Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

148
Vragen van het lid Bisschop (SGP) aan de Staatssecretaris van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over de berichtgeving van de Dienst Uitvoering
Onderwijs (DUO) over de gewichtenregeling (ingezonden 26 augustus 2015)
Antwoord van Staatssecretaris Dekker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 30 september 2015)
Vraag 1
Bent u bekend met de berichtgeving van DUO over de gewichtenregeling?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u toelichten waarom de normen van de gewichtenregeling volgens u
formeel noch inhoudelijk zijn gewijzigd, wanneer de controle volgens de
voorlichting van DUO vanaf 1 januari 2015 tot specifieke modellen wordt
beperkt?2
Antwoord 2
Het gebruik van het verplichte ouderformulier is met ingang van 1 januari
2015 een formeel vereiste voor de vaststelling van een gewicht. De inhoudelijke criteria voor de toekenning van een gewicht zijn niet gewijzigd. In maart
2014 heb ik uw Kamer over deze maatregel geïnformeerd.3
Vraag 3
Wat is uw reactie op de ervaring van professionals in het onderwijs dat
buitenlandse ouders met een beperkt ontwikkelingsniveau, sinds het
beperken van de controle tot het standaardformulier en de bijbehorende
landeninformatie, niet langer in aanmerking komen voor aanvullende
bekostiging, terwijl de onderwijsachterstanden onverminderd aanwezig zijn?
Op welke gronden wordt het advies van de Onderwijsraad om etniciteit een

1

https://duo.nl/zakelijk/PO/bekostiging/Gewichtenregeling/Gewichtenregeling.asp
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015, nr. 2580
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 750 VIII, nr. 98
2

ah-tk-20152016-148
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

plaats te geven in de gewichtenregeling niet verwerkt, terwijl uit onderzoek
en ervaring van professionals blijkt dat dit een belangrijke rol vervult?4
Antwoord 3
De aanvullende bekostiging op grond van de gewichtenregeling is voor
buitenlandse én Nederlandse kinderen niet gebaseerd op het ontwikkelings-,
maar op het opleidingsniveau van hun ouders. Invoering van het nieuwe
formulier heeft deze grondslag niet gewijzigd.
Ik heb uw Kamer in 2014 mijn reactie gegeven op het advies van de
Onderwijsraad. Een herintroductie van etniciteit – nadat deze indicator in 2006
is losgelaten – vind ik omwille van de volgende redenen niet wenselijk. Het
gebruik van etniciteit als indicator werkt stigmatiserend door deze structureel
aan achterstanden te koppelen. Het onderscheid tussen autochtonen en
allochtonen is in de loop der jaren steeds diffuser geworden. Dat het CBS
derde generatie immigranten als autochtonen aanmerkt, draagt hieraan bij.
Juist deze groep – vooral in de basisschoolleeftijd – is snel groeiende. Bij een
keuze voor etniciteit zou voor autochtone achterstandsleerlingen nog een
andere indicator moeten worden bepaald. Een extra indicator naast etniciteit
zou echter de complexiteit van de regeling vergroten.
Vraag 4
Op basis van welke gegevens blijkt dat de daling van het aantal gewichtenleerlingen het gevolg is van drie factoren, namelijk het stijgende opleidingsniveau van ouders, de autonome daling van het aantal leerlingen en fouten van
scholen? Op welke wijze kunt u uitsluiten dat de daling van het aantal
gewichtenleerlingen niet ook te maken heeft met het feit dat scholen de
afgelopen periode strikt gehouden worden aan de modellen van DUO, waarin
het veronderstelde opleidingsniveau van ouders hoger kan zijn dan in de
praktijk aannemelijk blijkt?
Antwoord 4
De daling van de gewichtenleerlingen is het gevolg van de daling van het
totaal aantal leerlingen en een stijging van opleidingsniveau van ouders. Het
doel van het verplichte formulier is om de fouten in de gewichtenregeling te
verminderen. Dit gaat zowel om de fouten waarbij onterecht geen leerlinggewicht wordt vastgesteld, als om fouten waarbij onterecht wel een (te hoog)
leerlinggewicht wordt vastgesteld. Voor het primair onderwijs is het aantal
leerlingen dat voldoet aan de huidige criteria voor achterstandsmiddelen
gepresenteerd in onderstaande tabel. De daling van het aantal gewichtenleerlingen gaat harder dan de autonome daling van het totaal aantal leerlingen.
Jaar
Aantal
gewichtenleerlingen

2009

2010

2011

2012

2013

2014

203.000

196.000

187.000

174.000

160.000

147.000

Bron: Jaarverslag 2014 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

De prognose tot 2020 van het aantal leerlingen dat voldoet aan de huidige
criteria voor achterstandsmiddelen in het primair onderwijs wordt weergegeven in onderstaande tabel.
Jaar
Aantal gewichtenleerlingen

2015

2016

2017

2018

2019

142.000

137.000

134.000

131.000

128.000

Bron: Rijksbegroting 2015 Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

De eerste effecten van de nieuwe formulieren zijn pas te verwachten op basis
van de leerlingentelling met peildatum 1 oktober 2015, en betreffen alleen de
vanaf 1 januari 2015 nieuw ingestroomde leerlingen.

4

Onderwijsraad, Vooruitgang boeken met achterstandsmiddelen, 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

Vraag 5
Wat is in het kader van het onderwijsachterstandenbeleid uw oordeel over
het feit dat Nederlandse kinderen doorgaans op vierjarige leeftijd naar de
basisschool gaan, terwijl dat in veel andere landen vaak op de leeftijd van 6,
7 of zelfs 8 acht jaar gebeurt? Op welke wijze wordt in de modellen rekening
gehouden met dit, voor de ontwikkeling van jonge kinderen, wezenlijke
verschil?
Antwoord 5
Het SBB stelt onafhankelijk en op basis van hun expertise vast wat het
opleidingsniveau is behorend bij het schoolsysteem in verschillende landen.
Zij houden in het verplichte formulier rekening met het schoolsysteem van de
landen, en de onderwijstijd die daarmee gepaard gaat. Op basis van hun
expertise maken zij dit opleidingsniveau vergelijkbaar met het Nederlandse
schoolsysteem, om zo een correcte inschatting te maken van het gewicht van
een leerling.
Vraag 6
Kunt u toelichten waarom in Nederland voor het vaststellen van een
leerlingengewicht onderscheid gemaakt wordt tussen de leerwegen in het
beroepsonderwijs, terwijl ten aanzien van het vervolgonderwijs in Polen geen
niveauverschil wordt gehanteerd? Welke gegevens wijzen erop dat het Poolse
vervolgonderwijs alleen leerlingen kent met een niveau dat vergelijkbaar is
met het volgen van twee jaar theoretische leerweg of hoger?
Antwoord 6
De niveaus zoals behaald in de verschillende nationale onderwijsstelsels
worden vastgesteld door het SBB. Op basis van hun expertise maken zij
andere nationale onderwijsstelsels, waaronder het Poolse onderwijsstelsel,
vergelijkbaar met het Nederlandse onderwijsstelsel, om zo een correcte
inschatting te maken van het gewicht van een leerling.
Vraag 7
Hoe verklaart u dat volgens de ouderverklaringen van DUO alleen in
Nederland, Eritrea en Suriname leerlingen van 16 of 17 jaar in categorie 2
kunnen vallen, terwijl in de ouderverklaringen van alle andere landen
iedereen die het reguliere onderwijs tot en met de leeftijd van 15 jaar heeft
gevolgd in categorie 3 valt? Welke aanwijzingen zijn er dat vergelijkingen
tussen onderwijsstelsels uit verschillende landen werkelijk op kwalitatieve
maatstaven berusten?
Antwoord 7
Op basis van hun expertise maakt het SBB andere nationale onderwijsstelsels
vergelijkbaar met het Nederlandse onderwijsstelsel, om zo een correcte
inschatting te maken van het gewicht van een leerling. Bij de beoordeling van
onderwijssystemen uit andere landen gaat het SBB uit van opleidingen die
door de overheid in die landen erkend zijn. Hierdoor is de kwaliteit van de
opleidingen gewaarborgd.
Vraag 8
Is het nog steeds zo dat er een vuistregel is om te bepalen aan hoeveel
kinderen in een gemeente eigenlijk voorschoolse educatie zou moeten
worden geboden? Zo ja, bent u van mening dat deze vuistregel zou moeten
aansluiten bij het verdeelmechanisme voor de middelen ten behoeve van het
onderwijsachterstandenbeleid?
Antwoord 8
Nee, er is geen vuistregel. De inspectie hanteert een norm voor alle gemeenten.5 Deze norm sluit aan bij de leerlinggewichten. Het minimaal aantal
benodigde kindplaatsen wordt berekend volgens de gewichtenformule: 75
procent van het aantal 4- en 5-jarigen in de gemeente met een leerlinggewicht (DUO gegevens) op teldatum 1 oktober 2009.

5

Toezichtkader voor- en vroegschoolse educatie gemeenten, Inspectie voor het Onderwijs,
oktober 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3