Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

27 625

Waterbeleid

Nr. 384

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 januari 2017
Op 16 december 2016 ontving ik het verzoek om een reactie van het
kabinet naar aanleiding van het rapport Instandhouding hoofdwatersysteem van de Algemene Rekenkamer dat op 15 december 2016 aan uw
Kamer is aangeboden (Kamerstuk 27 625, nr. 380). In deze brief geef ik een
reactie op het rapport van de Algemene Rekenkamer vanuit de onderhoudsfilosofie zoals die wordt gehanteerd.
Allereerst ben ik de Algemene Rekenkamer erkentelijk voor het onderzoek
naar de instandhouding van de hoofdwatersystemen. Net als bij de
eerdere onderzoeken naar de instandhouding van het hoofdwegennetwerk en het hoofdvaarwegennetwerk heb ik waardering voor de
gestructureerde en zorgvuldige onderzoeksopzet en -uitvoering en de
heldere wijze waarop de Algemene Rekenkamer haar bevindingen,
conclusies en aanbevelingen presenteert.
Onderhoudsfilosofie
Instandhouding krijgt structureel veel aandacht binnen mijn ministerie. Bij
de instandhouding van de netwerken staan de prestaties die deze
netwerken moeten leveren en de doelmatigheid van onderhoud centraal.
Het zijn immers de prestaties, zoals de beschikbaarheid, betrouwbaarheid,
duurzaamheid en veiligheid van de infrastructuur die de gebruikers zelf
direct ervaren.
Rijkswaterstaat werkt volgens de methodiek van risicogestuurd
onderhoud en hanteert daarbij een flexibele onderhoudsaanpak.
Risicogestuurd wil zeggen dat steeds in beeld is welke risico’s het
functioneren van de netwerken en/of de veiligheid bedreigen en hoe deze
risico’s kunnen worden beheerst. In mijn brief van 21 november 2016
(Kamerstuk 34 550 XII, nr. 60) over de staat van de bruggen in het
Hoofdwegennet heb ik toegelicht hoe inspecties en onderzoeken
onderdeel uit maken van deze methodiek. Bij het Hoofdwatersysteem
wordt dezelfde methodiek gehanteerd.

kst-27625-384
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 625, nr. 384

1

De flexibele onderhoudsaanpak houdt in dat, met het oog op de efficiëntie, onderhoud eerder of later kan worden uitgevoerd dan volgt uit het
vigerende beheerconcept dat is vastgelegd in de database assetmanagement. Er is dan sprake van vervroegd of uitgesteld onderhoud.
Daarbij wordt gestuurd op het voorkomen van achterstallig onderhoud.
Eventueel achterstallig onderhoud wordt direct aangepakt indien dit
noodzakelijk is voor het veilig functioneren van de netwerken. In het
jaarverslag 2016 zal voor het eerst gerapporteerd worden over de omvang
van het uitgesteld en eventueel achterstallig onderhoud.
Om te borgen dat er voldoende financiële middelen zijn om de netwerken
volgens bovenstaande filosofie in stand te houden, volg ik voor alle
netwerken dezelfde aanpak. Deze aanpak is als volgt:
• Voor maatregelen waarvan de noodzaak vaststaat, wordt meerjarig
een budget gereserveerd dat volstaat om het beoogde niveau van
waterveiligheid en voldoende schoon water te realiseren.
• Ten aanzien van de risico’s die zich kunnen voordoen hanteer ik de
volgende lijn. Indien er sprake is van een grote waarschijnlijkheid van
optreden, of van een ernstig gevolg voor het veilig functioneren van
het netwerk, dek ik risico’s af met een budgetreservering.
• Op het moment dat een dergelijk risico voldoende is uitgehard, wordt
de reservering toegevoegd aan het instandhoudingsbudget. Een
voorbeeld hiervan is hoe ik ben omgegaan met de extra kosten voor
instandhouding door areaalgroei, ontstaan door in de afgelopen jaren
opgeleverde projecten. Zowel de reserveringen als de budgettoevoegingen worden in de begrotingen verwerkt.
Zoals ik in mijn bovengenoemde brief heb aangegeven maakt de
combinatie van inzet op doelmatigheid en een blijvende ontwikkeling van
kennis en inspectiemethodieken dat er onzekerheden zijn en blijven. De
kans op storingen en ongeplande maatregelen kan alleen substantieel
worden gereduceerd met het eerder dan bij einde levensduur vervangen/
renoveren van objecten en systemen, wat een aanmerkelijk extra beslag
op middelen zou impliceren.
De gekozen aanpak sluit aan bij het bredere kader, waarin keuzes tussen
instandhouding en aanleg binnen de beschikbare budgettaire ruimte tot
en met 2030 aan de orde zijn. Ik wil ruimte houden om te prioriteren
tussen onderdelen van instandhouding en nieuwe aanleg om de
waterveiligheid en voldoende schoon water maximaal te bevorderen.
Daarbij houd ik rekening met capaciteit van de uitvoerder en de markt
voor respectievelijk instandhouding en aanleg. Dat doe ik om werkzaamheden van aanleg en onderhoud doelmatig uit te voeren.
Reactie op het rapport «Instandhouding hoofdwatersysteem»
Naar aanleiding van haar onderzoek Instandhouding hoofdwatersysteem
komt de Algemene Rekenkamer tot een aantal concrete bevindingen,
conclusies en aanbevelingen.
Budgetbehoefte tot en met 2020/2021
De Algemene Rekenkamer stelt vast dat in 2012 een correcte berekening is
gemaakt van het benodigde budget voor instandhouding van het
hoofdwatersysteem tot en met 2020, gegeven de informatie die toen
beschikbaar was, en dat die budgetbehoefte volledig financieel gedekt
was. Tegelijkertijd constateert de Algemene Rekenkamer dat als gevolg
van een aantal zaken een extra budgetbehoefte van € 32 mln is ontstaan
voor de periode tot en met 2020 waarvoor nog financiering moet worden
gevonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 625, nr. 384

2

Zoals ik de Algemene Rekenkamer in de bestuurlijke reactie op het rapport
heb laten weten, deel ik de analyse van de Algemene Rekenkamer en
onderschrijf ik het beeld dat de Algemene Rekenkamer schetst. Met het
vaststellen van de begroting voor 2017 is het budget voor instandhouding
met € 14 mln verhoogd. Daarmee is niet langer sprake van een geprognosticeerd verschil € 32 mln maar van € 18 mln in de periode tot en met
2020.
In het licht van de geschetste algemene aanpak acht ik een dergelijk
beperkte spanning in de periode tot en met 2020 in beginsel
aanvaardbaar. Juist omdat een dergelijke beperkte spanning aanzet tot
innovatie en doelmatigheid. In het kader van het nieuwe vierjarige Service
Level Agreement (SLA) zal ik opnieuw bezien of een budgetverhoging
noodzakelijk is. Ik zal u dan hierover in de begroting helderheid
verschaffen.
Informatievoorziening aan de Kamer
De Algemene Rekenkamer beveelt aan de informatiehuishouding bij
Rijkswaterstaat verder te verbeteren en het parlement periodiek een
geactualiseerd inzicht te verschaffen in de (extra) middelen die nodig zijn
voor instandhouding van het hoofdwatersysteem en de financiering van
de maatregelen.
De afgelopen jaren is er veel tijd geïnvesteerd en inspanning geleverd om
het assetmanagement bij Rijkswaterstaat verder te professionaliseren.
Ook zijn er verbeteringen doorgevoerd om de informatie voor de Tweede
Kamer inzichtelijker te presenteren. Deze inspanningen werpen steeds
meer hun vruchten af en ik zal mij blijven inspannen om dit verder te
verbeteren. Een voorbeeld daarvan is het rapporteren over de omvang
van het achterstallig en uitgesteld onderhoud. Met de introductie van
definities hiervoor, is de afspraak gemaakt om hierover in de jaarverantwoording over 2016 voor het eerst te rapporteren. Een goede instandhouding en inzichtelijke informatievoorziening hierover heb ik de
afgelopen jaren onder meer nader vormgeven door:
− Bij verlenging van de looptijd van het Deltafonds tot en met 2030 eerst
de benodigde middelen voor instandhouding te reserveren; daarna zijn
de middelen voor reeds bestuurlijk afgesproken aanlegprojecten
gereserveerd. Wat overblijft is investeringsruimte voor nieuwe zaken.
− Sinds 2012 een speciale bijlage instandhouding bij de begroting van
het Deltafonds te voegen, waarin besluiten nader worden toegelicht en
de voortgang wordt gepresenteerd. De afgelopen jaren zijn hierin
verdere verbeteringen en aanvullingen doorgevoerd.
De Algemene Rekenkamer acht een verdere verbetering van de informatievoorziening mogelijk indien een volledig baten-lastenstelsel bij
Rijkswaterstaat zou worden ingevoerd. Hierover wacht ik het advies van
de Adviescommissie Verslaggevingsstel rijksoverheid af, dat binnenkort
zal worden gepresenteerd.
Balanspost NUTW
Met betrekking tot de balanspost «nog uit te voeren werkzaamheden
beheer en onderhoud» (NUTW) maakt de Algemene Rekenkamer een
aantal kritische opmerkingen. Zo is de post niet periodiek geanalyseerd en
is het parlement niet geïnformeerd over de vrije ruimte in deze post. In het
verleden zijn er inderdaad geen periodieke analyses gemaakt van deze
balanspost. In 2016 zijn binnen mijn ministerie afspraken gemaakt over
het structureel analyseren en onderbouwen van de post en over het doen
van voorstellen over het besteden van meevallers en het oplossen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 625, nr. 384

3

tekorten. Ultimo 2016 zijn deze afspraken in werking getreden. Besluitvorming die hieruit voortvloeit, wordt zichtbaar in de begroting.
De Algemene Rekenkamer constateert dat met deze afspraken uitwerking
is gegeven aan de geldende comptabiliteitsvoorschriften. Tegelijkertijd
beveelt de Algemene Rekenkamer aan om de afspraken hieromtrent
verder te concretiseren. In mijn bestuurlijke reactie op het rapport heb ik
aangegeven dat ik eerst ervaring wil opdoen en dat ze werkende weg
zullen worden aangescherpt.
De Minister van Infrastructuur en Milieu,
M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 27 625, nr. 384

4