Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

698
Vragen van het lid Van Haga (Groep Van Haga) aan de Minister van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties over de wenselijkheid van politieke
peilingen vlak voor verkiezingen (ingezonden 4 december 2023).
Mededeling van Minister De Jonge (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties) (ontvangen 22 december 2023).
Vraag 1
Hoe reflecteert u op de invloed die de verschillende politieke peilingen in de
aanloop naar de verkiezingen van 22 november 2023 op de betreffende
verkiezingen hebben gehad? Kunt u een tijdlijn en een impactanalyse geven
met betrekking tot de invloed van de peilingen op de afgelopen verkiezingen,
de maatschappelijk en politieke dynamiek in de samenleving en de daarbij
behorende uiteenzetting van de gevolgtrekkingen die daaruit kunnen
voortvloeien?
Vraag 2
Welke invloed denkt u dat de plotselinge stijging van zetels voor de PVV in de
peilingen heeft gehad op de publieke beeldvorming en het stemgedrag van
de kiezers in Nederland in de laatste dagen voor de verkiezingen? Erkent u
dat politieke peilingen en plotselinge verschuivingen in de peildata kiezers
ertoe kunnen bewegen om hun stemkeuze aan te passen en/of «strategisch»
te stemmen op de partij waarvan de peilingen aangeven dat die de grootste
zal worden?
Vraag 3
Deelt u de mening dat politieke peilingen grote invloed uitoefenen op de
maatschappelijke beeldvorming en daarmee samenhangend met het
stemgedrag van kiezers, het zogenaamde «bandwagon-effect», omdat zij zich
laten leiden door het beeld dat in de politieke peilingen wordt geschetst,
maar dat dat beeld niet noodzakelijkerwijs representatief is voor het echte
politieke speelveld in de maatschappij en bovendien vaak ook niet onafhankelijk en op ondoorzichtige wijze tot stand komt?
Vraag 4
Zo ja, is het dan wat u betreft wenselijk dat er vlak voor verkiezingen nog
politieke peilingen worden gehouden, aangezien dit de onafhankelijkheid van
het stemgedrag en daarmee de vrije keuze van de kiezer in gevaar brengt? En
is het überhaupt wenselijk dat er in tijden van verkiezingen politieke peilingen

ah-tk-20232024-698
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

worden gehouden, die onvermijdelijk leiden tot beïnvloeding van de
bevolking?
Vraag 5
Worden de peilmethodes en de uitslagen van de politieke peilingen op
enigerlei wijze aan een bepaalde vorm van toetsing en controle onderworpen,
om te bepalen hoe accuraat de methodieken en de uitslag van deze peilingen
zijn en indien dat niet het geval is, hoe kunnen kiezers dan beoordelen of zij
zich terecht of onterecht hebben laten beïnvloeden en/of adviseren?
Vraag 6
Bent u zich ervan bewust dat het in verschillende Europese landen, waaronder Luxemburg, Frankrijk, Italië en Cyprus verboden is om vlak voor
verkiezingen nog peilingen te doen, teneinde ervoor te zorgen dat kiezers een
echt onafhankelijke keuze kunnen maken? Waarom is dit in Nederland niet
het geval en zou een dergelijke maatregel in ons land niet ook moeten
worden ingevoerd? Zo nee, waarom niet?
Vraag 7
Is er data en/of zijn er analyses beschikbaar over de invloed van politieke
peilingen op verkiezingsuitslagen, van de afgelopen tien jaar? Zo ja, welke
trends zijn er zichtbaar en welke conclusies kunnen daaruit worden getrokken?
Vraag 8
Op welke manier zijn de politieke peilingen de afgelopen tien jaar veranderd
en wat is daarvan de invloed geweest op verkiezingen en de uitslagen
daarvan?
Vraag 9
Is bekend welke politieke peiling het meeste invloed heeft gehad op de
Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2023 en wat hiervan de oorzaak
was? Zo nee, gaat u dit in kaart brengen?
Vraag 10
Is van alle peilbureaus bekend of en welke connecties er zijn met politieke
partijen en/of organisaties gelieerd aan en/of betrokken bij de politiek en op
welke manier die invloed uitoefenen op de peilingen van specifieke verkiezingen?
Vraag 11
Hoe reflecteert u op de impact van politieke peilingen vlak voor verkiezingen
op het gelijke speelveld voor grote en kleine politieke partijen? Erkent u dat
kleine en/of nieuwe partijen makkelijk benadeeld raken door peilingen vlak
voor de verkiezingen, omdat deze veel kiezers richting grotere/bekende
partijen met een hoog voorspeld aantal zetels zullen doen bewegen?
Vraag 12
Erkent u dan ook dat politieke peilingen vlak voor de verkiezingen kunnen
worden ingezet om kleinere partijen uit de race te prijzen en hoe wordt erop
toegezien dat politieke peilingen hiervoor niet worden gebruikt door
belangengroepen?
Vraag 13
Kunt u in kaart brengen op welke manier de politieke peilingen voor de
Tweede Kamerverkiezingen van 22 november 2023 de media hebben
beïnvloed, die vervolgens in hun uitingen een bias ontwikkelden voor partijen
die hoog stonden in de peilingen, of juist partijen die in de peilingen op een
gering aantal zetels stonden negatief hebben belicht en daarmee het
stemgedrag van de kiezers hebben beïnvloed? Kunt u ook een analyse geven
van de manier waarop politieke peilingen de afgelopen tien jaar de media
hebben beïnvloed, de banden van de media met peilbureaus en wat de
impact daarvan was op verkiezingsuitslagen? Indien een dergelijke analyse er
niet is, bent u dan bereid dit te gaan onderzoeken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Vraag 14
Bent u voornemens om, nu de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november
2023 de invloed van politieke peilingen op de verkiezingsuitslag onomstotelijk
duidelijk hebben gemaakt, na te gaan denken over politieke maatregelen om
politieke peilingen in verkiezingstijd te reguleren, aan banden te leggen, of
wellicht zelfs helemaal te verbieden?
Mededeling
Hierbij deel ik u mede dat de aan mij gestelde vragen van het lid Van Haga
(Groep van Haga) over de wenselijkheid van politieke peilingen vlak voor
verkiezingen (ingezonden op 5 december 2023), met kenmerk 2023Z19636,
niet binnen de termijn van drie weken kunnen worden beantwoord.
Voor de beantwoording van de vragen is meer tijd nodig in verband met de
benodigde interdepartementale afstemming. Uw Kamer ontvangt de
antwoorden zo spoedig mogelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3