RWS ONGECLASSIFICEERD

Beleidsaanbevelingen voor het langetermijn peilbeheer
in het IJsselmeergebied.
Eindrapport Integrale Studie Waterveiligheid en Peilbeheer IJsselmeergebied.

Datum
Status

juni 2019
definitief

Colofon

Uitgegeven door
Informatie
Telefoon
Fax
Uitgevoerd door

Rijkswaterstaat WVL

Opmaak
Datum
Status

juni 2019
Definitief

Beleidsaanbevelingen voor het langetermijn peilbeheer
in het IJsselmeergebied.
Eindrapport Integrale Studie Waterveiligheid en Peilbeheer IJsselmeergebied

Inhoud
Voorwoord—3
Samenvatting aanbevelingen—5
1

Inleiding—7

2
2.1
2.2

Beleidskeuzes en uitvoeringsbeslissingen—9
Keuzes in hun samenhang—9
Timing, herijking en speelruimte—11

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.2
3.2.1
3.2.2
3.3
3.3.1
3.3.2
3.3.3
3.3.4
3.3.5

Aanbevelingen—13
Aanbevelingen voor het IJsselmeer—13
Gemiddeld winterpeil IJsselmeer.—13
Piekbeheersing IJsselmeer—15
Spuicapaciteit IJsselmeer—17
Aanbevelingen voor het Markermeer—18
Gemiddeld winterpeil Markermeer—18
Pompen Markermeer—20
Aanvullende aanbevelingen—22
Leren uit de praktijk—22
Adaptief ontwerpen waterafvoermiddelen—22
Faalkansen waterafvoermiddelen—23
Keuze van klimaatscenario’s—23
Veranderingen in waterbeheer omgeving—25

Bijlages—27
Bijlage A

ISWP rapporten—29

Bijlage B

Samenvatting uitgangspunten ISWP—30

Bijlage C

Aanpassing kosten beheer en onderhoud afvoermiddelen—34

Bijlage D

Aanvullende analyse: versnelde zeespiegelstijging—37

Bijlage E

Aanvullende analyse: aanpassing piekafvoeren IJssel—43

Bijlage F

Aanvullende analyse: meestijgen Markermeer—46

Bijlage G

Vergelijking kostenberekeningen ISWP en CPB-studie—50

Voorwoord

Voor u ligt het eindrapport van de Integrale Studie Waterveiligheid en Peilbeheer
(ISWP). De studie is door Rijkswaterstaat uitgevoerd in opdracht van het
Directoraat-generaal Water en Bodem van het Ministerie van Infrastructuur en
Waterstaat. ISWP geeft waardevol inzicht in de consequenties van langetermijnkeuzes voor peilbeheer en waterafvoer in het IJsselmeergebied ná 2050. Dit
eindrapport geeft concrete aanbevelingen. De Deltabeslissing IJsselmeergebied uit
2014 wordt in hoofdlijnen herbevestigd, maar de aanbevelingen geven daarop wel
aanvullingen en aanscherpingen. De studie werpt geen nieuw licht op nu lopende
projecten of maatregelen.
In de komende tijd zal worden nagegaan hoe de besluitvorming over de beleidsmatige aanbevelingen zal plaatsvinden. Wanneer er voldoende informatie over de gevolgen beschikbaar is kunnen aanbevelingen mogelijk al worden meegenomen in de
lopende herijking van de Deltabeslissingen. Waar er behoefte is aan meer inzicht in
de (inhoudelijke of juridische) consequenties kan besloten worden om nog aanvullend onderzoek te doen. Hierbij zullen zo nodig ook de effecten voor het regionale
systeem worden meegenomen. Het gevolg is dat de betreffende aanbevelingen dan
pas bij de volgende herijking kunnen worden meegenomen.
Directeur Waterveiligheid, Klimaatadaptatie en Bestuur

3

4

Samenvatting aanbevelingen

De werkgroep ISWP doet aanbevelingen voor het toekomstig waterbeheer in het
IJsselmeergebied, gericht op de vervangingsopgave van de spuisluizen in de Afsluitdijk in 2050 en het omgaan met klimaatverandering. De aanbevelingen zijn gebaseerd op uitgevoerde analyses en zijn opgesteld in samenspraak met deskundigen
en waterbeheerders. Ze vormen een samenhangend geheel van beleidskeuzes voor
het waterbeheer, aangevuld met aanbevelingen die vooral te maken hebben met de
principes van robuustheid en adaptiviteit en rekening houden met onzekerheden. De
aanbevelingen, die hieronder zijn samengevat, worden in dit rapport toegelicht en
onderbouwd. Aanbevelingen die beginnen met het woord handhaaf bevestigen het
bestaande beleid. Aanbevelingen die beginnen met het woord kies zijn een aanpassing van of aanvulling op het bestaande beleid. Alle aanbevelingen hebben betrekking op de periode ná 2050.

Aanbevelingen voor beleidskeuzes in het IJsselmeergebied:

Handhaaf de keuze dat het gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer niet stijgt.
o Handhaaf hierbij de beleidsmatige speelruimte (maximale stijging die
kan plaatsvinden na 2050) van 30 cm uit het NWP.
o Kies er voor om een eventuele peilstijging binnen de speelruimte geleidelijk door te voeren, zodat de omgeving tijd voor aanpassing heeft.


Kies voor een gematigde beheersing van de meerpeilpieken in het IJsselmeer.
Dat wil zeggen dat de pompcapaciteit zodanig wordt gekozen dat meerpeilpieken met een overschrijdingsfrequentie van ca. 1/10 per jaar gelijk zullen blijven.



Kies als uitgangspunt dat er na 2050 spuicapaciteit beschikbaar zal zijn. Bij de
herijking van de Deltabeslissingen in 2039 kan een definitieve keuze worden
gemaakt.



Handhaaf de keuze dat het gemiddeld winterpeil van het Markermeer niet stijgt.
o Kies daarbij voor een speelruimte (maximale stijging die kan plaatsvinden na 2050) van 30 cm.



Handhaaf de keuze om de waterafvoer van het Markermeer via spuien te laten
plaatsvinden.
o Kies er daarbij voor om de mogelijkheid open te laten om pompen in te
zetten wanneer op enig moment gekozen wordt om de speelruimte voor
de peilstijging van het IJsselmeer te benutten (bij gelijkblijvend Markermeerpeil) of wanneer de klimaatverandering blijkt te leiden tot sterke
toename van de meerpeilpieken.



Handhaaf de keuze dat het peilbeheer in de Veluwerandmeren niet verandert.



Kies er voor om deze aanbevelingen mee te nemen in de eerste zesjaarlijkse
herijking van de Deltabeslissingen in 2021 en ze vervolgens iedere zes jaar te
herijken.
o Kies er voor om de omgeving maximale zekerheid te bieden door bij
aanpassing van beslissingen de doorwerking daarvan pas na 25 jaar te
laten plaatsvinden (behoudens dringende noodzaak). Zo wordt voor 25
jaar zekerheid geboden aan de omgeving.

5

Aanvullende aanbevelingen:

Kennisontwikkeling t.b.v. de vervangingsopgave van de spuisluizen:
o Leer uit de praktijk: analyseer de ervaringen met ander peilbeheer, met
pompen op de Afsluitdijk en met extreme situaties als de droogte in
2018.
o Werk de mogelijkheden voor een ontwerp van waterafvoermiddelen zo
uit, dat uitbreiding van de pompcapaciteit snel en efficiënt mogelijk
wordt (adaptiviteit).
o Doe nader onderzoek naar de mogelijkheden om de faalkansen van waterafvoermiddelen te beperken.


Keuze klimaatscenario’s: Kies voor een gematigd klimaatscenario als uitganspunt bij berekeningen van de benodigde pompcapaciteit en de hydraulische belastingen van de dijken rond het IJsselmeer. Kies voor het Markermeer voor een
scenario met sterke klimaatverandering, tenzij er wordt besloten pompen op de
Houtribdijk te bouwen.



Afstemming: Houdt bij aanpassingen in de waterafvoer van de omgeving (bouw
van gemalen, aanpassing afvoerverdeling Rijn) expliciet rekening met de gevolgen voor het IJsselmeergebied.

ISWP is gericht op de lange termijn: de studie draagt bij aan de verkenningen over het opvangen van de effecten van klimaatverandering en zeespiegelstijging ná 2050. ISWP beveelt voor nu geen koerswijziging van het waterbeleid voor het IJsselmeergebied aan, wel aanvulling en aanscherping. De
studie wijst daarbij op de grote onzekerheden waarmee we te maken hebben, waardoor op termijn aanpassingen van het beleid noodzakelijk kunnen
worden.
Voor lopende projecten is het van belang om bewust rekening te houden
met deze onzekerheden. Omdat geen koerswijziging wordt aanbevolen geeft
ISWP echter geen aanleiding om lopende projecten te heroverwegen. Binnen
ISWP is het model DEZY ontwikkeld waarbij het effect van uiteenlopende
toekomstscenario’s op de peildynamiek van IJsselmeer en Markermeer berekend kan worden. Dit model is een goed hulpmiddel voor projecten om na
te gaan met welke omstandigheden op langere termijn rekening moet worden gehouden. De aanbevelingen uit ISWP bakenen daarbij het speelveld af.
Behalve in ISWP is DEZY al toegepast bij onder meer de voorbereiding van
het nieuwe peilbesluit voor het IJsselmeergebied en een analyse van de belasting van de Markermeerdijken in verschillende scenario’s.

6

1

Inleiding

Eind 2014 heeft het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (Directoraat Generaal Water en Bodem) opdracht gegeven aan RWS-WVL voor de uitvoering van de
Integrale Studie Waterveiligheid en Peilbeheer IJsselmeergebied (ISWP). ISWP was
opgenomen in de kennisagenda van het Deltaprogramma IJsselmeergebied (2014).
De studie is gericht op het toekomstig waterbeheer, maar met het gereedkomen
van de Agenda IJsselmeergebied 2050 komen de resultaten ervan in het bredere
kader van de ontwikkeling van het IJsselmeergebied te staan.
ISWP heeft als doel het inzicht te vergroten in de relaties tussen waterafvoer, waterveiligheid en peilbeheer in het IJsselmeergebied. De studie richt zich op de situatie ná het jaar 2050. Dat is het moment waarop de spuicomplexen in de Afsluitdijk
technisch zijn afgeschreven. Er zullen tijdig keuzes gemaakt moeten worden voor de
vervangende bouw van spuisluizen en/of gemalen, in samenhang met keuzes voor
het peilbeheer en maatregelen voor het handhaven van de waterveiligheid. Hierbij
moet natuurlijk rekening worden gehouden met klimaatverandering en zeespiegelstijging.
De analyses van ISWP hebben inzicht gegeven in de effecten van verschillende strategieën voor het toekomstig peilbeheer en in de kosten die gemaakt moeten worden
voor waterveiligheid en waterafvoer in het hoofdwatersysteem. ISWP kijkt naar de
zeer lange termijn: de periode 2050 tot 2175. Dit betekent dat er sprake is van
grote onzekerheden. Te denken valt daarbij aan de klimaatontwikkeling, innovaties
rond dijkversterkingen en gemalen (wat de kosten kan beïnvloeden) en beleidsontwikkelingen. De analyse is daarom vooral van belang voor de inzichten die er uit
voortvloeien: inzichten in de werking van het watersysteem, in de effecten van
maatregelen daarop en in de verhouding van kosten van verschillende strategieën.
De analyses zijn uitgevoerd in samenwerking met Deltares en adviesbureau HKV.
De resultaten van ISWP-analyses zijn samengevat in drie rapporten (zie Bijlage A).
Als afronding van het project bevat dit vierde rapport een advies van de werkgroep
ISWP. Dit advies is, voor afronding, besproken met de waterbeheerders in het gebied. Voorafgaand aan het verschijnen van dit rapport is het advies januari 2019 al
als nota aangeboden aan de opdrachtgever.
Een uitgebreide beschrijving van de opzet en resultaten van ISWP is te vinden in het
rapport over fase 3 van het project (Remmelzwaal et al, 2018). De opgestelde aanbevelingen zijn grotendeels gebaseerd op de resultaten uit dat rapport. Daarnaast is
gebruik gemaakt van enkele aanvullende berekeningen, die zijn uitgevoerd na afronding van fase 3. De resultaten daarvan zijn samengevat in de Bijlage C t/m F
van dit rapport. Het gaat om:
1. De kosten van beheer en onderhoud van pompen. De kosten zijn uiteindelijk
iets aangepast t.o.v. de berekeningen in fase 3.
2. De effecten van versnelde zeespiegelstijging.
3. De effecten van aanpassing van de piekafvoer van de IJssel.
4. De effecten van meestijgen van het Markermeer stijgend IJsselmeerpeil.
Omwille van de zelfstandige leesbaarheid van dit rapport is in Bijlage B van dit rapport een samenvatting van de belangrijkste uitgangspunten van ISWP opgenomen.

7

Het WVL projectteam voor een pomp van 50 m3/s uit het gemaal IJmuiden. Op termijn zijn tientallen pompen van dit soort capaciteit nodig voor de waterafvoer van het IJsselmeer naar de Waddenzee. Als onderdeel van de analyses van ISWP is de benodigde pompcapaciteit bij verschillende vormen van peilbeheer onder invloed van klimaatverandering berekend.

8

2

Beleidskeuzes en uitvoeringsbeslissingen

Dit hoofdstuk beschrijft in paragraaf 1 voor welke thema’s rond het toekomstig peilbeheer in het IJsselmeergebied keuzes gemaakt moeten worden, wat de samenhang
is in die keuzes en welke uitvoeringsbeslissingen er aan verbonden zijn. Paragraaf 2
geeft vervolgens algemene aanbevelingen rond deze keuzes: timing, herijking en
speelruimte. De inhoudelijke invulling van de keuzes komt in hoofdstuk 3 aan de
orde.
2.1

Keuzes in hun samenhang
In deze paragraaf is onderscheid gemaakt tussen de keuzes voor de drie peilcompartimenten van het IJsselmeergebied: het IJsselmeer (inclusief Ketelmeer), het
Markermeer (inclusief IJmeer en Gooi-Eemmeer) en de Veluwerandmeren. Daarna
wordt besproken hoe onzekerheden een rol spelen bij deze keuzes. De te nemen
keuzes hangen onderling samen en moeten daarom ook in samenhang met elkaar
genomen worden. Het gaat om de keuzes die worden gemaakt voor de periode ná
2050.
De keuzes voor het IJsselmeer.
In Figuur 1 zijn de beleidskeuzes voor het IJsselmeer donkerblauw weergegeven.
Het gaat om de randvoorwaarden die aan de meerpeilen worden gesteld. In de eerste plaats betreft dat het gemiddeld winterpeil. In de praktijk varieert het meerpeil
sterk: er kunnen forse pieken in optreden. Daarom is het ook nodig een keuze te
maken in de mate waarin pieken in het winterpeil worden beheerst. Deze beleidskeuzes staan aan de basis van alle andere keuzes in het IJsselmeergebied.
Gegeven een bepaalde klimaatontwikkeling kan op basis van de keuzes voor het
gemiddeld winterpeil en de beheersing van de meerpeilpieken de benodigde afvoercapaciteit bij de Afsluitdijk worden berekend voor verschillende momenten in de
toekomst. De benodigde waterafvoercapaciteit kan met verschillende combinaties
van spuien en pompen worden gerealiseerd. Het is logisch om te beginnen met een
keuze voor de te realiseren (en/of handhaven) spuicapaciteit in 2050. De bestaande
spuisluizen zijn dan technisch afgeschreven en daarom is dan de vraag aan de orde
of ze vervangen moeten worden. Als de spuicapaciteit gekozen is kan vervolgens
voor ieder moment berekend worden wat de benodigde pompcapaciteit is om aan de
randvoorwaarden voor het peilbeheer te voldoen. De benodigde pompcapaciteit is
dan dus geen vrije keuze meer. We noemen de periodieke berekening van de pompcapaciteit een uitvoeringsbeslissing. Uitvoeringsbeslissingen voor het IJsselmeer zijn
lichtblauw weergegeven in het schema. De berekening van de pompcapaciteit
moet, als gevolg van klimaatverandering en zeespiegelstijging, periodiek herhaald
worden.
Op basis van de gemaakte keuzes kunnen vervolgens de omstandigheden worden
berekend waarmee rekening gehouden moet worden bij de versterking van dijken
(hydraulische ontwerpbelastingen). Deze berekening is in het schema ook weergegeven als periodieke uitvoeringsbeslissing (lichtblauw), omdat de belasting rechtstreeks wordt afgeleid uit de keuzes voor het waterbeheer. Gegeven de wettelijke
normering en ontwerpsystematiek voor dijken kunnen op basis van de ontwerpbelastingen de benodigde dijkversterkingen worden ontworpen.

9

Figuur 1

Keuzes voor het toekomstig waterbeheer van het IJsselmeergebied
en de doorwerking daarvan in de benodigde pompcapaciteit en noodzakelijke dijkversterkingen. [Blauw: keuzes voor het IJsselmeer,
groen: keuzes voor het Markermeer, rood: externe factoren].

De keuzes voor het Markermeer
De keuzes voor het peilbeheer van het Markermeer zijn groen weergegeven in Figuur 1. Het gaat om het gemiddeld winterpeil en de vraag of al dan niet pompen
worden ingezet voor de waterafvoer. In principe zou ook voor het Markermeer een
keuze aan de orde zijn over de mate van beheersing van de meerpeilpieken. Uit de
ISWP analyses blijkt echter dat dit niet zinvol is. Er is namelijk heel weinig verschil
tussen de pompcapaciteit die nodig is voor sterke en voor beperkte beheersing van
de meerpeilpieken. Dit komt doordat de wateraanvoer naar het Markermeer veel
lager is dan die naar het IJsselmeer (waar het water vooral uit IJssel en Vecht
komt), waardoor pieken relatief eenvoudig te beheersen zijn met pompen. De keuze
is daarom vooral die tussen wel en niet pompen inzetten. Daarbij is er sprake van
afhankelijkheid van de keuzes voor het Markermeer van de keuzes die voor het
IJsselmeer gemaakt worden. Zo zullen pompen voor het Markermeer noodzakelijk
zijn wanneer wordt gekozen voor peilstijging op het IJsselmeer en handhaving van
het peil van het Markermeer. De keuzes voor het Markermeer werken op hun beurt
weer door in de peildynamiek van het IJsselmeer en daarmee op de daar benodigde
afvoercapaciteit en de dijkbelastingen. Dit effect is echter veel kleiner dan het effect
van de keuzes voor het IJsselmeer op het Markermeer.
De keuzes voor de Veluwerandmeren
In Figuur 1 ontbreken keuzes voor de Veluwerandmeren: het derde peilcompartiment van het IJsselmeergebied. De Veluwerandmeren worden gekenmerkt door
kleine wateraanvoer uit de omgeving en grote dijklengtes ten opzichte van de oppervlakte. Water uit de Veluwerandmeren kan gespuid worden naar het Markermeer
10

(via het Gooi-Eemmeer) en naar het IJsselmeer (via het Ketelmeer). Er lijkt geen
aanleiding te zijn om aanpassing van het winterpeil van de Veluwerandmeren te
overwegen. Bij gelijk houden van het gemiddeld winterpeil van IJsselmeer en Markermeer kan het huidige peil van de Veluwerandmeren, net als nu, gehandhaafd
worden met spuien onder vrij verval. De meerpeilpieken zullen dan wel toenemen,
als gevolg van toenemende pieken in de neerslag. Bij eventuele peilstijging van
IJsselmeer of Markermeer is een gemaal van beperkte capaciteit voldoende om het
gemiddeld winterpeil en de pieken in de peilen van de Veluwerandmeren te handhaven op het huidige niveau (grootteorde capaciteit: 20 m3/s). Hiermee worden overlast en toenemende belasting van dijken voorkomen. In ISWP zijn de Veluwerandmeren niet verder geanalyseerd.
Robuustheid en adaptiviteit
Bij het maken van de keuzes voor de waterafvoer is een belangrijke vraag hoe om
te gaan met onzekerheden. Bij onzekere omstandigheden moeten keuzes robuust
zijn (bestand tegen onverwachte gebeurtenissen) of adaptief (eenvoudig aanpasbaar bij veranderende omstandigheden). Afwegingen rond robuustheid en adaptiviteit spelen mee in het keuzeproces en bij het ontwerpen van maatregelen. In Figuur
1 is dit in rood aangegeven.
Robuustheid en adaptiviteit kunnen op gespannen voet staan met elkaar. Adaptiviteit betekent dat investeringen zo lang mogelijk uitgesteld moeten worden, om handelingsvrijheid te houden. Adaptiviteit geeft daardoor maximale mogelijkheden om
in te kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen en om optimaal te profiteren van
innovaties of nieuwe inzichten. Robuustheid vraagt juist dat investeringen vroeg
worden gedaan, zodat het systeem zo goed mogelijk is voorbereid op extreme gebeurtenissen. Adaptiviteit vraagt om speelruimte in keuzes: een gedefinieerde mogelijkheid om af te wijken van de keuze, als omstandigheden of gewijzigde inzichten
daar aanleiding toe geven. Het vigerende beleid kiest bijvoorbeeld voor handhaven
van het gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer, maar creëert speelruimte door aan
geven dat een stijging van maximaal 30 cm niet wordt uitgesloten. Dit geeft uiteraard een mate van onzekerheid voor de omgeving, maar een keuze zonder speelruimte zou wel eens schijnzekerheid kunnen bieden. Er moet bij de keuzes rond
adaptiviteit en robuustheid gewaakt worden voor een stapeling van “voorzorgsprincipes”.
2.2

Timing, herijking en speelruimte
Het is van belang dat de keuzes rond het peilbeheer vroegtijdig worden genomen,
gezien de gevolgen die ze hebben voor de uitvoeringen van dijkversterkingen en
buitendijkse ontwikkelingen. Zo wordt bij dijkversterkingen veelal rekening gehouden met de hydraulische belasting 50 jaar na het versterkingsmoment. Gezien de
onzekerheden rond toekomstige ontwikkelingen is het van belang bij iedere keuze:
1. een zekere speelruimte aan te geven (waar mogelijk): de beleidsmatige
ruimte om af te wijken van de keuze als gewijzigde omstandigheden of inzichten daartoe aanleiding geven;
2. af te spreken dat de keuze periodiek wordt herijkt.
Hiermee wordt het kader geschapen voor robuuste en/of adaptieve inrichting van
het gebied. De speelruimte stimuleert alle betrokkenen om rekening te houden met
mogelijke toekomstige ontwikkelingen. De herijkingen gaan na of verdergaande
aanpassing van beslissingen nodig is dan binnen de speelruimte mogelijk is.
Het vroegtijdig nemen van beslissingen is lastig, omdat er veel onzekerheden zijn
rond klimaatontwikkeling maar ook rond de toekomstige wensen vanuit verschillen11

de gebruiksfuncties. Het is daarom noodzakelijk de beslissingen periodiek te herijken. In het Deltaprogramma is een zesjaarlijkse herijking voorzien, waarvan de
eerste in 2021 plaatsvindt. Het is van belang terughoudend te zijn bij de herijkingen
en ingrijpende beleidskeuzes alleen aan te passen als daar dringende redenen voor
zijn. Daarbij bevelen we aan bij een herijking steeds zekerheid voor de komende
periode van 25 jaar te geven. Dit betekent dat een aanpassing van een beleidsbeslissing in principe pas na 25 jaar tot fysieke gevolgen zal leiden.
De berekening van de benodigde pompcapaciteiten (uitvoeringsbeslissing) kan aan
de herijking gekoppeld worden. Ook daarvoor lijkt een termijn van ca. 25 jaar een
goede keuze. De berekeningen van de hydraulische ontwerpbelastingen kunnen
volgens de bestaande systematiek periodiek worden uitgevoerd. Op deze manier
blijft het watersysteem optimaal aangepast aan de daadwerkelijke klimaatverandering en zeespiegelstijging.
Het ligt voor de hand de aanbevelingen uit deze nota mee te nemen bij de eerste
herijking van de Deltabeslissingen in 2021. De herijking van 2039 is vervolgens een
belangrijk moment, omdat naar verwachting rond die tijd de planvorming voor de
vervanging van de spuicomplexen in de Afsluitdijk zal starten. Voor zover aanbevelingen uit deze nota niet landen in de Deltabeslissingen (en daarmee iedere zes jaar
herijkt worden) kan de herijking ervan parallel aan de herijking van de Deltabeslissingen plaatsvinden.

12

3

Aanbevelingen

In dit hoofdstuk komen aanbevelingen voor de beleidskeuzes voor IJsselmeer en
Markermeer aan de orde, aanbevelingen die betrekking hebben op de periode ná
2050. Het hoofdstuk sluit af met een aantal aanvullende aanbevelingen.
3.1

Aanbevelingen voor het IJsselmeer

3.1.1

Gemiddeld winterpeil IJsselmeer.
Aanbevelingen

Handhaaf de keuze dat het gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer niet stijgt.
o Handhaaf hierbij de beleidsmatige speelruimte (maximale stijging die
kan plaatsvinden na 2050) van 30 cm uit het NWP.
o Kies er voor om een eventuele peilstijging binnen de speelruimte geleidelijk door te voeren, zodat de omgeving tijd voor aanpassing heeft.
Toelichting
Klimaatverandering leidt tot stijging van het gemiddeld winterpeil. Bij stijging van
de zeespiegel nemen de spuimogelijkheden af en zal, zonder aanvullende maatregelen, het gemiddeld winterpeil meestijgen. Uit de ISWP analyses blijkt dat het meestijgen aanvankelijk trager verloopt dan de zeespiegelstijging, omdat met de bestaande spuicapaciteit nog enige zeespiegelstijging kan worden opgevangen. Een
sterkere zeespiegelstijging werkt echter voor bijna 90% door in het gemiddeld winterpeil. Ook toenemende pieken in het wateraanbod (neerslag en rivierafvoer) dragen bij aan verhoging van het gemiddeld meerpeil. Uit de ISWP analyses blijkt echter dat het effect van de zeespiegelstijging daarbij enkele malen groter is dan het
effect van toenemende pieken in de wateraanvoer.
Handhaven van het IJsselmeerpeil vraagt grote pompcapaciteit. Het gemiddeld winterpeil kan gelijk gehouden worden door de inzet van pompen. De daarvoor benodigde pompcapaciteit neemt toe met de klimaatverandering en zeespiegelstijging.
Bij het standaard gehanteerde klimaatscenario in ISWP is over 150 jaar een pompcapaciteit van 1200 tot 3200 m3/s nodig voor het handhaven van het gemiddeld
winterpeil, afhankelijk van de mate waarin de meerpeilpieken beheerst worden. Ter
vergelijking: de capaciteit van het gemaal bij IJmuiden, het op een na grootste ter
wereld, is 260 m3/sec (het grootste gemaal staat in New Orleans en heeft een capaciteit van ca 500 m3/s). De toename van de benodigde pompcapaciteit kan iets worden vertraagd door vergroting van de spuicapaciteit.
Vanuit het oogpunt van kosten voor waterveiligheid en waterafvoer in het hoofdwatersysteem is er geen reden om te kiezen voor stijging van het gemiddeld winterpeil. Bij stijging van het gemiddeld winterpeil nemen de kosten voor waterafvoer
van het hoofdwatersysteem af, omdat er minder pompcapaciteit nodig is1. Het gaat
daarbij om de initiële investeringen, beheer en onderhoud, vervangingsinvesteringen en energiekosten voor de pompen van het IJsselmeer, het Markermeer en de
Veluwerandmeren. De kosten van dijkversterkingen nemen echter toe. De effecten
op de kosten van waterafvoer en dijkversterkingen liggen in dezelfde orde van
grootte, zodat de totale kosten (waterafvoer + dijkversterkingen in het hoofdwater1

Bij peilstijging moeten er wel gemalen komen voor de waterafvoer van het Markermeer en de
Veluwerandmeren. De kosten daarvoor zijn meegenomen in de berekeningen.

13

systeem) weinig uiteen lopen. Een stijging van het gemiddeld winterpeil van 30 cm
leidt tot een kostenstijging van ca. 4% (gemiddeld over de varianten met een verschillende mate van beheersing van de meerpeilpieken), een stijging van 60 cm
verhoogt de kosten met gemiddeld 9%. Deze toename is zeer klein, in het licht van
de grote onzekerheden in een gebiedsbrede studie waarin 150 jaar vooruit wordt
gekeken. Daarnaast geldt dat deze verschillen vrijwel wegvallen als dijkversterkingskosten afnemen (bijvoorbeeld door nieuwe, innovatieve methoden van versterking). Aan het kostenverschil mag dus maar weinig betekenis worden toegekend 1.
De kosten van de strategieën worden natuurlijk sterk bepaald door de uitgangspunten in de berekeningen. Gevoeligheidsanalyses hebben echter aangetoond dat zelfs
forse veranderingen in die uitgangspunten niet leiden tot grote kostenverschillen
tussen strategieën met en zonder meerpeilstijging. In de ISWP kostenberekeningen
is het effect van peilstijging op de beweegbare keringen en op waterafvoer uit de
regionale systemen niet meegenomen. Dit effect wordt hieronder bij de overige
effecten kwalitatief beschreven.
Stijging van het gemiddeld winterpeil heeft negatieve effecten op de omgeving.
Stijging van het gemiddeld winterpeil heeft negatieve invloed op buitendijkse gebieden (frequentere of permanente overstroming, meer erosie). Het gaat om natuurgebieden, recreatiegebieden maar ook gebieden met landbouw of, industrie of bewoning. De stijging heeft ook effect op de sluitfrequentie van stormvloedkeringen
zoals de Ramspolkering, de Kadoelerkeersluis, de sluis van het Meppelerdiep en de
keersluis Zwolle. Ook de vele kleine keringen langs de binnenstad van Kampen vallen hieronder. De keringen zullen frequenter moeten sluiten. Bij sterkere peilstijging
kan de sluitfrequentie onrealistisch worden en moeten alternatieve oplossingen worden gezocht.
Ook op het regionaal waterbeheer heeft stijging van het gemiddeld winterpeil invloed: meer kwel, grotere opvoerhoogte gemalen, minder mogelijkheden voor spuien onder vrij verval. Voor de scheepvaart heeft peilstijging gemengde effecten. In
de winter neemt de vaardiepte toe, maar neemt de doorvaarthoogte onder bruggen
af. De grotere vaardiepte kan ook worden vertaald in lagere beheerskosten voor de
vaargeulen. Het is duidelijk dat compensatie/mitigatie van de negatieve effecten
van peilstijging op de omgeving extra kosten met zich mee zal brengen. De grote
ingrepen die daarbij nodig zijn kunnen negatief uitwerken voor landschap en cultuurhistorie.
Vanwege de negatieve effecten op de omgeving en de daaraan verbonden kosten
zal er weinig draagvlak zijn voor stijging van het gemiddeld winterpeil. Dit gebrek
aan draagvlak heeft ertoe geleid dat in de Agenda IJsselmeergebied het uitgangspunt is geformuleerd dat wateronttrekkingen uit het IJsselmeergebied in de toekomst niet verder toenemen, zodat geen hogere waterpeilen nodig zijn dan nu zijn
aangegeven in het nieuwe peilbesluit. Dit gaat over het zomerpeil, maar het is wel
duidelijk dat de omgeving alle vormen van peilstijging wil beperken.
Stijging van het gemiddeld winterpeil heeft geen rechtstreekse invloed op de buffervoorraad zoetwater in het IJsselmeer in de zomer. De buffervoorraad zoetwater

1

In 2012 heeft het CPB in het kader van het Deltaprogramma een snelle kosten-batenanalyse
(KEA) uitgevoerd van verschillende vormen van peilbeheer in het IJsselmeergebied. Hieruit
kwam een veel groter verschil in kosten tussen wel en niet stijgen van het gemiddeld winterpeil naar voren dan in ISWP. Er is een analyse uitgevoerd naar de verschillen tussen beide
studies, die is samengevat in Bijlage G.

14

wordt bepaald door het verschil tussen het maximale en minimale meerpeil van het
IJsselmeer in de zomerperiode. Het gemiddeld winterpeil heeft hier geen invloed op.
Toch is er wel een relatie tussen zomer- en winterpeil. Als voor de watervoorziening
gekozen wordt voor een significante verhoging van het zomerpeil zal dat aanpassingen in buitendijkse gebieden en mogelijk op een aantal plaatsen ook extra dijkversterkingen ten gevolg hebben. Wanneer vanuit de zomersituatie zulke aanpassingen
toch al nodig zijn is het logisch om na te gaan of dan een verhoging van het gemiddeld winterpeil eenvoudiger mogelijk wordt. Bovendien kan niet altijd gegarandeerd
worden dat het gewenste hogere zomerpeil tijdig gerealiseerd wordt als het winterpeil te ver onder het zomerpeil ligt.
Speelruimte is belangrijk. Het is belangrijk beleidsruimte te houden om in te kunnen
spelen op veranderende inzichten of omstandigheden. Het is daarom van belang de
maximale stijging van 30 cm die het NWP voor de periode na 2050 als mogelijkheid
open laat te handhaven. Door de periodieke herijking van de beleidskeuzes is het
niet nodig om aan te geven dat dit de maximale peilstijging tot 2100 is. Benutten
van de speelruimte moet altijd geleidelijk plaatsvinden, zodat er tijd is om noodzakelijke aanpassingen uit te voeren. Vanuit de aanbeveling in hoofdstuk 2 om voor
ca. 25 jaar beleidszekerheid te bieden zou bijvoorbeeld een in 2021 genomen besluit tot peilstijging betekenen dat rond 2046 begonnen wordt met een geleidelijke
peilstijging.
3.1.2

Piekbeheersing IJsselmeer
Aanbeveling

Kies voor een gematigde beheersing van de meerpeilpieken in het IJsselmeer.
Dat wil zeggen dat de pompcapaciteit zodanig wordt gekozen dat meerpeilpieken met een overschrijdingsfrequentie van ca. 1/10 per jaar gelijk zullen blijven.
Toelichting
Klimaatverandering leidt tot toename van de meerpeilpieken. Gemiddeld wordt er
ca. 16 miljard kubieke meter water per jaar naar het IJsselmeer aangevoerd. Bijna
driekwart daarvan is afkomstig uit de IJssel, de rest uit de Vecht en uit de neerslag
op het meer en de directe omgeving. Het water wordt grotendeels afgevoerd via de
spuisluizen in de Afsluitdijk. Spuien is mogelijk wanneer de waterstand aan de
meerzijde van de Afsluitdijk hoger is dan aan de zeezijde. Bij ongunstige wind kan
er, soms langere tijd, niet gespuid worden. Dit betekent dat het meerpeil stijgt: er
ontstaat een piek in het meerpeil. Bij langdurig beperkte spuimogelijkheden en hoge
aanvoer van water kunnen deze pieken hoog oplopen. Klimaatverandering leidt tot
hogere pieken in de watertoevoer. Dit betekent dat er in een periode waarin niet
gespuid kan worden meer water kan worden aangevoerd, waardoor de pieken in de
meerpeilen zullen toenemen.
Pompen werken anders door op de meerpeilen dan spuisluizen. Stijging van het
gemiddeld meerpeil en toename van de meerpeilpieken kan worden voorkomen
door vergroting van de spuicapaciteit of door de bouw van gemalen. Daarbij geldt
dat, door zeespiegelstijging, vergroting van de spuicapaciteit slechts een tijdelijke
oplossing is. Een belangrijk inzicht uit ISWP is dat spuien anders doorwerkt op
meerpeilpieken dan pompen. Door vergroten van de spuicapaciteit worden de hoge
meerpeilpieken meer verlaagd dan de lage meerpeilpieken. Dit komt doordat bij
hoge meerpeilpieken het verval over de spuimiddelen groter is dan bij lage meerpeilpieken en dus de afvoercapaciteit groter is. Pompen hebben dit effect nauwe15

lijks. Met pompen worden de minder extreme meerpeilpieken beter beheerst dan de
extreme pieken. Wanneer de waterafvoer in de toekomst meer afhankelijk wordt
van pompen zal de meerpeilstatistiek (dat is: de frequenties waarmee bepaalde
meerpeilen worden overschreden) veranderen. Het gelijk houden aan de huidige
statistiek is technisch niet mogelijk. Er kan gekozen worden voor een sterke beheersing van de meerpeilpieken (met extreem grote pompcapaciteit) of een minder sterke beheersing ervan (met minder pompcapaciteit). Bij sterke beheersing worden ten
opzichte van de huidige situatie extreme pieken gelijk gehouden, maar dalen de
minder extreme pieken in hoogte. Bij beperkte beheersing worden frequent optredende pieken gelijk gehouden, maar nemen extremere pieken toe in hoogte.
Sterke beheersing van de meerpeilpieken vraagt grote pompcapaciteit. Als het gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer gelijk gehouden wordt is voor een sterke beheersing van de meerpeilpieken over 150 jaar een pompcapaciteit van 3200 m 3/s
nodig. Een sterke beheersing betekent dat pieken met een overschrijdingsfrequentie
van eenmaal per 100.000 jaar niet in hoogte mogen toenemen. Het gevolg daarvan
is dat alle frequenter voorkomende pieken in hoogte zullen afnemen. Als de pieken
beperkt beheerst worden is de benodigde pompcapaciteit 1200 m 3/s. Pieken met
een overschrijdingsfrequentie van eenmaal per jaar nemen dan niet in hoogte toe,
de minder frequent voorkomende pieken doen dat dan wel 1.
Vanuit het oogpunt van kosten voor waterveiligheid en waterafvoer in het hoofdwatersysteem is er geen duidelijke voorkeur voor een sterke of juist minder sterke
beheersing van de meerpeilpieken. De som van de kosten van waterveiligheid en
waterafvoer in het hoofdwatersysteem is het laagst bij een sterke beheersing van de
meerpeilpieken. Deze kosten nemen maximaal 7% toe bij een matige of beperkte
beheersing van de meerpeilpieken. Het effect van de beheersing van de meerpeilpieken op de “totale” kosten is daarmee zeer klein, zeker gezien de onzekerheden in
de berekeningen. Daarnaast geldt dat deze verschillen vrijwel wegvallen als dijkversterkingskosten afnemen (bijvoorbeeld door nieuwe, innovatieve methoden van
versterking). De opbouw van de kosten verandert wel. Bij een sterke beheersing
wordt de benodigde pompcapaciteit op de Afsluitdijk erg groot. Bij een beperkte
beheersing van de pieken is er minder pompcapaciteit nodig, maar zullen dijken fors
meer versterkt moeten worden. Er zijn verschillende gevoeligheidsanalyses uitgevoerd. Daaruit blijkt dat ook bij versnelde zeespiegelstijging, sterke verlaging van
de kosten voor waterafvoer of sterke verlaging van de kosten van dijkversterkingen
er geen grote kostenverschillen ontstaan tussen de varianten met meer of minder
sterke beheersing van de meerpeilpieken.
Een sterke toename van de meerpeilpieken heeft negatieve effecten voor de omgeving. Net als stijging van het gemiddeld winterpeil leidt toename van de meerpeilpieken tot meer wateroverlast en erosie in buitendijkse gebieden en hogere sluitfrequenties van de beweegbare keringen. Er is ook effect op kwel en waterafvoer vanuit de regionale watersystemen. Pieken zijn wel beperkt in duur, maar kunnen toch
enkele weken duren. Bovendien treden pieken in de meerpeilen meestal op wanneer
de afvoerbehoefte vanuit de regionale systemen groot is. Afname van de meerpeilpieken zal gunstige effecten hebben op de waterafvoer uit de regio en de sluitfrequentie van beweegbare keringen. Ook de overstroming van laaggelegen buitendijkse gebieden zal afnemen. De meeste bebouwde gebieden zijn op dit moment voldoende beschermd tegen pieken. Op sommige plaatsen treedt nu al wel overlast op,
Als pieken met een bepaalde kans op vóórkomen in hoogte toenemen, komen pieken van een
bepaalde hoogte vaker voor. Dit zijn twee verschillende manieren om dezelfde verschuiving in
de frequentielijn te beschrijven.
1

16

maar die wordt veroorzaakt door opwaaiing en niet door een piek in het meerpeil.
Ook voor recreatie is de afname weinig relevant, omdat het gaat over het winterseizoen. Voor de natuur kan afname van de meerpeilpieken in de winter zelfs negatief
uitpakken, omdat de peildynamiek een gunstig effect heeft op de natuurlijke verjonging van rietkragen. Vanwege de negatieve effecten op de omgeving zal er weinig
draagvlak zijn voor sterke toename van de van de meerpeilpieken.
Een gematigde beheersing van de meerpeilpieken lijkt de juiste middenweg. Een
gematigde beheersing van de meerpeilpieken komt het dichtst in de buurt bij de
huidige situatie. Bij een gematigde beheersing van de pieken (orde van grootte:
pieken met een overschrijdingsfrequentie van 10 jaar worden gelijk gehouden) zullen de meest voorkomende pieken geleidelijk wat in hoogte afnemen en zullen de
incidentele pieken geleidelijk in hoogte toenemen. Bij de keuze voor gematigde beheersing zijn nauwelijks negatieve effecten voor de omgeving meer. Een nevenvoordeel van gematigde beheersing van de meerpeilpieken is dat de klimaatopgave
niet eenzijdig wordt opgevangen met óf de pompcapaciteit óf dijkversterkingen,
maar daarover verdeeld wordt. Zo worden zowel extreme pompcapaciteiten als vergaande dijkverhogingen voorkomen. Mede gezien alle onzekerheden lijkt dit een
verstandige keuze.
De kosten voor dijkversterking (voor de periode 2025-2175) liggen bij gematigde
piekbeheersing ca. 1 miljard lager dan bij beperkte piekbeheersing en ruim een
miljard hoger dan bij sterke piekbeheersing. Bij gematigde piekbeheersing zijn de
kosten van dijkversterkingen voor de periode 2050 t/m 2175 ca. 2 miljard, dat is
ongeveer gelijk aan de kosten die vóór 2050 gemaakt moeten worden om de dijken
aan te passen aan de nieuwe normering en ontwerpsystematiek. De kosten van
waterafvoer voor de periode 2015-2175 geven een omgekeerd beeld. Die zijn bij
gematigde beheersing van de meerpeilpieken ruim een miljard hoger dan bij beperkte beheersing en een miljard lager dan bij sterke beheersing van de meerpeilpieken.
3.1.3

Spuicapaciteit IJsselmeer
Aanbeveling

Kies als uitgangspunt dat er na 2050 spuicapaciteit beschikbaar zal zijn. Bij de
herijking van de Deltabeslissingen in 2039 kan een definitieve keuze worden
gemaakt.
Toelichting
Het nut van spui neemt af met de zeespiegelstijging. Als het gemiddeld winterpeil
van het IJsselmeer gelijk wordt gehouden met behulp van spuisluizen en pompen,
neemt het aandeel van spui in de waterafvoer af als de zeespiegel stijgt. Bij 115 cm
zeespiegelstijging is het aandeel van spui in de afvoer nihil geworden en wordt het
water vrijwel geheel door de pompen afgevoerd. De spui blijft dan echter nog wel
een rol houden in het beheersen van extreme pieken in de meerpeilen: spui houdt
dan nog een soort “overloopfunctie”. Bij sterke beheersing van de meerpeilpieken
leidt spui dan nog tot beperking van de benodigde pompcapaciteit. Bij beperkte
beheersing van de meerpeilpieken werkt leidt de aanwezigheid van spui dan tot
beperking van de dijkversterkingskosten. Bij verder stijgen van de zeespiegel verdwijnen deze effecten uiteindelijk ook.
Het kosteneffect van spui is beperkt. In de ISWP berekeningen met standaard zeespiegelstijging bleek het hebben van spui een kleine reductie van de kosten van de
17

strategieën met een sterke peilbeheersing met zich mee te brengen. Het kostenvoordeel nam toe met stijging van het gemiddeld meerpeil. Bij versnelde zeespiegelstijging1 leidt investeren in de vervanging van spui in 2050 nog steeds tot een
klein kostenvoordeel. Bij sterke beheersing van de meerpeilpieken komt dit door
reductie van de kosten van waterafvoer, bij beperkte beheersing van de meerpeilpieken door reductie van de kosten van dijkversterking. Alle kostenverschillen zijn
echter klein in het licht van de onzekerheden van de studie. De snelheid van zeespiegelstijging en de ontwikkelingen in de kosten van spui, pompen en dijkversterkingen kunnen van grote invloed zijn op de vraag of investeren in spui al dan niet
een kostenvoordeel met zich meebrengt. Naarmate de zeespiegelstijging sneller
verloopt, zal het kostenvoordeel van spui afnemen en omslaan in een nadeel. Misschien zijn er mogelijkheden om gemalen zo te ontwerpen dat er ook mee gespuid
kan worden wanneer de waterstand aan de IJsselmeerzijde hoger is dan die aan de
Waddenzeezijde. Dit zou de kosten voor het hebben van een spuifaciliteit kunnen
beperken.
Spuisluizen dragen mogelijk bij aan risicospreiding. Het is van cruciaal belang voor
de veiligheid dat de kansen van het falen van de volledige waterafvoer van het IJsselmeer heel klein zijn. Spuisluizen met een noodstroomvoorziening zouden als een
noodoverloop kunnen dienen wanneer er sprake is van grootschalig falen van pompen. Of spuisluizen daadwerkelijk bijdragen aan het beperken van de faalkans van
de waterafvoer is sterk afhankelijk van het ontwerp van de waterafvoer als geheel
(zie paragraaf 3.3.3). Uiteraard neemt het nut van spuisluizen als noodoverloop af
naarmate de zeespiegel verder stijgt.
De keuze voor aanleg of handhaven van spuicapaciteit niet urgent. De keuze voor
de spuicapaciteit in de Afsluitdijk hoeft pas definitief gemaakt te worden als de vervanging van de oude spuicomplexen die rond 2050 aan de orde is wordt voorbereid.
Inzichten en ervaringen die tot die tijd worden opgedaan kunnen dus benut worden
bij de keuze, net als gegevens over de daadwerkelijke zeespiegelstijging. Ook moet
dan worden meegewogen wat de mogelijkheden zijn om de rond 2021 toegevoegde
spuicapaciteit te handhaven.
3.2

Aanbevelingen voor het Markermeer

3.2.1

Gemiddeld winterpeil Markermeer
Aanbevelingen

Handhaaf de keuze dat het gemiddeld winterpeil van het Markermeer niet stijgt.
o Kies daarbij voor een speelruimte (maximale stijging die kan plaatsvinden na 2050) van 30 cm.
Toelichting
Het gemiddeld winterpeil Markermeer stijgt bij stijging van het gemiddeld winterpeil
IJsselmeer. Het overschot aan water van het Markermeer wordt afgevoerd naar het
IJsselmeer, via spuisluizen in de Houtribdijk. Of er gespuid kan worden is afhankelijk van de meerpeilen en van de wind. Zuiden- tot westenwind maakt dat er aan de
Markermeerzijde opwaaiing optreedt bij de spuisluizen en aan de IJsselmeerzijde
afwaaiing. In deze situatie kan er vaak nog gespuid worden op momenten dat het
gemiddeld peil van het Markermeer lager is dan dat van het IJsselmeer. Doordat in
Nederland de winden tussen zuid en west overheersen kan het gemiddeld winterpeil
1

Zie Bijlage 2, Tabel B1 voor de gehanteerde zeespiegelstijgingen. Bij versnelde zeespiegelstijging is uitgegaan van 130 cm in 2100.

18

van het Markermeer 12 cm lager zijn dan dat van het IJsselmeer. Bij stijging van
het gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer zal dat van het Markermeer ook stijgen. Die stijging van het Markermeer is daarbij iets minder dan die van het IJsselmeer. Het verschil is mede afhankelijk van de mate waarin de pieken in de IJsselmeerpeilen worden beheerst. Als het gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer met
30 cm stijgt, stijgt dat van het Markermeer met 21 cm bij sterke beheersing van de
pieken in het IJsselmeerpeil en 27 cm bij beperkte beheersing van het IJsselmeerpeil.
Handhaven van het gemiddeld winterpeil van het Markermeer bij 30 cm peilstijging
van het IJsselmeer leidt tot hogere kosten voor waterafvoer en lagere kosten voor
dijkversterkingen. In ISWP zijn de kosten voor waterafvoer en dijkversterkingen
geanalyseerd wanneer het gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer stijgt met 30 cm
en het Markermeer blijft spuien onder vrij verval. Het gemiddeld winterpeil van het
Markermeer zal dan stijgen, zoals hiervoor is beschreven. Bij sterke beheersing van
de meerpeilpieken van het IJsselmeer nemen de kosten voor de waterafvoer van
IJsselmeer en Markermeer samen dan af met ca. 0,4 miljard. Dit komt voornamelijk
doordat er geen pompen nodig zijn voor het Markermeer. De dijkversterkingskosten
in het Markermeer nemen met ca. 0,7 miljard toe, die in het IJsselmeer met 0,3
miljard af. Het totaal van de kosten van waterafvoer en dijkversterkingen (voor het
hoofdwatersysteem) blijft daardoor gelijk. Bij beperkte beheersing van de meerpeilpieken op het IJsselmeer nemen de dijkversterkingskosten in het Markermeer meer
toe, namelijk met 1,3 miljard en blijven de overige kosteneffecten gelijk. Bij beperkte beheersing van de meerpeilpieken van het IJsselmeer leidt meestijgen van het
Markermeer daardoor tot ca. 0,5 miljard meerkosten voor het hoofdwatersysteem
(dit is ruim 4%).
Stijging van het gemiddeld winterpeil heeft negatieve effecten op de omgeving.
Peilverhoging werkt negatief uit voor wateroverlast in de buitendijkse gebieden en
voor waterafvoer uit de regio. Gemalen moeten het water hoger oppompen en de
mogelijkheden voor waterafvoer onder vrij verval nemen af. Toename van kwel is,
naar verwachting, niet van betekenis omdat langs de laaggelegen polders de bodem
van het Markermeer weinig waterdoorlatend is. Tot slot betekent peilverhoging een
grotere vaardiepte en een kleinere doorvaarthoogte (m.n. voor de Stichtse brug en
de Hollandse brug). Het meest ingrijpend zijn de gevolgen voor de vrij op het Markermeer afwaterende gebieden: de Veluwerandmeren, de Eem, de Laak, de Arkervaart en (onder bijzondere omstandigheden) het beheersgebied van AGV. Wanneer
de waterafvoer bij IJmuiden onvoldoende is wordt ook waterafvoer die normaal naar
de Noordzee verloopt voor een deel naar het Markermeer verlegd, via de gemalen
Zeeburg en gemalen langs de Noord-Hollandse Markermeerkust.
Speelruimte is belangrijk. In het vigerende beleid is voor het gemiddeld winterpeil
van het Markermeer, in tegenstelling tot het IJsselmeer, geen beleidsmatige speelruimte aangegeven. Maar ook voor het Markermeer geldt natuurlijk dat de onzekerheden groot zijn en dat het daarom wenselijk is beleidsmatig ruimte te houden voor
een zekere peilstijging. Deze ruimte maakt het eenvoudiger mogelijk om in te kunnen spelen op veranderende omstandigheden of inzichten. Het handhaven van deze
ruimte voorkomt dat het systeem te veel “dicht wordt getimmerd”, waardoor in de
toekomst opties worden afgesneden. Het is logisch om voor het Markermeer aan te
sluiten bij de 30 cm speelruimte voor peilstijging die voor het IJsselmeer geldt. Een
speelruimte van 30 cm voor het Markermeer maakt het mogelijk te blijven spuien
onder vrij verval, wanneer de speelruimte voor het gemiddeld winterpeil van het
IJsselmeer benut wordt. Dit zou ingaan tegen het NWP, waarin is aangegeven dat
19

bij peilstijging van het IJsselmeer het Markermeer niet mee zal stijgen (ontkoppelingsbesluit), maar het lijkt verstandig de mogelijkheid open te houden. Ook voor
het Markermeer geldt dat het eventueel benutten van de speelruimte geleidelijk
moet plaatsvinden, zodat er tijd is om noodzakelijke aanpassingen uit te voeren.
Doordat het aangeven van speelruimte een beleidswijziging is voor het Markermeer,
en peilstijging negatieve effecten heeft voor de omgeving, kan het invoeren ervan
stuiten op weerstand uit de omgeving.
3.2.2

Pompen Markermeer
Aanbeveling

Handhaaf de keuze om de waterafvoer van het Markermeer via spuien te laten
plaatsvinden.
o Kies er daarbij voor om de mogelijkheid open te laten om pompen in te
zetten wanneer op enig moment gekozen wordt om de speelruimte voor
de peilstijging van het IJsselmeer te benutten of wanneer de klimaatverandering blijkt te leiden tot sterke toename van de meerpeilpieken.
Toelichting
De meerpeilpieken van het Markermeer zijn minder hoog dan die van het IJsselmeer. Het wateroverschot van het Markermeer wordt gespuid naar het IJsselmeer.
Of er op enig moment gespuid kan worden is afhankelijk van de peilen van Markermeer en IJsselmeer en van de wind. Zuid tot westenwind maakt dat er aan de Markermeerzijde opwaaiing optreedt bij de spuisluizen en aan de IJsselmeerzijde afwaaiing. Wanneer er niet gespuid kan worden kan het peil van het Markermeer stijgen. Deze stijging is afhankelijk van de hoeveelheid water die per hectare wordt
aangevoerd. Die wateraanvoer is voor Markermeer veel kleiner dan voor het IJsselmeer, omdat er geen rivieren in uitmonden. Hierdoor zijn de pieken in het Markermeerpeil minder hoog dan die in het IJsselmeerpeil.
Klimaatverandering leidt tot toename van de meerpeilpieken. Door klimaatverandering zullen de pieken in het Markermeerpeil toenemen, ook wanneer er niets verandert in het IJsselmeerpeil. Bij klimaatverandering kunnen namelijk de pieken in de
neerslaghoeveelheden toenemen. De mate waarin dat in de winterperiode gebeurt is
echter erg onzeker. Als pieken in de neerslag toenemen kan er meer water worden
aangevoerd tijdens perioden dat er niet gespuid kan worden. Hierdoor loopt het
meerpeil in die periode hoger op. Het gaat om water dat ook normaal al naar het
Markermeer wordt afgevoerd. Het kan echter ook gaan om water dat normaal via
IJmuiden naar zee gaat, In de regio van het Amsterdam-Rijnkanaal/ Noordzeekanaal gebied wordt bij dreigende wateroverlast situaties nu al water afgevoerd naar
het Markermeer, dat normaal via IJmuiden naar zee gaat. Deze afvoerroute is bij
dergelijke situaties belangrijk gebleken. In de regio loopt onderzoek om te kijken
hoe de afhankelijkheid van gemaal IJmuiden verkleind kan worden. Daarbij zal ook
de mogelijkheid om meer water richting Markermeer af te voeren worden bekeken.
Naast deze effecten van waterafvoer uit de regio werkt een toename van de pieken
in het IJsselmeerpeil door in de pieken van het Markermeerpeil, omdat daardoor de
periodes waarin niet gespuid kan worden naar het IJsselmeer langer worden.
Het Markermeerpeil is goed te beheersen met pompen. Wanneer het IJsselmeerpeil
stijgt kan het gemiddeld winterpeil van het Markermeer alleen gehandhaafd worden
met behulp van pompen. Berekend is dat hiervoor op termijn een capaciteit van ca.
150 m3/s voldoende is. Met deze pompcapaciteit wordt ook voorkomen dat meerpeilpieken in hoogte toenemen. Door de kleinere wateraanvoer naar het Markermeer
20

is de benodigde pompcapaciteit veel lager dan die voor het IJsselmeer. Gezien de
relatief beperkte pompcapaciteit die nodig is om ook de meerpeilpieken te beheersen heeft het geen zin om voor het Markermeer onderscheid te maken tussen sterke
en beperkte beheersing van de meerpeilpieken.
Bij gelijkblijvend gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer zijn geen pompen nodig
om het gemiddeld winterpeil van het Markermeer te handhaven. Pompen kunnen
dan wel ingezet kunnen worden voor beperking van de pieken in het Markermeerpeil.
Afvoer via IJmuiden is geen optie. Voor het Markermeer maakt het niet uit of water
wordt weggepompt naar het IJsselmeer (pompen op de Houtribdijk) of via bijvoorbeeld het gemaal bij IJmuiden (waarbij het water door het Noordzeekanaal gaat).
Afvoer via het Noordzeekanaal (NZK) is echter geen optie. Het is nu al moeilijk om
daar onaanvaardbaar hoge waterpeilen te voorkomen bij piekafvoeren van water uit
de omgeving. Dit komt omdat het bergend oppervlak van het systeem beperkt is.
De waterafvoer vanuit het Markermeer zou juist tijdens perioden met een piekafvoer
van water plaats moeten vinden. Daarnaast geldt dat het bij hoge waterstanden niet
altijd mogelijk is om water naar het NZK te spuien onder vrij verval. Dit betekent
dat dan ook pompen nodig zijn om het water van het Markermeer naar het NZK af
te voeren. Het water moet dan dubbel verpompt worden (dit laatste geldt voor de
route via het IJsselmeer pas op termijn). Bij beperkingen in de waterafvoer bij IJmuiden kan er niet worden afgevoerd, omdat het NZK nauwelijks buffercapaciteit
heeft. Dit in tegenstelling tot het IJsselmeer.
Inzet van pompen voor het Markermeer verhoogt de kosten voor waterafvoer in het
hoofdwatersysteem. Er is een analyse uitgevoerd van de kosten voor wel en niet
inzetten van pompen op de Houtribdijk bij gelijkblijvend winterpeil en sterke beheersing van de meerpeilpieken op het IJsselmeer. De inzet van pompen leidt dan
tot 0,7 miljard meerkosten voor de waterafvoer van het hoofdwatersysteem. Dit
wordt deels veroorzaakt door de kosten van de pompen op de Houtribdijk, maar ook
doordat op de Afsluitdijk iets meer pompcapaciteit nodig is. De dijkversterkingskosten blijven gelijk: bij gebruik van pompen zijn de kosten daarvan rond het Markermeer 0,1 miljard lager, maar rond het IJsselmeer 0,1 miljard hoger. Deze kleine
verschillen in dijkversterkingskosten zijn echter niet betrouwbaar te bepalen. Bij
beperkte beheersing van de meerpeilpieken zijn de meerkosten voor waterafvoer
door inzet van pompen op de Houtribdijk lager: 0,4 miljard. Er is niet geanalyseerd
wat dit betekent voor de dijkversterkingskosten. Het is echter duidelijk dat de kosteneffecten dan groter zijn dan bij sterke beheersing van de meerpeilpieken (zowel
voor IJsselmeer als Markermeer). Het valt niet te zeggen of de verschillen in dijkversterkingskosten van beide meren elkaar dan nog steeds ongeveer in balans houden.

21

3.3

Aanvullende aanbevelingen
Deze paragraaf geeft een aantal aanvullende aanbevelingen, die sterk van karakter
verschillen. Ze hebben op de een of andere manier echter allemaal te maken met
het omgaan met onzekerheden en gebrek aan kennis.

Eerst komen drie onderwerpen aan de orde die te maken hebben met het
vergroten van kennis, t.b.v. de vervangingsopgave van de spuisluizen in de Afsluitdijk: het leren uit praktijkervaringen, het uitwerken van de mogelijkheden
voor adaptief ontwerp van de waterafvoermiddelen en onderzoek naar de mogelijkheden om de faalkansen van de waterafvoer te beperken.

Vervolgens komt het omgaan met klimaatonzekerheid aan de orde: de keuze
van klimaatscenario’s.

Het hoofdstuk sluit af met een, vanuit IJsselmeerperspectief gezien, beleidsmatige onzekerheid: aanpassingen in de waterafvoer van de omgeving.

3.3.1

Leren uit de praktijk
Aanbeveling

Leer uit de praktijk: analyseer de ervaringen met ander peilbeheer, met pompen
op de Afsluitdijk en met extreme situaties als de droogte in 2018.
Toelichting
Ontwikkelingen en beheer bieden continu ervaringen waarvan geleerd kan worden.
Zo zijn de ervaringen met het nieuwe peilbesluit en met de binnenkort te bouwen
pompen op de Afsluitdijk van belang. Maar ook praktijkervaringen met de grote
gemalen IJmuiden en Zedemuden kunnen nuttige inzichten opleveren. Verder kan
veel geleerd worden uit extreme gebeurtenissen, zoals de droogte van 2018. Het is
daarom van belang praktijkervaringen te inventariseren en evalueren in het licht
van de vervangingsopgave in 2050.

3.3.2

Adaptief ontwerpen waterafvoermiddelen
Aanbeveling

Werk de mogelijkheden voor een ontwerp van waterafvoermiddelen zo uit, dat
uitbreiding van de pompcapaciteit snel en efficiënt mogelijk wordt (adaptiviteit).
Toelichting
De benodigde pompcapaciteit op de Afsluitdijk moet periodiek worden vergroot. Als
aanpassing aan de zeespiegelstijging en klimaatverandering moet de pompcapaciteit
op de Afsluitdijk periodiek worden vergroot. De uiteindelijk benodigde pompcapaciteit is zeer groot. Het is van belang om met een blik op de verre toekomst te verkennen waar langs de Afsluitdijk de capaciteit het beste kan worden gerealiseerd,
welke (ruimtelijke) reserveringen daarvoor nodig zijn en welke procedures daarbij
gevolgd moeten worden (denk aan bijvoorbeeld de natuurwetgeving). Daarnaast is
het van belang te verkennen hoe een snelle en efficiënte uitbreiding kan worden
bevorderd door een goede fasering van werkzaamheden. Zo kan bijvoorbeeld worden gedacht aan het bouwen van gemalen, waarin al ruimte is voor het bijplaatsen
van pompen. Het gat dan niet alleen om het gebouw, maar ook om het civieltechnisch werk daarbinnen en zaken als bodembescherming of het creëren van toevoergeulen daarbuiten. Er moet daarbij gezocht worden naar optimalisatie tussen de
mogelijke snelheid van uitbreiding, de kosten daarvan en de ontwerpprincipes voor
het beperken van de faalkansen (zie 3.3.3). Andere mogelijkheden waarnaar gekeken kan worden zijn het ontwerp van een spuisluis die tot een efficiënt gemaal kan

22

worden omgebouwd, of een gemaal waarmee onder gunstige omstandigheden ook
gespuid kan worden.
3.3.3

Faalkansen waterafvoermiddelen
Aanbeveling

Doe nader onderzoek naar de mogelijkheden om faalkansen van waterafvoermiddelen te beperken.
Toelichting
Het falen van de waterafvoer kan grote gevolgen hebben. Bij dijkversterkingen
wordt uitgegaan van normen voor de overstromingskansen. Daarbij wordt tot nu toe
voor het IJsselmeergebied geen rekening gehouden met faalkansen van de waterafvoermiddelen. Maar natuurlijk kunnen zowel spuisluizen als gemalen falen. Het falen
van het complete waterafvoersysteem kan grote gevolgen hebben voor wateroverlast en waterveiligheid, omdat dit een extra mechanisme introduceert waardoor
meerpeilen oplopen. Hoge meerpeilen zullen dan meer frequent voorkomen. Het
wateraanbod in de faalperiode, de faalfrequentie en de duur van het falen zijn daarbij bepalend voor de hoogte van de peilen die kunnen optreden.
De faalkansen kunnen gereduceerd worden. Er zijn allerlei mogelijkheden om de
kans en/of de duur van te verkleinen en het aandeel van de waterafvoermiddelen
dat faalt te beperken:

opsplitsen van de waterafvoer in volledig onafhankelijke units,

redundant uitvoeren van aansturing en energievoorziening,

noodstroomvoorzieningen bij spuisluizen,

goed beheer en onderhoud,

garantie van snelle hersteltijden bij falen zijn mogelijkheden om.
Bij de bouw van nieuwe waterafvoermiddelen is het daarom van belang expliciet
rekening te houden met de faalkansen daarvan.
De gevolgen van falen kunnen berekend worden. Er zijn nieuwe rekenmethoden
ontwikkeld waarmee de effecten van faalkansen van waterafvoermiddelen op de
meerpeilstatistiek kunnen worden berekend. Hiermee is het ook mogelijk om de
effecten van het reduceren van faalkansen te evalueren en zo te komen tot een
optimaal ontwerp van de waterafvoer. Een optimaal ontwerp is cruciaal voor het
toekomstig waterbeheer. Het is daarom van belang om als overheid kennis op dit
terrein op te bouwen door hiernaar onderzoek te (laten) doen, in aanvulling op wat
al bekend is. Het onderwerp is te belangrijk om aan de markt te worden overgelaten. Ook bij volledige uitbesteding van het ontwerp van afvoermiddelen is deze kennis namelijk noodzakelijk, om deskundig opdrachtgever te kunnen zijn.

3.3.4

Keuze van klimaatscenario’s
Aanbevelingen

Kies voor een gematigd klimaatscenario als uitganspunt bij berekeningen van de
benodigde pompcapaciteit en de hydraulische belastingen van de dijken. Kies alleen wanneer er geen pompen op de Houtribdijk komen voor een scenario met
sterke klimaatverandering voor de berekening van dijkbelastingen in het Markermeer.

23

Toelichting
De KNMI klimaatscenario’s bieden voldoende houvast voor de uitvoeringsbeslissingen. Voor Nederland heeft het KNMI klimaatscenario’s ontwikkeld, die periodiek
herijkt worden (de volgende herijking wordt verwacht in 2021). De klimaatscenario’s beschrijven een forse bandbreedte van mogelijke ontwikkelingen. Er valt niet
aan te geven welk scenario de grootste kans heeft om werkelijkheid te worden.
Bovendien is het zeker niet onmogelijk dat bepaalde ontwikkelingen buiten de
bandbreedte van de scenario’s zullen vallen. Zo zijn er recent berichten over de
mogelijkheid van een sterk versnelde zeespiegelstijging verschenen. De periodieke
update door het KNMI garandeert echter dat de scenario’s aangepast worden aan de
laatste inzichten.
De snelheid van veranderingen in zeespiegelstijging en neerslag zijn onzeker, maar
de richting is duidelijk: de zeespiegel stijgt en de pieken in het wateraanbod nemen
toe. Voor wat betreft het windklimaat zijn de ontwikkelingen veel onzekerder. Zo
kan het aantal dagen met wind uit richtingen tussen zuid en west toe- of afnemen
en kan de hoogste daggemiddelde windsnelheid ook toe of afnemen. Voor waterafvoer en waterveiligheid is in het IJsselmeergebied de wind een heel belangrijke factor. De verwachtingen rond veranderingen in de wind zijn echter onvoldoende specifiek om nu mee te kunnen nemen in berekeningen rond waterafvoer en waterveiligheid. Wanneer het inzicht groeit zullen de KNMI klimaatscenario’s op dit punt worden aangescherpt.
Omdat de KNMI klimaatscenario’s periodiek worden aangepast aan de nieuwste
inzichten is het niet nodig om bij de berekeningen voor de uitvoeringsbeslissingen
rekening te houden met extremere ontwikkelingen dan in de klimaatscenario’s zijn
opgenomen.
De pompcapaciteit op de Afsluitdijk moet periodiek aangepast worden aan de snelheid van de zeespiegelstijging. Door de periodieke aanpassing van de benodigde
pompcapaciteit kan gekozen worden voor een adaptieve strategie. Omdat de aanpassing relatief snel kan plaatsvinden is het daarbij niet nodig uit te gaan van sterke
klimaatverandering (dat zou kiezen voor robuustheid zijn), maar kan worden uitgegaan van gematigde klimaatontwikkeling. Bij het ontwerp van gemalen moet worden nagegaan of het voordelen biedt om het civieltechnische werk en de gebouwen
al voor te bereiden op de capaciteit die op langere termijn nodig wordt.
Zonder pompen domineert voor het IJsselmeer het effect van zeespiegelstijging in
de klimaateffecten. Bij dijken wordt in principe uitgegaan van een ontwerpperiode
van 50 jaar. De mogelijkheden om adaptief in te spelen op daadwerkelijke klimaatverandering zijn daardoor minder dan bij het uitbreiden van de pompcapaciteit. In
het IJsselmeer is de zeespiegelstijging het belangrijkste klimaateffect voor verandering van de belasting van dijken. Omdat de doorwerking van de zeespiegelstijging
op de meerpeilen wordt “afgevangen” door de pompen is het echter toch niet nodig
om bij berekening van de hydraulische belastingen te kiezen voor extra robuustheid,
door uit te gaan van sterke klimaatontwikkeling. Dit sluit aan bij de huidige praktijk,
waarbij wordt aangeraden het G klimaatscenario van het KNMI te gebruiken. Het is
natuurlijk wel van belang om rekening te houden met de speelruimte in de keuzes
voor het gemiddeld winterpeil.
Voor het Markermeer bepalen het peilbeheer van het IJsselmeer en veranderingen
in de neerslag de klimaateffecten. Voor het Markermeer worden de afvoermogelijkheden bepaald door het IJsselmeerpeil en niet door de zeespiegel. De meerpeilpie24

ken in het Markermeer ontstaan bij grote regenval en hoge IJsselmeerpeilen. Bij
gelijkblijvende peildynamiek van het IJsselmeer bepaalt de ontwikkeling in de neerslagpatronen de veranderingen van de hydraulische belastingen en niet de zeespiegelstijging. Wanneer er gekozen wordt voor pompen op de Houtribdijk kan toename
van de meerpeilpieken worden voorkomen. In dat geval kan ook voor het berekenen
van de hydraulische belastingen van de Markermeerdijken worden uitgegaan van
een gematigd klimaatscenario. Als pieken erg snel toenemen, wordt dat geneutraliseerd door uitbreiding van de pompcapaciteit. Wanneer er geen pompen komen is
het verstandiger om uit te gaan van een scenario met sterke klimaatverandering.
De ontwerpperiode van 50 jaar maakt dat inspelen op tegenvallende klimaatontwikkeling niet snel kan gebeuren. Met sterke klimaatverandering als uitgangspunt worden de dijken robuust versterkt.
3.3.5

Veranderingen in waterbeheer omgeving
Aanbeveling

Houdt bij het maken van keuzes voor het waterbeheer waardoor de wateraanvoer naar het IJsselmeergebied beïnvloed wordt expliciet rekening met de gevolgen voor het IJsselmeergebied.
Toelichting
Veranderingen in de waterafvoer uit de omgeving zijn een beleidsmatige onzekerheid. Vanuit het perspectief van het IJsselmeergebied zijn eventuele aanpassingen
in beheer of de gemaalcapaciteit van de regionale watersystemen en aanpassingen
in de afvoerverdeling van de Rijn beleidsmatige onzekerheden. Deze keuzes worden
namelijk niet primair bepaald door de gevolgen voor de meren van het IJsselmeergebied. Ze hebben echter wel invloed op het waterbeheer van deze meren.
Toename van gemaalcapaciteit in de regio betekent toename van de benodigde
gemaalcapaciteit op de Afsluitdijk. Als de wateraanvoer naar de meren van het IJsselmeergebied verandert heeft dat invloed op de dijkbelasting en/of de benodigde
waterafvoercapaciteit. Zo werd in ISWP duidelijk dat de bouw van gemalen waarmee Noord-Holland ook bij hoge waterstanden op het Markermeer water naar het
Markermeer kan afvoeren betekent dat de gemaalcapaciteit op de Afsluitdijk ook
moet worden uitgebreid, om hogere dijkbelasting te voorkomen. In varianten waarbij er ook een gemaal aanwezig was op de Houtribdijk moest ook daarvan de capaciteit worden uitgebreid. Door de gemalen neemt de totale hoeveelheid water die uit
Noord-Holland naar het Markermeer wordt afgevoerd niet toe, maar het water wordt
nu wel afgevoerd bij hoge waterstanden op het Markermeer: de pieken worden dus
verhoogd en dat vraagt om extra afvoercapaciteit.
Aanpassing van de afvoerverdeling van de Rijn heeft invloed op het IJsselmeergebied. In ISWP zijn ook berekeningen gemaakt met een aangepaste afvoerverdeling
van de rivieren bij hoge afvoer. Er is gekeken naar de gevolgen voor het IJsselmeergebied als de piekafvoeren van de IJssel wordt afgetopt op 1500 m 3/s en als de
afvoeren van 1500 m3/s of meer juist worden verhoogd. Aftoppen van de piekafvoer leidt tot een lagere meerpeilpieken in het IJsselmeer en toename van de piekafvoer tot hogere. Bij een strategie waarin de meerpeilpieken sterk worden beheerst
werkt de andere rivierafvoer door in de benodigde pompcapaciteit. De kosten som
van kosten voor waterafvoer en waterveiligheid in het IJsselmeergebied neemt bij
aftoppen van de IJsselafvoer dan af met ca. 1,5 miljard en neemt met ongeveer
hetzelfde bedrag toe bij toename van de IJsselafvoer. Als de pieken beperkt worden
beheerst werkt een verandering in de IJsselafvoer vooral door in de benodigde dijk25

versterking. Het kosteneffect is hier kleiner, ca. 0,9 miljard kostenafname bij aftoppen en 0,4 miljard kostentoename bij toenemende IJsselafvoer. Deze bedragen zijn
natuurlijk afhankelijk van de exacte wijze waarop de afvoerverdeling wordt aangepast. Ze illustreren echter dat het effect op het IJsselmeergebied significant is.

26

Bijlages

27

28

Bijlage A

ISWP rapporten

Remmelzwaal, A., A. Kors, I. Tánczos, A. Hebbink & J. Helmer (2015). Meerpeilen
en waterveiligheid IJsselmeergebied: Integrale Studie Waterveiligheid en Peilbeheer
fase 1. Rijkswaterstaat WVL.
Remmelzwaal, A., A. Kors, I. Tánczos, H. Berger & J. Helmer (2017). Eerste analyse
van opties voor waterafvoer en peilbeheer IJsselmeergebied: Integrale Studie Waterveiligheid en Peilbeheer fase 2. Rijkswaterstaat WVL.
Remmelzwaal, A., A. Kors, I. Tánczos, H. Berger & J. Helmer (2018). Technische en
economische analyse van langetermijn-strategieën voor peilbeheer in het IJsselmeergebied: Integrale Studie Waterveiligheid en Peilbeheer IJsselmeergebied fase 3

29

Bijlage B Samenvatting uitgangspunten ISWP

In deze bijlage komen de volgende onderwerpen aan de orde:

Huidig beleid voor het peilbeheer in de winterperiode,

Strategieën voor het toekomstig peilbeheer in de winterperiode,

Gehanteerd klimaatscenario in ISWP,

Afwegingen bij het opstellen van de ISWP beleidsaanbevelingen.

Huidig beleid voor het peilbeheer in de winterperiode
ISWP richt zich op waterafvoer en peilbeheer in de winterperiode, de periode die
maatgevend is voor de waterveiligheid (stormseizoen).
Het Nationaal Waterplan 2016-2021 zegt over het peilbeheer in de winter het volgende:
“Het gemiddelde winterpeil in het IJsselmeer stijgt in ieder geval tot 2050 niet mee
met de zeespiegel. Waterafvoer naar de Waddenzee wordt veiliggesteld door middel
van een combinatie van spuien en pompen. Beperkt meestijgen van het winterpeil
met de zeespiegel wordt voor de periode na 2050 als optie opengehouden: het kabinet houdt rekening met een stijging van het winterpeil in het IJsselmeer na 2050
van maximaal 30 cm. In de andere meren in het IJsselmeergebied blijft het gemiddelde winterpeil na 2050 gehandhaafd.”
In dit Nationaal Waterplan worden bij de gemiddelde winterpeilen geen getallen
genoemd. In de tussentijdse wijziging van het eraan voorafgaande Nationaal waterplan 2009-2015 werd daarbij voor het Markermeer een gemiddeld winterpeil genoemd van -25 cm NAP. Hiermee werd het gemiddeld winterpeil van het Markermeer gelijk gesteld aan dat van het IJsselmeer. Omdat op dit moment het gemiddeld winterpeil in het Markermeer -33 cm is, hield dat impliciet een mogelijke peilverhoging van 8 cm in.
Het Waterplan doet geen uitspraken over de mate waarin pieken in de meerpeilen
zullen worden beheerst: een onderwerp waaraan in ISWP nadrukkelijk aandacht
wordt besteed.
Strategieën voor het toekomstig peilbeheer in de winterperiode
Tegen de achtergrond van het beleid zijn aan de hand van de leerpunten uit de eerste fase van ISWP strategieën geformuleerd voor het peilbeheer in de winterperiode
op lange termijn. Deze strategieën zijn vervolgens gedetailleerd geanalyseerd.
IJsselmeer. De strategieën voor het IJsselmeer zijn gebaseerd op het gemiddeld
winterpeil en de mate waarin meerpeilpieken worden beheerst. Er zijn drie strategieën voor het gemiddeld winterpeil gekozen:
1. Het gemiddeld winterpeil blijft gelijk.
2. Het gemiddeld winterpeil stijgt met 30 cm in de periode 2050 tot 2100 en
blijft vervolgens gelijk.
3. Het winterpeil stijgt met 30 cm in de periode van 2050 tot 2100 en vervolgens met nog eens 30 cm in de periode 2150 (en blijft vervolgens gelijk).
Bij elke strategie zijn drie varianten van piekbeheersing gekozen:
a. De meerpeilpieken worden beperkt beheerst. Dit wil zeggen dat meerpeilpieken met een overschrijdingsfrequentie van 1 maal per jaar niet in hoogte
30

b.

c.

mogen toenemen t.o.v. het gemiddeld winterpeil. Hiervoor is relatief beperkte pompcapaciteit nodig, die toeneemt met de klimaatverandering.
Daarbij zullen de minder vaak voorkomende pieken in het meerpeil steeds
meer in hoogte toenemen.
De meerpeilen worden sterk beheerst. Meerpeilpieken met een overschrijdingsfrequentie van 1 maal per 100.000 jaar mogen niet in hoogte toenemen t.o.v. het gemiddeld winterpeil. Hiervoor en grote pompcapaciteit nodig, die toeneemt met de klimaatverandering. Het gevolg daarvan is dat de
frequenter voorkomende pieken steeds meer in hoogte zullen afnemen.
De meerpeilen worden gematigd beheerst. Hierbij mogen pieken met een
overschrijdingsfrequentie van 1 maal per 10 jaar niet in hoogte toenemen
t.o.v. het gemiddeld winterpeil. Het gaat om een variant die in de ontwikkelingen van de meerpeilpieken en in de benodigde pompcapaciteit ongeveer
midden tussen de twee voorgaande varianten in ligt. Variant c ligt dus tussen a en b in. De onlogische volgorde van de varianten komt doordat aanvankelijk met slechts twee varianten is gereken

Figuur B1 geeft de strategieën voor het IJsselmeer grafisch weer.

Figuur B1 Strategieën voor het gemiddeld winterpeil en de meerpeilpieken van het
IJsselmeer.

Markermeer. De ISWP analyses hebben geleerd dat het voor het Markermeer weinig
zinvol is om onderscheid te maken in de mate van piekbeheersing. Dit komt doordat
de wateraanvoer naar het Markermeer veel beperkter is dan naar het IJsselmeer,
waardoor de benodigde pompcapaciteit vele malen kleiner is en het verschil tussen
de pompcapaciteit die nodig is voor sterke beheersing van de pieken en beperkte
beheersing van de pieken miniem is.

31

De strategieën maken daarom onderscheid tussen wel en geen stijging van het gemiddeld winterpeil en wel of geen inzet van pompen. Voor het gemiddeld winterpeil
is aanvankelijk uitgegaan van een maximale stijging van 8 cm (aansluitend bij het
beleid). In de laatste fase van ISWP is echter ook gekeken naar meestijgen van het
Markermeer met een peilstijging van 30 cm op het IJsselmeer. Het gemiddeld winterpeil van het Markermeer stijgt dan met 21 cm bij sterke beheersing van de pieken van het IJsselmeerpeil en 27 cm bij beperkte beheersing.
Er zijn twee strategieën voor het gemiddeld winterpeil:
1. Het gemiddeld winterpeil blijft gelijk.
2. Het gemiddeld winterpeil stijgt mee met 30 cm stijging van het IJsselmeerpeil in de periode 2050-2100 en blijft vervolgens gelijk.
Vervolgens zijn er twee keuzemogelijkheden voor de inzet van pompen:
a. Geen inzet van pompen (alleen mogelijk bij gelijkblijvend gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer).
b. Inzet van pompen, zodanig dat gemiddeld meerpeil en meerpeilpieken niet
toenemen.
Veluwerandmeren. Voor de Veluwerandmeren is als uitgangspunt genomen dat het
huidige peilbeheer niet verandert. Wanneer de peilen van IJsselmeer en Markermeer
stijgen kan het winterpeil daar namelijk gehandhaafd worden met een klein gemaal,
terwijl bij peilstijging een grote dijklengte geconfronteerd wordt met extra belasting.
Gehanteerd klimaatscenario in ISWP
In ISWP is gerekend met één klimaatscenario. Daarbij is het KNMI WL scenario (een
scenario met sterke klimaatverandering) als uitgangspunt genomen. Het KNMI heeft
berekeningen gemaakt voor ca. 2050 (het midden van de periode 2036-2065) en
ca. 2085 (het midden van de periode 2071-2100). Voor de berekeningen in deze
studie zijn gegevens nodig voor de jaren 2075, 2125 en 2175. Gegevens voor deze
jaren zijn verkregen door interpolatie tussen en extrapolatie van de KNMI waarden
voor 2050 en 2085. Hoe deze extrapolatie is uitgevoerd is beschreven in Remmelzwaal et al (2018).
Met het GRADE-instrumentarium (Generator of Rainfall and Discharge Extremes) is
door Deltares de Rijnafvoer berekend in de KNMI-klimaatscenario’s. Net als bij de
neerslag zijn in ISWP de resultaten hiervan voor de jaren 2050 en 2085 temperatuurafhankelijk geïnterpoleerd en geëxtrapoleerd.
Aanvullend zijn berekeningen gemaakt met hetzelfde klimaatscenario, maar met
versnelde zeespiegelstijging. Tabel B1 geeft de standaard en versnelde zeespiegelstijging waarmee in ISWP gerekend is weer. Bij de versnelde stijging is de zeespiegelstijging in 2100 130 cm. Dit is nog niet de bovenzijde van de bandbreedte van
scenario’s die op dit moment worden gehanteerd. Er werd echter niet verwacht dat
een nog sterkere zeespiegelstijging tot wezenlijk andere verschillen in kosten tussen
de strategieën zal leiden, maar bovendien is bij een dergelijke zeespiegelstijging de
kans reëel dat ingrijpende aanpassingen van het hoofdwatersysteem en of de waterverdeling daarbinnen aan de orde zullen komen.

32

Jaar
1995
2015
2075
2125
2175
Tabel B1

Standaard ISWP
0 cm
10 cm
55 cm
115 cm
175 cm

Versnelde zeespiegelstijging
0 cm
10 cm
80 cm
180 cm
280 cm

De in ISWP gehanteerde zeespiegelstijgingen.

Afwegingen bij het opstellen van de ISWP beleidsaanbevelingen
De aanbevelingen zijn primair gemotiveerd vanuit het oogpunt van kosten van waterafvoer en waterveiligheid, overige effecten en afwegingen rond robuustheid en
adaptiviteit. Bij de kosten is vooral gekeken naar de nominale kosten. De kosten
zijn in de studie ook netto-contant gemaakt (waarbij het moment waarop kosten
genomen moeten worden verdisconteerd wordt). De algemene patronen veranderen
daarbij weinig, maar door de zeer lange termijn waarnaar wordt gekeken worden
daarbij essentiële verschillen tussen strategieën minder duidelijk zichtbaar. Bij het
criterium kosten moet worden opgemerkt dat de verdeling van kosten over verantwoordelijke partijen en de verdeling van kosten over investeringen en beheer &
onderhoud sterk kan verschillen bij verschillende beleidskeuzes.
Aanvullend wordt in de afwegingen bij de aanbevelingen aandacht besteed aan de
effecten van keuzes op landschap & cultuurhistorie en het draagvlak voor keuzes.
Deze zijn vooral gerelateerd aan de “overige effecten”, die binnen ISWP kwalitatief
in beeld zijn gebracht. Uitvoerbaarheid van de keuzes speelt geen rol in de afweging, omdat alle opties zonder meer uitvoerbaar lijken.
Er is overwogen om ook nog het aspect duurzaamheid in de afweging te betrekken.
Het gaat dan over het gebruik van energie en grondstoffen. Een beoordeling van de
keuzes op duurzaamheid bleek praktisch echter moeilijk te zijn. Er is veel bekend
over het elektriciteitsgebruik van de pompen in de verschillende strategieën. Echter:
wat weten we van de duurzaamheid van elektriciteitsopwekking (ver) na 2050?
Misschien is alle elektriciteit dan wel duurzaam opgewekt. Verder moet in het oog
worden gehouden dat met dijkverhogingen ook zeer veel energie wordt gebruikt,
waar geen gegevens over beschikbaar zijn. Tot slot vragen zowel dijkverhogingen
als de bouw van afvoermiddelen grondstoffen, maar wel weer heel verschillende
grondstoffen. Bij een globale beoordeling zijn er geen keuzes die bijzonder goed of
slecht scoren op het criterium duurzaamheid. Een gedetailleerde analyse leek te
veel onzekerheden te bevatten om zinvol te zijn.

33

Bijlage C Aanpassing kosten beheer en onderhoud afvoermiddelen

Na afronding van de ISWP berekeningen in fase 3 van het project is er discussie
ontstaan over de kosten van beheer en onderhoud van de waterafvoermiddelen.
Omdat dit de grootste kostenpost bij waterafvoer is, is de kostenpool van RWS om
advies gevraagd. Omdat er in Nederland maar één “megagemaal” is (IJmuiden) zijn
er aan de kosteninschatting voor de pompen op de Afsluitdijk forse onzekerheden
verbonden. De kostenpool geeft aan dat 1,1% van de investeringskosten per jaar de
best mogelijke schatting van de kosten is, met een bovengrens van ca. 2%. Dit is
lager dan de 3% per jaar waarmee in fase 3 gerekend is. Op basis van het advies
zijn aanvullende berekeningen gedaan bij de gevoeligheidsanalyses in het ISWP
rapport over fase 3. Daarbij is ook de vervangingstermijn van de automatiseringssystemen en energievoorziening verlengd naar 30 jaar. Uitgangspunt daarbij is dat
automatiseringssystemen een vervangingstermijn hebben van 10 à 15 jaar en de
hardware van de energievoorziening een termijn van meer dan 50 jaar. Omdat ze
één onderdeel vormen in het kostenmodel is voor 30 jaar als gemiddelde gekozen.
Figuur C1 geeft de opbouw van de kosten voor waterafvoer bij een B&O percentage
van resp. 3% (Figuur C1a), 2% (Figuur C1b) en 1,1% per jaar (Figuur C1c). Te zien
is uiteraard dat het aandeel van B&O in de totale kosten van de waterafvoer hierdoor afneemt, net als de totale kosten. De som van B&O en vervangingsinvesteringen blijft echter de grootste kostenpost.
Figuur C2 geeft vervolgens de totale kosten voor de strategieën weer, eveneens bij
B&O percentages van 3%, 2% en 1,1% per jaar. Bij 3% is er nauwelijks verschil in
kosten tussen de strategieën. Bij afnemende B&O kosten nemen niet alleen de totale kosten af, maar ontstaat er ook wat meer verschil in kosten tussen de strategieen. Stijging van het gemiddeld winterpeil leidt dan tot hogere kosten. Bij gelijkblijvend winterpeil stijgen de kosten ook bij afname van de beheersing van de meerpeilpieken; bij stijgend gemiddeld winterpeil is dat effect minder duidelijk. De verschillen blijven echter heel beperkt. Bij 2% kosten voor B&O leidt 60 cm stijging van
het gemiddeld winterpeil tot 1,3 miljard kostenverhoging (11%). Bij gelijkblijvend
gemiddeld winterpeil is het verschil tussen de uitersten in piekbeheersing 800 miljoen (7%). Gezien de periode van 125 jaar waarover de kosten berekend zijn en de
onzekerheden in de berekeningen mag hier weinig waarde aan worden toegekend.
Uit praktijkervaringen blijkt dat de kosten van dijkversterkingen die met KOSWAT
voor het IJsselmeergebied worden berekend gezien moeten worden als een bovengrens. Gezien de innovaties waaraan gewerkt wordt bij dijkversterkingen zal dat in
de toekomst alleen maar sterker het geval zijn. Om tot een zuivere vergelijking te
komen met de kosten van waterafvoer is het van belang dat ook daar min of meer
van een bovengrens van de kosten wordt uitgegaan. Uiteindelijk is er daarom voor
gekozen om voor beheer en onderhoud uit te gaan van 2% per jaar. De getallen en
figuren die in de hoofdtekst van dit rapport worden genoemd zijn daarop gebaseerd
(en kunnen dus wat afwijken van de getallen in het rapport over fase 3). Ook in de
aanvullende berekeningen in Bijlage D, E en F is daarmee gerekend.

34

Figuur C1a

Opbouw kosten waterafvoer bij B&O kosten van 1,1%/jr

Figuur C1b

Opbouw kosten waterafvoer bij B&O kosten van 2%/jr

Figuur C1c

Opbouw kosten waterafvoer in oorspronkelijke berekeningen (B&O
3%/jr, kortere vervangingstermijn automatisering en energievoorziening).

35

Figuur C2a

Totale kosten strategieën bij B&O kosten van 1,1%/jr.

Figuur C2b

Totale kosten strategieën bij B&O kosten van 2%/jr.

Figuur C2c

Totale kosten van de strategieën in de oorspronkelijke berekeningen
(B&O 3%/jr, kortere vervangingstermijn automatisering en energievoorziening).

36

Bijlage D Aanvullende analyse: versnelde zeespiegelstijging

In fase 3 is in ISWP gerekend met een zeespiegelstijging die is afgeleid van het W+scenario van het KNMI. Er wordt ondertussen ook rekening gehouden met een mogelijk extremere snelheid van de zeespiegelstijging. Daarom zijn aanvullende berekeningen gemaakt, met een sterkere zeespiegelstijging. Tabel D1 geeft een overzicht van de zeespiegelstijging in de basisanalyses en in de aanvullende analyses.
De versnelde zeespiegelstijging is minder dan de 2 meter stijging in 2100 waarnaar
bij de herijking van het Deltaprogramma wordt gekeken. Omdat in ISWP echter
wordt doorgerekend tot het jaar 2175 is toch gerekend met zeespiegelstijgingen tot
2,80 meter en zijn de effecten daarvan in beeld gebracht.
Jaar
1995
2015
2075
2125
2175
Tabel D1

Standaard ISWP
0 cm
10 cm
55 cm
115 cm
175 cm

Versnelde zeespiegelstijging
0 cm
10 cm
80 cm
180 cm
280 cm

De in ISWP gehanteerde zeespiegelstijgingen.

In de berekeningen is uitgegaan van een spuicapaciteit van 0%, 50%, 100% en
200% van de huidige spuicapaciteit, om meer zicht te krijgen op het nut van spui bij
versneld stijgende zeespiegel. Uit de berekeningen blijkt dat versnelde zeespiegelstijging leidt tot hogere kosten, maar dat de verschillen in kosten tussen de strategieën weinig beïnvloed worden.
Benodigde pompcapaciteit
Tabel D2 geeft een overzicht van de benodigde pompcapaciteiten op de Afsluitdijk,
bij de standaard in ISWP gehanteerde zeespiegelstijging en de versnelde zeespiegelstijging.
Uit Tabel D2 blijkt dat de toekomstige pompcapaciteit zeer groot is. Bij versnelde
zeespiegelstijging ligt die in 2175, afhankelijk van de gekozen peilstrategie, tussen
de 1400 en 3800 m3/s (dit is dus 28 tot 76 pompen van het formaat als te zien is op
de foto op pagina 8 van dit rapport). Wanneer in de tabel de benodigde pompcapaciteiten bij versnelde zeespiegelstijging worden vergeleken met die bij standaard
zeespiegelstijging blijkt het volgende:
1. Versnelde zeespiegelstijging leidt tot een grotere benodigde pompcapaciteit
op de Afsluitdijk. Het gaat hierbij om de nominale capaciteit. Dat de benodigde pompcapaciteit toeneemt komt doordat de effectieve capaciteit van de
pompen afneemt met de opvoerhoogte van het water.
2. Extra spuicapaciteit leidt tot minder benodigde pompcapaciteit. Dit effect
neemt af met de tijd. Omdat dit een gevolg is van de zeespiegelstijging is de
afname sterker bij versnelde zeespiegelstijging.
3. De effecten van de zeespiegelstijging en de beschikbare spuicapaciteit op de
benodigde pompcapaciteit zijn het grootst bij sterke beheersing van de
meerpeilpieken (strategie 1a). Bij beperkte (1b) of gematigde (1c) beheersing van de pieken werken de veranderingen sterker door in de benodigde
dijkversterkingen: dit komt tot uiting in de kostenberekeningen in hoofdstuk
3.

37

Zeespiegelstijging:
Strategie
Spuicapaciteit
1a
0%
50%
100%
200%
1b
0%
50%
100%
200%
1c
0%
50%
100%
200%
Tabel D2

Benodigde pompcapaciteit Afsluitdijk (m3/s)
2075
2125
2175
Standaard Versneld Standaard Versneld Standaard Versneld

1300
500
700
500
1100
700

2700
2200
1800
1200
1000
1000
900
800
1600
1500
1400
1200

2500
2200
1000
1000
1900
1800

3300
3200
3200
3100
1200
1200
1200
1200
2000
2000
2000
2000

3200
3100
1200
1200
2100
2100

3800
3800
3800
3800
1400
1400
1400
1400
2300
2300
2300
2300

Benodigde pompcapaciteit op de Afsluitdijk (voor drie peilstrategieën vo
het IJsselmeer en verschillende spuicapaciteiten) bij standaard en versnelde zeespiegelstijging. Een streepje geeft combinaties aan die niet
zijn doorgerekend. De pompcapaciteiten voor de Afsluitdijk zijn berekend
bij een pompcapaciteit van 100 m3/s op de Houtribdijk in 2075 en 150
m3/s in 2125 en 2175.

Meerpeilstatistiek
In Figuur D1 a t/m c worden de frequentielijnen van het IJsselmeerpeil weergegeven bij versnelde zeespiegelstijging en variërende spuicapaciteit. Figuur D1a betreft
de statistiek bij sterke beheersing van de meerpeilpieken (strategie 1a), Figuur D1b
die bij beperkte beheersing (strategie 1b) en Figuur D1c bij gematigde beheersing
van de meerpeilpieken (strategie 1c).
Toename van de spuicapaciteit leidt aanvankelijk tot verlaging van de meerpeilpieken. Dit effect neemt af in de tijd, omdat bij stijgende zeespiegel de spui steeds
minder kan functioneren. Bij sterke beheersing van de meerpeilpieken (door pompen) is er in de rekenjaren 2125 en 2175 vrijwel geen effect meer zichtbaar. Bij
gematigde en beperkte beheersing van de meerpeilpieken blijkt de spuicapaciteit
echter zelfs in 2175 nog invloed te hebben op de meerpeilstatistiek: de extreme
pieken worden erdoor nog verlaagd.

38

0% spuicapaciteit

50% spuicapaciteit

100% spuicapaciteit

200% spuicapaciteit

Figuur D1a

Frequentielijnen IJsselmeerpeil bij versnelde zeespiegelstijging en
variërende spuicapaciteit: sterke beheersing van de peilpieken.

0% spuicapaciteit

50% spuicapaciteit

100% spuicapaciteit

200% spuicapaciteit

Figuur D1b

Frequentielijnen IJsselmeerpeil bij versnelde zeespiegelstijging en
variërende spuicapaciteit: beperkte beheersing van de peilpieken.

39

0% spuicapaciteit

50% spuicapaciteit

100% spuicapaciteit

Figuur D1c

200% spuicapaciteit

Frequentielijnen IJsselmeerpeil bij versnelde zeespiegelstijging en
variërende spuicapaciteit: gematigde beheersing van de peilpieken.

Kosten
In Tabel D3 zijn de nominale kosten weergegeven, waarbij ter vergelijking de kosten bij de standaard gehanteerde zeespiegelstijging ook zijn opgenomen.
Zeespiegelstijging,
IJsselmeerstrategie
en spuicapaciteit
normaal, 1a, 100%
normaal, 1a, 200%

3,2
3,3

Nominaal
Waterafvoer
8,2
7,6

versneld, 1a, 0%
versneld, 1a, 100%
versneld, 1a, 200%
versneld, 1b, 0%
versneld, 1b, 100%
versneld, 1b, 200%
versneld, 1c, 0%
versneld, 1c, 100%
versneld, 1c, 200%

3,3
3,1
3,1
8,6
7,8
7,5
5,2
5,6
5,3

10,0
9,8
10,0
5,9
6,7
7,3
7,5
8,2
8,7

Tabel D3

Dijken

Kosten (miljard €)
Contante waarde
WaterTotaal
Dijken
Totaal
afvoer
2,9
11,4
2,3
0,6
2,9
10,8
2,5
0,4
13,4
12,9
13,1
14,4
14,5
14,8
12,7
13,7
14,0

2,2
2,2
2,3
5,4
3,1
2,9
3,6
2,6
2,4

0,8
0,7
0,7
0,4
0,5
0,6
0,6
0,6
0,7

3,1
3,0
3,0
5,8
3,6
3,5
4,1
3,2
3,1

Kosten van dijkversterkingen en waterafvoer in afhankelijkheid van
spuicapaciteit en zeespiegelstijging.

Figuur D2 brengt deze kosten in beeld, In de kostenberekeningen zijn de varianten
met 50% spuicapaciteit niet meegenomen. Bij de kosten van waterafvoer is er vanuit gegaan dat in 2050 de benodigde spuicapaciteit geheel nieuw moet worden aangelegd. Mogelijk kan echter de rond 2020 extra gerealiseerde spuicapaciteit (ca.
50% van de bestaande) na 2050 nog in stand gehouden worden. Dit zou betekenen
40

dat de kosten van waterafvoer lager worden. De kosten van de varianten met 100
en 200% van de spuicapaciteit zouden dan verlaagd kunnen worden met de helft
van de investeringskosten bij 100% spui: 234 miljoen. Dit heeft nauwelijks effect op
de eindresultaten.
Uit de analyses blijkt dat de versnelde zeespiegelstijging bij sterke beheersing van
de meerpeilpieken (strategie 1a) bij 100% spuicapaciteit leidt tot 1,5 miljard extra
kosten. In strategie 1a is er (bij versnelde zeespiegelstijging) weinig verschil in kosten bij verschillende spuicapaciteiten.
In strategie 1b (beperkte beheersing van de meerpeilpieken) leidt extra spui (bij
versnelde zeespiegelstijging) tot iets hogere kosten voor waterafvoer, maar lagere
dijkversterkingskosten. Dit komt omdat de meerpeilpieken afnemen door de spui.
Het overall resultaat is echter dat de totale kosten weinig worden beïnvloed door de
spuicapaciteit.
Terwijl bij sterke en beperkte beheersing de spuicapaciteit weinig invloed heeft op
de totale kosten lijken bij gematigde beheersing van de meerpeilpieken (strategie
1c) de kosten bij 0% spuicapaciteit het laagst te zijn. Hiervoor is geen duidelijke
verklaring.
Bij 100% spui zien we, net als bij de standaard zeespiegelstijging, dat de kosten
van de strategieën iets toenemen bij afnemende beheersing van de meerpeilpieken.
De versnelde zeespiegelstijging heeft dus weinig invloed op de verhouding van de
kosten van de strategieën.

Figuur D2

Kosten (nominaal) van strategieën bij standaard en versnelde zeespiegelstijging, bij verschillende spuicapaciteiten in de Afsluitdijk.

Figuur D3 geeft de contante waarde van de kosten weer. Hierbij valt op dat nettocontant de variant met 0% spuicapaciteit bij de strategieën 1b en 1c duidelijk de
hoogste kosten heeft. Dit komt omdat in de andere strategieën de spuicapaciteit de
meerpeilpieken verlaagt, waardoor de dijkversterkingskosten beperkt worden. De
strategiën 1b en 1c zonder spuicapaciteit hebben daardoor de hoogste dijkversterkingskosten. Dijkversterkingen worden in de rekensystematiek ontworpen op de
hydraulische belasting 50 jaar na het versterkingsmoment. De investeringen in dijken komen daarmee vroeger dan die voor pompen, waarvan de installatie niet zover
voorloopt op de klimaatontwikkeling. Om deze reden is het effect van ontbrekende
41

spui in de nominale kosten niet duidelijk zichtbaar, maar in de contante waarde van
de kosten wel.

Figuur D3

Kosten (contante waarden) van strategieën bij standaard en versnelde zeespiegelstijging, bij verschillende spuicapaciteiten in de Afsluitdijk.

42

Bijlage E Aanvullende analyse: aanpassing piekafvoeren IJssel

In de standaard berekeningen van ISWP is gerekend met de statistiek van de IJsselafvoer bij veranderende klimaatomstandigheden, maar gelijkblijvende verdeling
van de rivierafvoer over de verschillende Rijntakken. Er wordt gestudeerd op de
mogelijkheden om aanpassingen te doen in de afvoerverdeling. Dit valt buiten de
scope van ISWP. Om toch enig gevoel te krijgen voor de gevolgen voor het IJsselmeergebied zijn aanvullende berekeningen uitgevoerd waarbij, bij piekafvoeren van
de Rijn, er minder of juist meer water over de IJssel wordt afgevoerd.
Verlaging piekafvoer: In de varianten met verlaagde IJsselafvoer is de afvoer afgetopt op 1500 m3/s. Dit betekent dat er bij piekafvoeren meer water over Waal en/of
Nederrijn moet worden afgevoerd.
Verhoging piekafvoer: In de varianten met een verhoogde IJsselafvoer geldt dat de
piekafvoeren boven de 1500 m3/s aangepast zijn volgens de volgende formule:
Qhoog = 1500 + 1,5 * (Qstandaard – 1500). Dit betekent dat afvoeren boven de
1500 m3/s worden verhoogd met de helft van de afvoerhoeveelheid boven de
1500 m3/s.
Uit de berekeningen blijkt dat aanpassing van de piekafvoer van de IJssel de kosten
van waterafvoer en waterveiligheid in het IJsselmeergebied nadrukkelijk beïnvloedt.
Benodigde pompcapaciteit
In Tabel E1 wordt zichtbaar wat de invloed is van aanpassing van de piekafvoeren
van de IJssel op de benodigde pompcapaciteit op de Afsluitdijk. Bij sterke beheersing van de meerpeilpieken (strategie 1a) heeft de piekafvoer van de IJssel grote
invloed op de benodigde pompcapaciteit. Bij beperkte beheersing (strategie 1b) is er
geen invloed: daar werkt de IJsselafvoer juist door in de hoogte van de meerpeilpieken (zie paragraaf 2.3) en daarmee in de benodigde dijkversterkingen (paragraaf
3.2.2). Bij gematigde beheersing van de meerpeilpieken (strategie 1c) liggen de
effecten van aangapaste IJsselafvoer in tussen die bij sterke en beperkte beheersing
van de pieken.

2075
Piekafvoer
IJssel:
Strategie
1a
1b
1c
Tabel E1

Benodigde pompcapaciteit Afsluitdijk (m3/s)
2125
2175

Lager

Standaard

Hoger

Lager

Standaard

Hoger

Lager

Standaard

Hoger

700
700
1000

1300
700
1100

1900
700
1200

1600
1000
1700

2500
1000
1900

3100
1000
2100

2200
1200
1900

3200
1200
2100

3900
1200
2300

Benodigde pompcapaciteit op de Afsluitdijk voor drie peilstrategieën voor
het IJsselmeer bij verhoogde, verlaagde en standaard berekende piekafvoeren van de IJssel. De pompcapaciteiten voor de Afsluitdijk zijn berekend bij handhaving van de huidige spuicapaciteit en een pompcapaciteit
van 100 m3/s op de Houtribdijk in 2075 en 150 m3/s in 2125 en 2175.

43

Meerpeilstatistiek
Figuur E1 geeft de frequentielijnen van het IJsselmeerpeil weer bij verlaagde piekafvoer van de IJssel en Figuur E2 bij verhoogde piekafvoer.
Bij sterke beheersing van de meerpeilpieken wordt de pompcapaciteit zodanig aangepast dat de pieken met een overschrijdingsfrequentie van 1:100.000 jaar gelijk
worden gehouden. Het effect daarvan is dat bij verhoging van de piekafvoeren de
meerpeilpieken die vaker voorkomen worden verlaagd en vice versa. Bij beperkte
beheersing van de meerpeilpieken zie je juist dat de pieken toenemen bij verhoogde
IJsselafvoer en afnemen bij verlaagde IJsselafvoer.
Bij sterke beheersing van de meerpeilpieken leidt aanpassing van de piekafvoeren
van de IJssel vooral tot veranderingen in de benodigde pompcapaciteit. Bij beperkte
beheersing van de meerpeilpieken werkt aanpassing van de afvoerpieken vooral
door in de benodigde dijkversterkingen.

Figuur E1

Frequentielijnen IJsselmeerpeil bij verlaagde piekafvoer van de IJssel in strategie 1a (links) en strategie 1b (rechts). De berekeningen
zijn gemaakt bij 100% spuicapaciteit.

Figuur E2

Frequentielijnen IJsselmeerpeil bij verhoogde piekafvoer van de IJssel in strategie 1a (links) en strategie 1b (rechts). De berekeningen
zijn gemaakt bij 100% spuicapaciteit.

44

Kosten
Tabel E2 geeft een overzicht van de kosten van de strategieën bij aanpassing van
de IJsselafvoer en Figuur E3 geeft ze in grafiekvorm weer. Verhoging van de IJsselafvoer leidt tot hogere kosten en verlaging tot lagere kosten. In strategie 1a (sterke
beheersing meerpeilpieken) is het effect van gewijzigde IJsselafvoer op de koste het
grootste. Het wordt voornamelijk veroorzaakt door de invloed op de kosten van
waterafvoer. In strategie 1b (beperkte beheersing van de meerpeilpieken) wordt het
kosteneffect bepaald door de invloed van de IJsselafvoer op de kosten van dijkversterkingen.

IJsselmeerstrategie en
piekafvoer IJssel
1a, laag
1a, normaal
1a, hoog

3,4
3,2
3,1

Nominaal
Waterafvoer
6,8
8,2
9,8

1b, laag
1b, normaal
1b, hoog

5,3
6,4
6,7

5,8
5,8
5,9

Tabel E2

Figuur E3

Dijken

Kosten (Miljard €)
Contante waarde
WaterTotaal
Dijken
Totaal
afvoer
2,9
10,2
2,5
0,5
2,9
11,4
2,4
0,6
3,0
12,9
2,2
0,7
11,2
12,2
12,6

2,6
2,9
3,0

0,4
0,4
0,4

3,0
3,4
3,5

Kosten van dijkversterkingen en waterafvoer bij aangepaste piekafvoeren van de IJssel.

Kosten van waterafvoer en dijkversterkingen in strategie 1a en 1b, bij
aanpassing van de IJsselafvoer.

45

Bijlage F Aanvullende analyse: meestijgen Markermeer

In de ISWP berekeningen is het vigerende beleid voor het peilbeheer als uitgangspunt genomen. Voor het Markermeer betekent dit dat gerekend is met een maximale stijging van het gemiddeld winterpeil met 8 cm. Bij stijgend IJsselmeerpeil betekent dit dat er een gemaal op de Houtribdijk nodig is om stijging van het Markermeerpeil te voorkomen. Maar wat zouden de consequenties zijn als bij een beperkte
stijging van het IJsselmeerpeil er geen gemaal op de Houtribdijk komt? Om deze
vraag te kunnen beantwoorden zijn aanvullende berekeningen uitgevoerd,
waarbij het gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer stijgt met 30 cm in de periode
2050-2100 en de waterafvoer van het Markermeer blijft plaatsvinden door spuien
onder vrij verval.
Zonder gemaal op de Houtribdijk zal het Markermeer meestijgen met het IJsselmeer, maar de stijging van het Markermeer is wel iets minder. Bij een sterke beheersing van de meerpeilpieken op het IJsselmeer (strategie 2a) stijgt het gemiddeld winterpeil van het Markermeer tot -14 cm NAP in 2100 (21 cm peilstijging). Bij
een beperkte beheersing van de meerpeilpieken (strategie 2b) wordt het gemiddeld
winterpeil van het Markermeer -8 cm NAP in 2100 (27 cm peilstijging). In de berekeningen is verder geanalyseerd wat de consequenties zijn voor de benodigde
pompcapaciteit op de Afsluitdijk, de meerpeilstatistiek van het Markermeer en de
kosten. Daarbij wordt een vergelijking gemaakt met de situatie waarin het gemiddeld IJsselmeerpeil 30 cm stijgt, maar het Markermeerpeil gelijk wordt gehouden
met behulp van pompen.
Benodigde pompcapaciteit
Tabel F1 laat zien welke pompcapaciteiten nodig zijn op de Afsluitdijk bij 30 cm stijging van het gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer. Daarbij is enerzijds gekeken
naar de variant waarbij het Markermeerpeil niet stijgt, waarvoor pompen worden
ingezet op de Houtribdijk. Anderzijds is gekeken naar de variant waarin het Markermeerwater alleen onder vrij verval gespuid wordt naar het IJsselmeer, waardoor
het gemiddeld winterpeil daar ook zal stijgen (al is dat iets minder sterk dan dat van
het IJsselmeer). In 2075 leidt de inzet van pompen op de Houtribdijk met een totale
capaciteit van 100 m3/s er toe dat op de Afsluitdijk de pompcapaciteit met dezelfde
hoeveelheid verhoogd moet worden. In 2125 en 2175 is er gerekend met een
pompcapaciteit van 150 m3/s op de Houtribdijk. Gemiddeld over deze twee jaren en
de drie strategieën voor het IJsselmeer leidt deze inzet tot 130 m 3/s extra benodigde pompcapaciteit. Dit getal is globaal: de benodigde capaciteit wordt namelijk berekend in stappen van 100 m3/s. Het algemene beeld is dus dat door de inzet van
pompen op de Houtribdijk de benodigde pompcapaciteit op de Afsluitdijk toeneemt
met de capaciteit die op de Houtribdijk wordt ingezet.

46

Markermeerpeil:
Strategie
2a
2b
2c
Tabel F1

Benodigde pompcapaciteit Afsluitdijk (m3/s)
2075
2125
2175
Gelijk
Stijgen
Gelijk
Stijgen
Gelijk
Stijgen
1000
600
900

900
500
800

2000
1000
1700

1900
900
1500

2900
1100
2000

2700
1100
1800

Benodigde pompcapaciteit op de Afsluitdijk (bij 30 cm peilstijging op het
IJsselmeer en drie strategieën voor het beheersen van de meerpeilpieken) wanneer het Markermeerpeil gelijk gehouden wordt of wanneer het
meestijgt met het IJsselmeer. Bij meestijgend Markermeerpeil zijn er
geen pompen op de Houtribdijk, bij gelijkblijvend peil van het IJsselmeer
is de pompcapaciteit daar 100 m3/s in 2075 en 150 m3/s in 2125 en
2175. In alle gevallen is de spuicapaciteit op de Afsluitdijk gelijk aan de
huidige spuicapaciteit.

Meerpeilstatistiek
Figuur F1 geeft links de frequentielijnen van het Markermeerpeil weer, wanneer het
gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer stijgt met 30 cm en het Markermeer blijft
spuien onder vrij verval. De Figuur geeft de situatie bij beperkte beheersing van de
meerpeilpieken op het IJsselmeer (strategie 2b). Ter vergelijking is rechts de situatie weergegeven waarbij (bij dezelfde strategie voor het IJsselmeer) het Markermeerpeil gelijk wordt gehouden m.b.v. pompen op de Houtribdijk (met een capaciteit van 150 m3/s).
Het opschuiven van de knik in de lijnen bij meestijgend Markermeerpeil laat de stijging van het gemiddeld winterpeil zien. De afname van de hellingshoek van de lijnen in de loop der tijd maakt duidelijk dat de meerpeilpieken wat toenemen. Niet
alleen absoluut maar ook ten opzichte van het gemiddeld winterpeil. Dit is een gevolg van de klimaatverandering. Primair komt het door de toenemende pieken in de
regenval. Daarnaast werkt ook de toename van de pieken in het IJsselmeer (door
grotere pieken in de IJsselafvoer) nog wat door in het Markermeer. De meestijgvariant leidt dus tot zowel een hoger gemiddeld winterpeil voor het Markermeer als tot
hogere pieken daarin.

Figuur F1

Frequentielijnen van het Markermeerpeil, links bij meestijgen van het
Markermeerpeil bij 30 cm verhoging van het gemiddeld winterpeil,
van het IJsselmeer (in strategie 2b), rechts bij gelijk houden van het
gemiddeld Markermeerpeil m.b.v. pompen. De zwarte stippellijn
geeft de referentiesituatie (2015) weer.

47

Kosten
In Tabel F2 zijn de kosten bij wel en niet meestijgen van het Markermeer opgenomen en Figuur F2 brengt die in beeld.

2a, niet stijgen M.Meer
2a, stijgen M.Meer

4,2
4,6

Nominaal
Waterafvoer
7,1
6,7

2b, niet stijgen M.Meer
2b, stijgen M.meer

6,9
7,9

5,2
4,8

Strategie

Tabel F2

Dijken

Kosten (miljard €)
Contante waarde
WaterTotaal
Dijken
Totaal
afvoer
11,3
2,7
0,5
3,2
11,3
2,8
0,4
3,2
12,1
12,6

3,1
3,3

0,4
0,3

3,4
3,6

Kosten van dijkversterkingen en waterafvoer bij meestijgen van het
gemiddeld winterpeil van het Markermeer met 30 cm peilstijging van
het IJsselmeer en bij beperking van de peilstijging van het Markermeer tot 8 cm.

In strategie 2a voor het IJsselmeer (sterke beheersing meerpeilpieken) zijn de kosten voor de varianten met wel en niet meestijgen van het Markermeer gelijk. In
strategie 2b (beperkte beheersing van de meerpeilpieken) leidt meestijgen van het
Markermeer tot iets hogere kosten.

Figuur F2

Kosten van dijkversterkingen en waterafvoer bij meestijgen van het
gemiddeld winterpeil van het Markermeer met 30 cm peilstijging van
het IJsselmeer en bij beperking van de peilstijging van het Markermeer tot 8 cm.

De effecten van meestijgen op de totale kosten worden veroorzaakt door:
1. Lagere kosten voor waterafvoer van het Markermeer (geen pompen) bij
meestijgen.
2. Lagere kosten voor pompen op de Afsluitdijk bij meestijgen in strategie 2a.
(minder pompcapaciteit nodig)
3. Hogere kosten voor dijkversterking langs het Markermeer bij meestijgen.
48

4. Lagere kosten voor dijkversterkingen langs IJsselmeer bij meestijgen Markermeer.
In Tabel F3 zijn de kosten uitgesplitst1. De verschillen in benodigde pompcapaciteit (en daarmee de kosten voor pompen) voor het Markermeer kunnen goed
worden berekend. Voor de overige kosten geldt dat er grote onzekerheden rond
de bedragen zijn.

Pompcapaciteit
in 2175 (m3/s)
Strategie
2a, M.meer gelijk
2a, M.meer stijgen
2b, M.meer gelijk
2b, M.meer stijgen
Tabel F3

Houtribdijk
150
0
150
0

Afsluitdijk
2900
2700
1100
1100

Kosten
pompen
(miljard €)
HoutribAfsluitdijk
dijk
0,3
5,9
0
5,8
0,4
3,9
0
3,9

Kosten
dijken
(miljard €)
MarkerIJsselmeer
meer
1,4
2,8
2,1
2,6
1,5
5,4
2,8
5,0

Invloed van meestijgen van het gemiddeld winterpeil van het Markermeer op de kosten (nominaal) van waterafvoer en dijkversterkingen

1

In Tabel F3 zijn voor wat betreft waterafvoer alleen de kosten voor pompen op de Houtribdijk
en Afsluitdijk meegenomen. In de kosten voor waterafvoer in Tabel F2 en Figuur F2 zijn ook de
kosten van spui op de Afsluitdijk en pompen voor de Veluwerandmeren meegenomen. De
kosten hiervan zijn echter gelijk bij wel en niet meestijgen van het Markermeer.

49

Bijlage G Vergelijking kostenberekeningen ISWP en CPB-studie

In 2012 is door het CPB, in opdracht van het Deltaprogramma IJsselmeergebied,
een kosteneffectiviteitsanalyse uitgevoerd van verschillende varianten van peilbeheer voor het IJsselmeer en Markermeer 1. Twee van de onderzochte varianten lijken
veel op ISWP-varianten. Het gaat om een variant met gelijkblijvend gemiddeld winterpeil van het IJsselmeer en een variant waarin het gemiddeld winterpeil 60 cm
stijgt. In beide studies kunnen dus de kosten bij wel en niet 60 cm stijgen worden
vergeleken. De varianten in beide studies zijn echter niet exact gelijk.

In ISWP wordt vooruit gekeken tot 2175. Bij stijgend meerpeil vindt de stijging plaats in de periode 2050-2150. De waterafvoer vindt zowel bij gelijkblijvend als bij stijgend meerpeil plaats via een combinatie van pompen en
spuien, waarbij de pompcapaciteit voor beide varianten afzonderlijk periodiek wordt aangepast aan de veranderende omstandigheden.

De CPB-studie kijkt vooruit tot 2100. Bij stijgend meerpeil vindt de stijging
plaats in de periode 2050-2100. Bij stijgend meerpeil wordt het water alleen
door middel van spuien afgevoerd: het meerpeil stijgt dus mee met de zee.
Bij gelijkblijvend meerpeil wordt vanaf 2050 het water alleen door middel
van pompen afgevoerd.
In beide studies worden dus pompen ingezet bij gelijkblijvend gemiddeld winterpeil.
De pompcapaciteiten verschillen echter. Dit heeft deels te maken met de uitgangspunten die gehanteerd worden, maar ook met het verschil in de periode waarnaar
gekeken wordt. Doordat in ISWP naar een langere periode wordt gekeken is de zeespiegelstijging groter, waardoor uiteindelijk een grotere pompcapaciteit nodig is.
Ondanks de verschillen tussen de uitwerking van de varianten in beide studies is het
de moeite waard om de resultaten naast elkaar te leggen. Tabel G1 geeft een samenvattend overzicht van de kosten voor waterveiligheid en waterafvoer voor het
IJsselmeer (en de wateren die daarmee in open verbinding staan).

CPB
ISWP

Geen stijging
gem. winterpeil
Afvoer Dijken Totaal
1,6
2,8
4,4
7,8
1,8
9,6

Tabel G1

60 cm stijging
gem. winterpeil
Afvoer Dijken Totaal
1,1
7,0
8,1
6,4
4,1
10,5

Verschil
0 en 60 cm peilstijging
Afvoer Dijken Totaal
-0,5
4,2
3,7
-1,4
2,3
0,9

Vergelijking van de kosten voor waterveiligheid en waterafvoer in ISWP
en de studie van het CPB (in miljard €).

Uit Tabel B2 blijkt dat in beide studies stijging van het gemiddeld winterpeil leidt tot
hogere kosten van dijkversterkingen en lagere kosten van waterafvoer. In beide
studies zijn is de som van de kosten voor waterveiligheid en waterafvoer in het
hoofdwatersysteem (“ totale kosten”) bij stijging van het gemiddeld winterpeil hoger
dan bij het gelijk houden daarvan. Bij ISWP is het kostenverschil echter veel kleiner
dan bij het CPB. Het is in ISWP zelfs zo klein, dat het niet of nauwelijks significant is
in het licht van de onzekerheden in de studie. Door de achterliggende gegevens te
analyseren konden de belangrijkste oorzaken van de verschillen worden achterhaald. De verschillen in uitkomsten tussen beide studies zijn verklaarbaar.

1

Bos, F, P. Zwaneveld & P. van Puijenbroek (2012). Een snelle kosten-effectiviteitanalyse
voor het Deltaprogramma IJsselmeergebied: Wat zijn de kosten en veiligheidsbaten van wel of
niet meestijgen met de zeespiegel en extra zoetwaterbuffer? CPB achtergronddocument.

50

Door Deltares zijn de verschillen in de kosten van dijkversterkingen geanalyseerd1.
Er werden twee belangrijke oorzaken van de verschillen in kosten gevonden:
1. Afbakening van het projectgebied. Het CPB neemt dijkversterkingen langs
de IJssel verder stroomopwaarts mee dan ISWP. Doordat de punten waarvoor dijkbelastingen zijn berekend vrij ver stroomafwaarts liggen, leidt dat
tot een overschatting van de meerkosten van dijkversterking door peilstijging op het IJsselmeer. Het effect van het IJsselmeerpeil op de IJsseldijken
neemt stroomopwaarts geleidelijk af, waarbij de invloed van de rivierafvoer
toeneemt. Het is niet mogelijk een exacte grens aan te geven tot waar er
significante invloed van het IJsselmeerpeil is.
2. Vervanging kunstwerken Houtribdijk. Het CPB gaat er van uit dat de spuien schutsluizen in de Houtribdijk vervangen moeten worden bij 60 cm peilstijging. In ISWP is er vanuit gegaan dat de bestaande kunstwerken nog
ruimte voor aanpassingen bieden en dat vervanging pas aan de orde is aan
het einde van de levensduur.
Wanneer de CPB kosten hiervoor worden gecorrigeerd voor deze twee factoren, dan
zijn de kosten voor dijkversterkingen en het verschil in kosten bij wel en geen peilstijging, vrijwel gelijk aan de in ISWP berekende kosten. Het verschil in versterkingskosten bij het CPB is 4,2 miljard (Tabel G1). Door beperking van het gebied tot
het in ISWP gebruikte gebied neemt dit verschil af met 1,1 miljard. Door aftrekken
van de vervanging van kunstwerken in de Houtribdijk neemt het verschil af met nog
eens 0,9 miljard. Het resterende effect van peilstijging op de dijkversterkingskosten
wordt dan 3,2-1,1-0,9=2,2 miljard. In ISWP is het verschil 2,1 miljard.
Bij de kosten voor waterafvoer is bij het CPB het effect van peilstijging op de kosten
veel kleiner dan bij ISWP (Tabel G1). Bij analyse van de opbouw van de kosten zijn
twee duidelijke verschillen naar voren gekomen:
1. Beheer, onderhoud en vervangingsinvesteringen gemalen. Het CPB rekent
met 1%/jaar van de investeringskosten voor beheer en onderhoud van de
afvoermiddelen en ISWP met 2% per jaar. Daarnaast rekent ISWP ook met
vervangingskosten voor afgeschreven investeringen en het CPB niet. De
jaarlijkse kosten voor beheer, onderhoud en vervanging zijn in ISWP dus
beduidend hoger dan bij het CPB.
2. Kosten spuisluizen na 2050. Het CPB gaat ervan uit dat er bij gelijkblijvend
gemiddeld winterpeil in 2050 geen nieuwe spuisluizen hoeven te worden gebouwd, omdat door de zeespiegelstijging er geen mogelijkheden voor spui
meer zijn. Volgens de ISWP analyse heeft spui (bij de aangenomen zeespiegelstijging) ook na 2050 nog effect en zijn de kosten daarvan daarom meegenomen in de analyse.
Beide studies rekenen met ongeveer dezelfde investeringskosten voor pompen.
Het is niet mogelijk om, zoals dat hierboven voor de dijken is gebeurd, de kosten
van beide studies onder één noemer te brengen. Er spelen namelijk ook verschillen
in uitgangspunten tussen beide studies. Zo kijkt ISWP naar de kosten voor de periode tot 2175 en CPB voor de kosten tot 2100. Hierdoor is de periode waarover kosten voor beheer en onderhoud gerekend worden veel langer is bij ISWP, en zijn ook
de uiteindelijke pompcapaciteiten veel hoger. Daarnaast kennen beide projecten hun
eigen investeringsritme in de pompen.

1

De Grave, p. (2018). Vergelijking dijkversterkingskosten KEA DP IJsselmeergebied en ISWP
IJsselmeergebied. Deltares memo 11202741-005-ZWS-0001.

51