Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 761

Verwerking en bescherming persoonsgegevens

29 911

Bestrijding georganiseerde criminaliteit

Nr. 251

BRIEF VAN DE MINISTER VAN JUSTITIE EN VEILIGHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 december 2022
Naar aanleiding van het twee-minutendebat van 30 november 2022
(Handelingen II 2022/23, nr. 29, Tweeminutendebat Telecomraad
6 december 2022) heeft de Minister van Economische Zaken en Klimaat
mij gevraagd om nader in te gaan op de uitzonderingen in de registratieplicht van hoog risico AI toepassingen voor rechtshandhaving in de
AI-verordening.
Nederland heeft ingezet op het uitbreiden van de registratieplicht voor het
gebruik van hoog-risico AI-systemen door overheden. Deze verplichting
gold eerst alleen voor de ontwikkeling ervan door aanbieders van
hoog-risico AI-systemen. Hiermee is in lijn met de wens van de Kamer een
belangrijke stap gezet.
De AI-verordening maakt een uitzondering voor rechtshandhaving. Dat
betekent concreet dat hoog-risico AI-systemen die worden ingezet ten
behoeve van de rechtshandhaving niet hoeven te worden geregistreerd.
Ondanks dat deze uitzondering nu erg breed is geformuleerd, en naar
mijn oordeel kan worden beperkt tot bepaalde gevallen, is deze uitzondering in die bepaalde gevallen wel noodzakelijk. Dit komt omdat het
geven van transparantie over AI-systemen die worden ontwikkeld voor
een specifiek onderzoek, ertoe kan leiden dat dit onderzoek onmogelijk
wordt gemaakt doordat criminelen inzicht hebben in de gehanteerde
werkwijze en tactiek en de wijze waarop dit in de toepassing van
AI-systemen is verdisconteerd. Het zou dan bijvoorbeeld kunnen gaan om
een AI-systeem die specifiek wordt ontwikkeld voor en ter voorbereiding
op een bepaalde – grote – zaak om patronen te ontdekken in de data die
daarover wordt verzameld, bijvoorbeeld door middel van telefoontaps of
inbeslagname van digitale gegevensdragers. Of dat de politie en het
Openbaar Ministerie in staat zijn om criminele netwerken en samenwerkingsverbanden te identificeren met bepaalde technieken. Indien
dergelijke AI-toepassingen direct moeten worden geregistreerd zou deze
informatie de personen over wie dit onderzoek gaat een aanleiding
kunnen geven om bijvoorbeeld hun communicatie te stoppen of hun

kst-32761-251
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 761, nr. 251

1

criminele strategie te wijzigen waardoor het opsporingsbelang in het
geding kan komen. In dat geval zou een registratieplicht een lopend
onderzoek kunnen dwarsbomen. Voor dit type gevallen, waarbij een
registratieplicht van een AI-systeem een afzonderlijk opsporingsonderzoek
kan dwarsbomen zijn uitzonderingen noodzakelijk. Zodra het onderzoek is
afgerond zou hier volgens het kabinet, afhankelijk van de toepassing, wel
registratie mogelijk zijn, tenzij dit het opsporingsbelang in andere
onderzoeken hindert. Voor deze aanscherping op de uitzondering heeft
het kabinet de afgelopen periode gepleit. Ik zal mij daar ook in het vervolg
van het onderhandelingsproces voor blijven inzetten.
De uitzondering die wordt gemaakt is dus in bepaalde gevallen noodzakelijk, maar moet tegelijkertijd niet ruimer zijn dan noodzakelijk. Daarom
heeft het kabinet er richting de raadsconclusies voor gepleit om deze
uitzondering te beperken tot de gevallen waarin dat noodzakelijk is met
het oog op de voorkoming, het onderzoek, de opsporing en de vervolging
van strafbare feiten of de tenuitvoerlegging van straffen. Daarnaast heeft
het kabinet gepleit om dit ook in tijd te beperken: alleen zolang als dat
noodzakelijk is in het kader van het opsporingsbelang. Daarna zou het
AI-systeem volgens het kabinet in voorkomende gevallen alsnog moeten
worden geregistreerd, mits dit niet het opsporingsbelang in andere
(toekomstige) onderzoeken hindert.
Het geheel of gedeeltelijk verwijderen van een uitzonderingsmogelijkheid
voor rechtshandhaving vind ik niet wenselijk. Een verplichting om ook
AI-systemen die worden ontwikkeld voor specifieke onderzoeken kan er
toe leiden dat deze zaken niet worden opgelost, en dat de politie in dat
soort gevallen geen gebruik meer kan maken van dergelijke technologie.
Wel zal ik mij blijven inspannen voor het beperken van de uitzondering,
zoals hierboven geschetst.1
De Minister van Justitie en Veiligheid,
D. Yeşilgöz-Zegerius

1

Tijdens het debat vroeg Kamerlid Dekker nog naar predictive policing AI systemen over
buurten. Mogelijk werd daarbij gedoeld op het Criminaliteits Anticipatie Systeem van de
politie. Ik vind het goed om te vermelden dat de variabelen daarvan gepubliceerd zijn op de
website van de politie, via (2021) Criminaliteits Anticipatie Systeem | politie.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 761, nr. 251

2