\ô1

Provincie
Noord-Holland

t
POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM

Gedeputeerde Staten

De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
Postbus 20011
2500 EA ‘S-GRAVENHAGE

Uw contactpersoon

BEL/BOSE

115
Betreft: Zienswijze Gedeputeerde Staten op herindelingsadvies
Edam-Volendam en Zeevang

Verzenddatum

Excellentie,

Kenmerk

28 MEI 2914
266355/325687

Op 1 3 februari 2014 hebben de raden van de gemeenten EdamVolendam en Zeevang een herindelingsadvies voor hun beide
gemeenten vastgesteld. Zij hebben de wens om hun gemeenten samen
te voegen per 1 januari 2016. Op grond van artikel 5 lid 3, Wet arhi
ontvangt u hierbij van ons het betreffende herindelingsadvies en onze
zienswijze daarop. Wij verzoeken u bij deze om op grond van artikel 6
Wet arhi een herincielingsregeling voor de gemeenten Edam-Volendam
en Zeevang voor te leggen aan de ministerraad.

Uw kenmerk

Voorgeschiedenis en herindelingsprocedure
Sinds het begin van deze eeuw zoekt de gemeente Zeevang naar
mogelijkheden om de eigen bestuurskracht te versterken. In 2002 leidt
dit tot een pilot van intensieve samenwerking met de gemeenten
Beemster, Graft-De Rijp en Schermer. Na evaluatie van de pilot in 2006
besluiten de vier gemeenten de samenwerking niet door te zetten,
omdat zij verschillende wensen hebben ten aanzien van de
samenwerking. Gedeputeerde Staten van Noord-Holland stellen hierop
voor om een fusie tussen de vier gemeenten te verkennen. Beemster
wijst dit af, want zij is ervan overtuigd nog zelfstandig te kunnen
blijven.
Ook wanneer Zeevang na een bestuurskrachtmeting samen met
Graft-De Rijp en Schermer nadrukkelijk om een fusie met Beemster
vraagt, blijft voor Beemster een fusie onbespreekbaar. Omdat op dat
moment (eind 2008 / begin 2009) in de Tweede Kamer volop de
discussie woedt over de vraag of een gemeente wel of niet tot fusie
gedwongen kan worden, zien Gedeputeerde Staten onvoldoende
politieke ruimte om het initiatief tot een dergelijke herindeling te
nemen. Het provinciebestuur dringt daarom aan op overleg tussen de
-

-

Postbus 3007
2001 DA Haarlem

Houtplein 33

Haarlem [2012 DE]
wwwnoordhollandnl

NH000,

2 IS

vier gemeenten in de hoop dat in gezamenlijkheid een goede oplossing
voor de zwakke bestuurskracht van Graft-De Rijp, Schermer en Zeevang
wordt gevonden. Als in 201 0 dit geen resultaat lijkt op te gaan leveren,
nemen Graft-De Rijp, Schermer en Zeevang afscheid van de gedachte
om samen met Beemster een groene plattelandsgemeente te vormen.
Graft-De Rijp en Schermer vinden, zoals u bekend, uiteindelijk een
fusiepartner in Alkmaar.
Vanaf dat moment oriënteert de gemeente Zeevang zich op de
buurgemeenten Edam-Volendam en Purmerend. Aan de hand van
bestuurlijke gesprekken met beide gemeenten en na consultatie van de
eigen inwoners, besluit de raad van Zeevang op 10 april 201 2 om
Edam-Volendam en Waterland te vragen een fusie te verkennen. De
gemeente Waterland antwoordt in juni 201 2 dat zij graag wil
samenwerken met Zeevang, maar dat zij geen bestuurlijke fusie wenst.
De raad van Edam-Volendam reageert op 27 juni 2013 na
verschillende onderzoeken en consultatie van de inwoners positief op
het verzoek van Zeevang, waarna de formele procedure op grond van
artikel 5 Wet arhi wordt gestart. Het herindelingsontwerp stellen de
raden vast op 1 7 oktober 201 3, gevolgd door een terinzagelegging van
1 8 oktober 201 3 tot en met 20 december 201 3 en de vaststelling van
het herindelingsadvies op 1 3 februari 201 4. Naar ons oordeel hebben
de gemeenten daarmee de zogenaamde ‘Arhi-procedure’ correct
doorlopen.
-

-

Inhoudelijke beoordeling van het herindelingsadvies
In uw beleidskader gemeentelijke herindeling dat u op 28 mei 201 3
hebt aangeboden aan de Tweede Kamer, geeft u aan dat u van ons als
provincie verwacht dat wij de wenselijkheid van een gemeentelijke
herindeling beoordelen aan de hand van de volgende vijf criteria:
-

-

-

-

-

Draagvlak
Interne samenhang / dorps- en kernenbeleid
Bestuurskracht
Evenwichtige regionale verhoudingen
Duurzaamheid

In het herindelingsadvies zijn de gemeenten zelf ook al op deze criteria
ingegaan. Wij schetsen daarom hieronder alleen het provinciaal
perspectief en geven een inschatting van de financiële positie van de
nieuwe gemeente. Daarna sluiten we af met een integrale conclusie over
de wenselijkheid van het herindelingsadvies.

266355/325687

‘

Provincie
Noord-Holland
3 1 S

Draagvlak
In het genoemde beleidskader gemeentelijke herindeling wordt
onderscheid gemaakt in lokaal/maatschappelijk draagvlak, bestuurlijk
draagvlak en regionaal draagvlak.
Ten aanzien van het lokaal/maatschappelijk draagvlak is in het
herindelingsadvies het nodige uitgewerkt, op basis waarvan wij
constateren dat er breed lokaal/maatschappelijk draagvlak bestaat voor
deze herindeling.
Het bestuurlijk draagvlak is maximaal, aangezien het een
herindelingsadvies is dat door de twee betrokken gemeenteraden
unaniem is vastgesteld.
En ook het regionaal draagvlak is zeer breed. Geen van de omliggende
gemeenten heeft zich negatief uitgelaten over het
herindelingsvoornemen. Landsmeer en Waterland hebben slechts een
kanttekening gemaakt dat zij hopen dat deze herindeling geen negatief
effect heeft op ontwikkelingen in de regio ten aanzien van
samenwerking. Zoals Edam-Volendam en Zeevang terecht aangeven,
staat deze herindeling intensivering van de regionale samenwerking
niet in de weg. Daarom gaan wij ervan uit dat de gemeenten Landsmeer
en Waterland de herindeling ook steunen,
Interne samenhang / dorps- en kernenbeleid
Edam-Volendam en Zeevang lijken sterk op elkaar qua
bevolkingssamenstelling en kunnen op dat vlak schaalvoordelen
benutten. Op andere punten, zoals het economisch profiel en de
woonmilieus, kunnen de gemeenten elkaar aanvullen. Zo kan er
bijvoorbeeld voor toeristen een uitgebreider palet aan voorzieningen
worden geboden en ook kunnen de inwoners hun ‘wooncarrière’ binnen
de gemeente verlengen. Dit draagt bij aan een grotere interne
samenhang van de nieuwe gemeente.
Ten aanzien van het dorps- en kernenbeleid hebben beide gemeenten
een eigen traditie. Zeevang heeft relatief veel kernen en werkt met goed
functionerende dorpsraden. In Edam-Volendam zijn de kernen Edam en
Volendam weliswaar nagenoeg één stedelijk gebied, maar hebben zij
toch een verschillend karakter. Van oudsher is het een uitdaging voor
de gemeente om een goede balans te vinden in de bestuurlijke
aandacht voor beide kernen. De kern Purmer heeft daardoor wat minder
in de belangstelling gestaan en zou kunnen profiteren van de
Zeevangse werkwijze met dorpsraden. Het is immers de intentie van de
beide gemeenten om dit beleid door te zetten in de nieuwe gemeente.
Bes tuurskrach t
De nieuwe gemeente zal ongeveer 35.000 inwoners tellen. Hoewel dit
minder is dan het huidig gemiddelde in Nederland achten wij deze
schaal vooralsnog groot genoeg om de voornaamste operationele taken

266355/325687

41 S

adequaat uit te voeren, zeker omdat Edam-Volendam daartoe nu ook in
staat is. Voortzetting van de goede samenwerking binnen de regio zal
noodzakelijk zijn om ook de andere taken van de gemeente, zoals de
aanstaande decentralisaties in het sociaal domein, goed uit te kunnen
voeren. Wij zijn hier overigens positief over gestemd, mede gezien de
uitdrukkelijke wens van Landsmeer en Waterland om de mogelijkheden
voor samenwerking met de nieuwe gemeente open te houden.
De samenvoeging van Edam-Volendam en Zeevang is in onze
overtuiging primair een oplossing voor de beperkte bestuurskracht van
Zeevang. De bestuurskracht van Edam-Volendam is op dit moment
voldoende, Dat laat onverlet dat ook voor Edam-Volendam de
samenvoeging voordelen heeft.
Evenwichtige regionale verhoudingen
Door de samenvoeging zullen de verhoudingen in de regio Zaanstreek
Waterland (negen gemeenten) niet noemenswaardig wijzigen. Zeevang
is in inwoneraantal de kleinste van de regio, Edam-Volendam de op twee
na grootste (na Zaanstad en Purmerend). De nieuwe gemeente zal de
derde grootste gemeente in de regio blijven, waarin dan nog acht
gemeenten over zijn.
Op de wat langere termijn zijn er mogelijk meer veranderingen te
verwachten. De gemeenten Oostzaan en Wormerland zijn op zoek naar
een of meer partners voor hun ambtelijke samenwerking en Landsmeer
oriënteert zich op haar bestuurlijke toekomst. Indien hieruit een
herindeling ontstaat, zou dat meer impact kunnen hebben op de
regionale verhoudingen dan de voorgenomen samenvoeging van EdamVolendam en Zeevang.
Duurzaamheid
Wij onderschrijven de stelling in het herindelingsadvies dat het niet
wenselijk is de nieuwe gemeente op korte termijn wederom te
betrekken in een herindelingsprocedure. Wij kunnen echter ook niet
geheel uitsluiten dat dit over enkele jaren toch aan de orde zou kunnen
zijn.
Zoals Edam-Volendam en Zeevang in hun herindelingsadvies al
aangeven, zou de positie van de gemeente Waterland een
aandachtspunt kunnen worden voor ons college. Wij hebben op dit
moment echter geen concrete aanleiding tot zorgen over de
bestuurskracht van Waterland. Wij constateren alleen dat deze
gemeente als enige gemeente in de regio zich niet (openlijk) oriënteert
op versterking van de eigen bestuurskracht, ook niet in reactie op de
bewegingen bij andere gemeenten. Hierdoor bestaat de kans dat
Waterland over enkele jaren, als haar bestuurskracht toch tekort schiet,
alsnog aansluiting zal moeten zoeken bij de door Edam-Volendam en
Zeevang gevormde gemeente. Er is op dit moment echter noch bij
Waterland, noch bij de gemeente Edam-Volendam draagvlak voor het

266355/325687

-

Provincie
Noord-Holland
515

verkennen van de kansen van een gezamenlijke bestuurlijke toekomst.
Bovendien heeft Waterland ook nog mogelijkheden om in de nabije
toekomst samen met Landsmeer haar bestuurskracht te versterken. Er
is daarom voor ons college op dit moment geen aanleiding om
vraagtekens te plaatsen bij de duurzaamheid van de nieuw te vormen
gemeente en het ontstaan van eventuele restproblematiek.
Financiële positie
Wij beoordelen de financiële positie van de nieuw te vormen gemeente
als voldoende. In de bijlage treft u een volledige analyse van de
financiële positie van beide gemeenten en een verwachting voor de
nieuwe gemeente.
Conclusie
Alles afwegend beoordelen wij de door de gemeenteraden van EdamVolendam en Zeevang voorgestelde samenvoeging van hun beide
gemeenten per 1januari 2016 als overwegend positief. Bovendien is het
een initiatief van onderop, wat zowel voor u als voor ons de voorkeur
heeft in het geval van herindeling.
Wij verzoeken u dan ook om voor deze samenvoeging een
herindelingsregeling op te stellen en in procedure te brengen, opdat
Edam-Volendam en Zeevang kunnen gaan bouwen aan een nieuwe
krachtiger gemeente voor hun inwoners.

Hoogachtend,
van Noord-Holland,

GE.A

--

Herindelingsadvies gemeenten Edam-Volendam en Zeevang

Kopie aan De colleges en raden van Edam-Volendam en Zeevang en
Provinciale Staten van Noord-Holland

266355/325687

62i4

-

:

Schardam

Beets

Oosthuizen

Warder

1

Hobrede
Middelie

S

Kwadijk

Edam

6januari 2014

Inhoud
1
2
3

Inleiding
De aanloop naar de fusie
Beide gemeenten getypeerd

3.1
3.2
4
5
5.1
5.2
5.3
5.4
5.5
5.6
6
6.1
6.2

Algemeen
Enkele kenmerken nader geduid
De nieuwe gemeente
Het beleidskader gemeentelijk herindeling
Draagvlak
Interne samenhang/dorps- en kernenbeleid
Bestuurskracht
Evenwichtige regionale verhoudingen
Duurzaamheid
Conclusie
Ontvangen zienswijzen en verdere procedure
Drie zienswijzen
De voorbereiding bij de gemeenten

Bijlage
1

Documenten die in een apart bijlagenboek zijn opgenomen

1
2
3
3
4
5
8
8
10
10
11
11
12
13
13
14

6januari 2014
-

1

3

InIeidng

Op 27juni 2013 besloot de gemeenteraad van Edam-Volendam in te stemmen met het fusieverzoek van de
gemeente Zeevang uit april 2012. Na dit besluit konden de beide gemeenten samen formeel een begin
maken met een herindelingsprocedure conform de wet ARHI (algemene regels herindeling).
Als eerste stap daarin stelden de gemeenteraden op 17 oktober 2013 een herindelingsontwerp vast. Daarin
gaven de gemeenten een toelichting op hun besluiten tot fusie en onderbouwden zij deze besluiten. Nadat
het herindelingsontwerp door de raden was vastgesteld, werd het acht weken ter inzage gelegd zodat
inwoners en organisaties in de beide gemeenten hun zienswijzen op dit herindelingsontwerp bij de
gemeentebesturen in zouden kunnen dienen. Ook is het herindelingsontwerp voor reactie verstuurd aan de
gemeenten in de regio Zaanstreek/Waterland en aan de gemeente Koggenland.
Wij hebben van drie gemeenten een reactie ontvangen. Er zijn geen reacties van individuele inwoners of
maatschappelijke organisaties ontvangen. Mogelijk ligt de verklaring hiervoor in het feit dat de inwoners
gebruik hebben gemaakt van de uitgebreide inspraakmogelijkheden die beide gemeenten in het voortraject
geboden hebben. De drie ontvangen reacties zijn ondersteunend, verderop gaan wij inhoudelijk op de
reacties in. Dit betekent tevens dat het herindelingsadvies in essentie niet afwijkt van herindelingsontwerp.
Na vaststelling door de gemeenteraden wordt het herindelingsadvies verzonden aan het college van
Gedeputeerde Staten van Noord-Holland. Gedeputeerde Staten voorzien het herindelingsadvies van hun
eigen zienswijze en verzenden het naar de minister van BZK met het verzoek om het wetgevingstraject te
starten.
Het herindelingsadvies is als volgt opgebouwd:
In hoofdstuk 2 wordt de aanleiding voor dit fusieproces verwoord. De stappen die in beide gemeenten gezet
zijn om tot besluitvorming te komen worden toegelicht.
Hoofdstuk 3 geeft een beschrijving van de karakteristiek van beide gemeenten.
In hoofdstuk 4 worden enkele themas belicht die van betekenis zijn voor de nieuw te vormen gemeente. Een
meer omvattend toekomstbeeld zal verderop in het herindelingsproces dan wel na de start van de nieuwe
gemeente aan snee komen.
In hoofdstuk 5 vindt de toetsing plaats aan het landelijke Beleidskader Gemeentelijke Herindeling.
In hoofdstuk 6 ten slotte wordt nader ingegaan op de ontvangen reacties op het herindelingsontwerp en
wordt in het kort de vervolgprocedure aan de orde gesteld.

Pagina 1

6januari 2014

2

De aanloop naar de fusie

De gemeente Zeevang is reeds een aantal jaren geleden tot de conclusie gekomen dat een zekere vorm van
schaalvergroting nodig is om de kwaliteit van de gemeentelijke taakuitvoering ook in de verdere toekomst te
kunnen waarborgen. Daarbij heeft de gemeente de volgende ontwikkelingen in ogenschouw genomen:
• Er komen steeds meer taken naar de gemeenten en deze taken worden steeds complexer.
• Gemeenten komen financieel-economisch steeds meer onder druk.
• Er worden hogere eisen gesteld aan de uitvoering van wet- en regelgeving en aan bedrijfsvoering.
• De relevante omgeving van de gemeenten schaalt steeds verder op.
Eerdere pogingen om samen met de gemeenten Beemster, Graft-de Rijp en Schermer een grotere
plattelandsgemeente te gaan vormen bleven zonder resultaat. Daarna heeft de gemeente Zeevang zich
nader georiënteerd op twee andere mogelijke fusieprtners, te weten de gemeente Purmerend en de
gemeente Edam-Volendam.
Met deze beide gemeenten zijn oriënterende gesprekken gevoerd, Op basis daarvan en op basis van een
viertal goed bezochte inwonersavonden, is uiteindelijk gekozen voor de gemeente Edam-Volendam als
gevolg waarvan de raad van de gemeente Zeevang op 10 april 2012 besloot met Edam-Volendam te willen
fuseren. Een daartoe strekkend verzoek is daarna aan de gemeente Edam-Volendam verzonden.
Kort daarop is in een eerste raadsbijeenkomst in Edam-Volendam door de raad van deze gemeente
uitgesproken dat men het fusieverzoek vanuit een positieve grondhouding benadert, maar dat de gemeente
Edam-Volendam graag eerst de voor- en nadelen en de overige consequenties van een eventuele fusie
nader wil onderzoeken voordat een definitieve reactie op het verzoek vanuit Zeevang gegeven kan worden.
Vervolgens heeft de accountant van de gemeente Edam-Volendam de financiële positie van de gemeente
Zeevang onderzocht en heeft KplusV organisatieadvies een meer beleidsinhoudelijk onderzoek verricht. Uit
het accountantsrapport bleek dat de financiële positie van de gemeente Zeevang goed te noemen is en het
rapport van KplusV gaf aan dat er naast enkele aandachtspunten vooral kansen zijn. Beide
onderzoeksrapporten zijn in de raadsvergadering van 18 oktober 2012 besproken. De aanvullende vragen
die door de raad zijn gesteld, zijn door het college van B&W beantwoord en besproken in de raads
vergadering van 24januari 2013.
De volgende stap in het proces is geweest dat er in maart 2013 een tweetal inwonersavonden in EdamVolendam zijn geweest. Daarna heeft nog een telefonische enquête plaatsgevonden.
Het college van B&W van Edam-Volendam heeft na verloop van deze uitgebreide onderzoeks- en
consultatiefase de raad voorgesteld om in te stemmen met het verzoek van de gemeente Zeevang en
derhalve te besluiten tot een herindeling per 1januari 2016. Op 27juni 2013 heeft de raad met dit voorstel
ingestemd.
Daarna hebben de gemeenten een begin gemaakt met de ARHI-procedure en hebben zij aan de raden een
herindelingsontwerp voorgelegd. Dit is op 17 oktober door beide raden met algemene stemmen aanvaard en
vervolgens ter inzage gelegd. Na verwerking van de ingekomen reacties ligt thans het herindelingsadvies
voor.
Vermeld dient nog te worden dat het raadsbesluit van de gemeente Zeevang aangaf dat “zo mogelijk ook de
gemeente Waterland” bij de fusie betrokken zou kunnen worden. De gemeente Waterland heeft in de richting
van de gemeente Zeevang aangegeven niet in te zijn voor een herindeling, maar wel te willen samenwerken.
Om deze reden en vanwege de duidelijke aiijzing van gemeentelijke herindeling door de gemeente
Waterland in het huidige bestuursakkoord is de variant met Waterland niet nader onderzocht. Ook bi] de
bespreking van de regiovisie op 18 april 2013 in de gemeenteraad van Waterland is de wens om bestuurlijk
zelfstandig te blijven met kracht herhaald. Verderop in dit herindelingsontwerp, bij de toetsing aan het
gemeentelijk herindelingskader, wordt hier nader op ingegaan.

Pagina 2

6 januari 2014
-

3

3

Beide gemeenten getypeerd

3.1

Algemeen

Zeevang
Zeevang is een uitgestrekte en landelijke gemeente, gesitueerd aan het Markermeer. Het gebied kenmerkt
zich door het waterrijke karakter, de lintdorpen en de openheid. Het wordt dan ook aangeprezen als open
agrarisch cultuurlandschap met waarden op het gebied van natuur, recreatie, landschap en cultuurhistorie.
Het grondgebied van Zeevang maakt deel uit van het Nationaal Landschap Laag Holland en is aangewezen
als Natura2000 gebied. De gemeente heeft 6.317 inwoners (per 31 december 2012) en een oppervlakte van
5.619 hectaren.
De Zeevang is een in de Middeleeuwen ontgonnen veengebied met kronkelende veenstromen en dwars
hierop gegraven sloten. In de l2de eeuw bouwde men dijken tegen de overstromingen. Momenteel ligt het
water in de sloten van de Zeevang door inklinking ongeveer 2,30 meter onder N.A.P. Het laagst gelegen
gebied in Zeevang is de Etersheimerbraakpolder, met 6,60 meter onder N.A.P. Dit is het op één na laagste
punt van Nederland.
Zeevang heeft als gemeente een relatief korte geschiedenis; ze is ontstaan uit een vrijwillige herindeling van
vijf gemeenten in 1970. De gemeente bestaat uit de dorpskernen Beets, Hobrede, Kwadijk, Middelie,
Oosthuizen, Schardam en Warder. Het gemeentehuis is gevestigd in Oosthuizen. Deze kern, waar meer dan
de helft van het aantal inwoners woont, vervult ook de centrumfunctie voor de gemeente Zeevang. De
meeste voorzieningen zijn daar geconcentreerd. De afzonderlijke kernen beschikken ieder over een grote
eigen historie en een grote mate van sociale samenhang.
Het behoud van de leefbaarheid in de afzonderlijke kernen is een belangrijk thema in het beleid van de
gemeente Zeevang. Ook de inwoners van de kernen spelen een actieve rol bij het behoud van de leefbaar
heid. Er zijn dorpsraden die vooral als klankbord voor het gemeentebestuur optreden. Zij hebben adviesrecht
en een klein jaarlijks werkbudget.
Edam-Volendam
De gemeente Edam-Volendam wordt in de structuurvisie uit 2009 omschreven als een verstedelijkte en
dynamische woon-werkgemeente. De geschiedenis van Edam-Volendam gaat ver terug. In 1357 verkreeg de
gemeente Edam stadsrechten. In die tijd behoorden ook de kernen Middelie, Kwadijk en Warder tot de
gemeente Edam. De kern Volendam is in een latere tijd tot ontwikkeling gekomen en groeide de kern Edam
rond 1920 in inwonertal voorbij. In 1975 is na een daartoe strekkend raadsbesluit de naam van de gemeente
dan ook veranderd in Edam-Volendam.
De gemeente heeft 28.753 inwoners (per 31 december 2012) (waarvan 21.528 in Volendam en 7.122 in
Edam) en een oppervlakte van 2.479 hectare. Dit is minder dan de helft van de oppervlakte van Zeevang.
In de gemeente was lange tijd de visserij de belangrijkste bron van bestaan. Allengs is dit verminderd en nu
verdienen veel inwoners van deze gemeente hun brood in de industrie en de bouwnijverheid.
De gemeente Edam-Volendam geniet (internationale) bekendheid als toeristische trekpleister waarbij elk van
de twee kernen zijn eigen karakteristiek heeft. Het monumentale karakter en de Edammer kaas zijn in Edam
de thema’s, in Volendam zijn het de haven, de Dijk en de klederdracht die talloze toeristen trekken.
Vooral in Volendam is sprake van een eigen identiteit en een sterke sociale cohesie. Volendammers staan er
om bekend dat zij van aanpakken houden en ook op het gebied van zang en sport hebben zij van Volendam
een “sterk merk” gemaakt.

Pagina 3

6januari 2014

3.2

Enkele kenmerken nader geduid

In deze paragraaf worden enkele belangrijke verschillen en overeenkomsten naast elkaar gezet. Dit is
uitgebreider beschreven in het KplusV advies uit augustus 2012 dat in het bijlagenboek is opgenomen.
Demog rafie
•
•
•
•

In beide gemeenten een vergelijkbare bevolkingsopbouw; iets meer ouderen (18% vs. 16%) in Zeevang.
In Edam-Volendam meer huishoudens met kinderen (44% vs. 39%).
De bevolking in Edam-Volendam zal groeien van 28.750 nu naar 30.480 in 2030 (prognose provincie
Noord-Holland 2012).
De bevolking van Zeevang zal enigszins afnemen van 6.320 nu naar 6.260 in 2030.

Sociale structuur
•
•
•

Geen verschillen in percentage huishoudens met een laag inkomen (beide 22%).
Geen verschillen in percentage minderheden (beide 2%).
Geen verschillen in percentage uitkeringen WWB (beide 0,6%) en WW (beide 5,6%).

Economische structuur
•
•
•
•

In Zeevang aanmerkelijk meer bedrijven in de sector landbouw en visserij (12% vs. 1%).
In Edam-Volendam meer bedrijven in de sector bouwnijverheid (46% vs. 23%).
In Edam-Volendam meer bedrijven in de sector handel (24% om 15%).
Zeevang heeft vooral een lokaal klantenpotentieel, Edam-Volendam heeft ook een sterk regionaal
klantenpotentieel.

Ruimtelijke structuur
• In Zeevang zijn er meer koopwoningen (82%) dan in Edam-Volendam (76%).
In onderstaande tabel zijn enkele belangrijke kencijfers nog eens verwoord.
Zeevang

Edam-Volendam

Inwoners (Met prognose prv NH voor 2030)

6.317 (6260)

28.753 (30.480)

Jongeren (0-20)

24%

25%

Beroepsbevolking (20-65)

58%

59%

Ouderen (65+)

18%

16%

Aantal arbeidsplaatsen in 2011

1.889

12.576

8asisscholen

5

14

Scholen voor voortgezet onderwijs

0

2

Begrotingstotaal 2011

10,4 miljoen

57,8 miljoen

Oppervlakte

5.619 hectare

2.479 hectare

Aantal woningen (met prognose prv NH voor 2030)

2.550 (2710)

12.030 (15.000)

Verhouding koop-/huurwoningen

82/18%

76/24%

Woonlasten éénpersoons huishouden

€ 773

€ 545

Woonlasten meerpersoons huishouden

€ 840

€ 611

Personeelsformatie (fte)

35

197

Gemeenteraadsleden

13

21

Wethouders

2 (parttime)

4

Pagina 4

6januari2014

2Q62i14312

4

3

De nieuwe gemeente

Een nieuwe gemeente betekent een nieuwe visie op de toekomst ervan. De nieuwe gemeente zal helder
moeten maken waar ze voor gaat en waar ze voor staat: Hoe zal de dienstverlening er uit zien? Hoe geven
gemeente en inwoners samen vorm aan een leefbare gemeente? Hoe verhouden de kernen zich tot het
gemeentebestuur? Welk voorzieningenniveau is haalbaar en gewenst? Het zijn allemaal vragen die
beantwoord zullen moeten worden.
In de fase van het herindelingsontwerp vinden de beide gemeentebesturen het echter nog te vroeg om een
gedetailleerd toekomstbeeld van de nieuwe gemeente te schetsen. Dat kan beter verderop in het voor
bereidingsproces gebeuren wanneer het mogelijk is om ruimere betrokkenheid van raadsleden en eventueel
representanten uit de lokale samenlevingen te organiseren. Of misschien is het zelfs nog beter om dat door
de eerste raad van de nieuwe gemeente te laten doen.
Maar toch lijkt het ons goed om met name die op de toekomst gerichte thema’s te belichten, die in de
gesprekken en beraadslagingen tot nu toe als relevant naar voren zijn gekomen.
Een echte fusie

Een belangrijk uitgangspunt voor beide gemeentebesturen is dat het om een echte fusie gaat. Het feit dat de
gemeente Zeevang op basis van een realistische inschatting van haar op termijn kwetsbare positie een
fusieverzoek aan Edam-Volendam richt, betekent zeker niet dat Zeevang ‘aansluit bij Edam-Volendam. De
beide huidige gemeenten werken op basis van gelijkwaardigheid aan de vorming van een geheel nieuwe
gemeente per 1januari 2016.
Edam-Volendam en Zeevang zijn complementair

Wij zien de complementariteit van beide gemeenten als een groot voordeel voor de nieuwe gemeente. Het
verstedelijkte Edam-Volendam en het landschappelijke Zeevang vullen elkaar prachtig aan. Dit betekent
onder andere dat het toeristisch-economisch beleid dat voor Edam-Volendam al heel belangrijk is, straks in
de nieuwe gemeente een impuls kan krijgen door de kwaliteiten en mogelijkheden die het cultuurhistorisch
waardevolle veenweidelandschap van Zeevang biedt, daar aan toe te voegen. Een nieuwe combinatie van
intensieve en extensieve recreatie biedt kansen. Ook de ligging van beide gemeenten aan het Markermeer
biedt mogelijkheden voor versterking van het toeristisch-recreatief product.
Ook op het gebied van de beschikbare woonmilieus zijn Edam-Volendam en Zeevang complementair.
Zonder de gemeentegrens te passeren kun je straks zowel stedelijk als landelijk wonen.
De nieuwe gemeente biedt ook mogelijkheden voor verdere professionalisering van de ambtelijke
organisatie. De ontwikkeling in het gemeentelijk takenpakket vraagt daar ook om: professionalisering in
combinatie met verdergaande efficiency is nodig omdat de gemeenten steeds meer moeten doen met minder
financiële middelen. De nieuwe gemeente kent straks uiteraard één geïntegreerde ambtelijke Organisatie
waarin de kennis en de kwaliteiten van de beide gemeenten in opgenomen zijn. Dit biedt mogelijkheden om
niet alleen een efficiencyslag te maken maar ook om invulling te geven aan state of the art’ dienstverlening
aan de inwoners van de nieuwe gemeente. Daar zal ook een servicepunt in de kern Oosthuizen deel van
uitmaken.
De nieuwe gemeente streeft voor de kernen en voor de hele gemeente naar een zo goed mogelijk
voorzieningenniveau. Evenals in de overige gemeenten in Nederland zal daarbij wel steeds meer een beroep
gedaan worden op de inwoners zelf om het gewenste voorzieningenniveau te realiseren en ook op een
goede manier in stand te houden.

Pagina 5

6januari 2014

De gemeente en de gemeenschap

Een gevleugelde uitspraak bij herindelingen is: “Een herindeling verandert wel de gemeente maar niet de
gemeenschap. Deze uitspraak kan niet genoeg benadrukt worden. De identiteit van een gemeente zit vaak
meer in de identiteit van de verschillende gemeenschappen (of kernen) dan in de gemeente zelf. Een
gefuseerde gemeente zal des te beter functioneren als zij zich richt op de kwaliteit van wonen en leven in de
kernen en al het goede behoudt wat daar eerder tot stand is gebracht. De huidige gemeenten verschillen van
elkaar omdat Zeevang vooral uit kernen bestaat waarvan er zes van de zeven erg klein zijn terwijl EdamVolendam ook wel drie kernen heeft, maar vanwege de ligging van Edam en Volendam en hun omvang niet
als en echte meerkernengemeente te betitelen valt. Dit manifesteert zich onder andere in het bestaan van
dorpsraden in Zeevang. De huidige gemeente Edam-Volendam heeft in de aanloop naar het fusiebesluit al
aangegeven de positie van de dorsraden in Zeevang te respecteren. De nieuwe gemeente zal inhoud
moeten geven aan de betekenis van het kernenbeleid op de nieuwe schaal en in de nieuwe verhoudingen.
Positie in de regio

Op dit moment neemt de gemeente Edam-Volendam al de positie in van tweede gemeente in de regio
Waterland. De nieuwe gemeente zal deze positie nog steviger in gaan nemen en een daarmee
corresponderende inbreng kunnen hebben bij regionale en intergemeentelijke samenwerking.
Financiën

De financiële positie van de beide gemeenten is goed te noemen. De meerjarenbegrotingen 2013-2016 zijn
sluitend en de financiële parameters zijn in orde. Niet als gevolg van de aanstaande fusie maar louter als
gevolg van voortgaande rijksbezuinigingen (zoals onder meer geduid in de mei-circulaire van 2013) zullen
beide gemeenten bij ongewijzigd beleid in de rode cijfers geraken en voor de komende jaren (met name door
uitgaven te beperken) een nieuw begrotingsevenwicht tot stand moeten brengen. Daarnaast zullen beide
gemeenten vanaf het moment dat het herindelingsontwerp door de gemeenteraden is vastgesteld onder
preventief toezicht van de provincie Noord-Holland komen. Hiermee wordt voorkomen dat de bij een
herindeling betrokken gemeenten uitgaven of investeringen doen, die met het oog op de gezamenlijke
toekomst (financieel) niet verantwoord zijn.
In de nieuwe gemeente zullen de tarieven voor gemeentelijke belastingen en heffingen voor iedereen gelijk
moeten zijn. Omdat deze in Edam-Volendam op dit moment lager zijn dan in Zeevang, heeft de raad van de
gemeente Edam-Volendam aangegeven dat herindeling niet tot verhoging van de tarieven mag leiden. Dit
betekent verlaging voor de huidige inwoners van Zeevang. In de financiële analyse is aangegeven dat deze
verlaging van inkomsten voor de nieuwe gemeente gecompenseerd kan worden omdat uitgaven op het
gebied van bestuur en organisatie af zullen nemen.
Bestuur, personeel en Organisatie

Op basis van de bevolkingsaantallen (net boven de 35.000 per 31 december 2012) mag verwacht worden
dat de nieuwe gemeenteraad 25 leden zal tellen. Het maximale aantal wethouders wordt dan vijf.
Voor wat betreft de personeelsformatie is eerder aangegeven dat een beperkte reductie mogelijk is, als
gevolg van beleidsharmonisatie en verminderde overhead. Daar staat tegenover dat als gevolg van natuurlijk
verloop de bezetting de komende vijf â zes jaren af zal nemen. Dit heeft als gunstig gevolg dat er ondanks
een voorgenomen formatiereductie geen gedwongen ontslagen nodig zullen zijn. Een tweede voordeel is dat
ook nog enige rekrutering van nieuwe medewerkers mogelijk is. De ervaring leert dat dit ook nodig is omdat
niet elke vrijkomende positie die herbezetting behoeft, met een interne kandidaat kan worden ingevuld.
De gemeenten zullen in het voorbereidingsproces met elkaar en met de bonden afspreken hoe een en ander
vormgegeven gaat worden. Bouwstenen daarvoor zijn de op elkaar gelijkende organisatiemodellen van beide
gemeenten. Ook de resultaten van de kerntakendiscussie in Edan-Volendam zouden daarbij betrokken
kunnen worden (bijvoorbeeld ontwikkelen naar regiegemeente).

Pagina 6

6januari 2014

3
De wet ARHI bepaalt dat alle medewerkers van de beide gemeenten in voorlopige dienst treden van de
nieuwe gemeente en dat het gemeentebestuur binnen een halfjaar ten aanzien van elke medewerker besluit
of deze in dienst van de gemeente blijft of dat hij eervol wordt ontslagen.
Naamgeving

De beide gemeentebesturen vinden het herindelingsontwerp nog een te vroeg moment in de herindelings
procedure om het onderwerp ‘naamgeving van de nieuwe gemeente aan de orde te stellen. Dit kan beter
verderop in het proces gebeuren of eventueel door de nieuwe gemeenteraad. Als werknaam gaan wij
voorlopig uit van “Edam-Volendam-Zeevang”.

Pagina 7

6januari 2014

5

Het beleidskader gemeentelijk herindeling

Op 28 mei 2013 stuurde minister Plasterk een nieuw beleidskader herindeling naar de Tweede Kamer. Het
herindelingsadvies van de gemeenten zal zowel door de provincie als door de minister aan dit beleidskader
getoetst worden. Daarin staat letterlijk te lezen dat “herindelingsvoorstellen van onderop, die bij de
gemeenten zelf vandaan komen, door het kabinet worden toegejuicht. Wat dat betreft zit het dus wel goed.
Maar uiteraard zijn er ook meer criteria aan de hand waarvan het herindelingsadvies getoetst zal worden. Het
beleidskader gemeentelijke herindeling noemt er vijf:
• Draagvlak: zowel lokaal bestuurlijk als regionaal als maatschappelijk.
• Interne samenhangldorps- en kernenbeleid: de nieuwe gemeente moet meer zijn dan een
administratieve eenheid waarmee burgers en organisaties zich niet verbonden voelen.
• Bestuurskracht: de gemeente moet haar maatschappelijke opgaven op kunnen pakken en haar
wettelijke taken adequaat uit kunnen voeren.
• Evenwichtige regionale verhoudingen: de verhouding tot andere gemeenten, tot de centrumgemeenten
en wat betekent schaalvergroting daarbij.
• Duurzaamheici: in welke mate is de gekozen oplossing toekomstbestendig.
in het beleidskader vraagt de minister deze punten mee te nemen in het herindelingsadvies. Daarom worden
zij nu ook in dit herindelingsontwerp besproken.

5.1

Draagvlak

Lokaal bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak
Beide gemeenteraden steunen de gemeentelijke herindeling en zijn daarbij niet over een nacht ijs gegaan.
Voor de gemeenteraad van Zeevang was het besluit uit april 2012 om te willen fuseren met Edam-Volendam
het sluitstuk van een letterlijk jarenlange zoektocht naar passende bestuurlijke partners om bestuurs
krachtiger de toekomst tegemoet te kunnen gaan. Nadat enkele jaren geleden duidelijk was geworden dat
een fusie met de gemeenten Schermer, Beemster en Graft-de Rijp niet haalbaar was, heeft het gemeente
bestuur oriënterende gesprekken gevoerd met de gemeenten Purmerend en Edam-Volendam. Op basis
daarvan is een voorkeur uitgesproken voor de gemeente Edam-Volendam, maar is tevens besloten de
bevolking te raadplegen alvorens een definitief standpunt in te nemen. In de eerste maanden van 2012
hebben vier drukbezochte bewonersavonden (pim. 300 bezoekers) plaatsgevonden waarbij royale steun
bleek voor het niet meer als zelfstandige gemeente voort willen gaan en waarbij ook de keuze voor EdamVolendam als best passende fusiepartner werd ondersteund.
Ook bij de gemeente Edam-Volendam is sprake geweest van een zeer indringende discussie over het
verzoek van de gemeente Zeevang. Van meet af aan sprak de raad een positieve grondhouding uit maar
vond tevens dat nader onderzoek en goede communicatie met de samenleving nodig was vooraleer een
definitief besluit genomen kon worden. In een periode van 14 maanden hebben de nodige onderzoeken
plaatsgevonden, is er tijdens enkele raadsvergaderingen over gedebatteerd en heeft consultatie van de
bevolking plaatsgevonden.
Daarbij is gekozen voor een combinatie van inwonersavonden en een aselecte telefonische enquête onder
400 inwoners.
Aan de twee bijeenkomsten voor inwoners, gehouden in Edam en in Volendam, namen in totaal 90 personen
deel. Aan het eind van deze avonden gaf een overgrote meerderheid (875%) aan de raad van EdamVolendam positief te willen adviseren over het fusieverzoek.

Pagina 8

6januari 2014
-

3

Nadat deze avonden waren gehouden, is ook nog een aselecte telefonische enquête gehouden onder 400
inwoners. 62% van de ondervraagden gaf aan de raad positief te adviseren tegenover 17% die de raad
adviseerde het verzoek van de gemeente Zeevang af te wijzen.
De hierboven genoemde rapporten en de verslagen van de inwonersavonden zijn in een apart bijlagenboek
bij dit herindelingsontwerp opgenomen.
Als sluitstuk van deze periode besloot de raad op 27 juni in meerderheid tot een fusie met Zeevang.
Regionaal draagvlak

Van meet af aan was het voor de beide gemeenten duidelijk dat een eventueel besluit tot fusie in regionaal
perspectief geplaatst diende te worden. Ook de provincie Noord-Holland vond dit een belangrijk onderwerp.
Op 28juni 2012 vond dan ook op uitnodiging van de provincie Noord-Holland een overleg plaats tussen de
negen burgemeesters van het gebied “Zaanstreek-Waterland’, de Commissaris van de Koningin en de
gedeputeerde mevrouw E. Sweet.
Gelet op overige ontwikkelingen in de regio (met name de vergaande ambtelijke samenwerking tussen
Beemster en Purmerend en de wens van de reeds ambtelijk gefuseerde gemeenten Oostzaan en
Wormerland om meer gemeenten bij hun samenwerking te betrekken) was het relevant om in de regio te
onderzoeken of een eventuele fusie van Zeevang en Edam-Volendam belemmerend zou kunnen werken
voor andere ontwikkelingen.
De gemeenten Edam-Volendam en Zeevang hebben daarop op verzoek van de provincie het initiatief
genomen om dit te verkennen. Het resultaat hiervan is opnieuw besproken in een overleg van de beide GS
leden met de negen burgemeesters op 20 december 2012 en vastgelegd in de notitie “Toekomst bestuur
lijke organisatie Zaanstreek-Waterland, een inventarisatie’ d.d. 7 januari 2013. Deze notitie is ter
bespreking aan de negen colleges van B&W gezonden met het verzoek om deze ook in de gemeenteraden
te bespreken en vervolgens te laten weten of men kon instemmen met de conclusies uit deze notitie. De
afsluitende paragraaf uit deze notitie luidde als volgt:
Conclusies en vervolg
Op basis van bovenstaande verkenning in de regio Zaanstreek-Waterland kan het volgende worden
geconcludeerd:
• Met uitzondering van de eventuele fusie tussen Zeevang en Edam-Volendam, zijn van onderop voorlopig
geen nieuwe herindelingsinitiatieven te ve,wachten.
• De kansen voor opschaling door intergemeentelijke samenwerking zijn positiever. Verschillende
gemeenten zijn voornemens intensievere samenwerking te zoeken en alle gemeenten in de regio staan
daar in principe ook voor open.
• Verwacht mag worden dat er op termijn oostelijk en westelijk van Purmerend twee clusters van
gemeenten ontstaan, verbonden door intensieve samenwerking en/of eventueel fusie. Hoe de samen
stelling van deze clusters precies zal zijn, is nu nog onduidelijk en grotendeels afhankelijk van keuzes die
Landsmeer en Waterland in de toekomst maken.
• Een eventuele fusie van Edam-Volendam en Zeevang past in de ontwikkeling van het oostelijk cluster.
Waterland kan desgewenst een procedure starten om in een samenwerkingsverband hierbij aan te
sluiten. Daarbij blijft tevens de mogelijkheid bestaan om op langere termijn een fusie verzoek te doen.
• Ook in het geval Waterland en/of Landsmeer kiezen voor aansluiting bij de OVER-gemeenten, zal een
eventuele fusie van Edam-Volendam en Zeevang daar-voor geen belemmering zijn.

Pagina 9

6januari 2014

Alles overwegend kan daarom worden gesteld dat een eventuele fusie van Edam-Volendam en Zeevang
minimaal een ‘no regret’ oplossing is voor de versterking van de bestuurskracht van Zeevang, maar mogelijk
ook een deel van het ‘eindbeeld’ voor de regio is. Dat rechtvaardigt de conclusie dat de eventuele fusie geen
meer gewenste ontwikkelingen in de regio Zaanstreek-Waterland belemmert. Daarmee mag worden
verwacht dat in een eventuele herindelingsprocedure tussen Edam-Volendam en Zeevang er vanuit de
buur(t)gemeenten geen negatieve zienswijzen zullen worden gegeven ten aanzien van de fusie.
Dit geconstateerd hebbende, wordt voorgesteld om de negen gemeenteraden in de regio Zaanstreek
Waterland kennis te laten nemen van deze verkenning en hen te laten besluiten dat deze verkenning geen
aanleiding geeft om bezwaren in te brengen voor een eventuele fusie van de gemeenten Edam-Volendam en
Zeevang”
Van alle gemeenten is in de afgelopen periode een instemmende reactie op de notitie ontvangen.

5.2

Interne samenhang/dorps- en kernenbeleid

Met de voorgenomen fusie komen twee gemeenten bijeen die in dit opzicht sterk van elkaar verschillen.
Zeevang is vooral een kernengemeente met als gevolg daarvan een sterk ontwikkeld kernenbeleid waarin
dorpsraden een geaccepteerde en belangrijke rol vervullen. Edam-Volendam is een in hoofdzaak
aaneengesloten stedelijk gebied. De twee te onderscheiden kernen Edam en Volendam zijn wel verschillend
van elkaar maar alle twee veel groter dan de kernen van Zeevang. Er is in de gemeente Edam-Volendam
ook een derde kern, de Purmer, die in grootte vergelijkbaar is met een aantal kernen uit Zeevang.
De huidige gemeente Edam-Volendam heeft aangegeven het kernenbeleid van de gemeente Zeevang en
daarmee de positie van de dorpsraden te willen respecteren. Het is nu nog te vroeg om vergaande
uitspraken te kunnen doen over de wijze waarop een dorps en kernenbeleid dat voor de gehele gemeente
geldt er uit zou moeten zien. Datzelfde geldt voor overige werkwijzen en modellen om de interne samenhang
te bewaren en goed in contact te staan met de bevolking. De beide gemeentebesturen volstaan nu met de
opmerking dat de interne samenhang en burgerparticipatie in de nieuwe gemeente belangrijke thema’s zullen
worden en in de later nog te ontwikkelen visie op de toekomst van de nieuwe gemeente verder vorm en
inhoud zullen krijgen.

5.3

Bestuurskracht

Op dit moment gaat het nog goed maar de zorg om op termijn niet meer voldoende bestuurskrachtig te
kunnen zijn, is voor de gemeente Zeevang een belangrijke overweging geweest om op zoek te gaan naar
een goede fusiepartner. Voor de gemeente Edam-Volendam speelt dit vraagstuk niet: een solide financiële
positie, een kwalitatief goede uitvoering van de gemeentelijke taken, het vermogen om op eigen kracht voor
een nog steeds groeiende bevolking betaalbare woningbouwlocaties te ontwikkelen en een stevige positie
als in omvang tweede gemeenten in de regio Waterland vormen de bouwstenen voor het aanwezige
vertrouwen. Samen geloven de gemeenten in een goede toekomst waarin de bestuurskracht van de nieuw te
e
2
positie in de regio kan de gemeente
vormen gemeente alleen nog maar toe zal nemen. Met een versterkte
een goede bijdrage leveren aan het oplossen van de regionale vraagstukken die nu en in de toekomst aan
de orde zijn.

Pagina 10

6januari 2014
-

5.4

3

Evenwichtige regionale verhoudingen

In de regio en haar nabije omgeving heeft zich qua bestuurlijke Organisatie een aantal ontwikkelingen
voorgedaan die het beeld danig veranderd hebben. Genoemd kunnen worden de aanstaande herindeling
van Schermer en Graft-de Rijp met Alkmaar, de ambtelijke fusie tussen Oostzaan en Wormerland en de
aanstaande intensieve ambtelijke samenwerking tussen Beemster en Purmerend. Net als de gewenste
herindeling van Zeevang en Edam-Volendam zijn het alle vrijwillige, van onderop komende hervormingen die
alle weliswaar relatief kleinschalig zijn, maar zich op een uiterst natuurlijke wijze voltrekken en de bestuurs
kracht in het gebied aanmerkelijk versterken. Wij geloven in de kracht van zo’n natuurlijk proces. Van boven
af opgelegde bestuurlijke reorganisaties kunnen de onderlinge verhoudingen voor jaren verstoren en dat is
zeker in een tijd waarin ongeacht de schaal toch intensief zal moeten worden samengewerkt, ongewenst.
Anders gezegd, de ontwikkeling die zich op een natuurlijke wijze voltrekt, tast de goede verhoudingen niet
aan. Daarmee ook niet de kwantitatieve verhoudingen want er ontstaat geen “giga-gemeente” waardoor
andere gemeenten zich weer bedreigd zouden kunnen voelen. Het regionale opgavenprofiel is naar de
mening van de beide gemeentebesturen ook van een dusdanig gehalte dat het uitvoerbaar is bij dit type
ontwikkeling van de bestu urlijke Organisatie.
De beide gemeentebesturen vinden dat met deze herindeling een basis is gelegd om in een reeks van jaren
in een stabiele bestuurlijke organisatie te kunnen functioneren. Nieuwe vormen van samenwerking blijven
daarbij uiteraard mogelijk.

5.5

Duurzaamheid

Het is naar onze mening niet opportuun dat deze herindeling op korte termijn weer door een andere moet
worden gevolgd waar de fusiegemeente weer deel van uit zou moeten maken. Daarvoor is een aantal elkaar
versterkende argumenten te noemen.
• Allereerst geloven wij dat een gemeente van 35.000 inwoners met de kenmerken van onze gemeenten
voor een reeks van jaren voor haar taak berekend is. Van de ruim 400 gemeenten die Nederland telt zal
e
de nieuwe gemeente ongeveer de 1 20
plaats in grootte innemen. Onze overtuiging dat er ook sprake zal
zijn van een inhoudelijk voldoende bestuurskrachtige gemeente is hierboven al verwoord en in
voorbereidende gesprekken door provinciale vertegenwoordigers onderschreven.
• Herindelingen kunnen echter ook aan de orde komen als ontwikkelingen in de omgeving daar aanleiding
toe geven. In dat verband verwijzen wij naar de positie van de gemeente Waterland. Wij realiseren ons
dat hier voor de provincie een vraagstelling zou kunnen liggen. Naar onze mening is hier echter geen
sprake van een probleemsituatie. Allereerst maakt de gemeente Waterland zelf de keuze voor inter
gemeentelijke samenwerking en niet voor herindeling als het gaat om (toekomstige) versterking van de
bestuurskracht. Die keuze is opgenomen in het nu vigerende bestuursakkoord, is verwoord in het
antwoord dat aan Zeevang is gegeven toen die gemeente aangaf zo mogelijk ook Waterland bij deze
herindeling te willen betrekken en is op 18 april 2013 in de raad krachtig herhaald toen de regiovisie daar
werd besproken. Een fusie tussen Zeevang en Edam-Volendam blokkeert de gemeente Waterland naar
onze mening geenszins in haar streven naar samenwerking. Ten eerste niet omdat er mogelijkheden zijn
in westelijke richting. De OVER-gemeenten hebben immers aangegeven te streven naar uitbreiding van
hun ambtelijke samenwerking met nieuwe partners om hun basis te kunnen verbreden. Bovendien zijn er
langs die lijn al vormen van intergemeentelijke samenwerking (onder andere op het gebied van
vergunningverlening en handhaving). Ten tweede is het zo dat als de nieuwe fusiegemeente eenmaal
gevormd is, een nieuwe samenwerkingsrelatie met Waterland zeker tot de mogelijkheden behoort.
• Naast de bovenstaande overwegingen houden wij er ernstig rekening mee dat een (dan waarschijnlijk
opgelegde) herindeling geen bestuurlijk draagvlak zal hebben in de raden van Edam-Volendam en
Waterland. Daarmee zal het grote voordeel van een door bestuur en bevolking gedragen proces in een
klap teniet gedaan worden.

Pagina 11

6januari 2014

•

En last but not least’ zal er ongetwijfeld een vertraging van enkele jaren optreden. Een vertraging die
zeer ongewenst is vanwege de noodzaak voor een snelle oplossing voor de gemeente Zeevang. Ook het
herindelingskader geeft aan dat het (mogelijk) betere dan niet de vijand van het goede zou moeten zijn.

5.6 Conclusie
De beide gemeentebesturen zien met vertrouwen de toets aan het beleidskader gemeentelijke herindeling
tegemoet. Er is in beide gemeente voldoende bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak, er is draagvlak in de
regio en andere mogelijke ontwikkelingen worden door deze fusie niet gehinderd. Er ontstaat een bestuurs
krachtige gemeente die ook haar taak en verantwoordelijkheid in regionaal verband goed zal kunnen dragen.
Gelet op de door de gemeenten in de nabije toekomst te leveren prestaties is het gewenst om de fusie zo
spoedig mogelijk te realiseren.

Pagina 12

6januari 2014
-

3

6

Ontvangen zienswijzen en verdere procedure

6.1

Drie zienswijzen

Op 17 oktober stelden de beide gemeenteraden met algemene stemmen het herindelingsontwerp vast. Dit
heeft daarna conform het wettelijk voorschrift acht weken ter inzage gelegen zodat eenieder in de
gelegenheid was om zijn zienswijze kenbaar te maken. Kopieën van het kenbaar maken hiervan zijn aan het
bijlagenboek toegevoegd. Het herindelingsontwerp is voor reactie verstuurd aan de gemeenten in de regio
Zaanstreek/Waterland en aan de gemeente Koggenland.
In totaal zijn drie zienswijzen ontvangen, te weten van de gemeenten Purmerend, Waterland en Landsmeer.
Deze zijn ook aan het bijlagenboek toegevoegd. Daarbij dient aangetekend te worden dat alle
regiogemeenten al eerder ingestemd hebben met het voornemen van de beide gemeenten om te fuseren.
Dat was in reactie op de nota ‘Toekomst bestuurlijke Organisatie Zaanstreek-Waterland, een inventarisatie”
die op verzoek van de provincie en de regiogemeenten onder verantwoordelijkheid van de gemeenten
Zeevang en Edam-Volendam is opgesteld.
Er zijn geen reacties van individuele inwoners ontvangen. Mogelijk ligt de verklaring hiervoor in het feit dat de
inwoners gebruik hebben gemaakt van de uitgebreide inspraakmogelijkheden die beide gemeenten in het
voortraject geboden hebben.
De reactie van de gemeente Purmerend is ondersteunend voor de voorgenomen fusie: “fusies die bijdragen
aan een krachtiger lokaal bestuur in onze regio kunnen op onze steun rekenen”.
De gemeente Waterland geeft aan geen tegenstander van de voorgenomen fusie te zijn indien deze de
gewenste samenwerking niet vertraagt of zelfs teniet zal doen. Naar aanleiding van deze kanttekening
verwijzen wij naar het gestelde in paragraaf 5.5 (Duurzaamheid) in dit herindelingsadvies waar wij aangeven
dat wanneer de nieuwe gemeente eenmaal is gevormd, een nieuwe samenwerkingsrelatie met Waterland
zeker tot de mogelijkheden behoort. Daarnaast worden bestaande samenwerkingsvormen, onder andere op
het terrein van de drie decentralisaties, normaal gecontinueerd.
De gemeente Landsmeer geeft aan geen tegenstander van de fusie te zijn,indien dit niet belemmerend werkt
voor toekomstige bestuurlijke ontwikkelingen in de regio. Naar aanleiding van deze kanttekening verwijzen
wij naar paragraaf 5.1 (Draagvlak) van dit herindelingsadvies. Daarin is uiteengezet dat de fusie van Zeevang
en Edam-Volendam niet belemmerend werkt op mogelijke toekomstige bestuurlijke ontwikkelingen in de
regio. De argumentatie daarvoor is geleverd in de bovengenoemde nota “Toekomst bestuurlijke organisatie
Zaanstreek-Waterland, een inventarisatie”.
De bovenstaande zienswijzen geven ons derhalve geen aanleiding om het herindelingsontwerp aan te
passen. Met uitzondering van het bovenstaande en een enkele redactionele wijziging is het
herindelingsadvies dan ook gelijk aan het herindelingsontwerp

Pagina 13

6anuan 2014

6.2

De voorbereiding bij de gemeenten

Naast het hierboven beschreven proces dat leidt tot de wet die de herindeling bekrachtigt, hebben de
gemeenten ook veel werk te verzetten om intern te zorgen dat de nieuwe gemeente op 1januari 2016
daadwerkelijk en op een goede manier van start kan gaan. Meestal worden deze werkzaamheden ter hand
genomen nadat het herindelingsadvies door de gemeenteraden is vastgesteld. Het voert wat ver om hier in
deze fase al uitputtend op in te gaan, maar een korte vooruitblik geeft al een indicatie:
• De nieuwe gemeente zal richting moeten geven aan haar eigen functioneren. Dit betekent dat een visie
moet worden ontwikkeld op waar de gemeente voor gaat en staat. Een dergelijke toekomstvisie kan in de
aanloop naar de herindeling worden voorbereid.
• Omdat de gemeenten ophouden te bestaan, verliezen alle medewerkers hun functie en treden zij
voorlopig in dienst van de nieuwe gemeente. De gemeenten zullen dus onderling en met de bonden af
moeten spreken hoe zij deze transitie vorm gaan geven en vervolgens tot realisatie over moeten gaan.
Het gaat dan zowel om een visie op de organisatie en de besturing daarvan als om de concrete plaatsing
van de medewerkers in de nieuwe organisatie.
• In de aanloop naar de herindelingsdatum zal al het gemeentelijke beleid geharmoniseerci moet worden en
voor zover nodig in nieuwe of aangepaste verordeningen dienen te zijn uitgewerkt. De voorstellen daartoe
moeten per 1januari 2016 klaar liggen om zo spoedig mogelijk door de nieuwe raad te worden
vastgesteld.
• De nieuwe raad zal ook in zijn eerste vergadering een nieuwe begroting vast moeten stellen. Deze zal ook
moeten worden voorbereid.
• De nieuwe ambtelijke Organisatie zal moeten worden gehuisvest, ook al is het in de nu bestaande
kantoren. Op basis van de nieuwe organisatie zal dus een huisvestingsplan gemaakt en uitgevoerd
moeten worden.
• De nieuwe gemeente moet per 1januari 2016 al haar diensten kunnen leveren en alle overige taken uit
kunnen voeren. Dit betekent tijdige integratie en eventueel vernieuwing van ICT-systemen entoepassingen alsmede integratie of herontwerp van werkprocessen.
Dit is een veelheid aan voorbereidende werkzaamheden die ook goed georganiseerd, gestuurd en beheerst
moet worden. Gelukkig is daar inmiddels in Nederland al veel ervaring mee opgedaan en is er veel kennis
over beschikbaar. Zo wordt bij alle herindelingsprocessen een projectstructuur ingericht waar onder leiding
van een stuurgroep met leden van de beide colleges een aantal werkgroepen elk samenhangende onder
delen van de totale opdracht voor hun rekening nemen. Vertegenwoordigers vanuit de beide gemeenteraden
vormen een klankbordgroep die actief bij het proces betrokken wordt. De gemeenten kunnen op basis van
deze algemene principes een projectstructuur op maat” inrichten die past bij de onderhavige opdracht.
De eerste activiteit van de stuurgroep is het maken van een plan van aanpak dat zo ingericht is dat alle
activiteiten tijdig kunnen worden afgerond en goed ten opzichte van elkaar gepositioneerd zijn. Rekening
moeten worden gehouden met een periode van 15-18 maanden.
Voor de uitvoering, de aansturing en de coördinatie van alle activiteiten zal voldoende capaciteit en kwaliteit
moeten worden vrijgemaakt.
Aan het plan van aanpak wordt ook een begroting gekoppeld. De benodigde middelen kunnen worden
voorgefinancierd om daarna ten laste van de frictie-uitkering gebracht te worden.

Pagina 14

6 januari 2014
-

3

Bijlage 1
Documenten die in een apart bijlagenboek zijn opgenomen
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

De raadsbesluiten met betrekking tot de vaststelling van herindelingsontwerp en herindelingadvies.
De ingediende zienswijzen op het herindelingsontwerp.
Raadsvoorstel en raadsbesluit van de gemeente Zeevang d.d. 10 april 2012 met betrekking tot de fusie
(inclusief het aangenomen amendement).
Raadsvoorstel en raadsbesluit van de gemeente Edam-Volendam d.d. 27 juni 2013 met betrekking tot het
fusieverzoek van de gemeente Zeevang.
Verslagen van vier avonden voor inwoners van de gemeente Zeevang.
Verslagen van twee avonden voor inwoners van de gemeente Edam-Volendam.
Verslag van de telefonische enquête onder inwoners van de gemeente Edam-Volendam.
Rapport KpIusV: Verkenning fusie met gemeente Zee?ang d.d. 10 september 2012.
Rapport Ernst&Young inzake financiële positie Zeevang d.d. 18 september 2012.
Toekomst bestuurlijke organisatie Zaanstreek-Waterland, een inventarisatie d.d. 7januari 2013.
Notitie voor de raadsvergadering in Edam-Volendam van 24januari 2013 met de beantwoording van de
op 18 oktober gestelde vragen.
Kopieën van de algemene bekendmaking dat het herindelingsontwerp ter inzage ligt.

Pagina 1

I4O1*

3
-

Documentbeheer

EINDE
DOCUMENT
BEWAREN

LI