Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

741
Vragen van de leden Voordewind (ChristenUnie), Diks (GroenLinks), Van
den Hul (PvdA), Bouali (D66), Ouwehand (PvdD) en Stoffer (SGP) aan de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over
hongerlonen en schendingen van arbeidsrechten in H&M’s productieketen
(ingezonden 1 oktober 2018).
Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 23 november 2018).
Vraag 1
Kent u het bericht van de Schone Kleren Campagne over «Hongerlonen en
schendingen van arbeidsrechten in H&M’s productieketen»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat vindt u van het bericht? Vindt u het ook ernstig dat in Bulgarije werknemers minder dan 10% krijgen van een leefbaar loon? Bent u bereid om H&M
Nederland op de uitkomsten van dit onderzoek aan spreken?
Antwoord 2
Leefbaar loon is een mensenrecht en het kabinet zet zich hiervoor in. Ik ben
daarom van mening dat leefbare lonen met kracht bevorderd moeten
worden. Overheden hebben de verantwoordelijkheid zorg te dragen voor
lonen waarmee mensen in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Modemerken hebben een eigen verantwoordelijkheid voor de bevordering van leefbare
lonen in hun productieketen, conform de OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen.
H&M heeft aangegeven dat uit hun audits niet is gebleken dat een aantal
fabrieken die produceren voor de H&M-groep geen minimumloon betalen.
Indien de lonen in de onderzochte kledingfabriek in Bulgarije toch zo laag zijn
als in het rapport van de Schone Kleren Campagne vermeld, zou dit voor
H&M reden moeten zijn voor onmiddellijke actie. Op zijn minst moet het
minimumloon gerespecteerd worden. Tevens zou H&M zich moeten

1

ah-tk-20182019-741
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://schonekleren.nl/nieuws/2018/09/hongerlonen-en-schendingen-van-arbeidsrechten-in-hm2019s-productieketen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

inspannen om stappen naar een leefbaar loon in Bulgarije te bevorderen. Ik
ben bereid hierover in gesprek te gaan met H&M.
Vraag 3
Bent u ervan op de hoogte dat H&M sinds 2013 bezig is met leefbare lonen
voor arbeiders en de doelstellingen beoogde te bereiken in 2018?2 Erkent u
dat met de tegenvallende resultaten van H&M de doelen van het Convenant
Duurzame Kleding en Textiel op het gebied van Internationaal Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (IMVO) verder uit zicht raken? Bent u voornemens om deze resultaten te bespreken met de ondertekenaars van het
IMVO-convenant textiel? Bent u bereid de resultaten van het gesprek met de
Kamer te delen?
Antwoord 3
Ja, ik ben op de hoogte van de belofte van H&M. H&M is geen lid van het
Nederlandse convenant en heeft daarmee geen invloed op specifieke doelen
van het convenant. Het zou goed zijn als internationale merken zoals H&M en
de Nederlandse convenantspartijen zoveel mogelijk samen optrekken om een
leefbaar loon in de textielsector te realiseren.
Binnen het Convenant Duurzame Kleding en Textiel wordt nadrukkelijk
aandacht besteed aan het stimuleren van een leefbaar loon voor textielarbeiders. Zo zal in 2019 een trainingsprogramma over leefbaar loon, sociale
dialoog en inkooppraktijken van start gaan voor aangesloten bedrijven en
hun producenten. Tevens vormt leefbaar loon een vast onderdeel van het
jaarlijkse gesprek tussen deelnemende bedrijven aan het Convenant en het
SER-secretariaat over de plannen van aanpak. Tot slot hebben de convenantspartijen recentelijk, samen met de Fair Wear Foundation, een brief gestuurd
aan de premier van Bangladesh om een verhoging van het minimumloon
voor kledingarbeiders aan te moedigen. Hiermee wenden partijen hun
gezamenlijke invloed aan om bij te dragen aan een nationale context ten
behoeve van het realiseren van een leefbaar loon in productielanden. Over de
voortgang op het gebied van leefbaar loon wordt uw Kamer middels de
jaarlijkse publieke rapportage van het Convenant geïnformeerd.
Vraag 4, 5
Vindt u het ook ernstig dat veel arbeiders zich niet durven aan te sluiten bij
een onafhankelijke vakbond? Ziet u het belang van de vrijheid van vereniging
en vergadering, bijvoorbeeld via de vakbonden, voor het verbeteren van de
arbeidsomstandigheden en het onderhandelen over lonen?
Bent u voornemens om met de ondertekenaars van het IMVO-convenant
textiel in gesprek te gaan over de vrijheid van vereniging en vergadering en
het belang van vakbonden? Bent u bereid de Kamer hierover te informeren?
Antwoord 4, 5
Het is belangrijk dat werknemers zich kunnen aansluiten bij vakbonden.
Vrijheid van vakvereniging en collectieve onderhandeling behoren tot de
fundamentele arbeidsnormen en dragen bij aan het verbeteren van arbeidsomstandigheden en het bewerkstelligen van een leefbaar loon. Partijen
binnen het Convenant Duurzame Kleding en Textiel hebben samen vakbondsvrijheid vastgesteld als een van de negen thema’s binnen het Convenant. Hier
wordt op diverse manieren aandacht aan besteed. Vakbonden FNV en CNV
geven aangesloten bedrijven concreet advies over hoe zij een positieve rol
kunnen spelen bij de bevordering van vakbondsvrijheid in de toeleveringsketen. Zo heeft in november een bijeenkomst plaatsgevonden met vakbondsvertegenwoordigers uit Bangladesh, Cambodja en Indonesië waarin ervaringen
uit betreffende landen werden gedeeld. Ook de vakbondsvrijheid staat als
vast onderdeel op de agenda van het jaarlijkse gesprek tussen deelnemende
bedrijven aan het Convenant en het SER-secretariaat over de plannen van
aanpak. Over de voortgang op het gebied van vakbondsvrijheid wordt uw
Kamer middels de jaarlijkse publieke rapportage van het convenant geïnformeerd.

2

https://turnaroundhm.org/static/background-hm-roadmap0f39b2ebc3330eead84a71f1b5b8a8d4.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Aangezien de partijen van het convenant zich reeds goed bewust zijn van het
belang van vakbondsvrijheid en dit ook oppakken in concrete activiteiten, zie
ik geen meerwaarde in een apart gesprek over dit onderwerp.
Vraag 6
Hoe ver bent u met het maken van een roadmap voor een internationale
uitbreiding van de convenanten?
Antwoord 6
Ter bevordering van een gelijk speelveld voor internationaal maatschappelijk
verantwoord ondernemen zet het kabinet stappen om nationale initiatieven
op te schalen. Zo vindt er verkennende coalitievorming plaats met gelijkgestemde landen en heb ik de Europese Commissie deze zomer in een brief
gevraagd te sturen op gebundelde Europese IMVO-initiatieven. Tevens nam ik
30 oktober jl. als key note speaker deel aan een conferentie die het Ministerie
van Buitenlandse Zaken samen met het Europees Economisch en Sociaal
Comité (EESC) en de Sociaal Economische Raad (SER) organiseerde, ter
ondersteuning van verdere stappen op het gebied van internationaal
maatschappelijk verantwoord ondernemen binnen de EU. Tijdens deze
conferentie werd ook opvolging gegeven aan de kick-off bijeenkomst van een
Europese Roadshow op 4 juni jl., ter promotie van de Nederlands-Duitse
multistakeholder aanpak op het gebied van textiel. Bij het natuursteenconvenant in wording wordt samenwerking gezocht met de Vlaamse overheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3