Albayrak
Een ander voorbeeld. Als een vreemdeling vraagt om
hereniging met het gezin maar geen inkomen heeft, dan
wordt dat geweigerd. Het gezin mag niet komen. Als op
enig moment zo iemand wel een baan heeft waarmee hij
een inkomen heeft en zijn gezin kan onderhouden, mag
hij een aanvraag indienen en kan het gezin wellicht wel
komen omdat hij aan de voorwaarden voldoet. Als
iemand maximaal één keer een aanvraag mag indienen,
moet ik zelfs als iemand aan de criteria voldoet,
weigeren om het gezin te laten overkomen. Dat is
regelrecht in strijd met artikel 8 van het Europees
Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens en
de fundamentele vrijheden en dus wederom in strijd met
het beleid dat Nederland voert op het punt van respect
voor mensenrechten.
Ik noem ook nog iets anders, namelijk het eigen
belang van Nederland. De heer Brinkman praat over
reguliere vergunningen. Neem het voorbeeld van een
briljante student. Die komt hiernaartoe, gaat studeren, is
daarmee klaar en een Nederlands bedrijf staat te popelen
om hem in dienst te nemen, omdat hij een waardevolle
bijdrage levert aan de groei en ontwikkeling van
Nederland. Wij zouden zo’n student dus weigeren om als
kennismigrant een aanvraag verblijfsvergunning arbeid
in te dienen, omdat hij al één keer een verblijfsvergunning studie heeft aangevraagd. Dat lijkt mij ook niet in
het belang van de bv Nederland. Deze motie heb ik al
een keer ontraden. Er zijn meer moties door de fractie
van de PVV ingediend. Ook deze motie moet ik met deze
argumenten ontraden.
De heer De Krom en ik zijn het met elkaar eens. Het
categoriale beleid voor Irak is afgeschaft. Wij werken met
een beperkte capaciteit medewerkers IND. De focus is nu
erop gericht dat bijvoorbeeld in het nieuwe beleid voor
Somalië niet de verkeerde mensen worden toegelaten.
Op die toelating hebben wij heel veel accent, energie en
capaciteit gezet.
Voor het intrekken van vergunningen van bijvoorbeeld
Irakezen die nog geen vijf jaar in Nederland zijn, hebben
wij de prioriteiten bepaald. Mensen die een gezinsherenigingsaanvraag hebben lopen terwijl zij zelf hun
verblijfsvergunning gaan kwijtraken, gaan wij met
voorrang behandelen. Met een beperkte capaciteit
hebben wij de prioriteiten bepaald en gekeken waar wij
het meest profijt van hebben. Dat zijn de beperkingen
waarmee ik te maken heb, ook als wij straks het debat
met de Kamer hebben gehad over de zaken die te maken
hebben met Somalië. Gelukkig zien wij nu al dat deze
maatregelen effect sorteren. Een toenemend aantal
Irakezen gaat bijvoorbeeld vrijwillig terug naar Irak. Die
ontwikkeling ondersteunen wij van harte en wij zullen
alle energie aanwenden om deze mogelijkheid te
faciliteren, zodat de betrokken mensen duurzaam en
veilig naar Irak terug kunnen keren. Om deze en om
andere redenen die de heer De Krom bekend zijn, moet
ik aanneming van deze motie ontraden.
De heer De Krom (VVD): De regering heeft het besluit
genomen om het categoriaal beleid voor Somalië af te
schaffen, maar tot de dag van vandaag komen vijftig tot
tachtig Somaliërs op grond van het categoriaal beleid
hier binnen. Dat was althans anderhalve week geleden
toen ik op bezoek was in Ter Apel nog zo. U kondigt aan
dat dit beleid wordt afgeschaft, maar de instroom gaat
gewoon door. Waarom stopt u die niet onmiddellijk en

Tweede Kamer

Midden-Oosten

zegt u niet: vanaf vandaag gaan wij de aanvragen
individueel beoordelen?
Staatssecretaris Albayrak: Toen ik vorige week de
beleidsvoornemens bekendmaakte, heb ik gezegd dat
alle maatregelen die per direct in kunnen gaan ook per
direct in zullen gaan. Ik herinner bijvoorbeeld aan de
maatregelen die gericht waren op het tegengaan van
fraude met pleegkinderen. Met de Kamer is echter de
afspraak gemaakt – een deel van het aantal Kamerleden
is in ieder actief betrokken geweest bij het tot stand
komen van die afspraak – dat gelet op de vergaande
gevolgen van het instellen en het afschaffen van de
groepsgewijze bescherming van vluchtelingen, dat
instellen en afschaffen niet eerder geëffectueerd wordt
dan nadat het debat met de Tweede Kamer daarover
heeft plaatsgevonden. Ik meen dat het van mijn kant
alleen maar van respect voor de Tweede Kamer getuigt
dat ik dat debat afwacht.
De voorzitter: Dat debat is gepland. De procedurevergadering zal volgende week plaatsvinden.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: De stemmingen over de moties zullen
volgende week dinsdag plaatsvinden.
Ik schors de vergadering tot 16.00 uur.
De vergadering wordt van 15.44 uur tot 16.00 uur
geschorst.
Aan de orde is het debat naar aanleiding van een
algemeen overleg op 8 april 2009 over het MiddenOosten.
©
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Wij hebben een
algemeen overleg gehad over het Midden-Oosten. In dat
overleg is gesproken over de relatie tussen Europa en
Israël, die een associatieverdrag met elkaar hebben dat
Israël handelsvoordelen biedt. Het is relevant om dat
verdrag in de discussie te betrekken, omdat er een
mensenrechtenartikel in het verdrag staat. In het
Israëlisch-Palestijnse conflict is er met enige regelmaat
sprake van schending van mensenrechten, van het niet
laten doorgaan van economische en humanitaire hulp
naar de Gazastrook, en van andere vormen van
mensenrechtenschendingen. De mensenrechtenparagraaf
uit het associatieakkoord moet worden ingeroepen om
ervoor te zorgen dat er druk komt te staan op het
Midden-Oostenvredesproces en op Israël om ervoor te
zorgen dat Israël de mensenrechten volledig respecteert.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de EU een associatieakkoord met
Israël onderhoudt;

16 april 2009
TK 78

78-6098

Van Bommel
voorts constaterende dat de Israëlische regering niet
uitsluit, meer nederzettingen te bouwen en een aparte
Palestijnse staat niet langer na te streven;

mijn ogen een fundamenteel racistische, dictatoriale en
gewelddadige organisatie is.

van mening dat Israël zich niet houdt aan de voorwaarden inzake mensenrechten van artikel 2 van het huidige
EU-associatieakkoord;

Motie

verzoekt de regering, de associatieraad bijeen te roepen
met als inzet opschorting van het huidige associatieakkoord met Israël,

gehoord de beraadslaging,

De Kamer,

overwegende dat Hamas een fundamenteel racistische,
dictatoriale en gewelddadige organisatie is;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van Bommel en Peters. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 289 (23432).
De heer Van Bommel (SP): Voorzitter. Behalve het
bestaande associatieverdrag, wordt er in Europa ook
gediscussieerd over het verdiepen van de relatie met
Israël. In het Europese is er voldoende wijsheid om ons
te realiseren dat dit niet het moment is om te komen tot
een intensivering van de relatie EU-Israël. De Nederlandse regering deelt die opvatting echter niet. Nederland zou die verdieping wel graag plaats laten hebben,
maar staat daarmee tegenover een verstandige
meerderheid in Europa. Ik zou willen dat Nederland
instemt met het Europese standpunt.

verzoekt de regering, zo veel mogelijk te bevorderen dat
Hamas uit alle internationale overlegvormen en fora
wordt geweerd,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Roon. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 291 (23432).
De heer De Roon (PVV): Voorzitter. In Gaza lijden en
zuchten allerlei mensen onder dat dictatoriale, racistische
en gewelddadige bewind van Hamas. Die mensen
zouden daar misschien best wel weg willen. Ik zou graag
zien dat onze regering zich ervoor inspant dat de
internationale gemeenschap die mensen een hand
toesteekt. Vandaar de volgende motie.

Motie
Motie
De Kamer,
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering voorstander is van de
intensivering van het associatieakkoord van de EU met
Israël;
van mening dat Israël zich niet houdt aan de voorwaarden inzake mensenrechten van artikel 2 van het huidige
EU-associatieakkoord;
verzoekt de regering, in EU-verband in te stemmen met
opschorting van de onderhandelingen over de intensivering van het EU-associatieakkoord met Israël totdat Israël
zich volledig aan de mensenrechtenbepaling van het
associatieakkoord houdt,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Van Bommel en Peters. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 290 (23432).
©
De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Ik wil twee moties
indienen die allebei betrekking hebben op Hamas. De
eerste motie is een weergave van wat ik in het algemeen
overleg al over Hamas heb gezegd, namelijk dat het in

Tweede Kamer

Midden-Oosten

overwegende dat Hamas een fundamenteel racistische,
dictatoriale en gewelddadige organisatie is;
verzoekt de regering, te bevorderen dat de internationale
gemeenschap zich ervoor zal inspannen dat inwoners
van de Gazastrook die het Hamasbewind willen
ontvluchten, gelegenheid krijgen om zich te vestigen in
de Palestijnse staat Jordanië,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Roon. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 292 (23432).
De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Ik wil er nog aan
toevoegen dat wat mij betreft dit natuurlijk alleen maar
op geheel vrijwillige basis kan en zal moeten gebeuren.
De heer Van Bommel (SP): Ik juich het toe dat de
vrijwilligheid door u nu wordt benadrukt. In het
algemeen overleg over dit onderwerp werd door de PVV
namelijk nog iets gesuggereerd over gedwongen vertrek
uit de Gazastrook, grootschalige deportatie. Ik heb toen
het woord genocide gebruikt. U vond namelijk dat de
gehele bevolking gestraft moest worden voor het feit dat

16 april 2009
TK 78

78-6099

De Roon
ze Hamas in democratische verkiezingen aan de macht
had gebracht. Ik ben blij dat u die vooruitgang in het
denken gemaakt heeft en dat u nu vrijwillig vertrek
suggereert. Kunt u overigens aangeven waarom u in een
keer de stap hebt gemaakt van gedwongen vertrek naar
vrijwillig vertrek?
De heer De Roon (PVV): Dit is een volstrekt onjuiste
weergave van het PVV-standpunt en ook van wat ikzelf
over dit onderwerp heb gezegd. In een eerder algemeen
overleg dit jaar over deze materie heb ik dit ook al
voorgesteld en ook toen heb ik erbij gezegd dat het
alleen maar op vrijwillige basis zou moeten gebeuren.
Volgens mij heb ik dat in het afgelopen algemeen
overleg ook gezegd. Ik heb in ieder geval niet gezegd dat
het gedwongen zou moeten gebeuren. Kortom, de
PVV-lijn was en is nog steeds dat dit natuurlijk alleen
maar kan gebeuren op basis van vrijwilligheid. Het gaat
dus om mensen in de Gazastrook die zelf aangeven dat
ze liever naar Jordanië willen dan dat ze nog langer
onder dat Hamasbewind moeten zuchten.
De heer Van Bommel (SP): Dit is toch in strijd met de
feiten. U heeft in het algemeen overleg gesproken over
het straffen van de gehele bevolking van Gaza omdat zij
Hamas aan de macht had gebracht. Ik heb u toen
voorgehouden dat als u dat wilt, Nederland het
lidmaatschap van de Conventie van Genève moet
opzeggen, omdat het collectief straffen van een volk
volgens internationaal recht gewoon verboden is. Daar
heeft u toen geen antwoord op gegeven. Ik begrijp dat u
er nu ook liever van wegblijft. U heeft toen in ieder geval
gesuggereerd dat de gehele bevolking van Gaza moet
worden gestraft vanwege het feit dat zij in democratische
verkiezingen Hamas aan de macht gebracht heeft. Als u
dit standpunt nu verlaat, ben ik daar alleen maar blij
mee, maar u had eerder dat standpunt wel.
De heer De Roon (PVV): Wat de heer Van Bommel hier
nu allemaal zegt, is echt een verdichting van de waarheid
van hoe het gelopen is in het algemeen overleg. Het
punt van de genocide dat de heer Van Bommel inderdaad in het algemeen overleg heeft aangekaart, had
betrekking op een heel ander onderwerp, namelijk dat ik
had betoogd dat wij eens moeten ophouden met dat
infuus van de internationale gemeenschap dat ertoe
strekt dat het Hamasbewind alleen maar langer in stand
blijft. Dat heb ik gezegd. Ik heb er toen aan toegevoegd
niet meer te willen dat daar Nederlands belastinggeld
naartoe gaat. Ik heb op geen enkel moment gezegd: laten
wij gedwongen deportatie van de bevolking van de
Gazastrook bevorderen.
De voorzitter: Ik zie dat u er allemaal zin in hebt, maar
het is wel een VAO.
De heer Boekestijn (VVD): Ik heb een korte vraag aan de
heer De Roon over zijn tweede motie. Ik weet dat de
macht en de invloed van de PVV groot zijn, maar hierbij
gaat het toch uiteindelijk om de soevereine staat
Jordanië. Jordanië kan natuurlijk zelf besluiten wie het
toelaat of niet.
De heer De Roon (PVV): Ja, dat moeten wij natuurlijk
onder ogen zien en erkennen, maar dat neemt allemaal
niet weg dat wij wel aan onze regering kunnen vragen

Tweede Kamer

Midden-Oosten

om zich op diplomatiek vlak voor dit idee in te spannen
en in te zetten zodat misschien ook Jordanië wat
toeschietelijker wordt op dit punt.
De heer Van Dam (PvdA): Ik heb een vraag over de
eerste motie van de heer De Roon, waarin hij de regering
verzoekt te bevorderen dat Hamas uit alle internationale
overlegvormen en fora wordt geweerd. Moet ik die motie
zo lezen dat hij de regering verzoekt te zorgen dat er op
geen enkele manier, door wie dan ook, met Hamas
gesproken wordt? Dus ook niet bij de indirecte vredesonderhandelingen zoals die door bemiddeling van Egypte
hebben plaatsgevonden? Dat moet dan ook allemaal
ophouden?
De heer De Roon (PVV): De motie richt zich natuurlijk
alleen maar op die situaties, waarvan wij redelijkerwijs
kunnen verwachten dat onze regering er een zinvolle
invloed op kan uitoefenen. Het heeft geen zin om aan de
bel te trekken over een onderwerp waarop men totaal
geen invloed kan uitoefenen.
De heer Van Dam (PvdA): Het gaat dus niet om álle
internationale overlegvormen?
De heer De Roon (PVV): De motie vraagt om dat zo veel
mogelijk te bevorderen en daar waar dit ophoudt,
moeten geen zinloze pogingen worden gedaan.
©
De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. Wij hebben
onlangs uitvoerig overleg gehad over de situatie in het
Midden-Oosten en ik wil op drie punten terugkomen. In
de eerste plaats wil ik samen met collega Haverkamp een
motie indienen die ziet op intensivering van de relatie
tussen de Europese Unie en Israël. Die motie luidt als
volgt.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de EU en Israël hun besprekingen over
de verdieping van de betrekkingen van Israël met de EU
tijdelijk hebben opgeschort;
overwegende dat juist een hervatting van deze besprekingen kan leiden tot succesvolle vertrouwenwekkende
maatregelen en kan bijdragen aan de versterking van het
vredesproces;
verzoekt de regering om zich op Europees niveau in te
spannen voor een spoedige heropening van de
besprekingen met Israël over de intensivering van de
relatie tussen de EU en Israël mede met het oog op het
hervatten van de vredesbesprekingen tussen Israël en de
Palestijnse Autoriteit en om de Kamer daarover nader te
informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden

16 april 2009
TK 78

78-6100

Van der Staaij
Van der Staaij en Haverkamp. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 293 (23432).

aanzien van het vredesproces met daarin opgenomen
concrete benchmarks,
en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Van der Staaij (SGP): Voorzitter. In de tweede
plaats heb ik in het overleg aandacht gevraagd voor de
VN-conferentie tegen racisme in Genève. Daarover zijn
vanuit de Kamer al meerder keren vragen gesteld. De
minister heeft tot mijn vreugde duidelijke piketpalen
geslagen en gezegd dat als het dreigt te ontaarden in
een antisemitisch gebeuren, Nederland niet zal nalaten
de conferentie te boycotten. Die reactie delen wij van
harte. Inmiddels komt die conferentie eraan; ik meen dat
die begin volgende week zal worden gehouden. Hoe
staan de zaken nu? Wat is de conclusie van de minister?
In de derde plaats zijn er geluiden dat er sprake is van
erosie in de standvastigheid binnen de Europese Unie
om Hamas te binden aan de kwartetvoorwaarden.
Onlangs sprak de Britse minister van buitenlandse zaken
over een dialoog met Hamas zonder die voorwaarden te
noemen. Mag ik aannemen dat de minister geen
duimbreed zal wijken en ook andere landen binnen de
Europese Unie zal blijven aanspreken dat van Hamas
volledige en expliciete aanvaarding van de kwartetvoorwaarden wordt verlangd?
©
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter. Ik heb allereerst
een vraag aan de minister over een gebeurtenis die heeft
plaatsgevonden nadat wij het AO hebben gevoerd.
Gisteren verscheen in de media het bericht dat Israël
weigert om mee te werken aan het onderzoek onder
leiding van de heer Goldstone. Dat onderzoek wordt
gedaan op verzoek van de Mensenrechtenraad van de
VN. Ik hoor hier graag een reactie op van de minister.
Mag ik ervan uitgaan dat hij zijn ongenoegen over die
Israëlische opvatting zal overbrengen aan Israël en er bij
hem op zal aandringen om mee te werken aan dit
onafhankelijke onderzoek dat zal worden geleid door
nota bene iemand die buiten elke verdenking van
partijdigheid staat?
Naar aanleiding van de bespreking in het AO wil ik
een drietal moties indienen. De eerste gaat over de
uitbreiding van de relatie tussen de EU en Israël.

De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Dam. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 294 (23432).
De heer Van Bommel (SP): Dit punt is in het algemeen
overleg aan de orde geweest. Ik heb de vraag toen ook
zo gesteld. In de motie staat ″uitbreiding van de
nederzettingen″. Daarmee bedoelt de heer Van Dam
letterlijk wat er staat: ″uitbreiding van de nederzettingen″.
Hij heeft het dus niet over de zogenaamde illegale
outposts bij de nederzettingen, maar sec over uitbreiding
van de nederzettingen.
De heer Van Dam (PvdA): Er is een verschil. Uitbreiding
van nederzettingen is regeringsbeleid van Israël. Illegale
outposts zijn, als wij het zo mogen noemen, particuliere
initiatieven. De naam zegt al dat zelfs de Israëlische
regering die illegaal vindt. Dat betekent niet dat zij daar
iets tegen doet, maar zij worden zelfs door de Israëlische
regering als illegaal gezien. Op basis van het internationale recht zijn beide natuurlijk illegaal. Alle nederzettingen zijn illegaal, ook de reeds bestaande nederzettingen,
maar het uitbreiden daarvan moet in ieder geval worden
stopgezet. Dan kan als resultaat van vredesonderhandelingen geregeld worden dat ook de bestaande nederzettingen zo veel mogelijk verdwijnen.
De tweede motie gaat over de voortgang van het
vredesproces en het al dan niet verbinden van consequenties aan bewuste obstructie daarvan, zoals in het AO
uitgebreid bediscussieerd.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Israëlische regering gesuggereerd
heeft, de afspraken van Annapolis niet te zullen
respecteren;

Motie
overwegende dat Hamas eveneens uitspraken heeft
gedaan waaruit blijkt dat men eerdere vredesakkoorden
niet wil respecteren;

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de Kamer eerder heeft uitgesproken
dat de uitbreiding van de relaties tussen de EU en Israël
op het spel komt te staan indien Israël doorgaat met de
uitbreiding van nederzettingen;
overwegende dat de nieuwe Israëlische regering
wisselende uitspraken heeft gedaan over inzet voor het
vredesproces;
spreekt uit dat hervatting van besprekingen over de
uitbreiding van de relatie tussen de EU en Israël, naast
stopzetting van de uitbreiding van nederzettingen,
gekoppeld moet zijn aan een concrete agenda ten

Tweede Kamer

Midden-Oosten

spreekt uit dat obstructie van het vredesproces door één
van de betrokken partijen niet acceptabel is;
verzoekt de regering, in EU-verband te pleiten voor
concrete afspraken met zowel de Israëlische regering als
de Palestijnse regering over voortgang van het vredesproces en voor consequenties die verbonden dienen te
worden aan het niet naleven van deze afspraken of aan
bewuste obstructie van het vredesproces,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid

16 april 2009
TK 78

78-6101

Van Dam
Van Dam. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 295 (23432).
De heer Van Dam (PvdA): Mijn laatste motie richt zich
niet tot de regering, maar tot mijn collega’s in deze
Kamer. Die motie gaat over de wenselijkheid van een
advies van de Adviesraad Internationale Vraagstukken.
De motie behoeft geen reactie van de regering, maar het
gaat te ver om alle collega’s daarop te laten reageren.
Wij zullen de uitkomst dus wel zien bij de stemmingen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het internationaal recht rechten en
plichten kent voor zowel een bezettende macht als een
volk waarvan het land bezet is;
overwegende dat in discussies over het IsraëlischPalestijns conflict herhaaldelijk onduidelijkheid rijst over
de van toepassing zijnde bepalingen in het internationaal
recht en de mate waarin die door verschillende partijen
worden nageleefd;
van mening zijnde dat een advies van de Adviesraad
Internationale Vraagstukken over de internationaalrechtelijke context van het Israëlisch-Palestijns conflict
wenselijk zou zijn;
verzoekt het Presidium van de Kamer, een advies aan de
AIV te vragen over de internationaalrechtelijke bepalingen die van toepassing zijn op het Israëlisch-Palestijns
conflict, de mate waarin de verschillende partijen in dit
conflict die bepalingen naleven en het instrumentarium
dat de Nederlandse regering zou kunnen inzetten om
naleving te realiseren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Van Dam. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 296 (23432).
©
De heer Haverkamp (CDA): Voorzitter. Het algemeen
overleg over het Midden-Oosten is wat mijn fractie
betreft goed verlopen. Ik sluit mij aan bij de vragen van
collega Van der Staaij over ″Durban″. Wij gaan er nog
steeds van uit dat het toen verkondigde standpunt
navolging heeft gevonden binnen de EU.
Het beeld ontstond dat de heer Van Dam al van
mening was dat de Israëlische regering afstand heeft
genomen van de afspraken van Annapolis. Dat is nu
veranderd in een suggestie. Dat laat nog ruimte voor
interpretatie. Dat vinden wij sowieso winst.
Met collega Van der Staaij heb ik een motie ingediend.
Daar zal ik omwille van de tijd verder niet op ingaan.

Haverkamp daar niet op ingaan, maar ik wil daar toch
een vraag over stellen. Van de heer Van der Staaij
verbaasde die motie mij niet, maar van de heer
Haverkamp wel. Ik neem immers aan dat de heer
Haverkamp nog steeds achter zijn uitspraken van 12 en
13 november over de intensivering van de relatie tussen
de EU en Israël staat.
De heer Haverkamp (CDA): Sterker nog: ik sta ook
achter de motie die door mijn vroegere collega Van
Gennip samen met u is ingediend. Ik vond de tekst
daarvan heel mooi: ″overwegende dat de intensivering
van de relaties tussen Israël en de EU een uitgelezen
mogelijkheid biedt om de mensenrechten, de burgerrechten en de voortgang van het vredesproces te agenderen″.
Mooier dan dat kan het niet. Laten wij dat nu ook
inzetten. Omdat er enige onduidelijkheid was ontstaan,
vond ik het goed dat collega Van der Staaij het voortouw
nam om in een motie te zeggen: laten wij daarmee
verder gaan.
De heer Van Dam (PvdA): Die motie is heel mooi, maar
de uitspraken van de heer Haverkamp op 12 en
13 november jongstleden gingen echt nog een stapje
verder. Toen vroeg ik hem of hij het met mij eens was
dat een intensivering van de relatie op het spel kwam te
staan als Israël gewoon zou doorgaan met het uitbreiden
van nederzettingen. Zijn antwoord daarop was: ja, die
analyse deel ik met de heer Van Dam. Ofwel, als Israël
gewoon doorgaat met het uitbreiden van nederzettingen,
komt er geen intensivering van de relatie.
De voorzitter: Mijnheer Van Dam, een beetje korter
alstublieft.
De heer Van Dam (PvdA): Israël gaat gewoon door met
het uitbreiden van nederzettingen en nu zegt de heer
Haverkamp dat de gesprekken toch moeten worden
hervat. Dat rijmt toch niet met elkaar?
De heer Haverkamp (CDA): Ik wil een motie indienen
over de voorwaarden waaronder wij vinden dat de
besprekingen moeten gaan plaatsvinden. Daarin is dat
duidelijk gezegd. Wij hebben in het debat echt gewisseld
dat wij steeds oproepen aan de regering hebben gedaan
in verband met de discussie over de nederzettingen. Wij
vinden nog steeds dat Israël zich binnen dat kader aan
de afspraken houdt.
De voorzitter: Dan lijkt het mij een goed idee dat wij nu
eerst naar uw motie luisteren. Dan kunt u eventueel
daarna nog wat vragen.
De heer Haverkamp (CDA): Dan zal ik mijn motie
voorlezen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het Midden-Oosten Vredesproces moet
leiden tot een duurzame oplossing van het Israëlisch-

De heer Van Dam (PvdA): Misschien wil de heer

Tweede Kamer

Midden-Oosten

16 april 2009
TK 78

78-6102

Haverkamp
Palestijns conflict die het Palestijnen en Israëliërs
mogelijk maakt, in vrede naast elkaar te leven;
overwegende dat deze duurzame oplossing het meest
gediend is met de tweestatenoplossing waar de
Palestijnse Autoriteit en Israël met steun van de
internationale gemeenschap de laatste jaren naartoe
gewerkt hebben;
overwegende dat het daarom van belang is dat alle
partijen zich in het MOVP blijven inzetten voor de
tweestatenoplossing;
overwegende dat de randvoorwaarden voor het succes
van de tweestatenoplossing worden gevormd door
wederzijdse erkenning van bestaansrecht en afzwering
van terreur of geweld als legitiem middel in politieke
strijd;
spreekt als haar oordeel uit dat Israël en de Palestijnse
Autoriteit het vredesproces zouden moeten voortzetten
op basis van de tot dusverre aanvaarde overeenkomsten
en beginselen, waaronder met name de Kwartetbeginselen, het Arabische Vredesinitiatief, het Annapolisproces en de Routekaart;
verzoekt de regering, bij Israël, de Palestijnse Autoriteit,
de Palestijnse eenheidsregering zodra deze is gevormd,
alsmede bij de EU-partners en anderen met nadruk te
blijven aandringen op respectering van deze, voor alle
partijen gelijke uitgangspunten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Haverkamp. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 297 (23432).
Mevrouw Peters (GroenLinks): In deze laatste motie van
de heer Haverkamp lees ik geen voorwaarden in verband
met het onderwerp waarover de heer Van Dam net met
de heer Haverkamp van gedachten wisselde, namelijk of
je voorwaarden moet stellen aan het heropenen van de
gesprekken over het intensiveren van het
EU-associatieakkoord. De motie van de heer Van der
Staaij, die de heer Haverkamp mede heeft ondertekend,
roept daartoe onvoorwaardelijk op. Nu is dit een bekend
regeringsstandpunt van voor de Gaza-oorlog en van voor
de nieuwe Israëlische regering. Betekent dit dat die
ontwikkelingen voor de heer Haverkamp helemaal niets
uitmaken, daar hij weer oproept tot heropenen van de
gesprekken over intensivering?
De heer Haverkamp (CDA): Wij hebben hierbij tijdens
het algemeen overleg uitgebreid stilgestaan. Wij hebben
geconstateerd dat dit geen uitlatingen waren van de
regering, dat de regering ook de afspraken uit het
verleden respecteert en dat dit een individueel lid van
deze regering was. Dus wat dat betreft maakt dit niets
uit. De huidige regering accepteert nog steeds de
afspraken die er lagen. In het kader van het Gazaconflict
hebben wij hierover ook uitgebreid gediscussieerd. Toen
heb ik samen met de heer Van Dam een motie ingediend
die ook op de steun van mevrouw Peters kon rekenen.
Daarin stond dat dingen zullen moeten worden onder-

Tweede Kamer

Midden-Oosten

zocht in de gevallen waarin twijfel bestaat over een
aantal zaken. Wij hebben alleen niet de conclusie
gedeeld die een aantal fracties wel had getrokken,
namelijk dat sprake was van mensenrechtenschendingen.
De voorzitter: Nog een korte opmerking van mevrouw
Peters en dan nog een korte opmerking van de heer Van
Dam.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Zou het dan niet veel
mooier zijn om met deze motie van de heer Van der
Staaij te wachten totdat men op zijn minst over
uitkomsten beschikt van die internationale onderzoeken
naar schendingen van het oorlogsrecht?
De heer Haverkamp (CDA): Wij hebben met elkaar
geconstateerd dat juist die intensivering van de dialoog
een belangrijk aangrijpingspunt is. Dat was ook duidelijk
de constatering van mijn vroegere collega Van Gennip
samen met de heer Van Dam. Wij hebben tijdens het
debat ook gesproken met de minister. De minister heeft
gezegd dat hij zich ook zorgen maakt over alle
hulpverleningsprojecten die op dit moment in de
Gazastrook niet tot een goed einde komen. Maar het is
toevallig het Nederlandse project – het is eigenlijk niet
toevallig – het is gewoon het Nederlandse project dat
wel succesvol is omdat wij een open dialoog voeren met
de Israëlische regering. Dat was voor ons de reden om te
zeggen dat het goed was die intensivering nu in te gaan
als ondersteuning van het vredesproces.
De heer Van Dam (PvdA): Ik was al iets meer gerustgesteld omdat de heer Haverkamp toch geen afstand nam
van zijn eerdere uitspraken dat het stopzetten van de
uitbreiding van de nederzettingen voorwaarde is voor
intensivering van de relaties tussen de EU en Israël. Over
deze motie zei hij dat ze ook voorwaarden inhoudt voor
de gesprekken in het kader van de intensivering.
Betekent dit dat acceptatie van het Arabisch vredesinitiatief, Annapolis, Kwartetbeginselen en eerdere vredesakkoorden, de Routekaart, ook weer voorwaarde is voor
intensivering van de relatie tussen de EU en Israël? Heb
ik dat zo goed gehoord?
De heer Haverkamp (CDA): Wij hebben duidelijk
aangegeven dat wij van mening zijn dat alle gesprekspartners die uitgangspunten moeten respecteren. Ik heb
dit ook in het interruptiedebat gezegd. Dit moet ook het
uitgangspunt zijn van de nieuwe regering, ongeacht wat
de minister van Buitenlandse Zaken van de Israëlische
regering als zijn mening heeft gegeven. Daarnaast krijg
je natuurlijk de verdieping in het associatieakkoord. Wij
zijn van mening dat Israël een positieve inbreng moet
leveren in het vredesproces.
De heer De Roon (PVV): Bij mijn weten ontbreekt onder
Annapolis een Israëlische handtekening. Op grond
waarvan komt de heer Haverkamp tot de conclusie dat
Israël zich ook daaraan moet houden?
De heer Haverkamp (CDA): Naar mijn waarneming
hebben voorgaande regeringen van Israël zich hier
duidelijk aan gecommitteerd.

16 april 2009
TK 78

78-6103

eigen motie, dat wil zeggen de motie waarvan u de
eerste ondertekenaar bent.
©

De heer Voordewind (ChristenUnie)
© M. Sablerolle – Gouda

©
De heer Voordewind (ChristenUnie): Mevrouw de
voorzitter. Aangezien de Durban II-conferentie aanstaande maandag begint en wij niet zo zeer ongerust zijn
over de positie van de minister, maar toch graag
duidelijkheid verkrijgen, heb ik de volgende motie
voorbereid om vast te stellen welke inzet de minister
uiteindelijk zal kiezen nu een slotverklaring van die
conferentie op stapel staat.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de regering verschillende keren heeft
verklaard dat Nederland geen slotdocumenttekst
accepteert die religie boven individu stelt, niet discriminatie op seksuele geaardheid veroordeelt, antisemitisme
toestaat of Israël alleen ter verantwoording roept;
constaterende dat de oorspronkelijke conceptslotdocumenttekst inmiddels gewijzigd is, maar dat deze nog
steeds elementen bevat die onacceptabel zijn, waaronder
een verwijzing naar de Durban Declaration Program of
Action (DDPA) uit 2001;
verzoekt de regering met klem, de eigen rode lijnen als
uiterste markering aan te houden en te handhaven en
indien daarvan wordt afgeweken van deelname aan de
Durban Review Conferentie af te zien,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Voordewind. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 298 (23432).
Wij wachten tot de minister beschikt over de teksten
van de moties en ik sta alleen interrupties toe op uw

Tweede Kamer

Midden-Oosten

Minister Verhagen: Mevrouw de voorzitter. Ik dank de
leden van de Kamer voor hun nadere reactie op basis
van hetgeen eerder is gewisseld tijdens het algemeen
overleg. Ik zal mij beperken tot een reactie op de moties
als zodanig.
Ik begin met de moties op stuk nrs. 289 en 290 van de
heer Van Bommel en mevrouw Peters over het
associatieakkoord en de intensivering. Het beleid van
Nederland en de Europese Unie ten aanzien van het
Midden-Oostenvredesproces en de Gazacrisis is erop
gericht om op een constructieve manier bij te dragen aan
de oplossing van het Palestijns-Israëlische conflict. De
oplossing moet wat ons betreft worden gevonden langs
diplomatieke wegen. Zoals ik eerder heb gezegd, werkt
het dreigen met sancties naar het Nederlandse oordeel
contraproductief. De regering meent juist dat de
intensivering van de relatie met Israël de rol van de
Europese Unie in het vredesproces in het Midden-Oosten
zal versterken. Vooral de intensivering van de politieke
dialoog, waartoe de Associatieraad heeft besloten in juni
2008, is nu zeer opportuun om Israël te wijzen op zijn
internationaalrechtelijke verplichtingen.
Eventuele sancties, die nota bene slechts één partij in
het conflict treffen en dus volstrekt voorbijgaan aan het
feit dat er bijvoorbeeld raketaanvallen en zelfmoordaanslagen hebben plaatsgevonden, hebben slechts tot
gevolg dat de Europese Unie zich als gesprekspartner
van Israël diskwalificeert. Daardoor worden de rol die de
Europese Unie kan spelen en de positieve invloed die zij
kan uitoefenen ernstig beperkt, en dus ook de mogelijkheden om het Israëlische beleid ten goede te keren. Dit
zou de Europese Unie des te meer aan te rekenen zijn,
waar het nog onbekend is wat exact de lijnen zullen zijn
van het Midden-Oostenvredesprocesbeleid van de
nieuwe Israëlische regering. Premier Netanyahu heeft
aangekondigd dat hij een review zal houden, op basis
waarvan hij tot uitspraken zal komen. Evenmin is bekend
wat de resultaten zullen zijn van de Palestijnse
eenwordingsgesprekken. De uitkomsten daarvan zullen
ook van invloed zijn op het Israëlische beleid. Dat is
evident. Derhalve moet ik de aanname van de motie op
stuk nr. 289 ontraden. Ik deel niet de aanname dat Israël
zich in het algemeen niet houdt aan de voorwaarden
inzake mensenrechten. Opzegging zal ook niet bijdragen
aan meer inspanningen van Israël om zich daar wel aan
te houden.
De aanname van de motie op stuk nr. 290 ontraad ik
ook, want ik ben het oneens met de overweging dat
Israël zich niet aan de algemene voorwaarden met
betrekking tot mensenrechten houdt. Opschorting is
overigens niet besloten, zoals wordt gesuggereerd in
deze tekst. Het is een tijdelijke onderbreking wegens
capaciteitsproblemen, zoals zowel door de Europese
Unie als door Israël is gesuggereerd. De regering is er
juist voor om de onderhandelingen wel te hervatten
zodra dat mogelijk is, want dat zal het doel – ik denk dat
wij het eens zijn over het doel, namelijk vrede en een
mensenrechtendialoog – dichterbij brengen.
De heer Van Bommel (SP): De minister betrekt eigenlijk
een principiële stelling, namelijk dat in dit conflict

16 april 2009
TK 78

78-6104

Verhagen
sancties contraproductief werken. Het staat ook in de
brief dat de Nederlandse regering dit niet constructief
vindt en dat het contraproductief zou kunnen werken.
Wat betekent voor de Nederlandse regering dan nog
artikel 2 van het Associatieverdrag? Daarin wordt
gesproken over mensenrechten. Wanneer mensenrechtenschendingen aan de orde zijn of in het gedrang
komen, dient krachtens die paragraaf de Associatieraad
bijeen te worden geroepen om de mensenrechtenschendingen te bespreken. Als de Nederlandse regering
dat per definitie contraproductief vindt, is artikel 2 van
het Associatieverdrag, dat handelt over mensenrechten,
hiermee tot een dode letter verklaard.
Minister Verhagen: Om te beginnen luistert de heer Van
Bommel niet goed naar wat ik zeg. Ik zeg dat wij juist
met het oprichten van een mensenrechtensubcomité, iets
wat op Nederlands verzoek bij de intensivering van de
betrekkingen van de EU met Israël is betrokken, de
noodzaak tot respect voor mensenrechten aan de orde
stellen. Wij zullen Israël dus ook aanspreken indien wij
van mening zijn dat sprake is van schending van
mensenrechten. De discussie met Israël zal ook worden
voortgezet in het kader van het associatieakkoord. Die
vindt regulier plaats, ook binnenkort. In dat kader zullen
wij ook spreken over het naleven van de eerder
overeengekomen standpunten met betrekking tot het
vredesproces, de nederzettingen en respect voor
mensenrechten. Al die elementen zullen aan de orde
komen. Ik heb er eerder met de Kamer van gedachten
over gewisseld dat juist het feit dat wij hechten aan
mensenrechten en aan een volwaardige dialoog met
Israël op het punt van de mensenrechten, een van de
redenen is waarom wij hechten aan de oprichting van
een mensenrechtencommissie, zoals voorzien bij de
intensivering van de betrekkingen.
De heer Van Bommel (SP): De minister gaat langs mijn
punt. Mijn punt is nu juist dat in het Associatieverdrag
de mogelijkheid is gecreëerd om te komen tot opschorting van dat verdrag. Het verdrag geeft handelsvoordelen
aan Israël. Je zou het inderdaad moeten opvatten als een
sanctie wanneer die worden opgeschort. De Nederlandse
regering betrekt hier de stelling dat dit nooit aan de orde
kan zijn. Daartegen verzet ik mij. Het instrument van
sancties, van opschorting van het Associatieverdrag
moet gewoon boven de markt blijven hangen. Ik begrijp
dat wij van mening verschillen over de vraag of dat nu
moet gebeuren of niet, maar u zegt: het is contraproductief, dat moeten wij nooit doen. Daar verzet ik mij tegen.
Minister Verhagen: Voorzitter. Ten eerste heeft ook de
heer Van Bommel mij die woorden niet horen zeggen.
Anders weet ik niet waar hij naar geluisterd heeft, maar
in ieder geval niet naar wat ik net gezegd heb. Ik heb
gezegd dat ik de opschorting op dit moment contraproductief vind en dat ik derhalve geen voorstander ben van
opschorting. Daarover verschillen wij van mening, maar
het is feitelijk wel zo.
De heer Van Bommel (SP): De minister heeft niet
gezegd: ″op dit moment″. Dat zegt hij nu, en ik ben daar
blij mee, want dan zit er dus schot in het standpunt van
de Nederlandse regering. De minister zegt nu: ″ik vind

Tweede Kamer

Midden-Oosten

opschorting op dit moment contraproductief″. Dat is
winst.
Minister Verhagen: Ik vind opschorting en het überhaupt
daarnaar vragen op dit moment contraproductief.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter ...
De voorzitter: Mevrouw Peters, ik had echt duidelijk
gezegd: de eerste ondertekenaar van de motie. Als u één
vraag stelt, ga ik akkoord.
Mevrouw Peters (GroenLinks): Voorzitter. Dat had ik niet
begrepen, anders was ik hier niet gaan staan. Dank voor
de gelegenheid. Mijn ene vraag luidt als volgt. Sancties
zet je niet snel in. Het is een uiterst middel waar je
spaarzaam mee omgaat. Ik wil de minister graag goed
begrijpen. Wanneer worden er in het beleid van deze
minister wel sancties ingezet?
Minister Verhagen: Als ik ervan overtuigd ben dat het
een bijdrage kan leveren aan het beter respecteren van
mensenrechten, of als ik door middel van het niet
hanteren van die sanctie zelf bijdraag aan het schenden
van mensenrechten.
Voorzitter. De heer De Roon heeft twee moties
ingediend. Ik begin met de motie op stuk nr. 291, die
Hamas als gewelddadige organisatie kwalificeert. Het lijkt
mij vrij evident dat Hamas een gewelddadige organisatie
is. Hamas staat niet voor niets op de Europese lijst van
terroristische organisaties. Het kan niet anders of dit
soort organisaties moet aangesproken worden op de
noodzaak om af te zien van geweld en om hun terroristische doeleinden niet langer na te streven. Zolang zij
daarvan niet afzien, zijn zij voor mij geen gesprekspartner. Een duidelijk teken is ook het feit dat Nederland de
leden van deze organisatie steeds visa geweigerd heeft,
zodat zij Nederland niet konden bezoeken.
Ik heb in mijn gesprekken en in de onderhandelingen
die wij voeren en waarvan wij wensen dat Israël ze voert,
te maken met de Palestijnse Autoriteit. Als een organisatie als Hamas daarvan deel gaat uitmaken, dan maak ik
een scheiding – dat heb ik ook tijdens het AO gezegd –
tussen Hamas als organisatie en de Palestijnse eenheidsregering. Ik zal Hamas blijven aanspreken op het
afzweren van geweld, op erkenning van het bestaansrecht van Israël en op de noodzaak om op basis van
vredesonderhandelingen te komen tot een tweestatenoplossing. Ik verwerp ieder middel als het zich via
geweld uit. Wij zullen met de Palestijnse Autoriteit zaken
blijven doen en niet met Hamas, zolang Hamas het
geweld niet afzweert.
Overigens zien Arabische landen dat ook. Zij stellen in
de discussies met de Palestijnse Autoriteit eveneens dat
de Palestijnse Autoriteit het hele Palestijnse volk
vertegenwoordigt. Met andere woorden: ik ben het op
zich eens met de heer De Roon dat Hamas uit die
overlegfora moet worden geweerd, zolang Hamas het
geweld niet afzweert en zolang Hamas niet afwijkt van
het pad van terrorisme. In die zin heb ik geen behoefte
aan deze motie. Het is reeds mijn lijn. Ik laat het oordeel
aan de Kamer over, maar ik ben het ermee eens dat er
geen plaats is aan de onderhandelingstafel voor
terroristische organisaties.
Met betrekking tot de motie-De Roon op stuk nr. 292
heb ik op zich nooit moeite of problemen met het helpen

16 april 2009
TK 78

78-6105

Verhagen
van inwoners van Gaza die het Hamasbewind willen
ontvluchten en derhalve uit de Gazastrook willen
vertrekken. Waar ik wel moeite mee heb, is de kwalificatie ″de Palestijnse staat Jordanië″. Jordanië is niet de
Palestijnse staat. Wij erkennen de Palestijnse Autoriteit
en gaan ons dus niet richten op overdracht van
Palestijnen naar Jordanië. Juist als wij willen komen tot
een tweestatenoplossing en ervan uitgaan dat de
Palestijnse gebieden die levensvatbare Palestijnse staat
gaan vormen, zou dit contraproductief zijn. Wij zijn best
bereid om mensen een helpende hand toe te steken
indien zij vrijwillig de Gazastrook willen verlaten om
daarmee het Hamas-bewind, het verderfelijke Hamasbewind, te ontvluchten. Deze motie gaat echter verder
dan dat, derhalve ontraad ik deze.
Ik kom nu op de motie-Van der Staaij/Haverkamp op
nr. 293. Ik spaar de antwoorden op de vragen van de
heer Van der Staaij en de heer Haverkamp over Durban
op tot mijn reactie op de motie van de heer Voordewind
omdat die zich daar specifiek op richt. De regering
beschouwt de motie-Van der Staaij/Haverkamp als
ondersteuning van haar beleid. De Associatieraad heeft
in 2008 een aantal besluiten genomen. Een deel daarvan
kan zonder meer worden uitgevoerd, zoals de intensievere dialoog over buitenlandse politieke vraagstukken en
JBZ-samenwerking. Een ander deel vraagt technische
voorbereiding, zoals de integratie van Israël in delen van
de interne markt van de EU. Een derde deel vergt nadere
politieke besluitvorming door beide partijen, zoals de
oprichting van het subcomité mensenrechten. Als je dat
handen en voeten wilt geven, moet politieke besluitvorming plaatsvinden.
Wat mij betreft wordt dit hele pakket, zoals in de motie
wordt gevraagd, in de geest van het besluit van de
Associatieraad opgepakt en geïmplementeerd. Ik draag
dat ook in EU-verband uit. De temporisering die als
gevolg van de nasleep van de situatie in Gaza is
opgetreden, is daarbij te billijken omdat de prioriteiten
en ook de uitvoeringscapaciteit van Israël nu anders zijn
dan een jaar geleden. Zo hebben Israël en de Europese
Commissie dat tijdens de Gazacrisis afgesproken. In de
motie wordt gesproken van een tijdelijke opschorting.
Dat is feitelijk niet het geval. Er is feitelijk geen sprake
van een opschorting omdat er geen politiek besluit is
genomen over opschorting. Het zou naar mijn mening
beter zijn om te spreken van een tijdelijk uitstel in
verband met capaciteitsproblemen. Zodra Israël aangeeft
dat het verder wil en kan, moet de EU de draad ook weer
oppakken. Dat is niet alleen in het belang van Israël,
maar nadrukkelijk ook in ons belang. Het stilzetten van
dit proces zou bijvoorbeeld ook de oprichting van het
subcomité mensenrechten, waar Nederland zich hard
voor heeft gemaakt, vertragen. Daar ben ik geen
voorstander van. Ik beschouw de motie met de kanttekening van het opschorten als een ondersteuning van het
beleid. Als deze motie wordt aanvaard, zal ik langs die
lijnen met alle plezier voortgaan.
In de motie-Van Dam op nr. 294 wordt het tegenovergestelde gevraagd als in de voorgaande motie, althans er
wordt gevraagd om benchmarks te formuleren. Die zijn
er natuurlijk in de vorm van de stappen die in de
Routekaart zijn genoemd. Zij betreffen niet alleen de
nederzettingen, maar ook de ontmanteling van de
terroristische infrastructuur. Dat zijn de benchmarks die
in de Routekaart staan. Voor beide is er een duidelijk
benchmark. Deze worden gemonitord door het kwartet.

Tweede Kamer

Midden-Oosten

Het standpunt van de Nederlandse regering over de
nederzettingen en de noodzaak om te stoppen met
uitbreiding ervan is helder. Dat is ook conform de
Routekaart. Op dat punt zullen wij de Israëlische regering
aanspreken. Ik wacht verder de uitspraken van de
Israëlische regering af, want ik wil nu niet oordelen op
basis van oude uitspraken van individuele leden ervan
zoals die zijn geciteerd in het algemeen overleg.
Ik ben het eens met de heer Van Dam over de
wenselijkheid en de noodzakelijkheid van het stopzetten
van het bouwen van nieuwe nederzettingen. Daar zullen
wij ook de nieuwe Israëlische regering duidelijk op
aanspreken. Ik ben tegen het noemen van een agenda en
benchmarks omdat dit om een digitale benadering
vraagt. Zo’n benadering is volgens mij niet productief.
Wij worden daarmee meer een gevangene van teksten
dan dat wij kijken hoe wij een bijdrage kunnen leveren
aan het realiseren van een tweestatenoplossing zoals wij
die beiden voorstaan. Volgens mij is het niet effectief om
de intensivering op dit punt daar zo van te laten
afhangen. Ik beschouw deze motie als anders geduid dan
die van de leden Van der Staaij en Haverkamp. Vervolgens wil ik ingaan op de motie op stuk nr. 295 over de
Annapolis-afspraken. Vorige week heb ik tijdens het
algemeen overleg gezegd dat de regering van Israël niet
heeft gezegd dat zij zich niet zal houden aan het
Annapolis-proces. De heer Van Dam nuanceert dit nu
door te stellen dat het is gesuggereerd. Ik wacht op de
uitspraken van de Israëlische regering. De Nederlandse
regering is van mening dat de Israëlische regering zich
absoluut wel aan het Annapolis-proces moet houden.
Ik voel er niet voor om spelletjes te gaan spelen zoals
de heer De Roon, die zegt dat de bijeenkomst in
Annapolis geen formeel verdrag heeft opgeleverd dat
vervolgens geratificeerd is. Er was daar een duidelijke wil
waaraan de Israëlische regering, als vertegenwoordiger
van het Israëlische volk, zich heeft gecommitteerd. Dat
was een positieve stap. Men erkende daarmee een ander
leed te hebben aangedaan. Wij kunnen elkaar dan wel op
het al of niet ondertekenen gaan aanspreken, maar dit
was het enige dat eindelijk zou hebben kunnen leiden tot
een einde aan het bloedvergieten in het Midden-Oosten.
Het conflict dat daar heerst is niet alleen vreselijk voor de
Palestijnen en de Israëliërs, maar verziekt ook de
internationale verhoudingen en zelfs de situatie in ons
eigen land. Daaraan moet een einde komen. Alles wat
wij daaraan kunnen doen, zullen wij doen. Het mooie van
het Annapolis-proces was dat deze duidelijke wil ook
aanwezig was bij de premier van Israël en bij de
president van de Palestijnse Autoriteit. Deze weg moeten
wij stimuleren.
Hamas als zodanig is dus niet bij het vredesproces
betrokken. Hamas pleegt terreur. Wat Hamas doet, is
geen obstructie. Wat Hamas doet, is terreur. Het afvuren
van raketten is geen obstructie. Het afvuren van raketten
heeft letterlijk de potentie om een vredesakkoord op te
blazen. Dat kan alleen maar worden veroordeeld. Ik wil
het niet kwalificeren als een obstructie. Op dit punt is
enige nuancering dus nodig. Er bestaat ook een verschil
van mening. Net als de motie op stuk nr. 294 beoogt het
dictum van deze motie een koppeling. Zoals ik zo-even al
heb gezegd, acht ik dat geen productieve benadering.
Derhalve ontraad ik het aannemen van deze motie.
De heer Van Dam (PvdA): Beide moties gaan over de
vraag of de gepassioneerde en harde uitspraken die de

16 april 2009
TK 78

78-6106

Verhagen
minister doet, enige consequentie hebben op het
moment dat een van beide partijen zegt dat het hen
allemaal worst zal wezen wat er vanuit Europa wordt
geroepen en dat zij er niet aan zullen meewerken.
Minister Verhagen: In het diplomatieke taalgebruik zijn
andere woorden gebruikelijk. Naar ik aanneem, zal dus
geen van beide partijen dergelijke bewoording tegen mij
gebruiken. Ik zal overigens met dezelfde gepassioneerdheid de Palestijnse Autoriteit en de Israëlische regering
aanspreken. Bij de heer Van Dam wordt het middel
echter het doel. Hij is maar met één richting tevreden,
namelijk het niet doorvoeren van de intensivering van de
relatie, het treffen van sancties en het opzeggen van
associatieakkoorden. Ik wil een constructieve bijdrage
leveren aan de komst van een tweestatenoplossing, aan
een einde aan het bloedvergieten en aan vrede in het
Midden-Oosten. Ik wijs de middelen af die de heer Van
Dam voorstelt, omdat zij daaraan naar mijn mening geen
bijdrage leveren. Ik wijs ze niet af omdat ik ten principale
tegen de middelen ben, maar deze middelen dienen in
dit geval het doel niet.
De heer Van Dam (PvdA): Ik zie dat de constructieve
bijdragen die de Nederlandse ministers van Buitenlandse
Zaken de afgelopen 40 jaar hebben geleverd, enorm veel
resultaten hebben opgeleverd. Het punt is, dat wij al
jarenlang op deze manier te werk gaan. Op basis van
vrijblijvendheid worden voortdurend gepassioneerde
verhalen gehouden. Steeds wordt gezegd: het zou goed
zijn als u hieraan meewerkte. Wij zien dat van beide
kanten voortdurend obstructie wordt gepleegd. De vraag
is wat wij daaraan doen.
Minister Verhagen: Ik zeg nogmaals dat ik het een
gotspe vind om de raketaanvallen van Hamas af te doen
als obstructie. De heer Van Dam heeft het over obstructie
van beide zijden. Ik vind het een gotspe om raketaanvallen en zelfmoordaanslagen af te doen als
obstructie. Ik heb daarvoor maar één woord, namelijk
terreur.
De heer Van Dam (PvdA): Voorzitter, ik richt mij tot u. Ik
stel een vraag. De minister past elke keer dit soort trucjes
toe. Ik vind dit geen pas geven. Op zo’n manier behoort
een minister niet met de Kamer te debatteren. Hij legt de
Kamer woorden in de mond die de Kamer niet heeft
gebruikt en gaat daar vervolgens op in. Op die manier
creëert hij zijn eigen debat. Laat hem lekker op het
ministerie van Buitenlandse Zaken zo een debat voeren.
Minister Verhagen: Voorzitter, ik vind dit geen stijl.
De voorzitter: Laten wij dit van twee kanten niet zo
doen. Ik vind dat de minister moet reageren op wat een
woordvoerder zegt en niet op wat hij denkt dat de
woordvoerder zegt. Dat punt heeft de heer Van Dam
gemaakt. De minister vervolgt zijn betoog.
Minister Verhagen: Voorzitter, de heer Van Dam heeft
het letterlijk gehad over ″obstructie van beide partijen″.
Als hij dat niet meer weet, kan hij dat morgen nazien in
de Handelingen. Waar heeft 40 jaar Nederlands beleid
toe geleid? Het heeft er in ieder geval toe geleid dat
Israël niet is vernietigd. Het heeft voorkomen dat alle
Israëliërs de zee in zijn gedreven. Daartoe heeft het

Tweede Kamer

Midden-Oosten

Nederlandse beleid geleid! De houding van de huidige
Nederlandse regering heeft er ook toe geleid dat
Nederland als enige land erin is geslaagd om de grenzen
van Gaza te openen voor de export van bloemen en
agrarische producten, waardoor duizenden Palestijnen
een inkomen hebben. De heer Van Dam kan dit allemaal
afdoen als niet ter zake doend en als peanuts. De
regering doet dat niet.
De heer Van Dam (PvdA): Het heeft kennelijk niet veel
zin om vragen te stellen, want de minister heeft weer
zo’n bui waarin hij geen zin heeft om antwoord te geven.
Ik constateer dat ik geen antwoord op mijn vragen heb
gehad. Vandaag laat ik het maar bij deze constatering.
Minister Verhagen: Voorzitter, ik constateer dat de heer
Van Dam niet wenst te luisteren naar antwoorden die ik
hem geef. Het kan zijn dat het antwoord hem niet bevalt,
maar hij kan niet stellen dat ik hem geen antwoord geef.
De motie op stuk nr. 296 is aan het Presidium gericht.
Ik heb in het algemeen overleg gezegd dat ik geen
behoefte heb aan een adviesaanvraag over dit onderwerp. Uiteraard gaat de Kamer echter zelf over haar
adviesaanvragen. De regering zal zo’n advies niet vragen.
Ik kom op de motie op stuk nr. 297 van de heer
Haverkamp. In die motie worden alle elementen
genoemd die ook de regering van belang acht voor het
bereiken van een duurzame vrede en een tweestatenoplossing met veilige en erkende grenzen van Israël en
een levensvatbare Palestijnse staat. Dat zijn de Routekaart, de Kwartetbeginselen, het Arabische Vredesinitiatief en het Annapolis-vredesproces. In de Routekaart en
de Kwartetbeginselen worden concrete gedragingen
voorgeschreven aan Israël en de Palestijnen. Dat zijn de
noodzakelijke voorwaarden om te komen tot een
finalestatusakkoord. Daarbij hoort het afbreken van de
illegal outposts, het stopzetten van de uitbreiding van
nederzettingen, het ontmantelen van de terroristische
infrastructuur, het aanvaarden van eerder aangegane
verplichtingen, het afzweren van geweld en de erkenning
van het bestaansrecht van de staat Israël, om de
kernelementen nog maar eens te noemen. Zonder deze
is een doelgericht onderhandelingsproces niet goed
denkbaar. Het Arabische vredesinitiatief en het
Annapolis-proces scheppen naar mijn mening dus de
kaders voor de betrokkenheid van de internationale
gemeenschap en de Arabische wereld. Dit is een groot
winstpunt ten opzichte van het verleden. Zij dragen dan
ook bij aan de binding van de internationale gemeenschap aan dat gehoopte eindresultaat. Uiteraard zullen
Israël en de Palestijnen er zelf uit moeten komen, maar
zij moeten wel waar dat kan, worden geholpen bij de
besprekingen. Ook daarvoor biedt het Annapolis-proces
een duidelijke onderhandelingsstructuur. Het heeft in het
verleden, in het afgelopen jaar, namelijk geleid tot de
meest intensieve onderhandelingen ooit. Juist omdat de
Arabische wereld in het kader van het Arabische
vredesinitiatief duidelijk heeft gemaakt zich ook op die
basis te committeren aan het resultaat, krijg je een
andere dimensie, die juist de hoop biedt waarover wij
vorig jaar spraken.
De voorzitter: Wat is uw oordeel over de motie?
Minister Verhagen: Ik zie deze motie als ondersteuning

16 april 2009
TK 78

78-6107

Verhagen
van het beleid van de Nederlandse regering. Dat is, denk
ik, een helder oordeel.
Dan kom ik op de motie-Voordewind op stuk nr. 298.
Ook de heren Haverkamp en Van der Staaij hebben op
dit punt vragen gesteld. Dit is eigenlijk een volstrekt
overbodige motie. Ik kan ook zeggen dat zij ondersteuning is van het regeringsbeleid. Ik doe het gevraagde dus
absoluut al. Zoals ik de Kamer al eerder heb gemeld en
de motie ook stelt, hebben wij duidelijk een aantal rode
lijnen aangegeven die wat ons betreft niet mogen
worden overschreden. Op dat punt hebben wij ook deze
week nog zeer intensief onderhandeld met de Russische
voorzitter, die bezig is met een alternatief slotdocument.
Zelfs op dit moment vinden er nog besprekingen plaats.
Ik doe dus al het mogelijke om te zorgen dat er een
slotdocument komt dat recht doet aan onze uitgangspunten. Die uitgangspunten deel ik met u, mijnheer
Voordewind, ik deel ze met u, mijnheer Van der Staaij en
ik deel ze met u, mijnheer Haverkamp. Zolang ik nog een
mogelijkheid zie om een ontwerpslotdocument te krijgen
dat daar recht aan doet, blijven wij praten en onderhandelen. Ik geef u meteen toe, mijnheer Voordewind, dat de
rode lijnen rode lijnen zijn. Ik zie uw motie dan ook als
een steuntje in de rug voor de opstelling van de
Nederlandse regering, want ik sluit niet uit dat er niet
eenduidig door alle lidstaten wordt opgetreden met
betrekking tot de consequenties die aan die rode lijnen
en het overschrijden ervan moeten worden verbonden.
De heer Voordewind (ChristenUnie): Ik dank de minister
voor de inzet. Ik begrijp dat die tot het einde zo zal
doorgaan. Ik heb hier een laatste draft van 15 april.
Daarin staat gewoon een herbevestiging van het
statement van 2001. Ik neem aan dat dit ook een rode lijn
is voor de minister en dat als dit erin blijft staan, de
minister gewoon wegblijft, net zoals de Italianen, de
Canadezen, de Amerikanen en de Israëliërs.
Minister Verhagen: Ik ben in nauw overleg met een
aantal landen. Op dit punt hebben wij op basis van de
draft waaraan de heer Voordewind refereert, geconstateerd dat in plaats van de beoogde verbetering, waarover
wij in gesprek en in onderhandeling waren, er op tal van
punten sprake is van een verslechtering ten opzichte van
het eerdere ontwerpdocument van Russische, Egyptische
en Belgische zijde.
Tot slot ben ik de heer Van Dam nog een antwoord
schuldig inzake de commissie-Goldstone. Deze commissie is inderdaad gemandateerd door de VN-Mensenrechtenraad. De heer Van Dam wijst hier terecht op.
Gelet op de discussie die in de Mensenrechtenraad heeft
plaatsgevonden bij de instelling hiervan, kan ik de
Israëlische aarzeling begrijpen. Wij hebben ons toen
onthouden, juist omdat de resolutie, zoals veel van die
resoluties, eenzijdig is en zich focust op Israël. Wij
hebben echter wel gesteld dat wij van mening zijn dat
het juist positief zou zijn als hieraan werd meegewerkt,
dus los van het feit dat wij ons zelf onthouden hebben
van stemming over deze resolutie, met name omdat
Goldstone zelf aangegeven heeft dat hij zich ook wil
richten op Hamas. Wij waren daar overigens sceptisch
over, want Hamas werkt er niet aan mee. Gelet op het
grote respect dat wij hebben voor de heer Goldstone,
hopen wij en zullen wij erop aandringen dat Israël er wel

aan meewerkt, op dezelfde wijze waarop het meewerkt
aan de commissie-Martin van de VN.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Ik dank de minister voor de beantwoording. De stemmingen over de moties zullen aanstaande
dinsdag plaatsvinden.
Ik schors de vergadering tot 17.00 uur.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
Voorzitter: Gerkens
Aan de orde is de behandeling van:
- het verslag van een algemeen overleg met de
minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport over onder andere het convenant
antibioticaresistentie dierhouderij (29683, nr. 27).
De beraadslaging wordt geopend.
©
De heer Graus (PVV): Mevrouw de voorzitter. Ik begin
maar meteen met het voorlezen van mijn motie. Heel
veel mensen thuis zullen denken dat die motie gewoon
moet worden uitgevoerd. Het had eigenlijk al lang zo
moeten zijn, maar het is niet zo. Vandaar dat ik de
volgende motie indien.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering, preventief gebruik van antibiotica
zo veel mogelijk te beperken om resistentie bij mens en
dier te voorkomen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid
Graus. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan
voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 28 (29683).
De heer Graus (PVV): De beraadslaging omvat ook alle
adviezen die ik aan de minister heb gegeven om
preventief met andere middelen te werken, zoals pre- en
probiotica in plaats van antibiotica. Vandaar dat in de
motie ″gehoord de beraadslaging″ staat.
De voorzitter: Dan is het woord aan mevrouw Thieme
van de Partij voor de Dieren. Ik begrijp dat zij dit VAO
had aangevraagd. Zij stond echter niet als eerste op de
sprekerslijst, dus daarmee is iets misgegaan, waarvoor
mijn excuses. Wij gaan dit uitzoeken.
©
Mevrouw Thieme (PvdD): Voorzitter. Allereerst maak ik

Tweede Kamer

Antibioticaresistentie

16 april 2009
TK 78

78-6108