Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1718
Vragen van de leden Tanamal en Kerstens (beiden PvdA) aan de Minister van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid over geweld op het werk (ingezonden
4 februari 2016).
Antwoord van Minister Asscher (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 2 maart 2016).
Vraag 1
Kent u het bericht «Geweld op werk: elke dag wordt er gebeten en
geschopt»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het onacceptabel is dat werknemers verbaal of fysiek
worden lastiggevallen, bedreigd of aangevallen?
Antwoord 2
Ja. Het is onacceptabel dat werknemers worden geconfronteerd met agressie
van collega’s (interne agressie) of door derden zoals klanten, patiënten, etc.
(externe agressie).
Bij fatsoenlijk werk hoort een sociaal veilige omgeving waarin men elkaar
respecteert. Vertrouwen en respect zijn belangrijk om gezond, vitaal en met
plezier te kunnen (blijven) werken.
Vraag 3
Heeft u zicht op de cijfers en de daarmee gepaard gaande (verzuim- en
andere) kosten rondom pesten op het werk? Zo ja, kunt u deze aan de Kamer
verstrekken?

1

ah-tk-20152016-1718
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

http://www.rtlnieuws.nl/nieuws/binnenland/geweld-op-werk-elke-dag-wordt-er-gebeten-engeschopt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Het TNO-rapport Agressie op het werk 2 biedt een overzicht van de cijfers
omtrent interne en externe agressie, waaronder pesten. Het rapport baseert
zich op de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden 2014 (TNO en CBS).
Het volgende komt naar voren:
– 462.000 werknemers (6,6%) geeft aan een enkele keer te maken te hebben
met pesten door leidinggevende of collega’s.
– 58.000 werknemers (0,8%) geeft aan vaak hiermee te maken te hebben.
– 24.000 werknemers (0,3%) geeft aan zeer vaak hiermee te maken te
hebben.
En als het gaat om pesten door derden (klanten, leerlingen, patiënten):
– 340.000 werknemers (4,9%) geeft aan een enkele keer te maken te hebben
met pesten door derden.
– 33.000 werknemers (0,5%) geeft aan hier vaak mee te maken te hebben.
– 11.000 werknemers (0,2%) geeft aan hier zeer vaak mee te maken te
hebben.
– Als het gaat om intern pesten geven westerse allochtonen (9%) en niet
westerse allochtonen (11%) vaker aan hier slachtoffer van te zijn dan
autochtonen (7%).
– Dit geldt ook voor uitzendkrachten (10%), ten opzicht van mensen met een
vast (8%) of tijdelijk (7%) contract en oproepkrachten (6%).
De gevolgen voor mensen die te maken hebben met intern pestgedrag zijn
vaak groot:
– Van de werknemers die geen last hebben van interne agressie, geeft 85%
aan te beschikken over een goede gezondheid.
– Werknemers die te maken hebben met interne agressie, rapporteren
minder vaak een goede gezondheid: 65.2% geeft aan over een goede
gezondheid te beschikken.
– Van de werknemers die geen last hebben van interne agressie, heeft 11%
last van burn-out klachten.
– Van de werknemers die wel te maken hebben met interne agressie, heeft
38.4% last van burn-out klachten.
– De kosten van loondoorbetaling bij verzuim door pesten door collega’s en
leidinggevenden komen neer op 906 miljoen euro per jaar.
– De kosten van loondoorbetaling bij verzuim door pesten door derden
komen neer op 181 miljoen euro per jaar.
Vraag 4
Kunt u toelichten hoe werknemers dit thema bespreekbaar kunnen maken en
ook bescherming kunnen vragen binnen een onderneming?
Antwoord 4
Werknemers die gepest of bedreigd worden, kunnen zich eerst (zo mogelijk)
tot de eigen leidinggevende richten. Of anders tot bedrijfsmaatschappelijk
werk, de vertrouwenspersoon of mediator binnen het bedrijf of de organisatie.
Iemand die zich gepest voelt, kan zich zo onveilig voelen dat het niet mogelijk
(en in dat geval ook niet wenselijk) is het pesten binnen de eigen organisatie
aan de orde te stellen. Een vakbond kan dan soelaas bieden.
Werknemers hebben de mogelijkheid om zich via hun ondernemingsraad of
personeelsvertegenwoordiging met een klacht te wenden tot de Inspectie
SZW (ISZW). Ook vakbonden kunnen namens hun leden bij de ISZW een
klacht indienen. Klachten die ingediend zijn door een vakbond, ondernemingsraad of personeelsvertegenwoordiging neemt de Inspectie altijd in
onderzoek. De Inspectie kan controleren of de werkgever een adequaat beleid
voert tegen pesten.
De Inspectie spreekt geen oordeel uit over de klacht van een individuele
medewerker. Dat is een taak van het College voor de Rechten van de Mens.
In het uiterste geval staat voor mensen die gepest worden de weg naar de
rechter open.

2

www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/03/01/agressie-op-het-werk-2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 5
Staat de arbeidgerelateerde zorg open voor werknemers die bijvoorbeeld
gepest of bedreigd worden?
Antwoord 5
Zoals aangegeven bij vraag 4, kunnen werknemers die gepest of bedreigd
worden zich eerst, zo mogelijk, tot de eigen leidinggevende richten of anders
tot de vertrouwenspersoon, bedrijfsmaatschappelijk werk, of mediator binnen
het bedrijf of de organisatie.
Indien de werknemer psychische of lichamelijke klachten ondervindt als
gevolg van het pesten of dreigen, zonder dat er sprake is van verzuim, dan
kan deze zich richten tot de bedrijfsarts indien de werkgever hierover met de
arbodienstverlener afspraken heeft gemaakt. Indien de werknemer (al)
verzuimt dan is er uiterlijk na 6 weken contact met de bedrijfsarts.
Overigens voorziet het binnenkort in de Tweede Kamer te bespreken voorstel
tot wijziging van de Arbowet in rechtstreekse toegang tot de bedrijfsarts,
indien een werknemer vragen of klachten over zijn gezondheid heeft in
verband met het verrichten van arbeid, zonder dat er sprake is van verzuim.
Vraag 6
Herinnert u zich het pleidooi om pesten op het werk tegen te gaan?3
Antwoord 6
Ja. Ik ben in 2012 gestart met een vierjarige campagne om PSA te agenderen
en werkgevers en werknemers te bewegen tijdig maatregelen te nemen.
Pesten en andere vormen van ongewenst gedrag zoals discriminatie en
seksuele intimidatie zijn belangrijke oorzaken van uitval door PSA. Bij pesten
en ongewenst gedrag geldt bij uitstek dat voorkomen beter is dan genezen.
Naar aanleiding van het pleidooi van de heer Kerstens tijdens het Algemeen
Overleg Arbeidsomstandigheden op 31 oktober 2014, heb ik dan ook besloten
om de campagne tegen pesten op het werk – dat als onderdeel van het
thema ongewenst gedrag in 2016 aan de orde zou komen – met voorrang in
2015 op te pakken.
Vraag 7
Kunt u de resultaten van de gesprekken die u heeft gevoerd met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en de Stichting van de Arbeid ten aanzien
van pesten op het werk, zoals toegezegd tijdens het Algemeen overleg van
28 mei 2015, toelichten?
Antwoord 7
Vereniging van Nederlandse Gemeenten
Ik heb uw Kamer toegezegd met de VNG in gesprek te gaan over de werking
en de werkingssfeer van de Landelijke Klachtencommissie Ongewenst Gedrag
(LKOG). De VNG en ik zijn het gesprek open aangegaan. Open voor veranderingen in de positie van het LKOG wanneer deze toegevoegde waarde
hebben voor de slachtoffers van ongewenste omgangsvormen. Op basis van
een gezamenlijke verkenning ben ik echter tot de conclusie gekomen dat de
voordelen van een uitbreiding van werking en werkingssfeer te onzeker en te
gering zijn om te kiezen voor een wijziging in de positie van de LKOG.
De vraag naar uitbreiding van de werking van de LKOG betreft om te
beginnen de uitbreiding van de bevoegdheden van de klachtencommissie. In
het AO van 28 mei 2015 (Kamerstuk 25 834, nr. 100) kwam naar voren dat een
advies van de LKOG door de ontvangende instantie «zo maar naast zich
neergelegd zou kunnen worden». Bindende advisering zou de vrijblijvendheid
van het advies wegnemen.
Het is goed te beseffen dat decentrale overheden op vrijwillige basis
aansluiten bij het LKOG. Dit betekent dat deze overheden kiezen voor een
zorgvuldig en objectief onderzoek van klachten door een externe partij. In het
verlengde hiervan ligt de bereidheid om de adviezen van de LKOG serieus te
nemen. Het ligt niet in de rede dat een organisatie zich op vrijwillige basis
aansluit bij de klachtencommissie en betaalt voor de behandeling van de
3

https://nrccarriere.nl/artikelen/asscher-gaat-pesten-op-het-werk-aanpakken/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3

klacht, vervolgens geen oor heeft voor de adviezen van deze commissie. Dit
wordt ondersteund door de feiten. Van het aantal klachten dat ingediend
wordt bij de LKOG wordt maar een klein deel gegrond verklaard. De
uitspraken over de twee gegronde klachten van 2013 en 2014 zijn beide
overgenomen. Zowel bij gegronde als bij ongegronde klachten signaleert de
LKOG vaak dat er wel wat te verbeteren valt. De LKOG geeft de werkgever
hierover advies en dit advies wordt vrijwel wordt vrijwel altijd overgenomen4.
De jaarverslagen van het LKOG laten het volgende beeld zien:

Aantal klachten
Ontvankelijk verklaard
Waarvan gegrond
verklaard
1

2012

2013

2014

5
4

15
11

14
10

21

1

1

Waarvan 1 deels.

De cijfers en bevindingen laten zien dat de adviezen van het LKOG opgevolgd
worden en geven geen aanleiding om de uitbreiding van bevoegdheden van
het LKOG verder te bezien. Ook vind ik uitbreiding van bevoegdheden van
het LKOG niet passen in ons stelsel van instanties waar een werknemer
terecht kan met klachten. Hierbij kan gedacht worden aan de Nationale
ombudsman en het College voor de Rechten van de mens. Deze instanties
geven niet-bindende adviezen. Het is aan het bevoegd gezag overgelaten om
de ontvangen adviezen te volgen. In uiterste instantie is het aan de rechtelijke
macht om voor partijen bindende uitspraken te doen.
De vraag naar uitbreiding van de werkingssfeer betrof verder de vraag of de
rijksoverheid zich aan kan sluiten bij de LKOG. Ik zie hier geen toegevoegde
waarde in. Elk ministerie kent (conform de arbocatalogus voor het Rijk)
voorzieningen voor opvang, begeleiding en nazorg in geval van ervaren
ongewenste omgangsvormen. Hieronder valt ook pesten. Daarbij gaat het om
vertrouwenspersonen, als «luisterend oor» en voor onafhankelijk advies,
klachtencommissies, almede bedrijfsartsen en bedrijfsmaatschappelijk
werkers. Vanwege gewenste deskundigheidsbevordering bestaat sinds een
aantal jaren binnen het Rijk het Netwerk van vertrouwenspersonen. Er zijn
geen indicaties dat dit geheel aan voorzieningen tekort zou schieten.
Stichting van de Arbeid
Ik heb uw Kamer toegezegd in overleg te treden met de Stichting van de
Arbeid (StvdA) over een gezamenlijke aanpak tegen pesten op het werk. De
aanpak van pesten op het werk vraagt de inzet van velen: van werknemers,
werkgevers, maatschappelijke organisaties, ervaringsdeskundigen, professionals en overheid. Ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. Naast de
wettelijke plicht van de werkgever is mijn beleid gericht op agendering,
bewustwording en inspectie. De Stichting van de Arbeid faciliteert onder
meer de inzet van decentrale partners gericht op betere arbeidsomstandigheden. Zo wordt in het project Diversiteit in bedrijf van de StvdA aandacht
besteed aan pesten op grond van o.a. seksuele oriëntatie en gender-identiteit,
omdat dit een van de aspecten is waardoor deze groep zich minder geaccepteerd voelt.
De gezamenlijke aanpak van de StvdA en SZW, sluit aan en is aanvullend op
de beschikbare kennis en reeds ontwikkelde aanpakken in organisaties en
branches. De aanpak richt zich in de eerste plaats op het agenderen van
thema, opdat meer werkgevers en werknemers er vervolgens praktisch mee
aan de slag kunnen gaan:
– sociale partners brengen relevante kennis en informatie over pesten
(waaronder de handreiking Psychosociale Arbeidsbelasting van de StvdA
en de TNO wegwijzer pesten) actief onder de aandacht van hun leden, en
vragen sectoren en branches dat ook te doen (StvdA);

4

LKOG, jaarverslag 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

4

–
–

–

–

sociale partners en SZW organiseren gezamenlijk in 2016 een praktische
werkconferentie voor personeelsfunctionarissen en medezeggenschap
(StvdA, SZW);
in vervolg op de werkconferentie kunnen geïnteresseerde werkgevers en
werknemers in hun eigen organisatie pesten bespreekbaar maken via de
workshop «Herken pesten» (waarvan – mede afhankelijk van de behoefte
bij deelnemers – een aantal beschikbaar wordt gesteld) (StvdA en SZW);
in het kader van de vierjarige landelijke campagne gericht op psychosociale arbeidsbelasting en werkstress, start in 2016 een campagne over
ongewenst gedrag op het werk. In het kader van dit thema – dat o.a. zal
zien op discriminatie en seksuele intimidatie – wordt ook pesten wederom
belicht (SZW);
SZW zal bovenstaande activiteiten praktisch faciliteren via het programma
duurzame inzetbaarheid (SZW).

Vraag 8
Deelt u de mening, gezien het RTL-nieuwsbericht, dat er een concreet vervolg
moet komen op de reeds door de rijksoverheid ondernomen acties tegen
pesten op het werk? Zo ja, aan welke aanpak denkt u en wanneer? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 8
Omdat pesten op het werk een taboe is, dat vaak niet wordt herkend en
erkend, is het agenderen van het thema – en het doorbreken van het taboe
dat niet alleen op school maar ook op het werk wordt gepest – mijns inziens
een noodzakelijke eerste stap. Ik heb met sociale partners afgesproken om de
komende tijd verder gezamenlijk op te trekken om dit onderwerp nadrukkelijk
onder de aandacht te brengen bij werkgevers en werknemers. Ik zal ook in de
campagne over ongewenst gedrag in 2016 het onderwerp pesten op het werk
adresseren.
Het is evident dat met het agenderen het probleem van pesten op het werk
nog niet is opgelost. Daarvoor zijn concrete maatregelen nodig in bedrijven
en organisaties. Dan gaat het niet alleen om adequaat ingrijpen als een
medewerker door een collega, een leidinggevende of een externe wordt
gepest of bedreigd. Maar ook om de inrichting van de arbeidsorganisatie
waarin geen of zeer beperkt gelegenheid bestaat voor deze vormen van
ongewenst gedrag. En om de toerusting van leidinggevenden, opdat zij in
staat zijn een sociaal veilige werkomgeving te bieden aan hun medewerkers,
en zelf het goede voorbeeld geven.
Vanwege de zeer ernstige gevolgen voor de slachtoffers, ben ik zeer
gemotiveerd om verdere stappen te zetten om pesten op het werk tegen te
gaan. Ik ga daarom met sociale partners hierover verder in gesprek. Ik zal de
Tweede Kamer voor de zomer 2016 informeren op welke wijze werkgevers en
werknemers verder gestimuleerd en gefaciliteerd kunnen worden om tijdig
maatregelen te nemen om pesten op het werk effectief tegen te gaan. Daarbij
neem ik de mogelijkheid om hiertoe nadere instrumenten te ontwikkelen,
nadrukkelijk mee.
Vraag 9
Kunt u voorgaande vragen beantwoorden vóór 18 februari aanstaande, zodat
deze betrokken kunnen worden bij het Algemeen overleg Arbeidsomstandigheden?
Antwoord 9
Het Algemeen overleg Arbeidsomstandigheden is verplaatst naar 17 maart.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

5