Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

27 925

Bestrijding internationaal terrorisme

Nr. 943

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN, VAN
DEFENSIE EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2023
In overeenstemming met artikel 100 van de Grondwet en met verwijzing
naar de Kamerbrief «Kennisgeving onderzoek naar mogelijkheid en
wenselijkheid militaire bijdrage aan NAVO-missie in Irak» (Kamerstuk
29 521, nr. 447, d.d. 17 juni 2022) en de Kamerbrief «Samenhangende
Nederlandse inzet in het kader van de collectieve verdediging en in
missies en operaties ter bevordering van de internationale rechtsorde
2022–2025» (Kamerstuk 29 521, nr. 446, d.d. 17 juni 2022), informeren wij
u hierbij mede namens de Minister van Justitie en Veiligheid over het
besluit de Nederlandse geïntegreerde bijdrage en de brede veiligheidsinzet in Irak tot en met 31 juli 2025 te verlengen.
Het kabinet heeft besloten tot een aanvullende inzet van een infanteriecompagnie ten behoeve van Force Protection voor de NAVO-missie in Irak
(NMI). Dit is een inzet van circa 145 militairen voor de duur van tenminste
één jaar van 1 januari 2024 tot en met 31 december 2024. Het kabinet
verlengt daarnaast de huidige inzet van adviseurs ten behoeve van NMI,
de Europese Adviesmissie in Irak (EUAM) en de hervorming van het
Ministry of Peshmerga Affairs (MoPA) in Irak tot en met 31 juli 2025.
Nederland blijft binnen dezelfde periode betrokken binnen Operation
Inherent Resolve (OIR) met militaire adviseurs en stafofficieren. De Force
Protection-compagnie, die het kabinet eerder beschikbaar had gesteld ten
behoeve van OIR, heeft in mei jl. haar beveiligings- en bewakingstaken
overgedragen aan bondgenoten.
Het kabinet maakt tevens van deze gelegenheid gebruik uw Kamer te
informeren over de stand van zaken met betrekking tot een mogelijk
Nederlands commandovoering ten behoeve van NMI. Op 13 december jl.
informeerde het kabinet uw Kamer (Kamerstuk 29 521, nr. 455) over het
onderzoek naar de wenselijkheid en mogelijkheid van het voeren van het
commando over NMI met bijbehorende luchttransportcapaciteit (transporthelikopters) in de periode mei 2024 tot mei 2025. De helikopters

kst-27925-943
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

1

worden binnen NMI ingezet voor transport van personeel en materieel.
Het onderzoek naar de militaire haalbaarheid loopt nog. Op 5 juni heeft
het Ministerie van Defensie hiertoe een bod uitgebracht bij de NAVO. De
NAVO zal beslissen over toekenning. Over de inhoud en uitkomst van dit
bod en het onderzoek naar de militaire haalbaarheid en mogelijkheid
wordt uw Kamer naar verwachting na de zomer over geïnformeerd. In
geval van commandovoering zullen de geraamde uitgaven voor NMI
hoger uitvallen. Een eventueel commandovoering moet worden bezien in
samenhang met de intensivering van de Nederlandse inzet in NMI,
waarover u in deze brief wordt geïnformeerd. Dit past bij de verantwoordelijkheid die Nederland neemt in Irak.
De Minister van Defensie maakt tevens van deze gelegenheid gebruik uw
Kamer te informeren over de toezegging van 30 maart jl. om te bezien of
de bestaande meldstructuren bij vermoedens van burgerslachtoffers
inzichtelijker en toegankelijker te maken zijn.1 Om dat zorgvuldig te doen
vindt overleg met verschillende partners plaats, waaronder externe
partijen. Daarvoor is meer tijd nodig. Uw Kamer zal dit najaar worden
geïnformeerd.
Deze brief bevat een contextanalyse, de strategie van de Nederlandse
geïntegreerde inzet in Irak en de gronden voor deelname, rechtsbases en
mandaten voor de Nederlandse inzet. NMI en de Nederlandse voorziene
bijdrage aan NMI, de doorlopende inzet ten behoeve van NMI, OIR, EUAM
en MoPA komen aan bod. Ook wordt ingegaan op de militaire aspecten en
de onderkende risico’s. Ten slotte wordt stilgestaan bij de monitoring van
de voortgang van de bijdrage en de financiële aspecten van de inzet.
Contextanalyse
Na decennia van dictatuur en onderdrukking, oorlogen met Iran en
Koeweit en internationale sancties, zorgde in 2003 de door de VS-geleide
Operation Iraqi Freedom voor de val van Saddam Hussein. De Coalition
Provisional Authority zette onder meer de de-Ba’athificatie van het Iraakse
ambtenarenapparaat en de ontbinding van het Iraakse leger in gang en de
besprekingen over nieuwe Iraakse Grondwet (2005). Er werd daarin
vastgesteld dat regerings- en bestuursposten worden verdeeld tussen de
belangrijkste etnisch-religieuze groeperingen (Sjiieten, Soennieten en
Koerden) om de dominantie van één bevolkingsgroep te voorkomen.
Het decennium erna kenmerkte zich door georganiseerd verzet tegen de
buitenlandse troepenpresentie, onderlinge spanningen en systematisch
geweld tussen de verschillende sektarische bevolkingsgroepen en interne
politieke verdeeldheid. In 2014 culmineerde het toenemende geweld in de
opkomst van ISIS en de bezetting van grote delen van het Iraakse
grondgebied. Naast de strijd van een internationale coalitie tegen ISIS,
riep de Iraakse ayatollah Al-Sistani in een fatwa in juni 2014 de Iraakse
burgers op om zich aan te sluiten bij de gewapende strijd tegen ISIS. Dit
leidde tot de oprichting van een netwerk van gewapende burgermilities,
de zogenaamde Popular Mobilization Forces (PMF). De strijd tegen ISIS en
terroristische activiteiten vanuit ISIS resulteerden in de verwaarlozing en
vernietiging van een groot deel van de fysieke infrastructuur en de
veiligheidssector. Het sociale weefsel van Irak werd beschadigd.
In algemene zin geldt dat de Iraakse samenleving zich kenmerkt door
complexe verhoudingen. De verdeling van bevolkingsgroepen langs
etnisch-religieuze lijnen, de banden tussen politieke partijen en de
1

Kamerstuk 29 521, nr. 458: Kamerbrief Uitkomst transparantietoets Nederlandse inzet in de
luchtcampagne OIR en start onderzoek naar mogelijke burgerslachtoffers d.d. 30 maart jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

2

verschillende informele milities en het ontbreken van een overheidsmonopolie op geweld werken de fragmentatie van de veiligheidssector in de
hand. De invloed van omliggende landen speelt hier op in.
Sinds het territoriaal verslaan van ISIS in 2019 heeft het land de eerste
voorzichtige stappen gezet op de weg die moet leiden tot wederopbouw,
verzoening, economische ontwikkeling, en aanpak van waterschaarste en
klimaatverandering. Deze stappen moeten worden gezet in een fragiele
politieke situatie. Premier al-Sudani kwam in oktober 2022 aan de macht
met steun van partijen die gelieerd zijn aan het overwegend pro-Iraanse
Shia Coordination Framework (SCF). Een aantal van de partijen binnen de
SCF heeft hechte banden met de PMF, wat de nauwe verwevenheid tussen
politiek en veiligheid in Irak illustreert. In de Iraakse samenleving heerst
onvrede over gebrek aan sociaaleconomisch perspectief, hardnekkige
corruptie, etnisch-religieuze verdeeldheid en voortdurende straffeloosheid.
Bovenstaande context noopt tot realisme bij het formuleren van Nederlandse doelstellingen en de kans op voortgang daarop, en daarmee ten
aanzien van de effectiviteit van de missies en de Nederlandse bijdrage
daaraan.
Koerdische Regio in Irak
De KAR in Noord-Irak is in hoge mate zelfstandig met een eigen regering
(Kurdistan Regional Government, KRG). Deze heeft vergaande autonome
bevoegdheden ten opzichte van de centrale regering in Bagdad,
waaronder het hebben van eigen strijdkrachten. De Koerden zijn onderling
echter verdeeld, voornamelijk in twee politieke partijen, de Koerdische
Democratische Partij (KDP) en de Patriottische Unie van Koerdistan (PUK).
Een niet-bindend onafhankelijkheidsreferendum in september 2017, waar
negentig procent van de Koerden vóór stemde, werd door de internationale gemeenschap niet erkend. De aanhoudende interne verdeeldheid
zorgt voor spanningen, die soms gepaard gaan met geweldsincidenten en
de verhoudingen met Bagdad compliceren. De grootste punten van
aandacht in de relatie met Bagdad zijn de verdeling van olie-inkomsten,
uitbetaling van ambtenarensalarissen, de status van de betwiste
gebieden2 en integratie van de Koerdische Peshmerga in de federale
Iraakse krijgsmacht.
Internationaal
Irak streeft een gebalanceerd buitenlandbeleid na, maar kent een
complexe relatie met zijn buurlanden. Irak en Iran hebben nauwe
historische, politieke, economische en religieus-culturele banden.
Meerdere Iraakse politieke partijen onderhouden banden met Iran. Iran
heeft het afgelopen jaar naar aanleiding van de protesten in eigen land
drone- en raketaanvallen uitgevoerd op Iraans-Koerdische doelwitten in
de KAR waar vermeende dissidente groepen zouden verblijven. Turkije is
een belangrijke regionale handelspartner voor Irak. Tegelijkertijd voert
Turkije regelmatig militaire grond- en luchtoperaties uit tegen de
Koerdische Arbeiderspartij (PKK) op Iraaks en KAR-grondgebied. De VS is
en blijft met zijn grote troepenpresentie een belangrijke bondgenoot van
Irak. De onderlinge relatie wordt vormgegeven door een brede strategische dialoog.

2

Gebieden waarvan zowel de KRG als de Iraakse centrale regering claimen dat deze onder hun
bestuur zouden moeten vallen. Deze gebieden strekken zich uit van het westen van de
provincie Ninewa tot het oosten van de provincie Diyala.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

3

Irak manifesteert zich steeds nadrukkelijker als bemiddelaar in de regio.
Zo faciliteerde Irak onderhandelingsrondes tussen Saoedi-Arabië en Iran,
die onder gezag van China op 6 april jl. leidden tot een akkoord om
diplomatieke betrekkingen tussen de twee landen te herstellen. Ten slotte
heeft de oorlog in Oekraïne negatieve invloed op Iraakse voedsel- en
brandstofprijzen. Irak neemt omwille van de bilaterale betrekkingen met
Rusland geen stelling in de oorlog en roept de partijen op tot dialoog.
Recente ontwikkelingen
In aanvulling op de recente ontwikkelingen beschreven in de meest
recente voortgangsrapportage3:
De regering van premier al-Sudani zit nu bijna negen maanden in het
zadel. Ondanks het ambitieuze regeerprogramma kende de regering een
moeizame start en staat al-Sudani’s positie onder constante druk vanuit
een aantal regeringspartijen. Er zijn weinig concrete resultaten geboekt in
de corruptiebestrijding, het leveren van basisvoorzieningen en de
bescherming van mensenrechten. Wel is een nieuwe kieswet aangenomen, keurde het Iraakse parlement na maanden van politieke
onenigheid op 12 juni jl. de begroting goed en hebben er meerdere
personeelswisselingen op ministerieel en hoogambtelijk niveau plaatsgevonden De invloedrijke sjiitische politicus Moqtada al-Sadr kondigde op
30 augustus 2023 zijn vertrek aan uit de politiek. Op 14 april jl. deelde hij
mee ook zijn politieke beweging en alle daaraan gelieerde activiteiten, met
uitzondering van de religieuze activiteiten, voor een jaar op te schorten.
In de KAR staan verkiezingen gepland voor 18 november 2023. Het is
echter onzeker of deze zullen plaatsvinden. De KDP en de PUK kunnen het
vooralsnog niet eens worden over een nieuwe kieswet, terwijl het
Federale Hooggerechtshof op 24 mei uitspraak doet over de legitimiteit
van de verlenging van de parlementszitting. Een negatief oordeel heeft
mogelijk gevolgen voor de interne instabiliteit.
Veiligheidssituatie
Een deel van de Iraakse regeringspartijen bestaat uit politieke vertegenwoordigingen van aan Iran gelieerde sjiitische milities die gekant zijn
tegen Westerse militaire aanwezigheid. Enkele van hen worden in verband
gebracht met aanslagen op materieel en locaties van de anti ISIS-Coalitie.
De aan Iran gelieerde sjiitische milities staakten hun vijandelijkheden
tegen de Westerse presentie de afgelopen maanden grotendeels. Dit is
waarschijnlijk om de nieuwe regering een kans te geven resultaat te
boeken met betrekking tot een eventueel vertrek van Westerse troepen uit
Irak. Mogelijk zullen deze milities hun aanvallen hervatten wanneer in hun
ogen op dit vlak onvoldoende voortgang wordt geboekt. De Iraakse
regering is evenwel nog sterk afhankelijk van de aanwezigheid van en
samenwerking met de anti-ISIS-Coalitie, onder andere voor de strijd tegen
ISIS en het ondersteunen van de opleidings-en trainingsorganisatie van
de Iraakse strijdkrachten. Premier al-Sudani heeft er belang bij de
samenwerking met het Westen voort te zetten. De aanwezigheid en
samenwerking wordt in contacten met de Iraakse autoriteiten regelmatig
besproken en de wenselijkheid van voortzetting is de afgelopen maanden
meermaals door de regering bevestigd. Zowel de missies als de Nederlandse ambassade volgen de ontwikkeling van de veiligheidssituatie
nauwgezet.

3

Kamerstuk 27 925, nr. 940: voortgangsrapportage d.d. 17 mei 2023.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

4

ISIS is in Irak ernstig verzwakt door onder meer het verlies van honderden
strijders en tientallen leiders. Daarnaast is de groepering talloze schuilplaatsen en wapen- en munitievoorraden verloren als gevolg van
aanhoudende veiligheidsoperaties. ISIS pleegt nu maandelijks nog enkele
tientallen, overwegend kleinschalige en eenvoudige aanslagen gericht
tegen andere (niet-Sunni) sektarische groepen en Iraakse veiligheidstroepen in rurale gebieden. Het is aannemelijk dat de groepering de
komende jaren niet als oogmerk heeft de controle over het terrein en de
bevolking in Irak te herkrijgen, omdat het hiertoe geen gevechtskracht
meer heeft. De groepering ontbeert tevens de capaciteit om gevangen
ISIS-strijders in Irak te bevrijden. De grens tussen Syrië en Irak is nog
poreus. ISIS in Irak hoeft echter niet op een substantiële versterking vanuit
Syrië te rekenen, omdat ISIS in Syrië eveneens ernstig verzwakt is. In
beide landen hanteert ISIS een overlevingsstrategie van kleinschalige,
eenvoudige aanslagen, in combinatie met propaganda, om de steun van
de achterban te behouden.
Strategie Nederlandse geïntegreerde inzet in Irak
Een stabiel en veilig Irak blijft voor Nederland onverminderd van belang.
Irak bevindt zich in een uiterst instabiele regio aan de grens van Europa.
Hoewel ISIS territoriaal verslagen is, kan verdere instabiliteit leiden tot
hernieuwd conflict en een mogelijke heropleving van de terroristische
dreiging, het oplopen van regionale spanningen en verdere toename van
irreguliere migratie. Het is daarom ook in het Nederlandse en Europese
belang dat de Iraakse autoriteiten beter in staat zijn om dergelijke
dreigingen het hoofd te bieden. Ondanks de complexiteit van de context
en de risico’s die daarmee gepaard gaan blijft het kabinet zich, daarom de
komende jaren inzetten voor de stabiliteit en ontwikkeling van Irak.
De strategische doelen van Nederland in Irak zijn het bevorderen van de
internationale rechtsorde door bij te dragen aan een stabiel Irak, waarin
burgers beschermd worden en waarin gewerkt wordt aan duurzame
ontwikkeling van de veiligheidssector. Met de in deze brief uiteengezette
veiligheidsinzet beoogt het kabinet een in absolute termen bescheiden
doch betekenisvolle bijdrage hieraan te leveren.
De Nederlandse bijdrage aan de diverse missies maakt deel uit van de
bredere geïntegreerde benadering, waarbij vanuit een gezamenlijke
analyse diplomatieke, militaire en OS-inzet zo veel mogelijk in onderlinge
samenhang worden ingezet, ook ten behoeve van de bredere relatie met
Irak. Hierbij werkt het kabinet waar mogelijk met internationale partners.
Om invulling te geven aan deze strategische doelen spant het kabinet zich
in langs verschillende lijnen: (1) bijdrage aan de bescherming van de
burgerbevolking en (2) preventie van hernieuwd (gewapend) conflict en
versterking van de Iraakse veiligheidssector.4 Deelname aan internationale
missies vindt vrijwel altijd plaats in een weerbarstige context en gaat
gepaard met grote uitdagingen en onzekerheden. Zoals in de contextanalyse benoemd spelen hierbij veel factoren een rol en valt een deel
daarvan buiten de invloedssfeer van Nederland, de betreffende missie
en/of partners en bondgenoten. Daarom is bescheidenheid op zijn plaats
bij het formuleren van de ambities en de mate van controle die Nederland
kan uitoefenen tot resultaten te komen.
Bijdragen aan de bescherming van de burgerbevolking
Met diverse stabilisatieprojecten blijft het kabinet zich in 2024 inspannen
voor de verbetering van veiligheid van de Iraakse burgers, onder meer
4

Kamerstuk 27 925, nr. 919: artikel 100-brief d.d. 28 oktober 2022.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

5

door het ondersteunen van de lokale politie, gericht op de benodigdheden
van de lokale gemeenschap en burgers. Dit heeft ook invloed op het
versterken van de veiligheidssector. Wegens het aflopen van twee door
het United Nations Development Program (UNDP) beheerde programma’s
in 2023, onderzoekt het kabinet de mogelijkheden voor het opzetten van
een nieuw Security Sector Reform-programma in 2024.
In 2024 heeft het kabinet het voornemen organisaties te blijven steunen
die zich inzetten voor het wegnemen van spanningen in lokale gemeenschappen, door onder meer traumaverwerking, psychosociale steun en
het creëren van een gevoel van veiligheid voor burgers. Sociale cohesie is
van belang voor het tot stand brengen en waarborgen van duurzame
legitieme stabiliteit. Aandacht voor de meest kwetsbaren blijft binnen de
Nederlandse inzet het uitgangspunt, waaronder Jezidi vrouwen en
kinderen. Daarnaast blijft het kabinet ook in 2024 steun leveren aan de
International Organization for Migration (IOM) ten behoeve van de
implementatie (inclusief verbetering van procedures) van de Yezidi
Survivors Law.
Nederland draagt in 2024 opnieuw bij aan ontmijning en veilige terugkeer
van ontheemden via het humanitaire ontmijningsprogramma van
partnerorganisatie Mine Action Group International. Naast het verwijderen van mijnen en niet-ontplofte munitie bieden deze programma’s ook
slachtofferhulp en risicovoorlichting.
Op het terrein van traumaverwerking en de strijd tegen straffeloosheid
ondersteunt Nederland onder andere de opbouw van Iraakse onderzoeksen analysecapaciteit om bewijslast tegen ISIS te verzamelen. Zo steunt
Nederland organisaties als Impunity Watch, die psychologische steun
biedt aan slachtoffers en getuigen van ISIS-misdaden, en het bewijsvergaringsmechanisme United Nations Investigative Team to Promote
Accountability for Crimes Committed by Da’esh/ISIS (UNITAD). Met de
steun aan UNITAD levert Nederland een belangrijke bijdrage aan het
bewerkstelligen van accountability voor ISIS-misdrijven begaan tegen een
breed scala aan slachtoffergroepen, waaronder tegen de Jezidigemeenschap.
Zoals in voorgaande jaren blijft Nederland zich ook in 2024 inzetten in Irak
voor het ondersteunen van langdurig (intern) ontheemden en kwetsbare
gastgemeenschappen. Met het oog op het bieden van ontwikkelingsperspectief, zoals onderwijs en de kans op werk en inkomen, probeert
Nederland de stabiliteit in de regio te bevorderen. Voor het kabinet ligt de
focus met name op het versterken van de positie van jongeren, vrouwen
en meisjes. Nederland doet dit met onder meer via «Prospects», een
grootschalig, meerjarig partnerschap met UNHCR, UNICEF, de International Labour Organization, de Wereldbank en de International Finance
Corporation. Voor de periode 2024–2027 bekijkt het kabinet de mogelijkheden voor een bijdrage van ongeveer 40 miljoen euro aan het Prospectsprogramma; ongeveer tien miljoen euro per jaar.
Preventie van hernieuwd (gewapend) conflict en versterking van de
Iraakse veiligheidssector
De internationale missies in Irak hebben als inzet om, binnen de mogelijkheden en met inachtneming van alle onzekerheden die daarmee gepaard
gaan, een bijdrage te leveren aan het duurzaam verslaan van ISIS en het
vergroten van de veiligheid en stabiliteit in het land en de regio.5 Met de
inzet van militairen binnen NMI, OIR en MoPA wil Nederland een bijdrage
5

Kamerstuk 27 925, nr. 919: artikel 100-brief d.d. 28 oktober 2022 en voorgaande brieven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

6

leveren aan de professionalisering van de Iraakse veiligheidssector.
Daarnaast levert Nederland via EUAM een bijdrage aan het hervormen
van de civiele aspecten van de Iraakse veiligheidssector via EUAM. Deze
brief gaat verder in op de Nederlandse bijdragen aan NMI, OIR, EUAM en
MoPA.
De militaire presentie in Irak is tegelijkertijd beperkt van omvang, dit
betekent dat realisme ten aanzien van de gewenste te bereiken resultaten
van belang is. Met de overgang van OIR naar de normaliseringsfase is de
omvang van de coalitietroepen veel kleiner geworden. Ook de andere
missies (NMI, EUAM en de VN Assistentiemissie UNAMI) hebben een
significante rol en tegelijkertijd een bescheiden omvang. Vanzelfsprekend
ligt de primaire verantwoordelijkheid voor het bereiken van deze doelen
bij de Iraakse autoriteiten. Tegelijkertijd is het helder dat de Iraakse
autoriteiten deze verantwoordelijkheid vooralsnog niet geheel zelfstandig
kunnen dragen, en behoefte houden aan de aanwezigheid van de
internationale missies. Het is zaak steeds scherp oog te houden voor deze
precaire balans.
Binnen de anti-ISIS-coalitie speelt Nederland op het civiele spoor nog
altijd een voortrekkersrol, onder andere via het co-voorzitterschap van de
Foreign Terrorist Fighters (FTF)-werkgroep. Via deze werkgroep zet
Nederland in op het uitwisselen van best practices om terrorisme tegen te
gaan.
Het kabinet onderhoudt frequent en intensief contact met verschillende
(internationale) partners, zoals de NAVO en de EU, en met de Iraakse
autoriteiten. Op een meer dagelijkse basis wordt nauw samengewerkt
door de diplomaten, aanwezige militairen, civiele experts en politiefunctionarissen die Nederland bijdraagt aan de missies.
Gronden voor deelname, rechtsbases en mandaten
Gronden voor de militaire inzet in Irak zijn het bevorderen van de
internationale rechtsorde door bij te dragen aan een stabiel en veilig Irak
en het zijn van een betrouwbare partner die zijn fair share bijdraagt aan de
NAVO. Daarnaast draagt deelname aan de verschillende missies in Irak bij
aan de bestendiging en uitbreiding van de bilaterale relatie met Irak. Ook
verhoogt aanwezigheid de situational awareness van Nederland in Irak;
dit is van belang voor effectief optreden in de regio.
De stationering van de Force Protection-compagnie NMI vindt plaats op
uitnodiging van Irak. Het mandaat van NMI wordt gevormd door het
schriftelijke verzoek van de Iraakse regering aan de NAVO (d.d. 5 mei 2016
en 12 februari 2020) om steun bij het versterken van de Iraakse veiligheidssector. De rechtsgrond voor optreden van Nederlandse militairen in
Irak in het kader van OIR is het Iraakse verzoek aan de VN tot (militaire)
steun van 25 juni 2014 en 20 september 2014. Ook EUAM is aanwezig in
Irak op verzoek van de Iraakse autoriteiten. De Hoge Vertegenwoordiger
van de EU ontving in 2017 het verzoek voor steun bij het versterken van
de civiele aspecten van de veiligheidssector.
NMI en de Nederlandse voorziene bijdrage
NMI is een non-combat-missie gericht op advisering op institutioneel
niveau, opgericht in juli 2018. De missie integreert civiel en militair
personeel, en werkt nauw samen met andere internationale actoren zoals
de EU, OIR en de VN. NMI complementeert de bredere internationale
inspanning om Irak te ondersteunen in het bestrijden van terrorisme, de
terugkeer van ISIS te voorkomen, en stabiliteit te bevorderen. Om dit te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

7

bereiken adviseert de NAVO de Iraakse veiligheidsinstellingen, waaronder
het Ministerie van Defensie. De missie adviseert ook Iraakse militaire
opleidingsinstituten in de omgeving van Bagdad.
De doelstelling van NMI is tweeledig: (1) ervoor zorgen dat Irak door
versterking van de Iraakse veiligheidssector weerstand kan bieden aan
(een terugkeer van) ISIS en andere (terroristische) bedreigingen van de
stabiliteit en (2) Irak bijstaan in het succesvol aansturen van de veiligheidssector en deze toekomstbestendig inrichten met behulp van
NAVO-criteria als uitgangspunt.
Als lid van de NAVO oefent Nederland invloed uit op aansturing van de
missie via beleids-, diplomatieke en militaire kanalen. Door middel van
strategische detacheringen, zoals de positie van Senior Civilian (de
hoogste civiele functionaris binnen NMI) en uitzendingen van civiele
experts heeft Nederland bovendien een goede informatiepositie en
relatief veel invloed binnen de missie. Daarnaast is de Nederlandse Senior
National Representative (SNR) de Red Card Holder. Deze bewaakt namens
de Commandant der Strijdkrachten (CDS) dat opdrachten in het inzetgebied passen binnen het Nederlandse nationale kader. Het Ministerie van
Defensie borgt daarnaast dat Nederlandse militairen worden ingezet
conform de nationale richtlijnen.
De voortgangsrapportage laat zien dat, hoe uitdagend ook, er wel sprake
is van voortgang op de doelstellingen.6 De herziening en uitbreiding van
gezamenlijke langetermijndoelen van NMI en het Iraakse Ministerie van
Defensie mei jl. is een resultaat op zich en getuigen van wederzijds
commitment en steun vanuit de Iraakse autoriteiten voor de aanwezigheid
van de NAVO-missie in Irak. NMI startte dit jaar met de advisering van de
Army Aviation School, waarmee inmiddels 15 van de 21 trainingsinstituten die onder het Ministerie van Defensie vallen door NMI worden
geadviseerd.
De overeengekomen gezamenlijke langetermijndoelen zijn in leven
geroepen om enerzijds Iraaks eigenaarschap te waarborgen en anderzijds
de voortgang te kunnen monitoren. Desondanks blijft het duurzaam
resultaten boeken lastig door de complexiteit, en vergt het een lange
adem.
Doelstelling van de Nederlandse bijdrage
Met de Nederlandse bijdrage aan NMI streeft het kabinet naar het
bijdragen aan het behalen en beschermen van cruciale randvoorwaarden
(de veiligheid van de missie en de staf) om de bredere doelstellingen van
NMI te kunnen behalen. Dit geschiedt via het uitvoeren van mobiele
bewakings- en beveiligingstaken door Force Protection-eenheden ter
ondersteuning van NMI-adviesteams in en rondom Bagdad. De
voornaamste taak van de Force Protection-eenheden is het veilig
verplaatsen van NMI-adviseurs bij hun werkbezoeken. Hiermee creëren zij
de randvoorwaarden zodat de adviseurs veilig hun werk kunnen
uitvoeren.
Daarnaast is het de doelstelling om Iraakse veiligheidsinstellingen op
institutioneel niveau te adviseren om veranderingen en verbeteringen in
de Iraakse veiligheidssector op gang te brengen. Een voorbeeld daarvan is
de bijdrage van een Nederlandse militair adviseur die de Iraakse strijdkrachten begeleidt en adviseert op het gebied van opleiding en training.

6

Kamerstuk 27 925, nr. 940: Voortgangsrapportage d.d. 17 mei jl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

8

Nationale kaders voor de aanvullende Nederlandse bijdrage aan NMI
Nederland levert een infanteriecompagnie van de Koninklijke Landmacht
met bijbehorende Combat Service Support en (logistieke) ondersteuning
van in totaal circa 145 militairen voor tenminste de periode 1 januari 2024
tot en met 31 december 2024. Voorafgaand aan deze periode zullen
logistieke voorbereidingen op het gebied van personeel, materieel en
infrastructuur in Irak plaats vinden. Bij beëindiging van de bijdrage zal na
afloop van deze periode een redeployment van logistiek en materieel
noodzakelijk zijn.
Doorlopende inzet NMI, OIR, EUAM en MoPA
Naast de additionele bijdrage van de Force-Protection compagnie aan
NMI wordt de huidige inzet in Irak voortgezet tot en met 31 juli 2025. Deze
paragraaf staat stil bij wat deze doorlopende inzet inhoudt en gaat
achtereenvolgens in op NMI, OIR, EUAM en MoPA.
NMI
De bijdrage aan NMI van maximaal twintig militairen en civiele experts
wordt voortgezet.
Anti-ISIS-Coalitie – OIR
OIR kwam tot stand als antwoord op de opmars van ISIS in 2014. De
missiedoelstellingen van OIR zijn gericht op het duurzaam verslaan van
ISIS, het ondersteunen van de Iraakse regering op het gebied van
stabilisatie en op het vergroten van de regionale stabiliteit. Sinds de
overgang naar de vierde en laatste fase van de militaire campagne, de
zogenaamde normalisatiefase vanaf januari 2022, heeft ook OIR de focus
verlegd van gevechtshandelingen naar capaciteitsopbouw en strategische
advisering van de Iraakse en Koerdische strijdkrachten. De Force
Protection-compagnie, die het kabinet beschikbaar had gesteld ten
behoeve van OIR, heeft in mei jl. haar beveiligings- en bewakingstaken
overgedragen aan bondgenoten. De doorlopende Nederlandse inzet ten
behoeve van OIR bestaat uit Special Operations Forces (SOF), militaire
adviseurs en stafofficieren.
SOF
Nederland blijft met maximaal twaalf adviseurs in Bagdad deelnemen aan
de begeleiding van de Iraakse SOF-partnereenheid Counter-Terrorism
Service (CTS). Dit aantal is afhankelijk van de concrete behoefte van CTS
en de beschikbaarheid van de Nederlandse SOF-capaciteit. Het Nederlandse SOF-trainingsdetachement levert een bijdrage aan de afstemming,
invulling en uitvoering van het opleidings- en trainingsprogramma van de
Iraakse Special Forces.
Militaire adviseurs JOCAT-North
Nederland behoudt een adviserende bijdrage aan Joint Operations
Command Advisory Team in (JOCAT) North in Erbil met maximaal vijf
adviseurs. Het JOCAT heeft als doel om in de KAR bij te dragen aan de
versterking van de veiligheidssector. De adviseurs geven sturing aan de
versterking van de Peshmerga op diverse militair-operationele aspecten,
zoals planning en logistiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

9

Stafofficieren
Nederland blijft ook maximaal vijf stafofficieren aan OIR leveren. Deze zijn
geplaatst op de diverse hoofdkwartieren van OIR in Qatar, Koeweit en
Tampa (VS). Op deze manier dragen zij bij aan de aansturing en uitvoering
van de missie en versterken zij de informatiepositie van Nederland. Ook
wordt de inzet van de (logistieke) ondersteuning via het Nederlandse
National Support Element (NSE) in Erbil voortgezet met maximaal vijf
militairen.
EUAM Irak
Waar de bijdragen aan NMI en aan hervormingen in de KAR zich richten
op de militaire aspecten van de Iraakse veiligheidssector, heeft EUAM als
mandaat het adviseren van de Iraakse autoriteiten over het hervormen
van de civiele veiligheidssector en implementatie van civiel-gerelateerde
aspecten van de Iraq National Security Strategy. EUAM richt zich op
thema’s als contra-terrorisme, mensenrechten, georganiseerde misdaad
en veiligheidswetgeving. Nederland draagt met drie civiele experts en
vooralsnog twee politiefunctionarissen bij aan de missie. Het Ministerie
van Justitie en Veiligheid is voornemens dit jaar nog twee extra politiefunctionarissen bij te dragen; om dit te realiseren wordt het nationaal
kader voor EUAM opgehoogd naar maximaal zeven personen. Door het
leveren van het plaatsvervangend hoofd heeft Nederland relatief veel
invloed in de missie.
Bilaterale bijdrage aan het Ministry of Peshmerga Affairs
Nederland is via de Multinational Advisory Group (MNAG) op bilaterale
basis betrokken bij de institutionele hervorming van het MoPA in de KAR.
Dit betreft een samenwerkingsverband met de VS, VK en Duitsland. Met
deze inzet beoogt het kabinet bij te dragen aan het hervormen van het
MoPA – en daarmee de Iraqi Security Forces – tot een moderne en goed
georganiseerde veiligheidsorganisatie. Daarnaast is het doel via deze inzet
bij te dragen aan de depolitisering van de Peshmerga-strijdkrachten ten
behoeve van democratisering en stabiliteit. MNAG-adviseurs voorzien het
MoPA op operationeel en institutioneel niveau van advies. Nederland blijft
met een militair adviseur bijdragen aan het MoPA-programma.
Operationele haalbaarheid
Hieronder volgt een toelichting op de volgende elementen: opstelling van
conflictpartijen, klimaat en de terreinomstandigheden, genderperspectief,
het vereiste militaire vermogen, de wijze van optreden, de geweldsinstructie en de bevelstructuur. Opstelling van conflictpartijen, klimaat en
genderperspectief gelden daarnaast ook voor de doorlopende militaire
bijdragen.
Opstelling van conflictpartijen
De verdeling van de Iraakse bevolking langs etnisch-religieuze lijnen en de
gefragmenteerde veiligheidssector maakt dat het niet eenvoudig is te
doorgronden wat precies de daadwerkelijke belangen zijn van de
verschillende veiligheidsactoren, en dat het lastig kan zijn om partijen bij
elkaar te krijgen. De concurrentie tussen zowel formele instellingen als
informele belangengroeperingen leidt tot spanningen en inefficiëntie
binnen het Iraakse veiligheidssysteem, wat van invloed is op de effectiviteit van de missies en de Nederlandse bijdrage daaraan, en dus op het
behalen van de Nederlandse doelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

10

Klimaat en de terreinomstandigheden
Geografische omstandigheden, klimaat en lokale infrastructuur vormen
geen onoverkomelijke belemmeringen voor de operationele haalbaarheid
van de inzet. Hoge temperaturen en luchtkwaliteit (zand en stof) kunnen
weliswaar van invloed zijn op het voortzettingsvermogen van personeel
en materieel, maar de impact hiervan kan worden gemitigeerd. Op het
gebied van personeel wordt dit bereikt door een acclimatisatieperiode in
de voorbereiding op te nemen. Adequate kleding en uitrusting en
persoonlijke drills dragen hier ook aan bij. Op het gebied van materieel
wordt de impact van het klimaat op voertuigen gemitigeerd door de
voertuigen lokaal in te huren inclusief een onderhoudscontract.
Genderperspectief
Bij de voorbereiding en uitvoering van de Nederlandse bijdrage wordt
expliciet aandacht besteed aan het Action plan for the implementation of
the NATO/EAPC policy on Women, Peace and Security 2021–2025,
hetgeen in lijn is met het Defensie Actieplan 1325 dat op 10 december
2020 (Kamerstuk 35 570 X, nr. 80) met uw Kamer is gedeeld. Zo wordt er
voor uitgezonden personeel gestreefd naar genderdiversiteit. Tevens
wordt ter voorbereiding op de missie een aanvullende training en
instructie gevolgd over gender gerelateerde aspecten relevant voor deze
bijdrage.
Het vereiste militaire vermogen
Deze inzet betreft een non-combat missie, waar activiteiten zullen worden
afgeschaald bij verhoogde dreiging. Het vereiste militaire vermogen is
hier ook op afgestemd. Dat betekent dat de militairen uitgerust zijn met
wapens die in eerste instantie gericht zijn op persoonlijke bescherming en
dat van het te vervoeren personeel. De voertuigen zijn gepantserd
uitgevoerd en voorzien van noodzakelijke beschermingsmiddelen. Om het
benodigde aantal taken per dag uit te kunnen voeren is een eenheid ter
grootte van een compagnie benodigd.
Voor deze inzet is een adequate ondersteuning randvoorwaardelijk, met
name op gebied van strategisch luchttransport en infrastructuur. Vanwege
externe afhankelijkheden kan een snelle en tijdige aanvoer pas kort voor
de inzetperiode vastgesteld worden. Er wordt onderzocht of ter mitigatie
structureel transport kan worden georganiseerd met behulp van bondgenoten. Infrastructureel verwacht het kabinet dat er ter plaatse opslag- en
leefvoorzieningen moeten worden aangelegd of aangepast. Dat betekent
dat voorafgaand aan de daadwerkelijke inzet van de Force Protectioneenheid, maar nadat het debat met de Kamer over deze inzet is gevoerd,
Nederlandse militairen ter plaatse voorbereidende bouwwerkzaamheden
zullen verrichten.
De wijze van optreden (Concept of Operations)
De mobiele Force Protection-eenheid voert vanaf Camp Union III in
Bagdad bewakings- en beveiligingstaken uit door NMI-adviseurs in
gepantserde burgervoertuigen te begeleiden bij hun werkbezoeken in
Bagdad en directe omgeving. Daarnaast kan de Force Protection-eenheid
sporadisch worden ingezet om de NMI-adviseurs op locatie te beveiligen.
De adviseurs leveren een actieve bijdrage aan de capaciteitsopbouw van
de Iraakse veiligheidsinstituten. Op verschillende locaties verzoeken de
Iraakse autoriteiten de Force Protection-teams om niet in militair uniform
op te treden en zullen militairen in burgerkleding opereren. Op Camp
Union III zijn er beperkingen in de infrastructuur, waardoor de eenheid en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

11

het National Support Element van elkaar gescheiden worden. Op Camp
Union III worden faciliteiten voor bevoorrading en instandhouding
ingericht.
De geweldsinstructie en bevelsstructuur
De NAVO hanteert voor deze missie een geweldsinstructie die ook van
toepassing is op de Nederlandse eenheden. Deze is voldoende robuust
om invulling van de taken van de missie mogelijk te maken. De
eindverantwoordelijkheid (Full Command) is te allen tijde een nationale
verantwoordelijkheid en berust bij de CDS, onder de politieke verantwoordelijkheid van de Minister van Defensie. De aangeboden capaciteit wordt
voor wat betreft de operationele aansturing in de bestaande
NAVO-commandostructuur ingebed.
Geschiktheid en beschikbaarheid krijgsmacht
Gepantserde civiele voertuigen en persoonlijke wapens vormen het
belangrijkste materieel voor de inzet en hiervoor bestaan geen beperkingen die een negatief effect hebben op de operationele gereedheid van
zowel de eenheid als de rest van de organisatie. De voertuigen worden
lokaal ingehuurd en het personeel wordt getraind op inzet met dit type
voertuig. Op het gebied van operationele gereedheid van de Force
Protection-eenheid betreft de grootste uitdaging schaarste aan bepaalde
typen munitie. Wel is het aantal oefeningen beperkt om ter plaatse de
schietvaardigheid op peil te houden. Dit voldoet echter aan de betreffende
regelgeving en naar verwachting heeft dit geen noemenswaardig effect
op de inzetbaarheid van de eenheid.
De voorgenomen inzet in een relatief lage dreigingsomgeving vermindert
de operationele gereedheid van een infanterie-eenheid voor reguliere
inzet in het hoge deel van het geweldsspectrum. Door de rotatieduur te
beperken tot vier maanden wordt dit effect gemitigeerd. Doordat
eenheden elkaar na een rotatie van vier maanden afwisselen, stroomt de
eenheid na afloop weer in het reguliere gereedstellingsproces.
Op het gebied van personele capaciteit heeft deze inzet vooral impact op
enkele schaarse categorieën personeel zoals verbindings- en geneeskundig specialisten, munitie- en materieelbeheerders, en automonteurs.
Met het stopzetten van de Force Protection-taak in Erbil ten behoeve van
OIR in mei 2023 is er niet zozeer sprake van toename, maar van gelijkblijvende druk op deze schaarse capaciteiten. Deze bijdrage heeft een
positieve impact op de personele gereedheid. Een internationale inzet is
van belang voor het personeel, omdat het bijdraagt aan motivatie en
ervaring.
Risico’s
Veiligheidsrisico’s
De dreiging tegen Nederlandse veiligheidsbelangen gaat in Bagdad en
omstreken op dit moment voornamelijk uit van indirect vuur en
gewapende drones afkomstig van aan Iran gelieerde sjiitische milities. De
dreiging van direct vuur van deze groeperingen is beperkt. ISIS is er sinds
juli 2021 niet meer in geslaagd een succesvolle aanslag te plegen in
Bagdad. Een sterke statelijke dreiging gaat uit van Iraanse en Russische
spionage- en cyberactiviteiten tegen NMI en het daaraan verbonden
personeel.
In Bagdad vormt ook civiele onrust een dreiging. In de afgelopen jaren zijn
demonstraties in Bagdad meer dan eens uitgelopen op gewelddadige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

12

confrontaties tussen opponenten onderling en met Iraakse ordehandhavers. Gezien de aanhoudende politieke en maatschappelijke onrust en
onvrede is het mogelijk dat ook toekomstige demonstraties escaleren in
(gewapend) geweld. Deze geweldsincidenten zijn waarschijnlijk niet direct
gericht tegen westerlingen. Het is echter mogelijk dat demonstraties effect
hebben op de veiligheid en werkzaamheden van de Nederlandse
presentie van (burgers en) militairen in Bagdad. De Force Protectioncompagnie kan enkel geweld toepassen ter zelfverdediging.
Medische risico’s, klimatologische omstandigheden, arbeidsomstandigheden
Er wordt voorzien in Nederlandse medische voorzieningen om de
eerstelijns gezondheidszorg te waarborgen. Bovendien zijn er op de
locaties in Bagdad afdoende medische voorzieningen – voornamelijk
Amerikaanse medische installaties – om de eenheden te kunnen ondersteunen. Bij de opdrachten van de Force Protection-eenheid zijn de
NAVO-tijdslijnen haalbaar, waarbij in sommige gevallen gebruik moet
worden gemaakt van ondersteuning van de Amerikaanse medische
afvoerketen.
Er is een verhoogd risico op letsel als gevolg van de klimatologische
omstandigheden in Irak. Het voornaamste risico betreft hitteziekte. Een
afdoende acclimatisatie programma conform Nederlandse richtlijnen
vormt de belangrijkste beheersmaatregel. De legering op Camp Union III
kent enkele gebreken waardoor kleine infrastructurele aanpassingen zijn
benodigd. Deze zullen zoals gemeld in aanloop naar de inzet van de
Nederlandse Force Protection-eenheid worden doorgevoerd, waardoor
deze arbeidsrisico’s afdoende zijn gemitigeerd.
Risico op burgerslachtoffers
Conform het non-combat karakter van NMI past de Force Protectioncompagnie enkel in uiterst geval geweld toe ter bescherming van het
eigen personeel en/of de NMI-adviseurs. Door de defensieve wijze van
optreden wordt het risico op burgerslachtoffers laag ingeschat. Defensie
minimaliseert de risico’s door te trainen op de juiste toepassing van
ethiek, Rules of Engagement en geweldsinstructie, waarbij de-escalatie en
het voorkomen van burgerslachtoffers centraal staan. Binnen de beperkte
dreiging van direct vuur door vijandelijke groeperingen of bij potentiële
civiele onrust bestaat het restrisico dat burgers onverhoopt betrokken
raken (bijv. cross-fire) in situaties waarbij de compagnie zich genoodzaakt
ziet geweld te gebruiken. Vanwege de geringe kans op geweldsaanwending volstaat het om wekelijks over activiteiten te communiceren via
de online «weekoverzichten Defensieoperaties» en reguliere voortgangsrapportages. Mocht er toch sprake zijn van geweldsaanwending wordt dit
daarin vermeld. Als dit leidt tot onderzoek naar een vermoeden van
burgerslachtoffers dan wordt de Kamer daarover – conform afspraak
(Kamerstuk 27 925, nrs. 723, 727 en 746) – afzonderlijk geïnformeerd.
Nazorg
Op alle uitgezonden Nederlandse militairen zijn de geldende regelingen
met betrekking tot nazorg van toepassing. Indien noodzakelijk of gewenst,
kunnen leden van een sociaal medisch team in het operatiegebied toezien
op het welzijn van de militairen. De inzet leidt niet tot een inbreuk op de
uitzendbescherming van militairen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

13

Monitoring, evaluatie & leren van inzet
Op basis van geleerde lessen van eerdere missiebijdragen is een
raamwerk ontwikkeld voor de monitoring en evaluatie van de Nederlandse bijdrage aan de diverse missies in Irak. Bij de monitoring wordt
zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij reeds bestaande (voortgangs)rapportages en informatiebronnen van Nederland en de missies, en
zullen er zowel kwantitatieve als kwalitatieve meetinstrumenten worden
gehanteerd. Er wordt, indien mogelijk, specifiek aandacht besteed aan de
mate waarin de Nederlandse bijdrage aansluit bij en bijdraagt aan de
operatiedoelstellingen van de missies.
Kwantitatieve indicatoren zijn bij uitstek geschikt om de directe bijdrage
(outputs) van de Nederlandse bijdrage te meten, bijvoorbeeld het aantal
verplaatsingen van de Force Protection-eenheden of het aantal
gesprekken dat adviseurs hebben gehad met Iraakse partners en
tegenhangers. Kwalitatieve indicatoren worden voornamelijk gebruikt om
de resultaten met betrekking tot de operatiedoelstellingen van de
Nederlandse bijdrage te meten (outcomes). Die worden gemeten aan de
hand van bestaande verslagen en rapportages. Bij het evalueren van deze
outcomes is het van belang oog te hebben voor het feit dat een causaal
verband tussen de Nederlandse bijdrage en de veiligheid en stabiliteit in
Irak niet te bewijzen valt. In zekere zin kan hetzelfde worden gezegd van
het optreden van NMI. De brede veiligheidssituatie in Irak wordt immers
bepaald door een veelheid van actoren en de regionale context, en er is
geen vergelijking mogelijk met een scenario waarin NMI niet actief zou
zijn geweest.
De verzamelde informatie uit monitoring en evaluatie zal gebruikt worden
om het «organisatieleren» te vergroten. Dit organisatieleren betreft twee
delen: het verzamelen van data die zorgen voor eventuele bijsturing of
aanpassing van de Nederlandse bijdrage en het toepassen van geleerde
lessen bij toekomstige bijdragen aan missies, ook als onderdeel van de
geïntegreerde benadering die Nederland nastreeft. Deze wijze van
monitoring, evaluatie en leren gebeurt naast de parlementaire verplichtingen gekoppeld aan de artikel 100-procedure, zoals de jaarlijkse
voortgangsrapportage.
Als de inzet wordt beëindigd volgt een onafhankelijk uitgevoerde
eindevaluatie, conform moties Bosman c.s. (d.d. 11 februari 2020,
Kamerstuk 27 925, nr. 699) en van de leden Kerstens en Van Ojik (d.d.
11 februari 2020, Kamerstuk 27 925, nr. 697).
Financiën
De totale geraamde uitgaven voor de militaire inzet in Irak in 2024 komen
uit op 49 miljoen euro en worden gefinancierd uit het Budget Internationale Veiligheid. Civiele inzet wordt gefinancierd vanuit het meerjarige
budget dat via het stabiliteitsfonds is gereserveerd voor de civiele missie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

14

pool (BZ) en vanuit de voor politie-inzet gereserveerde HGIS middelen. De
kosten voor uitzendingen vanuit de civiele missiepool en politie-inzet
(JenV) zijn in totaal geraamd op circa 1 miljoen euro per jaar.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra
De Minister van Defensie,
K.H. Ollongren
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.N.A.J. Schreinemacher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 27 925, nr. 943

15