Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 1817

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 mei 2014
Met deze brief informeer ik uw Kamer over een recente onvoorziene
verhoging van de asielinstroom die vooral bestaat uit een toename van
Eritrese asielzoekers.
In het jaar 2013 is de asielinstroom in Nederland toegenomen na enkele
jaren een daling te hebben vertoond. Hierover heb ik u onlangs geïnformeerd.1 Ik heb uw Kamer daarbij tevens aangegeven dat ik voor het jaar
2014 niet uitga van een lagere instroom ten opzichte van het jaar 2013.
In de maand april constateer ik echter een substantieel hogere instroom
van asielzoekers. De onverwachte toename moet bijna geheel worden
toegeschreven aan Eritrese asielzoekers. Er zijn signalen dat er sprake is
van georganiseerde inreis in Nederland. In Eritrea hebben zich recentelijk
voor zover mij bekend geen wijzigingen voorgedaan die een dergelijke
plotselinge verhoogde instroom verklaren. Ik heb mijn diensten daarom
gevraagd de achtergronden van deze instroom te achterhalen. Hierbij
worden ook andere Europese landen en organisaties zoals Frontex en
Europol betrokken. Daarnaast heb ik opdracht gegeven maatregelen te
nemen om de toegenomen instroom op te kunnen vangen en de
aanvragen te kunnen behandelen, zodat een zorgvuldige asielprocedure
gewaarborgd blijft.
Asielinstroom
De instroom van Eritrese asielzoekers in Nederland is in de maand april
2014 opmerkelijk gestegen naar ruim 1.000 en beslaat daarmee ruim 40%
van het totaal aantal eerste asielaanvragen in deze maand. Dit, terwijl de
Eritrese asielinstroom in 2013 en de eerste maanden van 2014 ongeveer
7% van de totale instroom uitmaakte. Hiermee komt het totale aantal
asielaanvragen in Nederland in april 2014 volgens voorlopige cijfers
substantieel hoger uit dan in maart 2014 (2.700 ten opzichte van 1.520).2
Onderstaande tabel toont deze ontwikkeling.
1
2

kst-19637-1817
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Kamerstuk 19 637, nr. 1800
Bron: IND, cijfers maart 2014 afgerond op tientallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 19 637, nr. 1817

1

Bron: IND. De laatste maand is gebaseerd op voorlopige cijfers.

In verschillende andere Europese landen is er in 2013 een verhoogde
instroom van Eritrese asielzoekers te zien, zoals in Duitsland (piek in
november), Zweden (piek in oktober) en in Italië (piek in augustus). In
absolute aantallen heeft Zweden in 2013 de hoogste instroom van
Eritreeërs (4.880), gevolgd door Duitsland (3.615).3 De laatste maanden
leek er sprake te zijn van een dalende trend in de Eritrese asielinstroom in
meerdere Europese landen. Recente internationale cijfers over de maand
april 2014 zijn nog niet beschikbaar. De inwilligingspercentages van
Eritrese asielaanvragen zijn in Europese landen met een relatief hoge
Eritrese asielinstroom, net als in Nederland hoog.4
Acties
De verhoogde asielinstroom legt druk op de ketenpartners in de vreemdelingenketen. Het is niet duidelijk of de trend van Eritrese asielaanvragen
zich voortzet of van tijdelijke aard is. Ingewilligde asielaanvragen kunnen
leiden tot nareis van gezinsleden. Ik heb de IND en het COA de opdracht
gegeven het nodige te doen om deze instroom op te vangen en de
asielprocedures tijdig te kunnen behandelen. Daarbij is van belang dat de
organisaties op mijn verzoek al rekening houden met een hogere
instroom in 2014, gelet op de ontwikkeling in de loop van 2013. De
substantiële toename van Eritrese asielaanvragen in korte tijd, vergt
bijzondere aanvullende maatregelen.
Het COA is opvangcapaciteit aan het uitbreiden om deze onverwachte
instroom onderdak en begeleiding te kunnen bieden. In eerste instantie
worden de uitbreidings- en verlengingsmogelijkheden op en van de
huidige locaties benut. In verband met de omvang van instroom wordt
tegelijkertijd extra opvangcapaciteit geworven. Hierbij wordt gekeken naar
beschikbaar en geschikt vastgoed binnen de rijksoverheid en de particuliere markt. Voor het opschalen van de opvangcapaciteit is de
medewerking van gemeenten noodzakelijk. Verschillende gemeenten
hebben al positief gereageerd. De snelheid waarmee de opvangcapaciteit
gerealiseerd dient te worden en de mogelijke omvang van de instroom
kunnen er toe leiden dat tijdelijk suboptimale oplossingen gebruikt
moeten worden. Vanwege de acute situatie zijn inmiddels sportzalen op
COA-locaties ingericht. Ook bij deze vorm van opvang zijn de veiligheid
van de bewoners en de medewerkers gewaarborgd.
De IND streeft er naar de asielprocedures binnen de hiervoor vastgelegde
termijnen te behandelen en breidt hiertoe haar capaciteit uit. De IND heeft
doorlopend aandacht of de vreemdelingen die stellen de Eritrese
3
4

Bron: Eurostat, afgerond op vijftallen
Bron: Eurostat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 19 637, nr. 1817

2

nationaliteit te hebben, daadwerkelijk deze nationaliteit hebben. Verder
wordt in alle zaken bekeken of er aanknopingspunten zijn voor toepassing
van de DublinVerordening. De IND werkt samen met het COA en andere
ketenpartners om de verhoogde instroom zo zorgvuldig, effectief en
efficiënt mogelijk te kunnen behandelen.
Omdat er signalen zijn dat de instroom van Eritrese asielzoekers georganiseerd plaatsvindt, zijn de ketenpartners alert op mogelijke signalen van
mensensmokkel en – handel. In dit verband zijn er ook extra maatregelen
genomen in het kader van het toezicht. Signalen wijzen er op dat de
Eritrese asielzoekers via de zuidelijke lidstaten het Schengengebied zijn
ingereisd en van daaruit over land of door de lucht naar Nederland
komen. Om een beter beeld te krijgen van deze secundaire migratiestroom naar Nederland worden op basis van de beschikbare informatie
gerichtere controles op vervoersmiddelen uitgevoerd door de Koninklijke
Marechaussee en de politie.
Verder is de Europese agentschappen Frontex en Europol gevraagd om de
laatste informatie met betrekking tot de reisbewegingen van Eritreeërs
naar en binnen de Europese lidstaten in kaart te brengen.
Op basis van deze informatie kunnen eventueel benodigde aanvullende
maatregelen worden genomen om de secundaire migratiestroom naar
Nederland nog effectiever en efficiënter aan te pakken. Nederland zal
hierbij de samenwerking met andere lidstaten zoeken.
Huidige situatie Eritrea
De situatie in Eritrea kenmerkt zich al jarenlang door een zeer streng
regime dat nagenoeg geen ruimte biedt voor oppositie. De Eritrese
regering past zware straffen toe, vaak zonder rechtsgang.5 Het landgebonden asielbeleid ten aanzien van Eritrea weerspiegelt de zorgwekkende
situatie en kent als uitgangspunt dat illegale uitreis en gedwongen
terugkeer leiden tot een risico op schending van artikel 3 EVRM.
Gedwongen terugkeer vanuit Nederland naar Eritrea vindt niet plaats.
Overigens verwacht ik op korte termijn een nieuw algemeen ambtsbericht
van de Minister van Buitenlandse Zaken over de situatie in Eritrea. Zoals
gebruikelijk bekijk ik aan de hand van deze geactualiseerde informatie of
een beleidswijziging aangewezen is. In de afgelopen jaren heeft geen
grote beleidswijziging plaatsgevonden omdat de situatie in het land tot nu
bestendig zorgwekkend is gebleken.
De Minister van Veiligheid en Justitie,
I.W. Opstelten

5

Zie de algemene ambtsberichten van de Minister van Buitenlandse Zaken over Eritrea

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 19 637, nr. 1817

3