Ministerie van Defensie

Jaarverslag 2021
Militaire Luchtvaart Autoriteit

1

Colofon
Militaire Luchtvaart Autoriteit
Adres
Majoor Jan Linzel Complex
Brasserskade 227-A
2597 NX Den Haag
Postadres
MPC 58H
Postbus 20701
2500 ES ‘s-Gravenhage
Datum
Maart 2022

2

Inhoudsopgave
Voorwoord

4

1 Toezicht MLA in 2021

5

Goedkeuringen

6

Continueringsaudits

7

Inspecties en quick scans (QS)

8

Accreditaties
Erkenningen

9
10

Licenties onderhoudspersoneel

11

Occurrence Reporting

11

Handhaven geluidsbelasting door militaire vliegtuigen
Invloed coronapandemie

12
12

2 Hoofdlijnen uit het toezicht

13

Herprioriteringen

13

Ontwikkelingen in het domein

13

Samenwerking Toezichthouders

14

3 Regelgeving en beleid

15

Militaire Luchtvaarteisen (MLE)

15

Beleid (ATM)

15

Afwijkingen van regelgeving (ontheffingen)

16

4 Overige samenwerking

17

In nationaal verband

17

In internationaal verband

17

5 Verbeterdoelstellingen

19

Verbeterdoelstellingen MLA

19

Verbeterdoelstellingen sector

19

Bijlage

20

Afkortingen

20
3

Voorwoord
Voor u ligt het jaarverslag van de Militaire Luchtvaart Autoriteit (MLA) over 2021. Dat ook dit
jaar in grote mate werd beïnvloed door COVID-19 is voor niemand een verrassing. Ondanks
aanzienlijke belemmeringen als gevolg van de coronamaatregelen hebben de MLAmedewerkers hun taken, al dan niet gebruikmakend van alternatieve werkwijzen, op een
goede manier weten in te vullen.
De in het jaarverslag van 2020 genoemde dynamiek rondom de gelijktijdige introductie van
meerdere nieuwe wapensystemen, was in 2021 onverminderd groot. Nieuwe wapensystemen
moeten worden gecertificeerd om aan de wettelijke vereisten voor luchtwaardigheid te
voldoen. Certificeren is een specialistisch, complex en -mede daardoor- tijdrovend proces.
Daarbij zijn verschillende projecten multinationaal, wat een extra dimensie aan de toch al
hoge complexiteit met zich meebrengt. In 2021 zijn in dit kader voor verschillende
wapensystemen belangrijke stappen gezet. Daar zal in 2022 op worden voortgebouwd.
De militaire luchtvaartsector blijft zich inspannen voor een hoger niveau van kennis en
ervaring op het gebied van militaire luchtvaartregelgeving. Geconstateerd is dat dit proces
vatbaar is voor vertraging als gevolg van onder andere operationele druk en het regelmatig
wisselen van sleutelfunctionarissen. Desondanks zien we een voorzichtige toename van de
kwaliteit van nieuwe sleutelfunctionarissen. De investering die in het verleden is gedaan in
het ontwikkelen van onder andere een nominated persons course, begint zijn vruchten af te
werpen.
Binnen het domein van militaire luchthavens en luchtruim gaf de MLA onverminderd invulling
aan haar regelgevende taak en het bijdragen aan (Europees) beleid op het gebied van Air
Traffic Management (ATM). In lijn met algemene maatschappelijke ontwikkelingen is een
toename van aandacht zichtbaar voor duurzaamheid in de luchtvaart. Ook in 2021 zijn
verschillende handhavingsverzoeken ontvangen in relatie tot geluidshinder in de buurt van
militaire luchthavens en de Vliehors Range. Deze in 2020 voor het eerst geconstateerde trend
lijkt zich dan ook door te zetten.
In dit jaarverslag treft u als eerste een uiteenzetting van de toezichtactiviteiten aan. Daarna
worden de hoofdlijnen uit het toezicht benoemd, gevolgd door een overzicht van de
ontwikkelingen op het gebied van regelgeving en beleid. Na een kort overzicht van
samenwerkingsvormen en –verbanden wordt het rapport afgesloten met de stand van zaken
rondom de interne verbeterdoelstellingen van de MLA.
Commodore J.P. Apon
Directeur Militaire Luchtvaart Autoriteit

4

1

Toezicht MLA in 2021

Het toezicht door de Militaire Luchtvaartautoriteit (MLA) in 2021 werd fors beïnvloed door
corona en de beperkende maatregelen die hier het gevolg van waren. Paragraaf 1.8 gaat hier
iets dieper op in, maar concreet betekende dit fors minder on-site toezichtmomenten en heel
veel thuiswerken voor alle MLA-medewerkers. Het grootste deel van de vergaderingen vond
online plaats.
In de volgende paragrafen staat per soort toezicht een korte reflectie aan de hand van het
jaarplan voor 2021.
De diverse vormen van toezicht zoals de MLA die toepast, laten zich als volgt omschrijven:
Goedkeuringen: alle organisaties die diensten uitvoeren binnen het Netherlands Military
Aviation System (NLD-MAS) moeten een zogenoemde goedkeuring van de MLA hebben (zie
1.1).
Vervolggoedkeuringen: zodra een goedkeuring is afgegeven, volgen controles (audits)
waarmee een organisatie moet laten zien dat ze nog op hetzelfde veiligheidsniveau zit als ten
tijde van de afgegeven goedkeuring. Die vervolgcontroles, afhankelijk van grootte en
complexiteit, noemen we continueringsaudits (zie 1.2), inspecties of quick scans (zie 1.3).
Accreditaties: organisaties buiten het NLD-MAS mogen alleen diensten en goederen leveren
aan organisaties binnen het NLD-MAS als ze een accreditatie hebben (zie 1.4).
Erkenningen: erkenningen zijn op zichzelf geen vorm van toezicht, maar voorkomen dat een
bedrijf in meerdere landen gecontroleerd moet worden en helpen op die manier enorm om
de toezichtlast beheersbaar te houden. Immers, met name de accreditaties vinden in de
meeste gevallen buiten Nederland plaats, waar de luchtwaardigheidsautoriteit van dat land
een soortgelijk systeem heeft ingericht. Om te voorkomen dat de betreffende bedrijven
worden gecontroleerd door de autoriteiten van alle landen waaraan diensten of goederen
worden geleverd, is een systeem van wederzijdse erkenningen in het leven geroepen. Een
bedrijf in land A wordt dan gecontroleerd door de autoriteit van land A. Alle landen die de
autoriteit van land A erkend hebben, kunnen vervolgens zonder zelf controleurs langs te
sturen, gebruik maken van de uitgevoerde controle door die autoriteit. Idealiter worden
bedrijven dan slechts één keer gecontroleerd voor dezelfde soort producten of diensten.
In Europa is het proces dat militaire autoriteiten gebruiken om elkaar te erkennen verwoord in
de EMAD-R, een publicatie uitgebracht door EDA. Dit is een intensief proces dat jaren kan
duren, maar deze investering verdient zich terug via verminderde inspanningen om
buitenlandse diensten en producten te mogen gebruiken binnen het NLD-MAS. Zie voor de
MLA-activiteiten op dit gebied paragraaf 1.5.

5

Goedkeuringen
De organisaties in het overzicht (tabel 1) zijn volop bezig met een traject voor een initiële
goedkeuring. Elk van deze organisaties heeft frequent overleg met de MLA om te voldoen aan
de eisen.
Via een intensief traject van zelfevaluatie en het aantoonbaar aanpassen van
onvolkomenheden in de bedrijfsvoering toont een organisatie aan op het juiste niveau te
zitten voor de bedrijfsprocessen op het gebied van de luchtvaartveiligheid.
Afgezien van de Multinational MRTT Unit (MMU) en het Defensie Helikopter Commando
(DHC) zijn alle overige goed te keuren organisaties ook verwikkeld in een reorganisatietraject.
Het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) is bezig met de implementatie van de 5th
Generation Air Force. Hiermee ontstaan vijf commando’s. Het DHC en het ‘Air Mobility Command’
(AMC) bestaan al en hebben gedeeltelijke goedkeuringen. Deze aanpak met gedeeltelijke
goedkeuringen geldt ook voor operaties met de F-16 en F-35 vanaf vliegbases Leeuwarden en
Volkel, en voor de lichte onbemande vliegtuigen (RPAS) in gebruik bij het vliegbedrijf van het
Commando Landstrijdkrachten (CLAS). Ook de beoogde operator van de MQ-9 Reaper op
vliegbasis Leeuwarden bereidt zich voor op zelfevaluatie vanaf eind 2021.
Eis

Organisatie

Gepland?

Gedaan?
✔ (beperkt tot NH90)
Maintenance Management vertraagd
vanwege opzetten CAMO en personele
tekorten. Wel audit CH-47 uitgevoerd.
Overige wapensystemen volgen in 2022.

MAR-OPS-3 Subpart M

DHC

Q1 2021

MAR-OPS-4

VLB LW MQ-9

2022

X (leveringen MQ-9 vertraagd,
organisatie in opbouw)

NLD-MAR-145

MMU

Q3 2021

X (goedkeuring vertraagd naar Q2
2022, vooral door personele
tekorten)

NLD-MAR-145

CLAS RPAS

Q1 2021

✔ (goedgekeurd)

NLD-MAR-145

KMSL

Q4 2021

✔ (maar nog in behandeling)

NLD-MAR-M (CAMO)

CLAS RPAS

Q3 2021

✔ (maar nog in behandeling)

NLD-MAR-M (CAMO)

CLSK/PM

Q3 2021

X (goedkeuring vertraagd naar Q2
2022 o.a. door discussie constructie)

NLD-MAR-M (CAMO)

MMU

Q3 2021

X (goedkeuring vertraagd naar Q2
2022, vooral door personele
tekorten)

NLD-MAR-M (CAMO)

VLB LW F35A

Q3 2021

X (goedkeuring vertraagd naar Q1
2022, vooral door personele
tekorten)

Tabel 1 Overzicht belangrijkste goedkeuringen (binnen MAS)

6

Continueringsaudits
MLE

Organisatie

Gepland?

Gedaan?

Vlb WDT

Jun 2021

✔ (nov 2021)

ANS/

Vlb VKL

Sep 2021

✔ (sep 2021)

MLH/

Vlb LWD

Mrt 2021

✔ (apr 2021)

ATO

Vlb EHV

Mei 2021

✔ (jun 2021)

DHC

Okt 2021

X (in 2022)

AOCS

Jun 2021

✔ (jun/okt 2021)

JMG

Sep 2021

✔ (okt 2021)

MUAC

Okt 2021

✔ (okt 2021)

Ops School Den Helder

Apr 2021

✔ (apr 2021)

AOCS School of Air Control

Mei 2021

X (in 2022)

MUAC

Okt 2021

✔ (okt 2021)

Pathfinders peloton

Mei 2021

X (in 2022)

Aer Station Operators GZR

Apr 2021

X (in 2022)

DHC

Q1 2021

✔ (Q1 2021)

EHV

Q4 2021

✔ (Q4 2021)

KW CARIB H/C & Fixed wing

Q1 2021

✔ (Q2 2021)

EHV

Q4 2021

✔ (Q4 2021)

DHC

Q1 2021

✔ (Q2 2021)

KMSL

Q2 2021

X (in 2022)

CML

Q4 2021

X (in 2022)

Vlb LWD

Q2 2021

✔ (Q1 2021)

Vlb VKL

Q4 2021

✔ (Q4 2021)

Vlb EHV

Q3 2021

X

DHC

Q4 2021

✔ (Q1/Q4 2021)

F-35 Luke/Tucson

Q3 2021

FT Hood

Q2 2021

✔ (Q3 2021)

CLAS RPAS

Q3 2021

✔ (Q1 2021)

KMSL

Q4 2021

X (in 2022)

LCW

Q4 2021

X (in 2022)

LCW

Q3 2021

✔ (Q3 2021)

ANS

ATO

APL

OPS

FCL 1 & 2

FCL 3

145

145
DSO

✔ (Q4 2021, Luke)
X (Tucson)

7

147
21

KMSL basis

Q2 2021

✔ (Q4 2021)

KMSL type

Q1/Q4 2021

✔ (Q4 2021)

MTCHO-21-01

Q2 2021

✔ (Q2/Q4 2021)

Tabel 2 Overzicht geplande en uitgevoerde continueringsaudits

Inspecties en quick scans (QS)
Domein

Organisatie/ onderwerp

Gepland?

Gedaan?

OPS/VGS

KCC Eindhoven (Toezicht conform
EATC Ground Operating Manual
EGOM)

Apr 2021

✔ (Q3 2021)

OPS/VGS

Klu Re-deployement luchtvracht
ladingen EHVN

Doorlopend

X

OPS/VGS

DHC OPS en ‘frequent users’
(toezicht VGS voor Troops In Fighting
Trim)

Q2 2021

✔ (Q4 2021)

OPS/VGS

Opleidingen VGS en currencies
OTCLOG/SGLS en Aircrew E-learning
VGS

Mrt 2021

OPS/VGS

EHVN Special Permissions

Doorlopend

✔

OPS/VGS

Afzendersketen VGS i.s.m. D-DAOG

Q4 2021

X (in 2022)

MLH

CLSK Calamiteiten organisatie

Nov 2021

X (in 2022)

MLH/ANS

Safety assessments

MLH

Luchthaven-regeling H/Clandingsplaatsen

Doorlopend
Aug 2021

X

✔
✔ (Q3 2021)

Tabel 3 Overzicht geplande en uitgevoerde inspecties en quick scans

8

Accreditaties
MAA-NLD-#

Bedrijf

Reikwijdte / scope

Gepland?

Gedaan? Geldig?

Boeing
(Flex Cap)

CH-47, AH-64 maint.
(LCW)

Q2 2021

✔ (Q2)

Ja

A-145-139

166th Av. Brigade

CH-47, AH-64 maint.

Q2 2021

✔ (Q3)

Ja

A-145-140

Fokker Landing
Gear

Comp. & H/C
transmissions

Q1 2021

✔ (Q4)

Ja

A-145-046

Aeronamics

Comp. F-35, scope +
LCW

Q2 2021

✔ (Q2)

Ja

A-145-053

Boeing Philad.

CH-47/AH-64 comp.
MX

Q3 2021

X

Nee

A-145-055

In-situ

X300 ond. & MXM

Q3 2021

X (2022)

Nee

A-145-061

Intern. Enterpr.

Comp. MX F-16

Q1 2021

✔ (Q1)

Ja

A-145-072

Ge. Atomics

Comp. MX MQ-9

Q3 2021

✔ (Q3)

Ja

A-147-006

Ac. Tr. Centre LM

F-35 monteurs

Q2 2021

X (2022)

Nee

A-147-008

NG Aerosp. Syst.

F-35 ATT B1/B2

Q2 2021

X (2022)

Nee

A-147-009

Flight Safety

G-IV monteurs

Q4 2021

2022

Ja

A-21-001

Boeing Philad.

CH-47 engineering

Q3 2021

X

Nee

A-21-004

Marshall
Aerospace Ltd.

C-130 engineering
support

Q1 2021

✔ (Q4)

Ja

A-21-006

In-situ

X200 & X300

Q1 2021

in 2022

Nee

A-21-007

Aeronvironment

EngSup Raven/Puma

Q4 2021

in 2022

Nee

t.b.d.

Rolls Royce

EngSup mot. VG-IV

Q4 2021

in 2022

Nee

t.b.d.

Gulfstream

Eng. Support VG-IV

Q4 2021

in 2022

Nee

t.b.d.

Gulfstream

Maint. VG-IV

Q4 2021

in 2022

Nee

t.b.d.

Gulfstream

Opl. monteurs VG-IV

Q4 2021

in 2022

Nee

t.b.d.

Rolls Royce

Maint. motoren VG-1V

Q4 2021

in 2022

Nee

A-145-032

Tabel 4 Overzicht geplande en uitgevoerde accreditaties

9

Erkenningen
Een totaaloverzicht van bestaande erkenningen is terug te vinden op de MLA-intranet- en
internetwebsites. In deze paragraaf zijn alleen de erkenningen opgenomen die aandacht
vroegen in 2021. In de meeste gevallen geschiedt erkenning van Europese autoriteiten via een
zogenoemde Open House. Dan komen meerdere autoriteiten met dezelfde behoefte langs bij
de gast-autoriteit.
Tabel 5 en 6 geven de status weer van bestaande erkenningen.
Tabel 7 en 8 tonen de status van nieuwe erkenningen.
In alle gevallen hebben de coronabeperkingen tot vertraging geleid.
Autoriteit

Nr.

Scope

Geldig tot:

Hernieuwd?

USAF (AFLCMC TAA)

R-002

Unilateral

19/07/2021

✔ (tot 1/8/2022)

AUS (DASA)

R-003

Unilateral

07/11/2021

Nee, krijgt prioriteit in
2022

Tabel 5 Te onderhouden erkenningen in 2021 door MLA
Autoriteit

Nr.

Scope

Geldig tot:

Hernieuwd?

US NAC

MAA-NAC-014

Unilateral

19/07/2021

✔ (tot 16/7/2025)

DASA

DASA-14

Unilateral

30/08/2020

Nee, in afwachting
DASA

Tabel 6 Te hernieuwen erkenningen van MLA in 2021 door andere autoriteiten
Autoriteit
IT (DAAA)

FR (DGA & DSAE)
UK MAA

Scope
F35, NH90,
MQ9, C-130, CH47
NH90, A330 MMF,
MQ9, C130, Cougar
Diverse systemen en bedrijven

Gepland

Gedaan/status?

Q4/2021

Open House geweest,
afronding in 2022

Q1/2021

Open House geweest,
afronding in 2022

Q1/2022

Open House in 2022
gepland met DK in UK

Gedaan/status?

Tabel 7 Te erkennen autoriteiten door MLA
Autoriteit

Scope

Gepland

NO MAA

A330 MMF en bedrijven

2021

CZE MAA

A330 MMF

2021

DK MAA

A330 MMF

n.t.b.

Open House gepland bij
MLA voor NO/CZE/DK
en UK

Tabel 8 Autoriteiten die erkenning plannen van de MLA
10

Licenties onderhoudspersoneel
Elk jaar worden licenties voor onderhoudspersoneel (Militair Brevet voor Onderhoud aan
Luchtvaartuigen) afgegeven. De tabel hieronder bevat de geschatte aantallen voor 2021.
MBvOL1

Jaarplan

Realisatie

Opmerkingen

Nieuw

150

42

Meer dan in 2020 maar veel minder dan verwacht

Gewijzigd

800

138

Meer dan in 2020 maar veel minder dan verwacht

Tabel 9 Licenties onderhoudspersoneel

Voor de nieuwe aanvragen geldt: door diverse vertragingen van de aanvragen zelf en
vanwege een achterstand in de verwerking werd het uiteindelijke aantal nieuwe aanvragen
lager dan verwacht.
Het uiteindelijke aantal gewijzigde MBvOL was fors lager dan de verwachting omdat 2021
toch niet het jaar werd waarin de grote overgang zou plaatsvinden van MBvOL naar MAML.
Deze overgang is voor een groot deel naar 2022 doorgeschoven.

Occurrence Reporting
De MLA eist van de militaire luchtvaartsector en van alle geaccrediteerde bedrijven dat zij
melding maken van gebeurtenissen die invloed (kunnen) hebben op de veiligheid in de
militaire luchtvaart. Dit noemen we Occurrence Reporting en is gevat in publicatie NLD-SMAR-1.
Deze informatie wordt door de MLA gebruikt om een beeld te krijgen van het
veiligheidsniveau van het Military Aviation System (MAS) en de betrokken organisaties. Door
het uitvoeren van zelfstandige analyses op de beschikbare data probeert de MLA dit beeld
voor het gehele MAS inzichtelijk te maken.
Deze data is op dit moment niet beschikbaar voor analyse door de MLA, door veranderingen
in het rapportagesysteem dat door de meeste organisaties binnen het MAS wordt gebruikt.
Het is de verwachting dat deze data begin 2022 weer beschikbaar komt voor aanvullende
analyse. Tot die tijd worden wekelijkse overzichten gebruikt voor bewaking van het
veiligheidsniveau van het MAS en de betrokken organisaties.

1 MBvOL: Militair Brevet voor Onderhoud aan Luchtvaartuigen

11

Handhaven geluidsbelasting door militaire
vliegtuigen
In de regeling ‘beperking geluidshinder militaire luchtvaartterreinen’ en voor de schietrange
de Vliehors is vastgelegd dat de MLA moet toetsen of de toegestane geluidsruimte niet is
overschreden. Voor het jaar 2021 heeft toetsing plaatsgevonden en is vastgesteld dat de
militaire luchthavens en de schietrange de Vliehors binnen de grenzen van het toegestane
geluid zijn gebleven.

Invloed coronapandemie
Of het nu gaat om het uitvoeren van audits bij het reguliere toezicht, of om het bijwonen van
een Open House, de coronapandemie heeft grote invloed gehad op deze elementen. Dit geldt
zowel voor binnenlandse als buitenlandse bezoeken. Slechts in een klein aantal gevallen is het
gelukt om het afgelopen jaar een on-site bezoek uit te voeren.
Voor organisaties die een jaarlijks toezichtmoment hebben, is getracht om dit te organiseren
in de periodes waarin beperkt on-site-bezoeken mogelijk waren of om dergelijke momenten
toch door te laten gaan met ‘kunst- en vliegwerk’, zoals het tonen van gevraagde
documenten voor de camera. Zowel door de MLA als door de sector waarover de MLA
toezicht houdt, werd deze vorm van on-site toezicht als een ongewenst, maar noodzakelijk
kwaad beschouwd. In zijn algemeenheid heeft het online uitvoeren van toezicht er wel voor
gezorgd dat er toch toezichtmomenten konden plaatsvinden.
Een ander gevolg van de pandemie was vertraging, bijvoorbeeld van de erkenningen. Een
treffend voorbeeld is de Open House die georganiseerd werd door de Italiaanse
luchtwaardigheidsautoriteit, het Directorate for Air Armaments and Airworthiness (DAAA). Deze
bijeenkomst was gepland in april 2020, maar vond uiteindelijk met vele restricties pas plaats
in oktober 2021.
De invloed van de coronapandemie zou nog veel groter geweest zijn als de MLAmedewerkers geen goede thuiswerkmogelijkheden hadden gehad. De mogelijkheid om
vanuit huis op het defensienetwerk te kunnen inloggen, heeft enorm bijgedragen aan het
zoveel mogelijk normaal doorgaan van de meeste administratieve processen.
De grootste negatieve invloed was te merken op het sociale vlak. De activiteiten op het
gebied van saamhorigheid kwamen volledig stil te liggen, maar ook de natuurlijke
koffiemomenten met een kleine groep ontbraken, omdat vrijwel de voltallige MLA bijna het
hele jaar thuiswerkte. Het zijn vooral de medewerkers die in 2020 en 2021 tot de MLA zijn
toegetreden, die hier nadelige gevolgen van ondervinden. Zij hebben immers in de meeste
gevallen hooguit hun directe collega’s van de eigen afdeling fysiek ontmoet. Via wekelijkse
online ‘KEEK-op-de-WEEK’-bijeenkomsten heeft de MLA geprobeerd om het zo voor
Defensie kenmerkende ‘wij-gevoel’ in stand te houden, echter zal dit gevoel pas echt kunnen
terugkeren als de fysieke ontmoetingen op de werkplek weer mogelijk zijn.

12

2

Hoofdlijnen uit het
toezicht

Zoals hoofdstuk 1 direct zichtbaar maakt, hebben alle vormen van toezicht en vrijwel alle
onderdelen binnen die vormen te maken met vertragingen van geplande toezichtmomenten.
In paragraaf 2.1 leest u een toelichting op de vele her-prioriteringen. Paragraaf 2.2 gaat dieper
in op de in gang gezette ontwikkelingen en is daarmee ook een vooruitblik.

Herprioriteringen
In 2021 hebben de beperkende maatregelen in het kader van de coronabestrijding grote
invloed gehad op de geplande bezoeken aan onderdelen van de militaire luchtvaartsector. In
vrijwel alle gevallen is daarom meer ‘on-desk’ gewerkt en kon de MLA niet alle elementen van
het geplande toezicht uitvoeren. In zekere zin is hierdoor een wachtlijst ontstaan die de MLA
pas weg kan werken zodra de restricties voorbij zijn. Bij de selectie van bepaalde delen van
het toezicht heeft de MLA uiteraard wel de focus gelegd op de elementen die de grootste
invloed hebben op de vliegveiligheid.
Voor wat betreft de stand van zaken bij de sector op het gebied van luchtvaartveiligheid,
constateert de MLA nauwelijks verbetering ten opzichte van 2020. Eigenlijk is het de sector
slechts op enkele deelgebieden gelukt om stappen te zetten. Onverwacht is dit zeker niet,
vooral gezien de personeelsproblematiek en de vele beperkende maatregelen door de
coronapandemie.

Ontwikkelingen in het domein
Een belangrijke ontwikkeling in het toezichtdomein betreft het zogenoemde ‘Risk Based
Oversight’ (RBO). Volgens dit principe maakt de toezichthouder een afweging om meer of
minder op een bepaalde plek of proces toezichtactiviteiten te ontplooien gebaseerd op
gepercipieerde of gerapporteerde risico’s. Deze ontwikkeling past binnen de ontwikkeling die
wordt aangeduid als ‘systeemgericht toezicht’ en waaraan bijvoorbeeld de Inspectie
Veiligheid Defensie (IVD) steeds meer aandacht besteedt. Deze vorm van toezicht heeft
overigens grote belangstelling van andere toezichthouders bij Defensie en daarbuiten.
Hoewel de MLA deze ontwikkeling met interesse volgt, constateert zij tegelijkertijd dat grote
delen van de huidige sector waarover de MLA toezicht houdt nog niet in staat zijn om de
toezichthouder het vereiste inzicht te geven, op basis waarvan een dergelijke benadering
plaats zou kunnen vinden. Daarom zal de MLA in de komende tijd nog relatief vaak ‘klassieke
vormen’ van toezicht moeten hanteren.

13

Samenwerking Toezichthouders
Bij Defensie zijn verschillende toezichthouders actief. Samen dragen zij onder andere bij aan
goed werkgeverschap en bevorderen zij een veilige werkomgeving met goede
arbeidsomstandigheden. De toezichthouders dragen -ieder vanuit de eigen expertise en
portefeuille- bij aan goede zorg voor het personeel. Zij zien toe op de taakuitvoering en de
naleving van wet- en regelgeving binnen Defensie en bieden inzicht in de actuele stand van
zaken binnen de organisatie.
Samen controleren de toezichthouders op thema’s zoals gezondheidszorg, (vlieg)veiligheid,
beveiliging, voedselveiligheid, stralingsbescherming en de bescherming van
persoonsgegevens. De toezichthouders zijn: de Inspectie Veiligheid Defensie (IVD), de
Inspectie Militaire Gezondheidszorg (IMG), het Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen
(KMCGS), de Militaire Luchtvaart Autoriteit (MLA), de Directeur Bedrijfsvoering en Evaluatie in
zijn rol als Beveiligingsautoriteit (BA) en de Functionaris Gegevensbescherming (FG). Alle
toezichthouders zijn onafhankelijk in hun oordeelsvorming en beschikken voor hun
taakuitvoering over bijzondere bevoegdheden.
De samenwerking tussen de toezichthouders is nog in een pril stadium. Mede door de
oprichting van het zogenoemde Ondersteuningsteam Toezicht (OTT) eind 2021 is er wel
steeds meer interactie tussen de toezichthouders zichtbaar. Een voorbeeld hiervan is het in
paragraaf 2.2 genoemde RBO. Dit thema leeft niet alleen binnen de MLA maar bijvoorbeeld
ook bij de IVD en de Beveiligingsautoriteit (BA).
Samenwerking met interne toezichthouders
Op het gebied van de uitvoering van toezicht heeft de MLA in 2021 alleen met het KMCGS
samengewerkt. Dit betrof een audit bij het vervoer van gevaarlijke stoffen door de lucht. Net
als in voorgaande jaren hebben MLA en KMCGS enkele verwachte en onverwachte inspecties
gehouden op vliegveld Eindhoven, wat het centrale punt is voor het luchttransport van
gevaarlijke stoffen.
Bredere samenwerkingen
De MLA werkt met veel andere organisaties samen, in binnen- en buitenland. Zie daarvoor
hoofdstuk 4.

14

3

Regelgeving en beleid

Dit hoofdstuk beschrijft de activiteiten die de MLA in 2021 heeft uitgevoerd op het gebied van
militaire luchtvaarteisen (MLE) en in het kader van haar bijdrage aan de regelgevende taak
voor Air Traffic Management.

Militaire Luchtvaarteisen (MLE)
Onderstaande tabel geeft een overzicht van de genoemde publicaties in het MLA jaarplan
voor 2021. Per MLE ziet u het geplande kwartaal volgens het jaarplan en het gerealiseerde
publicatiekwartaal of, wanneer nog niet gepubliceerd, een korte toelichting.
Publicatie

Publicatie

(plan)

(realisatie)

Air Navigation Services

Q2 2021

NTB*

NLD-MAR-ADR

Aerodromes

Q1 2021

NTB*

NLD-MAR-FCL

Flight Crew Licensing

Q2 2021

Q4 2021

NLD-MAR-FSTD

Flight Simulation and Training Devices

Q1 2021

Q4 2021

NLD-MAR-OPS

Operations

Q3 2021

NTB*

NLD-MAR-21

Certification of aircraft, related products …

Q2 2021

Q4 2021

NLD-SMAR-1

Occurrence reporting

Q1 2021

Q2 2021

NLD-SMAR-4

Recognition and accreditation …

Q1 2021

Q1 2022**

NLD-MAR-MRPL

Military Remote Pilot Licence

Q2 2021

Q4 2021

NLD-MAR-11

Issuance of regulatory documents

NVT

Q4 2021

NLD-MAD-1

Definitions

NVT

Q4 2021

NLD-SMAR-FDSE

Flight displays

NVT

Q2 2021

MLE

Onderwerp

NLD-MAR-ANS

Tabel 10 Overzicht Militaire Luchtvaarteisen
* : i.o.m. sector en extern advies eerst nadere afstemming
** : verwachte publicatie

Beleid (ATM)
Gevolgen SES en EC initiatieven
De MLA heeft in 2021, geheel volgens plan, alle initiatieven vanuit Europese Commissie (EC)
nauwlettend gevolgd. De Single European Sky (SES) komt steeds dichterbij, maar dit enorme
programma zal zeker nog meerdere jaren vergen.
Luchtvaartnota en luchtruimherziening
Mede vanwege de grote belangen en de vele belanghebbenden valt het niet mee om de
(militaire) invloed te behouden bij het opstellen van nota’s die betrekking hebben op
15

luchtvaartterreinen of op het luchtruim boven Nederland. In 2021 heeft de MLA zich samen
met CLSK ingezet om, vanuit de bereidheid om een eerlijke verdeling van de schaarse ruimte
te realiseren, een goede discussie te voeren vanuit de militaire behoefte aan terreinen en
luchtruim. Deze discussie is nog volop gaande.
Aanpassen regelgeving
De belangrijkste aanpassing op dit gebied betreft de opbouw en omzetting van de huidige
puur op militaire leest geschoeide regelgeving, naar breed toepasbare en internationaal
(h)erkende regelgeving op basis van bestaande en goed werkende civiele regelgeving. In 2021
heeft de MLA stappen gezet om de eigen regelgeving om te zetten, samen met het CLSK en
het NLR.
Een belangrijke stap was bijvoorbeeld de publicatie van militaire regelgeving voor het
uitvoeren van displays en air shows, de NLD-SMAR-FDSE (zie ook tabel 10). Hoewel dit vooral
van toepassing is op militaire terreinen is nadrukkelijk gekeken naar bestaande civiele eisen
om maximale veiligheid te verkrijgen.

Afwijkingen van regelgeving (ontheffingen)
Algemeen
Op de (militaire) luchtvaartsector is een grote hoeveelheid regelgeving van toepassing. Soms
is het voor de taakuitvoering noodzakelijk om van regelgeving af te wijken. De daartoe
benodigde ontheffingen ondergaan, ten behoeve van de vereiste zorgvuldigheid, een
gedegen, relatief zwaar proces waarbij altijd meerdere MLA-afdelingen betrokken zijn.
In 2021 stelde de MLA in totaal 251 ministeriële beschikkingen op voor afwijkingen onder
voorwaarden en voor overvliegvergunningen.
Ontheffingen
De MLA verleende 167 ontheffingen op het gebied van:
- de luchtwaardigheid/certificeringen (23);
- licenties van personeel (16);
- het toegestane gebruik van het luchtruim (52);
- het (mede)gebruik van militaire vliegvelden (42) en
- overige ontheffingen (34) waaronder bijvoorbeeld intervalverlenging, vrijstellingen van
cursussen en geluidshinder.
Overvliegen en gebieden met beperkingen
Ook gaf de MLA 46 beschikkingen af voor tijdelijke gebieden met beperkingen (TGB ) en 38
voor jaarlijkse toestemmingen voor buitenlandse militaire luchtvaartuigen om gebruik te
mogen maken van het Nederlandse luchtruim.
Special permissions
In samenwerking met Bureau 3W van het Ministerie van Buitenlandse Zaken gaf de MLA 39
special permissions af voor het vervoer van ICAO TI non compliant gevaarlijke stoffen via het
Nederlandse luchtruim door buitenlandse militaire luchtvaartuigen.
Medeparafen voor ILT
In 22 gevallen is voor civiele ontheffingen medeparaaf verleend aan de Inspectie
Leefomgeving en Transport (ILT).

16

4

Overige samenwerking

Dit hoofdstuk beschrijft de samenwerkingsverbanden die nog niet in een eerder hoofdstuk
beschreven zijn. Deze overige samenwerking onderscheiden we in nationale en internationale
samenwerking. De belangrijkste verbanden passeren in dit hoofdstuk de revue.

In nationaal verband
Min I&W
De MLA participeerde in alle vergaderingen van de beleidseenheid ATM binnen het Ministerie
van Infrastructuur en Waterstaat (Min I&W).
ILT
De bestaande samenwerking met ILT voor de toezichtactiviteiten op militaire luchthavens en
civiel/militaire luchtnavigatiedienstverleners, zoals Maastricht Upper Area Control (MUAC), is
voortgezet.
Dit geldt ook voor de gedeelde toezichtactiviteiten met betrekking tot militaire luchthavens
en luchtruim. Tot nu toe beperkt dit zich tot Maastricht Upper Area Control (MUAC). Na
realisatie 1ATM (geïntegreerde luchtverkeersleiding) zal dit ook gelden voor activiteiten van
Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL).
Eveneens in samenwerking met ILT hebben diverse activiteiten plaatsgevonden op het gebied
van aanpassingen van artikel 5.11 van de Wet Luchtvaart. Die is nodig vanwege het nationale
civiel/militaire luchtruimprogramma 1ATM. In 2021 lag de nadruk op aanpassingen van
vluchtprocedures en luchtruimontwerpen. In het bijzonder kijkt dit programma naar
noodzakelijke aanpassingen van regelgeving en procedures, vanwege de overdracht van
militaire luchtverkeersleiding naar de civiele Luchtverkeersleiding Nederland (LVNL).

In internationaal verband
EDA
Zowel op het gebied van luchtruim als op het gebied van luchtwaardigheid volgde de MLA alle
ontwikkelingen binnen het European Defence Agency (EDA) op de voet. De MLA leverde input
in alle fora die het EDA hiervoor heeft ingericht.
Op het gebied van luchtruim mag de EDA SES Military ATM Board (ESMAB) niet onvermeld
blijven. In de ESMAB is veel gediscussieerd over een gezamenlijk militair standpunt in de
aanloop naar een Single European Sky. Deze discussies gaan onverminderd door in 2022.
Opvallend was verder de grote aandacht voor Remotely Piloted Aircraft Systems (RPAS). In de
apart hiervoor ingerichte EDA-werkgroep participeert de MLA. Dit bleek onder andere
waardevol bij het opstellen de NLD-MAR-MRPL die in Q4 van afgelopen jaar op intranet
verscheen (zie tabel 10).
NATO
Op het hoogste dek voor de MLA, het één-ster-niveau, participeert D-MLA in het Aviation
Committee (AVC). In de werkgroepen ‘Hieronder’ voor luchtwaardigheid en voor
luchtnavigatie participeert de MLA ook. Vermeldenswaard is de grote aandacht van de NATO
voor erkenningen van autoriteiten (zie ook paragraaf 1.5). De NATO heeft zich tot doel gesteld
om alle luchtwaardigheidsautoriteiten langs dezelfde meetlat te leggen en te erkennen indien
17

de bijbehorende processen op orde zijn. Als pilot-project is Nederland begin 2018 erkend. De
erkenning was geldig tot januari 2022. In 2021 is daarom een uitgebreide review geweest om
te bezien of de erkenning opnieuw afgegeven kon worden. Na een uitgebreide on-desk
beoordeling met diverse vraag-en antwoordcorrespondentie, is dit eind vorig jaar gelukt.
SAC
In 2021 heeft de MLA niet deelgenomen aan een SAC-meeting. Naar verwachting gebeurt dit
wel in 2022.
JMAAN (NH90)
Conform plan hebben de luchtwaardigheidsautoriteiten van de NH90 (JMAAN) heel 2021
gewerkt aan de transitie naar de nieuwe Europese certificeringseisen zoals beschreven in de
EMAR-21, maar deze is nog niet afgerond.
JAAC/JAAG (F-35)
In 2021 heeft geen enkele meeting van de JAAC plaats kunnen vinden. De JAAG is één keer
gehouden, in de vorm van een online meeting met slechts één onderwerp: de Common
Maintenance Standard (CMS). De Europese autoriteiten en de Australiërs waren bevreesd dat
de industrieën in met name de niet-EMAR- en niet-US-landen (zoals Japan, Israël, ZuidKorea) zouden ‘wegkomen’ met een relatief soepele vorm van toezicht. Nu is afgesproken dat
het centrale projectbureau altijd zorgt voor adequaat ingericht toezicht. Door deze
overeenstemming hoefde dit onderwerp niet te escaleren naar de JAAC.
MRTT
De MLA heeft in 2021 alleen online bijgedragen aan internationale MRTT-meetings. De
belangrijkste waren de SPC-/SG-meetings. Die zijn in 2021 vier keer gehouden. Hierin was de
voortgang van de certificering van het vliegtuig in de MEDEVAC-configuratie steeds het
belangrijkste onderwerp. De MLA trekt in deze meeting samen op met de afdeling
Luchtvaartsystemen van de DMO (LVS), omdat LVS het typemanagement verzorgt van dit
toestel.
Als autoriteit moet de MLA uiteindelijk het militaire typecertificaat (MTC) goedkeuren en
uitgeven. LVS moet dat beheren. Voor dit certificaat is het verkrijgen van de juiste informatie
een enorme uitdaging. Er is geen bestaand typecertificaat voor de geplande configuratie.
Daarom is veel discussie en informatie-uitwisseling met LVS en toeleveranciers nodig. Dit
proces is complex en vergt beduidend meer tijd dan gepland. Hierdoor ontstaan irritaties,
want het project heeft grote internationale en zelfs politieke aandacht.

18

5

Verbeterdoelstellingen

In het algemeen heeft de MLA redelijke vooruitgang geboekt met haar interne
verbeterdoelstellingen. Voor de militaire luchtvaartsector geldt dit helaas niet. Deze sector
heeft grote moeite om de juiste mensen op de juiste plaatsen te krijgen. Het gemis aan
(opgeleid) personeel komt terug bij alle onderdelen en op vrijwel alle niveaus tot en met
majoor/S11. Dat heeft gevolgen voor alle elementen in de keten en dus ook voor het op orde
brengen van goedkeuringen en veiligheidsmanagementsystemen. Tegelijkertijd wordt een
toename van kwaliteit gezien bij nieuwe sleutelfunctionarissen. Het lijkt erop dat de
investeringen die daarvoor zijn gedaan, onder andere door het ontwikkelen van een nominated
persons course, zijn vruchten begint af te werpen.

Verbeterdoelstellingen MLA
Voor 2021 had de MLA onderstaande vier verbeterdoelstellingen gedefinieerd.
Verbeteren luchtvaarteisen
Deze doelstelling is grotendeels behaald. Zie ook paragraaf 3.1. In 2021 is een recordaantal
verbeterde en nieuwe regelgevingen gepubliceerd op intranet en internet. Slechts de NLDSMAR-4 v2.0, een belangrijke publicatie over het gebruik van externe diensten en producten,
moest worden uitgesteld naar 2022.
Vanwege de complexiteit van de noodzakelijke vernieuwing van de operationele regelgeving
NLD-Mar-OPS, loopt de MLA een apart traject op met CLSK.
Werklast in balans met capaciteit
Ook deze doelstelling is vrijwel helemaal behaald. De MLA heeft in 2020 becijferd en gemeld
welke capaciteit nodig was om de balans te herstellen. In 2021 is het gelukt om 60% van die
capaciteit (vijf functies) om te zetten in arbeidsplaatsen. Naar verwachting komt nog eens
20% in 2022 beschikbaar. Het dan nog resterende tekort betreft de functie van een
managementassistent.
Gestandaardiseerde processen
In 2021 is redelijke vooruitgang geboekt om de interne processen bij de MLA beter te
standaardiseren met het programma EMPIC. Dit kan in 2022 uitgebouwd worden, mede
omdat de MLA dan ook beschikt over organieke IT-ondersteuningscapaciteit. In 2021 is ook
gebruik gemaakt van externe ondersteuning voor deze standaardisatieslag.
Voldoende erkenningen
Zie hiervoor ook paragraaf 1.5. Aan deze doelstelling kon onvoldoende invulling worden
gegeven. Diverse pogingen moesten gestaakt worden, vanwege de reisbeperkingen. De
erkenningen zijn daardoor nog niet op het gewenste niveau. Daardoor kan de MLA nog in
onvoldoende mate producten van andere autoriteiten gebruiken en evenzo heeft de MLA
geen merkbare verlichting gekregen voor de behoefte aan accreditaties vanuit de sector.

Verbeterdoelstellingen sector
De MLA constateert wel dat de sector inmiddels de juiste prioriteit toekent aan het op orde
brengen van haar processen. Het inrichten van de 5th Generation Air Force draagt hieraan bij.
Door deze grote ontwikkeling wordt CLSK gedwongen om de goedkeuringen van haar
onderdelen, inclusief alle onderliggende processen, op orde te brengen.
19

Bijlage
Afkortingen
ACC

Air Combat Command

AMC

Air Mobility Command

ANS

Air Navigation Services

AOCS

Air Operations Control Station

APL

Air traffic services Personnel Licensing

ATO

Air traffic services Training Organisation

CAMO

Continuing Airworthiness Management Organisation

CLAS

Commando Landstrijdkrachten

CLSK/PM

Commando Luchtstrijdkrachten / Program Management

CML

Centrum voor Mens en Luchtvaart

DHC

Defensie Helikopter Commando

DMO/LVS

Defensie Materieel Organisatie / Luchtvaartsystemen

EDA

European Defence Agency

EHV

Eindhoven

EMAD/EMAR

European Military Airworthiness Document/Requirements

FCL

Flight Crew Licensing

FTO

Flight Training Organisation

JMAAN

Joint Military Airworthiness Authorities NH90

JAAC/JAAG

Joint Airworthiness Authorities Council/Group

JMG

Joint Meteorological Group

KMCGS

Korps Militaire Controleurs Gevaarlijke Stoffen

KMSL

Koninklijke Militaire School Luchtmacht

LCW

Logistiek Centrum Woensdrecht

LOC

Logistic Operations Centre

LW

Leeuwarden

MAA

Military Airworthiness (of soms ‘Aviation’) Authority

MAML

Military Aircraft Maintenance License

MAR

Military Aviation Regulation

MAS

Military Aviation System

MBvOL

Militair Brevet voor Onderhoud aan Luchtvaartuigen

MLH

Militaire Luchthavens

MMU

Multinational MRTT Unit
20

MPL

Military Pilot License

MRTT

MultiRole Tanker Transport (aangepaste A330)

MX(M)

Maintenance (Management)

OPS

Operations

RPAS

Remotely Piloted Aircraft System

SAC

Strategic airlift Capability

SES

Single European sky

VLB

Vliegbasis

VLK

Volkel

WDT

Woensdrecht

21

22