Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 398

Maatregelen verkeersveiligheid

Nr. 997

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 april 2022
Uw Kamer heeft verzocht om inzicht in de investeringen van Rijk,
provincies en gemeenten in een veilige weginrichting in de afgelopen tien
jaar en de informatie voorafgaand aan het Commissiedebat Verkeersveiligheid van 20 april 2022 te ontvangen. Met deze brief reageer ik op dit
verzoek.
Algemene reflectie
Een veilige weginrichting is een belangrijke voorwaarde om de risico’s op
een verkeersongeval zoveel mogelijk te verminderen. Een veilig ingerichte
weg kan ongevallen voorkomen en de letselernst van ongevallen
beperken. De afgelopen jaren heeft het Rijk geïnvesteerd in verkeersveiligere rijkswegen. Dit geldt ook voor provincies, gemeenten en waterschappen in de verkeersveiligheid van regionale en lokale wegen.
Daarmee zijn nog niet alle risicovolle situaties aangepakt. Ook de
komende jaren zullen infrastructurele investeringen nodig zijn door alle
wegbeheerders. In het coalitieakkoord is om deze reden geld vrijgemaakt
voor het veiliger maken van Rijks-N-wegen (€ 200 mln.). Om een impuls
te geven aan de verkeersveiligheid van het onderliggend wegennet komt
de komende jaren vanuit het Rijk via de investeringsimpuls verkeersveiligheid (€ 500 mln. tot 2030) geld beschikbaar voor provincies, gemeenten
en waterschappen. Hiermee kunnen stappen gezet worden in het verder
verbeteren van de verkeersveiligheid want de opgave blijft groot.
Uitgangspunt van het verkeersveiligheidsbeleid is de risico-gestuurde
aanpak van het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV2030). Door
risico» s beter in beeld te hebben, kunnen wegbeheerders effectieve
maatregelen nemen om de verkeersveiligheid te bevorderen. Data zijn
daarvoor essentieel, bijvoorbeeld over het gebruik en de veiligheid van
wegen en fietspaden. De komende jaren wordt verder ingezet op het
verzamelen en ontsluiten van deze data voor alle wegbeheerders. Voor
het vergroten van de verkeersveiligheid blijven – naast een veilige

kst-29398-997
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 398, nr. 997

1

weginfrastructuur – veilige voertuigen en vooral ook het individuele
gedrag van verkeersdeelnemers onverminderd van belang. Daarom wordt
de komende jaren ingezet op maatregelen zoals gedragscampagnes. Ook
ondersteunen VVN, TeamAlert en het Kennisnetwerk SPV – met subsidie
van mijn ministerie – medeoverheden en maatschappelijke organisaties
bij de aanpak van verkeersonveiligheid.
In deze brief wordt – voor zover daarover landelijk betrouwbare gegevens
te verkrijgen zijn – ingegaan op uw verzoek. Hierbij wordt onderscheid
gemaakt tussen wegen in beheer van het Rijk (hoofdwegennet) en wegen
in beheer van gemeenten, provincies en waterschappen (onderliggend
wegennet). Voor dit onderliggend wegennet is geen landelijk beeld
beschikbaar.
Wegen in beheer van het Rijk
In de afgelopen tien jaar is op verschillende manieren geïnvesteerd in
veilige weginrichting van rijkswegen. Het betreft investeringen vanuit het
programma «Meer Veilig», specifieke verkeersveiligheidsprojecten als
onderdeel van het Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en
Transport (MIRT) en maatregelen in het kader van de Aanpak Kritische
Ontwerpelementen (AKOE). Hieronder wordt per onderdeel beschreven
om welke bedragen het gaat.
Meer Veilig
Vanuit verschillende tranches van het programma «Meer Veilig» zijn
gerichte maatregelen uitgevoerd om de weginrichting van rijkswegen
veiliger te maken. Dit gaat bijvoorbeeld om het aanleggen van rotondes,
aanpassen van belijning en het aanleggen van geleiderail. In de beleidsdoorlichting uit 2017 van begrotingshoofdstuk XII, artikel 14 (Wegen en
Verkeersveiligheid)1 is reeds gerapporteerd over de uitgaven voor Meer
Veilig in de periode 2011–2015. Het betreft de begrote bedragen voor de
pakketten Meer Veilig 1, 2 en 3. Op eenzelfde wijze is in onderstaande
tabel een overzicht gegeven van de bedragen in de periode 2011–2022.
Daarin zijn ook de bedragen opgenomen die in betreffende periode
begroot waren voor het vervolgprogramma Meer Veilig (Veilige Bermen
A- en N-wegen, waaronder ook een deel van de € 25 miljoen die door het
vorige Kabinet beschikbaar is gesteld voor het verbeteren van de
bermveiligheid op Rijks-N-wegen). De begrote bedragen per jaar wijken af
van de daadwerkelijk gerealiseerde uitgaven per jaar, omdat projecten
bijvoorbeeld over meerdere jaren zijn uitgevoerd. Dat betekent dat er ook
in jaren waarin de begroting op 0 staat, uitgaven zijn gerealiseerd met
middelen afkomstig uit voorgaande jaren.
Tabel: begroting Meer Veilig (totaaloverzicht Meer Veilig 1, 2, 3 en vervolgprogramma Meer Veilig), periode 2011–2022 (bedragen x
€ 1.000)
Jaar

2011

2012

2013

2014

2015

2016

Begroting

5.064

20.316

27.029

0

6.575

10.179

Jaar
Begroting

2017
10.296

2018
10.453

2019
0

2020
500

2021
39.576

2022
17.296

CUMULATIEF (2011–2022)

165.943

1

Kamerstuk 32 861, nr. 27.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 398, nr. 997

2

MIRT-projecten EuroRAP N57-N59 en N35 Wijthmen-Nijverdal
Naast de uitgaven aan «Meer Veilig» zijn er als onderdeel van het MIRT
enkele specifieke verkeersveiligheidsprojecten geprogrammeerd op
rijkswegen. De projecten EuroRAP N57-N59 en N35 Wijthmen-Nijverdal
worden de komende jaren uitgevoerd. In de periode tot en met 2021 zijn
slechts beperkt uitgaven gedaan voor beide projecten. In de periode tot en
met 2021 was voor deze projecten (afgerond) 3,6 miljoen begroot voor
EuroRAP N57-N59 en 3,0 miljoen voor N35 Wijthmen-Nijverdal.
Maatregelen in het kader van de Aanpak Kritische Ontwerpelementen
Met het project Aanpak Kritische Ontwerpelementen (AKOE) zijn
veiligheidsmaatregelen getroffen als onderdeel van de landelijke
snelheidsverhoging naar 130 km/u die per 2012 werd ingevoerd. Deze
maatregelen zijn gerealiseerd voorafgaand aan de invoering van de
nieuwe maximumsnelheid. In totaal bedroegen de uitgaven aan de
AKOE-maatregelen € 21 miljoen.2
Verkeersveiligheid als onderdeel van projecten
Naast de hiervoor genoemde investeringen, zijn de afgelopen tien jaar
vanuit het Infrastructuurfonds ook als onderdeel van aanlegprojecten,
vervanging en renovatie en beheer en onderhoud investeringen gedaan in
een veilige weginrichting. Bij aanleg en vervanging en renovatie zijn
daarbij de meest recente richtlijnen ten aanzien van veilig wegontwerp
(zoals bijvoorbeeld vervat in de Richtlijn Ontwerp Autosnelwegen) het
uitgangspunt. Hier kan beargumenteerd van worden afgeweken,
bijvoorbeeld als iets technisch niet mogelijk is, ruimtelijk niet inpasbaar is
of niet doelmatig is. Daar kan bijvoorbeeld sprake van zijn als een viaduct
dat vervangen moet worden wel kan worden aangepast conform de
meest recente richtlijn, maar voor verbreding van het wegprofiel conform
dezelfde richtlijn niet voldoende ruimte bestaat. De aanleiding voor
dergelijke projecten is echter vaak breder dan verkeersveiligheid en de
scope daarmee ook. Zo vormt het verbeteren van de doorstroming vaak
aanleiding voor wegverbreding. Het is daarom niet nader te specificeren
welk bedrag als onderdeel van investeringen in dergelijke projecten vanuit
het Infrastructuurfonds de afgelopen tien jaar is besteed aan veilige
weginrichting.
In de monitor «Veilig Over Rijkswegen» wordt wel gemonitord in hoeverre
gerealiseerde trajecten bijdragen aan het verbeteren van de verkeersveiligheid. Uit de meest recente editie (Veilig over Rijkswegen 2020)3 blijkt
dat op trajecten (Tracébesluit en realisatie vóór 2017) van autosnelwegen
weliswaar een afname van het ongevalsrisico zichtbaar was, maar niet
sterker dan op alle rijkswegen. Op autowegen is wel een sterkere afname
van het ongevalsrisico zichtbaar op tracébesluit-trajecten t.o.v. alle
autowegen binnen het rijkswegennet. Hierbij dient opgemerkt te worden
dat alleen is gekeken naar effecten op de trajecten zelf. Met aanleg of
uitbreiding van nieuwe (rijks)wegen veranderen ook de verkeersstromen
op het onderliggend wegennet, doordat meer mensen bijvoorbeeld
gebruik zullen maken van een nieuwe rijksweg in plaats van het onderliggend wegennet. Omdat het onderliggend wegennet daarmee minder
druk wordt, is de verwachting dat er daar een positief verkeersveiligheidseffect optreedt.

2
3

Aanhangsel Handelingen II 2015/16, nr. 2407
Gepubliceerd op de Rijkswaterstaat Rapportendatabank

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 398, nr. 997

3

Wegen in beheer van gemeenten, provincies en waterschappen
Gemeenten, provincies en waterschappen zijn zelf verantwoordelijk voor
investeringen in de verkeersveiligheid op hun wegen (het onderliggend
wegennet). Het uitvoeren van een landelijk onderzoek naar deze investeringen is gecompliceerd en niet goed mogelijk, onder meer omdat
investeringen in een veilige weginrichting vaak meegenomen worden als
onderdeel van aanlegprojecten, vervanging en renovatie en beheer en
onderhoud. In de begroting is niet nader gespecificeerd welk bedrag als
investering in de verkeersveiligheid kan worden beschouwd. Dit beeld
wordt onderschreven door VNG en IPO.
Duidelijk is dat de opgave op het onderliggend wegennet aanzienlijk is.
Circa 80% van de verkeersslachtoffers valt op dergelijke wegen4. Het Rijk
heeft daarom in 2019 € 500 mln. tot 2030 gereserveerd om een impuls te
geven aan de verkeersveiligheid van wegen in beheer van gemeenten,
provincies en waterschappen. Dit geld wordt in verschillende tranches
weggezet naar de medeoverheden. Een eerste tranche is in 2020
uitgekeerd. In deze tranche hebben circa 200 overheden een rijksbijdrage
ontvangen voor het nemen van infrastructurele verkeersveiligheidsmaatregelen, zoals het aanleggen van fietspaden, veilige oversteekplaatsen en
rotondes. In totaal betrof de rijksbijdrage € 165 mln. Op dit moment wordt
gewerkt aan de tweede tranche. Voor deze tweede tranche is € 100 mln.
beschikbaar. Naar verwachting kunnen medeoverheden vanaf 1 juli 2022
een rijksbijdrage aanvragen van maximaal 50% voor infrastructurele
verkeersveiligheidsmaatregelen.
Naast de investeringsimpuls verkeersveiligheid heeft het Rijk in 2020 € 25
mln. beschikbaar gesteld voor provincies om de bermen verkeersveiliger
te maken (regeling specifieke uitkeringen N-wegen).
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
M.G.J. Harbers

4

SWOV, Staat van de Verkeersveiligheid 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 398, nr. 997

4