Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

374
Vragen van het lid Jasper van Dijk (SP) aan de Staatssecretaris van
Veiligheid en Justitie over mensenhandel met het oogmerk van
orgaanverwijdering (ingezonden 19 september 2017).
Antwoord van Staatssecretaris Harbers (Justitie en Veiligheid), mede namens
de Minister van Buitenlandse Zaken (ontvangen 10 november 2017). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 172.
Vraag 1
Wat is uw reactie op de uitzending van Zembla waaruit blijkt dat mensenhandelaren in Egypte, Libië en Niger vluchtelingen dwingen om hun organen af
te staan?1
Antwoord 1
Het kabinet hecht veel belang aan de bestrijding van mensenhandel, inclusief
orgaanhandel. Illegale orgaanhandel is helaas een fenomeen dat wereldwijd
slachtoffers maakt. Met name arme en kwetsbare groepen, die het als een
laatste uitweg uit een uitzichtloze situatie beschouwen, zijn hier het slachtoffer van. Vluchtelingen en migranten behoren, zeker in landen als Egypte,
Libië en Niger, tot de meest kwetsbare groepen in de samenleving, waardoor
zij het risico lopen slachtoffer te worden van dergelijke praktijken. Om die
reden werkt Nederland (en de EU) samen met UNHCR, IOM en andere
organisaties aan het bevorderen van de mensenrechten en het verbeteren
van hulpverlening voor vluchtelingen en kwetsbare migranten langs de hele
migratieroute.
Vraag 2
Klopt het dat asielzoekers in Nederland tijdens hun asielprocedure hebben
verklaard dat zij hun organen onder dwang hebben moeten afstaan? Zo ja,
om hoeveel mensen gaat het, in welke landen heeft deze vorm van mensenhandel plaatsgevonden en op welke manier worden deze verklaringen
onderzocht door de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND)?

1

ah-tk-20172018-374
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2017

Zembla, 13 september 2017 https://www.npo.nl/zembla-mensensmokkel/13-09-2017/
BV_101384737

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Antwoord 2
Er zijn geen gevallen bekend van asielzoekers die in Nederland tijdens hun
asielprocedure hebben verklaard dat zij onder dwang hun organen hebben
moeten afstaan. Wel zijn enkele signalen bekend van gevallen waarbij
asielzoekers hebben verklaard dat zij in Nederland en België zijn bedreigd
met orgaanverwijdering, maar waarbij de gedwongen donatie niet heeft
plaatsgevonden. Deze signalen zijn door de politie onderzocht, maar in alle
gevallen was sprake van onvoldoende opsporingsindicaties of het ontbreken
van aanwijzingen van mensenhandel.
Vraag 3
Worden de verklaringen van asielzoekers aangemerkt als aanwijzingen of
signalen van (gedwongen) orgaanhandel? Zo nee, waarom niet? Zo ja, op
welke manier is hier opvolging aan gegeven? Zijn er mensen vervolgd en
veroordeeld? Zo ja, hoeveel en welke straffen hebben zij gekregen? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 3
Dergelijke signalen worden aangemerkt als signalen van mensenhandel en
worden onderzocht door de politie. In de genoemde gevallen heeft dit niet tot
vervolgingen en veroordelingen geleid omdat daar onvoldoende opsporingsindicaties voor waren of omdat aanwijzingen van mensenhandel ontbraken.
Vraag 4
Beschikken politie en justitie over voldoende capaciteit om signalen over deze
vorm van mensenhandel na te gaan? Hoeveel fte is hiervoor beschikbaar?
Antwoord 4
Signalen van mensenhandel, inclusief deze vorm, worden opgepakt door de
teams mensenhandel van de Afdeling Vreemdelingen, Identificatie en
Mensenhandel (AVIM), de Landelijke Eenheid of het Expertisecentrum
Mensenhandel en Mensensmokkel. Gelet op de zeer beperkte omvang van
deze specifieke vorm van mensenhandel is daar geen specifieke capaciteit
voor vrijgemaakt.
Vraag 5
Wat is uw reactie op de stelling van mensenrechtenactivist Hamdi Alzazy dat
hij de Egyptische autoriteiten heeft gewaarschuwd dat hij lijken in de Sinaï
woestijn vond waar organen uit verwijderd waren, maar dat er niemand
ingreep en dat de politie hem zelfs ging tegenwerken?
Antwoord 5
De Sinaï woestijn, waar het Egyptische leger strijdt tegen de terreurgroep
Wilayat Sinaï, is een gevaarlijke plek voor migranten. Het kabinet is bekend
met de verhalen over martelkamers voor migranten in de Sinaï, waarover in
2014 veel berichten in de internationale media verschenen. Onder internationale druk hebben de Egyptische en Sudanese autoriteiten toen actie
ondernomen. Bovendien werd destijds door Israël de migratieroute via de
Sinaï naar Israël afgesloten. Mede door deze interventies zijn vanaf 2016
nauwelijks nieuwe gevallen van marteling in de Sinaï geconstateerd. De EU
en Nederland blijven de Egyptische autoriteiten ondersteunen in de strijd
tegen mensensmokkel en mensenhandel (zie de antwoorden op vragen 6 en
7).
Vraag 6
Wat is uw reactie op de stelling van mevrouw Molenaar, onderzoeker bij
Instituut Clingendael, dat er in Niger en Libië relaties bestaan tussen
overheden en mensensmokkelaars?
Antwoord 6
Het kabinet is bekend met deze stelling van mevrouw Molenaar. Indicaties
van relaties tussen overheden en mensensmokkelaars ziet het kabinet als
zorgwekkend. Het kabinet is hier alert op in de bestrijding van mensensmokkel en in de samenwerking met overheden in de regio daartoe.
Nederland zet zich in voor capaciteitsopbouw van overheden in de regio om
mensensmokkel effectiever aan te pakken en corruptie te bestrijden. Zo

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

ondersteunt Nederland samenwerking op het gebied van veiligheid en justitie
tussen de overheden van Burkina Faso, Tsjaad, Mali en Niger. Om mensensmokkel effectiever aan te pakken, bepleit Nederland zowel in Europees als
internationaal verband het vervolgen van mensensmokkelaars.
Vraag 7
Bent u bereid de samenwerking met Egypte, Libië en Niger te intensiveren
om de, mede door oud-minister Van der Steur vastgestelde2, toename van
achtergelaten migranten tegen te gaan?
Antwoord 7
Het kabinet zet zich al langer in om de samenwerking op dit terrein met
belangrijke partners als Egypte, Libië en Niger, maar ook anderen, te
intensiveren.
Zoals ook eerder is aangegeven in antwoorden op verschillende Kamervragen, 3 maakt de samenwerking met deze partners onderdeel uit van een
geïntegreerde aanpak die bestaat uit verschillende activiteiten en inspanningen langs de gehele migratieroute om de ongecontroleerde aankomsten van
migranten beheersbaar te maken. Deze aanpak bestaat o.a. uit het investeren
in de opvang van vluchtelingen in de regio, het aanpakken van de grondoorzaken voor migratie, het tegengaan van irreguliere migratie door onder meer
mensensmokkelaars aan te pakken, het redden van levens en het versterken
van de samenwerking met belangrijke herkomst- en transitlanden op
migratiemanagement, inclusief terugkeer.
De Europese Unie, maar ook Nederland zelf, ondersteunt verschillende
projecten die er op zijn gericht de situatie van vluchtelingen in deze landen te
verbeteren en te voorkomen dat zij in kwetsbare posities komen en worden
uitgebuit. Het traceren van achtergelaten migranten maakt hier ook deel van
uit4. Met financiering van Nederland is IOM met de overheid van Niger een
programma gestart in het noorden van Niger om verdwaalde en achtergelaten migranten te redden. Bij reddingsoperaties in de woestijn zijn dit jaar al
meer dan 1.000 migranten gered. De opvang ten noorden van Agadez wordt
uitgebreid en er wordt een plan ontwikkeld om aan de grens met Libië een
opvangcentrum in te richten, waar migranten naar toe kunnen die in Libië in
de knel zitten. Het kabinet zal de inzet op vrijwillige terugkeer vanuit
Noord-Afrika, die ondersteund wordt door autoriteiten in regio, uitbreiden
met een daarvoor bestemde extra bijdrage aan het EU Noodfonds voor Afrika
(EUTF).
Zoals deze uitzending van Zembla ook bevestigt, valt op dit vlak helaas nog
veel te doen. Het kabinet ziet dit dan ook als een reden om de huidige inzet,
zowel bilateraal als in Europees verband, voort te zetten.

2

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 2667
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 1800.
4
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2016–2017, nr. 2667, pag. 4
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3