2015D43722

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Economische Zaken hebben de
onderstaande fracties de behoefte vragen en opmerkingen voor te leggen
aan de Staatssecretaris van Economische Zaken over de Evaluatie
vogelgriep.
De voorzitter van de vaste commissie voor Economische Zaken,
Vermeij
Adjunct-griffier van de vaste commissie voor Economische Zaken,
De Vos

nds-tk-2015D43722

1

Inhoudsopgave
I

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de Dieren-fractie

2
2
4
4
5
8
9
9

II
III

Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
Volledige agenda

11
11

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van toegezonden
stukken naar aanleiding van de vogelpestcrisis van eind november 2014.
Naar aanleiding van het evaluatieonderzoek uitgevoerd door Berenschot,
de brieven van het Ministerie van Economische Zaken en het verslag van
deskundigengroep hebben deze leden nog wel enkele vragen.
Allereerst willen zij vragen waarom de evaluatie zolang heeft moeten
duren. Inmiddels staan we aan het begin van het vogeltrekseizoen. In de
begeleidende brief bij het evaluatieonderzoek (TK 28 80, nr. 193) geeft de
Staatssecretaris aan dat een aantal verbeterpunten nader zullen worden
uitgewerkt en opgenomen zullen worden in de nieuwe versie van het
beleidsdraaiboek. De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris
vragen op welke termijn het nieuwe beleidsdraaiboek gereed zal zijn. Dit
willen deze leden ook vragen met het oog op de start van het vogeltrekseizoen.
Daarnaast willen de leden van de VVD-fractie vragen op welke manier de
pluimveesector is, en zal worden betrokken bij de implementatie van de
verbeterpunten. Zijn er gesprekken met AVINED hierover? In dezelfde brief
wordt aangegeven dat de economische schade slechts een fractie is
geweest van die van de uitbraak in 2003. Kan de Staatssecretaris
aangeven wat de economische schade van de vogelpestcrisis 2014 is
geweest voor de pluimveesector?
Deze leden stellen vast dat er in het evaluatieonderzoek van Berenschot,
en in de begeleidende brief van de Staatssecretaris, weinig aandacht is
voor preventieve maatregelen. Buiten de hygiëne-eisen lezen zij hier niks
over terug. Kan de Staatssecretaris aangeven of er ook is nagedacht over
bijvoorbeeld het instellen van een ophokplicht binnen Nederland bij een
constatering van meerdere uitbraken tijdens de vogeltrek in één van de
buurlanden? Zo ja, kan de Staatssecretaris aangeven waarom dit niet is
opgenomen in het rapport en de brief? Zo nee, kan de Staatssecretaris
aangeven waarom dit niet wordt overwogen?
In observaties 11 en 18 van Berenschot wordt geconstateerd dat buitenlandse gesprekspartners veel waardering hadden voor de Nederlandse
aanpak. Dit is belangrijk vanwege het grote belang van internationale
handel en transport. De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris vragen hoe deze observatie zich verhoudt tot de constatering op
pagina 8 van het Berenschot-rapport dat ondanks de getroffen maatregelen in Nederland, en de gegeven nadere toelichting, België toch geen
transport vanuit Nederland toeliet. Welke lessen kunnen hier geleerd
worden?

2

Deze leden willen de Staatssecretaris vragen nader in te gaan op
observatie 19 in het Berenschot-rapport. In deze observatie wordt
geconstateerd dat het lastig bleek om met besluiten te komen die tot één
duidelijke interpretatie leidden. De sector en maatschappelijke groeperingen waren bereid hierbij te helpen en eventueel praktische vragen af te
vangen. Hier is echter geen gebruik van gemaakt. Kan de Staatssecretaris
aangeven waarom met name de sector niet betrokken is? Erkent de
Staatssecretaris dat juist de sector van toegevoegde waarde kan zijn? Kan
de Staatssecretaris hier ook observatie 9 uit het rapport bij betrekken, dat
de dialoog met de sector voornamelijk via informele circuits plaats vindt?
Observatie 29 stelt dat de export, en dus de sector, baat zou hebben
gehad bij het verplicht afronden van reiniging en ontsmetting binnen een
bepaalde termijn. Kan de Staatssecretaris aangeven hoe er met deze
observatie zal worden omgegaan?
Deskundigengroep
De leden van de VVD-fractie willen de Staatssecretaris vragen hoe andere
lidstaten het advies van de Chief Veterinray Officer(CVO) om tijdens de
vogeltrek een intensievere monitoring van wilde watervogels hebben,
ontvangen. Wat is de reactie van andere lidstaten geweest en hoe wordt
deze informatie gedeeld? Welke organisatie zal binnen Nederland
verantwoordelijke worden voor de extra monitoring, en zal dus de
monitoring gaan uitvoeren?
De Staatssecretaris geeft aan een nieuwe score te ontwikkelen en deze te
gebruiken voor preventieve maatregelen. Kan de Staatssecretaris
aangeven hoe lang het gaat duren en welke maatregelen kunnen of
moeten bedrijven komend trekseizoen nemen om de insleep te minimaliseren?
Deze leden willen vragen in hoeverre er onderzoek is gedaan naar de
insleep van het virus door ander ongedierte zoals ratten en muizen. Kan
de Staatssecretaris aangeven waarom in het deskundigen advies hier
geen aandacht aan wordt besteed?
De leden van de VVD-fractie zijn benieuwd hoe er een goede monitoring
kan plaatsvinden nu er minder mogelijkheden zijn om ongedierte buiten
stallen te bestrijden wanneer er geen nulmeting heeft plaatsgevonden.
Op bladzijde 3 van de brief (TK 28 807, nr 194) staat te lezen dat de
deskundigen een analyse adviseren waarin de situatie van 2003 wordt
vergeleken met de situatie anno 2015. De Staatssecretaris geeft aan dat
het CVI is gevraagd hier mee aan de slag te gaan. Kan de staatsecretaris
aangeven wanneer deze analyse gereed zal zijn? Worden hier ook de
maatregelen meegenomen die de sector zelf heeft doorgevoerd sinds
2003? De pluimveesector heeft immers zelf veel maatregelen doorgevoerd
en ziet het belang van een goede beheersbaarheid.
De leden van de VVD-fractie willen vragen waarom zowel in het Berenschot rapport als in het deskundigenadvies niet wordt ingegaan op de
situatie rondom de eendagskuikens. Tijdens de laatste uitbraak van hoog
pathogene vogelgriep zijn miljoenen kuikentjes op de broederijen gedood
terwijl het risico van besmetting door de wijze van vervoer nihil is.
Waarom is er in het rapport van Berenschot niet of nauwelijks ingegaan
op risico’s en maatregelen die genomen zijn/moeten worden? Is de
Staatssecretaris bereid juist op deze punten met de sector in overleg te
treden om te bezien in hoeverre risico’s aanwezig zijn of verkleind kunnen
worden en in hoeverre de maatregelen daaraan tegemoet komen?

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met genoegen kennisgenomen van
de evaluatie van de vogelgriep. Zij hebben nog wel enkele vragen en
opmerkingen.
Deze leden zijn geschrokken van het feit dat dierenwelzijn bij de uitbraak
van de vogelgriep niet geëxpliciteerd werd in de besluitvorming en dat de
Dierenwelzijnscommissie slechts een marginale rol had. De leden van de
PvdA-fractie zijn verheugd te lezen dat de Staatssecretaris deze kritiek ter
harte neemt. Zij hebben hier echter nog wel enkele vragen over.
Deze leden lezen dat er een beschrijving zal worden opgenomen in het
beleidsdraaiboek over wanneer een Dierenwelzijnscommissie zal worden
ingesteld. Zij vragen de Staatssecretaris waarom niet standaard bij een
uitbraak van vogelgriep een Dierenwelzijnscommissie kan worden
ingesteld. Daarnaast worden de leden van de PvdA-fractie graag nader
geïnformeerd over de samenstelling, taken en werkwijze van deze
commissie.
In april dit jaar gaf uw voorgangster aan dat de voorstellen van de
Dierenbescherming om de aanpak van de vogelgriep diervriendelijker te
laten verlopen, omwille van tijdgebrek, niet volledig meegenomen konden
worden in de aanpak van de vogelgriep op dat moment (2015D15836).
Deze leden vragen de Staatssecretaris of deze aanbevelingen nu wel
meegenomen kunnen worden in het beleidsdraaiboek. Zo ja, welke
aanbevelingen zullen worden meegenomen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de PvdA-fractie lezen dat de Staatssecretaris de sector
oproept om een correcte registratie van bedrijven te bevorderen. De
effecten van een gebrekkige registratie zijn echter groot, zowel op
economisch gebied als op dierenwelzijnsgebied. Deze leden vragen de
Staatssecretaris daarom of er een controle komt op de kwaliteit van dit
registratiesysteem. Aan welke eisen zal dit systeem moeten voldoen, op
welke termijn moet dit systeem gereed zijn en kan en zal de Staatssecretaris ingrijpen als dit onvoldoende blijkt?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie zijn blij de evaluatie vogelgriep te hebben
ontvangen en hebben hierover nog enkele vragen.
Deze leden zijn niet tevreden met de manier waarop met dieren is
omgegaan en de manier waarop dierenwelzijn is geborgd in de afhandeling van de vogelgriep uitbraak. De leden van de SP-fractie vragen of de
Staatssecretaris bereid is de Kamer op de hoogte te houden van de wijze
waarop verbeteringen betreffende dierenwelzijn in de draaiboeken en bij
de taakomschrijving van de Dierenwelzijnscommissie vorm gegeven gaat
worden.
Zij vragen waarom het zo lang duurde voordat de Dierenwelzijnscommissie ingesteld was. Erkent de Staatssecretaris dat deze commissie
eigenlijk bij de eerste ruimingen al aanwezig had moeten zijn? Wat gaat
de Staatssecretaris doen om te borgen dat deze commissie bij een
volgende uitbraak wel gelijk bij de eerste ruimingen aanwezig kan zijn?
Hoe denkt de Staatssecretaris de taken van en verwachtingen over de
Dierenwelzijnscommissie in te vullen?

4

De leden van de SP-fractie hebben indertijd met zorg in de media
vernomen dat kuikens in kratten gestapeld voor lange tijd zonder eten en
drinken gehouden werden.
Waarom is in het evaluatieproces helemaal niet ingegaan op de vraag of
de broedmachines niet uitgezet hadden moeten worden? Wilt u dit alsnog
laten evalueren? Wilt u een antwoord formuleren op de vraag in welke
situaties de broedmachines al dan niet uitgezet moeten worden en
wanneer gestopt moet worden met het plaatsen van nieuwe eieren in de
broedmachines? Hoeveel broederijen hebben besloten om door te gaan
met het uitbroeden van kuikens en hoeveel kuikens zijn uiteindelijk in
kratten beland zonder eten en drinken? Indien de Staatssecretaris hier
geen antwoord op heeft vragen deze leden of hij bereid is in de protocollen op te nemen dat dit de volgende keer wel gemonitord moet
worden. De leden van de SP-fractie vragen of de Staatssecretaris bereid is
te voorkomen dat kuikens in kratten belanden zonder eten en drinken bij
de volgende uitbraak. Is de Staatssecretaris bereid protocollen hierover op
te stellen?
Is de Staatssecretaris bereid bij een volgende uitbraak broederijen te
verplichten voorzieningen te treffen voor de opvang van kuikens?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de evaluatie en
de reactie van de Staatssecretaris. Hierover hebben deze leden nog
vragen.
De leden van de CDA-fractie zijn alle betrokkenen erkentelijk dat de
uitbraak van de vogelgriep vorige winter beperkt is gebleven. Een
dergelijke epidemie is zeer ingrijpend, voor de omgeving, voor de gehele
pluimveeketen, maar met name voor de familiebedrijven en de dieren.
Evengoed zijn er grote directe kosten van de uitbraak, volgens de WUR 49
à 56 miljoen euro. Hoog pathogene influenza heeft op een nog veel
grotere schaal afgelopen jaar de Verenigde Staten getroffen en het virus
waart in steeds grotere mate rond in wilde vogelpopulaties. Deze
vaststelling vraagt volgens deze leden alertheid en ook regels die op deze
nieuwe situatie zijn toegesneden.
De leden van de CDA-fractie dringen aan op snelle actie omdat er een
grote urgentie is omdat het trekseizoen nu al begint en het ministerie dus
eigenlijk al te laat is. De evaluatie heeft veel te lang op zich laten wachten,
er is nog niet gesproken over het verbeteren van het draaiboek en de
evaluatie neemt nog onvoldoende de zaken mee die nu anders zijn dan in
2003 en waarop het draaiboek aangepast dient te worden. Is de Staatssecretaris bereid om gezien de urgentie prioriteit te geven aan dit dossier, en
het nu snel aan te pakken met enkele snelle wijzigingen van het draaiboek,
zoals melding per stal, sneller reinigen en flexibeler binnenhouden in
risicogebieden en voor de langere termijn in te zetten op onderzoek en
verdere analyse?
Omwille van de urgentie vragen deze leden waarom het zo lang duurt
voordat er acties worden verbonden aan de hele duidelijke conclusies van
het Centraal Veterinair Instituut (CVI)-rapport «Risicofactoren voor
introductie van laag-pathogeen aviaire influenza virus op legpluimveebedrijven met vrije uitloop in Nederland»? De conclusies van het onderzoek
zijn logisch en duidelijk, namelijk dat legpluimveebedrijven met vrije
uitloop in waterrijke gebieden (waar voornamelijk kleigrond is) een veel
groter risico hebben op besmetting. Is de Staatssecretaris het met deze
leden eens dat besmetting via wilde vogels ook vraagt om een andere

5

aanpak? Toch heeft de Staatssecretaris op basis van deze analyse enkel
nieuwe analyses uit laten voeren in april, en dat is nog steeds de stand
van zaken in november. Is het niet mogelijk om pluimveebedrijven met
vrije uitloop in waterrijke gebieden nu al maatregelen te laten nemen, zo
vragen de leden van de CDA-fractie. Is het mogelijk om flexibeler om te
gaan met vrije uitloop en biologische kippen tijdelijk binnen te houden in
risicovolle periodes? Zo nee, waarom niet? Houdt het draaiboek
voldoende rekening met de dreiging van besmetting door wilde vogels, zo
vragen deze leden. Overigens beamen zij dat er verder onderzoek moet
worden gedaan naar de mogelijke besmetting van hoog pathogene
aviaire influenza door trekvogels en in welke periodes er dan mogelijk
hogere risico’s zijn. Problematisch hierbij is echter wel dat de sector geen
mogelijkheden krijgt om collectief aan het onderzoek bij te dragen. Is de
Staatssecretaris bereid om ervoor te zorgen dat een Algemeen
Verbindend Verklaring van de pluimvee-branche voor de financiering van
onderzoek naar onder andere dierziekten wordt goedgekeurd? Zo nee, op
welke wijze gaat de Staatssecretaris dan mogelijk maken dat de pluimveesector collectief onderzoek kan financieren? De leden van de
CDA-fractie stellen vast dat de sector zelf haar verantwoordelijkheid
neemt doordat zij adequate maatregelen heeft genomen, onder andere
door het aanscherpen van het bedrijfshygiëneprotocol, wat heel belangrijk
is voor het voorkomen van besmetting, en zo willen zij ook collectief
bijdragen aan onderzoek.
Deze leden stellen vast dat de Staatssecretaris geen aanpassingen
aanbrengt aan het draaiboek aanpak hoog pathogene aviaire influenza,
maar wel naar aanleiding van advies van deskundigen een vergelijking
van de aanpak van de situatie in 2013 en 2015 laat maken en gaat
voorleggen aan een Deskundigengroep. Zou de Staatssecretaris kunnen
aangeven wie in de Deskundigengroep zit?
Waarom draalt de Staatssecretaris met het up to date brengen van het
draaiboek? Is de Staatssecretaris bereid om als doel op te nemen in het
draaiboek dat de evaluatie wordt opgeleverd in een periode van zes
maanden, zodat er eerder maatregelen genomen kunnen worden, zo
vragen de leden van de CDA-fractie. Zo nee, waarom niet?
Is de Staatssecretaris bereid om de herziening van de meldingsnorm per
schuur in plaats van per bedrijf met spoed in te voeren. Zo ja, wanneer?
Zo nee, waarom niet?
Deze leden willen bij de aanpassing van het draaiboek aandacht vragen
voor observatie 14, dat rekening wordt gehouden met de economische
gevolgen van maatregelen in de besluitvorming, en het instellen van de
compartimentering. Zou het in de ogen van de Staatssecretaris mogelijk
zijn om de afweging van economische gevolgen van maatregelen een
plaats te geven in het draaiboek? In observatie 21 geeft het rapport
Berenschot aan dat «binnen de sector het beeld dat doorvoeren van
wijzigingen onnodig lang heeft geduurd, leidend tot uitgestelde acties en
extra kosten voor de sector». Waarom heeft de Staatssecretaris deze
observatie genegeerd? Graag ontvangen de leden van de CDA-fractie een
inhoudelijke reactie op deze observatie 21. Is het met de kennis van nu
niet mogelijk om op basis van slachtcapaciteit tot een adequatere
compartimentering te komen? Zo nee, waarom niet? Waarom is er bij de
uitbraak vorig jaar gekozen voor vier gebieden en niet voor meer
compartimenten om economische schade te voorkomen? In het draaiboek
worden veel meer gebieden voor compartimentering voorgesteld,
waarom is Nederland niet ingedeeld in 20 compartimenten als aangegeven in het draaiboek?

6

Ten algemene vragen deze leden of het niet mogelijk is om een standstill
korter te maken dan 72 uur als er een uitbraak is in een niet pluimveerijk
gebied, in het draaiboek staat immers maximaal 72 uur? Ten aanzien van
dierenwelzijn zou men kunnen overwegen om de standstill periode voor
het vervoeren en opzetten van eendagskuikens te verkorten. De leden van
de CDA-fractie vragen hoe de Staatssecretaris hierover denkt en of hij
hiervoor mogelijkheden ziet. Zo nee, waarom niet?
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris of hij bereid is om
in gesprek met de pluimveesector er voor te zorgen dat de reiniging en
ontsmetting sneller wordt uitgevoerd zodat Nederland sneller AI-vrij is,
immers pas drie maanden na de tweede reiniging van het bedrijf met de
laatste uitbraak is Nederland officieel AI-vrij. Is de Staatssecretaris bereid
om er naar te kijken om in het draaiboek verplicht te stellen dat de tweede
reiniging verplicht binnen drie weken plaats heeft? Zo nee, waarom niet?
De Staatssecretaris geeft in zijn brief aan dat in het Beleidsdraaiboek
criteria worden opgenomen voor het instellen van een Dierenwelzijnscommisie. Op basis van welke criteria, zo vragen deze leden. En wat wordt
verduidelijkt aan de rol van de Commissie?
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de registratie van gemengde
bedrijven niet up to date was. Ten algemene vragen deze leden of het niet
mogelijk is om voor gemengde bedrijven mogelijkheden te bieden om
ondanks maatregelen, wel melk te kunnen leveren.
Zij stellen daarnaast vast dat de overgang van het productschap pluimvee
naar rvo ook tot problemen heeft geleid. Onder andere de gegevens van
sectorvertegenwoordigers waren er niet en goede gegevens van
gemengde bedrijven waren er niet (aanbeveling 30). Berenschot doet ook
de aanbeveling om er voor te zorgen dat er up-to-date informatie- en
registratiesystemen moeten zijn. De leden van de CDA-fractie vinden het
antwoord in de brief, waarin wordt gesteld dat de sector daarvoor
verantwoordelijk is, onvoldoende. Is de Staatssecretaris bereid om werk te
maken van een actuele informatie en een goed registratie systeem? Zo
nee, waarom niet?
In het rapport van Berenschot staat in het feitenrelaas dat de NVWA en
rvo.nl kritisch hebben gekeken naar de stalvergassingen tot dan toe. Zou
de Staatssecretaris kunnen toelichten waarom de NVWA en de rvo.nl hier
kritisch naar gekeken hebben, en wat hier uitgekomen is? Daarnaast
vragen deze leden of de ruimingen efficiënt zijn uitgevoerd. Is dit
onderzocht bij de evaluatie? Zo nee, hoe wordt dit dan geëvalueerd?
Tijdens de uitbraak is het vervoer van pluimveemest in principe verboden.
Op enig moment is er een uitzondering gekomen voor een bedrijf die in
haar bedrijfsvoering volledig afhankelijk is van de aanvoer van pluimveemest. Echter, er zijn meerdere bedrijven die over dezelfde veiligheidsstatus beschikte. Hoe waarborgt de Staatssecretaris dat bij een nieuwe
uitbraak deze bedrijven allemaal een corridor krijgen toegewezen?
De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris wat de stand van
zaken is van de financiële afhandeling van de schade. Graag ontvangen
deze leden ook een overzicht van klachten c.q. bezwaarschriften die zijn
binnengekomen over de schadeafhandeling.
Deze leden herinneren zich nog de grenssluiting van België tijdens de
crisis wat nog tot extra moeilijkheden leidde. Daarom vragen zij hoe de
Staatssecretaris achteraf de grenssluiting van België beoordeelt. Hoe kan
dit in de toekomst voorkomen worden?

7

Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vinden het van groot belang dat de overheid
tijdens een uitbraak van volgelgriep zorgvuldig maar daadkrachtig
optreedt. Zo kan snelle verspreiding van een hoog pathogeen virus zo
veel mogelijk worden vermeden en kan ruiming zoveel mogelijk
vermeden worden. Het evaluatierapport over de uitbraak in november
2014, uitgevoerd door Berenschot, is overwegend positief over de
gehanteerde aanpak tijdens de uitbraak in november 2014. Deze leden zijn
daar blij over, maar hebben nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie merken op dat het relatief beperkt blijven van
de uitbraak in november 2014 waarschijnlijk deels ook te danken is aan
het feit dat de besmette bedrijven gelegen waren in gebieden met relatief
weinig pluimveehouderijen. Indien de uitbraak had plaatsgevonden in een
gebied met een hogere dichtheid aan pluimveehouderijen was de schade
mogelijk veel groter geweest. Dit roept de vraag op of er niet beter
gekeken moet worden naar spreiding van bedrijven en het voorkomen
van verdere intensivering. Deelt de Staatssecretaris die zorg? Op welke
wijze kan en gaat hij samen met de sector dat risico verlagen?
Deze leden vragen in het bijzonder aandacht voor de communicatie
tijdens een uitbraak. Zij lezen in de evaluatie van Berenschot dat de
juridische taal van de regelingen moeilijk te begrijpen was voor de sector.
Ook de observatie dat de formele informatie-uitwisseling met belanghebbenden buiten de pluimveesector beperkt was, is hen opgevallen. Zou de
Staatssecretaris kunnen aangeven op welke manier hij dit gaat verbeteren? Voor het draagvlak van de moeilijke beslissingen die in een crisis
genomen moeten worden, beschouwen de leden van de D66-fractie
heldere en toegankelijke communicatie van cruciaal belang.
Deze leden vragen of de Staatssecretaris zicht heeft op de naleving van de
ophokplicht door hobbymatige pluimveehouders. Zij kregen tijdens de
uitbraak namelijk signalen dat hobbyhouders niet voornemens waren hun
kippen op te hokken. Heeft de Staatssecretaris soortgelijke geluiden
gehoord? Ziet hij mogelijkheden naleving te verbeteren? Kan dat wellicht
mede door verbeterde communicatie?
De leden van de D66-fractie constateren dat tijdens de uitbraak van
november 2014 de Dierenwelzijnscommissie slechts bij één van de zeven
ruimingen aanwezig is geweest. Hoe is de Staatssecretaris voornemens
de Dierenwelzijnscommissie bij een volgende uitbraak beter te betrekken?
Is het de bedoeling dat deze bij een volgende uitbraak bij alle ruimingen
aanwezig zal zijn? Is dit in het geval van een grote uitbraak ook mogelijk
wat betreft capaciteit?
Deze leden zijn bezorgd over de situaties die ontstaan tijdens een
vervoersverbod. Met name op bedrijven waar kuikens voor eierproductie
worden uitgebroed en bedrijven met opfokleghennen ontstaan logistieke
problemen doordat veel dieren in de stallen vast komen te zitten als
gevolg van het vervoersverbod. Is de Staatssecretaris voornemens
hiervoor, mede in het licht van dierenwelzijn, verder oplossingen te
zoeken? Zo nee, waarom niet?
De leden van de D66-fractie hebben vernomen dat er tot januari 2015
vanuit het Productschap voor Pluimvee en Eieren eisen gesteld werden
aan de inrichting van het vrije uitloop terrein. Dit betrof onder andere het
plaatsten van stuiken en bomen die beschutting bieden aan het pluimvee,
waarmee ook de kans dat vogels landen en een griepvirus overdragen
minder wordt. Met het wegvallen van het productschap is deze eis komen

8

te vervallen volgens de Dierenbescherming. Deze leden zijn benieuwd of
dat klopt. Bovendien vragen zij de Staatssecretaris of hij tevreden is met
de wijze waarop de sector op dit moment omgaat met de inrichting van
de vrije uitloop ruimte, en of dat hij extra regelgeving nodig acht.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de evaluatie van de aanpak van de vogelgriepuitbraak in 2014 en de
reactie van de Staatssecretaris daarop. Deze leden spreken hun
waardering uit voor de daadkrachtige en effectieve aanpak van de
uitbraak. Zij hebben nog wel enkele vragen.
In de observaties 7–9 wordt de dialoog met sectororganisaties eenzijdig
en informeel genoemd. In observatie 14 wordt aangegeven dat het
onduidelijk is hoe economische gevolgen van maatregelen werden
meegewogen. De leden van de SGP-fractie vinden het belangrijk dat
sectororganisaties vroegtijdig en serieus betrokken worden bij besluitvorming, omdat zij veel kennis en ervaring hebben omtrent de effectiviteit
en gevolgen van mogelijke maatregelen. Zij verwijzen hiervoor ook naar
de evaluatie van de Q-koorts uitbraak, waarbij geconstateerd werd dat de
sector onvoldoende betrokken werd. Deze leden horen graag hoe de
regering deze observaties weegt. Gaat de Staatssecretaris kijken hoe
sectororganisaties bij de aanpak van een uitbraak (nog) beter betrokkken
kunnen worden?
Vanuit de sector is onder meer kritiek gekomen op het verbieden van
transport van vleeskuikens en eenden naar de slacht tijdens de stand still
periode en de lange duur van de stand still voor het vervoeren en
opzetten van eendagskuikens. Wordt dit meegenomen in de analyse door
het Centraal Veterinair Instituut en de deskundigengroep?
De pluimveesector heeft werk gemaakt van een onderzoeksprogramma
voor onderzoek naar risicobeheersing omtrent vogelgriep. De leden van
de SGP-fractie hebben begrepen dat de brancheorganisaties OVONED en
PLUIMNED een verzoek willen doen voor een algemeen verbindend
verklaring voor financiering van dit onderzoeksprogramma en dat
hierover overleg gevoerd wordt met het Ministerie van Economische
Zaken. Deze leden horen graag wat de stand van zaken is. Zijn de Minister
en Staatssecretaris van Economische Zaken bereid hier voortvarend aan
mee te werken?
Vragen en opmerkingen van de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie
Vorig jaar was het weer zover: een uitbraak van vogelgriep. Wederom
werden er zieke en gezonde dieren massaal afgemaakt. En wederom
wordt er daarna over gegaan tot de orde van de dag. Worden megastallen
weer volgezet met duizenden kippen, en wordt er niets gedaan om een
volgende uitbraak te voorkomen. De leden van de Partij voor de Dierenfractie vragen de Staatssecretaris of hij het met hen eens is dat het slechts
een kwestie van wachten is op een volgende uitbraak, wanneer de
structuur van de veehouderij in Nederland niet grondig op de schop
genomen wordt.
Met verbazing hebben deze leden kennisgenomen van de evaluatie van
Berenschot waarin wordt gesteld dat «de bestrijding van de vogelgriep in
Nederland effectief was». De leden van de Partij voor de Dieren-fractie
constateren dat zowel de sector als de overheid maar weinig hebben
geleerd van de Dit-Nooit-Meer-vogelcrisis van 2003. Grote concentraties
dieren en de concentratie van stallen vormen samen een tikkende

9

tijdbom. Deze leden constateren dat de afgelopen 12 jaar de concentratie
van dieren alleen maar is toegenomen, mede door de komst van steeds
grotere megastallen. In Nederland leven zo’n honderd miljoen kippen,
kalkoenen en eenden opgehokt in volle en veelal dichte stallen. Het
overgrote deel van de pluimveestallen vindt men ook nog eens in de Peel
en de Gelderse Vallei. Veterinaire epidemioloog Professor Mart de Jong
zei op een Studium Generale van de Wageningen Universiteit in 2005 al;
«Het contact tussen de bedrijven is zo intensief, de dichtheid van de
kippen zo hoog, dat als het virus hier op één bedrijf opduikt de hele vallei
is afgeschreven. Dat is het gevolg van de hoge dichtheden in de sector.
Kan de Staatssecretaris bevestigen dat de dichtheden in de sector
sindsdien niet minder zijn geworden? Ziet hij dit ook als een probleem? Zo
nee, waarom niet?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie constateren dat effectief
beleid zich richt op de oorzaak van het probleem. Kan de Staatssecretaris
een oordeel geven over de relatie van hoge dichtheden pluimvee en de
verspreiding van vogelgriep? Is de Staatssecretaris bereid om het aantal
vogelgriepslachtoffers te verminderen door in te zetten op het verkleinen
van stallen en koppels pluimvee? Is de Staatssecretaris bereid om
waterrijke gebieden uit te roepen tot pluimveevrije gebieden door
pluimveebedrijven weg te saneren? Zo nee, waarom niet? De besmettingen en bijkomende ruimingen zijn niet onoverkomelijk, maar een keuze.
Deelt de Staatssecretaris die mening? Zo nee, waarom niet?
Deze leden hebben kennisgenomen van de stelling van prof. Rob
Goldbach van de leerstoelgroep Virologie tijdens de Studium Generale
van Wageningen Universiteit in 2005: «Anders dan wilde dieren, die
voortdurend blootstaan aan virussen zonder dat ze dreigen uit te sterven,
leggen dieren in de intensieve veehouderij massaal het loodje als er zich
weer een pathogeen aandient. Misschien moeten ze meer in contact
komen met de natuur, zodat hun immuunsysteem meer prikkels krijgt om
zich te ontwikkelen. Misschien moeten we gewoon af van het systeem van
onze intensieve veehouderij.» Deelt de Staatssecretaris deze conclusie? Zo
nee, waarom niet? Zo ja, op welke wijze wil hij hier consequenties aan
verbinden? Kan de Staatssecretaris bevestigen dat de dieren die
gehouden worden in de vee-industrie zeer kwetsbaar zijn voor ziekten
omdat ze zijn doorgefokt op zo hoog mogelijke productie? Op welke wijze
wil hij komen tot meer robuuste, weerbare dieren?
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie willen weten waarom de
Welzijnscommissie Vogelgriepuitbraak 2014 pas zo laat is ingesteld dat zij
maar één keer aanwezig is geweest bij een massale doding van de dieren.
De Staatssecretaris geeft aan dat hij in het Beleidsdraaiboek criteria zal
opnemen voor het instellen van de Dierenwelzijnscommissie, en de rol
van de Commissie duidelijker zal worden omschreven. De Dierenwelzijnscommissie moet een toezichtsrol hebben en de NVWA opdracht kunnen
geven om in te grijpen bij een bedrijf waar het dierenwelzijn in het
gedrang komt. Is dat inmiddels gebeurd, en zo ja, op welke wijze? Zo nee,
waarom niet en wanneer zal dat alsnog gebeuren? De Welzijnscommissie
heeft daarnaast ook andere aanbevelingen gedaan, onder andere over de
kleur van de pakken van het personeel, heeft de Staatssecretaris al deze
aanbevelingen overgenomen?
Naast de massale doding van dieren op besmette bedrijven en bedrijven
in de nabije omgeving, zijn er door de uitbraak ook miljoenen eendagskuikens uitgebroed die niet vervoerd konden worden naar de vetmestbedrijven, en die dus gedood werden. Kan de Staatssecretaris aangeven
hoeveel eendagskuikens er tijdens de uitbraak en de periode totdat het
vervoersverbod werd opgeheven zijn gedood? Deze leden schatten in dat
dit om ongeveer 25 miljoen dieren gaat, klopt dat?

10

Deelt de Staatssecretaris de mening dat deze bedrijven in hun eigen
bedrijf rekening zouden moeten houden met de uitbraak van ziekten, en
opvangcapaciteit zouden moeten hebben? Dit geldt met name voor
broederijen en leghen opfokbedrijven waar de aantallen dagelijks groeien.
En is hij het met de leden van de Partij voor de Dieren-fractie eens dat
broederijen, of ze nu legkippen of vleeskuikens uitbroeden, bij een
vervoersverbod direct moeten stoppen met het inleggen van nieuwe
eieren in de broedmachines? In deze vogelgriep uitbraak zijn broederijen
hier gewoon mee doorgegaan. Daardoor zijn er miljoenen kuikens
gedood. Vindt de Staatssecretaris dat acceptabel? Zo nee, op welke wijze
wil hij voorkomen dat dit in de toekomst weer zal gebeuren? De welzijnscommissie merkt in hun verslag ook op dat producenten van eendagskuikens zelf verantwoordelijk zijn om alles te doen om welzijnsproblemen
te voorkomen als zij te maken hebben met een vervoersverbod. «De
houder kan de groei niet stoppen, maar zal de productie van de eendagskuikens zo moeten aanpassen dat de productie niet leidt tot onaanvaardbare gevolgen voor dierenwelzijn», vindt de commissie. Deze leden
horen graag op welke wijze de Staatssecretaris dat concreet zal invullen.
Door de vergoeding die de Staatssecretaris beschikbaar stelde voor deze
bedrijven, heeft de vergoeding in feite gefungeerd als een stimulans aan
deze bedrijven om door te blijven gaan met het uitbroeden en doden van
deze kuikens. Deelt de Staatssecretaris deze constatering? Is hij bereid om
deze vergoeding in het vervolg achterwege te laten? Zo nee, waarom niet?
De Dierenwelzijnscommissie heeft niet gekeken naar het dierenwelzijn van
bedrijven met een ophokplicht en het welzijn van eendagskuikens die
door het vervoersverbod dagen achtereen in kratten zaten zonder water
en voedsel. Waarom niet, zo vragen de leden van de Partij voor de
Dieren-fractie? Waarom heeft de Dierenwelzijnscommissie geen bezoek
gebracht aan bedrijven waar pluimvee als noodoplossing werd gedood?
Deze bedrijven hebben bovendien geen goedgekeurde manieren om de
kuikens te doden. Zij hebben nu dodingsmethoden moeten improviseren.
Heeft de Staatssecretaris kennis van de methoden die zijn gebruikt om de
kuikens te doden, en tot hoeveel dierenleed dit heeft gezorgd? Zo nee, hoe
kan het dat hij dit niet weet? Welke maatregelen gaat hij treffen om te
voorkomen dat dit in de toekomst weer gebeurd?
Deze leden wijzen erop dat in een land waar zo veel dieren worden
gehouden, zo dicht op elkaar en zo dicht op mensen, uitbraken van
besmettelijke dierziekten onvermijdelijk zijn. Elke keer weer, na de
varkenspest in 1997/1998 (waarin 10 miljoen varkens preventief werden
geruimd), de vogelpest van 2003, de MKZ-crisis van 2001 en de q-koorts
vanaf 2007, wordt er gezegd: dit nooit meer. Maar ondertussen zijn de
stallen alleen maar groter geworden en is de veestapel is niet gekrompen,
sterker nog, deze groeit weer door de afschaffing van het melkquotum.
Deelt de Staatssecretaris de mening dat besmettelijke dierziekten, die niet
alleen zullen zorgen voor nog meer massale dodingen van zieke en
gezonde dieren maar die ook een bedreiging voor de volksgezondheid
vormen, onvermijdelijk zijn in dit huidige systeem en in ons veedichte
land? Vindt hij dat acceptabel, of is hij het met de leden van de Partij voor
de Dieren-fractie eens dat dergelijke risico’s met de volks- en diergezondheid niet genomen zouden moeten worden? Op welke wijze wil de
Staatssecretaris het «dit nooit meer» nu eindelijk werkelijkheid gaan
maken?

11

II Antwoord / Reactie van de Staatssecretaris
III Volledige agenda
Evaluatie vogelgriep. Kamerstuk 28 807, nr. 193 – Brief regering d.d.
30-10-2015, Staatssecretaris van Economische Zaken, S.A.M. Dijksma.
Advies Deskundigengroep pluimveeziekten over vogelgriep. Kamerstuk
28 807, nr. 194 – Brief regering d.d. 30-10-2015, Staatssecretaris van
Economische Zaken, S.A.M. Dijksma.

12