Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

31 288

Hoger Onderwijs-, Onderzoek- en
Wetenschapsbeleid

Nr. 286

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR
EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 april 2012
Bij het ordedebat van 28 maart jl. heeft uw Kamer gevraagd om een brief
in verband met de berichtgeving van het Hoger Onderwijs Persbureau
(HOP) dat uit onderzoek van de NVAO blijkt dat er rechtenfaculteiten zijn
waar de docent-studentratio 1 op 51 is. Hierbij doe ik u de brief toekomen.
Aanleiding voor genoemde berichtgeving is de afronding van de
accreditatiebesluiten ten aanzien van de opleidingen in het cluster
Rechtsgeleerdheid. Ik zal in deze brief eerst nader op deze besluiten
ingaan. Daarna zal ik meer specifiek ingaan op de docent-studentratio van
de Rechtenopleidingen.
Besluitvorming NVAO
De accreditatiebesluiten van de NVAO zijn gebaseerd op rapportages van
een visitatiepanel (samengesteld uit onafhankelijke hoogleraren en andere
experts) over de kwaliteit van de wo-bachelor -en masteropleidingen
Rechtsgeleerdheid, die zijn uitgevoerd in de periode 2010–2011. In de
bevindingen van het panel tekenen zich clusterbreed aandachtspunten af,
waaronder een laag studiesucces/onderwijsrendement. Nadat het panel
had vastgesteld, dat de opleidingen op deze punten verbetermaatregelen
hadden genomen en het panel daarin vertrouwen had uitgesproken, heeft
de NVAO overleg gevoerd met de decanen van de verschillende Rechtenfaculteiten en de rectoren van de betreffende universiteiten. Op grond van
de visitatierapporten en gesprekken is de NVAO tot de conclusie gekomen,
dat de kwaliteit van de opleidingen voldoende was en er geen basis was
voor een eventueel besluit tot hersteltrajecten (met uitzondering van één
opleiding). Tegelijkertijd is er door de NVAO gezocht naar een vormgeving
van scherpe, niet-vrijblijvende afspraken over de voortgaande verbetering
van de kwaliteit, met name op het eerder genoemde punt van studiesucces. Die is gevonden in de prestatieafspraken, die ik in september a.s.
zal afsluiten met de universiteiten en die mede betrekking hebben op

kst-31288-286
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 288, nr. 286

1

rendementen en onderwijsintensiteit. Ik zal daarop aan het einde van deze
brief nader ingaan. De NVAO zal kunnen beschikken over de rapportages
van de universiteiten in het kader van de prestatieafspraken. Als deze
rapportages daartoe aanleiding geven, zal de NVAO nader onderzoek bij
de opleidingen verrichten. In het nieuwe accreditatiestelsel dat sinds
januari 2011 van kracht is, kan de NVAO immers tussentijds onderzoek
doen als de NVAO daartoe gerede aanleiding ziet.
In de berichtgeving van het HOP is verder aandacht besteed aan kritiek op
het eindniveau van de bacheloropleidingen. Naar aanleiding hiervan merk
ik op, dat door visitatiepanels het eindniveau van één van de opleidingen
ter discussie is gesteld en dat de NVAO daarover geen positief besluit
heeft genomen (maar een hersteltraject is gestart). Voor de andere
opleidingen geldt dat inderdaad kritische opmerkingen zijn gemaakt over
bachelorscripties, maar dat de panels daaruit niet de conclusie trekken dat
het eindniveau van de opleidingen rammelt. De NVAO wijst de betreffende opleidingen expliciet op deze kritiekpunten. Het visitatieoordeel
over de andere onderwerpen van het accreditatiekader, behalve het facet
«onderwijsrendement», is positief. Ik wil bovendien benadrukken dat een
positief oordeel over het eindniveau niet wil zeggen dat er geen verbeteringen mogelijk zijn. Het expliciet benoemen en behandelen daarvan
beschouw ik juist als een belangrijke meerwaarde van (clustergewijze)
visitaties.

1

Het betreft hier om precies te zijn de ratio
student/wetenschappelijk personeel onderwijs
(met een theoretisch onderwijsdeel van
47,5%), zoals ook verwoord in de evaluatie
van de meerjarenafspraken studiesucces en
kwaliteit (Kamerstukken II, 31 288, nr. 191,
2010–2011). Daarbij moet overigens de
diversiteit van het wetenschappelijk onderwijs
wel in acht worden genomen. Staf-studentratio’s van grootschalige opleidingen zijn niet
één-op-één te vergelijken met die van kleine
opleidingen.

Rendementen en staf-studentratio
Het gemiddelde rendement van de bacheloropleidingen in de Rechten
bedraagt 56,8% na vier jaar (nominaal plus één). Het gaat hier om precies
te zijn om het aandeel voltijd bachelorstudenten dat binnen vier jaar de
bachelor afrondt van de (voltijd) herinschrijvers (d.w.z. de studenten die
zich in het tweede jaar opnieuw hebben ingeschreven voor de Rechtenopleiding). Dit percentage ligt rond het gemiddelde percentage van
wo-bacheloropleidingen (55–60% na vier jaar). Landelijk is de uitval van
voltijd eerstejaars bachelorstudenten in de rechten bijna 24% en de switch
(d.w.z. de studenten die na één jaar studie overstappen naar een andere
opleiding) bijna 13%. Deze percentages liggen boven het landelijk
gemiddelde (17,7% resp. 6,6%).
Zorgwekkend vind ik de lage staf-studentratio, die in de visitatierapporten
wordt geconstateerd. De Rechtenopleidingen wijken op dit punt af van de
(voor universiteiten) gemiddelde staf-studentratio van 1:211. Ook in
termen van contacturen (d.w.z. onderwijsuren waarbij een docent fysiek
aanwezig is) zitten de rechtenopleidingen vergeleken bij andere
wo-opleidingen aan de onderkant: negen uren in het eerste bachelorjaar.
Relevant is hier de constatering dat de Rechtenstudies grootschalige
opleidingen zijn met een jaarlijkse instroom van ruim 3000 eerstejaarstudenten. Dat zet de onderwijsintensiteit onder druk. Universiteiten hebben
dan ook aangekondigd de instroom te gaan reguleren. Met ingang van
september a.s. kunnen opleidingen volledige decentrale selectie
toepassen voor opleidingen met een beperkte capaciteit. De opleidingen
kunnen dit doen als zij van mening zijn dat de onderwijskwaliteit onder
druk staat bij het toelaten van meer studenten dan de capaciteit van de
opleiding toestaat. De rechtenopleidingen kunnen hiervan gebruik maken.
Ook is in navolging van het advies van de Commissie Veerman en de
Strategische Agenda Hoger Onderwijs een wetsvoorstel in voorbereiding
dat de mogelijkheden voor selectie verruimd. Naar verwachting draagt dit
bij aan de verbetering van de staf-studentratio.
Afgezien daarvan zullen er echter ook binnen de opleidingen maatregelen
moeten worden genomen. De universiteiten zijn hiermee al bezig.
Voorbeelden van maatregelen om de rendementen te verbeteren zijn
meer studiecoaching in het eerste jaar, taaltoetsen en zelfselectietesten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 288, nr. 286

2

waarbij studenten voordat zij zich inschrijven digitaal kunnen toetsen of
de studie bij hen past. Een voorbeeld van het vormgeven van meer
differentiatie is het Law College van de Universiteit Utrecht, een honours
college voor rechtenstudenten.
Met de universiteiten heb ik in december jl. een Hoofdlijnenakkoord
afgesloten waarin de universiteiten zich verbonden hebben aan een
minimum van 12 contacturen in het eerste jaar. De universiteiten met
rechtenopleidingen zullen in hun voorstellen voor de prestatieafspraken
voor deze opleidingen het aantal contacturen tot tenminste de
minimumnorm van 12 dienen te verhogen.
In deze prestatieafspraken zijn contacturen een verplichte indicator. Aan
het afsluiten en realiseren van de prestatieafspraken is voor de universiteiten 5% van het onderwijsbudget voorwaardelijk verbonden. Daarmee
zijn de verbetervoornemens van de universiteiten niet-vrijblijvend.
Ik heb hierover op 22 maart jl. (Handelingen II 2011/12, nr. 67, behandeling
Staat van het hoger onderwijs) ook uitgebreid het debat gevoerd met uw
Kamer in het plenair debat over de staat van het hoger onderwijs.
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 288, nr. 286

3