systeem voor monitoring, evaluatie
en onderzoek.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Uitgangspunt van de Nederlandse inzet is vanouds een gebalanceerd
drugsbeleid: inzet op zowel gezondheid, preventie, harm reduction
(beperken van risico’s en gezondheidsschade en voorkomen van
overdoses bij drugsgebruik) en mensenrechten, als op de aanpak van
ondermijning, handhaving en opsporing.
Nederland hecht groot belang aan empirisch onderbouwd beleid en
onderzoek, evaluatie en monitoring. De kern van het beleid op het terrein
van gezondheid is rond vijf lijnen vormgegeven: (1) het voorkomen van
drugsgebruik, (2) het voorkomen van gezondheidsschade door drugsgebruik, (3) vroegsignalering en kortdurende interventies, (4) zorgen voor
adequate behandeling voor mensen met een verslaving, en (5) harm
reduction. Verder heeft Nederland een specifiek beleid op het gebied van
cannabis en de verkoop daarvan in coffeeshops op basis van de scheiding
van de markten van soft drugs en hard drugs. Zo zal een experiment
starten met de gecontroleerde toelevering van cannabis door een beperkt
aantal door de overheid geselecteerde telers aan coffeeshops in tien
gemeenten om te bezien welk effect dit heeft op volksgezondheid,
overlast en criminaliteit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2928

3

De aanpak van de ondermijnende gevolgen van drugscriminaliteit is een
topprioriteit voor het kabinet. Het kabinet wil de rol die Nederland speelt
in de internationale georganiseerde drugscriminaliteit terugdringen. Het
kabinet wil dit bereiken door het frustreren en ontmantelen van criminele
samenwerkingsverbanden en verdienmodellen, het opsporen van
daarmee gepaard gaande illegale geldstromen en het afpakken van
criminele verdiensten.
In de EU en internationaal zet Nederland zich in voor een gebalanceerde,
empirisch onderbouwde aanpak van bestrijding van drugscriminaliteit en
versterking van de belangen van gezondheid en mensenrechten.
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Met dit voorstel voor een nieuw strategisch EU-drugsbeleid bouwt de
Commissie voort op de huidige strategie en versterkt deze vooral op het
gebied van de bestrijding van drugscriminaliteit en het verminderen van
het aanbod van drugs. Het voorstel sluit aan bij het kabinetsbeleid, dat
eveneens de aanpak van de ondermijnende effecten van de georganiseerde drugscriminaliteit intensiveert. Het kabinet verwelkomt die
stevigere inzet, maar is kritisch over het gebrek aan balans in de
mededeling door de beperkte aandacht voor gezondheid, mensenrechten
en internationale samenwerking. Daarnaast betreurt het kabinet het feit
dat, in tegenstelling tot voorgaande EU Drugs strategieën, deze
mededeling zonder enige betrokkenheid van de lidstaten tot stand is
gekomen.
Het kabinet steunt de voorstellen van de Commissie op het gebied van
preventie, bewustmaking en uitbreiding van een kwalitatief goed en
effectief aanbod van behandeling in de verslavingszorg en harm
reduction. Aan deze belangrijke gezondheidsonderwerpen wordt echter
relatief weinig aandacht besteed in de mededeling. Naast gezondheid ligt
ook de bescherming van mensenrechten ten grondslag aan het internationale drugsbeleid en het maakt een belangrijk deel uit van het huidige
EU-drugsbeleid, zowel intern als in de inzet richting derde landen. In de
mededeling wordt hier echter nauwelijks op ingegaan.
Een ander voorbeeld van een onderwerp dat meer aandacht verdient, is
alternatieven voor dwangmaatregelen: het decriminaliseren van drugsgebruik wordt hierbij niet specifiek genoemd, terwijl dit in veel landen in de
EU nog niet is ingevoerd. Dit is een belangrijke beschermingsmaatregel
die voorkomt dat door strafbaarstelling mensen geen hulp zoeken als ze
als gevolg van hun drugsgebruik in de problemen komen.
Over het algemeen lijkt er in de mededeling onvoldoende sprake te zijn
van een beleid dat in evenwicht is, waarbij naast een sterk beleid op
bestrijding van drugscriminaliteit ook sprake is van een sterk beleid op
gezondheid en mensenrechten. Het kabinet heeft in die zin twijfels bij de
voorgestelde paradigmaverschuiving. Het kabinet had graag meer
evenwicht in de strategie gezien door meer aandacht voor preventie van
drugsgebruik en voorlichting, gezondheidsproblemen, adequate behandeling en mensenrechten voor volwassenen en jongeren die drugs
gebruiken, zoals in de huidige strategie. Ook het belang van het betrekken
van maatschappelijke organisaties en de doelgroepen zelf bij het beleid
had meer structureel opgenomen kunnen worden. Tevens wordt weinig
aandacht besteed aan het belang van internationale samenwerking, terwijl
de EU een belangrijke speler is in internationaal verband, met name in de
Commission on Narcotic Drugs van de Verenigde Naties. De huidige
gebalanceerde benadering is ook een belangrijke basis voor de internationale inzet van de EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2928

4

Het kabinet onderschrijft het belang van een sterke wetenschappelijke
basis voor het drugsbeleid zoals de Commissie voorstelt. Er is nog te
weinig bekend over de effectiviteit van de aanpak van drugscriminaliteit,
preventie, voorlichting en behandeling. Ook kan meer onderzoek worden
gedaan naar de risico’s van de verschillende soorten drugs. Door
verbetering en uitbreiding van de gegevensverzameling, onderzoek en
evaluatie kan de uitwerking van maatregelen beter worden bestudeerd en
kan op basis van deze kennis het beleid worden verbeterd. De Commissie
had het belang van innoveren in deze zin ook meer kunnen benadrukken.
Tot slot, is het kabinet kritisch ten aanzien van het proces van totstandkoming van de nieuwe strategische Agenda. De lidstaten hebben altijd het
voortouw gehad bij het opstellen van het EU-drugsbeleid. Voorliggende
mededeling is echter door de Commissie opgesteld zonder samenwerking
met de lidstaten. De Commissie kan dit doen op basis van haar bevoegdheden, maar op het terrein van drugsbeleid was dit tot nu toe niet
gebruikelijk. Daarnaast is de mededeling tegelijkertijd gepubliceerd met
de evaluatie van de huidige EU-drugsstrategie. De lidstaten hebben
daardoor niet de kans gehad om deze te bestuderen en van gedachten te
wisselen over de implicaties hiervan voor het toekomstige
EU-drugsbeleid. Het kabinet zal zich er voor inzetten dat de lidstaten in
Raadsverband een sturende rol blijven innemen bij het bepalen van het
EU-drugsbeleid voor de komende 5 jaar.
c) Eerste inschatting van krachtenveld
De voorlopige positie van een groot aantal lidstaten komt overeen met de
kritische houding van Nederland. Er is veel steun voor de stevige inzet op
de bestrijding van drugscriminaliteit, maar men vindt de agenda als
geheel niet in balans. Gezondheid, mensenrechten en sterke internationale samenwerking zijn de kern van het EU-beleid en men ziet dat
onvoldoende terug in het voorstel. Verschillende lidstaten pleitten daarom
voor aanpassingen aan de Agenda. Het voorzitterschap beraadt zich erop
hoe dit vorm te geven, waarschijnlijk in de vorm van raadsconclusies. Het
Europees Parlement heeft zich nog niet uitgesproken over de mededeling.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen op het gebied
van regeldruk en administratieve lasten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid van de
EU is positief. De EU en de lidstaten hebben een gedeelde bevoegdheid
op het terrein van de ruimte van vrijheid, veiligheid en recht (artikel 4, lid
2, sub j, VWEU) en op het terrein van de gemeenschappelijke veiligheidsvraagstukken op het gebied van volksgezondheid, voor de in het VWEU
genoemde aspecten (artikel 4, lid 2, sub k, VWEU).
b) Subsidiariteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de subsidiariteit is
positief. Gezien het internationale karakter van de drugsproblematiek,
heeft optreden op EU-niveau een duidelijke toegevoegde waarde.
Verschillende aspecten van de drugsproblematiek, zoals de internationale
handel in drugs, de verscheidenheid aan nieuwe drugs, en de dynamiek
van criminele samenwerkingsverbanden, zijn zo divers en zo complex dat
lidstaten dit niet – of niet goed – zelf of bilateraal kunnen oplossen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2928

5

c) Proportionaliteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit is
deels positief en deels negatief. Het kabinet is positief over de stevigere
inzet op de bestrijding van de georganiseerde drugscriminaliteit en
aanpak van de ondermijnende effecten. De maatregelen en dertigtal acties
die op dit terrein worden voorgesteld in het actieplan zijn uitgebreid,
concreet, en geschikt om de gestelde doelen te bereiken. Het kabinet is
negatief over de inzet op gezondheid, preventie, harm reduction en
mensenrechten. De Commissie stelt een vijftiental acties voor die vrij
algemeen en weinig vernieuwend zijn en daardoor niet toereikend worden
geacht om de gestelde doelen te behalen. Daarnaast heeft het kabinet
voorkeur voor een andere instrumentkeuze. Een Aanbeveling van de Raad
(zoals de huidige drugsstrategie) of een ander instrument waarbij de Raad
de leiding heeft bij de vormgeving van het toekomstige drugsbeleid, is te
verkiezen boven een mededeling van de Commissie.
d) Financiële gevolgen
De prioriteiten van deze agenda kunnen worden ondersteund via
verschillende financieringsbronnen, waaronder het Fonds voor interne
veiligheid, het EU4Health-programma, het Europees Sociaal Fonds Plus,
het programma Justitie, het onderdeel veiligheidsonderzoek in het kader
van Horizon Europa, de fondsen voor het cohesiebeleid, het programma
Digitaal Europa en het programma Rechten en waarden. Het kabinet is
van mening dat de benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden
binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van het MFK
2014–2020 en het MFK 2021–2027, en dat deze moeten passen bij een
prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
Er worden geen consequenties voorzien voor de nationale begroting,
gezien het niet bindende karakter van de mededeling. Indien voor de
monitoring van het actieplan er echter een uitbreiding en/of verbetering
van de dataverzameling zal plaatsvinden, die niet aansluit bij de
bestaande monitoringskaders kan dit additionele kosten met zich
meebrengen. Eventuele budgettaire gevolgen zullen worden ingepast op
de begroting van de beleidsverantwoordelijke departementen, conform de
regels van de budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk, administratieve lasten en concurrentiekracht
Geen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 22 112, nr. 2928

6