Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 365 (R 1987)

Wijziging van artikel 53b van de Rijksoctrooiwet
1995 in verband met de invoering van een
beperkte veredelingsvrijstelling

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 30 november 2012
De vaste commissie voor Economische Zaken, belast met het voorbereidend onderzoek van bovengenoemd wetsvoorstel, heeft de eer als
volgt een verslag uit te brengen van haar bevindingen.
Onder het voorbehoud dat de regering de vragen en opmerkingen in dit
verslag afdoende zal beantwoorden, acht de commissie hiermee de
openbare behandeling van het voorstel van wet voldoende voorbereid.
Inhoudsopgave

blz.

Inleiding
1. Aanleiding en doel
2. Hoofdlijnen van het westvoorstel
3. Verhouding tot de TRIPS-Overeenkomst
4. Verhouding tot Richtlijn 98/44/EG
5. Administratieve lasten
6. Vergelijking met het buitenland
7. Inwerkingtreding en gevolgen voor al verleende licenties
8. Artikelen
9. Overig

pp. 1–2
pp. 2–3
pp. 3–6
pp. 6–8
pp. 9–11
pp. 11
pp. 11–12
pp. 12
pp. 12
pp. 12–13

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
wijziging van artikel 53b van de Rijksoctrooiwet 1995 in verband met de
invoering van een beperkte veredelingsvrijstelling. De leden zijn van
mening dat het wetsvoorstel bijdraagt aan het versterken van de
innovatieve slagkracht van de plantenveredelaars. Deze leden zien het
wetsvoorstel als een belangrijke stap in het verder in balans brengen van
het octrooirecht en het kwekersrecht in de plantenveredeling. De leden
van de VVD-fractie hebben ten aanzien van het voorstel nog wel een
aantal vragen en opmerkingen.

kst-33365-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

1

De leden van de fractie van de PvdA hebben met interesse kennisgenomen van het wetsvoorstel. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
lang verwachte wijziging van de Rijksoctrooiwet in verband met de
invoering van een beperkte veredelingsvrijstelling.
De leden van de CDA- fractie hebben het wetvoorstel met interesse
ontvangen en hebben enkele vragen.
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de voorgenomen
wijziging. Over het voorstel hebben zij enkele vragen en opmerkingen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen van het voorstel tot wijziging van artikel 53b van de Rijksoctrooiwet 1995 in verband met de invoering van een beperkte veredelingsvrijstelling. Deze leden zijn verheugd met deze eerste stap om het
kwekersrecht en octrooirecht beter in balans te brengen. Zij zien echter
een noodzaak om verdere stappen te nemen richting een bredere
veredelingsvrijstelling. Zij willen de regering nog enkele vragen
voorleggen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel om de beperkte veredelingsvrijstelling in de
Rijksoctrooiwet op te nemen en de analyse van Raad van State inzake de
verenigbaarheid van een uitgebreide veredelingsvrijstelling in het
octrooirecht met de TRIPS-Overeenkomst. De leden steunen het
wetsvoorstel, al hebben zij nog wel enkele vragen. De leden vinden dat
analyse van Raad van State geen recht doet aan de werkelijkheid.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben met belangstelling kennisgenomen van het voorliggende wetsvoorstel waarmee een
beperkte veredelingsvrijstelling wordt ingevoerd. Het grote belang van de
voedselzekerheid vereist naar mening van deze leden verdergaande
stappen om vrije veredeling mogelijk te maken, maar deze beperkte
vrijstelling is een eerste stap daarin die zij van harte steunen. Zij willen
graag nog enkele vragen stellen.
1. Aanleiding en doel
De leden van de VVD-fractie lezen dat de voorgestelde wijziging van
artikel 53b van de Rijksoctrooiwet 1995 (hierna: ROW 1995) is afgestemd
met Curaçao en Sint Maarten. Betekent dit dat het wetsvoorstel dan ook
geldt voor deze landen? De leden van de VVD-fractie lezen verder dat
artikel 53b op grond van artikel 133, tweede lid, van de ROW, niet bindend
is voor Aruba. Waarom wordt het wetsvoorstel niet van toepassing
verklaard op Aruba en wel op de openbare lichamen Bonaire, Sint
Eustatius en Saba? Kan de regering aangeven op welke wijze deze
openbare lichamen betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van het
wetsvoorstel?
De leden van de VVD-fractie lezen dat deze veredelingsvrijstelling een
voorziening is voor plantenveredelaars om met biologisch materiaal
waarop octrooirecht rust, nieuwe plantenrassen te kweken of te ontdekken
en te ontwikkelen zonder licentie van de houder van een octrooi voor een
uitvinding met betrekking tot dat biologisch materiaal. De leden hebben
twijfels over het woord «nieuw». De reden is dat «nieuw» een strikte
definitie heeft in het octrooirecht. De absolute nieuwheid die in het
octrooirecht geldt, kan niet in de plantenveredeling gebruikt worden
aangezien in de selectiefase van de plantenveredeling het toekomstig ras
vaak al bestaat als onderdeel van de brede populatie die ontstaat na een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

2

kruising. Het woord «onderscheidbaar» is gedefinieerd in het kwekersrecht en doet recht aan de praktijk van de plantenveredeling en past wat
de leden van de VVD-fractie betreft beter in deze context. De leden horen
graag van de regering of zij bereid is om het woord «nieuw» te vervangen
door het woord «onderscheidbaar», anders overwegen deze leden een
amendement op dit punt.
Nederland moet als lidstaat van de Europese Unie met betrekking tot
intellectueel eigendom op de platenveredeling zich houden aan de
Biotechnologierichtlijn 98/44/EG. Deze is eveneens leidend voor de
Rijksoctrooiwet 1995. Waar onder het kwekersrecht concurrenten vrijelijk
van elkaars rassen gebruik mogen maken voor het creëren en commercieel exploiteren van nieuwe rassen, geldt dat voor het gebruik van
octrooirechtelijk beschermd plantenmateriaal een licentie van de
octrooihouder nodig is. Aan de ene kant dient intellectueel eigendomsrecht beschermt te zijn, maar tegelijkertijd moeten kwekers de
mogelijkheid hebben om met het beschermde eigendom nieuwe rassen te
ontwikkelen. Nu frustreren de twee systemen van intellectueel eigendom
met betrekking to plantenrassen elkaar. Is deze problematiek ook gaande
in andere sectoren zo vragen de leden van de CDA-fractie en op welke
wijze is deze problematiek daar aan de orde? Een deeloplossing voor dit
probleem in de veredelingssector wordt nu gezocht in de invoering van
een beperkte veredelingsvrijstelling in de Rijksoctrooiwet 1995. De leden
van de CDA-fractie vragen of hiermee in feite de bestaande onderzoeksvrijstelling dan wordt verruimd ten gunste van de plantenveredeling? En
is dat niet al specifiek genoeg? Waarom is de veredelingsvrijstelling die nu
in de Rijksoctrooiwet wordt geïntroduceerd veel breder dan de veredelingsvrijstelling in het kwekersrecht zo vragen de leden van de CDA
fractie? Zowel betreffende het materiaal dat gebruikt mag worden en het
tijdstip waarop dit materiaal beschikbaar komt?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren maken zich zorgen
over de invloed die octrooien hebben op de voedselzekerheid. Octrooien
op planten en dieren beperken de innovatie in de veredeling en daarmee
de diversiteit van rassen voor voedselveredeling, deelt de regering deze
mening? Zo nee, waarom niet? Deelt de regering de mening dat het
kwekersrecht het leidende intellectuele eigendomsrecht voor de plantenveredeling moet blijven? Voor veredelaars van nieuwe gewassen is het
heel belangrijk dat zij vrij gebruik kunnen maken van uitgangsmateriaal,
zonder dat zij licenties nodig hebben of bang hoeven te zijn dat zij een
patent schenden. Dat veredelaars nu tegen beperkingen in het uitgangsmateriaal aanlopen, komt door de ontwikkelingen met betrekking tot
biotechnologie. Het invoeren van de beperkte veredelingsvrijstelling is
geen oplossing voor dit probleem. Kan de regering dit bevestigen? Omdat
de veredelingsvrijstelling alleen geldt tijdens de periode van veredeling,
geeft deze geen garantie op het mogen commercialiseren van het nieuwe
ras. Veredelaars geven aan dat dit een probleem voor hen vormt en
innovatie zal belemmeren. Een kweker die gebruik heeft gemaakt van
geoctrooieerd plantmateriaal is na jarenlang veredelen nog steeds geheel
afhankelijk van de medewerking van de octrooihouder(s) om tegen billijke
voorwaarden een licentie te verkrijgen voor de exploitatie van het ras. Een
dwanglicentie is geen serieus alternatief. Hoe ziet de regering dit, en op
welke wijze wil zij dit probleem oplossen?
2. Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
De leden van de VVD-fractie lezen dat de vrijstelling niet geldt voor de
commerciële exploitatie van nieuwe plantenrassen, verworven met deze
vrijstelling. Onder de commerciële exploitatie is ook inbegrepen de
aanmelding van het nieuwe plantenras voor het verkrijgen van een
kwekersrecht of toelating. De leden zijn van mening dat de fase van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

3

aanmelding tot aan het moment van de verlening van een registratie
onderdeel is van het kweekwerk. Ten eerste omdat tijdens het toetsen van
nieuwe rassen voor het cultuur- en gebruikswaardenonderzoek de beste
rassen worden geselecteerd. Ten tweede omdat tijdens de registratie door
onderzoek wordt vastgesteld of de nieuwe aanmelding een ras genoemd
mag worden. Pas nadat dit vastgesteld is, is er sprake van een ras, en
daarmee een commercialiseerbare eenheid. Het toetsen van kandidaatrassen kan wat de leden van de VVD-fractie betreft niet als commerciële
exploitatie van het ras worden gezien en zou daarom onder de vrijstelling
moeten vallen. Kan de regering motiveren waarom zij heeft gekozen om
dit onderdeel buiten de vrijstelling te laten en is zij eventueel bereid dit
aan te passen in het wetsvoorstel?
De leden van de fractie van de PvdA zouden er voorstander van zijn om
het woord «nieuwe» te vervangen door «onderscheidbare». De reden is
dat «nieuw» een strikte definitie heeft in het octrooirecht. De absolute
nieuwheid die in het octrooirecht geldt, kan niet in de plantenveredeling
gebruikt worden aangezien in de selectiefase van de plantenveredeling
het toekomstige ras vaak al bestaat als onderdeel van de brede populatie
die ontstaat na een kruising. Het gebruik van het woord «nieuw» is dus in
tegenspraak met het woord «ontwikkelen» in dezelfde zin. Het woord
«onderscheidbaar» is gedefinieerd in het kwekersrecht en doet recht aan
de praktijk van de plantenveredeling, zo vernemen de leden uit de sector.
De leden vragen in hoeverre het begrip «nieuw» zoals gebruikt in de
Rijksoctrooirecht ook bruikbaar is voor plantenveredeling waar gedurende
kruising en selectie al diverse rassen ontstaan. Zou «onderscheidbaar»
niet een betere term zijn?
De leden van de fractie van de PvdA vragen in hoeverre de beperkte
veredelingsvrijstelling veredelaars echt helpt. Als eenmaal een nieuw ras
is ontwikkeld, zal immers alsnog een licentie verkregen moeten worden.
De leden kunnen zich voorstellen dat een veredelaar van tevoren
zekerheid hieromtrent zou willen hebben en ook zou willen weten tegen
welke kosten hij gebruik kan maken van de licentie. In hoeverre voorziet
de voorgestelde wijziging in deze onzekerheid? In hoeverre is het mogelijk
al vóórdat er een nieuw ras klaar is voor vermarkting, bij weigering door
de licentiehouder een dwanglicentie te verkrijgen? Dit om te voorkomen
dat een plantseizoen verloren gaat?
De leden van de fractie van de PvdA viel de zin op dat «ten overvloede zij
opgemerkt dat een veredelaar [{] er zich van moet vergewissen dat hij
kan voldoen aan geldende wet- en regelgeving». De leden vragen hoe dit
zou moeten: op een zaad is immers niet af te lezen of dit genetisch
gemodificeerd is. De leden vrezen voor een situatie waarin veldproeven
worden gedaan met genetisch gemodificeerd materiaal, zonder dat de
veredelaar dit weet en daartoe ook niet de benodigde voorzorgsmaatregelen heeft genomen. In hoeverre is dit probleem te ondervangen?
Bijvoorbeeld door uitsluiting van genetisch gemodificeerd materiaal?
Door goede etikettering? De leden vragen in algemene zin of het niet
raadzaam is op etiketten van zaaigoed te vermelden of en welke licenties
daarop van toepassing zijn, om zo te voorkomen dat veredelaars
onwetend zijn over het feit dat op plantmateriaal waarmee gewerkt wordt
licenties rusten. De leden vragen of om die reden inschrijving van een
verkregen licentie in het octrooiregister niet verplicht zou moeten zijn.
In de memorie van toelichting staat een verklaring wat de grenzen zijn van
«kweken of ontdekken en ontwikkelen». Daarin staat dat de periode dat
kandidaat-rassen getoetst worden (voor kwekersrechtverlening of
registratie voor marketing) daar niet onder begrepen is. De leden van de
fractie van de PvdA vragen of dit juridisch wenselijk of zelfs juist is.
Immers voordat een ras getoetst is kan juridisch niet gesproken worden
van een ras. Pas ná een zogenaamde test op «distinctness,uniformity and
stability» (DUS-test) kan voor groente- en akkerbouwgewassen gesproken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

4

worden van een onderscheidbaar ras. De toetsing is ook – zeker bij
akkerbouwgewassen – integraal onderdeel van het selectieproces. Tijdens
die fase worden de laatste keuzes gemaakt of een kandidaat-ras gecommercialiseerd gaat worden of niet. De leden van de fractie van de PvdA
dringen aan op het aanpassen van de memorie van toelichting zodat de
vrijstelling ook geldt voor de periode van officiële toetsing.
De leden van de D66-fractie constateren dat in de nieuwe situatie de
octrooihouder een sterke positie krijgt, aangezien deze aan het begin van
het (veredelings)traject vrijelijk kon beschikken over plantenmateriaal. Zij
vragen de regering op deze constatering te reageren.
De leden van de D66-fractie vragen de regering uiteen te zetten hoe het
niet laten gelden van de vrijstelling voor commerciële exploitatie zich
verhoudt tot artikel 50 van de Zaaizaad- en plantgoedwet.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom in het wetsvoorstel
gesproken wordt over «nieuwe» plantenrassen. Kan de regering aangeven
waarom niet is gekozen voor de formulering «andere» of «onderscheidbare» rassen, zo vragen deze leden. Wat zijn de consequenties van
het gebruikt van het woord «nieuwe» dat in het licht van het kwekersrecht
een specifieke betekenis heeft?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering waarom ervoor
is gekozen om de aanmelding van het nieuwe plantenras voor het
verkrijgen van een kwekersrecht of toelating ook te beschouwen als
commerciële exploitatie? Klopt het volgens de regering dat er pas sprake
is van een nieuw plantenras na vaststelling hiervan in de registratieprocedure? Zo ja, is het volgens de regering dan mogelijk om het toetsen van
kandidaat-rassen onder de vrijstelling te laten vallen? Zo nee, waarom
niet, zo vragen deze leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om nader toe te
lichten hoe de voorgestelde beperkte veredelingsvrijstelling in het
octrooirecht zich precies verhoudt tot de vrijstelling in het kwekersrecht,
zoals opgenomen in de Zaaizaad- en plantgoedwet 2005 (artikel 57, derde
lig, aanheft en onder c). Wat zijn de verschillen en overeenkomsten en hoe
vullen beide vrijstellingen elkaar aan, zo vragen deze leden?
In de memorie van toelichting wordt aangegeven dat onder commerciële
exploitatie ook de aanmelding van nieuwe plantenrassen voor het
verkrijgen van een kwekersrecht of een toelating wordt begrepen.
Waarom is ervoor gekozen om deze aanmelding, in feite de toets of een
kandidaat-ras daadwerkelijk een nieuw ras mag worden genoemd, ook
onder de commerciële exploitatie te trekken? Het is immers duidelijk dat
ook na aanmelding en verkrijging van het kwekersrecht materiaal van het
ras niet in het handelsverkeer gebracht mag worden. Daarbij komt dat
tijdens het toetsen van nieuwe rassen voor het cultuur- en gebruikswaardeonderzoek de beste rassen worden geselecteerd en de fase van
aanmelding tot eventuele verlening van het kwekersrecht meer hoort bij
de selectieprocedure (en in die zin onderdeel is van het kweekwerk) dan
bij de fase van commerciële exploitatie. De leden van de SGP-fractie
ontvangen graag een toelichting op dit punt en vragen of de regering
bereid is de toelichting aan te passen.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren hebben twijfels of de
term «nieuw» die met betrekking tot plantenrassen wordt gehanteerd in
het wetsvoorstel, wel de juiste term is. De Raad van State alsmede
juristen hebben erop gewezen dat de verordening nr. 2100/94 inzake het
communautaire kwekersrecht, spreekt over het kweken van «andere»
rassen. In het kwekersrecht wordt er gesproken over «onderscheidbare»
rassen. Kan de regering bevestigen dat de term «nieuw» in het kwekersrecht een specifieke betekenis heeft, en dat deze betekenis verschilt van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

5

het gebruik van «nieuw» in het octrooirecht? Waarom heeft de regering
ervoor gekozen om in deze aan te sluiten bij het octrooirecht en niet bij
het kwekersrecht, en welke consequenties heeft dit strengere begrip van
«nieuw» voor de veredelaars?
3. Verhouding tot de TRIPS-Overeenkomst
De Raad van State is van oordeel dat een uitgebreide veredelingsvrijstelling niet te verenigen is met de TRIPS-Overeenkomst en de Biotechnologierichtlijn. Het internationale advocatenkantoor Hogan Lovells en
Plantum stellen echter dat de introductie van een kwekersvrijstelling in het
octrooirecht niet in strijd is met de TRIPS-Overeenkomst en/of Biotechnologierichtlijn. Kan de regering de verschillen in opvatting nader duiden zo
vragen de leden van de VVD-fractie?
De conclusie in het rapport van de Raad van State, namelijk dat een
volledige kwekersvrijstelling in het octrooirecht niet in overeenstemming
is met artikel 30 Trips, doet volgens verschillende juridische specialisten
geen recht aan Artikel 27 van de TRIPS -Overeenkomst van de Wereldhandelsorganisatie (WTO). In het rapport van de Raad van State is artikel 27
niet genoemd. Kan de regering een beoordeling geven van de
passendheid van een volledige kwekersvrijstelling binnenartikel 27 van de
TRIPS overeenkomst, zo vragen de leden van de fractie van de PvdA?
De leden merken op dat gesproken wordt van ontwikkelperiodes van 5 tot
15 jaar. Uit de veredelingsbranche horen zij dat de ontwikkelingsfase
steeds korter wordt door nieuwe kweek- selectiemethodes. De leden
schrikken dan van de opmerking dat het enkele jaren zou moeten duren
alvorens een toelating te verkrijgen. In hoeverre is het mogelijk deze
toelating te versnellen?
De leden van de SP-fractie krijgen graag een beschouwing over India en
andere landen in de wereld waar de TRIPS-Overeenkomst kennelijk geen
belemmering vormt voor het verkrijgen van kwekersrecht en/of een
volledige kwekersvrijstelling en het inperken van octrooirechten betreffende levend materiaal.
Graag ontvangen de leden een overzicht van landen waar dit ook het
geval is, en een juridische onderbouwing waarom dit daar kennelijk goed
mogelijk is. Ook ontvangen de leden graag een overzicht van landen waar
in WTO verband procedures tegen gestart zijn of juist niet.
Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie of de regering nader in wil
gaan op de reactie van de Europese Commissie op de beperkte veredelingsvrijstelling in de Franse en Duitse wetgeving en op reacties of
procedures in de WTO hiertegen.
Invoering van een uitgebreide veredelingsvrijstelling in de Rijksoctrooiwet
1995 wordt niet mogelijk geacht wegens strijd met de TRIPSOvereenkomst en de richtlijn. Kan een nadere schets worden gegeven
waarom dat niet mogelijk wordt geacht zo vragen de leden van de
CDA-fractie. De leden van de CDA-fractie merken op dat hier slechts naar
de mogelijk van artikel 30 van het TRIPS verdrag is gekeken terwijl
artikel 27 lid 3 sub b van het TRIPS verdrag mogelijk ook ruimte biedt. De
leden van de CDA-fractie zien graag een nadere toelichting op dit punten
evenals de (on)mogelijkheden van de richtlijn zelf.

1
2

Richtlijn 98/44/EG; PbEG 1998, L 213.
Trb. 1995, 130.

De leden van de D66-fractie lezen dat de regering meent dat enkel een
invoering van een beperkte veredelingsvrijstelling in de Rijksoctrooiwet
mogelijk is. De regering wijst hierbij op Europese richtlijnen1 en de
TRIPS-Overeenkomst.2 De aan het woord zijnde leden constateren echter
dat dit niet noodzakelijkerwijs het geval hoeft te zijn en refereren hierbij
aan een artikel van universitair hoofddocent intellectuele eigendom mr.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

6

P.A.C.E. van der Kooij, waarin hij concludeert dat «het TRIPS-verdrag zich
niet verzet tegen de opneming in een octrooiregime van een volledige
kwekersvrijstelling.»1 Zij vragen de regering hierop te reageren.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat er verschillende
visies bestaan over de juridische haalbaarheid van de volledige veredelingsvrijstelling op basis van de TRIPS-Overeenkomst. Is de regering
bereid om op dit punt duidelijkheid te vragen door de vraag of de
TRIPS-Overeenkomst ruimte biedt voor een volledige veredelingsvrijstelling in de plantenveredelingssector, voor te leggen aan een internationaal panel?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering of op basis van
de uitspraak van het WTO-panel uit 2000, dat in de memorie van
toelichting wordt aangehaald, geconcludeerd kan worden dat een
veredelaar die op basis van de voorgestelde beperkte veredelingsvrijstelling een onderscheidbaar plantenras heeft ontwikkeld, in het geval hij
geen licentie voor commerciële exploitatie heeft, na afloop van het octrooi
niet onmiddellijk tot commerciële exploitatie over mag gaan, maar eerst
een bepaalde periode moet wachten?

1
Paul van der Kooij, «TRIPS en de kwekersvrijstelling», Berichten Industriële eigendom,
januari 2012, blz. 12–17.

De leden van de SGP-fractie vinden een beperkte veredelingsvrijstelling
een goede eerste stap, maar nog onvoldoende om de verstoorde balans
tussen het octrooirecht en het kwekersrecht te herstellen. Er liggen
verschillende opties op tafel voor verdere stappen, waaronder een
uitgebreide veredelingsvrijstelling in de Biotechnologierichtlijn. Voor een
constructief maatschappelijk en politiek debat over een eventuele
uitgebreide veredelingsvrijstelling in de Biotechnologierichtlijn is het van
groot belang om te weten of een dergelijke veredelingsvrijstelling niet in
strijd hoeft te zijn met de TRIPS-Overeenkomst.
De leden van de SGP-fractie hebben in dit verband kennisgenomen van de
juridische analyses van de (on)mogelijkheden van een uitgebreide
veredelingsvrijstelling in het licht van internationale regelingen door
zowel het ministerie van Economische Zaken (toen EL&I; bijlage bij
Kamerstuk 27 428, nr. 182) als de Raad van State (in advies bij voorliggende wetsvoorstel). De leden vinden dat deze analyses geen recht doen
aan de werkelijkheid. Beide analyses gaan voorbij aan artikel 27, lid 3, van
de TRIPS-Overeenkomst.
Voor planten, inclusief hun eigenschappen, en plantenrassen geldt in de
eerste plaats artikel 27, lid 3, van de TRIPS-Overeenkomst. De leden willen
er daarbij op wijzen dat het in artikel 27, lid 3, onderdeel b, gaat om
«planten» en niet om de engere formulering «plantenrassen» zoals
genoemd in artikel 53, onderdeel b, van het Europees Octrooiverdrag en
artikel 4, lid 1, van de Biotechnologierichtlijn. Artikel 27, lid 3, onderdeel a,
biedt landen de ruimte om planten, inclusief hun eigenschappen, niet
octrooieerbaar te verklaren. Artikel 27, lid 3, onderdeel b, vraagt wel om
een doeltreffende bescherming van plantenrassen door octrooien, een
andere doeltreffend stelsel of een combinatie van beide. Een dergelijk
doeltreffend stelsel is het Union for the Protection of New Varieties of
Plants (UPOV)-verdrag en de Europese Verordening inzake het communautaire kwekersrecht (2100/94 EG), inclusief de daarin opgenomen
uitgebreide veredelingsvrijstelling. Zoals aangegeven biedt artikel 27,
lid 3, onderdeel b, ook ruimte voor een combinatie van bijvoorbeeld de
octrooibescherming en de uitgebreide veredelingsvrijstelling uit het
kwekersrecht. Op basis van artikel 27 van de TRIPS-Overeenkomst kan dus
wel worden gesteld dat een uitgebreide veredelingsvrijstelling in de
Biotechnologierichtlijn in overeenstemming is met de TRIPSOvereenkomst. De leden van de SGP-fractie verwijzen hiervoor naar
bijvoorbeeld de conclusie van de heer Van der Kooij in de European
Intellectual Property Review (P. van der Kooij, «Towards a breeder’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

7

exemption in patent law?», EIPR, Issue 11, 2010): «Finally, a breeder’s
exemption (...) in patent law would certainly be «TRIPS-proof», (...)».
De leden van de SGP-fractie hebben eerder al gevraagd of de regering de
Raad van State ook zou willen laten kijken naar artikel 27, lid 3, van de
TRIPS-Overeenkomst (Kamerstuk 32 472, nr. 14). Dat is helaas niet
gebeurd. De leden vragen de regering in te gaan op de genoemde analyse
op basis van artikel 27, lid 3, van de TRIPS-Overeenkomst, al dan niet na
ingewonnen advies van bijvoorbeeld de Raad van State.
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren zien de invoering van
de beperkte veredelingsvrijstelling als een belangrijke stap, maar zeker
niet als oplossing voor het probleem. De introductie van een uitgebreide
veredelingsvrijstelling in het octrooirecht zou wel de belangrijke toegang
tot biologisch materiaal en plantenveredeling mogelijk maken. Onder deze
uitgebreide veredelingsvrijstelling mag een veredelaar beschermd
biologisch materiaal gebruiken om nieuwe plantenrassen te ontwikkelen
en te vermarkten. In tegenstelling tot wat de Raad van State heeft
geoordeeld, wijzen meerdere juristen erop dat de uitgebreide veredelingsvrijstelling wél mogelijk is onder het TRIPS-verdrag. Kan de regering
ingaan op de mogelijkheden die artikel 27(3)b biedt om een brede
veredelingsvrijstelling in te voeren?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren willen graag een
nadere duiding van UPOV. Dit internationale verdrag gaat uit van het
kwekersrecht, en kan wel onder TRIPS bestaan. Betekent dit niet dat een
uitgebreide veredelingsvrijstelling gewoon mogelijk is onder het
TRIPS-verdrag? Kan de regering nader ingaan op de gevolgen van UPOV
voor ontwikkelingslanden? Welke belemmeringen kunnen zij onder dit
verdrag ervaren? Wat is het beleid van de Europese Commissie wanneer
er bi- of multilaterale handelsverdragen worden afgesloten, wordt er
hierbij aangedrongen op het overnemen van UPOV 91? Zo ja, hoe
beoordeelt de regering dat?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren willen er nogmaals op
wijzen dat de onbedoelde uitbreiding van de biotechnologierichtlijn naar
de plantenveredeling de oorzaak is van de huidige problemen. Dit maakte
het voor het eerst mogelijk om patenten aan te vragen op eigenschappen,
en daarmee ook op rassen. Het kwekersrecht werkt wereldwijd goed om
innovatie in plantenveredeling en de snelle ontwikkeling van nieuwe
plantenrassen te bevorderen, deelt de regering die mening?
De leden van de fractie van de Partij voor de Dieren wijzen er dan ook op
dat de oplossing voor de hand ligt: het octrooieren van (eigenschappen
van) planten en dieren moet verboden worden. Dat garandeert de vrijheid
voor veredelaars om gebruik te maken van uitgangsmateriaal. Het
garandeert bovendien de vrijheid van boeren – ook en vooral in ontwikkelingslanden, om hun geoogste zaden weer te gebruiken voor teelt van
nieuwe gewassen – zonder dat zij daarbij bang hoeven te zijn voor
rechtszaken die tegen hen zouden worden aangespannen worden door
multinationals. Kan de regering nader ingaan op de mogelijkheden die
artikel 27 van het TRIPS-verdrag biedt om planten en dieren uit te sluiten
van patenteerbaarheid? Welke stappen zouden er voor nodig zijn, en
welke mogelijkheden ziet de regering hiertoe? In het TRIPS verdrag staat
dat deze bepaling vier jaar na inwerkingtreding van het verdrag geëvalueerd zou worden. Is dit inderdaad gebeurd, en zo ja, kan de regering de
bevindingen van deze evaluatie kort weergeven? Kan de regering tevens
aangeven of artikel 27(3)b de laatste jaren onderwerp van
WTO-besprekingen is geweest, en zo ja, in welke zin en wat de inbreng
van Nederland in deze besprekingen is geweest? Welke mogelijkheden
bestaan er om in bilaterale handels- en investeringsverdragen
voorwaarden op te nemen om octrooien op planten en dieren aan banden
te leggen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

8

4. Verhouding tot Richtlijn 98/44/EG
De leden van de VVD-fractie lezen dat over de toelaatbaarheid van een
beperkte verdelingsvrijstelling advies is gevraagd aan de Europese
Commissie. De Europese Commissie heeft laten weten hier in het
eerstvolgende verslag op grond van de Biotechnologierichtlijn op terug te
komen. Kan de regering aangeven wanneer het verslag verwacht wordt
en of zij bereid zijn het verslag voorafgaand aan de plenaire behandeling
van het wetsvoorstel naar de Kamer te sturen?
De leden van de SP-fractie vragen welke stappen de regering reeds heeft
genomen heeft om herziening van de Biotechnologierichtlijn te bepleiten
in Europa om volledige kwekersvrijstelling te bereiken en welke stappen
zij nog gaat nemen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de komst van de Biotechnologierichtlijn de reikwijdte van artikel 3 Rijksoctrooiwet 1995 is veranderd
en ook de TRIPS-Overeenkomst heeft ingeperkt. Is dat aan de orde
geweest bij de komst van de Biotechnologierichtlijn? De leden van de
CDA-fractie vragen of, aangezien de reikwijdte van de Rijksoctrooiwet
1995 wordt bepaald door de Biotechnologierichtlijn, de problematiek van
kwekersrecht en octrooirecht voor de komst van de Biotechnologierichtlijn
niet speelde? De leden van de CDA-fractie zien graag een nadere
toelichting op dit punt. Kan de uitbreiding die de Biotechnologierichtlijn
heeft gebracht, te weten de mogelijkheid van octrooi op kweekmethoden
en individuele eigenschappen van planten, niet weer worden teruggebracht? Welke impact heeft de uitwerking van de Biotechnologierichtlijn
op andere sectoren zo vragen de leden van de CDA-fractie. Kent de
Biotechnologierichtlijn een bepaling die uitdrukkelijk voorziet in een
beperkte veredelingsvrijstelling? Of kan een veronderstelling worden
geïnitieerd?
De heer Trojan stelt dat systeemaanpassingen van de Biotechnologierichtlijn 98/44/EG ingewikkeld zijn en dat deze zo beperkt mogelijk en zo
plantenspecifiek mogelijk van aard dienen te zijn. De leden van de
CDA-fractie vragen of op deze wijze ook naar de mogelijkheden binnen
het systeem op zich is gekeken. Want hoewel de Biotechnologierichtlijn
98/44/EG geen expliciete veredelingsvrijstelling kent zou naar mening van
de leden van de CDA-fractie wel uit de richtlijn kunnen worden afgeleid
dat de richtlijn de mogelijkheid van een beperkte veredelingsvrijstelling
heeft. In de richtlijn zijn enkele bepalingen opgenomen, die van belang
zijn voor de reikwijdte van de bescherming met het oog op een in de
Rijksoctrooiwet 1995 op te nemen beperkte veredelingsvrijstelling. Het
gaat dan om de bepalingen over a. dwanglicenties (artikel 12 van de
richtlijn) en b. over depot van en toegang tot biologisch materiaal in
verband met octrooiaanvragen (artikel 13 en 14 van de richtlijn). De leden
van de CDA-fractie ontvangen zoals gezegd graag een nadere analyse met
betrekking tot de reikwijdte van de vrijstelling in deze. En als deze
bespiegeling leidt tot een andere uitleg van de mogelijkheden binnen het
systeem van de Biotechnologierichtlijn 98/44/EG is er bereidheid om deze
bij de evaluatie van de richtlijn in te brengen?
In de memorie van toelichting wordt gesteld dat in deze memorie een
redelijke uitleg van artikel 12 van de richtlijn is, welke niet afwijkt van het
systeem. De leden van de CDA-fractie vragen wat de bandbreedte van de
uitleg zou kunnen zijn. Of anders gezegd, kan een beschouwing worden
gegeven over de verhouding tussen artikel 12 en het systeem van de
richtlijn als geheel. Ook vragen de leden waarom een beperkte veredelingsvrijstelling eerder ontbrak, immers wordt gesteld dat de beperkte
veredelingsvrijstelling onlosmakelijk onderdeel uitmaakt van één van de
expliciet in de richtlijn opgenomen uitzonderingen namelijk inzake
dwanglicenties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

9

Ook wordt in de memorie van toelichting gesteld dat Artikel 12, 3e lid van
de richtlijn een beperkte veredelingsvrijstelling veronderstelt, maar deze
uitspraak lijkt niet gebaseerd te zijn op feiten. Verder wordt gesteld dat
artikel 12 dan enkel een zinvolle betekenis heeft indien een kwekersrechtelijke vrijstelling of octrooirechtelijke veredelingsvrijstelling wordt
voorondersteld voor een dergelijke situatie. Wat is de definitie van een
dergelijke situatie zo vragen de leden van de CDA-fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen om een nadere beschouwing van het
advies van Raad van State om de beperkte veredelingsvrijstelling nader te
bezien in verhouding tot artikel 13 van de Biotechnologierichtlijn 98/44/EG,
gelezen in samenhang met artikel 15 van de verordening 2100/94
aangezien daar expliciet onderscheid wordt gemaakt tussen handelingen
voor experimentele doeleinden en handelingen met als doel het kweken
of ontdekken en ontwikkelen van andere rassen. Waarom is deze uitleg /
begripsbepaling niet gebruikt ter aanpassing van de Rijksoctrooiwet 1995
zo vragen de leden van de CDA-fractie.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat het verschil tussen
kwekersrecht met zijn onafhankelijke innovatie en het octrooirecht met
zijn afhankelijke innovatie heeft geleid tot de situatie waarin we als
Nederland en/of Europa op het gebied van plantenveredeling nu verkeren.
Klopt het dat dankzij de kwekersvrijstelling in het kwekersrecht het
mogelijk is om zonder toestemming van de kwekersrechthouder te komen
tot verbeterd biologisch materiaal ten opzichte van het gebruikte
kwekersrechtelijk beschermde plantenras in elk geval tot aan de fase van
commerciële exploitatie van dat materiaal? Klopt het dat een licentie dan
evenmin nodig is voor commerciële exploitatie daarna van een aldus
ontwikkeld nieuw plantenras en dat pas een licentie nodig is indien het
nieuw ontwikkelde plantenras wezenlijk is afgeleid van het oorspronkelijke
kwekersrechtelijk beschermde plantenras (op grond van artikel 57 en 58
Zaaizaad en Plantgoedwet 2005)?
Klopt het dat dit verschil juist de problematiek bloot legt? Immers
ontbreekt de veredelingsvrijstelling in het octrooirecht waardoor het niet
mogelijk is om zonder toestemming van de octrooihouder te komen tot
een verbeterd plantenras ten opzichte van de gebruikte geoctrooieerde
uitvinding. Wat verandert het voorliggende wetsvoorstel daarin? Met
andere woorden, zou een andersom redenering juist in casu plantenrassen niet beter passend zijn, zo vragen de leden van de CDA-fractie?
Is de definitie van biologisch materiaal niet te ruim zo vragen de leden van
de CDA fractie. Wat houdt deze term precies in en waarom wordt niet de
term teeltmateriaal gebruikt zoals in de Zaaizaad en Plantgoedwet 2005?
Op welke (on)mogelijkheden stuit de uitwerking van het wetsvoorstel als
de term biologisch materiaal vervangen zou worden door teeltmateriaal
afkomstig van een plantenras of door biologisch materiaal afkomstig van
plantenrassen? Of is de wet breder bedoeld zodat ook biologisch
materiaal anders dan afkomstig van planten gebruikt kan worden?
Bijvoorbeeld een gepatenteerde eigenschap die in een micro-organisme
zit kan dan zo maar ingebouwd worden in een plant, bijvoorbeeld met als
doel een toepassing in de biobased economy zo vragen de leden van de
CDA fractie. Of was dat de intentie van de veredelingsvrijstelling (of van
de veredelaars)? Verder vragen de leden van de CDA-fractie of door het
gebruik van de term biologisch materiaal de voorgestelde veredelingsvrijstelling niet veel breder van reikwijdte wordt dan de huidige vrijstelling
onder het kwekersrecht. In het kwekersrecht wordt namelijk alleen het
gebruik van teeltmateriaal waarop kwekersrecht rust vrijgesteld voor de
verdere ontwikkelingen van nieuwe rassen. Waarom wordt er in het
nieuwe artikel 53b van het octrooirecht dan nu gesproken over biologisch
materiaal, ook van bacteriën en andere organismen? Dit is toch veel meer
dan alleen materiaal van planten? Zal het ook beschikbaar stellen van
biologisch materiaal anders dan van planten, dus ondermeer afkomstig
van bacteriën en virussen, geen negatieve gevolgen hebben voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

10

industriële, bio-based en bio-farmaceutische industrie? Hoe kan de
regering dit garanderen?
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben moeite met de constatering
van de regering dat artikel 12 van de richtlijn een beperkte veredelingsvrijstelling veronderstelt. Kan de regering aangeven of deze veronderstelling
is getoetst bij de Europese Commissie, zo vragen deze leden. Zij vragen
de regering voorts om bij de bespreking van het eerstvolgende voortgangsverslag op grond van de Biotechnologierichtlijn aandacht te vragen
voor het ontbreken van een expliciete verwijzing naar de mogelijkheid van
een beperkte veredelingsvrijstelling in deze richtlijn. Is de regering bereid
om ervoor te pleiten om de beperkte veredelingsvrijstelling expliciet als
uitzondering op te nemen in de Biotechnologierichtlijn, zodat de Europese
regelgeving op dit punt voor harmonisatie kan zorgen?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om aan te geven
of zij de mogelijkheid van artikel 12 om een dwanglicentie te verkrijgen,
als een serieus alternatief zien. Komt het vaak voor dat er door een
plantenveredelaar een beroep wordt gedaan op dit artikel en dat er via de
rechter een licentie wordt afgedwongen, zo vragen deze leden?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering of het klopt dat
de Europese Commissie geen formeel advies heeft gegeven over het
voorliggende wetsvoorstel. Hoe groot acht de regering de kans dat de
Europese Commissie naar aanleiding van het eerstvolgende voortgangsverslag op grond van de Biotechnologierichtlijn alsnog met een advies
komt over het onderliggende wetsvoorstel, zo vragen deze leden.
5. Administratieve lasten
De genoemde richtlijn treft in artikel 12 een voorziening voor het geval dat
een houder van een kwekersrecht of van een octrooirecht dit recht niet
kan exploiteren zonder op een octrooi, respectievelijk kwekersrecht van
eerdere datum inbreuk te maken. In dat geval mag, voor zover noodzakelijk een dwanglicentie gevraagd worden voor de niet-exclusieve
exploitatie van het kwekersrecht, respectievelijk het octrooirecht en mits
voor die licentie een redelijke vergoeding wordt betaald. Wie bepaalt wat
redelijk is zo vragen de leden van de CDA-fractie? Waarom is inschrijving
van licentie niet verplicht? De leden van de CDA-fractie zien graag een
nadere toelichting waarom zelfs aanmelding van een nieuw plantenras
voor het verkrijgen van een kwekersrecht of toelating onder commerciële
exploitatie valt. De kwekersvrijstelling onder het kwekersrecht impliceert
het vrijstellen van materiaal dat kwekersrechtelijk beschermd is en dus op
de markt is. De voorgestelde veredelingsvrijstelling in het octrooirecht
stelt materiaal al veel eerder beschikbaar. De leden van de CDA-fractie
zien graag een uiteenzetting of deze bepaling geen valse concurrentie in
de hand werkt?
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om nader toe te
lichten welke besparing van kosten en tijd nu precies wordt gerealiseerd
met het onderhavige wetsvoorstel. Kan de regering aangeven welke
voordelen een beperkte veredelingsvrijstelling heeft ten opzichte van de
huidige situatie waarin, vooruitlopend op een licentie voor ontwikkeling,
al begonnen kan worden met de veredeling, mits het benodigde biologisch materiaal beschikbaar is voor de plantenveredelaar?
6. Vergelijking met het buitenland
De leden van de VVD-fractie lezen dat de beperkte veredelingsvrijstelling
in overeenstemming is met de vrijstelling zoals deze is ingevoerd in de
octrooiwetten van Duitsland en Frankrijk. De Raad van State meent dat in
de wetgeving van deze landen niet de argumentatie is gebruikt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

11

Biotechnologierichtlijn een beperkte kwekersvrijstelling veronderstelt. De
regering is de mening toegedaan dat de memorie van toelichting een
zelfstandige onderbouwing van het wetsvoorstel bevat en niet noodzakelijk is de juridische onderbouwing van deze twee landen uiteen te
zetten. De leden van de VVD-fractie zijn van opvatting dat om een goede
vergelijking te maken tussen de landen een adequate juridische onderbouwing nodig is. Kan de regering alsnog aangeven hoe het de beperkte
verdelingsvrijstelling in Duitsland en Frankrijk (juridisch) geregeld is in
relatie tot het voorliggend wetsvoorstel?
De leden van de CDA-fractie vragen wat de verschillen en overeenkomsten met betrekking tot beperkte vrijstelling zoals deze is ingevoerd in
de octrooiwetten van Duitsland en Frankrijk zijn? In tegenstelling tot
Duitsland en Frankrijk heeft Nederland bij de implementatie van de
Biotechnologierichtlijn niet de beperkte veredelingsvrijstelling geïntroduceerd. Waarom niet vragen de leden van de CDA-fractie? De leden van de
CDA-fractie vragen hoe (inter)nationaal wordt omgegaan met het risico
van monopolisering van beschikbaarheid van genetisch materiaal? Welke
rol/positie kent Nederland in de zaadveredeling nu en welke verbetering
brengt het voorliggende wetsvoorstel daarin, zo vragen de leden van de
CDA fractie.
7. Inwerkingtreding en gevolgen voor reeds verleende licenties
De leden van de fractie van de PvdA vragen hoeveel licenties er al
gegeven zijn voor plantmateriaal (niet zijnde methoden van ontwikkeling)
in Nederland, en welk deel hiervan in handen is van welke Nederlandse
bedrijven.
8. Artikelen
De leden van de SGP-fractie vragen waarom in de wettekst de formulering
«biologisch materiaal» is gekozen en niet de formulering «teeltmateriaal
afkomstig van een plantenras». Kan de gekozen bredere formulering
mogelijk onbedoelde effecten hebben?
9. Overig
De regering gaat in het wetsvoorstel niet in op de gevolgen voor het
vestigingsklimaat en concurrentiepositie van verdelingsbedrijven en
biotechnologiebedrijven in Nederland. Kan de regering, zo vragen de
leden van de VVD-fractie, alsnog aangeven wat het wetsvoorstel betekent
voor het vestigingsklimaat en concurrentiepositie van deze bedrijven?
De leden van de fractie van de PvdA onderschrijven het doel om plantmateriaal beschikbaar te hebben voor ontwikkeling van nieuwe rassen en
betreuren het feit dat het Kwekersrecht niet leidend kan blijven. De leden
hebben begrip voor de nodige aanpassingen van de Rijksoctrooiwet en
vragen of onder de nieuwe regels er ook voor niet-plantenveredelaars
zoals universiteiten ruimte zal zijn? Is het voor hen bijvoorbeeld toegestaan te publiceren over bevindingen van onderzoek aan gelicenceerd
plantmateriaal, dit is immers geen commercialisatie van het product? En
hoe zouden ze dan moeten omgaan met de uitkomsten van dit onderzoek?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

12

De leden vragen in hoeverre boeren (bijvoorbeeld in ontwikkelingslanden)
gebruik mogen maken van gelicenceerd materiaal bij kruising voor eigen
gebruik en/of voor lokale handel? Valt dit wel of niet onder «commerciële
exploitatie»?
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Hamer
De adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Peen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 365 (R 1987), nr. 5

13