Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

31 839

Jeugdzorg

Nr. 168

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 december 2011
Inleiding
De Inspectie Jeugdzorg (IJZ) doet stapsgewijs toezicht naar de kwaliteit
van jeugdzorgplus. Het Kwaliteitskader Gesloten Jeugdzorg is hiervoor het
uitgangspunt. Het toezicht vindt plaats in drie stappen.
• In de eerste stap heeft de Inspectie het toezicht naar de rechtspositie
van de jongeren in jeugdzorgplus uitgevoerd. Dit heeft plaatsgevonden
in 2009 en 2010. Met deze brief informeer ik u over de laatste hertoets
van stap één.
• De tweede stap, waarin de IJZ samen met de Inspectie van het
Onderwijs het leefklimaat en de kwaliteit van het onderwijs in
jeugdzorgplus heeft getoetst, is inmiddels afgerond. Eerder dit jaar
stuurde ik uw Kamer tweemaal een set rapporten met daarin de
bevindingen van stap twee1. Bijgaand bied ik u, mede namens de
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de laatste set
rapporten aan, alsmede het Tussenbericht over deze stap.2
• De derde stap heeft betrekking op de behandeling. Deze stap wordt in
2013 afgerond.
Hieronder ga ik in op de individuele rapporten en het Tussenbericht.
Individuele rapporten
• Hertoets uit eerste stap

1
Vergaderjaar 2011–2012, Kamerstuk 31 839
nr. 122 en 127.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-31839-168
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Bijgevoegd is de laatste hertoets van stap 1 van het toezicht bij Almata
Den Dolder.2 De Inspectie heeft de hertoets bij Almata Den Dolder in
overleg met Almata in twee delen uitgevoerd. Het eindoordeel van de
Inspectie is dat Almata Den Dolder voldoende verantwoord omgaat met
de rechtspositie van jongeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 839, nr. 168

1

• Korte toezichtvariant
De Inspectie Jeugdzorg voert haar toezicht uit bij alle instellingen voor
jeugdzorgplus maar niet bij alle locaties. De Inspectie wil echter wel zicht
krijgen of houden op deze locaties en weten hoe het is gesteld met de
rechtspositie van de jongeren en de veiligheid binnen de locatie. Daarom
voert de Inspectie de korte toezichtsvariant uit op locaties die zij nog niet
heeft bezocht. Bij deze variant wordt niet op alle indicatoren getoetst maar
worden slechts de meest basale indicatoren onderzocht.
Bijgevoegd is een rapport waaruit blijkt dat de rechtspositie en veiligheid
bij behandelcentrum Woodbrookers voldoende is geregeld.1
• Individuele rapporten tweede stap
De Inspectie heeft voor stap twee een toetsingskader opgesteld waarin de
thema’s uit het bovengenoemde Kwaliteitskader zijn uitgewerkt. De
Inspectie toetst in stap twee op de volgende thema’s:
– het dagprogramma (routine leefgroep en vrije tijd);
– passende en aandachtsvolle omgeving;
– aandacht voor samenstelling leefgroep;
– voldoende toegerust personeel.
De bijgevoegde rapporten gaan over Icarus en Transferium.1 De Inspectie
oordeelt dat het leefklimaat bij Icarus voldoende is. De samenwerking
tussen de instelling en de school is voldoende.
Over Transferium oordeelt de Inspectie dat de kwaliteit van het leefklimaat
onvoldoende is. Transferium dient ervoor te zorgen dat de indicatoren die
nu als onvoldoende worden beoordeeld binnen zes maanden operationeel
zijn. De inspecties oordelen dat de samenwerking tussen de instelling en
de school onvoldoende is. Transferium heeft conform afspraak binnen zes
weken na vaststelling van het rapport een plan van aanpak ingediend
waarin beschreven wordt hoe de samenwerking verbeterd zal worden.
Tussenbericht
• Algemeen

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De bevindingen van de IJZ over het leefklimaat van de twaalf beoordeelde
instellingen laten een divers beeld zien. Er zijn zeven instellingen waarvan
de IJZ het leefklimaat tenminste als voldoende beoordeeld heeft, waarvan
vier het predicaat goed kregen. Vijf instellingen dienen verbetermaatregelen te treffen om ervoor te zorgen dat hun leefklimaat als voldoende
wordt beoordeeld. Als het gaat om de samenwerking tussen de instelling
en de school moeten zeven instellingen verbetermaatregelen nemen.
Hieruit blijkt dat de helft van de instellingen nog het nodige werk moet
verrichten, maar dat de andere helft laat zien dat het kan. Ik zal daarom
om te beginnen stimuleren dat instellingen van elkaar leren. Gelet op de
ervaringen in het verleden heb ik er, net als de Inspectie, vertrouwen in
dat de jeugdzorgplus instellingen de verbeterpunten voortvarend zullen
oppakken. Daartoe maak ik afspraken met Jeugdzorg Nederland.
In de tweede plaats zal ik bij de toekenning van de pilots zorgtrajecten
rekening houden met het oordeel van de IJZ en de stand van zaken van de
verbetermaatregelen. Met de pilots zorgtrajecten wordt gedoeld op een
benadering waarbij zo vroeg mogelijk wordt bepaald wat de te boeken
resultaten zijn van de jeugdzorg. Deze resultaten worden vastgelegd in
meetbare doelen op het terrein van wonen, maatschappelijk functioneren
en deelname aan onderwijs of arbeidsmarkt. Dit gebeurt onder
eenduidige regie waarin de jeugdige, het gezin en het sociale netwerk
rond het gezin centraal staan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 839, nr. 168

2

Hieronder ga ik in op een aantal specifieke bevindingen van de Inspectie
in het tussenbericht. Daarbij geef ik aan welke acties er op de verschillende gebieden in al in gang zijn of worden gezet.
• Leefklimaat
De IJZ geeft in het tussenbericht aan dat kwalitatief goed personeel en
een goed dagprogramma doorslaggevend zijn voor een goed leefklimaat.
De jongeren die in jeugdzorgplus instellingen verblijven hebben te maken
met zware problematiek. Dit vergt veel van de professionals in de
jeugdzorgplus instellingen. Niet alleen moeten groepsleiders met deze
zware problematiek om kunnen gaan in de groep, zij moeten per jongere
maatwerk kunnen leveren. Tegelijkertijd moeten zij zorgen dat het in de
groep goed gaat. Om dit goed te kunnen doen hebben professionals een
goede aansturing nodig. Dit gaat zowel om verdieping van kennis als om
coaching en sturing op individueel en teamniveau.
De Inspectie constateert dat de kwaliteit nog niet bij alle instellingen
voldoende is. De professionaliteit van de groepsleiders en hun aansturing
dienen bij een aantal instellingen verbeterd te worden.
De voorgenomen professionalisering van twee beroepen in de jeugdzorg
draagt hier op termijn aan bij, omdat via verplichte na- en bijscholing aan
competentieverbetering kan worden gewerkt.
• Dagprogramma
Uit het toezicht blijkt dat de kwaliteit van het dagprogramma een
belangrijke bijdrage levert aan het leefklimaat. Hierbij is het van belang
dat het dagprogramma flexibel is en zoveel mogelijk aansluit bij de fase
van de behandeling waarin de jongere zit, wat de jongere interesseert en
wat hij nodig heeft om zich verder te ontwikkelen. Nog niet alle instellingen slagen er in om aan alle elementen te voldoen. De Inspectie
concludeert echter dat een aantal instellingen er juist wel in slaagt om
naast een vaste structuur in het programma ook maatwerk te bieden,
gebaseerd op de behandelfase van de jongere. Zo bepaalt binnen de OG
Heldringstichting de fase waarin de jongere zit de mate van zelfstandigheid binnen het dagprogramma. Jongeren in de laatste fase hebben
meer invloed op hun dagstructuur, kunnen sporten, stage lopen of werken
buiten de instelling en hebben geen verplicht rustuur meer. Daarnaast
gaan verschillende instellingen flexibel om met het splitsen van
leefgroepen om voor jongeren in een hogere fase meer activiteiten buiten
de leefgroep mogelijk te maken.
• Kwaliteit van het onderwijs
De inspectie van het onderwijs heeft op 9 van de 12 scholen die zijn
verbonden aan een instelling voor jeugdzorgplus onderzoek gedaan naar
de kwaliteit van het onderwijs. Voor 1 school geldt dat het kwaliteitsonderzoek nog niet is afgerond en voor 2 scholen geldt dat zij recent zijn
gestart waardoor het kwaliteitsonderzoek later zal plaatsvinden. De
inspectie heeft bij de kwaliteitsonderzoeken bij de scholen die zijn
verbonden aan een instelling voor jeugdzorgplus ook de eerdere resultaten
van kwaliteitsonderzoeken gebruikt en heeft het waarderingskader zoals
dat geldt voor de scholen voor het (voortgezet) speciaal onderwijs
gehanteerd. Door de inspectie zijn 3 scholen zwak bevonden en 1 school
is zeer zwak bevonden. De overige scholen hebben een basisarrangement.
De zwakke en zeer zwakke scholen staan onder verscherpt toezicht en
volgen een verbetertraject. De zeer zwakke school is inmiddels van
bevoegd gezag veranderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 839, nr. 168

3

• Samenwerking jeugdzorgplus instelling en onderwijs
Jongeren in jeugdzorgplus zitten net als hun leeftijdsgenoten een
aanzienlijk deel van de dag op school. De school en de instelling zijn
samen bezig met de voorbereiding van de jongeren op een autonome
plaats in de maatschappij. Hierbij is samenwerking tussen de instelling en
de school van groot belang. De Inspectie constateert dat de instellingen
en scholen goede samenwerking belangrijk vinden maar dat dit in de
praktijk in het merendeel van de gevallen nog niet is gerealiseerd. Er zijn
echter nu al een aantal voorbeelden waarbij de samenwerking tussen de
school en het onderwijs goed zijn. Het is van belang dat deze goede
voorbeelden gedeeld worden door de jeugdzorgplus instellingen. Hierover
vindt binnenkort overleg met de jeugdzorgplus instellingen en met de
scholen plaats.
Hierbij zal ik de resultaten van een onderzoek naar het onderwijs in
justitiële jeugdinrichtingen en instellingen jeugdzorgplus dat binnenkort
wordt afgerond en dat is uitgevoerd in opdracht van het WODC,
betrekken.
• Vervolg
Instellingen waar het leefklimaat onvoldoende veilig en verantwoord was
en/of de samenwerking met school onvoldoende was hebben verbeterplannen opgesteld en naar de Inspectie gestuurd. De Inspectie beoordeelt
de verbeterplannen en volgt waar nodig de uitvoering ervan. De instellingen moeten de verbeteringen binnen een afgesproken termijn hebben
doorgevoerd. Eind 2011 en begin 2012 voert de Inspectie hertoetsen op
maat uit bij de instellingen die zij als onvoldoende heeft beoordeeld. Waar
de samenwerking tussen de instelling en de school onvoldoende is doen
de beide inspecties zo mogelijk de nazorg. De Inspectie rapporteert over
de hertoetsen op maat. Uw Kamer ontvangt deze rapporten conform
afspraak.
• Toezicht stap drie
De derde stap van het toezicht in jeugdzorgplus richt zich op de behandeling van de jongeren. Stap drie wordt uitgevoerd in samenwerking met
de Inspectie van het Onderwijs en de Inspectie voor de Gezondheidszorg.
De voorbereidingen voor deze stap zijn dit najaar van start gegaan. Naar
verwachting is het toezicht in 2013 afgerond. De jeugdzorgplus instellingen
zijn bezig met de ontwikkeling van een trajectaanpak. De behandeling is
een belangrijk onderdeel van de trajectaanpak. Daarom worden de
ervaringen van de inspecties in stap drie meegenomen bij de voorbereiding en uitvoering van de trajectaanpak. Binnenkort ontvangt u het
Pilotkader zorgtrajecten jeugdzorgplus.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. L. L. E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 31 839, nr. 168

4