Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 653

Het Nederlands buitenlands beleid ten aanzien
van Latijns-Amerika en de Cariben

Nr. 33

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BUITENLANDSE ZAKEN EN VAN
BINNENLANDSE ZAKEN EN KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 juli 2017
Deze brief gaat in op het verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van 29 juni jl., waarin om een reactie wordt gevraagd op de
actuele gebeurtenissen in Venezuela, de maatregelen van Nederland en
de Europese Unie om druk uit te oefenen op het regime, de gevolgen van
de situatie in Venezuela voor de Caribische delen van het Koninkrijk (met
name de komst van vluchtelingen), en over de asielprocedures op de drie
betrokken eilanden (conform de toezegging van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkszaken tijdens het Algemeen Overleg van
17 mei jl.) (Kamerstuk 29 653, nr. 32).
Daarnaast informeert het kabinet u, zoals op 17 mei jl. tijdens het
Algemeen Overleg over de situatie in Venezuela is toegezegd, over (1) het
bespreken van Venezuela in de VN-Veiligheidsraad, (2) de missie van het
Europees Bureau voor Humanitaire Hulp (ECHO) naar Venezuela, (3) de
mogelijkheden om humanitaire hulp te verstrekken, (4) het toepassen van
de initiatiefwet m.b.t. het belemmeren van noodhulp, (5) de werkwijze van
de Kustwacht en (6) de verduidelijking van asielprocedures op Aruba,
Curaçao en Bonaire.
Actuele situatie
Sinds het Algemeen Overleg over Venezuela dd. 17 mei jl. is de situatie
nog altijd zeer somber. Op economisch, humanitair en politiek gebied
heeft een verdere verslechtering van de situatie plaats gehad. Demonstraties bepalen nog altijd het straatbeeld en het geweld neemt verder toe.
Inmiddels zijn bij deze protesten rond de 80 doden en duizenden
gewonden gevallen.
De spanning is de afgelopen week verder toegenomen. Op 27 juni jl. vond
een actie plaats waarbij vanuit een helikopter schoten zouden zijn gelost

kst-29653-33
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 653, nr. 33

1

en granaten afgevuurd op het Ministerie van Binnenlandse Zaken en het
Hooggerechtshof in Caracas. De actie werd opgeëist door een nog
onbekende groep die claimt uit militairen, politiefunctionarissen en
burgers te bestaan. De actie werd door de Venezolaanse regering
getypeerd als een couppoging. Het kabinet heeft geen eigenstandige
informatie die dit bevestigt. President Maduro noemde het een
gewapende terroristische aanslag op de instituten van het land. Hij
waarschuwde voor oorlog als zijn regering door protesterende tegenstanders gewelddadig wordt omvergeworpen. De Venezolaanse regering
voert de druk op de oppositie en andere critici verder op.
Een belangrijke criticus van het regime is de procureur-generaal, Louisa
Ortega. Eind maart sprak zij zich krachtig uit tegen het Hooggerechtshof
dat besloten had de bevoegdheden van het parlement over te nemen. Op
verschillende manieren wordt de procureur-generaal inmiddels in haar
bevoegdheden beperkt. Zo zijn haar activa bevroren en heeft zij een
reisverbod opgelegd gekregen. Het VN-mensenrechtenkantoor heeft
middels een verklaring laten weten deze maatregelen zeer zorgwekkend te
vinden.
Begin juni riep de procureur-generaal de Venezolanen op zich te verzetten
tegen het besluit van de regering om de Grondwet te herschrijven. Met de
grondwetgevende vergadering wordt in haar ogen de ontmanteling van
de democratie voltooid en worden alle rechtsregels met voeten getreden.
Op 30 juli vinden de verkiezingen plaats voor deze grondwetgevende
vergadering. De spelregels voor de wijze van de verkiezing zijn de
afgelopen weken veelvuldig bijgesteld. Zo wordt een groot deel van de
kiezers die in het kiesregister voorkomen uitgesloten en zou de huidige
opzet leiden tot een relatief grote vertegenwoordiging van regeringsgezinde kandidaten. Tal van juridisch deskundigen zijn van mening dat dit
haaks staat op het grondwettelijk vereiste dat alle kiezers moeten worden
geraadpleegd over het bijeenroepen van een grondwetgevende vergadering. Met die vergadering wordt het parlement, waar de oppositiepartijen een meerderheid hebben, buiten spel gezet. De oppositiepartijen
hebben aangegeven niet deel te zullen nemen aan de verkiezing. Grote
zorgen zijn ook geuit over de mogelijke uitkomsten van de grondwetgevende vergadering ten aanzien van de democratisch verkozen instellingen. In aanloop naar 30 juli heeft de VS de internationale gemeenschap
opgeroepen om de druk op Venezuela op te voeren.
Mede op initiatief van Nederland heeft de EU zich op 28 juni jl., naar
aanleiding van de recente ontwikkelingen, opnieuw uitgesproken over de
situatie in Venezuela. In een verklaring worden partijen opgeroepen de
crisis te beëindigen en polarisatie in het land te voorkomen. Daarnaast
roept de EU op om de Grondwet, democratische principes van de
rechtsstaat, mensenrechten en fundamentele vrijheden te respecteren.
Een vreedzame eind van dit conflict kan alleen door dialoog, politieke wil
en moed (zie link: Spokesperson’s statement on the situation in Venezuela
– European External Action Service). Nederland dringt er al enige tijd op
aan dat de EU opties in kaart brengt waarmee een bijdrage kan worden
geleverd aan een vreedzame oplossing van de crisis. Hierbij worden alle
opties open gehouden. Binnen de EU heeft hierover inmiddels overleg
plaats. In dit verband dringt NL er op aan dat de EU een proactieve rol op
zich neemt in multilaterale fora en een sterk signaal afgeeft over de
mensenrechteschendingen.
Het Koninkrijk, vertegenwoordigd door Minister-President Rhuggenaath
van Curaçao, heeft tijdens een bijeenkomst van de Organisatie van
Amerikaanse Staten (19-21 juni, Cancun, Mexico), sterke zorgen geuit over
de politieke, economische, sociale en humanitaire ontwikkelingen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 653, nr. 33

2

Venezuela en het belang van regionale samenwerking benadrukt om tot
een vreedzame oplossing te komen. MP Rhuggenaath besprak op verzoek
van Minister Koenders de situatie in Venezuela ook met landen uit de
regio, waaronder Mexico, Peru en Panama.
Het Kabinet blijft de ontwikkelingen op de voet volgen. Hierover is
uiteraard ook regelmatig contact met de Caribische Koninkrijkslanden,
zoals tijdens recente (kennismakings)gesprekken tussen leden van het
kabinet en Minister-President Rhuggenaath van Curaçao.
Gevolgen Caribische Koninkrijks(ei)landen
Het beeld zoals tijdens het Algemeen Overleg over Venezuela van 17 mei
jl. geschetst voor wat betreft migratie vanuit Venezuela naar de Caribische
Koninkrijks(ei)landen is sindsdien ongewijzigd. Migratie vanuit Venezuela
gaat vooral naar de buurlanden. Wel blijft sprake van een beperkte illegale
migratie naar het Koninkrijk. In de eerste zes maanden van 2017 heeft de
Kustwacht 122 migranten onderschept.
De autoriteiten van de (ei)landen van het Koninkrijk maken zich zorgen
over het aantal illegale Venezolanen op de (ei)landen. Ook is binnen het
Koninkrijk al geruime tijd nauw contact gericht op het ontwikkelen van
een crisisplan mocht het toch tot een forse toename van migranten
komen. Daarbij wordt opgemerkt dat niet alle illegalen aankomen per
boot. Zoals eerder aangegeven betreft het grootste deel van het probleem
de zogenaamde illegale «overstay», waarbij men op legale wijze het land
binnenkomt, maar vervolgens niet terugkeert bij het einde van het
toegestane verblijf. De autoriteiten van Aruba en Curaçao trachten de
komst van illegale immigranten te ontmoedigen via onder andere een
geïntensiveerde inzet op opsporing, handhaving en uitzetting. Sinds 2016
heeft de Kustwacht haar patrouilles geïntensiveerd.
Op het moment van het Algemeen Overleg van 17 mei jl. vond een
werkbezoek plaats aan Aruba, Curaçao en Bonaire vanuit de ministeries
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Buitenlandse Zaken, Defensie
en Veiligheid en Justitie, waarbij onder andere gekeken is naar de
noodplannen van Aruba, Curaçao en Bonaire. Op dit moment wordt i.s.m.
de Benedenwindse (ei)landen de follow-up ter hand genomen.
Hieronder wordt ingegaan op de toezeggingen, zoals deze gedaan zijn
tijdens het Algemeen overleg over Venezuela op 17 mei jl.
Toezegging (1) informeren over de bespreking van de situatie in
Venezuela in de VN-Veiligheidsraad.
Op 17 mei jl. werd op voorspraak van de VS de situatie in Venezuela
besproken in de VN-Veiligheidsraad onder het agenda punt any other
business. De VS droeg het punt aan om de leden van de Raad te informeren over de kritieke situatie in Venezuela en om de internationale druk
op te voeren. De VS pleitte niet voor ingrijpen van de Veiligheidsraad. Het
is onwaarschijnlijk dat de situatie in Venezuela op korte termijn op de
agenda van de Veiligheidsraad zal komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 653, nr. 33

3

Toezegging (2) informeren over resultaten van de humanitaire
missie van ECHO naar Venezuela en toezegging (3) bespreken van
de mogelijkheden van humanitaire hulp aan Venezuela met de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
De Europese Unie heeft herhaaldelijk humanitaire steun aangeboden aan
de Venezolaanse autoriteiten. Tijdens een bezoek van de Venezolaanse
viceminister van Buitenlandse Zaken Gil aan Brussel op 29 mei jl. heeft
Venezuela hulp van Europese lidstaten – in de vorm van medicijnen –
verwelkomd. ECHO verleent echter alleen grootschalige steun indien
onafhankelijk is vastgesteld wat de noden zijn. Dit gebeurt op basis van
een zogenaamd needs-assessment, waarmee de noden van de Venezolaanse bevolking in kaart worden gebracht en kan worden bezien of het
bieden van hulp mogelijk is. Venezuela heeft tot dusver geen
toestemming verleend aan ECHO om in Venezuela een needs-assessment
uit te voeren. Hiermee belemmert Venezuela grootschalige steun van
ECHO en blijft deze beperkt tot kleinschalige hulp via lokale organisaties
ter verbetering van de humanitaire situatie.
De mogelijkheden voor het verlenen van humanitaire hulp zijn in de
huidige context beperkt. Voordat grootschalige humanitaire hulp geleverd
kan worden door de internationale gemeenschap moet een land allereerst
erkennen dat er sprake is van een humanitaire crisis. Daarna zal het een
internationaal hulpverzoek moeten doen. Vooralsnog ontkent Venezuela
een humanitaire crisis en is er geen internationaal hulpverzoek gedaan.
Vanuit de VN, de Europese Unie, maar ook door de regio wordt de
Venezolaanse regering aangesproken op haar verantwoordelijkheid en
opgeroepen om humanitaire hulp toe te laten. Ook Nederland dringt er bij
de Venezolaanse autoriteiten op aan om hulp toe te laten en uit daarbij
zorgen over toenemende armoede en ondervoeding.
Toezegging (4) informeren bij de Minister van Veiligheid en
Justitie over de toepassing van de voorgestelde initiatiefwet die
het belemmeren van het geven van noodhulp, ook in een ander
land, strafbaar stelt
N.a.v. van de motie Sjoerdsma (april, 2015) is een wijziging van de Wet
internationale misdrijven voorbereid. De Raad van State heeft inmiddels
zijn advies over deze wijziging uitgebracht. Het wetsvoorstel voorziet in de
uitbreiding van artikel 6, derde lid, van de Wet internationale misdrijven
door het belemmeren van humanitaire hulp in een niet-internationaal
gewapend conflict strafbaar te stellen als internationaal misdrijf. De tekst
van de voorgestelde bepaling is identiek aan de reeds in artikel 5, vijfde
lid, onder l, opgenomen strafbaarstelling in geval van een internationaal
gewapend conflict. Ook voor de strafhoogte wordt aangesloten bij de al
bestaande strafbepaling: gevangenisstraf van ten hoogste vijftien jaren.
Het voorstel wordt op korte termijn ingediend bij de Tweede Kamer.
Of het weigeren van humanitaire hulp door de Venezolaanse regering
onder deze wetgeving zou kunnen vallen is in eerste instantie aan de
politie en het openbaar ministerie en uiteindelijk aan de onafhankelijke
rechter. Het past het kabinet niet om daarover te speculeren. In algemene
zin kan over de rechtsmacht op grond van de Wet internationale
misdrijven worden gezegd dat Nederland rechtsmacht heeft over buiten
Nederland gepleegde internationale misdrijven als deze begaan zijn door
een Nederlander of tegen een Nederlander, of in geval van een verdachte
zonder Nederlandse nationaliteit, als deze zich in Nederland bevindt. Het
betreffende misdrijf ziet alleen op het belemmeren van humanitaire hulp
tijdens een gewapend conflict; hiervan is in Venezuela geen sprake.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 653, nr. 33

4

Toezegging (5) beschrijven werkwijze van de Kustwacht
De Kustwacht is een uniek samenwerkingsverband tussen de vier landen
van het Koninkrijk der Nederlanden. Dit samenwerkingsverband geeft
sinds 1996 inhoud aan het gezamenlijke belang van de landen van het
Koninkrijk bij een slagvaardig en effectief optreden op zee in het kader van
de maritieme rechtshandhaving in het Caribische gebied. Dat gezamenlijke belang komt ook tot uitdrukking in de taken van de Kustwacht, bij het
bestrijden van mensensmokkel, mensenhandel en illegale immigratie
(bijvoorbeeld afkomstig uit Venezuela). Hierbij is goede samenwerking
met onder andere de immigratiediensten (zoals het wederzijds uitwisselen
van informatie) van groot belang.
Migratiebeleid behoort tot de autonome bevoegdheden van de Caribische
landen van het Koninkrijk. Zij hebben hiervoor verschillende instrumenten
tot hun beschikking binnen de vreemdelingen- en rechtshandhavingsketen. De Kustwacht is één schakel in deze keten.
De Kustwacht beschikt over een walradarsysteem op de Benedenwindse
eilanden dat de inzet van de varende en vliegende eenheden ondersteunt.
Op het Reddings en Coördinatie Centrum (RCC) op Marinebasis Parera
wordt met gebruik van het walradarsysteem toezicht gehouden op de
wateren rondom de eilanden. Hiermee leveren zij een significante bijdrage
aan het detecteren van smokkelboten uit Venezuela. Op het RCC wordt de
coördinatie gedaan van de inzet van de patrouilleboten (cutters), de snelle
boten voor onderschepping van vaartuigen (Super RHIB’s), alsook van de
luchtverkennende capaciteit van de DASH-patrouillevliegtuigen en AW139
helikopters. Daarnaast heeft de Kustwacht eveneens het stationsschip van
de Koninklijke Marine voor een gedeelte van de beschikbare tijd tot haar
beschikking.
Hoewel sprake is van een toename van het aantal aangehouden illegale
immigranten ten opzichte van voorgaande jaren, zijn er op dit moment
geen concrete aanwijzingen die duiden op een aanstaande grote
vluchtelingestroom. Migranten uit Venezuela die het Caribisch deel van
het Koninkrijk illegaal proberen te bereiken, doen dit om daar tijdelijk in
een inkomen te voorzien om vervolgens veelal weer terug te keren. Zij
proberen de Benedenwindse eilanden doorgaans per boot te bereiken. De
Kustwacht heeft als taak deze vaartuigen op te sporen. Bij het detecteren
van vaartuigen vindt er een gecoördineerde inzet plaats van de
beschikbare middelen van de kustwacht om het vaartuig op zee te
onderscheppen. Na het onderscheppen worden het vaartuig en aangetroffen personen overgebracht naar één van de nautische steunpunten op
Curaçao (Marinebasis Parera) of Aruba (Marinierskazerne Savaneta). Daar
worden de personen na een veiligheidsfouillering overgedragen aan de
lokale Korps Politie Diensten. Vervolgens zijn de landen zelf verantwoordelijk voor de verdere afhandeling van de aangetroffen personen conform
lokale asiel- en migratieprocedures.
Toezegging (6) verduidelijken van de asielprocedures op Aruba,
Curaçao en Bonaire in samenwerking met de Staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie
Voor dit antwoord verwijs ik terug naar het antwoord dat reeds gegeven is
in de reactie d.d. 4 april 2017 naar aanleiding van de Kamervragen van het
lid Sjoerdsma (D66) (Aanhangsel Handelingen II 2016/17, nr. 1565).
De toelating van vreemdelingen betreft een landsaangelegenheid en valt
in het land Curaçao onder de politieke verantwoordelijkheid van de
Minister van Justitie van Curaçao. Er is geen wetgeving in Curaçao met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 653, nr. 33

5

betrekking tot het verlenen van asiel. Curaçao is wel gehouden aan art. 3
van het Europees Verdrag voor de bescherming van de Rechten van de
Mens (EVRM; verbod op onmenselijke behandeling). In het geval van een
asielverzoek in Curaçao is de procedure dat de overheid in contact treedt
met het Rode Kruis en de UNHCR. Asielzoekers dienen een asielaanvraag
in bij de UNHCR, door tussenkomst van het Rode Kruis Curaçao die de
aanvragen registreert en een eigen administratie bijhoudt. Gedurende het
onderzoek van de UNHCR wordt de asielzoeker het land niet uitgezet.
Tijdens de onderzoeksperiode ontvangt de asielzoeker een document van
de UNHCR dat aangeeft dat een verzoek tot asiel is ingediend en dat
onderzoek naar de status van de vreemdeling gaande is. De asielzoeker
krijgt toegang tot het land voor de periode waarin de asielprocedure via
UNHCR loopt. Dit is een gedoogstatus maar geen (tijdelijke) verblijfsvergunning. Indien de asielzoeker door de UNHCR wordt erkend als
vluchteling zal de UNHCR hem/haar voordragen voor hervestiging naar
een derde land. Door de International Organisation for Migration (IOM)
wordt hulp geboden om te zoeken naar een veilig onderkomen in het
buitenland, derhalve niet in Curaçao.
In Aruba is de asielprocedure wettelijk vastgelegd. Aruba is aangesloten
bij het Protocol Vluchtelingenverdrag (1967) en het EVRM. Een asielbeoordelingscommissie heeft de bevoegdheid de Minister van Integratie te
adviseren over het al dan niet toekennen van asiel. Er is geen officiële
opvang: mede daarom krijgt een asielzoeker voor de duur van de
asielprocedure op verzoek een vergunning tot tijdelijk verblijf en mag
hij/zij werken. Het Rode Kruis, in deze fungerend als liaison voor de
UNHCR, verstrekt in bepaalde gevallen opvang aan de asielaanvrager.
In Caribisch Nederland en dus Bonaire zijn het Vluchtelingenverdrag en
het EVRM van toepassing. Artikel 12a van de Wet Toelating en uitzetting
BES biedt de mogelijkheid om een verzoek om bescherming in te dienen
bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst Caribisch Nederland (IND CN).
Indien door de IND CN een aanvraag om bescherming wordt toegewezen
kan aan betrokkene een verblijfsvergunning voor bepaalde tijd in verband
houdend met bescherming worden verleend.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 653, nr. 33

6