GESPREKSNOTITIE TEN BEHOEVE VAN RONDETAFELGESPREK ‘UITVOERBAARHEID VAN HET
WETSVOORSTEL WIJZIGING PENITENTIAIRE BEGINSELENWET’ D.D. 4 OKTOBER 2023

Aanleiding wetsvoorstel
Het gevangeniswezen wordt geconfronteerd met gedetineerden met enorme macht en middelen die
in het geval van een (dreigende) langdurige of levenslange gevangenisstraf niets te verliezen hebben.
Het gaat om criminelen die er veel voor over hebben om hun straf te ontlopen en/of om tijdens
detentie door te kunnen gaan met criminele activiteiten. Dit maakt dat er voor deze specifieke groep
gedetineerden alles aan moet worden gedaan om te voorkomen dat zij in detentie het crimineel
handelen voortzetten. Hoewel deze gedetineerden al beperkt zijn in hun bewegingsvrijheid en zijn
aangewezen op de ondersteuning door derden, blijven de communicatiemogelijkheden waarover zij
beschikken een cruciale rol spelen in het voortgezet crimineel handelen in detentie. Het wetsvoorstel
dat centraal staat in het gesprek van 4 oktober a.s. voert de wijzigingen door in de Penitentiaire
beginselenwet (Pbw) die erop zijn gericht het toezicht op deze gedetineerden te versterken en zo
voortgezet crimineel handelen in detentie verder te beperken.
Het wetsvoorstel regelt dat de Minister voor Rechtsbescherming (Minister) de communicatie met de
buitenwereld van de gedetineerde door middel van een bevel kan beperken. Verder regelt het
wetsvoorstel dat een aantal generieke maatregelen kan worden getroffen. Zo wordt ten aanzien van
alle gedetineerden in de Extra Beveiligde Inrichting (EBI) en Afdeling Intensief Toezicht (AIT) het
visueel toezicht op het contact van een gedetineerde met een rechtsbijstandverlener
geïntroduceerd. Ook wordt het aantal rechtsbijstandverleners per gedetineerde tot in beginsel twee
beperkt en dienen medische hulpverleners en geestelijk verzorgers voortaan in koppels te werken.
Daarnaast voorziet het wetsvoorstel erin dat door derden alleen vanaf aangewezen locaties met een
aangewezen toestel met gedetineerden in de EBI of AIT kan worden gebeld. Dit geldt niet voor
telefoongesprekken met een rechtsbijstandverlener, tenzij een bevel is gegeven dat een beperking of
uitsluiting van telefoonverkeer inhoudt. Tot slot wordt de afdeling intensief toezicht (AIT) als
inrichting voor bijzondere opvang toegevoegd zodat deze afdeling en de plaatsing in deze afdeling
nader kunnen worden genormeerd.
Het wetsvoorstel voorziet in een behoefte die door DJI zelf is geformuleerd om voortgezet crimineel
handelen van deze specifieke groep gedetineerden beter tegen te kunnen gaan. DJI is bij de
totstandkoming van het wetsvoorstel goed betrokken. Hieronder zal op de uitvoeringsconsequenties
van een aantal onderdelen van het wetsvoorstel nader in worden gegaan.
Bevelsbevoegdheid
De bevelsbevoegdheid regelt dat de Minister de manier waarop (via bezoek, correspondentie en
telefoonverkeer) en de mate waarin (duur en frequentie) de gedetineerde contact mag hebben met
de buitenwereld kan beperken, evenals of en in hoeverre de gedetineerde kan deelnemen aan
gemeenschappelijke activiteiten. De bevelsbevoegdheid kan worden toegepast wanneer er
aanwijzingen zijn dat deze contactmogelijkheden worden gebruikt voor ernstig intimiderende of
levensbedreigende activiteiten. Maar ook kan dit bevel preventief gegeven worden ten aanzien van
gedetineerden die een voorname rol en positie innemen in het criminele netwerk wanneer er verder
geen andere aanwijzingen bestaan.
Aanwijzingen van dergelijke activiteiten kunnen zich binnen de inrichting voordoen, maar kunnen
ook van buiten de inrichting komen. Bovendien komen dergelijke aanwijzingen ook vanuit de politie,

OM en/of binnen- of buitenlandse inlichtingen- en veiligheidsdiensten, en kunnen daardoor niet
altijd de VD bereiken, bijvoorbeeld vanwege lopende opsporingsonderzoeken. Daarom is het
noodzakelijk dat de Minister ook zelf maatregelen kan nemen tegen deze dreiging, die verder kunnen
gaan dan de VD kan nemen. Het wetsvoorstel beoogt geen wijziging door te voeren in de verhouding
tussen de Minister en de VD. De verantwoordelijkheden en bevoegdheden tot het nemen van
beslissingen jegens de gedetineerde door de VD zijn ongewijzigd. De bevelsbevoegdheid voor de
Minister is nieuw en vormt hierop een aanvulling.
Tegen een door de Minister opgelegd bevel staat bezwaar en beroep open. Gelet op de beperkingen
die het bevel met zich mee brengt valt te verwachten dat de gedetineerden ten aanzien van wie een
dergelijk bevel wordt gegeven van deze mogelijkheid gebruik zullen maken. Wat dit betekent voor
het aantal procedures en de daarmee gemoeide uitvoeringslast valt nog moeilijk in te schatten.
Onduidelijk is bijvoorbeeld hoe vaak het bevel zal worden gegeven. De uitvoeringsconsequenties
daarvan en van het wetsvoorstel als geheel worden gemonitord en er is voorzien in een
invoeringstoets na twee jaar.
Maximaal twee rechtsbijstandverleners en visueel toezicht op dit contact
Het wetsvoorstel voorziet erin om het aantal rechtsbijstandverleners waarmee een gedetineerde in
de EBI en in een AIT contact mag hebben, te beperken tot twee. Bij deze groep gedetineerden
bestaat immers het risico dat zij druk uitoefenen op de rechtsbijstandverlener om als boodschapper
te fungeren. Voor de uitvoering van deze maatregel zullen inrichtingen een administratie moeten
gaan bijhouden van welke rechtsbijstandverleners geprivilegieerd contact mogen hebben met welke
gedetineerde. En deze informatie zullen inrichtingen ook onderling moeten delen.
Om misbruik van de mogelijkheden die de gedetineerde heeft om te communiceren met zijn
rechtsbijstandverlener te voorkomen zal er visueel toezicht worden gehouden op deze
communicatie. Het voorgestelde visueel toezicht kan ook een bijdrage leveren aan het beschermen
van de rechtsbijstandverlener tegen druk, dwang of dreiging van een gedetineerde in de richting van
de rechtsbijstandverlener. Gedragingen van de gedetineerde of van diens rechtsbijstandverlener die
op het eerste gezicht niet passen bij het doel van het gesprek kunnen bijvoorbeeld aanleiding
vormen het gesprek met de rechtsbijstandverlener te onderbreken en de betreffende
rechtsbijstandverlener de toegang tot de gedetineerde (tijdelijk) te ontzeggen. Het visueel toezicht
wordt op zodanige wijze vormgegeven dat de inhoud van het gesprek voor degene die het toezicht
houdt, niet hoorbaar is. Van het onderhoud worden ook geen geluidsopnamen gemaakt noch
beelden bewaard.
Voor de uitvoering van deze maatregel is extra capaciteit in de inrichtingen nodig. Op dit moment
moet nog nader worden uitgewerkt welke inzet daarvoor vanuit het personeel of in de techniek
nodig is. Ook zullen nadere uitvoeringsrichtlijnen worden uitgewerkt welk type gedragingen
aanleiding kunnen zijn voor het ingrijpen in een dergelijk gesprek.
Vier-ogen principe overige disciplines
Om te voorkomen dat medische hulpverleners en geestelijke verzorgers werkzaam in de inrichting
onder druk worden gezet door de gedetineerde om via hen met andere gedetineerden of met de
wereld buiten de muren te communiceren, is aangekondigd dat er via het vier-ogen principe wordt
gewerkt.
In de uitvoering betekent dit dat DJI dient te voorzien in extra capaciteit in deze functiegroepen, voor
wie geldt dat sprake is van een krappe arbeidsmarkt.

Locatie-gebonden bellen
Het wetsvoorstel houdt tot slot in dat voor alle EBI- en AIT-gedetineerden geldt dat een externe
beller alleen mag bellen op een locatie aangewezen door de Minister en met een door hem verstrekt
toestel. De bedoeling hiervan is dat de identiteit van de externe beller kan worden gecontroleerd en
dat er bijvoorbeeld geen conference-calls door de externe beller kunnen worden opgezet.
Het locatie-gebonden bellen brengt voor DJI een forse uitvoeringslast met zich mee, voornamelijk
waar het telefoongesprekken met externe bellers in het buitenland betreft. In de praktijk zal dit
betekenen dat per land dient te worden voorzien in een (veilige) locatie waarin door een te
vertrouwen partij de identiteit van de externe beller kan worden gecontroleerd. Deze voorziening zal
moeten worden getroffen in alle landen waar contacten van EBI- en AIT-gedetineerden wonen en
waarmee zij telefonisch contact mogen onderhouden.
Afdeling intensief toezicht (AIT)
In de huidige situatie is de VD bevoegd tot plaatsing van een gedetineerde in de AIT. Met de
voorgestelde wijziging van de Pbw, waarbij de afdeling alsmede de plaatsing in die afdeling nader
kunnen worden genormeerd, zal de AIT een externe differentiatie zijn en geschiedt de plaatsing door
de Minister, namens deze de selectiefunctionaris. Dit zal bijdragen aan de beoogde uniformiteit met
betrekking tot de toezichtsmaatregelen, plaatsingscriteria en het aangeboden programma. In de
praktijk zal moeten blijken wat dit betekent voor de extra werklast van de selectiefunctionarissen.
Het harmoniseren van de plaatsingscriteria zal betekenen dat voor bepaalde gedetineerden die nu
door de directeur op de AIT (kunnen) worden geplaatst andere oplossingen moeten worden
gevonden.