Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2949
Vragen van het lid Kat (D66) aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over het bericht «Kabinet: voedselaanbod voor de
voedselbanken op peil houden» (ingezonden 6 mei 2021).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 28 mei 2021).
Vraag 1
In hoeverre wordt er in de periode 2021–2027 een toename verwacht van het
aantal huishoudens dat een beroep zal doen op de dienstverlening van de
voedselbank en kunt u dit uitsplitsen in regio, leeftijd en andere relevante
kenmerken?1
Antwoord 1
In het najaar van 2020 deelde de Vereniging Voedselbanken Nederland
(VBNL) haar zorgen over een verwachte toename van het aantal klanten door
de gevolgen van de coronacrisis. Tegelijkertijd deelde VBNL ook het signaal
dat steeds meer voedselbanken te maken krijgen met een teruglopend
voedselaanbod. Beide ontwikkelingen zijn op dit moment niet goed te vangen
in duidelijke cijfers of prognoses voor de komende jaren. Desondanks ziet
VBNL al een groei in het aantal klanten van de voedselbanken, zoals cijfers
op hun website laten zien.2 Gemiddeld zag VBNL een groei van 7% in 2020,
met hierin sterke regionale verschillen. De grootste stijging is te zien in de
regio’s Amsterdam en Rotterdam. De cijfers geven een eerste beeld van de te
verwachte opgave de komende jaren. Het kabinet neemt de signalen van de
voedselbank uiterst serieus en houdt de vinger aan de pols voor wat betreft
de verwachte toename van het aantal klanten van de voedselbanken door de
coronacrisis.
Vraag 2
Op welke wijze verhoudt deze eventuele toename zich tot de toegezegde
Europees Sociaal Fonds (ESF) gelden voor de periode 2021–2027?

1

Rijksoverheid, 28 april 2021, «Kabinet: voedselaanbod voor de voedselbanken op peil houden»
(https://www.rijksoverheid.nl/actueel/nieuws/2021/04/28/kabinet-voedselaanbod-voor-devoedselbanken-op-peil-houden)
2
Flinke groei klanten voedselbank – 160.500 mensen voorzien van voedselhulp | Voedselbanken
Nederland Newsroom

ah-tk-20202021-2949
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Zoals benoemd in eerdere brieven aan uw Kamer3, is het kabinet voornemens om 3% uit de voor Nederland beschikbare ESF+ middelen in te zetten
om voedselhulp (en eventuele andere vormen van materiële hulp) te bieden
aan de meest behoeftigendoelgroep. Dit is de doelgroep die de voedselbanken bedient. Momenteel vinden gesprekken plaats met Voedselbanken
Nederland en de Europese Commissie over de nadere uitwerking van de inzet
van deze ESF+ middelen. Omdat het gaat om de inzet van middelen uit het
Europese structuurfonds ESF+, is het van belang om bij de nadere uitwerking
te borgen dat deze in overeenstemming is met de vereisten die worden
gesteld in de Europese verordeningen.4
Vraag 3
In hoeverre bent u van mening dat een toename van het aantal huishoudens
dat een beroep moet doen op de voedselbank een signaal is dat er elders in
de ondersteuning van minima iets tekort schiet?
Antwoord 3
Het kabinet zet zich – samen met gemeenten en maatschappelijke organisaties – in om financiële problemen van burgers en bedrijven zoveel mogelijk te
voorkomen en terug te dringen en via arbeidsmarkt- en inkomensbeleid dat
mensen in de armoede of schulden terecht komen. Via de Participatiewet
(algemene en bijzondere bijstand) zorgt het kabinet voor een financieel
vangnet. Het kabinet waardeert het werk van de voedselbanken. Zij leveren,
dankzij de inzet van vele duizenden vrijwilligers, een waardevolle bijdrage
aan het ondersteunen van mensen met een laag inkomen en het tegengaan
van voedselverspilling. De kracht van de voedselbanken is dat het een
initiatief vanuit de samenleving is, het kabinet ziet de voedselbanken dan ook
niet als onderdeel van het stelsel van sociale zekerheid. Dat laat onverlet dat
voedselbanken in de ogen van het kabinet toegevoegde waarde hebben en
een relevante gesprekspartner voor het kabinet zijn om periodiek signalen uit
te kunnen wisselen.
Vraag 4, 5 en 6
In hoeverre is er bij gemeenten zicht op de groep die gebruik maakt van de
dienstverlening van de voedselbank en of zij ook gebruik maken van de
ondersteuning van minima door gemeenten?
Als er mensen zijn die wél gebruik maken van de dienstverlening van de
voedselbank, maar niet van de gemeentelijke minimavoorzieningen, wat zijn
hiervoor de redenen?
Op welke wijze werken gemeenten samen met voedselbanken om zicht te
hebben op de doelgroep en passende dienstverlening aan te bieden?
Antwoorden 4, 5 en 6
Voedselbanken kunnen voor gemeenten dienen als vindplaats van mensen
met financiële problemen. Een groep financieel kwetsbare mensen meldt zich
bij voedselbanken die zich (nog) niet eerder bij de overheid heeft gemeld.
Voedselbanken vervullen daarmee ook een belangrijke verwijsfunctie naar
andere (gemeentelijke) voorzieningen en vindplaats voor kwetsbare groepen.
Eén van de uitgangspunten van VBNL voor het toekennen van een voedselpakket als noodhulp is het credo «Geen pakket zonder traject». Van hun
klanten verwacht VBNL dan ook dat zij op enige termijn zullen meewerken
aan het vinden van een oplossing van hun financiële problemen. In de
meeste gevallen betreft dat hulp zoeken bij de gemeente, zoals begeleiding
naar werk of schuldhulpverlening, indien daar nog geen sprake van is. Tevens
is de maximale periode voor het gebruik van de voedselbanken in principe
drie jaar.5 Volgens VBNL stijgt de laatste jaren het percentage klanten dat
langer dan 3 jaar van de voedselbanken afhankelijk is.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet,
voor andere wetten uit het sociaal domein en voor het lokale armoedebeleid.
3

Kamerstuk 35 420, nr. 187 en 259
Meer concreet de algemene bepalingenverordening en de ESF+ verordening. Nb. deze zijn nog
van kracht.
5
https://voedselbankennederland.nl/wp-content/uploads/2019/12/Toekenningscriteria-per-01-012020.pdf
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Er zijn verschillende voorbeelden van voedselbanken die door samenwerking
met de gemeente en met behulp van maatschappelijke initiatieven hun
dienstverlening inzetten. Gemeenten kunnen voedselbanken (net als andere
maatschappelijke organisaties die lokaal actief zijn) ondersteunen en kunnen
hiervoor ook de financiële middelen die zij van het rijk ontvangen voor de
uitvoering van het armoedebeleid inzetten. Sommige gemeenten organiseren
bijvoorbeeld de huisvesting van lokale voedselbanken.
Vraag 7
Kunt u meer uitleg geven over het sociale impact business model, wat dit
inhoudt en op welke wijze on-demand productie volgens dit model plaats zou
kunnen vinden?
Antwoord 7
Dit model biedt de mogelijkheid voor zowel het systemisch terugdringen van
voedselverspilling in de productieketens als het zorgdragen voor een stevig
basisaanbod van gezonde kwaliteitsproducten voor voedselhulp programma’s. Dit model is erop gericht om op een efficiënte en grootschalige wijze,
beschikbare rest- en bijstromen, die in hun huidige vorm niet bruikbaar zijn
voor voedselbanken of de commerciële markt, te verwerken naar lang
houdbare, flexibel in te zetten gezonde en smaakvolle producten. Een
haalbaarheidsstudie zal o.a. duidelijkheid moeten geven over de organisatievorm, vanuit een uniek partnership van bedrijven en maatschappelijke
organisaties. Het idee erachter is dat de producten door een flexibel netwerk
van partijen in de voedselketen «on-demand» worden geproduceerd volgens
een sociale impact business model. Dit houdt in dat de productie voor
voedselhulp porgramma’s flexibel en wendbaar georganiseerd kan worden,
doordat de geschikte overschotten van verse producten in kort tijd worden
verwerkt binnen de bestaande fabrieken, tijdelijk worden bewaard in
voorraadkamers, en uitgeleverd naar de verschillende locaties naar behoefte.
Werken volgens het sociale impact business model betekent dat organisaties
hun inzet leveren met oog voor mens, maatschappij en milieu, met een
eerlijke vergoeding voor de kosten. Door de schaalgrootte van het netwerk
kunnen er zo honderdduizenden producten per week een goede bestemming
vinden, wordt de keten verspillingsvrij, en wordt de voedselhulp in Nederland
naar een volgend niveau gebracht.
Vraag 8
In hoeverre wordt er in de gesprekken tussen de Ministeries van Sociale
Zaken en Werkgelegenheid en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit met
Voedselbanken Nederland en de Europese Commissie over de besteding van
de ESF-middelen gezocht naar manieren om deze middelen in te zetten voor
het structureel terugdringen van armoede?
Antwoord 8
Het kabinet spant zich in om armoede structureel terug te dringen. Dat doet
het kabinet onder meer via het arbeidsmarkt- en inkomensbeleid. Hierbij zet
het kabinet in op het vinden van betaald werk of uitbreiding van het aantal
gewerkte uren, omdat werk de meest duurzame weg uit armoede is. In
aanvulling hierop draagt de inzet van ESF-middelen bij aan het bestrijden van
armoede. De inzet van de Nederlandse ESF-middelen is voornamelijk gericht
op mensen aan het werk helpen en duurzaam aan het werk houden. Als het
gaat om de inzet van ESF-middelen voor materiele steun (zoals voedselhulp),
dan vraagt de Europese Commissie (EC) in de (concept) ESF+ verordening
om het nemen van begeleidende maatregelen naast het verstrekken van
voedselhulp met als doel armoede en sociale uitsluiting tegen te gaan. Dat
aspect zal ook aan bod komen in de gesprekken over de besteding van
ESF-middelen. Het principe van de voedselbanken «geen pakket zonder
traject» past hier goed bij.
Vraag 9
Wat worden de opdracht en doelen van de op te richten werkgroep?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 9
In de werkgroep komen de meer praktische zaken aan de orde die komen
kijken bij het programmeren van dit ESF-onderdeel. Daarbij valt te denken
aan de inkoop van de voedselhulp door de nieuwe stichting (zoals vermeld in
de Kamerbrief van 28 april jl.), de distributie van de voedselhulp, de
verantwoording van de besteding van de middelen en de uitwerking van de
hierboven genoemde begeleidende maatregelen.
Vraag 10
Op welke wijze worden de lessen uit de evaluatie van kinderarmoedegelden,
waarbij ook sprake was van directe materiële hulp, meegenomen bij het
opstellen van de plannen voor de besteding van de ESF gelden?
Antwoord 10
Uit de reeds gehouden tussentijdse evaluaties6 over de middelen kinderarmoede zijn twee aandachtspunten naar voren gekomen die ook relevant zijn
bij de ondersteuning van voedselbanken voor de meeste behoeftigen
doelgroep. In de eerste plaats betreft dat het belang om de doelgroep te
bereiken: niet iedereen uit de doelgroep vraagt ondersteuning. Voedselbanken Nederland spant zich in om te bevorderen dat mensen zich melden,
onder meer via de recent gestarte campagne «Niks om je voor te schamen».
In de tweede plaats blijkt dat een integrale aanpak van belang is: er moet niet
worden volstaan met het bieden van materiële ondersteuning. Ook hiervoor
heeft Voedselbanken Nederland aandacht, via het hierboven genoemde
principe «geen pakket zonder traject». De EC vraagt hiervoor tevens aandacht
bij de inzet van ESF-middelen in de vorm van begeleidende maatregelen.
Deze aspecten zullen ook aan bod komen in de uitwerking van de plannen
voor de besteding van de ESF+ middelen.

6

Kamerstuk 24 515, nr. 455 en 569

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4