Effectiviteit van de mobiele telefoon in de les en randvoorwaarden voor effectief gebruik
Nadira Saab, Hoogleraar e-Didactiek ICLON, Universiteit Leiden & Strategisch Adviseur Onderzoek Kennisnet
April 2023

Op verzoek van de leden van de vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) van
de Tweede Kamer in het kader van een rondetafelgesprek over mobieltjes in de klas in het
voortgezet onderwijs beantwoordt deze position paper de volgende twee vragen op basis van
wetenschappelijk onderzoek:
•
•

Hoe effectief zijn lessen waarbij de mobiele telefoon wordt gebruikt, en
Wat zijn randvoorwaarden om te komen tot een toegevoegde waarde van de mobiele telefoon
bij het onderwijs?

Introductie
Mobiele technologie is op veel scholen geïntegreerd in het onderwijs, zowel voor de organisatie van
het onderwijs als voor ondersteuning bij het leerproces binnen en buiten de klas. Mobiele
technologie biedt verschillende mogelijkheden voor het onderwijs waaronder het bevorderen van
motivatie van leerlingen, mogelijkheid tot communicatie en samenwerking, en flexibel formeel en
informeel leren, en ondersteuning van gepersonaliseerd leren. Hoewel onderzoek laat zien dat
mobiele telefoons effectief ingezet kunnen worden in het onderwijs, worden ze ook door veel
onderwijsprofessionals gezien als afleider en verstorend voor het leerproces in de klas1,2,8.
Hoe effectief zijn lessen waarbij de mobiele telefoon wordt gebruikt?
Mobiele telefoons kunnen op verschillende manieren ter ondersteuning van het onderwijs worden
gebruikt6,7,8,13. Bijlage A geeft een overzicht met onderwijsdoelen en gerelateerde voorbeelden van
gebruik van mobiele telefoons. Leerlingen gebruiken daarnaast mobiele telefoons in de les ook voor
niet gerelateerde onderwijsactiviteiten. Uit onderzoek9,12,17 blijkt dat leerlingen de mobiele telefoons
over het algemeen gebruiken als tijdverdrijf tussen opdrachten en instructies van leraren in.
Leerlingen gebruiken de telefoon ook als ze het onderwijs saai of oninteressant vinden. Een
belangrijk aandachtspunt is dat deze afleiding niet alleen voorbehouden is tot het gebruik van
mobiele telefoons, maar ook plaatsvindt bij het gebruik van tablets en laptops in de klas.
Positieve effecten en inzet van mobiele telefoon
Uit een recente overzichtsstudie (meta-analyse)15 naar de effecten van het gebruik van mobiele
technologie, waaronder mobiele telefoons, op verschillende typen leeruitkomsten16 bleek dat het
gebruik van mobiele telefoons in de les een positief effect had op:
• de ontwikkeling van kennis;
• het bevorderen van betrokkenheid van leerlingen en interactie met anderen;
• het bevorderen van motivatie en welbevinden.
In dit onderzoek werd van 160 studies het gebruik van mobiele technologie vergeleken met een
controlegroep zonder mobiele technologie (pen en papier) of traditionele technologie (whiteboard,
desktop computers). Een voorbeeld is een onderzoek naar gebruik van mobiele telefoon bij het
besturen van een zelf gemaakt papieren vliegtuig bij natuurkunde dat van invloed was op de
motivatie en ontwikkeling van vaardigheden van de leerlingen5. Een ander voorbeeld is het effectief
gebruik van een applicatie op de mobiele telefoon voor het leren van Engels4.
Daarnaast is het effectief omgaan met de mobiele telefoon onderdeel van digitale geletterdheid10,
waaronder mediawijsheid (zoals zelfregulatie in het gebruik van mobiele telefoons, omgaan met
berichten (plaatsen) op sociale media) en informatievaardigheden, en digitaal burgerschap.
Onderzoek naar effecten van de inzet van mobiele telefoons in Nederland is er bijna niet. Het zou
nuttig zijn om ook onderzoek in de Nederlandse context uit te voeren.
1

Wat zijn randvoorwaarden om te komen tot een toegevoegde waarde van de mobiele telefoon bij
het onderwijs?
Het gebruik van mobiele telefoons in de klas kan een toegevoegde waarde hebben, mits er voldaan
wordt aan de volgende randvoorwaarden.
1. Klassenmanagement
Sommige leraren hebben moeite met klassenmanagement en het uitvoeren van het beleid van de
school8, wanneer dit bijvoorbeeld betekent dat de mobiele telefoon in de telefoonzak moet tijdens
de les of niet gepakt mag worden. Ook is het lastig om leerlingen te controleren op het gebruik van
games en sociale media tijdens het educatief gebruik van mobiele telefoons.
Uit onderzoek naar lesgeefstijlen van leraren blijkt dat een permissieve stijl het meest effectief is in
het voorkomen van afleidend gebruik van mobiele telefoons door leerlingen3. Een permissieve stijl
van lesgeven houdt in dat de leraar het stellen van strikte grenzen vermijdt, weinig straffen uitdeelt
en discipline in de klas bevordert door studenten te ondersteunen bij het ontwikkelen van
zelfregulatie. Aan de andere kant kunnen andere klassenmanagementtechnieken ook effectief zijn,
afhankelijk van specifieke kenmerken van de klas of van de individuele leerling11. Voor effectief
mobiele telefoongebruik moeten leraren in staat zijn te zorgen voor goed klassenmanagement en te
kunnen omgaan met leerlingen die zich niet aan de gestelde regels houden.
2. Ict-bekwaamheid van leraren en didactiek
Sommige leraren zijn handelingsverlegen (vinden het moeilijk) om de telefoon in te zetten voor
onderwijskundige doeleinden8. Zij weten bijvoorbeeld niet hoe het gebruik van de mobiele telefoon
hun onderwijs kan ondersteunen. Belangrijk is dat leraren weten hoe ze de mobiele telefoon
effectief kunnen inzetten voor onderwijsdoeleinden (effectieve didactiek) en welke applicaties nuttig
zijn voor hun vak.
3. Zelfregulatie van leerlingen
Om afleiding door de mobiele telefoon (in de klas maar ook buiten de klas, bijvoorbeeld tijdens het
maken van huiswerk) te voorkomen, is het van belang dat leerlingen leren hoe zij het gebruik van de
mobiele telefoon kunnen reguleren9,14,15. De school kan leerlingen helpen bij het ontwikkelen van
zelfregulatievaardigheden voor het gebruik van de mobiele telefoon. Het toestaan van mobiele
telefoons zonder regels betekent dat leerlingen met de afleiding worden geconfronteerd, terwijl het
niet vanzelfsprekend is dat zij dan uit zichzelf de nodige zelfregulatievaardigheden beheersen of
leren. Een school kan bijvoorbeeld inzetten op gereguleerd gebruik, in combinatie met gesprekken
en training op het gebied van zelfregulatie.
4. Visie en schoolbeleid
Schoolbeleid moet passen bij de visie en onderwijsdoelen van de school. Een belangrijk voorwaarde
voor effectieve inzet van mobiele telefoons is het maken van goede en gedetailleerde afspraken
binnen de school waaraan leraren zich kunnen en moeten houden. Dit betekent dat schoolbeleid
moet worden afgestemd met het lerarenteam en dat er rekening wordt gehouden met de
mogelijkheden en competenties van de leraren. Het is van belang dat scholen leraren, wanneer dit
nodig is, ondersteunen bij het didactisch gebruik van mobiele telefoons in de klas en bij
klassenmanagement. Scholen stemmen vervolgens regelmatig af met leraren hoe het gaat en of het
lukt het beleid uit te voeren.

2

Conclusie en samenvatting
Mobiele telefoons kunnen effectief zijn onder bepaalde voorwaarden. Ze kunnen, als niet aan deze
voorwaarden wordt voldaan, zeer storend werken, zeker voor bepaalde groepen leerlingen. Scholen
kunnen niet als vanzelfsprekend aan alle randvoorwaarden voldoen. Het bieden van een integrale
aanpak die scholen ondersteuning biedt bij de implementatie van deze randvoorwaarden is aan te
bevelen. Daarnaast is het aan de lerarenopleidingen om aandacht te besteden aan de ontwikkeling
van de nodige vaardigheden van leraren voor de inzet van effectief mobiele telefoongebruik.
Het gebruik van mobiele telefoons in de klas kan een toegevoegde waarde hebben mits er voldaan
wordt aan de volgende randvoorwaarden:
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Scholen hebben een duidelijk beleid rond het gebruik van mobiele telefoons en hebben dit beleid
helder gecommuniceerd aan leraren, leerlingen en ouders.
Het schoolbeleid past bij de visie van de school en is afgestemd en wordt verder gedragen door
het lerarenteam.
Leraren zijn in staat het schoolbeleid uit te voeren en houden zich aan het schoolbeleid.
Leraren weten hoe ze de mobiele telefoon effectief kunnen inzetten voor onderwijsdoeleinden
en welke applicaties nuttig zijn voor hun vak.
Leraren zijn in staat te zorgen voor goed klassenmanagement en kunnen omgaan met leerlingen
die zich niet aan de gestelde regels houden.
Scholen ondersteunen leraren bij het didactisch gebruik van mobiele telefoons in de klas en
klassenmanagement wanneer dit nodig is.
Scholen stemmen regelmatig af met leraren hoe het gaat en of het lukt het beleid uit te voeren.
Leerlingen hebben voldoende zelfregulatievaardigheden om tijdens de les de mobiele telefoon
alleen te gebruiken voor educatieve activiteiten.
De school helpt de leerlingen zelfregulatievaardigheden te ontwikkelen voor het gebruik van de
mobiele telefoon.

3

Bijlage A
Waarvoor wordt de mobiele telefoon in het onderwijs gebruikt?
Mobiele telefoons kunnen op verschillende manieren ter ondersteuning van het onderwijs worden
gebruikt, zoals: voor de organisatie van onderwijs, voor ondersteuning van het leerproces door de
leraar, voor communicatie en interactie, als informatiebron voor leerlingen, voor het creëren van
producten en voor het vermijden van afleiding (zie Figuur 1 voor voorbeelden).
Doel
Organisatie

Ondersteuning van leerproces
door leraar

Communicatie en interactie

Informatiebron voor
leerlingen

Creëren van producten

Vermijden van afleiding

Voorbeelden
Verbinden van de computer met internet
2factorauthenticatie
Bekijken van rooster(wijzigingen)
Gebruiken van LMS
Gebruiken van:
• Quiz apps
• Apps met formatief doel
• Oefenapps (bijv. voor taalonderwijs)
Begrip checken van leerlingen
Feedback geven
Presenteren van leermateriaal
Communiceren met leraren en/of leerlingen
Samenwerken (bellen, video-bellen, sociale media, berichten
versturen)
Vertalen van woorden
Opzoeken van plaatjes
Lezen van aantekeningen
Opzoeken van informatie op internet
Gebruik van de calculator app
Bekijken van instructie-/informatie-filmpjes op internet
Foto/video maken van het bord
Maken en bewerken van foto’s
Opnemen en bewerken van video en/of geluid
Maken van presentaties, podcasts, websites of blogs/vlogs
Schrijven van teksten voor school
Muziek luisteren met oortjes (bijv. tijdens zelfstandig werken)

Figuur 1. Voorbeelden van het gebruik van mobiele telefoons ter ondersteuning van het leerproces.

4

Referenties
1. Anshari, M., Almunawar, M.N., Shahrill, M. et al (2017). Smartphones usage in the classrooms:
Learning aid or interference?. Educ Inf Technol, 22, 3063–3079. https://doi.org/10.1007/s10639017-9572-7
2. Ashfaq, M.S. & Mirza, N.A.M. (2018). Uses of mobile for teaching and learning, effects and
influence among secondary level schools in Pakistan. International Journal of Distance Education
and E-Learning (IJDEEEL), 4, 57-64.
3. Beeri, I. & Daniel Horowitz, D. (2020). Reducing students’ ‘absent presenteeism’ and mobile
misbehaviour in class: an empirical study of teacher perspectives and practices. Technology,
Pedagogy and Education, 29, 177-190, DOI: 10.1080/1475939X.2020.1731580
4. Cavus, N. & Ibrahim, D. (2017). Learning English using children’s stories in mobile devices. British
Journal of Educational Technology, 48, 625-641. Https://doi.org1-/1111/bjet.12427
5. Cheng, M., & Su, C.-Y. (2021). Integrating Smartphone-Controlled Paper Airplane Into Gamified
Science Inquiry for Junior High School Students. Journal of Educational Computing Research,
59(1), 71–94. https://doi.org/10.1177/0735633120953598
6. Christensen, R. & Knezek, G. (2018). Reprint of Readiness for integrating mobile learning in the
classroom: Challenges, preferences and possibilities. Computers in Human Behavior, 78, 379-388.
https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.07.046.Kusloglou & Syrpi, 2019
7. Crompton, H., Burke, D., & Gregory, K.H. (2017). The use of mobile learning in PK-12 education: A
systematic review. Computers & Education, 110, 51-63.
8. Nikolopoulou, K. (2020). Secondary education teachers’ perceptions of mobile phone and tablet
use in classrooms: benefits, constraints and concerns. J. Comput. Educ., 7, 257-275.
https://doi.org/10/1007/s
9. Ott, T., Grigic Magnusson, A., Weilenmann, A. & Hård af Segerstad, Y. (2017), ‘It must not disturb,
it’s as simple as that’: students’ voices on mobile phones in the infrastructure for learning in
Swedish upper secondary school. Education and Information Technologies, 23, 517–536.
https://doi.org/10.1007/s10639-017-9615-0
10. Pijpers, R. et al. (2021). Handboek Digitale Geletterdheid 2021/2022. Kennisnet
11. Romi, S., Lewis, R. & Salkovsky, M. (2015). Exclusion as a Way of Promoting Student
Responsibility: Does the Kind of Misbehavior Matter? The Journal of Educational Research, 108,
306-317. DOI: 10.1080/00220671.2014.886177
12. Sahlström, F., Tanner, M., & Valasmo, V. (2019). Connected youth, connected classrooms.
Smartphone use and student and teacher participation during plenary teaching. Learning, Culture
and Social Interaction, 21, 311-331. https://doi.org/10.1016/j.lcsi.2019.03.008
13. Taleb, Z., Ahmadi, A., & Musavi, M. (2015). The Effect of M-learning on Mathematics Learning,
Procedia - Social and Behavioral Sciences, 171, 83-89.
https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.01.092
14. Troll, E. S., Friese, M., & Loschelder, D. D. (2021). How students' self-control and smartphone-use
explain their academic performance. Computers in Human Behavior, 117, 106624.
https://doi.org/10.1016/j.chb.2020.106624
15. Wang, J., Tigelaar, D., Zhou, T., & Admiraal, W (2023). The effects of mobile technology usage on
cognitive, affective and behavioural learning outcomes in primary and secondary education: A
systematic review with meta-analysis. Journal of Computer Assisted Learning, 39, 301-328.
16. Wei X., Saab N. & Admiraal W.F. (2021), Assessment of cognitive, behavioral, and affective
learning outcomes in massive open online courses: a systematic literature review. Computers &
Education, 163, 1-24.
17. Wikström, P., Duek, S., Nilsberth, M., & Olin-Scheller, C. (2022) Smartphones in the Swedish
upper-secondary classroom: A policy enactment perspective. Learning, Media and Technology
0:0, 1-14.

5