Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

33 835

Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA)

Nr. 30

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 17 februari 2016
De vaste commissie voor Economische Zaken en de vaste commissie voor
Volksgezondheid, Welzijn en Sport hebben op 10 december 2015 overleg
gevoerd met Staatssecretaris Van Dam van Economische Zaken en
Minister Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over NVWA.
(De volledige agenda is opgenomen aan het einde van het verslag.)
Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Vermeij
De voorzitter van de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en
Sport,
Lodders
De griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Franke

kst-33835-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

1

Voorzitter: Rudmer Heerema
Griffier: Konings
Aanwezig zijn negen leden der Kamer, te weten: Dijkgraaf, Dikkers, Geurts,
Van Gerven, Graus, Rudmer Heerema, Koşer Kaya, Lodders en
Wassenberg,
en Staatssecretaris Van Dam van Economische Zaken en Minister
Schippers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
Aanvang 10.00 uur.
De voorzitter: Dames en heren, welkom bij het algemeen overleg over de
Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA). Er zijn 33 agendapunten. De leden bepalen zelf over welke onderwerpen zij het woord
zullen voeren. Op dit moment zijn er zes sprekers aanwezig. Er is
voorgesteld om in eerste termijn een spreektijd van acht minuten per
fractie te hanteren. Ik wil voorstellen om drie interrupties per persoon toe
te laten. Ik heet Staatssecretaris Van Dam en Minister Schippers welkom.
De heer Van Gerven heeft verzocht om vandaag als eerste te mogen
spreken. Ik heb begrepen dat de overige leden daarmee akkoord gaan. Het
woord is dus allereerst aan de heer Van Gerven.
De heer Van Gerven (SP): Voorzitter. Ik bied mijn excuses aan voor het
feit dat ik niet tijdens het hele overleg aanwezig kan zijn, maar ik heb
andere verplichtingen. Ik kan mezelf helaas niet in tweeën splitsen. Ik hoor
de heer Dijkgraaf naast me zeggen dat hij daar blij mee is.
Het gaat vandaag over de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit. Het
toezicht en de handhaving horen onafhankelijk te zijn en los te staan van
het bedrijfsleven. De producent is uiteraard wel verantwoordelijk voor de
kwaliteit van het product. De SP is blij met de herinrichting van het
systeem van handhaving en toezicht en de overheveling van privaatrechtelijke taken naar het publieke domein. De Onderzoeksraad Voor Veiligheid
(OVV) stelde al dat de Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector (KDS) bestuurlijk
niet onafhankelijk is en verweven is met de vleessector. Wij hebben zojuist
een petitie overhandigd gekregen van de ondernemingsraad van KDS, die
de ontwikkeling naar een onafhankelijke positie steunt. De huidige situatie
is onwenselijk en die onwenselijkheid wordt ook al jaren door de SP
aangekaart. Die situatie wordt nu ten goede gekeerd. Ik weet niet of de
bewindspersonen de petitie en het signaal van KDS ook hebben
ontvangen, maar zij kunnen daar wellicht op reageren.
In de eenentwintigste eeuw is catastrofaal bezuinigd op de voedselveiligheidswaakhond NVWA. De afgelopen jaren zijn er grote problemen
ontstaan bij die NVWA. Dat bleek niet alleen uit diverse voedselschandalen en gevallen van voedselfraude, maar ook uit verschillende
rapporten, zoals het rapport-Vanthemsche, het rapport van de OVV en het
rapport van de Algemene Rekenkamer. De SP heeft jarenlang gezegd dat
die bezuinigingen destructief zijn. Die waren vooral gericht op de
financiële taakstelling, maar die werden ook gevoed door een algemene
mening dat het wel wat minder kan met het toezicht en dat het wel kan
worden overgelaten aan de sector. Achtereenvolgende regeringen van
Partij van de Arbeid, CDA en VVD hebben die koers aangehouden en zo
het mes in de NVWA gezet.
Gelukkig is men tot het besef gekomen dat het zo niet moest doorgaan en
is de toon van het debat veranderd. De bewindspersonen zijn met een
plan van aanpak gekomen en er is een andere trend waarneembaar. Dat
wil echter niet zeggen dat de problemen daarmee zijn opgelost. Wij
vragen ons voorts af of het plan van aanpak wel voldoende zoden aan de
dijk zet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

2

In 2003 werkten er nog 3.478 personen bij de NVWA, maar als gevolg van
alle reorganisaties die inmiddels hebben plaatsgevonden, is één op de
drie werknemers verdwenen. De regering zorgt er nu weliswaar voor dat
er weer een aantal mensen bij komt, maar ik heb begrepen dat het
eigenlijk slechts om 104 nieuwe werknemers gaat. De rest van de
capaciteitsvergroting moet vooral via efficiencywinst worden gerealiseerd. Dat is echter bij lange na niet voldoende. Er zijn bij de begrotingsbehandeling veel wijzigingsvoorstellen ingediend voor extra geld voor de
NVWA, maar die hebben het helaas niet gehaald. Ik kijk even of de heer
Graus al gearriveerd is.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik ben net binnengekomen, maar ik lijk er
niet op.
De heer Van Gerven (SP): U bent inderdaad niet mevrouw Graus.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Nog niet!
De heer Van Gerven (SP): Normaal doet de heer Graus de voorspellingen, maar ik doe nu een voorspelling, namelijk dat binnen een jaar het
budget van de NVWA weer bijgeplust zal moeten worden, net als nu het
geval is.
Uit de eigen rapportage van de NVWA blijkt dat er te weinig capaciteit is
voor controle op de visverwerkende industrie. Het gaat daarbij om het
uitvoeren van herinspecties. Een bedrijf krijgt een boete of een
waarschuwing met de opdracht om de zaken binnen een maand op te
lossen. Vervolgens gebeurt er niets, terwijl het er bij visbedrijven zeer
slecht aan toe gaat en 56% de voedselveiligheidsvoorschriften niet
voldoende naleeft. Hoeveel aanbevelingen naar aanleiding van herinspecties worden bij andere sectoren niet of te laat opgevolgd? Zijn de
achterstanden inmiddels weggewerkt? Kunnen wij de garantie krijgen dat
herinspecties vanaf heden naar behoren worden uitgevoerd, en niet alleen
in de vissector maar ook in andere sectoren? Er is nu een mooie oplossing
gevonden voor het feit dat veel visbedrijven in de oranje of rode zone
verkeren: de kleurcode wordt gewoon aangepast. Dat is althans mijn
perceptie. En opeens zijn de foute bedrijven oké en is oranje het nieuwe
rood geworden. Ik hoor hierop graag een reactie, want dat kan toch niet
de bedoeling zijn.
Omroep Gelderland ontdekte dat visverwerkers oude vis oplappen met
verboden middelen met waterstofperoxide. Wij hebben hierover
schriftelijke vragen gesteld die inmiddels van een antwoord zijn voorzien.
Als ik het goed begrijp, vindt men dat oude vis niet opgelapt mag worden
met waterstofperoxide. Ik vind dat daar heel nadrukkelijk op gehandhaafd
moet worden, want dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. Onderkent de
Staatssecretaris dat het onwenselijk is dat belanghebbende bedrijven bij
de NVWA lobbyen over de toelating van stoffen? Is er een gedragscode op
dat terrein?
Ik kom te spreken over het illegale hout. Het is slecht gesteld met de
controle daarop. We kennen allemaal de beelden van de woudreuzen die
in de tropische oerbossen ten prooi vallen aan kettingzagen. Jaarlijks
verdwijnt 13 miljoen hectare bos. Dat is drieënhalf keer Nederland. Europa
heeft een houtverordening opgesteld om dit te stoppen. Die houtverordening, die sinds 2013 van kracht is, wordt echter niet of amper gehandhaafd. In Nederland is nog geen enkel bedrijf gesanctioneerd of vervolgd.
Ik noem het voorbeeld van twee Nederlandse bedrijven die in het
afgelopen jaar door de NVWA zijn gecontroleerd en akkoord zijn
bevonden. Greenpeace deed nadien ook onderzoek bij de betreffende
bedrijven en kwam er op vrij eenvoudige wijze via publieke informatie
achter dat de betreffende bedrijven wel degelijk in illegaal tropisch hout
handelden. De bedrijven hadden dat hout namelijk gekocht van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

3

Braziliaanse bedrijf Rainbow Trading, dat illegaal hout kapt en hiervoor
zelfs boetes bij de Braziliaanse autoriteit heeft openstaan. Het is frappant
dat de NVWA de papieren werkelijkheid in orde bevindt, terwijl uit
publieke informatie kan worden vastgesteld dat het bedrijf beboet is voor
illegaal kappen.
De voorzitter: Uw laatste minuut gaat in.
De heer Van Gerven (SP): Ik doe mijn best. Dat is niet het enige slechte
voorbeeld, er ligt ook een handhavingsverzoek met betrekking tot illegaal
hout uit West-Afrika. Door de logo’s op de boomstammen die bij het
Nederlandse bedrijf aanwezig waren te googelen, viel te achterhalen dat
dit tropische bomen waren die nooit gekapt hadden mogen worden. Ik
hoor graag de lezing van de Staatssecretaris. Ik wil helderheid over het
aantal en het soort controles op illegaal hout en hoor graag welke
resultaten dat heeft opgeleverd. Wordt er wel ingezet op recent recherchewerk of worden er slechts papieren zaken afgevinkt?
Ik kom ten slotte nog even terug op het capaciteitstekort. Over de hele
linie zien we de gevolgen van dat capaciteitstekort. Kleding met bont of
leer moet gelabeld worden. Uit het onderzoek van Bont voor Dieren blijkt
echter dat maar zeer weinig kledingproducenten zich aan deze nieuwe
regelgeving houden. Dat betekent dat je, zonder het te weten, een jas met
een kraag van wasberenbont kunt hebben. We weten dat deze dieren vaak
levend worden gevild. Gaat de Staatssecretaris hier ook capaciteit op
inzetten, zodat de volgende steekproef wel een goed resultaat heeft, en
gaat hij de kledingindustrie op dit punt aanspreken?
De voorzitter: Dank u wel. U gaat dit AO nu meteen verlaten?
De heer Van Gerven (SP): Ja.
De voorzitter: Oké, dan gaan we naar de volgende spreker. Dat is
mevrouw Lodders van de VVD.
Mevrouw Lodders (VVD): Voorzitter. Het functioneren van de NVWA staat
onder druk. Mijn inbreng zal vooral gericht zijn op de wijze waarop wij de
organisatie als gezaghebbende autoriteit tegen betaalbare tarieven weer
op de kaart kunnen zetten. Een goed functionerende NVWA is noodzakelijk. Mensen moeten ervan uit kunnen gaan dat voedsel en producten
veilig zijn. Als dat niet het geval is, moeten consumenten erop kunnen
vertrouwen dat de NVWA stevig ingrijpt. Maar bij die goed functionerende
NVWA en de autoriteit die deze organisatie moet zijn, zijn we nog lang
niet. De Staatssecretaris heeft kort na zijn aantreden de Kamer geïnformeerd over de problemen die er zijn. Er is sprake van een fors tekort, er
wordt over dit jaar 19 miljoen bijgeplust, en er is een nader onderzoek
aangekondigd.
In de laatste voortgangsrapportage is geen melding gemaakt van de
financiële risico’s in de huidige omvang. Wel werd aangegeven dat de
financiële kaders van de NVWA onderwerp van overleg vormen en dat
een duurzame balans moet worden gevonden tussen kosten en baten.
Waarom zijn de financiële risico’s niet eerder boven tafel gekomen en
waarom is er niet eerder aan de noodrem getrokken toen keer op keer
nieuwe ambities bij de NVWA werden neergelegd? Ik kom daar later nog
op terug.
Het aangekondigde onderzoek is een verstandige zet. We moeten eerst
alle ellende op tafel hebben om vervolgens te kunnen gaan werken aan
een oplossing. Deze doorlichting van de efficiency – een onderzoek
waarom de besparingen op ICT en de arbeidsvoorwaarden niet gehaald
zijn en een herijking van het opdrachtenpakket – is noodzakelijk. Het
onderzoek zal wel tot in de haarvaten van de organisatie moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

4

plaatsvinden. De efficiency gaat niet alleen over de aansturing in Utrecht,
maar strekt zich uit tot op de werkvloer waar het toezicht plaatsvindt. Ik
wil de Staatssecretaris vragen om het onderzoeksrapport met de Kamer te
delen. Ik wil kunnen beoordelen of de scope breed genoeg is. De volgende
voortgangsrapportage is aangekondigd voor het voorjaar van 2016. Het is
dan inmiddels te laat om kennis te nemen van de onderzoeksopdracht en
de uitkomsten. We zijn dan al in 2016 en de Kamer kan op dat moment
niet anders dan wederom geld bijplussen. De Staatssecretaris kondigt ook
aan dat hij een aantal quick wins wil inzetten. Waar denkt hij dan aan?
Ik heb in de afgelopen maanden veel werkbezoeken afgelegd en ik kan me
niet aan de indruk onttrekken dat de NVWA een hekel lijkt te hebben aan
ondernemers. Ik heb dat vorige week tijdens de begrotingsbehandeling
ook al naar voren gebracht. Ik wijs op het niet willen keuren in een
slachterij op tweede kerstdag of de zondag na kerst en op het niet willen
toelichten aan een branche hoe nieuwe Europese regels eruitzien en hoe
deze regels gecontroleerd zullen worden. Ik wijs voorts op een bedrijf dat
meermalen een melding doet over ondeugdelijk vlees, waarbij de NVWA
het signaal negeert. Het bedrijf waarover de melding werd gedaan, was
later overigens het middelpunt in de grote vleesfraudezaak. Ik noem
voorts controleurs die zelf geen hygiënemaatregelen in acht nemen op
een bedrijf en ondernemers die aangeven dat zij bang zijn om
voorbeelden te melden, omdat zij herleidbaar zouden kunnen zijn.
Dit is niet acceptabel. Hoe gaat de Staatssecretaris het tij keren?
De voorzitter: Ik zie dat de heer Graus, die inmiddels is gearriveerd, een
vraag wil stellen. Ik heb aan het begin van dit algemeen overleg
afgesproken dat eenieder drie interrupties mag plegen.
De heer Graus (PVV): Dank u wel. We hebben een coulante voorzitter.
Normaal zijn het er maar twee. Wat mij betreft mag u vaker voorzitten.
Ik heb de volgende vraag aan mevrouw Lodders. Zij schoffeert eigenlijk
wel direct de hele organisatie van de NVWA, die ik vrij goed ken. Ik ken die
al tientallen jaren, van binnenuit en van buitenaf. Het merendeel van de
mensen die bij de NVWA werken, zijn goede hardwerkende mensen met
veel kennis en kunde. Ik vind het dus niet netjes om hier te zeggen dat de
NVWA bedrijven pest of alleen maar in negatieve zin achter bedrijven
aanzit. Dat is niet zo. Dat er een paar hufters bij de NVWA zitten, ben ik
met mevrouw Lodders eens. Maar ze kan niet zomaar zeggen dat het de
hele NVWA betreft. Ze moet dan zeggen: er zitten enkele hufters bij de
NVWA en die moeten opzouten. Dat ben ik helemaal met mevrouw
Lodders eens. Maar het betreft maar een paar procent van het personeelsbestand. De rest van het personeel bestaat uit allemaal heel toffe,
hardwerkende en eerlijke mensen, met kennis en kunde. Die kennis en
kunde hebben wij niet. Laat dat heel duidelijk zijn! We kunnen er dus ook
helemaal niet over oordelen.
De voorzitter: Mijnheer Graus, ik verzoek u om enigszins te letten op uw
taalgebruik. Het woord «hufter» hoeft wat mij betreft niet in deze
commissie te worden gebruikt. Misschien mag ik nu weer niet voorzitten,
maar ik neem daar aanstoot aan. Dat moet u volgens mij dus niet doen. Ik
heb trouwens geen vraag kunnen detecteren in uw interruptie.
De heer Graus (PVV): Dan hebt u niet goed geluisterd, mijnheer de
voorzitter. Als u de Dikke Van Dale erop naslaat: «hufter» is gewoon een
officieel Nederlands woord. Ik mag dat dus gewoon gebruiken. Dat geldt
ook voor het woord «opzouten». Dat zijn gewone Nederlandse woorden.
Die zijn ook voor Jan met de pet begrijpelijk. Ik heb mevrouw Lodders
gevraagd om daar een reactie op te geven. Ik heb gezegd: je kunt toch niet
zomaar de hele NVWA schofferen als je ontevreden bent over een paar
mensen. Ik ben daar zelf aan het infiltreren. Het zijn iedere keer dezelfde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

5

mensen die dat flikken. Het zijn maar een paar mensen. Ik wil daar graag
een reactie op hebben van mevrouw Lodders.
Mevrouw Lodders (VVD): Er zijn heel veel goedwillende en hardwerkende
mensen binnen de NVWA. Dat sluit ik niet uit. De heer Graus hoort mij ook
niet zeggen dat ik iedereen die bij de NVWA werkt, veroordeel. Ik
constateer tegelijkertijd wel dat de problemen groot zijn. We hebben een
fors tekort. Er is voor dit jaar 19 miljoen bijgeplust. En als we niets doen,
zal dat de volgende jaren minimaal hetzelfde zijn of nog meer. Ik heb een
aantal voorbeelden geschetst. Dat zijn voorbeelden uit de praktijk. Ik heb
in het afgelopen halfjaar enorm veel werkbezoeken afgelegd bij bedrijven
waar NVWA’ers controleren. Ik heb NVWA’ers gesproken. Zij lopen tegen
regelgeving aan waar zij ook niet helemaal mee uit de voeten kunnen. Ik
vind dat het mijn verantwoordelijkheid als Kamerlid is om de problemen
te signaleren. Ik ben blij met de brief van de Staatssecretaris waarin de
onderzoeken worden aangekondigd. Er wordt niet voor niets een
onderzoek naar de efficiency binnen de organisatie gedaan. Dat wordt
gedaan om de problemen op tafel te krijgen en om die ook zo snel
mogelijk daadwerkelijk aan te pakken. We lopen daar nu te lang mee rond.
De heer Graus (PVV): Ik wil mevrouw Lodders bedanken voor de nuance.
Ze zegt nu dat ze niet de hele NVWA bedoelde. Daar gaat het mij om.
Mevrouw Lodders (VVD): De NVWA líjkt een hekel te hebben aan
ondernemers. In de richting van de heer Graus: dat was mijn uitspraak.
Ook de hoogte van de toezichtkosten is een probleem. De NVWA en de
overheid hebben als taak om de kosten zo laag mogelijk te houden. Het
lijkt nu meer op zelfrijzend bakmeel. De kosten stijgen en er lijkt geen druk
te zijn om de kosten laag te houden, maar de rekening wordt wel aan de
ondernemers en de belastingbetaler gepresenteerd. Uit onderzoek blijkt
dat de tarieven voor importcontroles in bijvoorbeeld de Rotterdamse
haven fors hoger liggen dan elders. Die liggen soms 45 tot 70% hoger,
waardoor de lading uitwijkt naar andere havens. Ik heb een bedrijf
gesproken dat 130 van de 150 containers op jaarbasis kwijt is, omdat
bedrijven uitwijken naar Frankrijk. De misgelopen omzet bedraagt
€ 130.000. Twee andere bedrijven geven aan dat ze hun lading – 56.000
containers – gaan verleggen naar andere Europese havens, omdat de
inspectiekosten in Nederland tweemaal zo hoog zijn als elders. Dit zijn
slechts enkele voorbeelden, maar ook hiervan zijn er vele te geven.
Hoe gaat de Staatssecretaris het tij keren? Hoe gaat hij ervoor zorgen dat
de toezichtkosten naar beneden kunnen worden bijgesteld? Er ligt een
aangenomen motie-De Boer/Jacobi waarin de regering wordt verzocht om
te onderzoeken hoe de toezichtkosten naar beneden kunnen worden
bijgesteld en te bekijken of er een alternatief is van private inspecties die
onder het toezicht van de NVWA kunnen werken. Hoe gaat de Staatssecretaris deze motie uitvoeren?
Terwijl de NVWA nog aan het verbouwen is om het verbeterplan te
realiseren, is de volgende verbouwing alweer aangekondigd. Het is de
vraag of dat verstandig is. Ik doel daarbij op het feit dat keuren en toezicht
binnen de NVWA worden gescheiden. Is dit op korte termijn te realiseren
en wordt de organisatie niet weer op achterstand gezet? De Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector wordt overgeheveld naar een zbo. De VVD heeft al
eerder aangegeven, de noodzaak daarvan niet te zien. Graag hoor ik van
de Staatssecretaris welke problemen echt opgelost zullen worden. Is het
wijs om dat op dit moment te doen? Het afgelopen jaar is de governance
van KDS en CoMore aangepast. Zou het niet verstandiger zijn om een pas
op de plaats te maken? In de brief wordt namelijk al aangekondigd dat er
financiële consequenties zijn en dat deze door het Ministerie van
Economische Zaken en het Ministerie van VWS gedragen zullen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

6

Ik wil graag van de Staatssecretaris weten welke financiële consequenties
deze overdracht heeft. Met dit besluit tot overheveling naar een zbo wordt
ook vooruitgelopen op de nieuwe Europese verordening die in 2016 wordt
vastgesteld. Waarom wordt nu die stap genomen, terwijl we niet weten
wat daaruit volgt? Hoe zal de Staatssecretaris garanderen dat de kosten
niet zullen stijgen? Kan hij een reactie geven op de quickscan, uitgevoerd
door PwC, waarin wordt aangegeven dat de kosten kunnen oplopen tot
100 miljoen, wat een tariefstijging van ten minste 50% kan betekenen?
De keuringsdiensten voor planten zijn terecht buiten beschouwing
gelaten. Ik begrijp dat het ministerie in overleg zou gaan, maar ik hoor
tegelijkertijd dat deze gesprekken nog niet zijn gestart. Kan de Staatssecretaris daarop ingaan?
De NVWA hoeft niet alle taken in eigen beheer uit te voeren. Als laboratoriumonderzoek elders of door een intensieve samenwerking met een
private partij kan plaatsvinden, moet dat heel snel vorm krijgen. Hoe staat
het met de ontwikkelingen in samenwerking met RIKILT?
Ik wil ten slotte nog iets zeggen over de herijking van taken. Het is goed
dat de Staatssecretaris ook hiernaar kijkt. Het is immers niet alleen de
herijking van het takenpakket, maar ook de wijze waarop regels en wetten
geïnterpreteerd worden. Ik hoor veelvuldig dat Nederland de Europese
regels veel strenger interpreteert dat in de landen om ons heen gebeurt,
wat leidt tot een strenger toezicht maar ook tot meer toezicht. Een recent
voorbeeld is de handhaving van de aanlandplicht voor vissers. Ik noem
het voorbeeld dat de Staatssecretaris vorige week deelde, waarbij
Nederlandse vissers een brief – nota bene in vier talen – van de NVWA
aan boord moeten hebben, zodat zij, als ze op zee worden gecontroleerd
door een andere lidstaat, kunnen laten zien hoe de NVWA de regels
interpreteert. Dit kan toch niet waar zijn! Europese regels horen op
eenzelfde wijze geïnterpreteerd te worden als in de ons omringende
landen. Ik roep de Staatssecretaris op om in het onderzoek naar de
herijking van het takenpakket ook naar deze elementen te kijken. Ik hoor
graag een toezegging op dat punt.
Naast de herijking moet er natuurlijk ook gekeken worden naar de
prioritering. Toezicht gebeurt risicogebaseerd, maar je moet ook kijken of
er niet te veel capaciteit op details wordt ingezet. Het kabinet en de Kamer
moeten ook zelf in de spiegel kijken. Er worden met regelmaat besluiten
genomen die leiden tot extra toezicht. Het verbod op het gebruik van
glyfosaat is zo’n voorbeeld. We hebben er recentelijk over gesproken. De
handhaving wordt vervolgens op het bordje van de NVWA gekieperd,
zonder budget en zonder een afspraak over wat de NVWA niet meer hoeft
te doen. Datzelfde geldt voor moties die door de Kamer worden aangenomen. Ik ga ervan uit dat deze Staatssecretaris zijn collega’s maar ook de
Kamer wijst op de gevolgen van besluiten. Ik ga ervan uit dat hij vraagt
om een degelijke dekking en dat hij, als daarvan geen sprake is, het
besluit dan wel de motie met betrekking tot de handhaving door de NVWA
niet uitvoert.
De voorzitter: Ik zie een drietal vingers.
De heer Geurts (CDA): In 2012 bedroegen de heffingen voor het
bedrijfsleven 60,8 miljoen en in 2014 was dat bedrag opgelopen tot 93,8
miljoen. Dat is dus zo’n 30 miljoen meer onder het bewind van de VVD.
Zou mevrouw Lodders kunnen aangeven hoe zij dat tij denkt te keren en
wanneer dat gebeurt?
Mevrouw Lodders (VVD): Ik verwijs graag naar afgelopen de acht
minuten waarin ik mijn betoog heb gehouden. Daarin heb ik een aantal
heel kritische opmerkingen gemaakt. De verschillende instanties die onder
de NVWA vallen, zijn in het verleden flink gekort, mede onder aanvoering
van de partij van de heer Geurts. Daar staan wij nog steeds voor. Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

7

betekent dat de NVWA de organisatie op een andere manier moet
inrichten. Dat geldt niet alleen voor de NVWA, maar dat geldt ook voor
alle andere organisaties waar dat plaatsvindt. Ik heb daar een aantal
vragen over gesteld. Dat is overigens ook niet de eerste keer, want het is
een onderwerp dat mij al langere tijd een doorn in het oog is.
De heer Geurts (CDA): Dank voor het compliment van mevrouw Lodders
richting mijn partij dat wij wel in staat waren om de heffingen voor het
bedrijfsleven in de hand te houden. Dat is nu niet het geval. Het CDA heeft
bij de laatste begroting diverse moties en een amendement ingediend,
ook samen met de SGP en de ChristenUnie. Wij hebben daarvoor geen
enkele steun van de VVD gehad, niet voor de moties en niet voor het
amendement. En wat gaat er dan nu daadwerkelijk veranderen? Zegt
mevrouw Lodders vandaag: ik kom met een motie en we gaan dit echt
stoppen?
Mevrouw Lodders (VVD): Ten eerste, ik heb geen compliment uitgedeeld
aan het CDA. Het CDA is medeverantwoordelijk voor datgene wat er is
ontstaan. Dat geeft helemaal niet. Als we ergens een bedrag korten, dan
moet een organisatie daarop anticiperen en op een andere wijze gaan
werken. De VVD-fractie heeft die moties en amendementen inderdaad niet
gesteund. Mijn partij is namelijk van mening dat als er kosten zijn, die bij
het bedrijfsleven moeten worden neergelegd. We leggen die rekening niet
bij de belastingbetaler neer. Het is dus aan de overheid en de NVWA om
ervoor te zorgen dat die kosten naar beneden gaan. Dat kan onder andere
door een heel aantal controles op een private wijze onder toezicht van de
NVWA uit te voeren. Dat is vaak goedkoper en efficiënter.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik heb heel goed geluisterd naar mevrouw
Lodders. Zij was vrij kritisch. Maar ik heb vervolgens eigenlijk niets
gehoord over wat zij nu met de NVWA wil. Kan zij daarop ingaan?
Mevrouw Lodders (VVD): Ik heb daar in het begin van mijn betoog iets
over gezegd. De NVWA dient een gezaghebbende autoriteit te zijn die
tegen betaalbare tarieven haar werk doet. Een producent dient voedingsmiddelen of andere producten met een goede kwaliteit te leveren. Het
keuren daarvan is een verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven, maar
het toezicht daarop moet door de NVWA worden gedaan. Wij moeten dus
op een heel andere manier kijken naar toezicht en keuren. Nogmaals, de
producent is verantwoordelijk voor het afleveren van goede spullen.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Zegt mevrouw Lodders daarmee dat de
fusie destijds geheel mislukt is? Is dat haar appreciatie van de NVWA?
Mevrouw Lodders (VVD): Nee, ik denk niet dat de fusie is mislukt, maar
dat we voor een uitdaging staan. Er zijn in de afgelopen jaren aan de hand
van een verbeterplan nog niet de stappen gezet die wel noodzakelijk zijn
om die autoriteit te worden. De NVWA moet met een lager budget
dezelfde taken uitvoeren. Dat kan niet als er op dezelfde wijze wordt
voortgegaan. Dat moet dus op een andere manier worden vormgegeven.
Ik heb een aantal suggesties gedaan. Dat heb ik overigens niet alleen nu
gedaan, want dit dossier loopt al wat langer. De VVD is altijd kritisch
geweest. Je zult die organisatie dus op een andere manier moeten
invullen. Dat betekent dat je geen moties voor allerlei extra zaken op het
gebied van toezicht kunt indienen als je daar niet tegelijkertijd budget
voor levert of aangeeft wat de NVWA dan niet meer hoeft te doen.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik ben wat verbaasd. Ik hoorde mevrouw
Lodders zeggen dat zij het kabinet ertoe oproept om moties niet uit te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

8

voeren. Heb ik dat goed gehoord? Geldt dat dan ook voor moties die de
VVD indient? Dat biedt natuurlijk een heel ander speelveld.
Mevrouw Lodders (VVD): Volgens mij werd er vorig jaar zomer door de
Partij voor de Dieren een motie ingediend, waarin de regering werd
verzocht om de NVWA bij warmer weer extra controles te laten uitvoeren
bij stallen. Dat kan, maar dan hoort daar een deugdelijke dekking bij. Daar
moeten dan extra controleurs voor vrijgemaakt worden. Er moet dus
worden aangegeven welke andere taken dan niet hoeven te worden
uitgevoerd.
We hebben vorige maand gesproken over het verbod op glyfosaat voor
particulieren. Ik heb aan de vorige Staatssecretaris, die nu bij I en M
werkzaam is, gevraagd: wie gaat dit controleren? Het wordt over het hek
bij de NVWA gegooid, zonder dat daar middelen en mensen voor
vrijgemaakt worden. Dat kan niet waar zijn!
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik vind dit een novum. Mevrouw Lodders zegt
dat moties die door de Kamer worden aangenomen, door het kabinet
terzijde mogen worden geschoven. Ik ga eens nadenken over de vraag
wat mijn fractie hiermee moet. Ik moet hier een tijdje op kauwen.
Mevrouw Lodders (VVD): Volgens mij is dit een heel duidelijke afspraak
die al langer bestaat. Dat is helemaal niet nieuw. Dat weet mevrouw
Dikkers ook. Op het moment dat er geen deugdelijke financiële onderbouwing is van een motie, mag je die terugleggen. Daar gaat het in deze
voorbeelden om. Dat weet ook mevrouw Dikkers.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik ben het met mevrouw Lodders eens dat we
moeten kijken naar de efficiency en naar de herijking. Denkt zij nu echt dat
als je dat maximaliseert voor de komende tijd, je dan geen extra budget
nodig hebt? Ik wijs op alle taken die we bij de NVWA neerleggen. Ik vind
dat, eerlijk gezegd, een vorm van luchtfietserij die ik niet van de VVD
gewend ben.
Mevrouw Lodders (VVD): Daar moeten we dus goed naar kijken. Ik heb
op dit moment niet helder op welke wijze wij Europese regels maar ook
regelgeving hier in Nederland interpreteren, waardoor extra toezicht
nodig is om die regels ook daadwerkelijk te handhaven. Ik heb op dit
moment niet helder voor ogen hoe het staat met de efficiency. Dat is
enerzijds op het bureau in Utrecht, maar dat werkt door tot in de
haarvaten van een organisatie. Ik noem het principe «reistijd is werktijd».
Als een inspecteur vanuit Brabant naar Friesland en vervolgens naar
Groningen wordt gestuurd om een inspectie te doen, dan moet die
inspecteur daarna weer naar huis om binnen zijn werkbare uren te blijven.
Daar kan de inspecteur zelf helemaal niets aan doen, maar dat is wel een
efficiencyslag die we moeten maken. Die rekening kun je niet bij het
bedrijfsleven neerleggen. Ik hoor deze voorbeelden te vaak. Ik hoor dat
niet van één bedrijf, maar ik hoor het vaker.
De heer Dijkgraaf (SGP): Laat ik het positief proberen te formuleren. Ik
beluister mevrouw Lodders als volgt. De herijking moet op een goede
manier plaatsvinden, onnodige regels moeten worden geschrapt, daar
moet geen controle op plaatsvinden en het moet zo efficiënt mogelijk
georganiseerd worden. Als dan nog blijkt dat er wel degelijk extra budget
nodig is, gaat de VVD dat gewoon steunen. Dan worden amendementen
en moties wel gesteund. Of dan komt de coalitie er zelf mee.
Mevrouw Lodders (VVD): Dat gaan we op dat moment bekijken. Ik denk
dat er op dit moment te veel aan de hand is om daar nu een oordeel over
te kunnen vellen. Dat doe ik dus niet. Op het moment dat ik die uitspraak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

9

doe of die suggestie wek, zijn ook alle prikkels weg om ervoor te zorgen
dat we juist die efficiencyslag maken. Niet voor niets hebben in het
verleden, onder het kabinet-Balkenende IV en het kabinet-Rutte I,
kortingen op het budget plaatsgevonden, met name ook om die efficiencyslag te maken. Die zijn natuurlijk niet zomaar uit de lucht gevallen.
Dat is geen luchtfietserij. We hebben niet gezegd: daar een aantal miljoen,
daar een aantal miljoen. Ik denk dat daar goed over nagedacht is. Wij
hebben dus ook de verplichting, zeker ten aanzien van het bedrijfsleven en
ten aanzien van de belastingbetaler, om daar goed naar te kijken.
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. Met de 24ste uitnodiging in de hand, en
ruim een jaar later dan oorspronkelijk het plan was, spreken we vandaag
over diverse onderwerpen, van de barbarie-eenden tot de zalm. Met
betrekking tot dat laatste heeft Omroep Gelderland genoeg boven tafel
getrokken. Een goed functionerend toezicht is heel belangrijk voor
vertrouwen in voedsel in Nederland en in het buitenland. Onze exportpositie staat op het spel als de toezichthouder niet goed functioneert. Het
goed functioneren van de NVWA is dus in het belang van onze samenleving, en in bijzonder van ons bedrijfsleven. In een eerder debat over de
NVWA sprak ik over een kaartenhuis dat op instorten stond. Ik spreek ook
namens de ChristenUnie op dit punt. Ere wie ere toekomt: de inspecteurgeneraal van de NVWA heeft echt de goede lijn gevonden en het
kaartenhuis is niet ingestort.
Zijn we nu als CDA tevreden? Nee, dat zijn we niet. Eind 2013 schreef het
kabinet dat de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit een kwaliteitsslag
zou gaan maken. Daarbij was een adequate financiering nodig. Wat
volgde, was een structurele extra bijdrage van de overheid met het plan
van aanpak van december 2013. Wat mij mede namens de ChristenUnie
opvalt, is dat de Staatssecretaris weer een herijking aankondigt. De
zoveelste! Hoeveel pogingen van niet uitgevoerde efficiencyslagen zijn er
wel niet geweest, zo vraag ik beide bewindslieden. Bij mij begint het idee
te ontstaan dat het VVD/PvdA-kabinet geen grip heeft op het efficiënter
maken van de NVWA. Voor het CDA moet het verder gaan dan herijken.
Niet herijken, maar het hele functioneren van de NVWA moet tegen het
licht worden gehouden. Ik wil de Staatssecretaris en de Minister ertoe
oproepen om de verbouw van de NVWA grondig aan te pakken. Zijn ze
daartoe bereid?
En wordt het niet tijd dat de Kamer echt meekijkt? Dat heeft de Algemene
Rekenkamer in 2013 ook aanbevolen. De Rekenkamer zei: «Laat in
precieze toetsbare bewoordingen vastleggen welke voordelen er concreet
worden beoogd en onderbouw hoe en op welke termijn deze voordelen
worden beëindigd». Zijn de Staatssecretaris en de Minister bereid om de
Kamer gedetailleerde inzage te geven in lopende en toekomstige
efficiency- en reorganisatieplannen? Zo ja, wanneer worden deze naar de
Kamer gestuurd?
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik sla aan op de opmerking van collega Geurts
over een PvdA/VVD-kabinet dat ervoor zou zorgen dat die efficiencyslagen
niet gemaakt worden. Volgens mij waren het de CDA-kabinetten die alleen
maar gekort hebben zonder daar ook daadwerkelijk ander beleid
tegenover te zetten. Ik vind dat de collega van het CDA het kabinet
hiermee tekortdoet. Er ligt nu een nieuwe herijking van het takenpakket.
We hebben nu een toetsingskader vastgesteld. Er zijn nu plannen gemaakt
voor het reorganiseren van de organisatie. En het alleen maar bij elkaar
schuiven van de club en er geld af halen, zoals de kabinetten hiervoor
gedaan hebben, is weinig succesvol geweest. Wat is de reactie van de
heer Geurts hierop?
De heer Geurts (CDA): Ik had het over een kabinetsbrief van december
2013. Volgens mij was er toen al het kabinet-Rutte II waar de PvdA deel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

10

van uitmaakt. Op blz. 2 staat onder het kopje «financiering» dat een
belangrijke voorwaarde voor extra bijdragen vanuit het bedrijfsleven is
dat de NVWA de efficiëntie verhoogt door onder andere het aanpassen
van de arbeidsvoorwaarden. Dat is een citaat uit die brief. Ik zie daar niets
van. Dat verwijt ik dus ook de PvdA-fractie. En met recht, want dat is ook
het beleid dat de PvdA-fractie hier neergezet heeft.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik zie dat de collega van het CDA citeert uit
plannen die gemaakt werden om de NVWA efficiënter te maken. Dat is in
ieder geval meer dan in de afgelopen kabinetten gebeurd is.
De voorzitter: Waarvan akte!
De heer Geurts (CDA): Met een plan van aanpak in 2013 werd ook een
extra bijdrage van het bedrijfsleven gevraagd. In de praktijk zijn de
heffingen voor het bedrijfsleven verhoogd van 60 miljoen in 2012 naar 90
miljoen nu. Waar is het einde? Dat is drie keer meer dan in het plan van
aanpak in 2013 werd gesteld. Lastenverhoging op lastenverhoging door
dit VVD-kabinet, wat ten koste gaat van onze concurrentiepositie. En dat
terwijl in het plan van aanpak meer efficiëntie als voorwaarde werd
gesteld. Ik heb die zin net al geciteerd.
Ik stel de volgende vraag aan de bewindslieden. Hoe staat het met de
verbetering van de efficiëntie? Ondertussen is het bedrijfsleven zwaar de
dupe. De VVD heeft de aantallen containers die niet meer via Rotterdam
komen, al genoemd. Ook in de uitvoering gaat nog veel mis: van
kwijtgeraakte certificaten in de post, waar het desbetreffende bedrijf voor
moet opdraaien, tot tarieven van € 250 per uur voor een dierenarts. En
dan heb ik het nog niet over voedselverspilling aan de slachtlijn. Daar zal
ik nu maar niet verder op ingaan.
In het rapport Maat houden staat dat de heffingen die het bedrijfsleven
betaalt, in principe niet zouden moeten worden doorberekend, tenzij het
profijt toe te rekenen is aan een groep bedrijven of een individueel bedrijf.
In het rapport Maat houden staat ook dat de kosten niet automatisch
moeten worden doorberekend. Maar dat gebeurt nu wel bij de NVWA.
Volgens het rapport Maat houden zou ook alleen van systeemprofijt en
daarmee van het in rekening brengen van kosten sprake moeten zijn als
het aantal partijen en het systeem niet heel groot is. Ik kan het kabinet
vertellen dat het bij de import en export van voedsel in Nederland om een
heel groot systeem gaat. En dat zijn dus niet een paar partijen met
systeemprofijt.
Daarnaast is het uitgangspunt dat doorberekening – en ik citeer maar
weer – niet mag leiden tot onaanvaardbare negatieve gevolgen voor de
concurrentiepositie van bedrijven ten opzichte van bedrijven in het
buitenland. Dat is een citaat uit een recente brief van het kabinet. Maar
wat zien we in Nederland? De concurrentiepositie van de haven in
Rotterdam en van andere bedrijven in de agro- en foodsector heeft ernstig
te leiden onder de dit jaar opnieuw verhoogde NVWA-tarieven. Daarom
verzoek ik het kabinet om de NVWA-retributies door te lichten op basis
van het rapport Maat houden. Is het kabinet daartoe bereid? En nog
belangrijker: is het kabinet ook bereid om zich daar onafhankelijk bij te
laten adviseren?
Mede namens de ChristenUnie wil het CDA dat de Staatssecretaris stopt
met zijn acties om goedwerkende keuringsdiensten onder te brengen bij
de NVWA. Voer de motie-Geurts/Schouw gewoon uit. De Staatssecretaris
stelt dat hij dit doet om volksgezondheid en voedselveiligheid te borgen.
Dat zou allemaal moeten van Brussel. Ik vraag twee dingen aan het
kabinet. Ik wil graag de communicatie met Brussel hierover inzien. Voorts
wil ik weten of het huidige systeem dan niet goed geborgd is. Welk
probleem wil de Staatssecretaris oplossen door keuringsdiensten onder te
brengen bij een disfunctionerende NVWA?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

11

Ik heb over de KDS en de taken die ondergebracht zouden moeten worden
in een publiek zbo, de volgende specifieke vraag. Het CDA ontvangt graag
een analyse waaruit blijkt hoe dit voorstel zich verhoudt tot
EU-regelgeving voor de vleeskeuring. Ik wil dat zowel de huidige als de
nieuwe Europese verordening die in 2016 moet worden vastgesteld,
daarbij wordt betrokken. Ik wil voorts weten hoe het voorstel zich
verhoudt tot de Kaderwet zbo’s. Welke garanties krijgt de Kamer dat de
administratieve lasten voor het bedrijfsleven niet toenemen en er ook
geen kostenstijging zal komen?
Het CDA vraagt de Staatssecretaris en het kabinet om deze vragen eerst
inhoudelijk goed te beantwoorden en niet verder te gaan met het
onderbrengen van keuringstaken in het publieke domein. Laat de NVWA
een slagvaardige toezichthouder zijn, een waarborg voor onze economie!
Ik wil ingaan op de Europese aanpak van het kabinet ten aanzien van
voedselveiligheid en voedselfraude. Hebben de inspanningen om
afspraken te maken over sancties en een register van voedselfraudeurs al
wat opgeleverd? Het kabinet heeft toegezegd om dat na te gaan. Wat is er
uit de juridische analyse van de Europese Commissie gekomen? Ook dat
is een toezegging die het kabinet in het verleden heeft gedaan. Voor de
veiligheid van onder andere vleesproducten is het van groot belang dat
ook buitenlandse slachters en slachterijen zich houden aan voedselveiligheidsregels en dat hierop voldoende wordt gecontroleerd. Is de Staatssecretaris bereid om zich hier in Europees verband voor in te zetten, met
name ter voorkoming van fecale bezoedeling? Is het mogelijk om op
Europees niveau afspraken te maken over het in Europees verband
verbeteren van de aanpak van de STEC-bacterie?
Ik rond af met een opmerking over de Monitoring Kritische Stoffen (MKS).
Het kabinet doet ons geloven dat het allemaal goed is gekomen met de
MKS. Daarvoor wordt verwezen naar het Nationaal Plan Residuen, dat
wordt uitgevoerd door de NVWA. De sector – in de tijd dat het productschap nog bestond – had een strakker regime en vond veel meer dan er
op dit moment gebeurt. Helaas is dit regime door het verdwijnen van de
productschappen wettelijk verdwenen. Hoe gaat het nu met de zelfcontrole? Er is een Europese richtlijn 96/23 die nog niet in Nederlandse
wetgeving is opgenomen. Er is dus nog geen wettelijke basis voor de
verplichte zelfcontrole. Dat was echter wel een toezegging die het kabinet
heeft gedaan toen de productschappen werden opgeheven.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik vind de suggestie van de heer Geurts om de
tarieven door te lichten conform het rapport Maat houden heel aardig. Ik
ben zeer benieuwd naar de reactie van de Staatssecretaris daarop. Ik hoor
de heer Geurts in interrupties en ook in zijn bijdrage in eerste termijn
nogal jij-bakken in de richting van het kabinet. Voelt de heer Geurts zich
nu op geen enkele manier verantwoordelijk voor de forse kortingen die
ten tijde van het kabinet-Balkenende IV en in het kabinet-Rutte I zijn
doorgevoerd? Het CDA zat in beide kabinetten aan het roer. Voelt hij zich
ook niet verantwoordelijk voor het feit dat er in die tijd helemaal niets is
gewijzigd in de organisatie van de NVWA?
De heer Geurts (CDA): Dat is een heel aantal vragen dat mevrouw
Lodders in één interruptie stelt. Het gaat er met name om dat wij het met
elkaar eens zijn dat dit kabinet niets gedaan heeft aan de rapporten die in
het verleden zijn uitgebracht om de efficiëntie te verbeteren. Daar is
gewoon niets mee gebeurd. Ik heb het rapport Maat houden al genoemd.
Het gaat er ook om dat er in 2012 een nieuwe situatie ontstond, toen
allerlei onderdelen van de diverse departementen onder de NVWA
werden gebracht. Dat is in 2012 afgehandeld. Dan ontstaat er dus een
nieuwe situatie. Mevrouw Lodders kan mij wel allerlei verwijten maken
over dingen die in het verleden zijn gebeurd, maar er is in 2012 een
nieuwe situatie met een nieuwe organisatie ontstaan. Daar praten we nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

12

over. Daar praten we al ruim drie jaar over. We zijn het met elkaar eens dat
de efficiëntie moet verbeteren. Ik vind het heel erg dat de VVD mooie
woorden spreekt, maar gewoon geen boter bij de vis doet. Als er allerlei
moties en amendementen worden ingediend om extra geld te genereren
om het probleem op te lossen, geeft de VVD niet thuis.
Mevrouw Lodders (VVD): Dat klopt, omdat juist daarmee alle prikkels
zouden worden weggenomen om te werken aan die efficiëntere organisatie. Het is o zo gemakkelijk om bij wijze van spreken met een bulldozer
het geld naar binnen te schuiven, maar er moet sprake zijn van een
efficiencyslag en van een herprioritering van de ambitie. Ik begon niet met
jij-bakken. Het is de heer Geurts die elke keer spreekt over het
VVD-kabinet. Ik constateer dat er in het verleden, ook voor 2012, niet
adequaat is gehandeld ten aanzien van de gewijzigde structuur. Het is te
lang blijven liggen. Ik constateer dat deze Staatssecretaris in ieder geval
met een brief naar de Kamer komt, ten eerste om de problemen op tafel te
leggen en ten tweede om onderzoek aan te kondigen om alles op tafel te
krijgen.
De heer Geurts (CDA): De voorzitter die vorige week het plenaire overleg
over de begroting voorzat, zei al tegen mevrouw Lodders: u lokt het zelf
uit. Dat doet zij nu weer. Zij spreekt mooie woorden, maar zij levert geen
boter bij de vis. En dat doet zij continu niet. Dan kun je wel mooie
woorden spreken, maar doe dan ook boter bij vis! Wij constateren samen
dat de NVWA de opdracht die zij meekreeg toen er in 2012 een nieuwe
situatie ontstond, niet heeft uitgevoerd. Het moet efficiënter, maar dat is
niet gelukt. Ik noem in dit verband de arbeidsvoorwaarden. Ik wens de
inspecteur-generaal heel veel succes nu er ook een uitspraak ligt van het
Europese Hof. Ik ben heel benieuwd hoe het kabinet hiermee omgaat. Het
zijn gewoon verworven rechten. Dat zijn nieuwe omstandigheden die
daarvoor echt niet bekend waren. Dus maak mij geen verwijten over wat
er voor 2012 is gebeurd!
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. Gisteren verraste de stichting
Wakker Dier ons met het bericht dat ze zeven gourmetpakketjes van
verschillende supermarkten had onderzocht. In drie van de zeven
pakketjes zat vlees dat op de rand van bederf was, in vijf pakketten was
het vlees besmet met de E. colibacterie en zat dus poep, het vlees dat in
een van de pakketten zat, was besmet met salmonella en ook de listeriabacterie, die gevaarlijk is voor zwangere vrouwen, is aangetroffen. Dat is
een treurige optelsom van ziekmakers. Is dit toeval? De supers komen
steeds bij ons om te vertellen dat ze het zo goed doen, dat hun eigen
controlesystemen hartstikke goed werken en dat er echt geen extra
controle vanuit de overheid nodig is. Aan alleen dit kleine voorbeeld zie je
al dat het anders moet.
Wij zijn dan ook blij met het nieuwe toezichtkader voor de NVWA, waarbij
controle op voedselveiligheid bij de private sector wordt weggehaald en
weer terugkomt bij de overheid. Wij steunen de aanpak van het kabinet,
waarbij een scheiding wordt aangebracht tussen keuren en toezicht en
waarbij bijvoorbeeld KDS ook onder publieke controle komt. Alleen op die
manier kun je garanderen dat er eerlijke en volledige controle is, waarbij
er niet gesjoemeld kan worden. Dat kan alleen als de pakkans door de
NVWA groot is en de boetes dusdanig hoog zijn dat gesjoemel echt niet
meer loont.
De taken van de NVWA blijven mede dankzij EU-regelgeving groeien,
maar het budget krimpt. De Partij van de Arbeid wil geen jaarlijkse
reparatie van het budget vanuit de Kamer, want zij vindt dat, eerlijk
gezegd, een beetje treurig. Als het kabinet er taken bij doet, moet het ook
boter bij de vis leveren. Andere collega’s hebben hier ook al over
gesproken. Ik ben dan ook blij dat de Staatssecretaris heeft gezegd dat er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

13

goed zal worden gekeken naar het takenpakket dat er ligt. Dat zal tegen
het licht worden gehouden en bezien zal worden voor welk bedrag die
taken kunnen worden uitgevoerd. Daarna komt de Staatssecretaris met
zijn bevindingen weer terug naar de Kamer. Wij zijn heel benieuwd naar
die doorlichting. Hulde voor de ambitie van de Staatssecretaris om dat in
het eerste kwartaal te doen! Dat is immers een vrij druk kwartaal. Ik kan
me voorstellen dat dat wellicht wat meer tijd gaat kosten, ik geef dus een
soort winstwaarschuwing, maar ik kijk uit naar het debat dat we daarover
met elkaar zullen voeren. Ik hoop ook dat als blijkt dat er daadwerkelijk
geld bij moet, daar ook ruimte voor zal zijn.
De voorzitter: Er is een interruptie van mevrouw Koşer Kaya.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik heb in de laatste zin van mevrouw Dikkers
al een antwoord op mijn vraag gekregen.
De voorzitter: Dan schrap ik deze interruptie.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Een volgend punt betreft de etikettering. Bij de
vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Buitenlandse
Zaken heeft de VVD een mooie motie ingediend waarin het kabinet wordt
verzocht om herkomstetikettering in te stellen bij producten afkomstig uit
conflictgebieden. Wij zijn een groot voorstander van herkomstetikettering
en horen graag van de Minister van VWS hoe zij deze motie zal uitvoeren.
De Consumentenbond heeft onderzoek gedaan naar de etiketten van
vleesproducten. Dat kwam vandaag naar buiten. Ik vind persoonlijk de
uitkomsten niet zo verrassend, maar wel verontrustend. Gesjoemel lijkt
eerder regel dan uitzondering en de consument is de dupe. Je zou denken
dat de levensmiddelensector nu zijn lesje wel geleerd heeft, na al die
schandalen, maar nee hoor! We hebben eind maart antwoord gekregen
op Kamervragen over de handhaving van de etiketteringsverordening,
maar omdat dit algemeen overleg keer op keer is uitgesteld, hebben we
hier nog niet eerder met de Minister over van gedachten kunnen wisselen.
Ik heb er nu een aantal vragen over. De Minister en ik delen de opvatting
dat een etiket niet misleidend mag zijn. Ik noem een product dat wordt
aangeprezen als cranberrysap terwijl er maar 8% cranberry in zit en verder
appelsap, suiker en water. Dat mag, wat ons betreft, geen cranberrysap
meer heten. De Minister schrijft in haar antwoord dat ook zij dat onwenselijk vindt en dat zij bij haar EU-collega’s zal nagaan hoe er met deze
regels wordt omgegaan. Hoe staat het daarmee? Ook zou de Minister in
gesprek gaan met de betreffende sectoren om tot een betere etikettering
te komen. Ik zie vooralsnog geen verschil in de supermarkten. Wat is de
stand van zaken? De wet biedt ruimte om de benaming van een product
aan te passen. Is de Minister bereid om de wet op dit punt aan te
scherpen en in de naam van een product ook de ingrediënten te laten
terugkomen? Geen gember-komkommersap meer verkopen terwijl je
eigenlijk water en suiker verkoopt!
De Partij van de Arbeid wil graag een plan van aanpak voor etiketten.
Daarin moet goed worden gekeken naar wetgeving die moet worden
aangepast. Er moet informatie aan het bedrijfsleven worden verstrekt over
hoe het eigenlijk moet. Voorts moet er overleg met Europese collega’s
plaatsvinden. In Engeland zijn ze bijvoorbeeld veel strenger bij de
handhaving van de etiketteringsverordening. Ten slotte moet er ook
worden ingegaan op een inzet van de NVWA. Wij zouden graag zien dat
het kabinet dit voorjaar met een plan komt om de etikettering wat
scherper aan te pakken. De focus moet, wat ons betreft, liggen op het juist
informeren van de consument, zodat de consument zijn eigen keuzes kan
maken op basis van de juistheid van de etiketten. Kan de Minister dit
toezeggen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

14

Dan de visverwerkende sector. Ik dank de Minister en de Staatssecretaris
voor de beantwoording van de vragen over het gebruik van Mucusol. Dit
roept nogal wat vervolgvragen op. Het middel blijft toegestaan als
ontslijmingsmiddel en is geoorloofd, mits veilig gebruikt. Ik ben benieuwd
hoe wordt gekeken of het gebruik veilig is. Welke instrumenten kunnen
daarbij worden gehanteerd? Wij hebben namelijk begrepen dat, toen het
middel werd toegestaan, ook de controle op de wijze van gebruik is
afgenomen. Er werd eigenlijk van uitgegaan dat het juist gebruikt werd.
Hoe is de controle daarop aangescherpt? Ik zie ook graag de inspectierapporten op dat punt. De Minister stelt vast dat het middel een ontsmettende werking heeft, maar dat het geen probleem is als het als ontslijmingsmiddel wordt gebruikt. Kan de Minister garanderen dat het daar ook
werkelijk voor wordt gebruikt, en dat het niet achterblijft? Hoe moet na het
ontslijmen met het middel worden omgegaan? Gaat dat gewoon door het
riool of gelden daarvoor andere regels? Klopt het dat de NVWA aanwijzingen heeft dat het middel Freebac-D150 wordt gebruikt en, zo ja,
waarvoor wordt dat middel dan gebruikt? De Minister verwijst in de
beantwoording van de Kamervragen naar de beschrijving van het product
die op de website staat. Daarop staat dat het voor de groenteverwerkende
industrie wordt gebruikt. In de folder van Freebac, die wij via Omroep
Gelderland kregen, lees ik echter toch wat anders. In de folder staat dat er
in 2001 toestemming is verleend om het middel in Nederland te gebruiken
als ontsmettingsmiddel in de vissector. De Minister zegt echter dat daar
nooit toestemming voor gegeven is. Ik hoor daar graag meer over.
Ik heb geconstateerd dat de vissector van kleur verschoten is. Andere
collega’s hebben daar ook al opmerkingen over gemaakt. Vorig jaar had
nog de helft van de bedrijven code oranje, terwijl dat er nu nog maar drie
zijn. Komt dat door een andere kleurcodering of heeft de vissector zijn
zaakjes zo goed voor elkaar? Dat laatste zou natuurlijk fantastisch nieuws
zijn, terwijl dat eerste een wat ander beeld van de sector zou geven.
Voorzitter. Hoeveel tijd heb ik nog?
De voorzitter: U hebt inmiddels zes en een halve minuut gesproken.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Oké, ik pak er nog even een specifiek visbedrijf
uit: Foppen. In 2010 is dat bedrijf door de NVWA gewaarschuwd voor
natriumnitriet in visworsten, omdat het gebruik daarvan in vis mogelijk
kankerverwekkend zou zijn. Vier jaar later constateert de inspectie dat het
bedrijf ondanks de waarschuwingen niet gestopt is met het gebruik van
het middel. Hoe staat het daar nu mee? Welke boetes zijn er in die tijd
uitgedeeld aan Foppen? Ik vind het met terugwerkende kracht nog steeds
onbegrijpelijk dat de Onderzoeksraad Voor Veiligheid vond dat Foppen
een normaal functionerend bedrijf is. Als je de inspectierapporten ziet, kun
je toch bijna niet anders dan constateren dat het bedrijf keer op keer de
fout in is gegaan? Hoe staat het met Foppen?
De voorzitter: U hebt nog een minuut.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Foppen was voor de NVWA een dure klant.
Kan de Minister toelichten wat de kosten zijn voor het verscherpt toezicht
op de vissector in het algemeen en op Foppen in het bijzonder? Wij willen
heel graag weten wat de sector er zelf aan heeft bijgedragen en wat de
belastingbetaler aan de kosten van al dat gesjoemel in de vissector heeft
moeten bijdragen.
Ik wil ten slotte nog iets zeggen over het toezicht op duurzaam hout.
Omdat ik door mijn spreektijd heen ben, sluit ik me graag aan bij de
vragen van collega Van Gerven. Ik ben erg benieuwd naar de antwoorden,
omdat wij ons zorgen maken over de import van fout hout.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

15

De heer Wassenberg (PvdD): Voorzitter. Het heeft anderhalf jaar geduurd,
maar nu praten we dan eindelijk over de Nederlandse Voedsel- en
Waterautoriteit. Voor de Staatssecretaris is deze rol nieuw en voor mij is
die, zo mogelijk, nog nieuwer. Twee jaar geleden bleek dat de NVWA
uitgebeend en kapot bezuinigd was, maar dit kabinet wil nog een stukje
verder gaan. Het wil minder budget en het wil onderzoeken of we via
efficiëntie en minder taken meer ruimte kunnen creëren. De Algemene
Rekenkamer zei in 2013 al dat meer efficiëntie niet de te verwachten
besparing had opgeleverd. Hoe kan het dat de Staatssecretaris dan toch
opnieuw deze route wil volgen? De Partij voor de Dieren maakt zich daar
grote zorgen over. In maart zei de Staatssecretaris nog dat het voor het
verbeterplan van belang was dat het toegezegde budget beschikbaar blijft.
Nu komt de Staatssecretaris blijkbaar terug van deze woorden en van de
conclusies van de Algemene Rekenkamer en de Onderzoeksraad Voor
Veiligheid. Dat verbaast mij. Waar baseert hij dat op?
Betekent de herziening van prioriteiten dat er een eenzijdige focus komt
op menscentrale waarden en dat het dus ten koste gaan van kwetsbare
waarden als dierengezondheid en dierenwelzijn? Kan de Staatssecretaris
een harde toezegging doen dat binnen het takenpakket van de NVWA
dierenwelzijn centraal blijft staan? Op dit punt gaat het nog vaak mis. Dat
zagen we deze week in een uitzending van EenVandaag waarin beelden
werden getoond uit een onderzoek van Eyes on Animals naar kalvertransporten dat in opdracht van de Dierenbescherming is gemaakt. Kalfjes van
nog geen twee weken oud zitten soms wel negentien uur zonder eten of
drinken opgepropt in een veewagen. Ik zag beelden van kalfjes die aan
hun oren, staarten en ledematen werden getrokken en die niets te eten of
te drinken kregen. Twee kalfjes vielen om, werden vertrapt en kwamen
uitgeput, verzwakt en besmeurd met diarree aan. Dit is een waarschuwing
dat kalfjes te jong op transport gaan, daardoor vatbaar zijn voor ziektes en
ook zelf een besmettingsbron voor ziektes vormen. Het risico op insleep
van een ernstige dierziekte als Mond- en Klauwzeer (MKZ) wordt
onderschat. Het is niet de vraag of maar wanneer het weer misgaat.
De heer Graus (PVV): De heer Wassenberg spreekt over te jonge kalfjes. Ik
vind gewoon dat er helemaal niet meer met dieren gesjouwd moet
worden, dat er karkasvervoer moet komen. Ik vind dat de dieren op de
bedrijven gedood moeten worden en dat hun karkassen vervolgens
vervoerd moeten worden. Hoe staat de heer Wassenberg hierin? Ik hoor
mevrouw Lodders zeggen dat dit niet kan, maar het kan wel. Het gebeurt
namelijk al.
De heer Wassenberg (PvdD): De heer Graus weet dat de Partij voor de
Dieren helemaal geen voorstander is van het gesleep met dieren, maar
waar het nu om gaat, is om het direct aanpakken van de meest ernstige
misstanden. Hier gaat van alles mis. Wij willen uiteraard ook af van in elk
geval die langere transporten en wij willen dat er op de langere termijn
helemaal geen dierentransporten meer plaatsvinden, maar er is nu een
heel ernstige misstand geconstateerd. Daar moeten we nu echt op
reageren.
De heer Graus (PVV): Ik bedank de heer Wassenberg voor zijn antwoord.
Ik hoor dat andere leden van alles zeggen. Het kan wel! Je kunt een dier
doden en vervolgens het karkas vervoeren. Dat is gewoon heel
eenvoudig. We landen op de maan, we klonen schapen, we kunnen alles,
mevrouw Lodders. Echt waar! Dat je binnen Nederland dieren transporteert, begrijp ik nog wel, maar het gaat hier ook om transporten over een
lange afstand.
De voorzitter: Ik zie dat mevrouw Lodders een opmerking wil maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

16

Mevrouw Lodders (VVD): Ik werd aangesproken. Ik maakte een
opmerking, waar de heer Graus terecht iets over zei. Hoe ziet hij voor zich
dat er alleen nog karkassenvervoer plaatsvindt als we het hebben over
kalfjes van veertien dagen oud die naar een volgende opfokfase gaan? Dat
kun je natuurlijk niet op die manier doen. Laten we het dus niet in het
belachelijke trekken!
De voorzitter: Ik sta dit korte debat toe.
De heer Graus (PVV): Misschien is een meerderheid het er wel over eens
dat die diertjes überhaupt niet mogen worden vervoerd als ze zo klein zijn.
Laten we nu gewoon heel eerlijk zijn. We moeten er gewoon mee kappen.
Alles kan. Alles wat ik heb gezegd, is mogelijk. En iemand die zegt dat het
niet kan, is gewoon niet goed op de hoogte. Die is onwetend of heeft een
betonplaat voor het hoofd. Ik weet niet wat het is, maar het kan, alles kan.
De voorzitter: Uiteindelijk wordt alles geregeld bij meerderheden in de
Kamer. We zullen zien hoe dat uitpakt. Ik verzoek de heer Wassenberg om
zijn betoog te vervolgen.
De heer Wassenberg (PvdD): Ik ga nog even door op de langeafstandstransporten. De Kamer heeft een brief ontvangen over de misstanden bij
de Turkse grens, waar dieren vaak onder extreme weersomstandigheden
urenlang opgesloten zitten in hete veewagens. Het zijn dieren die zo
hongerig zijn dat ze hun eigen met uitwerpselen doordrenkte stro opeten.
De Partij voor de Dieren vindt het gesleep met levende dieren naar allerlei
derde landen onverantwoord. Het gaat niet om incidenten, zoals vaak
wordt gezegd. Het gebeurt te vaak. Is de Staatssecretaris bereid om zich in
te zetten voor een einde aan het gesleep van levende dieren uit en naar
derde landen?
Dan het verbeterplan. Ik geef de Staatssecretaris complimenten dat er
meer dierenartsen komen en dat de boetes bij gesjoemel met voedsel
omhooggaan. Maar het plan werkt nog niet in de praktijk. Klokkenluiders
hebben ons gemeld dat megaslachterijen prima kunnen omgaan met
aangekondigde controles. Er worden namelijk tijdelijk extra medewerkers
aan de slachtlijn gezet en het slachttempo gaat eventjes omlaag.
Ik heb hierover een vraag aan de Staatssecretaris. Is het niet beter om die
aangekondigde controles te vervangen door onaangekondigde en
onverwachte controles? Dan krijg je een beter beeld van de realiteit.
Uiteindelijk gaat het toch om dat betrouwbare beeld? Medewerkers
worden direct aan de slachtlijn gezet zonder een gedegen opleiding,
zonder relevante kennis en zonder voldoende inwerktijd. Geringe
mestbezoedeling mag wettelijk gezien weggesneden worden, maar wij
krijgen signalen dat halve schouders worden weggesneden. Geen wonder
dat de cijfers over mestbezoedeling zo goed zijn! Ik hoor hierop graag een
reactie van de Staatssecretaris.
De ondernemingsraad van de KDS heeft een brief gestuurd waarin de
verwevenheid met het bedrijfsleven wordt aangekaart. Daarover hebben
we vanochtend ook een petitie in ontvangst genomen. Klopt het dat er
iemand uit de industrie is aangesteld in een managementpositie voor het
onafhankelijke zbo? Is de Staatssecretaris bereid om de aanbevelingen
van de ondernemingsraad op te volgen?
De heer Geurts (CDA): Ik hoor de heer Wassenberg zeggen dat allerlei
mensen aan de slachtlijn staan – officiële assistenten – die geen gedegen
opleiding hebben gehad. Ik moest het even nakijken want ik heb dat niet
standaard in mijn hoofd, maar de theoretische opleiding duurt 500 uur en
de praktische opleiding duurt 400 uur. Dit zijn aanvullende opleidingen om
vakkennis te vergaren. Hoe kan de Partij voor de Dieren zeggen dat er
assistenten aan de lijn staan die niet goed opgeleid zijn?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

17

De heer Wassenberg (PvdD): De heer Geurts heeft het over de opleidingen. Ons komt ter ore dat er ook mensen zonder die opleiding aan de
slachtlijn staan. Dat kaart ik nu aan.
De heer Geurts (CDA): Ons komt ter ore! Mij komt ook van alles ter ore,
maar dat controleer ik dan wel. Ik wil dus namen en rugnummers, want
hier kan ik niets mee.
De heer Wassenberg (PvdD): Dat zie je nu ook bij KDS. Er zijn klokkenluiders. Die vertellen ons deze zaak. Vaak blijkt het inderdaad uiteindelijk
gewoon de praktijk te zijn. Ik vraag nu alleen even aan de Staatssecretaris
hoe het met die opleiding zit. Wordt er ook op gecontroleerd? Ik hoor
daarop dus graag een antwoord van de Staatssecretaris.
De Partij voor de Dieren was in ieder geval heel blij met het bericht dat het
kabinet de keuring en het toezicht terugbrengt onder publieke verantwoordelijkheid. Ik zie aan de andere kant dat de Staatssecretaris nog ruimte
geeft voor zelfregulering. Er loopt onder andere een pilot voor stalkeuring
en een pilot voor slachtvarkens in het Schengengebied. De Staatssecretaris heeft zelfs aangegeven om in Europa te willen regelen dat er ruimte
komt voor alternatieve keuringen, zoals de dieronvriendelijke bordeskeuring. Hoe kan het dat de Staatssecretaris enerzijds de touwtjes aantrekt
– terecht – en anderzijds ruimte creëert voor zelfregulering? De Onderzoeksraad Voor Veiligheid concludeerde een jaar geleden nog dat de
industrie helemaal niet klaar is voor zelfregulering. Inspecteur-generaal
Harry Paul bevestigde dit met allerlei voorbeelden in een toespraak in juni
van dit jaar. Ik zal die voorbeelden niet noemen. De speech is bekend. Paul
zegt in zijn speech ook expliciet dat de geconstateerde voorbeelden geen
uitzonderingen zijn, maar de dagelijkse praktijk. Kan de Staatssecretaris
toezeggen dat er geen pilots meer bij komen die tot zelfregulering leiden?
Ik hoor daarop graag een reactie.
Tijdens de begrotingsbehandeling heeft mevrouw Thieme gevraagd naar
de systematische monitoring en registratie van dierenwelzijnsrisico’s door
de NVWA. Bureau Risicobeoordeling & Onderzoeksprogrammering
(bureau) geeft aan dat de huidige wetgeving de handhaving van de NVWA
bemoeilijkt en adviseert aanpassing van wetgeving. Tijdens de begrotingsbehandeling verwees de Staatssecretaris naar het plan van aanpak,
maar ik kan hierin niets vinden over een aanpassing van de Wet dieren en
het Besluit houders van dieren, zoals bureau adviseert. Kan de Staatssecretaris daar nog een reactie op geven?
Ik maak ten slotte nog een opmerking over Slachterij V. uit Steenbergen,
die bij de NVWA bekendstaat om de lange lijst van overtredingen. Ik heb
op de website gekeken en het bedrijf lijkt nog vol in bedrijf te zijn. Kan de
Staatssecretaris aangeven hoe het staat met het strafrechtelijk onderzoek
naar dat bedrijf? Hoe vaak heeft de NVWA deze slachterij sinds juni 2014
bezocht en zijn de inspectiegegevens van die bezoeken openbaar? Deze
slachterij had ook een ontheffing op het houden van barbarie-eenden.
Eenden zijn waterdieren. Om een natuurlijk gedrag te kunnen uitoefenen,
is open water nodig. In de eendenindustrie hebben de dieren deze
mogelijkheid niet, wat een aantasting betekent van het dierenwelzijn. Ik
wil de Staatssecretaris dan ook vragen om barbarie-eenden niet toe te
voegen aan de lijst van voor productie te houden dieren. Kan de Staatssecretaris dat toezeggen?
De heer Dijkgraaf (SGP): Voorzitter. Ik vind het knap van de nieuwe
Staatssecretaris. We hebben anderhalf jaar gewacht op een debat over de
NVWA en in de eerste week dat hij AO’s voor zijn rekening neemt, hups,
gelijk een AO over de NVWA. We zitten er en we gaan het debat aan. Hij
heeft de wind er dus wel onder.
De kritiek op toezicht in de keten is natuurlijk niet mals. Daar hebben
voorgaande sprekers ook al op gewezen. Slachterijen keuren onvoldoende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

18

hun eigen vlees, stellen zich regelmatig onverantwoordelijk op, afnemers
vertrouwen te veel op een papieren werkelijkheid, consumenten en
supermarkten willen te vaak voor een dubbeltje op de eerste rang zitten,
de overheid levert niet de goede randvoorwaarden voor een stevig
optreden en de NVWA heeft haar zaakjes nog niet op orde en laat
daardoor steken vallen. Dat is niet mis als je dat allemaal bij elkaar optelt.
Er is veel werk aan de winkel. Het is dus terecht dat wij hierover het debat
met elkaar aangaan.
De laatste voortgangsrapportage laat zien dat de NVWA op de goede weg
is. De inspecteur-generaal werkt hard om de weg omhoog te vinden. Dat
is een goede zaak en daar danken wij hem voor, want er is veel werk aan
de winkel. Wat het dan niet makkelijker maakt, is dat er heel veel druk zit
op het budget. Wij hebben daar al het nodige over gewisseld. Wat mij
betreft, is er te fors bezuinigd als je kijkt naar de taken die de NVWA heeft.
Er wordt wel tijdelijk wat bijgelapt in de Najaarsnota, maar er zou
structureel geld bij moeten. De VVD zegt dat je daarmee de prikkel om
efficiënter te werken zou weghalen, maar ik wil die vraag bij de Staatssecretaris neerleggen. Is dat nu zo? Er is in de afgelopen jaren heel veel
bezuinigd. Dan zou die druk er dus volop geweest moeten zijn, dan
hadden we nu een rapport moeten hebben waarin staat dat de efficiency
op orde is. Er is immers zo veel bezuinigd dat de druk om efficiënter te
werken maximaal was. Kortom, het helpt toch niet om die druk nog groter
te maken? Als je te weinig geld uittrekt, zullen de taken van de NVWA niet
goed tot hun recht komen. Dat is een nadeel. Gaat de Staatssecretaris snel
duidelijkheid bieden over meer budget?
De Staatssecretaris zegt: dan gaan we wel taken herijken. Ik kan het, eerlijk
gezegd, wel volgen als je zegt: een aantal dingen vormen een kop op
Europese regelgeving, daarin kan gesnoeid worden. Ik wil graag dat de
Staatssecretaris daar heel duidelijk over is. Is die herijking dusdanig
majeur dat je daar echt fors geld mee kunt verdienen? Ik kan me dat niet
goed voorstellen, gegeven alle debatten die we tot nu toe gevoerd hebben
en de druk vanuit de hele samenleving en Kamer om forser te controleren.
Dat kan toch alleen maar betekenen dat er per saldo extra geld nodig is?
Ik geef even een tip. Wat zou kunnen helpen, is het niet controleren van de
aanlandplichtadministratie. Daar hebben we gisteren al over gesproken,
dus dat gaat helemaal goed komen. Dat helpt de NVWA dan in ieder geval
voor volgend jaar.
De SGP pleit voor een verlaging van keurings- en inspectietarieven. Wij
vinden het niet acceptabel als kantoorwerk als doorrekenbare kostenpost
wordt ingeboekt. Voorts vinden we dat de overheid een prikkel moet
houden om efficiënt te werken. Als je automatisch de kostenverhoging in
tarieven kunt verrekenen, dan is de prikkel om efficiënt te werken weg. Je
zou toch uit moeten gaan van het profijtbeginsel, en niet meer dan dat?
Er is een motie in de Kamer aangenomen waarmee wordt beoogd om de
tarieven voor zee- en luchthaveninspecties niet te verhogen en zo
mogelijk te verlagen. De regering ziet echter geen probleem en voert de
motie niet uit. Dat kan toch niet, zeg ik dan. Als er zo’n duidelijke motie
ligt, moet dat toch gebeuren? De inspectiekosten zijn nu 45% tot 72%
hoger. En dan zegt de Staatssecretaris: maar als je naar de som van alle
havenkosten bij elkaar kijkt, dan is er geen probleem. Dan geef je dus
gewoon een kostenvoordeel weg! Onze haven heeft het keihard nodig.
Dat kan dus toch geen argument zijn om hogere tarieven te hebben dan
die in andere havens. Ik vraag de Staatssecretaris dus om de motie
onverkort uit te voeren.
Toen ik vorige week een punt maakte van de bureaucratische handelwijze
van de NVWA bij export, verwees de Staatssecretaris naar de onderzoeken die zijn gedaan in het kader van de export vanuit die havens. Ik zeg
niet dat dat zo is. Ik heb bij de begrotingsbehandeling gezegd dat
daarover vanuit de sectoren berichten zijn gekomen. Dat wordt echter niet
in die onderzoeken meegenomen. Daar wordt in die onderzoeken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

19

helemaal niet op ingegaan. Ik vraag de Staatssecretaris alsnog om dat
punt apart op te pakken.
De Staatssecretaris wil veterinaire keuringstaken geheel overhevelen naar
het publieke domein. Ik heb daarover nog een vraag en wil twee
voorwaarden stellen. Is een pas op de plaats niet beter? De NVWA heeft
een nieuw toezichtkader en volgens de inspecteur-generaal heeft dat
succes, Ik maak uit de signalen op dat het inderdaad werkt. Zo nemen de
mestsporen op karkassen in slachterijen na streng optreden al in drie
weken af. Dat is een heel goede zaak. Moeten we niet eerst kijken of het
strengere toezicht voldoende is voordat we dit gaan doen?
Ik noem de voorwaarden. De overheid werkt vaak minder efficiënt dan
private keuringsinstanties. Als de overheveling doorgezet wordt, mag het
toch niet zo zijn dat het bedrijfsleven via hoge retributies daarvoor de
rekening gepresenteerd krijgt? Ook de overheid moet een prikkel houden
om efficiënt te werken. Verder bestaat het risico dat publieke keurmeesters minder vaak klaarstaan op het moment dat het bedrijfsleven hen
nodig heeft. Gaat de Staatssecretaris dit voorkomen? De tweede
voorwaarde heeft betrekking op de plantaardige keuringstaken. Anderen
hebben ook al gesproken over de motie-Geurts/Schouw. Mevrouw Koşer
Kaya zal dat ongetwijfeld namens D66 oppakken. Daarin staat dat er zo
weinig mogelijk moet veranderen. De Nederlandse Algemene Keuringsdienst (NAK) c.s. doen goed en onafhankelijk hun werk. Houdt de
Staatssecretaris daaraan vast?
In oktober is aangekondigd dat op korte termijn in overleg met de sector
gezocht zou worden naar een werkbaar model. Ik heb echter begrepen dat
er sindsdien weinig gebeurd is. Hoe is dit opgepakt? Wat gaat de
Staatssecretaris hieraan doen?
Het nieuwe toezichtkader geeft aan dat de NVWA eerder gaat sanctioneren. Daarbij zou rekening gehouden moeten worden met de ernst van
de overtreding. Dat is natuurlijk belangrijk. Ik verwijs ook naar het
SGP-actieplan voor een beter boetebeleid en het debat daarover. Deze
week zijn twee door de Staatssecretaris ontraden moties aangenomen. Ik
wil daarbij nog een punt aankaarten. De Staatssecretaris zei in het debat
dat de Algemene wet bestuursrecht al regelt dat boetes afgestemd
moeten worden op de ernst van de overtreding. Ik vraag mij zeer af of dit
wel helemaal klopt, om het eufemistisch uit te drukken. Dat moet
inderdaad gebeuren volgens de Algemene wet bestuursrecht, tenzij de
hoogte van de bestuurlijke boete bij wettelijk voorschrift is vastgesteld.
Dat is artikel 5.46 van de Awb. Daar wringt de schoen. Kijk naar de
Regeling gewasbeschermingsmiddelen. Voor elk soort overtreding is een
exacte bestuurlijke boete vastgesteld en gaat de vlieger van de Staatssecretaris niet op. Het boete-instrument wordt nog tegen het licht gehouden.
Neemt hij dit punt daarin mee?
De voorzitter: U hebt nog één minuut.
De heer Dijkgraaf (SGP): Dat komt goed. Ons bereiken regelmatig
berichten dat etiketten soms slecht corresponderen met wat er werkelijk in
een product zit. De Europese verordening verbiedt dergelijke misleidende
praktijken. Krijgt dit bij handhaving voldoende aandacht?
Tot slot. Er leven in het werkveld zorgen over de praktijkkennis van
NVWA-inspecteurs. Ze zouden bijvoorbeeld afgaan op een checklist
zonder dat ze goed weten hoe het zit. Kort door de bocht: fraudeurs weten
hun een rad voor ogen te draaien. Goedwillende ondernemers moeten het
bezuren. Wil de Staatssecretaris ervoor zorgen dat geïnvesteerd wordt in
praktijkkennis? Die kennis moet echt op orde zijn, zodat de controle op
basis van de inhoud plaatsvindt.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Voorzitter. Het tienjarig reorganisatiejubileum van de NVWA komt eraan. Dat is wel heel treurig. Er is met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

20

reorganiseren gestart door het kabinet-Balkenende IV, de reorganisatie is
in 2009 voortgezet door de kabinetten-Rutte. Als we zo doorgaan, zal die
viering alleen maar treuriger worden. Geen organisatie moet zo lang in
onzekerheid blijven.
Het hoofddoel moet dus zijn om de NVWA weer op orde te brengen: een
sterke, slimme en gezagvolle organisatie waar het prettig werken is. De
NVWA zelf zal ook moeten werken aan de cultuur binnen de organisatie. Ik
heb daarvoor een aantal randvoorwaarden: het terugbrengen van de rust,
het matchen van middelen en ambities, voldoende capaciteit en het
verbeteren van het risicogericht toezicht.
Rust betekent allereerst: een helder eindbeeld. Een van de elementen is
gelijk al keuringen en toezicht binnen de NVWA zo veel mogelijk scheiden.
Voor 2018 moet het mogelijk helemaal zelfstandig zijn: een NVWA-toezicht
en een publiekrechtelijke keuringsorganisatie. Eigenlijk betekent dat een
terugkeer naar de situatie van voor de fusie. Mijn eerste vraag aan de
bewindslieden luidt dan ook: is de fusie van de NVWA dan niet gewoon
mislukt? Kan ik van beide bewindslieden een appreciatie daarover krijgen?
We moeten nu wel echt weten dat de nieuwe lijn klopt, dat deze nieuwe
richting wel iets oplevert. Is de Staatssecretaris bereid om onafhankelijk
extern advies te vragen over zijn nieuwe lijn, bijvoorbeeld bij de Raad
voor het openbaar bestuur?
Mijn volgende punt betreft de plantaardige keuringsdiensten. Deze
keuringsdiensten lopen nu goed. Ze werken goedkoop en in goede
samenwerking met de bedrijven en weten op basis van vrijwilligheid hoge
kwaliteitsnormen boven de Europese standaarden neer te zetten. Dat
behouden is dus erg belangrijk. Niet het kind met het badwater
weggooien! De brief van de Staatssecretaris laat wel enige ruimte over
om toch te gaan integreren. Niet doen! Nu zeker niet, maar straks ook
niet! Je moet eerst orde op zaken stellen en de rust terug laten keren. De
motie van de collega’s Geurts en Schouw vroeg daar ook om.
Bij zo’n organisatie hoort ook openheid en transparantie. Rust komt als de
organisatie niet voortdurend in het defensief zit. Te vaak is dat wel het
geval, deels ook door de cultuur binnen de NVWA. Dat is ook aan de
NVWA zelf te wijten en daar moet zij ook zelf aan werken. De communicatie is beperkt, terwijl consumenten juist bij onrust en voedselschandalen
sneller duidelijke informatie willen hebben. Het primaire doel van de
NVWA is het beschermen van klant, consument, plant en dier. Daar hoort
ook openbaarheid bij. Het is van de zotte dat organisaties eerst rechtszaken moeten aanspannen voordat zij duidelijkheid krijgen. Voorkom dus
procedures. Dat bespaart geld en mankracht en het brengt vertrouwen
terug. Mijn motie om de juridisering met 50% terug te brengen, lijkt mij
een heel mooi middel om dat voor elkaar te krijgen, maar het gaat vooral
om het herstellen van het vertrouwen. Dat kan alleen als de NVWA zelf
ook transparantie en snelle communicatie bewerkstelligt. Als bedrijven
het niet goed doen en daardoor schandalen ontstaan, moet de NVWA dat
openbaar maken.
Ik kom bij het risicogericht toezicht. Keer op keer volgt het toezicht pas na
het schandaal, in plaats van het schandaal te voorkomen. Waarom
eigenlijk? Dit is moeilijk aan de bevolking uit te leggen. Wat gaat er
concreet veranderen om risicogericht toezicht voor elkaar te krijgen? De
Staatssecretaris kan wel zeggen dat de samenleving om voorspelbaar
toezicht met heldere kaders en waar nodig een stevige aanpak vraagt,
maar dan moet hij ook concreet aangeven hoe dat gaat gebeuren. In
plaats van de NVWA ontdekte Foodwatch dat er frisdrank met verboden
emulgator in de supermarkten ligt. In plaats van de NVWA ontdekte
Omroep Gelderland dat oude vis met waterstofperoxide wordt opgelapt,
waarna de NVWA heeft gemeld dat het toezicht pas in 2016 start. Zembla
maakte melding van de grote omvang van illegale puppyhandel en
maffiapraktijken van illegale handelaren, maar de NVWA gaf in eerste
instantie aan dat zij dit niet zou prioriteren. Pas na maatschappelijke ophef

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

21

besloot zij opeens om dat wel te gaan doen. Dan klopt er toch iets niet?
Dan dien je concreet te bekijken hoe je kunt zorgen voor voorspelbaarheid, toezicht, heldere kaders en waar nodig een stevige aanpak.
Ik kom nu op de middelen en de ambities. Dat onderwerp werd tot nu toe
op het bordje van de Kamer geschoven. Bij vragen over gebrekkige
handhaving was het standaardantwoord: als u goede controles wilt, zegt u
dan maar waar het geld vandaan moet komen! Dat hebben wij bij de AIVD
trouwens mooi gedaan en wij proberen dat nu als oppositie ook weer te
doen, maar vooralsnog is dat niet gelukt. Met de nieuwe Staatssecretaris
lijkt hierin verandering te zijn gekomen. Op 30 november schrijft hij: «Voor
de jaren 2016 en verder constateer ik dat er nog geen sprake is van een
balans tussen ambities en budget.» Ik wil heel graag dat de Algemene
Rekenkamer een vervolgrapport maakt om te zien of de financiële functie
goed is en of de plannen die er nu aankomen, ook zullen gaan werken.
ICT-zaken spelen ook een rol bij de NVWA. Dat kost 36 miljoen euro. Ik
lees dat 1,8 miljoen aan voorbereidende externe inhuur is uitgegeven en
niet aan hard- en software. Daar schrik ik toch wel van. Ik maak mij
daarover echt zorgen. Grote ICT-projecten bij de overheid gaan vaak mis.
Een toets door het Bureau ICT-toetsing (BIT) zou hierin wellicht helderheid
kunnen scheppen. Kan de Staatssecretaris die toezeggen? Ik wil een
proactieve Staatssecretaris, geen reactieve. Het is beter om snel te
bekijken of het goed gaat in plaats van over een paar jaar te ontdekken dat
het niet zo’n geweldig resultaat heeft opgeleverd.
Tot slot. Hoe gaat de Staatssecretaris de capaciteit regelen? Ik lees dat
gespecialiseerde kennis die essentieel is voor het toezicht van de NVWA,
dreigt te verdwijnen wegens het bereiken van de pensioengerechtigde
leeftijd door NVWA’ers. Er is gedoe over payrollers en uitzendkrachten.
Mijn collega Steven van Weyenberg heeft daar gisteren ook weer een
motie over ingediend. Ik wil daar ook helderheid over hebben.
De heer Graus (PVV): Voorzitter. Ik zou eigenlijk kunnen beginnen met een
stuk van mijn spreektekst uit 2013. Daarin verwijs ik naar mijn acties uit
2008. Toen al is een motie voor onaangekondigde controles aangenomen.
Die is gesteund door de Kamer. Waarom wordt daar nog steeds niks mee
gedaan? Intussen zijn er nogal wat Staatssecretarissen en Ministers
geweest. Ik begrijp niet waarom daar niets mee gedaan wordt. Het
bespaart de Partij voor de Dieren dadelijk weer het indienen van een
plagiaatmotie, in het kader van de administratievelastenvermindering. Ik
heb de regering in die motie verzocht om zowel kwalitatieve als kwantitatieve opbouw van het aantal controles, geïntensiveerde opsporing en
vervolging, betere samenwerking tussen overheid en bedrijfsleven en het
inzetten van meer onaangekondigde controles door meerdere handhavers
en controleurs van de AID (Algemene Inspectiedienst) en de Voedsel- en
Warenautoriteit – inmiddels zijn die twee opgegaan in de NVWA – bij
slachterijen om het waarschuwingssysteem voor te zijn en de kans op
intimidatie en/of bedreiging van controleurs en handhavers te verkleinen.
Daar is totaal niks mee gedaan. Ik kan dat echt niet begrijpen. Ik heb toen
in mijn tekst letterlijk gezegd: moeten er eerst doden vallen voordat
iemand mijn moties gaat steunen? Er zijn namelijk heel veel moties niet
aangenomen. Ik kan dat niet begrijpen. Blijkbaar was ik wel op de hoogte
van wat er morgen allemaal speelde. Misschien komt dat doordat ik al
tientallen jaren goede contacten met de AID onderhield. Misschien komt
het doordat mijn moeder een functie op een opleidingsinstituut van de
AID heeft gehad en heb ik daardoor meerdere contacten met mensen in
het veld. Maar neem dat dan ook eens aan, zou ik tegen mijn collegaKamerleden en tegen de regering willen zeggen! Sommigen weten nu
eenmaal meer van bepaalde dossiers dan anderen! Gun die mensen dan
ook een keer hun gelijk en laat niet eerst doden en duizenden zieken
vallen! Dat wilde ik gezegd hebben, maar ik zal erover ophouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

22

De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit heeft flink onder vuur
gelegen. Er is een plan van aanpak gekomen waarmee ik het niet op alle
punten eens ben. Wij zijn bijvoorbeeld tegen het besluit om de kwaliteitskeuring dierlijke sector onder te brengen in een zelfstandig bestuursorgaan. Laat dat heel duidelijk zijn. Wij zijn ook tegen het maken van een
onderscheid tussen keuring en toezicht. Wij willen dat dit allemaal in
overheidshanden blijft, bij de NVWA, en niet bij zbo’s terechtkomt.
Wel heb ik heel veel vertrouwen in inspecteur-generaal Harry Paul. Dat is
gelukkig door meerderen uitgesproken. Dit is wel een man die betrokken
is, ook bij kleine zaken. Hij gaat ook in op kleine zaakjes die door veel
mensen misschien als onbelangrijk worden gezien, maar waarbij wel heel
veel menselijk en dierlijk leed betrokken is. In de negen jaar tijd die ik in
de Kamer zit, heb ik nog nooit meegemaakt dat iemand op zo’n functie dat
deed. Daarvoor wil ik hem dus prijzen, want soms ben ik een azijnpisser,
maar als het gepast is om een compliment te geven moet je dat ook
kunnen doen. Maar wat doen wij nu? Wij geven die man een pony en
zeggen: ga de wedstrijd maar winnen van al die hufters die op
racepaarden rijden! Je moet zo’n man ook een racepaard geven en geen
pony. Vandaar ook dat ik het amendement van de collega’s Dijkgraaf en
Geurts om miljoenen extra te krijgen, mede heb ondertekend. Daar vraag
ik namelijk ook al naar vanaf 2008.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik vind de nuance van de heer Graus
geweldig! Hij is een enorme pleitbezorger van nuance. Misschien kan hij
zijn fractieleider ook eens meegeven dat nuance soms helpt.
Maar ik heb ook een vraag. Als ik de heer Graus zo hoor opkomen voor de
NVWA, vraag ik mij af of hij ook ziet dat daar inmiddels een bepaalde
cultuur is ontstaan waaraan ook aandacht zou moeten worden besteed,
juist om die medewerkers op een wat hoger niveau te krijgen en te
waarderen voor wat zij aan het doen zijn. Is hij dat met mij eens?
De heer Graus (PVV): Ik ben blij dat mevrouw Koşer Kaya dit vraagt, want
het is voor mij extra spreektijd. Overigens heb ik haar daar niet om
gevraagd, hoor!
Als er sinds 2006 iemand op de NVWA en de voormalige AID geschoten
heeft, ben ik het wel. Ik heb dus juist altijd kritiek geuit op de NVWA en de
toenmalige AID. In het ene na het andere debat haalde ik het aan en altijd
sprak ik over het soort dingen dat mevrouw Koşer Kaya nu aanhaalt. Ik
heb ook gevraagd waar de kwalitatief hoogwaardige mensen gebleven
zijn. Er zijn namelijk een hoop mensen wegbezuinigd. Heel veel
voormalige AID’ers met kennis en kunde zijn weggegaan. Ik heb ook
gevraagd om beter te selecteren in het aannameproces. Bij het leger en de
politie is een strengere controle om binnen te komen dan bij bijvoorbeeld
de NVWA. Je moet ook mensen aan het front hebben die goed functioneren en wel goed omgaan met het menselijk en dierlijk leed dat er
plaatsvindt! Je moet niet van die robots of van die mensen met de
souplesse van een zeecontainer aan het front zetten. Daar moet op ingezet
worden. Dat ben ik helemaal met mevrouw Koşer Kaya eens. Ik ben het
met alles wat zij gezegd heeft eens, maar na al die jaren dat ik daarop heb
gescholden, mag ik ook weleens complimenten maken als ik vind dat iets
goed gaat. Ik kom dadelijk natuurlijk ook nog met een paar punten waar ik
minder blij mee ben.
De voorzitter: Mevrouw Koşer Kaya, geen vervolgvraag meer? Dan
vervolgt de heer Graus zijn betoog.
De heer Graus (PVV): Ik steun vandaag dus ook het amendement van
professor Dijkgraaf en het lid Geurts voor die extra miljoenen, zodat
inspecteur-generaal Paul een racepaard in plaats van een pony krijgt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

23

Momenteel zijn 217 visverwerkende bedrijven ingedeeld in de categorie
oranje. Om deze bedrijven regelmatig te controleren, moet er meer
capaciteit komen in de vorm van controleurs, los van alle controle op
dierenleed en slachterijen bij veetransporten, waar totaal geen tijd meer
voor is. Vandaar dat wij ook hebben aangedrongen op het inzetten van de
dierenpolitie voor controle op dierenleed, transporten en slachterijen. Wij
willen de NVWA alleen inzetten voor het keuren van voedselveiligheid en
dergelijke. Nogmaals, dat is door iedereen, op de Partij voor de Dieren na,
om zeep geholpen. Mensen hebben dus vaak ook geen recht van spreken,
want de NVWA is mede in de knel gekomen doordat de agenten van de
dierenpolitie parttimers zijn geworden. Dat is gewoon een feit. Dit is de
praktijk, maar niemand neemt de moeite om ooit een keer mee te gaan
naar het front. Nu er geen fulltimedierenpolitie meer is, wordt de NVWA
nog sneller en zwaarder belast. De PVV wil dat er sneller een rode kaart
wordt uitgedeeld aan recidivisten. Ik heb daar meerdere malen om
gevraagd. De firma Foppen had naar mijn mening allang gesloten moeten
worden, veel sneller. Ook de boetes moeten omhoog. De hoogste boete
wordt in Nederland nooit opgelegd. Vandaar ook dat wij voor minimumboetes en -straffen zijn. De hoogste boete van € 810.000 of 10% van de
omzet wordt nooit opgelegd. De overtreding is het riskeren van een boete
dus meer dan waard, want er gaan miljoenen in om. Wat maakt het ze uit
als ze een paar ton boete moeten betalen? Je moet ze in de gevangenis
gooien, als er doden zijn gevallen wat mij betreft op water en brood. Je
moet naming-and-shaming toepassen. Kijk eens hoe het in Amerika gaat!
Daar krijgt zelfs een kantoormedewerker een jarenlange gevangenisstraf
bij voedselschandalen. De hoofddaders krijgen 24 tot 30 jaar gevangenis
en een kantoormedewerker krijgt ook nog eens 5 jaar aan zijn broek. Ze
lachen ons hier uit!
Mevrouw Lodders (VVD): Als een bedrijf willens en wetens of per
ongeluk de wet overtreedt, moet het keihard worden aangepakt, want de
volksgezondheid mag niet in het geding komen. Maar is de heer Graus het
wel met de VVD eens dat een bedrijf dat al zijn misstappen, fouten en
dergelijke hersteld heeft, ook gewoon weer verder moet kunnen produceren? Of is het: eens fout, altijd fout en de deuren gaan op slot?
De heer Graus (PVV): Nee, daarom sprak ik ook over recidivisten. Soms
vindt een overtreding niet willens en wetens plaats. Ik heb vorige week
nog een motie van professor Dijkgraaf gesteund die daarover ging. Je
moet dus altijd oppassen. Bovendien kan het komen door een persoon in
het bedrijf die iets doet. Daarvoor mag je niet de directie en het hele
bedrijf straffen. Vandaar dat ik het had over bedrijven die recidiveren.
Daarvan was bij Foppen tussen 2008 en 2014 wel degelijk plaats. Je moet
zo’n bedrijf op een gegeven moment wel sluiten. Zoals ik al aangaf, zijn er
217 visverwerkende bedrijven met code oranje. Ik wist niet eens dat we zo
veel visverwerkende bedrijven hadden, maar dit kan toch niet in
Nederland? Waar zijn we dan mee bezig? Dit komt doordat andere
bedrijven zeggen: Foppen doet het nog veel slechter dan wij, maar krijgt
niet eens een rode kaart, dus wij kunnen ook nog wel even doorgaan. Je
geeft mensen zo de kans om te overtreden, omdat ze niet worden
aangepakt. In Amerika zou dat nooit gebeuren. Je zou zien dat die 217
bedrijven in een mum van tijd code groen zouden hebben, want ze
zouden schrik krijgen, maar hier hebben de mensen geen schrik voor de
NVWA, de regering of de rechtspraak. We zijn softies. Dat is nou eenmaal
zo.
Mevrouw Lodders (VVD): Volgens mij heeft mevrouw Dikkers al gevraagd
hoe het staat met de bijstelling van de kleuren. Ik ga ervan uit dat de
Minister daarop zal reageren. De heer Graus haalt telkenmale een
individueel bedrijf aan. Dat deed hij vorige week tijdens de begrotingsbe-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

24

handeling en hij doet het nu weer. Wij moeten wel oppassen dat wij
mensen niet willens en wetens aan de schandpaal blijven nagelen. Wat tot
en met 2014 is gebeurd, is schandalig. Daarvoor moet het bedrijf worden
aangepakt en bestraft, maar als de zaken op orde zijn, moeten wij dat
hoofdstuk ook durven sluiten.
De heer Graus (PVV): Ik deel het uitgangspunt met u. U zult me er
sowieso zelden op betrappen dat ik een naam noem, maar nu staan de
kranten er vol mee. Er zijn doden gevallen! Dat vind ik wat anders. Dan
begint naming-and-shaming. Je kunt dat niet maken, vooral niet omdat er
jarenlang overtredingen zijn geconstateerd. De feiten liggen er, laten wij
wel wezen. Daar kunnen wij niet omheen. Ik kan daar als Kamerlid niet
voor weglopen. Dan zou ik geen knip voor de neus waard zijn. Ik vind dat
het bedrijf gesloten worden, maar nu het doorgaat, ga ik Foppen
binnenkort wel samen met uw collega Ziengs bezoeken. Ik ga er zelf
kijken. Maar als ik Minister was geweest, was het bedrijf gesloten. Dat zeg
ik heel eerlijk. Je mag toch geen doden en tienduizenden zieken laten
vallen? Na jarenlange herhalingen en boetes is het op een gegeven
moment exit, einde oefening, opzouten. Ik heb het trouwens even
nagekeken en de VVD-term voor «opzouten» is «met gezwinde spoed de
autoriteit verlaten», zou je kunnen zeggen. En een «hufter» is «iemand die
zich bij herhaling niet conformeert aan de geldende sociale regels en
omgangsvormen». Misschien begrijpt u zo beter wat ik bedoel.
Voorzitter. Ik heb nog een paar vragen over het bedrijf Foppen, omdat er
mensen zijn die het niet meer na kunnen vertellen. Bovendien moeten we
dit doen tegenover de nabestaanden. Dit mag niet meer gebeuren. Als de
Kamer beter had opgelet, had dit voorkomen kunnen worden. Ik heb hier
in 2008 namelijk letterlijk voor gewaarschuwd. De Kamer moet ook haar
verantwoordelijkheid nemen, niet alleen de regering en de AID of de
NVWA. In 2012 is de visverwerker in het nieuws gekomen doordat
salmonellabesmetting in gerookte zalm aan ten minste vier consumenten
het leven had gekost. Ook werden er 23.000 zieken gemeld. Ik neem aan
dat dit waar is, want dat zijn de feiten die worden genoemd. Vandaar dat
ik ze aanhaalde. Toch werd Foppen gezien als een normaal functionerend
bedrijf, voordat de salmonellabesmetting uitbrak. Hoe kan dat? Wat
verstaat de Minister onder een normaal functionerend bedrijf, zoals zij het
noemt? Hoeveel van deze normaal functionerende bedrijven zijn er verder
nog? Hoeveel leed is er al ontstaan waarvan wij misschien niet eens
weten? De Onderzoeksraad Voor Veiligheid heeft verklaard dat Foppen
een van de beter functionerende bedrijven was. Hoe staat het dan met de
minder goede bedrijven, als dit al een van de betere bedrijven is? Hier zijn
doden gevallen. Hoe staat het dan met de minder goede bedrijven?
Ik verwijs nogmaals naar de rapporten van 2008 tot 2014. In die periode
zijn er stelselmatig regels overtreden. In 2008 en 2009 is Foppen ... Dit
gaat over het gebruik van Mucusol, maar hoelang heb ik eigenlijk nog,
voorzitter?
De voorzitter: U hebt nog één minuut en vijftien seconden.
De heer Graus (PVV): Dan laat ik het hier even bij wat Mucusol, natriumnitriet en de listeriabacterie betreft, want daarop zijn mevrouw Dikkers, de
heer Van Gerven en anderen ook al uitvoerig ingegaan. Ik sluit mij aan bij
de vragen die andere partijen daarover gesteld hebben. Ik begrijp niet dat
dit zo lang door mocht gaan. Ik krijg straks graag een reactie van de
Minister.
In 2009, 2012 en 2014 heeft de inspectie geconstateerd dat Foppen de
EG-nummers van verschillende locaties verwisselde. Dat kan sowieso
niet, ook omdat uit het rapport blijkt dat de slager, in dit geval de
visverwerker, zijn eigen vlees, in dit geval vis, keurde. Dat kan ook niet.
Daar moeten wij dus vanaf. Vandaar ook de eerste zinnen die ik hier heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

25

uitgesproken. Gaat de Minister het rapport van de Onderzoeksraad Voor
Veiligheid opnieuw onder de loep nemen? Dit wordt mede geadviseerd
door de voormalige voorzitter, de heer P. van V. Dat is niet de eerste de
beste!
Ik heb nog een laatste vraag. Inmiddels heeft de NVWA een soort
onbezoldigde afdeling in de vorm Omroep Gelderland. Nou ja, het wordt
wel bezoldigd met publiek geld, maar niet direct. Omroep Gelderland
blijkt een complete NVWA-afdeling te zijn geworden en heeft heel goed
werk verricht, maar moet wel telkens ruim vijf maanden wachten totdat
nieuwe stukken openbaar worden gemaakt door de zogenoemde
WOB-procedures. Dat kan niet, want ik meen dat de officiële termijn vier
weken is. Wat kan hieraan worden gedaan? Nu lijkt het net of het
onderzoek moedwillig gefrustreerd wordt. Dat vind ik niet zo netjes.
De voorzitter: Dat was ’m?
De heer Graus (PVV): Ja. Ik wilde tegen u trouwens ook nog wat zeggen.
Ik word heel vaak aangesproken op mijn taalgebruik, terwijl ik van
mensen na een debat vaak complimenten krijg voor mijn duidelijke taal. Ik
heb dat Kees Verhoeven van D66 laatst laten zien. Iedereen kan mij heel
duidelijk volgen. Om het woord «hufter» werd ik in 2006 nog aangepakt,
maar in 2008 werd het ook gebruikt door onze oud-premier, J.P.B. te C.
aan den IJ. Dat is toch niet bepaald een PVV-tokkie! Hij gebruikte ook de
term «hufterig gedrag» en dat soort termen.
De voorzitter: Uw signaal is helder, mijnheer Graus!
De vergadering wordt van 11.34 uur tot 11.50 uur geschorst.
De voorzitter: Eerst gaat de Staatssecretaris van Economische Zaken
antwoorden, daarna de Minister van VWS. De Staatssecretaris van EZ
heeft vier blokjes: algemeen, keuren & toezicht, financiën en specifieke
vragen. De Minister van VWS heeft vijf blokjes: algemeen, vis, etiket,
fraude en voedselveiligheid. Gezien het grote aantal vragen dat in eerste
termijn gesteld is, ongeveer 85, en gezien het tijdstip waarop wij klaar
zouden moeten zijn, 14.00 uur, lijkt het mij verstandig om de interrupties
te beperken tot een aantal interrupties na elk blokje. Dan inventariseer ik
wie een vraag zou willen stellen en proberen wij het in toom te houden.
Staatssecretaris Van Dam: Voorzitter. Ik begin door terug te verwijzen
naar het debat dat wij vorige week tijdens de begrotingsbehandeling
hadden. Ik zei toen dat «eerlijker» in het komende jaar een van mijn
ambities zal zijn. Wij hebben toen gesproken over een eerlijkere prijs,
zeker ook voor de boer, en over transparantie in de keten. Het gaat
natuurlijk ook om eerlijk zakendoen, zodat de goeden niet onder de
kwaden lijden. De NVWA speelt een belangrijke rol in het erop toezien dat
de keten eerlijk functioneert, dat er eerlijk zakengedaan wordt en dat ons
voedsel veilig is en veilig wordt geproduceerd. Het toezicht van de NVWA
is van groot belang voor het borgen van een aantal publieke belangen: de
volksgezondheid, de voedselveiligheid, de dier- en plantgezondheid en de
exportpositie van de agrarische sector. Dat is ook belangrijk voor het
vertrouwen van burgers en bedrijfsleven in veilig voedsel en veilige
producten. Ik dank de leden die hierover positieve dingen hebben gezegd
en die complimenten hebben gegeven aan de medewerkers van de
NVWA. Zij doen namelijk elke dag ongelofelijk belangrijk werk. Weet dat
de complimenten gehoord worden, overigens evenals alle kritische
opmerkingen. Gegeven alle grote veranderingen bij de NVWA vinden
mensen het prettig dat vanuit deze Kamer ook waarderende woorden
worden gesproken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

26

Om het toezicht van de NVWA te versterken, is een aantal maatregelen
genomen. Twee jaar geleden heeft het kabinet na twee forse bezuinigingsoperaties, met een aantal fusies achter de rug, aangegeven dat het nodig
was om het toezicht van de NVWA te versterken. Daarvoor is een
verbeterplan met een looptijd van in elk geval vier jaar geïntroduceerd.
We zitten nu ongeveer op de helft van die termijn. Het kabinet heeft hierin
financieel geïnvesteerd en heeft ook een bijdrage van het bedrijfsleven en
van de NVWA zelf gevraagd. Het is een grote ingrijpende verandering die
moet leiden tot sterker toezicht, meer procesgestuurd, meer kennisgebaseerd, meer risicogericht, beter georganiseerd, beter ondersteund met
modernere ICT en zuiverder georganiseerd door keuren en toezicht te
ontvlechten. Dat stond destijds allemaal in het plan van aanpak dat de
Kamer heeft gehad en dat hier ook is besproken. Zoals een aantal leden al
zeiden, zijn er hier de afgelopen anderhalf jaar geen nieuwe besprekingen
meer geweest. Wij kijken in dit AO dus ook een beetje terug. Wij kijken
waar wij nu staan.
Zo’n grote en ingrijpende verandering kent ook risico’s. Het is belangrijk
om dat te markeren. Als je een organisatie zodanig kantelt en anders gaat
organiseren, waarbij alle onderliggende systemen vervangen worden en
voor nieuwe ICT gekozen wordt, horen daar risico’s bij. Dat is ook gemeld
in de voortgangsrapportages, in de derde voortgangsrapportage zeer
expliciet. Dat is inherent aan zo’n proces. Niet alles kan in zo’n proces nu
eenmaal lopen zoals je van tevoren had bedacht of aangenomen. Mijn
houding daarbij is dat je zo’n verandering tijdig in beeld moet krijgen en
dat je daarover transparant moet zijn. Daarom heb ik de Kamer vrij snel
een brief gestuurd waarin het ging over de financiën en over de tegenvallers in het proces waar wij tegen aanliepen. Wij proberen dit bij te
sturen, maar zoeken ook naar alternatieve besparingen. Ik heb namelijk
wel te opereren binnen het budgettaire kader dat de Kamer met de
begroting heeft vastgesteld. Om die reden heb ik aangegeven dat ik de
efficiency wil doorlichten; daarop kom ik nog uitvoeriger terug. De
Auditdienst Rijk (ADR) kijkt overigens steeds met ons mee, zoals ook te
zien is aan het eind van de voortgangsrapportages. Deze geeft aan dat het
proces op koers ligt. Er is altijd kritiek op grote organisaties en zeker ook
op grote organisatieveranderingen, maar dit grote veranderproces ligt dus
wel op koers. De ADR zegt ook dat het onder controle is. Dat is cruciaal.
De NVWA is nu in een belangrijke fase terechtgekomen. Daarin wordt
meer risicogericht werken geïntroduceerd. De Kamer heeft bijvoorbeeld
de eerste risicoanalyse van de roodvleesketen kunnen zien; er volgen er
nog meer. Er vindt een kanteling naar een meer procesgestuurde
organisatie plaats. Ook worden in deze fase de nieuwe ICT-systemen
geïmplementeerd en worden keuren en toezicht ontvlochten. Dat is een
belangrijke ambitie. Ik verwijs bijvoorbeeld naar het rapport van de
Onderzoeksraad Voor Veiligheid, die geconstateerd heeft dat het hele
stelsel van keuren en toezicht uitermate kwetsbaar is doordat beide zaken
binnen de inspectie verweven zijn en doordat private organisaties hierin
een te grote rol hebben. De borging van de voedselveiligheid en volksgezondheid moet niet voor discussie vatbaar zijn. Daarom heeft het kabinet
besloten om die taken terug te brengen naar het publieke domein. Wij
beginnen waar de risico’s het grootst zijn, namelijk in het veterinaire
domein. Aanleiding voor het onderzoek was de omvang en maatschappelijke en economische impact van een aantal incidenten in die sector. Ik zal
daarover direct nog wat meer zeggen omdat dit een belangrijke wijziging
is, waarover een aantal leden vragen gesteld hebben. Sommigen zeiden
dat wij er vooral mee door moeten gaan, terwijl anderen liever nog even
zouden wachten. Ik ga daar dus zo op in. De Kamer heeft ook het nieuwe
toezichtkader gekregen, dat de NVWA helpt om slagvaardiger en
krachtdadiger op te treden. Dat moet allemaal bijdragen aan de ambitie
van eerlijk en veilig, die ik eerder formuleerde.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

27

Dat is ook een van de redenen waarom de hoogte van de bestuurlijke
boetes wordt aangepast. De heer Graus sprak daar ook over. Frauderen
met ons voedsel is niet acceptabel. De winsten die met overtredingen te
behalen zijn, zijn soms vele malen hoger dan de boetes die ervoor staan.
De boetes moeten afschrikwekkend zijn. Mijn voorgangster had al
aangekondigd dat de boetes omhoog zouden gaan. Het besluit om de
boetes op te trekken naar een maximum van 10% van de omzet, dus om
het boeteplafond dat in de regelgeving zat eruit te halen, ligt nu bij de
Raad van State en kan deze zomer van kracht zijn.
Ik kom nu bij een aantal onderwerpen en begin met keuren en toezicht.
Zoals ik al zei, heeft de Onderzoeksraad Voor Veiligheid ook aangegeven
dat de verwevenheid van keuren en toezicht kwetsbaar is, omdat publieke
taken zoals de controle op volksgezondheid en voedselveiligheid nu door
private partijen worden uitgevoerd, al dan niet in vermenging met
commerciële activiteiten. De volksgezondheid en de voedselveiligheid
mogen niet voor discussie vatbaar zijn. De primaire verantwoordelijkheid
voor veterinaire en fytosanitaire keuring en toezicht wordt in de Europese
regelgeving dan ook niet voor niets in het publieke domein belegd. De
Europese regelgeving biedt beperkt ruimte om taken aan niet-publieke
organisaties te delegeren, maar het kabinet heeft ook geconstateerd dat
die mogelijkheid ook in Europees verband steeds meer onder druk komt
te staan en dat het beleggen van taken bij private organisaties in
toenemende mate vragen oproept bij derde landen, waaronder eerder al
Rusland. Daarmee maakt de eerdergenoemde verwevenheid ook de
exportpositie van onze agrarische sector kwetsbaar. Wij hebben er
daarom voor gekozen om de publieke taken terug te brengen in het
publieke domein. Dat sluit ook aan bij het rapport van Johan de Leeuw
over zbo’s en het opheffen van de product- en bedrijfschappen.
De voorzitter: Ik zie dat u een vraag wilt stellen, mevrouw Koşer Kaya,
maar we maken eerst even dit blokje af.
Staatssecretaris Van Dam: Ik zei al dat het voor de hand ligt om als eerste
stap keuren en toezicht in het veterinaire domein te brengen. Ik zal straks
nog iets meer zeggen over de vragen die gesteld zijn over het plantaardige domein, het fytosanitaire domein. Eerst willen wij dus de
keuringstaken in het veterinaire domein in een publiekrechtelijke
keuringsorganisatie onderbrengen. Tegelijkertijd willen wij parallel
daaraan binnen de NVWA de taken keuren en toezicht uit elkaar halen,
zodat ze niet langer met elkaar verweven zijn. Soms leidt dat namelijk tot
ongemakkelijke situaties op de werkvloer, waarbij iemand keuringen
uitvoert die ook een commerciële betekenis hebben en die het bedrijf
moeten helpen aan een exportcertificaat, terwijl diegene tevens de
toezichthouder is die een bedrijf kan beboeten als het regels overschrijdt.
Dat zijn buitengewoon ongemakkelijke situaties. Dit is een reden om die
taken uit elkaar te halen. Na de evaluatie van deze stap in 2018 kunnen de
volgende stappen worden gezet. Daarbij wordt ook naar het COKZ
(Centraal Orgaan voor Kwaliteitsaangelegenheden in de Zuivel) en de
bedrijfskeurders in de pluimveeslachterijen gekeken. Over de uitwerking
van het model om de keuringstaken in het fytosanitaire domein in het
publieke domein te brengen krijgt de Kamer in de eerste helft van 2016
informatie. Een aantal leden heeft mij gevraagd om daar nog even mee te
wachten. Ik heb uiteraard ook kennisgenomen van de motie waaraan de
heer Dijkgraaf refereerde en waarover mevrouw Koşer Kaya ook begon,
de motie-Geurts/Schouw, die ons verzocht om de publieke belangen van
de betreffende keuringsdiensten in het plantaardige domein te borgen in
de governancestructuur en de huidige uitvoeringsstructuur in stand te
laten. Mede naar aanleiding van die motie, maar ook gezien een aantal
andere zaken en de discussie over een nieuwe controleverordening die in
Europa speelt, die wij hier ook bij willen betrekken, moeten wij een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

28

afweging maken hoe wij hiermee verdergaan. Ik informeer de Kamer
daarover in de eerste helft van 2016. Wij moeten deze dingen wel allemaal
naast elkaar zetten, want de discussie over controlevorming gaat intussen
ook door. Zoals ik al zei, bestaat in Europa juist steeds meer de neiging
om dit soort taken in het publieke domein te beleggen. Ook daarmee
dienen wij rekening te houden.
Wat gaat de instelling van ZBO Dier kosten? Zo vat ik de vraag van
mevrouw Lodders en een aantal andere leden samen. In de brief die de
Kamer op 16 oktober heeft gehad, is de oprichting van dit zbo aangekondigd. De taken van de private KDS (Kwaliteitskeuring Dierlijke Sector)
zullen daarin ook worden ondergebracht. Het publiekrechtelijke zbo wordt
bij wet opgericht en zal op zijn vroegst in 2017 van start gaan. Welke
kosten daarvoor precies worden gemaakt, kan op dit moment nog niet
worden gezegd. Dat zal afhangen van de keuzes die tijdens de implementatiefase worden gemaakt, bijvoorbeeld op het terrein van arbeidsvoorwaarden en op het terrein van ICT-infrastructuur. In het voortraject is op
basis van globale aannames ingeschat dat de ontwikkelstappen die in de
brief van 16 oktober zijn gemeld, zullen leiden tot beperkte meerkosten,
grotendeels samenhangend met voorbereidende werkzaamheden. De
Kamer kan ervan op aan dat ik de kosten, mede gelet op de discussie
waarop ik zo direct nog terugkom, zo laag mogelijk wil houden. De kosten
van de transitie van KDS naar een zbo zijn voor rekening van de overheid.
In het wetsvoorstel zbo dat de Kamer medio 2016 krijgt, zal ik ook in staat
zijn om een gedetailleerder kostenbeeld te geven.
De heer Wassenberg had het beeld dat iemand uit de industrie zou zijn
aangesteld bij het ZBO Dier, maar ik kan die opmerking niet plaatsen.
Daarover is ons niks bekend. Het is dus ook niet zo.
Daarmee ben ik aan het eind van het blok over keuren en toezicht
gekomen.
De voorzitter: Er zijn vragen van mevrouw Koşer Kaya, mevrouw
Lodders, de heer Geurts, de heer Dijkgraaf en de heer Wassenberg. Wilt u
allen de aanloop kort houden en de vraag duidelijk? Dan kunnen wij voor
14.00 uur klaar zijn met deze bijeenkomst.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik heb een vraag over de plantaardige
keuringsdiensten. De Staatssecretaris verwijst zelf naar de aanstaande
Europese controleverordening als argument om de motie-Geurts/Schouw
niet uit te voeren, maar ik heb begrepen dat die van tafel is in het kader
van het programma Better Regulation. Als dat zo is, kan de Staatssecretaris hier toch op een heel andere manier mee omgaan dan hij nu
aangeeft?
Staatssecretaris Van Dam: Ik heb niet aangegeven dat ik de motie niet zal
uitvoeren, maar dat ik de motie zal betrekken bij de afwegingen en dat wij
daarbij ook kijken naar de controleverordening. Die controleverordening is
niet van tafel. Het gesprek daarover loopt op dit moment.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Dit heeft ook te maken met de reorganisatie,
die nu tot 2021 gaat lopen. Wij kunnen straks het twintigjarige jubileum
van de reorganisatie vieren! Vindt de Staatssecretaris het verstandig dat
wij in die reorganisaties blijven hangen en niet eerst rust in de tent
brengen?
Staatssecretaris Van Dam: Ik zal daar zo nog uitgebreider op terugkomen.
Het ontvlechten van keuren en toezicht was van begin af aan een van de
ambities uit het plan van aanpak, juist om de toezichthoudende taak van
de NVWA te verbeteren en versterken. Ik vind het zeer verstandig dat die
ontvlechting plaatsvindt en dat moet ook. Wij gaan het veterinaire domein
in het publieke domein trekken. Dat lijkt mij ook heel verstandig, mede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

29

gezien de conclusies van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid. Een
volgende vraag is of je een en ander op een gegeven moment gaat
samenbrengen. Die beslissing hebben we uitgesteld en nemen wij pas in
2018. In de eerste helft van volgend jaar beslissen wij hoe wij verdergaan
met het fytosanitaire domein. Dat zal ik de Kamer dan meedelen. Daarna
zal er hier ongetwijfeld weer discussie over zijn, gezien de eerder
ingenomen posities. Zoals ik zei, zal ik de aangenomen motie bij de
afwegingen betrekken, maar ik moet ook de controleverordening daarbij
betrekken, omdat wij dan pas zien wat de druk vanuit Europa is om dit
soort taken in het publieke domein te beleggen.
De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Koşer Kaya, ik beluister dat u hier
later in uw termijn nog op terugkomt. Mocht u aanvullende vragen
hebben, dan kunt u die op dat moment stellen.
Mevrouw Lodders (VVD): Overigens is het wel goed om met de sector in
gesprek te gaan, zoals is toegezegd, zeg ik in aanvulling op het
voorgaande.
Ik heb vragen gesteld over KDS. Ik hoor niet heel duidelijk welk probleem
wij oplossen, maar de meest cruciale vraag is ook blijven liggen. Is de
Staatssecretaris bereid om te reageren op de quickscan door PwC, waaruit
blijkt dat de kosten kunnen oplopen van 10 miljoen tot 100 miljoen, wat
een tariefstijging van minimaal 50% kan betekenen? Ook wordt bij het
overdragen van KDS naar ZBO Dier voorbijgegaan aan de veranderingen
in de governance die recent hebben plaatsgevonden. Kan de Staatssecretaris daar ook op ingaan?
Staatssecretaris Van Dam: Uit het rapport van de Onderzoeksraad Voor
Veiligheid wordt duidelijk wat het probleem is met KDS: de verwevenheid
tussen de meer commerciële en meer publieke taken. Bovendien zijn de
risico’s in de hele vleesketen sowieso legio. Dat blijkt bijvoorbeeld ook uit
de analyse van de roodvleesketen van het bureau van de NVWA. Een
versterking van het toezicht is dus echt nodig. Daarnaast ontvlechten wij
de toezichthoudende taken en de keurende taken om zuiverder toezicht te
kunnen houden. Daardoor is voor bedrijven ook duidelijker of ze gecontroleerd worden, vanuit toezichtsoogpunt, of gekeurd worden, wat ook een
commerciële functie heeft en ook kan leiden tot een exportcertificaat. Dat
zijn allemaal argumenten om KDS in het publieke domein te brengen.
De kosten als je KDS in het publieke domein brengt, zijn op dit moment
niet zo goed in te schatten, omdat het bijvoorbeeld ook gaat over de
arbeidsvoorwaarden en de implementatie van ICT. Er zullen kosten mee
gemoeid zijn, wat altijd het geval is bij zo’n overgang, maar mijn intentie
is om die zo laag mogelijk te houden. Ik kan op dit moment niet zeggen of
de inschatting van PwC in dezen realistisch is.
Mevrouw Lodders (VVD): Dat is nu juist het cruciale punt. De governance
bij KDS is juist aangepast om de problemen die de onderzoeksraad
genoemd heeft, te voorkomen. Vervolgens krijgen wij echter geen
garantie dat de kosten binnen de perken blijven. De Staatssecretaris zegt
dat er kosten zijn, maar dat hij niet weet hoe groot die zijn. Er worden
getallen van 10 tot 100 miljoen genoemd. Dat is enorm! Ik mis een
garantie. Ik vind dit echt een heroverweging waard, zeker gezien de hele
situatie waarin de NVWA verkeert. Laten wij een pas op de plaats maken
en eerst maar eens bekijken over welke kosten wij het hebben, voordat wij
na gaan denken of dit nodig is. Dan kunnen wij namelijk ook de gewijzigde governance daarbij betrekken, als de commerciële activiteiten daar
zijn weggehaald.
Staatssecretaris Van Dam: De transitiekosten, de incidentele kosten voor
de overgang, neemt de overheid sowieso voor haar rekening. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

30

meerkosten van dit zbo worden de komende maanden in beeld gebracht.
Vervolgens wordt de Kamer daarover geïnformeerd, want zij moet
uiteindelijk beslissen over het wetsvoorstel waarmee dat zbo wordt
opgericht. De Kamer komt dus op tijd in de positie om hierover een
oordeel te vellen. Het signaal dat mevrouw Lodders zeer kritisch zal zijn
over het wetsvoorstel als de meerkosten te hoog oplopen, heb ik zeer
goed gehoord.
De heer Geurts (CDA): Ik heb een aantal heel duidelijke vragen over de
keuringsdiensten gesteld. Ik heb gezegd dat het blijkbaar van Brussel
moet; dat heb ik net ook weer gehoord. Ik heb gevraagd naar de communicatie tussen het kabinet en Brussel, maar krijg geen antwoord van de
Staatssecretaris. Ik heb gevraagd om een analyse van hoe dit voorstel zich
gaat verhouden tot de EU-regelgeving met betrekking tot vleeskeuring,
want de Europese verordening is er nog niet, maar het kabinet begint
alvast voor te sorteren op iets waarin wij nog geen inzage hebben. Ik
vraag de Staatssecretaris nogmaals om in te gaan op de punten die ik
genoemd heb. Ik wil kunnen doorgronden wat er gebeurt en waarom het
kabinet dit doet. Dat is mij uit de brieven niet helder genoeg geworden.
Bovendien zit er bij KDS aan de top van de piramide iemand die door de
overheid benoemd wordt. Hoezo geen publieke borging?
Staatssecretaris Van Dam: Ik heb een aantal keren gezegd waarom wij
dat doen. De heer Geurts verwijst steeds naar Brussel, maar wij hebben
bij KDS en de vleesketen ook een geheel eigen motivatie. Daarvoor
verwijs ik naar het rapport van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid, maar
ook naar de brief van de medewerkers van KDS en het FNV, die de
Kamerleden hebben gekregen, waarin zij wijzen op een aantal problemen
die zij in het dagelijks werk zelf ervaren. Die sluiten aan bij de signaleringen van de onderzoeksraad. Er zijn dus genoeg redenen om de keuring
in de vleesketen naar het publieke domein te halen, om er beter op toe te
zien dat die op een verantwoorde manier verloopt.
De andere vraag is wat er van Brussel moet. Dan heb je het vooral over de
controleverordening. Dat is meer relevant voor de discussie over het
fytosanitaire domein die wij met elkaar zullen hebben. De discussie in
Europa gaat over de vraag hoe zwaar de eis is om fytosanitaire keuring in
het publieke domein te organiseren. In de huidige regelgeving hebben wij
ruimte om die keuring in het private domein te laten uitvoeren, mits er
een zekere mate van publiek toezicht is. De discussie is momenteel
gaande en het is nog niet duidelijk wat de uitkomst zal zijn.
Daarnaast breng ik de Kamer het signaal over dat er ook door derde
landen in toenemende mate vragen gesteld worden. Ik gaf het voorbeeld
van Rusland. Als er politieke spanningen zijn, neemt dat soort vragen
natuurlijk ook toe. Het is dan wel moeilijk om dat gesprek te voeren. Je
hebt een veel sterkere basis als je dat gesprek voert terwijl je dit allemaal
in het publieke domein hebt georganiseerd. Overigens hoeft dit geen
doorslaggevend argument te zijn om dit te doen. Ik stel voor dat wij de
discussie over het plantaardige domein komend jaar met elkaar voeren als
wij alles op tafel hebben, ook de controleverordening. Dan kunnen wij een
goede afweging maken.
De heer Geurts (CDA): Ik krijg een beetje een déjà vu. Dit hadden wij
gisteren ook in het overleg over de Landbouw- en Visserijraad. De Kamer
wacht en wacht en is dan opeens te laat. «Sorry!» Dat gevoel krijg ik hier
ook. Ik wil graag inzage in wat van Brussel wel en niet moet. Daarop krijg
ik geen duidelijk antwoord. Daar zit ik mee. Ik wil wel graag een duidelijk
antwoord. Dan heb ik het nog niet over de Russen, want die zullen op dit
moment heel veel Turkse beestjes vinden. Dat vind ik dus geen argument.
De Russen doen dit altijd, hebben dit altijd gedaan en zullen dit altijd
blijven doen. Nogmaals, ik wil communicatie, ik wil een analyse. Wat is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

31

Nederland nu aan het doen en hoe verhoudt dat zich tot de
EU-regelgeving met betrekking tot de vleeskeuring? Als de Staatssecretaris dat inzicht niet kan geven, vraag ik nu alvast een VAO aan. Dan
proberen wij die zaken via een motie toch boven tafel te krijgen. Ik wil
gewoon helder hebben waarom dit nu gebeurt. Het is mooi dat de
Staatssecretaris plantaardig en dierlijk uit elkaar trekt. Ik heb hem over
plantaardig gehoord, maar stel deze vraag ook over het dierlijke deel.
Staatssecretaris Van Dam: Hoe de huidige regelgeving is, kan de heer
Geurts natuurlijk zelf opzoeken. Die staat namelijk gewoon vast. Het gaat
nu over de nieuwe controlevorming. Daarover is de Kamer via het
BNC-fiche geïnformeerd. Daarin kan zij ook zien wat de stand van zaken is
en welke kant de discussie op gaat. De discussie bevindt zich nu in een
afrondende fase. Daarom zei ik dat wij in de eerste helft van 2016 met
elkaar verder kunnen praten over het plantaardige domein. Dan ligt
namelijk de nieuwe controleverordening op tafel en is duidelijk wat op
basis van de nieuwe EU-regelgeving moet.
De Kamer krijgt nog een wetsvoorstel over ZBO Dier. Dat komt ook op het
moment dat de Kamer de nieuwe controleverordening heeft. Die kan de
Kamer daar dus bij betrekken, maar ik heb keer op keer aangegeven dat ik
het feit dat het van Brussel moet, hierbij niet het belangrijkste argument
vind. Het belangrijkste argument om de veterinaire keuring in het publieke
domein te halen ligt in de problemen die er zijn door de manier waarop
het nu georganiseerd is.
De voorzitter: De heer Geurts wil inderdaad een VAO; dat heb ik
genoteerd.
De heer Dijkgraaf (SGP): De vragen en antwoorden leiden mooi naar
mijn interruptie. Ik heb ook een beetje een déjà vu, net als de heer Geurts.
Daarom vraag ik de Staatssecretaris of hij bereid is om geen
onomkeerbare stappen te nemen in de overheveling van KDS naar het
publieke domein tot de behandeling van dat wetsvoorstel. Wij hebben te
vaak meegemaakt dat wij bij de behandeling van het wetsvoorstel twee
dingen konden doen, ja zeggen en ja zeggen, omdat de switch allang
ingezet was. Dat vind ik geen faire behandeling van het parlementairdemocratische principe dat hier zou moeten worden gehanteerd.
De voorzitter: Dank voor uw korte en bondige vraag. Daar ben ik als
voorzitter zeer blij mee.
Staatssecretaris Van Dam: Ik zal ook kort en bondig antwoorden: ik kan
dat zonder meer toezeggen. Er kunnen namelijk geen onomkeerbare
stappen gezet worden zonder dat dat wetsvoorstel hier behandeld en
aangenomen is.
De heer Dijkgraaf (SGP): De jure zal dat zo zijn, maar is dat ook de facto
zo? Vaak wordt gezegd dat er wettelijk nog niets gebeurd is en dat de
Kamer dus ook nee kan zeggen, terwijl er de facto dusdanige dingen in
gang zijn gezet dat we wel in moeten stemmen. Ik hoop dat dit dus niet
alleen de jure, maar ook de facto zo is.
Staatssecretaris Van Dam: Ik zal ervoor zorgen dat de Kamer echt een
beslissing kan nemen en dat er niet alleen de jure, maar ook de facto geen
onomkeerbare stappen worden gezet.
De heer Wassenberg (PvdD): Ik had een aantal vragen gesteld die niet
beantwoord zijn. Misschien komen ze nog aan de orde bij fraude of
voedselveiligheid, maar ik stel ze nu maar even, want ik zou het zonde
vinden als ze dadelijk toch gemist werden. Ik begin met de belangrijkste

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

32

vraag: kan de Staatssecretaris garanderen dat dierenwelzijn dadelijk
binnen het takenpakket van de NVWA een centrale rol blijft spelen?
Daarnaast heb ik gevraagd of de Staatssecretaris het met mij eens is dat
onaangekondigde controles misschien een beter beeld geven dan
aangekondigde controles en of hij bereid is om in te zetten op onaangekondigde controles. Ten derde heb ik gevraagd of de Staatssecretaris het
met mij eens is dat er geen zichtkeuringen mogen worden uitgevoerd
door personeel zonder opleiding. Kan de Staatssecretaris zo nodig
maatregelen treffen en eventueel zelfs met klokkenluiders spreken als dat
nodig is? Ten vierde heb ik gevraagd of de Staatssecretaris kan toezeggen
dat er geen pilots met zelfregulering komen. Ten vijfde heb ik gevraagd
naar het strafrechtelijk onderzoek naar Slachterij V. te Steenbergen.
Staatssecretaris Van Dam: Dit is nog maar het eerste blokje, hè. Ik weet
dat de heer Wassenberg heel veel vragen heeft gesteld, maar ik heb ook
nog heel veel antwoorden voor hem. Hij hoeft niet al zijn vragen te
herhalen.
De heer Wassenberg (PvdD): Oké. Ik wist niet of deze onderwerpen
dadelijk bij fraude of voedselveiligheid aan de orde komen, dus ik stel ze
maar even.
De voorzitter: Laten wij dat niet doen. Laten wij even afwachten wat er in
de blokjes zit voordat u al uw veertien vragen gaat stellen.
De heer Wassenberg (PvdD): Ik wilde ze niet allemaal stellen. Ik had er in
totaal nog zeven, dus nu nog twee. Een van die vragen ging wel over
controle en toezicht: hoe gaat de Staatssecretaris voorkomen dat er over
lange afstanden met jonge dieren wordt gesleept, vooral naar derde
landen?
Staatssecretaris Van Dam: Daar kom ik echt op terug.
De voorzitter: Gelukkig.
De heer Graus heeft nog een vraag over het eerste blokje.
De heer Graus (PVV): Een opmerking; desnoods wil ik daar een vraag
voor opofferen. Ik heb de heer Wassenberg al uitgelegd dat er een motie
voor onaangekondigde controles is aangenomen, maar hij vraagt er nu
toch nog naar! De regering en de vorige Staatssecretaris hebben gezegd
dat ze hieraan gaan werken. Het heeft geen zin om dit iedere keer weer te
vragen, zodat je kunt twitteren dat je dit gevraagd hebt, want het is allang
aangenomen. Dat schiet niet op! Het zijn allemaal administratieve lasten
voor de bühne. Laten wij daar alsjeblieft mee stoppen.
De heer Wassenberg (PvdD): Mag ik daar nog op antwoorden, voorzitter?
De voorzitter: Zeker. U werd persoonlijk aangesproken.
De heer Wassenberg (PvdD): Het is toch niet heel raar dat ik de Staatssecretaris vraag hoe hij daarnaar kijkt en hoe het daarmee staat? Dat is
namelijk wat ik hem wil vragen.
De voorzitter: Dank u wel.
Ik stel voor dat wij overgaan naar het blokje financiën.
Staatssecretaris Van Dam: Dat lijkt mij ook een goed idee. In de derde
voortgangsrapportage over het plan van aanpak is al aangegeven dat de
implementatie van het plan van aanpak complex, alomvattend en daarom
ook inherent risicovol is. In het begin zijn in het kader van het plan van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

33

aanpak financiële aannames gedaan die tussentijds moeten worden
bijgesteld, zoals toen ook is afgesproken. Bij deze najaarsnota is dat voor
het eerst gebeurd. Er is bijna 20 miljoen euro toegevoegd aan de NVWA
om het eigen vermogen te versterken. Ik zeg daarbij dat de helft daarvan
budget betrof dat al beschikbaar was voor het plan van aanpak, maar dat
nog niet was uitgegeven omdat de investeringen niet in het afgelopen jaar
hebben plaatsgevonden, maar in dit jaar zullen plaatsvinden. Dit budget is
alsnog naar de NVWA overgeboekt, zodat zij de beoogde investeringen
kan doen.
In mijn brief van 30 november heb ik aangegeven dat een deel van de
knelpunten die in 2015 hebben geleid tot een tekort, zich waarschijnlijk
ook zullen voordoen in 2016 en verder. Er is echter ook sprake van een
aantal andere niet eerder voorziene kosten. In het plan van aanpak voor
de NVWA is afgesproken om inefficiënties in de interne bedrijfsvoering
weg te nemen en daarmee kosten te besparen. Dat zat al in het plan van
aanpak. Er zaten echter ook twee kostenbesparingen in die nog niet zijn
gerealiseerd en waarvan op dit moment ook de vraag is of ze realiseerbaar zijn. Een van die kostenbesparingen is al genoemd, de besparing
op arbeidsvoorwaarden. Zoiets vereist overeenstemming, bijvoorbeeld
over reistijd en werktijd. De heer Geurts en mevrouw Lodders wezen op
dat onderwerp. De meeste mensen in Nederland die van huis weggaan,
hebben eerst reistijd voordat zij aan hun werktijd beginnen, maar hier
bestaat de arbeidsvoorwaarde dat mensen meteen aan hun werktijd
beginnen. Als je erin slaagt om die aan te passen, valt daarmee een
besparing te realiseren, maar hierover is nog geen overeenstemming
bereikt. Deze besparing stond voor volgend jaar in de boeken, maar is nog
niet gerealiseerd. Een tweede mogelijke kostenbesparing was dat de
beheerskosten op het gebied van ICT fors omlaag zouden kunnen omdat
het hele ICT-landschap in het kader van dit verbeterplan wordt herzien. De
beheerskosten lijken op dit moment echter niet zover omlaag te gaan als
was beoogd.
Bij een operatie als deze zul je altijd tegenkomen dat niet alles loopt zoals
beoogd, maar dat vereist wel dat je vervolgens maatregelen in gang zet.
Daarom heb ik ervoor gekozen om hierop bij te sturen. Het budget is
leidend en dus wil ik zien of wij de besparingen die waren voorzien, ook
op een andere manier kunnen realiseren. Daarom is een aantal maatregelen in gang gezet. De ene was al voorzien en was ook onderdeel van het
plan van aanpak: de financiële functie in de leiding van de NVWA wordt
de komende tijd versterkt om te komen tot een zo efficiënt mogelijke
uitvoering van het toezicht. Daarnaast heb ik de NVWA de opdracht
gegeven om op korte termijn te laten doorlichten welke efficiencyverbeteringen nog kunnen worden gerealiseerd. Ik doel op een externe
doorlichting. Daar hecht ik aan, omdat dan van buitenaf wordt meegekeken welke verbeteringen zoal kunnen worden gerealiseerd. Mevrouw
Lodders vroeg wat er dan in die doorlichting gaat gebeuren. Wij zitten nu
in de fase waarin de ICT moet worden geïmplementeerd. Er is een
inschatting gemaakt van de kosten. Ik laat die inschatting ook doorlichten.
Wat gaat het kosten? Kan het niet toch goedkoper? Is er een efficiencybesparing te realiseren? Er wordt ook gekeken naar de arbeidsvoorwaarden, alternatieve besparingen, de efficiency van de organisatie en de
uitvoering van het toezicht. Bovendien moet bekeken worden in welk
tempo de besparingen te realiseren zijn. Het rapport dat uit die
doorlichting voortkomt, zal ik naar de Kamer sturen of ter inzage leggen,
zodat de Kamer mee kan kijken. Ik zei al dat ik in dezen aan transparantie
hecht.
Mevrouw Lodders (VVD): Mijn vraag ging over de onderzoeksopdracht.
Staatssecretaris Van Dam: Die heb ik zojuist geformuleerd. Ik heb zojuist
aangegeven dat wij de efficiency laten doorlichten op alle vlakken die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

34

relevant zijn om te komen tot verdere besparingen op de kosten. Uiteraard
is dit ook in mijn belang, want als wij die besparingen niet realiseren,
wordt de kostprijs hoger. Dat heeft ook consequenties voor de opdracht
die ik de NVWA vanuit EZ geef. Ik heb in de brief ook geschreven dat ik het
de Kamer bij voorjaarsnota laat weten als blijkt dat aanvullende maatregelen nodig zijn. Als ik constateer dat er nog verder en dieper naar de
efficiency gekeken moet worden, zal ik dat ook doen. Ik koppel het terug
op het moment dat die efficiencydoorlichting is uitgevoerd.
Het tweede spoor is de herijking van het opdrachtenpakket. Het budget
loopt terug, zoals in de Rijksbegroting te zien is. Het budget voor het
opdrachtenpakket vanuit EZ is in 2018 18,5 miljoen lager dan dit jaar.
Gezien de stijgende ambities en de toenemende verplichtingen vanuit de
EU betekent dit dat wij serieus moeten bekijken op welk niveau wij het
toezicht kunnen laten uitvoeren, gegeven dit budget. Vandaar die herijking
met het doel om de balans tussen het budget en het gevraagde niveau
van toezicht structureel te waarborgen. Waar kijken wij dan naar?
Allereerst naar een prioritering van de taken. Cruciaal is wat van Europa
moet. Europa geeft soms vrij gedetailleerde voorschriften, niet alleen in
de vorm van Europese regelgeving, maar ook bijvoorbeeld voor het
toezicht op subsidieverstrekking en het voldoen aan de eis van conformiteit. Verder kijken wij ook hier naar de doelmatigheid van het toezicht,
bijvoorbeeld door meer op uitkomsten dan op inzet te sturen. Ook
bekijken wij of besparingen realiseerbaar zijn door gerichter toezicht te
houden op basis van risicoanalyses. Dat is ook onderdeel van het plan van
aanpak. Wij kijken ook naar de financiering van de taken. Zijn alle taken
die wij nu financieren daadwerkelijk overheidstaken? Ook hier is de vraag
in welk tempo en welke omvang het allemaal kan. Dat zijn echt politieke
keuzes, die ik zelf moet maken. Daarover zullen wij de Kamer in het
voorjaar rapporteren. Als blijkt dat het budget niet toereikend is voor een
acceptabel toezichtniveau, kunnen wij op basis daarvan de verdere
discussie voeren.
Ik heb de NVWA opgedragen om voor 2016 een aantal besparingen te
realiseren. Mevrouw Lodders vroeg om welke besparingen het gaat. Het
gaat met name om meer risicogericht toezicht toe te passen waar dat al
kan, bijvoorbeeld in de visserij. Daardoor kan het toezicht goedkoper.
Bijvoorbeeld bij overgenomen pbo-taken en op het gebied van dierenwelzijn kan een en ander bespaard worden door het toezicht meer
risicogericht te organiseren. Daarnaast hebben wij met de NVWA
afgesproken om de kosten voor externe inhuur en materiële kosten voor
volgend jaar wat omlaag te brengen. Dat verzacht de problematiek voor
volgend jaar.
Mevrouw Lodders merkte op dat er vaker nee zou moeten worden gezegd
als ook vanuit de Kamer elke keer weer nieuwe ambities worden
geformuleerd. Ik heb dat vorige week bij de begrotingsbehandeling al
gedaan toen er een vraag om extra toezicht kwam. Wij moeten realistisch
zijn. Er wordt veel toezicht gehouden op basis van een krap budget, te
krap gezien het huidige ambitieniveau. Als je daar ambities aan toevoegt,
dan heeft dat consequenties. Dan zullen wij daarover een open gesprek
moeten aangaan, want ofwel dit heeft consequenties voor het bestaande
ambitieniveau, ofwel de Kamer zal moeten aangeven waar zij de
financiering vandaan haalt. Ik vind ook dat we daar op zo’n manier over in
gesprek moeten blijven, want het steeds maar toevoegen van vragen – zo
vroeg een van de leden of ik nu extra ga controleren op illegaal hout –
heeft consequenties voor het totale toezichtpakket.
Mevrouw Koşer Kaya sprak over de toetsing door het Bureau ICT-toetsing
(BIT). Met de fusie in 2013 heeft de NVWA het ICT-landschap van de drie
voormalige diensten samengevoegd. Inmiddels zijn 140 van de 370
applicaties uitgefaseerd. Daarnaast is geïnvesteerd in nieuwe ICT, onder
andere voor het verbeteren van bedrijfsprocessen. Ik zei al dat er nu een
volgende verbeterslag in ICT gaat plaatsvinden. Het BIT heeft inmiddels

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

35

een toets gedaan en is gekomen met een aantal opmerkingen en adviezen
over doorlooptijden en implementatiescenario’s. Die worden ook
meegenomen. Dit was eigenlijk de eerste toetsing die het BIT heeft
gedaan.
Mevrouw Lodders en de heer Geurts hebben opnieuw naar de hoogte van
de toezichtkosten gevraagd. Het ging daarbij ook over de haven. De heer
Dijkgraaf begon daar ook over. Wij hebben hier vorige week bij de
begrotingsbehandeling ook over gesproken. Ik heb daarover dus niet zo
heel veel nieuws te melden. Er is onderzoek gedaan naar de totale
havenaanloop- en -doorvoerkosten. Zoals ik vorige week heb gezegd,
loopt Nederland niet uit de pas als je de totale kosten vergelijkt, maar wel
als je alleen de toezichtkosten vergelijkt. Andere landen financieren die
kosten soms namelijk op een andere manier dan wij. Zoals ik heb
aangegeven, komen er nog twee vervolgonderzoeken. De Kamer krijgt de
resultaten in het eerste kwartaal van 2016.
De heer Geurts vroeg of ik bereid ben om de tarieven van de NVWA
onafhankelijk te laten doorlichten langs de lijnen van het rapport Maat
houden. Ik ben daartoe bereid, want dit is de basis van het retributiestelsel. Tarieven moeten voldoen aan de afspraken die daarover zijn
gemaakt. PwC heeft in december 2013 ook al naar de tarieven gekeken,
maar ik neem dit mee in het kader van het plan van aanpak. Het is
namelijk een blijvende verplichting om de gemaakte afspraak na te komen
en de kosten door te rekenen.
Volgens mij heb ik hiermee de vragen over financiën beantwoord.
De voorzitter: Er ligt nog een vraag over de motie-De Boer/Jacobi.
Staatssecretaris Van Dam: Volgens mij is dat het antwoord dat ik net gaf
over de havenaanloopkosten. Er is al een onderzoek gedaan om de
vergelijking met de omringende landen te kunnen maken. Er worden ook
twee vervolgonderzoeken gedaan, specifiek onder de verantwoordelijkheid van de Minister van I en M. Daarover wordt de Kamer in het eerste
kwartaal van 2016 geïnformeerd.
Mevrouw Lodders (VVD): Als ik zo vrij mag zijn, er was ook de vraag naar
het alternatief van private inspecties. Dat is breder dan alleen I en M. Hoe
gaat de Staatssecretaris daarmee om?
Staatssecretaris Van Dam: Hebben we het dan nog steeds over de
haven?
Mevrouw Lodders (VVD): Ik doel op dezelfde motie. Daarin is dat ook
opgenomen. Het geldt breder, niet alleen voor de havens, maar voor alle
toezichthoudende instanties.
Staatssecretaris Van Dam: Dat wordt meegenomen in de vervolgonderzoeken waarover ik sprak en waarvan de Kamer in de eerste helft van
volgend jaar een terugkoppeling krijgt.
De voorzitter: Dank. Er zijn over dit blokje vragen van mevrouw Dikkers,
mevrouw Koşer Kaya, mevrouw Lodders, de heer Geurts en de heer
Dijkgraaf.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Mevrouw Lodders suggereerde in haar
bijdrage in eerste termijn dat inspectiemedewerkers nu vanuit Brabant
naar Friesland zouden moeten reizen om een klepkeuring te doen en
vervolgens naar Groningen en dat dit allemaal werktijd zou zijn. Ik ben wel
benieuwd naar de reactie van de Staatssecretaris daarop. Ik heb altijd
begrepen dat de NVWA in zones werkt. Er valt dus wellicht winst te
behalen door een deel van de reistijd niet meer als werktijd aan te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

36

merken, maar mensen hoeven nu geen 200 kilometer te rijden op kosten
van de baas.
Staatssecretaris Van Dam: Dat laatste is inderdaad het geval. Het werk
wordt in principe op regionale basis georganiseerd om de reistijd, gelet
op de arbeidsvoorwaardelijke afspraken, zo kort mogelijk te houden. In
uitzonderlijke gevallen, als er een uitzonderlijke specialisatie vereist is, kan
het inderdaad voorkomen dat iemand naar de andere kant van het land
moet, maar dat wordt zo veel mogelijk vermeden. Het grootste deel van
het werk is gewoon regulier werk.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): De Staatssecretaris sluit niet uit dat er extra
geld nodig zal zijn. Op basis waarvan komt hij tot die conclusie? Wat zal
het bedrag ongeveer zijn? Wanneer krijgen wij daar bericht over?
Staatssecretaris Van Dam: Ik heb de Kamer die brief gestuurd omdat ik
niet de gewenste balans zie tussen de ambities en het beschikbare
budget. Dat heb ik op 30 november ook geschreven. Enerzijds komt dat
door een aantal tegenvallende besparingen in het kader van het plan van
aanpak, hoewel ik in dat kader blijf herhalen dat dit inherent is aan het
verbeterproces waar de NVWA in zit. Anderzijds komt dit doordat het
budget dat in de begroting van EZ is geraamd, in 2018 18,5 miljoen lager
is dan nu. Dan heb ik de normale prijsontwikkeling nog niet meegenomen.
Dat laat zien dat er een bepaalde druk bestaat. Als je het huidige ambitieniveau wilt handhaven, heb je meer geld nodig. Daarom herijk ik het
opdrachtenpakket, om te bekijken wat daarin echt noodzakelijk is. Over de
conclusies rapporteer ik de Kamer in de loop van het nieuwe jaar. Ik heb in
de brief ook aangegeven dat ik zo nodig extra maatregelen zal nemen bij
voorjaarsnota. Ik vind dat je het in die volgorde moet doen. Eerst moet je
bekijken of het werk zo efficiënt mogelijk gebeurt. Is alles wat wij doen
echt nodig? Moet het echt op dit niveau? Daarna kun je pas een goede
discussie voeren over het ambitieniveau en het budget en over de vraag
of die met elkaar matchen. Die discussie voer ik graag met de Kamer. Als
het antwoord op die laatste vraag nee is, kunnen wij met elkaar bespreken
of wij die kloof willen overbruggen en waar wij dat dan uit financieren; dat
hoort er ook bij.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Begrijp ik uit de woorden van de Staatssecretaris dat die bezuiniging van 18,5 miljoen mogelijk geen doorgang zal
vinden en dat dit bedrag dus terug naar de NVWA zal gaan?
Staatssecretaris Van Dam: Nee, dat is het budgettaire kader waarmee ik
het moet doen. Tenzij de Kamer beslist dat het budgettaire kader er anders
uitziet, is dat het uitgangspunt. Daarom laat ik de efficiencydoorlichting en
de herijking plaatsvinden. Ik wil bekijken of wij binnen dat budget het
toezicht op een acceptabel niveau kunnen organiseren. Als het antwoord
daarop ja is, hoef ik niet bij de Kamer terug te komen. Als het antwoord
daarop nee is, praten wij hier verder over.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik blijf even hameren op de onderzoeksopdracht. Ik vind het jammer dat de Staatssecretaris die niet met de Kamer
wil delen. Waarom is die geheim? De Staatssecretaris zei dat we dieper
zullen gaan als dat nodig is, maar dat wij dat dan pas in het voorjaar zien.
Dat is voor mij te laat, want dan kunnen we als Kamer alleen nog maar
bijplussen omdat we dan in het lopende jaar zitten. Overigens is het in
andere commissies ook heel gebruikelijk om de onderzoeksopdracht naar
de Kamer te sturen, zodat die richting kan geven als er aanvullende zaken
nodig zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

37

Staatssecretaris Van Dam: De regering regeert en de Kamer controleert;
ik hecht aan die verhouding. Uw signaal is heel duidelijk. U vindt dat het
grondig moet gebeuren. Ik heb dat bij de begrotingsbehandeling ook
aangegeven. Ik heb zojuist ook gezegd waar wij allemaal naar gaan kijken.
U hebt dus gehoord dat wij de hele organisatie doorlichten op efficiencyverbetering. Dat is volgens mij wat u van mij verwacht. Ik zal aan die
verwachting voldoen. Ik zorg ervoor dat u dit krijgt, als wij het rapport
openbaar kunnen maken. Als het informatie betreft die misschien beter
niet openbaar gemaakt kan worden, omdat de NVWA een toezichthouder
is, leggen wij het rapport ter inzage. In elk geval zorg ik ervoor dat de
Kamer de rapportage onder ogen krijgt. Op basis daarvan kunt u
beoordelen of het zo grondig is geweest als u nu wenst.
Mevrouw Lodders (VVD): Dank. Natuurlijk krijgen wij de uitkomsten van
zo’n doorlichting, en we zullen te zijner tijd zien wat die zijn, maar de
opdracht is wel de basis. Zeker, het kabinet regeert en de Kamer controleert, maar ik hecht er toch aan om die opdracht te zien. Ik begrijp ook niet
zo goed wat er geheim aan is. Dat heeft ook te maken met het antwoord
dat ik van de Staatssecretaris krijg: als wij nog een slag dieper moeten,
gaan we dat doen. Ik wil graag weten in hoeverre daaraan op dit moment
een grens gesteld is. Komt dit niet naar de Kamer, dan overweeg ik een
motie.
Staatssecretaris Van Dam: Volgens mij heb ik hier zojuist geformuleerd
welke opdracht het bureau zal krijgen. Het dient op verschillende facetten
naar de efficiency te kijken. U kunt dat altijd weer uit het verslag halen. De
opdracht die het bureau op papier krijgt, zal niet heel anders luiden dan
wat ik zojuist heb gezegd. Ik heb de Kamer daar dus eigenlijk al over
geïnformeerd.
De heer Geurts (CDA): Ik dank de Staatssecretaris voor de toezegging om
de retributies door te lichten. Hij geeft in zijn beantwoording aan dat er
nog heel wat onderzoeken rondom de NVWA en de keuringsdiensten
lopen. Misschien kunnen wij voor dinsdag op een A4’tje krijgen wat er
precies loopt en wat de deadline van het onderzoek is. Ik zou dat graag
wat beter in beeld krijgen, want voor mij is het nu één grote hoop. Betreft
het één onderzoek of meerdere deelonderzoeken? Misschien helpt dat ook
om de vraag van mevrouw Lodders te beantwoorden.
De kern is voor mij de extra bijdrage. In 2013 stond in een kabinetsbrief
dat daar efficiëntie van de NVWA tegenover stond. Welk perspectief biedt
het kabinet aan het bedrijfsleven? De tarieven zijn nu van 60 miljoen naar
90 miljoen gegaan in een aantal jaren. Wat is het perspectief voor het
bedrijfsleven? De zeereuzen mijden op dit moment namelijk de
zeehavens.
Staatssecretaris Van Dam: Ik meen dat de Kamer de informatie heeft
gekregen waar de heer Geurts naar vraagt, namelijk over de lopende
onderzoeken naar de tarieven in de haven. Ik kan zo niet oplepelen op
welke datum dat precies gebeurd is, maar kijk dat even na en kom er in
tweede termijn op terug. Dan kan ik meteen even checken of de Kamer zo
gedetailleerd geïnformeerd is als de heer Geurts nu vraagt.
De heer Geurts (CDA): Ik heb ook gevraagd welk perspectief het
bedrijfsleven wordt geboden ten aanzien van de efficiëntie. In 2013 heeft
de Kamer een brief gekregen waarin duidelijk stond dat het bedrijfsleven
om een extra bijdrage zou worden gevraagd, waar efficiëntie tegenover
stond. We zijn nu zo’n beetje in 2016 aanbeland. De tarieven zijn van 60
miljoen naar 90 miljoen gestegen. Welk perspectief wordt het bedrijfsleven nu door het kabinet geboden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

38

Staatssecretaris Van Dam: Het beeld dat de heer Geurts van de tarieven
heeft, komt niet helemaal overeen met mijn beeld. Mijn beeld is dat de
retributieopbrengsten zijn gestegen van 57 miljoen in 2013 naar ongeveer
70 miljoen dit jaar. Dat heeft niet alleen te maken met een tariefstijging,
namelijk het doorrekenen van de kosten zoals is afgesproken. Dat is ook
nog niet volledig afgerond; dat proces loopt. We hebben afgesproken dat
we alle kosten toerekenen als er sprake is van een direct profijt bij het
bedrijfsleven. Daar zijn we mee bezig; dat gaat volgend jaar door.
Daarnaast leidt natuurlijk ook de groei van de markt tot een grotere
opbrengst van de totale retributies. Dat heeft niet meteen te maken met
een tariefstijging, maar met het feit dat er meer vraag naar de keuringen
is.
De heer Geurts (CDA): Waar haalt de heer Geurts het vandaan? Hij haalt
het uit de begroting van dit kabinet. Begroting agentschap 2014: baten
derden, 60,8 miljoen. Begroting voor het jaar 2016: baten derden, 93,8
miljoen. Dat zijn de retributies die bij het bedrijfsleven worden
neergelegd.
Staatssecretaris Van Dam: Ik snap waar de verwarring vandaan komt. In
de begroting moeten namelijk ook de kosten voor de KDS worden
opgenomen. Daarvoor is 17 miljoen op de begroting van de NVWA
geplaatst. Dat vertekent de totaalopbrengst. Dat zit namelijk verwerkt in de
bedragen die de heer Geurts noemt.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ook bij mij is er enige verwarring, namelijk over
de havens en de export. De Staatssecretaris verwijst steeds naar de twee
onderzoeken die daarover lopen. Volgens mij heet het ene «stroomlijning
van regelgeving» en het andere «kosten van laboratoriumonderzoek bij de
import van hoogrisicolevensmiddelen». De vragen hierbij zijn echter veel
breder. Het gaat namelijk niet alleen om bureaucratie in termen van regels
maar ook in termen van houding, niet alleen over import maar ook over
export, niet alleen specifiek om hoogrisicolevensmiddelen maar ook om
de reguliere import, en niet alleen om de kosten maar ook om de
retributies. Als de Staatssecretaris zegt dat het er toch allemaal in zit,
maar dat die titels niet meer kloppen, dan is mij dat best, maar enig
overzicht van wat er precies gaat komen, zou wel prettig zijn.
Staatssecretaris Van Dam: Ik heb de heer Geurts net toegezegd dat ik
daar in tweede termijn op terugkom.
De heer Graus (PVV): Ik stel een vraag namens mijn collega Koşer Kaya,
want die had geen interruptie in dit blokje meer over. Zij had graag
geweten of de BIT-toets naar de Kamer kan worden gestuurd, want die
kan zij niet vinden bij de projecten van de NVWA.
De voorzitter: Mooie samenwerking.
Staatssecretaris Van Dam: Die toetsen worden openbaar gemaakt, dus ze
zijn sowieso al vindbaar, maar we zullen ze meesturen bij de volgende
voortgangsrapportage.
De heer Graus (PVV): Dank namens mijn buurvrouw.
Staatssecretaris Van Dam: Geeft u maar door aan uw buurvrouw dat ik
haar vraag graag beantwoord heb.
De voorzitter: Dan gaan we door naar het laatste blokje voor de
Staatssecretaris, met de specifieke vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

39

Staatssecretaris Van Dam: De resterende vragen zijn van zeer uiteenlopende aard. We beginnen met de vraag van de heer Van Gerven over
bont. Het ministerie is al in gesprek met de kledingsector over het labelen
van kleding met bont erin. Dat punt zal ik ook onder de aandacht brengen
in die gesprekken met de kledingsector. Er is geen wettelijke grondslag
om dierlijke producten die zijn verwerkt in kleding op herkomst te
controleren, maar wel moet in het etiket van het kledingstuk zijn vermeld
of er dierlijke producten in zijn verwerkt. Daar wordt op gecontroleerd. Er
is echter geen aanleiding tot extra controles, waar de heer Van Gerven om
vroeg.
De heer Geurts vroeg hoe het zit met controles in andere lidstaten en het
toezicht daarop. Het is van groot belang dat er in de EU een level playing
field is ten aanzien van de exportinspecties. De Europese Commissie ziet
toe op de uitvoering door de lidstaten en voert daartoe in lidstaten
controlebezoeken uit. De resultaten daarvan worden in de Raad
besproken. In dat kader houd ik nadrukkelijk de vinger aan de pols.
De heer Geurts vroeg ook naar de voedselfraude; hebben afspraken over
bijvoorbeeld registers al resultaat gehad? Het register van voedselfraudeurs is door mijn voorganger aangekaart bij de Europese Commissaris.
De Commissaris vond het een interessante benadering en heeft dit laten
onderzoeken. Er vindt nu overleg plaats met andere collega’s binnen de
Europese Commissie en met de lidstaten. Tevens is er een Europees
fraudenetwerk opgericht.
De heer Graus vroeg om een steviger optreden van de NVWA bij recidive.
Hij vindt dat de boetes omhoog moeten, dat er gevangenisstraf moet
worden opgelegd bij voedselfraude, en hij pleit voor naming-andshaming. Op 16 oktober jl. heeft de Kamer het toezichtkader van de NVWA
gehad. Daarin zijn de kaders voor de door de NVWA benodigde interventies opgenomen. De elementen die de heer Graus noemt, zijn hierin
nadrukkelijk opgenomen en komen ook terug in de aanscherping van het
interventiebesluit. Daarbij moet wel de proportionaliteit in het oog worden
gehouden. Ik heb eerder al gesproken over het verhogen van de bestuurlijke boetes op basis van de Wet dieren.
De heer Dijkgraaf kwam terug op zijn moties, die deze week zijn aangenomen bij de stemming over de begroting. Ik zal terugkomen op die
moties en de Kamer informeren over de wijze waarop ik daaraan gevolg
ga geven.
Mevrouw Lodders vroeg naar de aanlandplicht. Daar hebben we gisteren
al uitvoerig over gesproken. Mevrouw Lodders vroeg of het echt de
bedoeling is dat de NVWA vier verschillende brieven in vier verschillende
talen meegeeft aan Nederlandse vissers, omdat er kennelijk zo’n groot
verschil in regelgeving is. Zoals we gisteren hebben besproken, is het
toezicht op de aanlandplicht een nationale verantwoordelijkheid. De
nationale toezichthouders houden dus ook toezicht in de eigen wateren.
Voor de registratie werkt Nederland met een door de EU goedgekeurde
werkwijze. Dat is een nationale bevoegdheid. Dus ja, er kunnen verschillen
zijn in de manier waarop de registratie wordt uitgevoerd. Het is ook
belangrijk dat andere toezichthouders weten wat de nationale verschillen
zijn, omdat ze anders onze Nederlandse vissers wellicht op de vingers
tikken terwijl daar geen noodzaak toe is. Daarom wordt die brief meegegeven.
De heer Geurts vroeg hoe er op de fecale bezoedeling wordt gecontroleerd. De EU-wetgeving schrijft strenge hygiënecontroles aan de slachtlijn
voor. Daarbij moet er worden gelet op fecale bezoedeling. De Europese
Commissie legt bezoeken af om daar weer op te controleren. Dat gebeurt
door de inspectiedienst FVO (Food and Veterinary Office). De rapporten
van de FVO zijn openbaar. Door de Europese Commissie worden ook
overleggen over dit onderwerp geagendeerd. Binnenkort is er bijvoorbeeld een overleg in Ierland op het kantoor van de FVO.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

40

De heer Geurts heeft gevraagd naar een toezegging over zelfcontrole die
is gedaan bij de opheffing van de productschappen. De Regeling
diergeneesmiddelen is recent speciaal aangepast om expliciet voor te
schrijven dat alle ondernemers aan zelfcontrole moeten doen. Die
regeling is afgelopen zomer ingegaan. De wettelijke basis voor zelfcontrole is ook in de Nederlandse wetgeving concreet vastgelegd. Het
kwaliteitssysteem op het gebied van de monitoring van kritische stoffen
kan zich daar dan ook op baseren.
De heer Van Gerven heeft gevraagd naar illegaal hout. Daar ben ik al op
ingegaan. Ik dacht even dat het een vraag van de heer Wassenberg was.
Die vraag had ook van hem kunnen zijn; laten we het daarop houden.
De heer Wassenberg vroeg wel naar de bordeskeuring; hoe kan het dat de
Staatssecretaris ruimte biedt voor zelfregulering? De NVWA houdt
toezicht op de naleving. Indien bedrijven gezamenlijk aangeven zelf de
zaken op orde te hebben, houdt de NVWA daar rekening mee in het kader
van het risicogericht toezicht. Dat gebeurt door middel van een kwaliteitssysteem. Ieder bedrijf of iedere groep van bedrijven kan zo’n systeem bij
de NVWA indienen. De NVWA beoordeelt dat vervolgens. Bij het uittesten
hiervan horen pilots. In het kader van «meer risicogericht toezicht
houden» krijgen bedrijven die hun zaken goed op orde hebben, daar ook
wat meer ruimte voor.
In het kader van de langeafstandstransporten en de misstanden aan de
grens met Turkije vroeg de heer Wassenberg of ik bereid ben om mij in te
zetten voor het stoppen van transporten van dieren naar derde landen.
Ten aanzien van transporten van dieren voor de fok zet ik mij in voor
verbetering van de omstandigheden. Het volledig stoppen van de
exporten is onwenselijk, maar we zetten ons wel in voor het stoppen van
langeafstandstransporten van meer dan acht uur.
De heer Wassenberg heeft ook specifiek gevraagd naar de kalvertransporten. Worden daarbij de risico’s op dierziekten niet onderschat? De
Kamer heeft gisteren bij de regeling hierover een brief gevraagd, die ik
kort na het kerstreces zal sturen. Dan zal de heer Wassenberg daar meer
over horen.
Mevrouw Koşer Kaya vroeg om transparantie, om openbaarheid, om te
voorkomen dat men met procedures om meer info moet gaan vragen. De
NVWA moet een en ander openbaar maken als bedrijven overtredingen
begaan. In het toezichtkader van de NVWA hebben Minister Schippers en
mijn voorgangster aangegeven dat de NVWA inzet op actieve openbaarmaking. Dat is ook zeer van belang, omdat er geen goede werking van uit
kan gaan. Daarvoor wordt onder andere de Gezondheidswet aangepast.
De heer Wassenberg heeft een vraag gesteld over barbarie-eenden. In
januari en mei 2014 is de Kamer geïnformeerd over de stand van zaken bij
het betreffende bedrijf. Dat is in 2014 zes keer en in 2015 vijf keer
gecontroleerd. Het betreffende bedrijf zorgde toen voor veel werk bij de
NVWA, omdat het veel overtredingen maakte. Dat is nog steeds het geval,
hoewel er wel verbeteringen zichtbaar zijn. In 2015 waren er met name
problemen met de slacht van duiven maar ook met de slacht van konijnen
en damherten. Die inspectierapporten zijn niet openbaar. Wat betreft de
barbarie-eenden heeft mijn voorganger in december 2014 besloten dat
deze eenden geen productiedieren zijn en niet op de lijst van te houden
productiedieren komen te staan, omdat onderzoek van de universiteit van
Wageningen uitwijst dat het houden van deze eenden gepaard gaat met
een aantal ernstige welzijnsaantastingen. De houders van barbarieeenden mogen nog tot 1 januari 2016 de eenden als productiedieren
houden. Het bedrijf waar de heer Wassenberg vragen over stelde, is
daarvan ook op de hoogte.
De heer Wassenberg heeft gevraagd of het niet beter is om de controles
op voedselveiligheid bij slachterijen onaangekondigd te doen. De NVWA
houdt permanent toezicht in slachthuizen. Dat is namelijk verplicht in
EU-kader. Daarnaast zijn er systeemaudits en systeeminspecties. Die zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

41

onaangekondigd en die zijn vaak gericht op een onderdeel van de
naleving van de wetgeving. Daar voldoet de NVWA dus al aan.
De heer Wassenberg vroeg ook naar de bezoedeling. Klopt het dat soms
hele schouders worden weggesneden? Dat zou een reden kunnen zijn dat
de cijfers verbeteren. Er zijn EU-regels om te controleren op fecale
bezoedeling. Dat moet natuurlijk zo veel mogelijk voorkomen worden,
maar als het wel gebeurt, moet worden weggesneden wat is bezoedeld. In
een extreem geval gaat het om een heel groot deel. Het gaat om de
voedselveiligheid, dus het is belangrijk dat het wel gebeurt.
Ook zijn er een paar vragen gesteld over de kennis en de opleiding van
NVWA-medewerkers. De heer Dijkgraaf vroeg of ik bereid ben om te
investeren in de praktijkkennis van de inspecteurs. Dat is al onderdeel van
de basisopleiding en de bijscholingen. Verder vindt er regelmatig
intervisie plaats tussen inspecteurs, waarbij ook praktijkinstructies aan de
orde komen.
De heer Wassenberg vroeg of KDS’ers wel goed zijn opgeleid. De directie
van de KDS garandeert dat alle officiële assistenten die in het slachthuis
keuren, ook daadwerkelijk zijn opgeleid. Ook vroeg hij hoe het zit met de
opleiding van slachtpersoneel. De dierenartsen van de NVWA krijgen een
gedegen opleiding van een jaar; na een jaar zijn ze volledig inzetbaar. De
opleiding van de officiële assistenten van KDS is korter, omdat het
takenpakket van een officiële assistent minder omvattend is. Daarmee ben
ik volgens mij door alle vragen heen. Ik hoop ook dat ik alle vragen
volledig beantwoord heb.
De voorzitter: Naar aanleiding van dit blokje inventariseer ik de vragen.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik heb nog twee vragen openstaan.
De voorzitter: Behalve mevrouw Lodders hebben ook de heer Geurts,
mevrouw Koşer Kaya, de heer Wassenberg en de heer Graus nog vragen.
Het gaat lang duren, mevrouw de Minister, excuus daarvoor.
Minister Schippers: Misschien beantwoord ik ze wel.
De voorzitter: Dat zou mooi zijn.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik had een vraag gesteld over de houding
richting ondernemers. Ik heb een aantal voorbeelden genoemd en daar is
de Staatssecretaris niet op ingegaan. Ook mijn vraag over het RIKILT is
nog niet beantwoord, maar die zou bij de Minister kunnen liggen. Het is
echter onderdeel van de NVWA-organisatie, dus ik ging ervan uit dat de
Staatssecretaris die vraag zou beantwoorden.
Ik heb nog een vraag over de aanlandplicht, die ik als voorbeeld heb
genoemd. Het is een nationale bevoegdheid. Nu de NVWA echter zo
ernstig onder druk staat, is het dan de bedoeling dat daar heel veel
nationale interpretatie aan wordt gegeven? Of zouden we er voordeel mee
kunnen behalen als Europese landen de Europese regels op eenduidige
wijze interpreteren, zodat ons dat heel veel werk zou schelen?
Staatssecretaris Van Dam: Mevrouw Lodders vroeg naar de houding ten
opzichte van ondernemers. Zij was daar in eerste termijn heel scherp op
toen ze stelde dat de NVWA soms wel een vijand van de ondernemers
lijkt. Dat doet niet helemaal recht aan de manier waarop medewerkers van
de NVWA hun werk doen. In zijn algemeenheid kan ik het volgende
zeggen. Het bedrijfsleven is primair verantwoordelijk voor de veiligheid
van voedsel. De NVWA ziet daarop toe. Ondernemers die hun verantwoordelijkheid niet nemen, worden door de NVWA stevig aangepakt. Daar is
de NVWA voor en zo hoort dat ook. De houding van de NVWA is ook om
ondernemers die hun verantwoordelijkheid wel nemen, wat meer de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

42

ruimte te geven. De manier waarop je benaderd wordt, is echter ook
afhankelijk van de vraag of je je maatschappelijke verantwoordelijkheid
neemt en je je aan de regels houdt.
Op het RIKILT kom ik terug in tweede termijn.
Wat de aanlandplicht betreft: ik dacht daar gisteren zo uitvoerig over
gesproken te hebben – niet met mevrouw Lodders maar met de heer De
Liefde – dat het me niet goed lijkt om dat nog eens helemaal over te doen.
Mevrouw Lodders (VVD): Zeker niet, en daarom gaf ik net aan dat het een
van de voorbeelden was om aan te geven: laten we het Europees
oppakken. Als we Europese regels hebben, laat die nationale bevoegdheid
dan even zitten en pak het met de Europese landen samen op om ervoor
te zorgen dat we dat op een efficiënte manier doen. We hoeven niet in alle
lidstaten de regels te interpreteren zoals we dat willen.
Wat de houding van de NVWA betreft: natuurlijk is het tweerichtingsverkeer. Ik heb het echter bewust scherp neergezet, want het kan niet zo
zijn dat, als ondernemers bij de NVWA melden dat ze voor de derde keer
een partij vlees hebben afgenomen waar ze problemen mee hebben, de
NVWA zo’n signaal naast zich neerlegt. Dit is een voorbeeld, maar ik kom
het niet bij één maar bij verschillende bedrijven meerdere keren tegen.
Staatssecretaris Van Dam: Het is altijd goed om dat soort signalen door
te geven. Het kan via mij en dan zorg ik dat het bij de NVWA terechtkomt.
Dan kan men er altijd naar kijken.
Over de houding gaf ik al aan dat de NVWA verschillende dingen doet:
keuring is vaak een service aan ondernemers, juist ook ter bevordering
van hun export. Daarnaast is er toezicht. Daarover heb ik gezegd dat
bedrijven die hun verantwoordelijkheid niet nemen, stevig worden
aangepakt. Dat moet ook. Bedrijven die hun verantwoordelijkheid wel
nemen, krijgen ook wat meer ruimte. Zo hoort dat ook.
Wat de aanlandplicht betreft: er zijn gesprekken met andere lidstaten over
de manier van implementatie. Nederland heeft echter ook specifieke
afspraken gemaakt in het belang van onze eigen vissers. Soms is er dus
ook reden om met Europa in gesprek te gaan en Europa te vragen of wij
het niet net iets anders kunnen doen in het belang van onze eigen sector.
Daar is mevrouw Lodders volgens mij best voor.
De heer Geurts (CDA): Ik kom even terug op fecale bezoedeling. Tijdens
mijn werkbezoeken merk ik dat Nederlandse slachterijen dat steeds beter
tot goed doen, maar dat er met name klachten over de verwerkende
sector in het buitenland komen. Is de Staatssecretaris bereid om het punt
van de fecale bezoedeling hoger op de Europese agenda te zetten? Dat is
namelijk echt een probleem.
Staatssecretaris Van Dam: Het is zelfs al aangekaart door Nederland. Ik
kan dat dus vrij makkelijk toezeggen. De heer Geurts bedoelt natuurlijk
ook: ga daarmee door. Wij zullen er mee doorgaan.
De heer Graus (PVV): Naar aanleiding van een vraag van professor
Dijkgraaf hoorde ik dat de opleiding verbeterd moet worden. Die mening
deel ik, maar het begint met het aannamebeleid. Je kunt van een pony
geen racepaard maken. Als je dus pony’s aanneemt, worden dat geen
racepaarden, wat je ook doet. Een pony kan nooit een racepaard worden,
nooit. Er moeten dus psychologische testen komen, er moeten motivatiestesten komen, zoals ze dat ook bij het leger en de politie doen. Daarmee
filter je er nog niet alles uit, maar toch. Die mensen die aan het front
staan, maken vaak fouten omdat ze te hard zijn. Ze hebben vaak geen
gevoel bij dieren en mensen. Ik zal geen praktijkvoorbeeld noemen, maar
ik heb een zeer ernstige zaak meegemaakt, waarbij een gezin gewoon
naar de klote is gegaan van verdriet. Ik vind dat niet kunnen. Op dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

43

moment heeft zo’n NVWA-inspecteur geen hart. Die heeft niet in de gaten
dat die mensen, als dat diertje vijftien jaar bij hen heeft gezeten, daar
verdriet van hebben. Dat dier is deel van het gezin geworden. Ik zou
knettergek worden als iemand mijn dier, dat ik vijftien jaar heb, in beslag
komt nemen. Ik zou doordraaien. Die mensen hebben daar geen gevoel
bij. Daarom moet het veranderen. Er werken een paar mensen aan het
front die niet geschikt zijn om met mensen en dieren om te gaan. Ik vind
dat de NVWA niet alleen de opleiding moet verbeteren maar ook een
beter aannamebeleid moet krijgen.
Een ander punt: ik schrik ervan dat er onderzoeksgeld, publiek geld dus,
van de WUR naar die eenden gaat. Ik had ook kunnen vertellen dat die
eenden niet geschikt zijn voor dierhouderij. Dat weet je toch. Een eend
behoort in het water te zitten. Daar hoef je toch geen onderzoeken voor te
doen? Dus wat zijn we geld aan het weggooien!
Tot slot. Tijdens de begrotingsbehandeling heb ik de Staatssecretaris
gevraagd of de NVWA met warmtecamera’s kan gaan werken om busjes
op illegale transporten te controleren. Kan hij daar al iets over zeggen?
Staatssecretaris Van Dam: Opleiding en aannamebeleid zijn een
verantwoordelijkheid van de NVWA, maar ik ben er zeker van dat zeer
zorgvuldig selecteren op kwaliteit een integraal onderdeel van de
procedures is.
Dan de eenden. Ik begrijp dat we de heer Graus voortaan niet alleen voor
toekomstvoorspellingen kunnen inhuren maar ook voor wetenschappelijk
onderzoek. Dat zal ik meenemen als we nog eens dit soort vragen hebben.
Ik vind het ook heel vriendelijk dat de heer Graus mij toedicht dat ik dat
met die warmtecamera’s in een paar dagen tijd voor elkaar heb, maar ik
heb vorige week al gezegd dat we er zorgvuldig naar gaan kijken of dat
een aanvulling op het instrumentarium van de NVWA zou kunnen zijn.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik heb twee vragen. Begrijp ik het goed dat
er in het geval van misstanden met voedsel transparantie zal zijn voordat
er überhaupt een schandaal plaatsvindt? Begrijp ik het ook goed dat
Minister Schippers bezig is met een wetsvoorstel? Dat hoor ik dan graag
straks van haar.
Tijdens de begroting heeft de Staatssecretaris naar aanleiding van een
motie van mij en mevrouw Thieme ten aanzien van risicoselectie en het
niet meer op de Europese markt toelaten van voedsel met verboden
stoffen en foutieve etikettering gezegd dat daar nog een antwoord op zal
komen. De Staatssecretaris wijst nu naar Minister Schippers; ik neem dus
aan dat er door haar op die motie gereageerd gaat worden.
De voorzitter: Minister Schippers heeft ook nog vijf blokjes, dus er
komen nog genoeg vragen en antwoorden aan.
Staatssecretaris Van Dam: Precies. In de opmerkingen van mevrouw
Koşer Kaya over de transparantie bij een schandaal hoor ik niet echt een
vraag maar meer een conclusie.
Mevrouw Koşer Kaya (D66): Ik vroeg of ik dat goed begrepen had.
Staatssecretaris Van Dam: Dan moet ik even kijken of ik de vraag van
mevrouw Koşer Kaya goed begrijp. Ik neem aan dat zij bedoelt dat het de
intentie van de NVWA moet zijn om de controles die zij uitvoert, zo
transparant mogelijk te maken, zodat er een zo goed mogelijk beeld is van
wat er allemaal aan de hand is en van welke bedrijven op de vingers zijn
getikt. Dat is de inzet. Dat ziet de Kamer ook terug in het toezichtkader.
Wat de opmerking van mevrouw Koşer Kaya over voedselschandalen
betreft: de NVWA controleert en houdt toezicht, maar primair is de
voedselveiligheid de verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

44

politie kan niet voorkomen dat er criminaliteit in Nederland is, maar kan er
wel alles aan doen om het aan te pakken; daar gaat een preventieve
werking van uit. Zo moet mevrouw Koşer Kaya ook naar de NVWA kijken.
Voedselveiligheid is de verantwoordelijkheid van het bedrijfsleven en de
NVWA houdt daar toezicht op. De NVWA doet strenge, risicogerichte
controles, waar een preventieve werking van uitgaat zodat het bedrijfsleven zijn verantwoordelijkheid neemt.
De heer Wassenberg (PvdD): Misschien heb ik al een impliciet antwoord
op mijn vraag gekregen maar ben ik daar nog niet helemaal op getraind.
Ik stel mijn vraag dus nog een keer en hoop daar een expliciet antwoord
op te krijgen. Mijn eerste vraag was of dierenwelzijn binnen het takenpakket van de NVWA, ook bij een herbezinning op die taken, een centrale
rol blijft spelen. Kortom: hoe belangrijk blijft dierenwelzijn?
Staatssecretaris Van Dam: Dat blijft zeer belangrijk. Ook in die herijking
gaan we uit van een aantal prioriteiten. De belangrijkste is de vraag
waaraan we moeten voldoen, ook op basis van EU-regelgeving of
EU-conformiteit, ten aanzien van subsidies. In de tweede plaats zijn
volksgezondheid en voedselveiligheid cruciaal. De derde prioriteit betreft
dierenwelzijn en diergezondheid. Dan komen plantgezondheid, export en
natuur.
De voorzitter: De Staatssecretaris is klaar met zijn beantwoording. Dan
gaan we door naar de beantwoording in vijf blokken door de Minister. Het
is 13.08 uur. We hebben er in principe 52 minuten voor. Mochten we dat
niet redden, dan zullen we hier een afspraak moeten maken over hoe
verder te gaan.
Minister Schippers: Voorzitter. Er wordt ontzettend veel gevraagd van de
NVWA. Dat is niet uniek. We zien dat ook bij andere toezichthouders en
inspecties. Dat komt doordat er om een omslag en transitie wordt
gevraagd, waarbij de maatschappij meer vraagt maar het niet altijd
eenduidig is wat de maatschappij precies wil. De NVWA is al een tijd bezig
met het opnemen van nieuwe taken, met de fusie en het afstoten van
andere taken. Wat ik in ieder geval gezegd wil hebben, is dat er veel druk
staat op de organisatie en dat ik veel respect heb voor de medewerkers.
Naast hun reguliere werk moeten ze veel werkveranderingen doorvoeren.
Ik wil hier echt benadrukken dat ze dat op een goede manier doen en dat
het veranderingstraject nog wel even duurt, want de NVWA moet
toekomstbestendig, slagvaardig maar ook flexibel worden. Het nieuwe
toezichtkader is een belangrijke stap binnen dat verandertraject. De NVWA
zal dat moeten doorvertalen in haar interventiebeleid, om het toezicht
binnen die kaders voorspelbaar te maken en om ervoor te zorgen dat
mensen vooraf weten waar ze aan toe zijn. Ze moeten weten dat
onaangekondigd toezicht standaard is en dat de inspecteurs flexibel zijn
op kleine dingen maar ingrijpen als er serieuze zaken aan de orde zijn.
Ook is er meer openheid nodig. De gewijzigde Gezondheidswet is klaar
om behandeld te worden door de Tweede Kamer. Ik zie ook echt uit naar
de behandeling, omdat we op basis van die wet van die hele
WOB-administratie af komen en dat beleid standaard vorm kunnen geven.
Er is gezegd dat het mes is gezet in de NVWA. Ik hecht er wel aan om te
zeggen dat, ondanks dat het heel vaak over bezuinigingen gaat, het
budget voor de taken van VWS, zoals voedselveiligheid, vrijwel gelijk
gebleven is. Er was wel telkens een bezuiniging aangekondigd, maar die
hebben we iedere keer weer bijgeplust. Over een langere periode volgt de
NVWA dan ook een vrij stabiele lijn.
De heer Van Gerven heeft gevraagd wat er eigenlijk bereikt is bij de
voedsel- en productveiligheid. In de afgelopen twee jaar zijn er aardige
resultaten geboekt; er zijn nieuwe medewerkers voor het toezicht op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

45

voedsel- en productveiligheid geworven. In totaal zijn er 55 medewerkers
bij gekomen voor het toezicht op de voedsel- en productveiligheid. Er is
meer capaciteit gekomen voor de afhandeling en beheersing van
incidenten en de NVWA zet in op het efficiënter en effectiever inrichten
van het toezicht. Ook worden de risico’s in de keten beter in beeld
gebracht om onrechtmatigheden eerder te signaleren.
De heer Van Gerven vindt het onwenselijk dat het bedrijfsleven bij de
NVWA lobbyt voor de toelating van stoffen. Ik heb vragen daarover van
Kamerleden al beantwoord. Ik heb gezegd dat er nooit sprake kan zijn van
meepraten van het bedrijfsleven over de toelating van stoffen. Er is
uitsluitend overleg over de interpretatie en de uitvoering van die
wetgeving. De NVWA licht haar aanpak onafhankelijk toe bij het bedrijfsleven.
Dan kom ik bij het blokje vis. Hoe zit het met de capaciteit van het toezicht
op de visverwerkende industrie? Hoeveel inspecties worden er uitgevoerd? Is de achterstand weggewerkt? En kunnen we de garantie krijgen
dat deze herinspecties worden uitgevoerd? De NVWA is actief bezig met
het inspecteren van alle visbedrijven. Er is 2.700 uur extra inzet voor het
toezicht op de visverwerkende bedrijven. In 2015 zijn er op 400 visbedrijven 1.000 inspecties uitgevoerd en 400 monsters afgenomen.
Is die sector nou van kleur verschoten? Wil dat zeggen dat hij het volgens
de kleurencode veel beter doet? Of is het afhankelijk van de veranderingen die we met de kleurencodes hebben doorgevoerd? We hebben de
kleurencodes aangepast. Rood betekent «dicht». Dan moet je dus niet
oranje zeggen, want dan denken mensen dat het niet zo erg is, want
oranje betekent «ondertoezichtstelling». Er is dus een onderscheid tussen
bedrijven waarbij verbeterpunten zijn vastgesteld. Als het niet helemaal in
orde is, maar je slechts kleine dingetjes aantreft, is de kleur geel van
toepassing. Oranje duidt op een serieuze situatie. Dat betekent dat je
onder verscherpt toezicht staat. Rood betekent dat je de productielijnen
moet sluiten of dat je je zaak moet dichtgooien.
De NVWA moet beter opereren bij de openbaarmaking van schandalen. In
de afgelopen jaren heeft de NVWA verschillende trajecten openbaar
gemaakt. Sinds 2014 heeft zij daarbij geëxperimenteerd met de kleurencodes. In aanloop naar de uitvoering van openbaarmaking op grond van
de Gezondheidswet maak ik momenteel de balans op van de ervaringen
die zijn opgedaan in deze trajecten. Daarbij is mijn afwegingskader dat het
heel belangrijk is dat openbaarmaking van inspectiegegevens handelingsperspectief moet bieden voor consumenten en/of bedrijven. De
geboden informatie moet ondubbelzinnig zijn en er moet een actueel
beeld worden gegeven van de inspectieresultaten. Ik zal dus goed kijken
welke kleurencodes op welke wijze functioneel kunnen zijn bij de
openbaarmaking. Ik kan mij bijvoorbeeld voorstellen dat dat bij een
product als kinderstoelen zeer functioneel is, maar dat het de vraag is wat
een groene, grijze of gele code in het geval van een lunchroom zegt.
Uiteraard moet de NVWA bij risico’s voor de volksgezondheid altijd direct
de namen van betrokken bedrijven openbaar maken. Door de nieuwe
Gezondheidswet wordt het allemaal een stuk simpeler. Nu moet het
allemaal op basis van de WOB en dat is echt heel erg complex. Ten
aanzien van de WOB is er gezegd dat dat wel heel lang duurt. Dat kan zo
zijn. De NVWA krijgt ontzettend veel WOB-verzoeken. Dat is administratief
zeer belastend. Daarom is het ook zo belangrijk dat wij de Gezondheidswet aanpassen. De NVWA doet wel haar best om het zo snel
mogelijk via de WOB te doen, maar daar zit weleens vertraging in.
Dan kom ik bij het ontslijmingsmiddel Mucusol. Daarover zijn mij in de
afgelopen periode een aantal schriftelijke vragen gesteld; die heb ik
beantwoord. Ontslijmen is een noodzakelijke processtap bij visverwerking. Mucusol heeft naast de primaire, ontslijmende functie ook een
decontaminerende werking. Dat is bij meer technische hulpstoffen het
geval. Zolang het middel niet primair als decontaminatiemiddel wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

46

ingezet, behoeft het geen toelating als zodanig. Als decontaminatiemiddel
is Mucusol niet toegestaan. Het middel kan dus niet worden ingezet om
vis op te lappen, dat wil zeggen om slechte hygiëne te maskeren. De
NVWA heeft in 2009 in overleg met het Ministerie van VWS geoordeeld
dat het gebruik van Mucusol als ontslijmingsmiddel geoorloofd is. Gelet
op de signalen over het mogelijk gebruik van proceshulpstoffen als
primair decontaminatiemiddel is de NVWA nu alert hierop en gaat zij dit
bij haar komende inspectiebezoeken extra na. Er zijn nu nog geen
signalen van oneigenlijk gebruik van deze middelen.
Minimaal jaarlijks worden de visverwerkende bedrijven door de NVWA
geïnspecteerd. Zoals ik net heb aangegeven is dit in de afgelopen periode
intensiever gebeurd. Bij die controles wordt nagegaan of tijdens het
productieproces gebruik wordt gemaakt van niet toegestane middelen.
Daar vallen ook decontaminatiemiddelen voor vis onder. In het rapport
dat door de producent van Mucusol is overlegd, blijkt bij welk gebruik van
het middel een goede en veilige werking wordt bereikt. De NVWA gaat bij
de controles dus na of de gebruikersvoorschriften worden nageleefd.
Blijft het middel niet achter op de vis na het ontslijmen? Nee, er blijft geen
residu van Mucusol achter. Mucusol bestaat uit waterstofperoxide en dat
valt volledig uiteen in water en zuurstof. Achteraf is het gebruik van
Mucusol dus ook niet vast te stellen. Er is dan ook geen sprake van dat dit
middel in het riool zou verdwijnen.
Kan ik inspectierapporten laten zien waaruit blijkt dat op het veilig gebruik
van ontslijmingsmiddelen wordt gecontroleerd? Bij audits van het
productieproces gaat de NVWA na welke proceshulpstoffen worden
gebruikt. Ook gaat zij na of het bedrijf de risico’s van deze stoffen goed in
kaart heeft gebracht en of het bedrijf de veiligheid door het in de gaten
houden van kritische punten goed beheerst. De auditrapporten zijn niet
van een dergelijk detailniveau dat hierin alle proceshulpstoffen en
beoordelingen van de veiligheidsbeheersing zijn opgenomen.
Klopt het dat de NVWA aanwijzingen heeft dat het middel Freebac-D150
wordt gebruikt? Zo ja, waarvoor wordt het gebruikt? Het middel Freebac,
eveneens een middel op basis van waterstofperoxide, wordt door de
fabrikant in de Engelse taal vermarkt als een middel voor de groenteverwerkende industrie. We weten niet of deze toepassing elders, in andere
landen, vermarkt wordt. In Nederland is deze toepassing niet toegelaten in
de groenteverwerkende industrie. De NVWA heeft ook geen signalen
ontvangen dat het in Nederland wordt toegepast.
Ook is er een reeks vragen over Foppen gesteld. We hebben al een aantal
debatten gevoerd over Foppen. Daarin hebben we het rapport van de
Onderzoeksraad Voor Veiligheid behandeld, en hoe het daarna met
Foppen is gegaan. De heer Graus is er helaas niet meer, maar ik wil
daarover het volgende zeggen. Op een gegeven moment, als de NVWA
gecontroleerd, beboet en ervoor gezorgd heeft dat we weer verdergaan,
moet een bedrijf weer een normaal bedrijf kunnen worden. Als het in orde
is, moeten we dat bedrijf de kans geven om gewoon verder te functioneren. Dit bedrijf heeft fouten gemaakt, waarvoor het zeer op de blaren
heeft moeten zitten. Daar heb ik geen medelijden mee; dat is ook terecht.
Ik vind ook dat er hard moet worden opgetreden als dat aan de orde is.
Wij zitten nu in een nazorgtraject. Dat betekent dus dat we het, hoewel het
nu conform de regels is, nog niet helemaal loslaten. Er is iets ernstigs aan
de hand geweest en daarom zit het bedrijf nu in een nazorgtraject. Er
wordt vaker en preciezer gekeken. Dat vind ik terecht, maar ik vind het ook
terecht dat een bedrijf op een gegeven moment weer een kans krijgt om,
net als zijn concurrenten, de gewone bedrijfsvoering te kunnen doen.
Dan het kopje etiketten.
De voorzitter: Ik kijk even rond of er vragen zijn over het kopje vis.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

47

Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik dank de Minister voor haar beantwoording.
Ik heb begrepen dat Freebac wel voor vis is toegestaan in Nederland en
dat ze dat melden in hun folder. Kan de Minister daarop terugkomen?
Wat de kleurcode geel betreft: klopt het dat bij die kleurcode wel de
listeriabacterie wordt aangetroffen? Dat is een bacterie die gevaarlijk is
voor zwangere vrouwen. Ik snap heel goed dat de kleurcode is aangepast.
De Minister zegt dat «geel» kleine overtredingen betreft, maar geldt dat
ook voor bacteriën die gevaarlijk zijn voor de volksgezondheid? Of betreft
het afgebladderde verf – die zou ik overigens ook liever niet in vis zien –
en andersoortige overtredingen?
Minister Schippers: Om met het laatste te beginnen: Bij de Inspectie voor
de Gezondheidszorg werken ze niet met kleurcodes maar wel volgens
eenzelfde systeem. Daar zit een systeem van waarschuwen in. Een
waarschuwing is niet iets onbenulligs. Een waarschuwing kan best serieus
zijn, maar bij geel zit er geen opzet achter; of iets gevaarlijk is, hangt er
helemaal van af. Het is echter niet zo dat er niets aan de hand is als je
kleurcode geel afgeeft. Als er niets aan de hand is, zit je namelijk in groen.
Voorlopig zitten die kleurcodes ten aanzien van de bedrijven nog intern bij
de inspectie. Ik denk namelijk dat je je sterk moet afvragen wat de
consument met geel kan. Daar ga ik dus nog naar kijken. Waar het mij om
gaat: ik bagatelliseer geel niet, maar bij oranje word je onder toezicht
gesteld. Dat betekent dat je als bedrijf onder toezicht van de NVWA wordt
gesteld. In de volksgezondheid kennen we dat van ziekenhuizen die onder
toezicht worden gesteld. Dan ben je ook echt aan de beurt, en terecht.
Geel wil zeggen dat er wel serieuze zaken zijn maar dat je nog niet onder
toezicht bent gesteld. Zo moet je het eigenlijk beoordelen. Ik wil dat dus
niet bagatelliseren.
Ik kom terug op de vraag of het middel Freebac in Nederland wel of niet is
toegestaan op voedsel. Nee, dat is in Nederland niet toegestaan op
voedsel.
De voorzitter: Dan het blokje etiketten.
Minister Schippers: Mevrouw Dikkers refereerde aan het feit dat we al
eerder over etiketten hebben gesproken. In eerdere debatten heb ik
aangegeven dat ik de inzet op een eenduidig en helder etiket ontzettend
belangrijk vind. Ik vind dat de consument niet misleid mag worden. Als
ergens een druif overheen is gevlogen, mogen we het geen druivensap
noemen. Ik vind ook dat etikettering belangrijk is voor die mensen die
allergisch zijn voor bepaalde stoffen. Die informatie moet je goed op het
etiket kunnen vinden. Op het terrein van de etikettering hebben we veel
gedetailleerde Europese regels. We zijn één markt, dus die producten
gaan de hele markt over. Goede informatie is belangrijk, en zodra de
fabrikant de regels overschrijdt, zal en moet de NVWA hierop handhaven.
Wel gebeurt het dat men zich wel aan de voorschriften voor het etiket
houdt, maar dat de verpakking een andere verwachting bij de consument
wekt. Mevrouw Dikkers vroeg of ik daarover in gesprek ben gegaan. Ja,
daarover zijn wij in gesprek gegaan, niet alleen met de fabrikanten zelf,
althans met hun koepel, maar ook op Europees niveau met EU-collega’s.
Dat overleg heeft plaatsgevonden in de EU-werkgroep. De lidstaten
hebben geconstateerd dat de wetgeving op het punt van mogelijke
misleiding moeilijk te handhaven is; bij deze constatering bleef het echter.
Overigens is er in het voorstel voor de nieuwe controleverordening meer
aandacht voor geharmoniseerde controle op voedselfraude en misleiding.
Deze verordening is nog niet vastgesteld.
Ik heb een extern bureau ingehuurd dat onderzoekt hoe informatie op het
etiket door consumenten wordt beoordeeld. Misleiding is daar één
onderdeel van. Uit dit onderzoek moet duidelijk worden hoe consumenten
de verpakking beoordelen en in hoeverre consumenten zich misleid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

48

voelen. Het onderzoek zal begin volgend jaar uitkomen en zal ik de Kamer
dan ook toesturen. De NVWA heeft haar onderzoek in 2015 geïntensiveerd
door een aantal projecten op te pakken. Het betreft de nieuwe elementen
van de etiketteringsverordening, waarbij het gaat om de volgende punten:
algemeen vermelden, mogelijk vermelden nieuwe termen, plakvlees
ontdooid en ingevroren op datum x, toegevoegd water, lettergrootte,
verkoop op afstand, informatie op internet, bijvoorbeeld een bepaalde
«supermarkt.nl». Steekproefsgewijs wordt bekeken of het bedrijfsleven de
nieuwe etiketteringsverordening op de juiste wijze uitvoert. Op basis van
de bevindingen in 2015 zal de NVWA in het jaarplan voor 2016 het
vervolgtoezicht op de verplichtingen vanuit de etiketteringswetgeving
evenals nieuwe prioriteiten vaststellen. Als die dingen bij elkaar zijn
gehaald, kan ik mij voorstellen dat we bekijken wat in het plan van aanpak
dient te worden voortgezet of geïnitieerd. Ik kan de Kamer toezeggen dat
ik daar in het voorjaar, als ik alle informatie heb, op terugkom.
De voorzitter: Mevrouw Dikkers wil daarover een vraag stellen?
Mevrouw Dikkers (PvdA): Nee, ik wil alleen zeggen: hartelijk dank
daarvoor.
Minister Schippers: Dan het blokje voedselfraude. Het CDA heeft
gevraagd of het register voedselfraudeurs en de afspraken om sancties te
verscherpen al iets hebben opgeleverd. Het is de inzet van de Staatssecretaris om te komen tot een Europees register van voedselfraudeurs. De
nieuwe controleverordening zet meer in op voedselfraude en onderzoek in
het risicogericht toezicht. Hierin is ook aandacht gevraagd voor meer
samenwerking tussen de verschillende autoriteiten op het gebied van
voedselfraude. Er is nu een nieuw EU-meldingssysteem voor signalen van
voedselfraudeurs. Lidstaten kunnen, naast het bestaande systeem voor
voedselveiligheidsmeldingen, deze signalen nu ook beter afstemmen en
gerichter acties ondernemen.
Tot slot de controle op voedselveiligheid. Er is gevraagd of wij ons op
Europees niveau willen inzetten voor de aanpak van de STEC-bacterie. Dat
zal Nederland inderdaad in Brussel inbrengen bij de totstandkoming van
de leidraad STEC. Iedere lidstaat is verplicht om invoer van levensmiddelen te controleren op de STEC-bacterie. De NVWA bemonstert de
import op basis van de risico’s. Verder wijst de NVWA importeurs en
producenten in Nederland op hun verplichting om in het kader van de
HACCP-eisen besmettingen met STEC-bacteriën te voorkomen. Ik kan de
heer Geurts dus toezeggen dat wij dit ook inbrengen in Brussel.
Dan de gourmetpaketten van de verschillende supermarkten. De NVWA
heeft dit signaal opgepakt. Ik vind het ook een heel grote stap voorwaarts
dat wij meldingen via onderzoeken van derden, die soms weleens tot
bepaalde conclusies komen, als een melding aan de NVWA beschouwen.
Daardoor accepteer je werk van anderen als ware het een cadeautje.
Anderen hebben daar immers moeite voor gedaan, in dit geval Wakker
Dier. De NVWA heeft dit signaal opgepakt en informatie over het
onderzoek opgevraagd bij Wakker Dier, en zal het zelf verder onderzoeken.
Overigens staan er op de website van het Voedingscentrum adviezen over
veilig gourmetten met de kerst. Ik raad iedereen aan om daarnaar te
kijken. Het is heel duidelijk: fabrikanten zijn zelf verantwoordelijk voor de
kwaliteit en de veiligheid van hun vlees. Het is echt zaak dat die keten
goed werkt. Daar is hard aan gewerkt in de taskforce. Naar aanleiding van
de taskforce zijn er ook allerlei acties in gang gezet om die ketens sluitend
te laten zijn. Wij moeten ervoor zorgen dat dat goed gebeurt. Als zoiets op
ons afkomt, pakt de NVWA dat ook actief op.
Mevrouw Koşer Kaya vroeg naar de aangehouden motie-Koşer
Kaya/Thieme (34 300-XIII, nr. 128) waarin wordt verzocht om te onderzoeken in hoeverre de risicoselectie bij het toezicht van de NVWA op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

49

import van levensmiddelen uit derde landen werkt. De Europese
Commissie maakt elke drie maanden een lijst met product-landcombinaties van hoogrisicolevensmiddelen, die bij import frequenter
moeten worden gecontroleerd. Als geconstateerd is dat de situatie voor
levensmiddelen van een bepaalde herkomst niet verbetert, worden extra
maatregelen en zo nodig ook noodmaatregelen afgekondigd ter
bescherming van de consument. Er is dus inderdaad risicogericht toezicht
op basis van nationale meldingen, Europese meldingen en eigen
onderzoek.
De voorzitter: Zijn er vragen van de leden naar aanleiding van de
beantwoording door de Minister? Ik constateer dat er geen vragen meer
zijn. Ik dank de Minister.
Ik zie dat mevrouw Dikkers toch een vraag wil stellen. Mevrouw Dikkers, u
bent wel steeds op het allerlaatste moment.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Ik reageer wat secundair vandaag. Ik kreeg van
Omroep Gelderland terug dat er bij de NVWA aanwijzingen zijn dat
Freebac wordt gebruikt. Die informatie heeft Omroep Gelderland uit
stukken gehaald. Ik heb die stukken zelf niet gezien, dus ik kan het niet
controleren. Als de Minister zegt dat er geen aanwijzingen zijn, wil ik haar
best op haar woord geloven, maar dan wil ik niet volgend jaar te horen
krijgen dat die informatie wel beschikbaar was maar niet bij de Minister
terecht is gekomen.
Minister Schippers: Ikzelf heb de stukken ook niet gelezen. De informatie
die wij krijgen, is dat het niet zo is. Maar ik zal het voor de zekerheid nog
een keertje navragen.
De voorzitter: Ik dank de Minister en de Staatssecretaris voor hun
beantwoording in eerste termijn. Ik stel een korte tweede termijn voor van
anderhalve minuut spreektijd per fractie.
Mevrouw Lodders (VVD): Voorzitter. Ik dank de Minister en de Staatssecretaris voor de beantwoording in eerste termijn. Er is heel veel over tafel
gegaan en er zijn kritische noten gekraakt. Ik denk dat dat ook nodig is,
gelet op de situatie waarin we verkeren. Wel ben ik heel blij – hoewel
«blij» niet helemaal het juiste woord is – dat we hier op deze manier met
elkaar over kunnen spreken. We staan namelijk voor een enorme opgave.
Bij de Kamer is er geen misverstand over: wij willen dat de NVWA als een
gezaghebbende autoriteit de veiligheid van ons voedsel en onze
producten controleert en dat zij handhaaft. Wij willen dat zij op het
moment dat er zaken verkeerd gaan, ook daadwerkelijk stappen zet.
In mijn eerste termijn ben ik uitvoeriger ingegaan op met name de
onderzoeksopdracht. Ik vind het jammer dat er geen uitgebreidere
beschrijving naar de Kamer komt, dus overweeg ik om daar een motie
over in te dienen. De heer Geurts had al een VAO aangekondigd. Gezien
het traject waarin we zitten, denk ik dat het noodzakelijk is dat we die
helderheid er op korte termijn in kunnen teruglezen.
Ik had nog een vraag openstaan over het RIKILT, dus ik ga ervan uit dat de
Staatssecretaris daarop terugkomt. Dat is tevens mijn bruggetje naar mijn
laatste vraag. De Staatssecretaris is ingegaan op mijn vraag met
betrekking tot de aanlandplicht, maar ik ga het nog een keer proberen. Ik
heb die aanlandplicht echt alleen als voorbeeld genoemd. Als een
organisatie aan het verbouwen is en volgende verbouwingen alweer voor
de deur staan, vraag ik mij af of het handig is om telkens weer onze eigen
interpretatie aan regelgeving te geven, in dit geval met name de regelgeving vanuit Europa. Waarom zoeken wij uit efficiencyoverwegingen niet
veel meer samen met andere lidstaten naar een eenduidige interpretatie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

50

De voorzitter: Ik dank mevrouw Lodders, die twee minuten gesproken
heeft. De andere leden krijgen dus ook twee minuten.
De heer Geurts (CDA): Voorzitter. Ik dank mevrouw Lodders voor het
oprekken van de spreektermijn. Ik blijf met een paar dingen zitten.
Misschien dat we er met een VAO wat verder uitkomen door de Kamer er
een uitspraak over te laten doen. Ik vind dat het kabinet vrij laconiek is
over de heffingen voor het bedrijfsleven. Dat heb ik in mijn betoog op
diverse manieren proberen aan te duiden. Het is niet zomaar dat de
containers de Rotterdamse haven niet meer in komen. Ook rekent de
NVWA vrij hoge tarieven voor dierenartsen, € 250 per uur. Mijn kernvraag
blijft staan: welk perspectief biedt het kabinet aan het bedrijfsleven op dit
punt? Het lijkt er namelijk op dat de overheid gewoon doorgaat en dat het
bedrijfsleven gewoon mag dokken. Ik vond het een aardige eerste
interruptie van mij, die de heer Dijkgraaf heeft vervolgd, waarop hij de
toezegging heeft gekregen dat er geen onomkeerbare stappen worden
gezet.
Ik heb nog een concrete vraag aan het kabinet. Gaat de kwartiermaker, die
daarmee bezig is, stoppen met zijn werk? Er zijn heel wat complimenten
uitgedeeld aan de inspecteur-generaal. Ik heb dat ook geprobeerd door te
zeggen dat hij goede lijm heeft gevonden. Ik hoop dat die lijmpot voor de
toekomst vol blijft en dat hij die ook blijft gebruiken.
Mevrouw Dikkers (PvdA): Voorzitter. Ik kijk uit naar de antwoorden van
de Minister over Freebac. Wij krijgen toch echt signalen – mijn telefoon
bliept de hele tijd op – dat ook vanuit de NVWA via de woordvoerder is
aangegeven dat er sporen van het middel zijn gevonden. Er staat nog een
vraag van mij open over de kosten van de toegenomen inspecties in de
vissector en van wat daarvan door het bedrijfsleven zelf wordt betaald. Ik
kan mij voorstellen dat de Minister die vraag niet meteen kan beantwoorden; dat mag ook per brief. Ik dank de Minister voor de toezegging
over het actieplan voor de etikettering en de Staatssecretaris voor zijn
uitgebreide beantwoording.
De heer Wassenberg (PvdD): Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris en de
Minister voor de beantwoording. Ik heb nog een korte vraag aan de
Staatssecretaris en een vraag aan de Minister. De Staatssecretaris heeft
gezegd dat de inspectierapporten van de NVWA niet openbaar zijn. Ik zou
graag willen weten waarom die niet openbaar zijn. Kunnen ze niet in ieder
geval ten dele geopenbaard worden? Ook is de Minister ingegaan op de
pakketten die door Wakker Dier zijn gekocht en die besmet bleken te zijn
met micro-organismen. De Minister heeft gezegd dat supermarkten in
ieder geval informatie bieden over veilige bereiding van het voedsel. Is de
Minister het met mij eens dat we toe zouden moeten naar een voedselveilig systeem, waarin in elk geval geen handleidingen meer nodig zijn
om voedsel veilig te kunnen bereiden? En dat zou al helemaal niet moeten
als de gevaren via de slachtketen in het voedsel terecht zijn gekomen.
De heer Dijkgraaf (SGP): Voorzitter. Ik dank de bewindslieden, de
inspecteur-generaal en vooral niet te vergeten de medewerkers van de
NVWA. Ik vraag de inspecteur-generaal om die dank aan zijn medewerkers
over te brengen. Er zijn natuurlijk veel mensen die daar dag en nacht hard
aan werken.
Ik dank voor de toezegging om het toezicht op een hoger niveau te
brengen. Ik maak me nog wel zorgen over de hoogte van de tarieven, de
hoogte van het budget, de bureaucratie et cetera. Daar zullen we nog een
andere keer verder over debatteren.
Ook dank ik voor de toezegging om geen onomkeerbare stappen te zetten.
Dat is wel een heel essentiële toezegging, zodat we een heel zuivere
discussie kunnen blijven voeren. Mooi dus dat dat het geval is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

51

Ik heb nog twee opmerkingen. Om te beginnen komt de Staatssecretaris
sowieso terug op de openstaande vragen over de onderzoeken met
betrekking tot de havens. Ten tweede: er komt een brief over de aangenomen moties over de boetes. In mijn inbreng had ik het punt gemaakt
dat de Algemene wet bestuursrecht volgens mij geen ruimte biedt om een
relatie te leggen tussen de hoogte van de boete en de ernst van de
overtreding als die boete in de wet sec vastgeprikt is. Als dat punt
terugkomt in die brief, hoef ik nu geen antwoord te krijgen.
Staatssecretaris Van Dam: Voorzitter. Mevrouw Lodders was er tevreden
over dat we op deze manier hebben kunnen spreken over de stand van
zaken bij de NVWA. Dat geldt ook voor mij. We zitten midden in een
verandertraject met grote betekenis voor de organisatie. Ik dank voor de
vriendelijke woorden in de richting van alle medewerkers. Dat betekent
nogal wat voor hen, zeker ook gelet op de aandacht in de media voor hun
werk. Dat zal hun goed doen. Het is belangrijk dat we er stil bij staan. Een
verandertraject heeft soms hiccups, maar het gaat erom dat wij die zo
goed mogelijk inzichtelijk maken en bijsturen waar nodig. Dat hebben we
besproken.
Mevrouw Lodders komt terug op de vraag over de onderzoeksopdracht. In
mijn termijn heb ik zo goed mogelijk inzichtelijk gemaakt wat er voor mij
uit dat onderzoek moet komen. Ik zou dat best op papier kunnen zetten,
maar daarmee beschikt de Kamer niet over méér informatie dan de
informatie die ik eerder in dit debat heb verstrekt. Ik dacht eigenlijk dat
mevrouw Lodders hetzelfde voor ogen had als ik. We moeten met elkaar
de discussie over de inhoud voeren. Wat verwachten we van zo’n
doorlichting op efficiency? Dat heb ik geprobeerd zo goed mogelijk aan te
geven.
Ik had mevrouw Lodders ook beloofd om terug te komen op het RIKILT.
Een onderdeel van het plan van aanpak is het nader bezien van de
laboratoriumfunctie van de NVWA. In dat kader loopt er momenteel
overleg tussen het NVWA-lab en het RIKILT over de mogelijkheid van
samenwerking. Bij een volgende voortgangsrapportage zullen we de
Kamer informeren over wat dat gaat opleveren.
Mevrouw Lodders noemde de aanlandplicht als voorbeeld om aan te
geven dat je soms ook met andere lidstaten moet bespreken hoe je de
regelgeving interpreteert. Het bijzondere is dat we dat juist hierbij doen.
Er is niet alleen contact met de Europese Commissie, maar juist ook met
andere lidstaten bijvoorbeeld rondom de Noordzee, omdat we letterlijk in
elkaars vaarwater komen. Er moeten dus goede afspraken zijn over hoe
we het allemaal inrichten. We moeten bekijken of we het allemaal op
dezelfde wijze interpreteren.
De heer Geurts had het over de heffingen. In de begrotingsbehandeling
heb ik geprobeerd om ze een beetje in proportie te plaatsen. De totale
exportwaarde is ongeveer 80 miljard en het totaal van de heffingen
bedraagt 70 à 75 miljoen. Dat is de verhouding: de heffingen maken dus
minder dan een promille uit van de totale exportwaarde. Dat neemt niet
weg dat er aandacht voor is om de heffingen zo laag mogelijk te houden,
omdat we het bedrijfsleven natuurlijk niet onnodig met kosten willen
belasten. Met de Kamer is echter afgesproken om de kosten door te
berekenen daar waar sprake is van rechtstreeks profijt. In eerste termijn
heb ik gezegd dat de afspraak om alle kosten door te berekenen, soms
leidt tot verschillen met andere landen waar ze dat niet zo doen en waar
ze andere afspraken hebben gemaakt. Sommige landen hebben ervoor
gekozen om een deel van de kosten via algemene heffingen op te halen
en dus alle bedrijven te laten meebetalen in plaats van alleen maar de
bedrijven die rechtstreeks profijt hebben. In andere landen is ervoor
gekozen om de overheid de kosten te laten dragen, dus de belastingbetaler te laten betalen voor het profijt dat bedrijven hebben. Die keuzes
hebben wij niet gemaakt. Dat verklaart de verschillen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

52

De heren Geurts en Dijkgraaf hadden in eerste termijn ook nog vragen
gesteld over de lopende onderzoeken en de uitvoering van de motie-De
Boer/Jacobi. Op 16 oktober heeft de Kamer de brief gekregen van de
Minister van I en M en mijn ambtsvoorganger, waarin staat hoe opvolging
wordt gegeven aan het eerdere onderzoek over de totale havenaanloopen doorvoerkosten in de Noordwest-Europese zee- en luchthavens. In die
brief is aangegeven hoe de motie-De Boer/Jacobi wordt uitgevoerd. Dat
gebeurt onder meer door twee vervolgonderzoeken te doen in het kader
van de actieagenda Maatwerkaanpak Regeldruk-Logistiek. Ook hierover
heb ik deze week een briefje – het was maar kort – aan de Kamer
gestuurd. Over het gesprek dat momenteel loopt met de sector wordt de
Kamer in het eerste kwartaal van 2016 verder geïnformeerd. Daarnaast
heb ik toegezegd om de tarieven tegen het licht te houden in het kader
van het rapport Maat houden. Verder zal ik in vergelijkende zin onderzoek
laten doen naar de keuringstarieven in Nederland, Duitsland, Frankrijk,
Denemarken en België. De werkelijke kosten van een aantal representatieve ketens worden in beeld gebracht, evenals de tarieven die worden
doorberekend aan het bedrijfsleven aldaar en de wijze van financiering
van de totale kosten. Ik zei het net al: soms financiert de overheid het,
soms wordt er geheven over alle bedrijven in plaats van alleen de
bedrijven die profijt hebben. Het is belangrijk om dat in de vergelijking in
het oog te behouden. Dat nemen we mee in het plan van aanpak; de
Kamer wordt daar dus in volgende voortgangsrapportages over geïnformeerd.
De heer Geurts vroeg of de kwartiermaker, die bestudeert hoe de KDS een
zbo kan worden, gaat stoppen. Nee, want die moet juist voorwerk doen
om met elkaar een goed debat over een wetsvoorstel te kunnen voeren.
De kwartiermaker moet namelijk uitzoeken hoe het georganiseerd zou
moeten worden, hoe het met de arbeidsvoorwaarden zit et cetera als je er
een zbo van zou willen maken. Het stoppen van het onderzoek daarnaar
zou betekenen dat we volgend jaar geen debat met elkaar kunnen voeren.
De heer Dijkgraaf vroeg om geen onomkeerbare stappen te zetten. Dat
zullen we niet doen, want de Kamer is het orgaan dat daarover beslist: zij
kan ja of nee zeggen tegen het wetsvoorstel of het amenderen. Enfin, zij
weet welke bevoegdheden zij daarin heeft.
De heer Wassenberg vroeg waarom inspectierapporten op dit moment
niet openbaar worden gemaakt. Op dit moment vormt de WOB het kader.
Inspectierapporten zijn in principe niet openbaar, maar op dit moment is
een wijziging van de Gezondheidswet in gang gezet, waarin de
mogelijkheid wordt verruimd om inspectierapporten openbaar te maken.
De heer Dijkgraaf vroeg of ik in de brief over de aangenomen moties
terugkom op het punt dat de Awb geen ruimte zou bieden voor de
aanpassing van die boetes. Ja, daarop kom ik terug in de brief. We komen
in die brief sowieso terug op de wijze waarop we aan deze moties gevolg
gaan geven.
De heer Geurts (CDA): De Staatssecretaris zou in tweede termijn
terugkomen op de lopende onderzoeken. Hij heeft er net een aantal
genoemd. Zijn dit alle lopende onderzoeken met betrekking tot de NVWA?
Of zijn er meer?
Staatssecretaris Van Dam: Het gaat om de tarieven?
De heer Geurts (CDA): De tarieven, maar ook alle onderzoeken die vanuit
het kabinet zijn aangestuurd rondom de NVWA en de keuringsdiensten.
De Staatssecretaris heeft er net een aantal genoemd. Zijn dit alle
onderzoeken? Om het overzicht te bewaren, wil ik graag een overzicht en
de deadlines wanneer iets opgeleverd gaat worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

53

Staatssecretaris Van Dam: Ik meen dat ik alle lopende onderzoeken heb
genoemd. De vraag ging in het bijzonder over de tarieven. Daarnaar lopen
twee vervolgonderzoeken.
Het doel van die onderzoeken staat heel duidelijk verwoord in de brief van
16 oktober. Om een volledig beeld te krijgen, heb ik ook aangegeven
vergelijkend vervolgonderzoek te laten doen naar de ons omringende
landen.
De heer Dijkgraaf (SGP): Ik aarzel een beetje wat we hiermee moeten. Er
zijn namelijk verschillende dingen op tafel gelegd. Het ging om de
tarieven, maar ook om de reguliere importcontroles, terwijl het onderzoek
alleen de hoogrisicolevensmiddelen betreft. Het ging ons niet alleen om
de bureaucratie veroorzaakt door de regels maar ook om de houding van
de NVWA. Als de Staatssecretaris zegt dat dit uiteindelijk allemaal
voldoende onderbouwd terugkomt in die tussenrapportage, dan kan ik
daar wel mee leven. Anders zouden we weer een motie moeten indienen;
ik aarzel of dat nodig is. Hoe moet ik de woorden van de Staatssecretaris
interpreteren?
Staatssecretaris Van Dam: Natuurlijk is het de bedoeling dat waar de
heer Dijkgraaf naar vraagt, in die rapportages terugkomt. Ik wijs erop dat
de onderzoeken die hij noemt, voortkomen uit gesprekken die de sector,
de Minister van I en M – het loopt met name via de lijn van I en M – en
mijn voorgangster hebben gevoerd om te bekijken waar de specifieke
knelpunten zitten. Ik gaf al aan dat de totale havendoorloopkosten
vergelijkbaar zijn, maar dat er in specifieke situaties heel grote verschillen
kunnen zijn. Daarom wordt gesproken over de vraag waar de specifieke
knelpunten zitten. Op basis daarvan zijn de vervolgonderzoeken ingericht.
Het is dus niet alleen door ons verzonnen; er is juist samen met de sector
bekeken waar onderzoek naar gedaan zou moeten worden.
Mevrouw Lodders (VVD): Ook ik heb een verhelderende vraag. De
Staatssecretaris geeft aan dat de keuringstarieven vergeleken gaan
worden met die in de ons omliggende landen. Doelt de Staatssecretaris
dan alleen op de keuringstarieven met betrekking tot I en M of is het
breed?
Staatssecretaris Van Dam: Breed.
Minister Schippers: Voorzitter. Allereerst Freebac. We zijn omringd door
allemaal NVWA-mensen en hun woordvoerder zit in de zaal, dus het zou
bij elkaar gelegd moeten kunnen worden. We hebben net even op de
website gekeken. Je kunt Freebac ook toepassen op werkoppervlakken en
gebruiken voor het verwijderen en voorkomen van biofilm in waterleidingssystemen. Het middel kan dus breed worden toegepast. Er is
specifiek gevraagd naar ontslijming en er is gesteld dat over het gebruik
daarvan signalen zijn binnengekomen bij de NVWA. Of er wel of geen
signalen zijn binnengekomen, kan ik echt wel navragen. Ik laat de Kamer
dat schriftelijk weten.
De vraag over de kosten van het toegenomen aantal inspecties was ik
inderdaad vergeten te beantwoorden. Excuses daarvoor. Alle betreffende
inspecties worden betaald door de bedrijven zelf.
Dan kom ik bij het openbaar maken van de inspectierapporten. De nieuwe
Gezondheidswet gaat daarover. Bij de behandeling daarvan kunnen we
erover van gedachten wisselen of het ver genoeg gaat of dat het anders
zou moeten. We zijn het er in ieder geval allemaal over eens dat de
huidige WOB voor alle inspecties, ook de IGZ, onhandig is en te veel
lasten en gedoe met zich meebrengt.
Het Voedingscentrum – dat is van de overheid, zo zeg ik er maar bij – geeft
informatie over gezond eten en over hygiëne. Het gaat om rauwe, verse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

54

producten; een 100% veiligheidsgarantie kun je dus nooit geven. Zeker als
je bedenkt dat er thuis ook nog allerlei dingen kunnen gebeuren; te lang
buiten de koelkast, niet koud genoeg in de koelkast. Daar geeft het
Voedingscentrum allerlei voorlichting over. Ik vind het dus ook belangrijk
dat we bekijken hoe we het op dat gebied beter kunnen doen.
De voorzitter: Ik dank de bewindslieden voor hun beantwoording in
tweede termijn.
Ik zal de elf toezeggingen doornemen:
– de Kamer ontvangt in de eerste helft van 2016 informatie over de
keuring en het toezicht binnen het fytosanitaire domein;
– de Staatssecretaris zal geen onomkeerbare stappen zetten inzake het
overhevelen van KDS naar het publieke domein, totdat de Kamer het
wetsvoorstel zbo ontvangt;
– de Kamer zal het rapport over de efficiency van de NVWA kunnen
inzien dan wel ontvangen;
– de Kamer ontvangt twee onderzoeken over de inspectiekosten in
havens in het eerste kwartaal van 2016;
– de Staatssecretaris van EZ zal aan de hand van het rapport Maat
houden de NVWA-tarieven doorlichten;
– bij de volgende voortgangsrapportage NVWA wordt de toetsing door
het Bureau ICT-toetsing meegestuurd;
– De Staatssecretaris zal de Kamer informeren over de uitvoering van de
moties van de heer Dijkgraaf, die zijn ingediend bij de begrotingsbehandeling EZ, onderdeel Landbouw en Natuur. Deze gaan over boetes;
– de brief over kalvertransporten, die is aangevraagd bij de regeling van
werkzaamheden op 9 december jongstleden, zal de Kamer vlak na het
kerstreces ontvangen;
– het onderzoek door een extern bureau naar de beoordeling van de
etikettering zal de Kamer begin 2016 ontvangen;
– de Minister informeert de Kamer schriftelijk over het gebruik van het
middel Freebac bij het ontslijmen van vis.
– in het voorjaar komt de Minister met een plan van aanpak over
etikettering.
Er is een VAO aangevraagd door de heer Geurts. Kan hij zich erover
uitspreken of het voor het kerstreces gehouden zou moeten worden?
De heer Geurts (CDA): Wat mij betreft hoeft dat niet.
De voorzitter: Moeten beide bewindspersonen aanwezig zijn bij dat
overleg?
De heer Geurts (CDA): Ik zal me richten tot de Staatssecretaris van
Economische Zaken.
De voorzitter: Dan stel ik voor dat we het VAO vooralsnog met alleen de
Staatssecretaris van EZ proberen te plannen.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik heb nog een vraag over de toezegging die is
gedaan ten aanzien van de vergelijking van keuringstarieven tussen
verschillende landen. Ik heb dat nog niet eerder op schrift gezien. Ik ben
heel blij met die toezegging, maar ik zou daar graag een datum aan
gekoppeld willen zien.
Staatssecretaris Van Dam: U overvraagt mij nu een beetje. Laten we dat
ongeveer synchroon laten lopen met die andere onderzoeken. Dat zal dus
ergens voor de zomer worden.
Mevrouw Lodders (VVD): Ik kijk heel moeilijk in de richting van de
Staatssecretaris, want ook dit maakt natuurlijk deel uit van de hele analyse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

55

die mijn fractie in aanloop naar de Voorjaarsnota wil maken. Ik hoef daar
nu geen antwoord op te krijgen, maar ik vraag de Staatssecretaris om
daarop een keer terug te komen, eventueel bij het VAO net na het reces.
Staatssecretaris Van Dam: Ik snap die opmerking van mevrouw Lodders.
Ik zal kijken of we het zo snel kunnen doen dat zij het daarbij kan
betrekken.
De voorzitter: Ik dank alle woordvoerders en de bewindslieden voor hun
inbreng en het publiek voor zijn aanwezigheid.
Sluiting 13.52 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

56

Volledige agenda
1. Stand van zaken over Barbarie-eenden en het bedrijf V.
Brief regering d.d. 13-05-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
2. Afschrift van de reactie op de AIP-brief over de herziening van het
NVWA-retributiestelsel
Brief regering d.d. 02-06-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
3. Reactie op verzoek van de vaste commissie voor Economische Zaken
inzake de handhavingskosten die doorberekend worden door de NVWA
Kamerstuk 33 835-7 – Brief regering d.d. 30-06-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
4. Aanbieding jaarverslag 2013 van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
Kamerstuk 33 835-11 – Brief regering d.d. 25-08-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
5. Eerste voortgangsrapportage plan van aanpak NVWA
Kamerstuk 33 835-10 – Brief regering d.d. 04-07-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
6. Stand van zaken onderzoek en recall Van Hattem Vlees BV
Kamerstuk 26 991-411 – Brief regering d.d. 25-02-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
7. Stand van zaken omtrent de recall bij Van Hattem Vlees BV en over de
resultaten van een onderzoek uitgevoerd door de NVWA naar vermeende
fraude bij een verwerker van vleeswaren
Kamerstuk 26 991-421 – Brief regering d.d. 02-07-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma Voorstel:
Behandelen.
8. Aanbieding evaluatierapport NVWA «pilot ante mortem keuring
slachtvarkens» bij VION Apeldoorn
Kamerstuk 28 286-771 – Brief regering d.d. 20-11-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
9. Bestuurlijke boetes Wet dieren
Kamerstuk 31 389-147 – Brief regering d.d. 18-11-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
10. Stand van zaken over het aantreffen van het verboden antibioticum
furazolidon bij verschillende veehouderijen en mengvoederbedrijven
Kamerstuk 26 991-435 – Brief regering d.d. 20-11-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
11. Antwoorden op vragen van de commissie over het kabinetsbeleid ten
aanzien van zbo’s
Kamerstuk 25 268-89 – Brief regering d.d. 03-09-2014
Minister voor Wonen en Rijksdienst, S.A. Blok
12. Uitstel brief over de agenda voor het onder publieke verantwoordelijkheid brengen van keuringstaken
Kamerstuk 26 991-430 – Brief regering d.d. 19-09-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

57

13. Toezegging brief over de agenda voor het onder publieke verantwoordelijkheid brengen van keuringstaken en uitvoering van de motie van de
leden Geurts/Schouw (Kamerstuk 31 490, nr. 160)
Kamerstuk 26 991-433 – Brief regering d.d. 02-10-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
14. De agenda voor het onder publieke verantwoordelijkheid brengen van
keuringstaken en uitvoering van de motie Geurts/Schouw (Kamerstuk
31 490, nr.160)
Kamerstuk 26 991-437 – Brief regering d.d. 04-12-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
15. Reactie op brief van de vaste commissie voor Economische Zaken
over een klacht met betrekking tot het niet in behandeling nemen van
klachten over de werkwijze van de Algemene Inspectiedienst
Brief regering d.d. 09-12-2014
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
16. Toezeggingen gedaan bij het Algemeen Overleg Salmonella in zalm
van 2 oktober 2014
Kamerstuk 26 991-450 – Brief regering d.d. 16-12-2014
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.I. Schippers
17. Voortzetten zelfcontrole voor ondernemers na opheffen PBO
Kamerstuk 32 615-20 – Brief regering d.d. 12-01-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
18. Aanbieding Rapportage inspecties NVWA bij visverwerkende bedrijven
Kamerstuk 26 991-462 – Brief regering d.d. 10-02-2015
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.I. Schippers
19. 2e voortgangsrapportage Plan van Aanpak NVWA
Kamerstuk 33 835-12 – Brief regering d.d. 20-03-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
20. Bordeskeuring
Kamerstuk 28 286-798 – Brief regering d.d. 18-03-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
21. Aanbieding afschrift van de antwoordbrief gericht aan Eyes on
Animals over dierenwelzijn tijdens langeafstandstransporten
Brief regering d.d. 24-03-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma.
22. Eindrapportage Taskforce Voedselvertrouwen
Kamerstuk 26 991-471 – Brief regering d.d. 09-04-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
23. Aanbieding jaarverslag 2014 van de Nederlandse Voedsel- en
Warenautoriteit (NVWA)
Kamerstuk 33 835-13 – Brief regering d.d. 12-05-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
24. Reactie op verzoek van het lid Dikkers, gedaan tijdens de Regeling van
Werkzaamheden van 16 april 2015, over het bericht «Slagers verkopen
kalkoen voor lamsvlees»
Kamerstuk 26 991-472 – Brief regering d.d. 28-04-2015
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

58

25. Reactie op verzoek van het lid Smaling, gedaan tijdens de Regeling
van Werkzaamheden van 16 juni 2015 over de situatie bij het visverwerkingsbedrijf Foppen
Kamerstuk 26 991-473 – Brief regering d.d. 29-06-2015
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.I. Schippers
26. Afschrift van de reactie op de brief en het rapport van Wakker Dier
«Vaderdieren in de vee-industrie»
Brief regering d.d. 09-09-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
27. Herinrichting Keuring en Toezicht
Kamerstuk 33 835-16 – Brief regering d.d. 16-10-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
28. Toezichtkader NVWA 2015
Kamerstuk 33 835-15 – Brief regering d.d. 16-10-2015
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.I. Schippers – Toezichtkader NVWA 2015
Voorstel: Behandelen.
29. 3e voortgangsrapportage Plan van Aanpak NVWA
Kamerstuk 33 835-17 – Brief regering d.d. 16-10-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma
30. Aanpassing «kleurensystematiek» bij de indeling van bedrijven, de
openbaarmaking van inspectiegegevens door de NVWA
Kamerstuk 26 991-475 – Brief regering d.d. 30-10-2015
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E.I. Schippers
31. Financieel kader NVWA
Kamerstuk 33 835-18 – Brief regering d.d. 30-11-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam
32. Reactie op het bericht van Transport en Logistiek Nederland (TLN)
inzake de inspectie- en toezichttarieven van de NVWA
Brief regering d.d. 08-12-2015
Staatssecretaris van Economische Zaken, M.H.P. van Dam
33. (Nog te ontvangen) Reactie op het verzoek van de commissie
Economische Zaken om een toelichting op de relatie tussen de
aanpassing van de kleurensystematiek en de aanpassing van de Gezondheidswet, naar aanleiding van de brief Aanpassing «kleurensystematiek»
bij de indeling van bedrijven, de openbaarmaking van inspectiegegevens
door de NVWA (Kamerstuk 26 991 nr. 475)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 33 835, nr. 30

59