Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3812
Vragen van het lid Van Esch (PvdD) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht «Jezelf van ziek naar
gezond eten met een plantaardig dieet. Soms kan het echt» (ingezonden 8 juli
2020).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 19 augustus 2020). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2019–2020, nr. 3604.
Vraag 1
Kent u het bericht «Jezelf van ziek naar gezond eten met een plantaardig
dieet. Soms kan het echt»?3
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u bevestigen dat een (overwegend) plantaardig dieet patiënten met
uiteenlopende aandoeningen, zoals reuma, diabetes type 2 of aderverkalking
kan helpen gezonder te worden?
Antwoord 2
Uit het oogpunt van gezondheid adviseert De Gezondheidsraad in de
Richtlijnen goede voeding4 ter preventie van chronische ziekten een meer
plantaardig en minder dierlijk voedingspatroon. De Richtlijnen Goede Voeding
vormen de basis voor de Schijf van Vijf. Eten volgens de Schijf van Vijf
stimuleert een verschuiving naar de consumptie van meer plantaardige en
minder dierlijke producten. Daarnaast vormen de Richtlijnen goede voeding
het uitgangspunt voor voedingsadviezen bij patiënten met leefstijl gerelateerde aandoeningen, eventueel met ziekte-specifieke aanpassingen. Door
gezonder te eten, in combinatie met andere leefstijlfactoren, is het soms
mogelijk om voortgang van de ziekte, symptomen of medicijngebruiken te
verminderen.

3

https://www.volkskrant.nl/wetenschap/jezelf-van-ziek-naar-gezond-eten-met-een-plantaardigdieet-soms-kan-het-echt~bfc0838e/
4
Richtlijnen Goede Voeding 2015, Gezondheidsraad https://www.gezondheidsraad.nl/
documenten/adviezen/2015/11/04/richtlijnen-goede-voeding-2015

ah-tk-20192020-3812
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3
Klopt het dat er inmiddels twee verzekeraars in Nederland zijn die een
leefstijlprogramma tegen diabetes type 2 vergoeden? Welke stappen worden
gezet om ook andere verzekeraars zich hierbij aan te laten sluiten?
Antwoord 3
Alle verzekeraars vergoeden de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) voor
mensen met overgewicht vanuit het basispakket. De GLI kan ook worden
ingezet voor mensen met overgewicht en diabetes type 2 of een verhoogd
risico hierop. Op dit moment is de GLI de enige bewezen (kosten)effectieve
leefstijlinterventie voor mensen met diabetes. Daarnaast zijn er meerdere
zorgverzekeraars die het leefstijlprogramma «Keer Diabetes2 Om» vanuit de
basisverzekering, het aanvullend pakket of in het kader van een pilot
vergoeden of hebben vergoed. Zij maken hierin individuele keuzes.
Zoals ik u ook heb geschreven in mijn brief van 7 juli jl.5 is het ontbreken van
hard bewijs voor (kosten)effectiviteit de reden dat niet alle zorgverzekeraars
dit programma (of andere programma’s bij diabetes) vergoeden. Binnenkort
hebben we meer helderheid over de mogelijke vergoeding vanuit het
basispakket van het programma «Keer Diabetes2 Om». Het Zorginstituut (ZIN)
buigt zich namelijk op dit moment over de vraag in hoeverre dit leefstijlprogramma verzekerde zorg betreft. De verwachting is dat het ZIN hierover rond
het najaar 2020 meer duidelijkheid zal geven. Als het programma inderdaad
verzekerde zorg betreft, zullen alle verzekeraars dit programma vanuit het
basispakket moeten vergoeden.
Vraag 4
Welke verzekeraars vergoeden leefstijlprogramma’s of een dieet om de
symptomen van reuma en aderverkalking te verminderen, zoals bijvoorbeeld
in Duitsland en de VS nu al het geval is? Welke stappen worden gezet om dit
te stimuleren?
Antwoord 4
Vooralsnog worden er geen leefstijlprogramma’s vergoed voor de symptomen van reuma en aderverkalking. Zonder bewijs voor effectiviteit kan van
eventuele vergoeding vanuit het basispakket geen sprake zijn. Maar als dat
bewijs er wel is dan moeten we serieus kijken in hoeverre vergoeding
mogelijk is als alternatief naast of onderdeel van de gangbare behandelingen.
Daarom is meer onderzoek nodig naar de effectiviteit van leefstijlinterventies
en welke randvoorwaarden hierbij een rol spelen. Via ZonMw loopt daarom
een onderzoeksprogramma voor onderzoek naar de effecten van leefstijlinterventies bij patiënten met verschillende aandoeningen. Zie ook mijn antwoord
op vraag 10.
Vraag 5
Deelt u de mening dat iemand een andere leefstijl en een ander eetpatroon
aanleren veel tijd en moeite kost en individuele begeleiding daarom van
groot belang is?
Antwoord 5
Het aanleren van een andere leefstijl is zeker niet gemakkelijk. Daarom is het
bij leefstijlinterventies van belang dat er een onderdeel in zit dat zich richt op
gedragsverandering, dat er wordt aangesloten bij individuele wensen en
behoeften en dat de looptijd van de interventie lang genoeg is, zodat een
duurzame gedragsverandering bereikt kan worden. Het aanleren van de
benodigde vaardigheden kost tijd en moeite, maar vergroot ook de kans dat
de interventie ook daadwerkelijk effectief is. Wanneer mensen hierop
individueel begeleid worden is de kans groter dat dit lukt6.

5

Kamerbrief Stand van zaken Preventie in het zorgstelsel en de gecombineerde leefstijl interventie bij overgewicht (Kamerstuk 32 793, nr. 484)
6
https://www.loketgezondleven.nl/sites/default/files/2019–05/
190510_011324_120568_Werkzame_elementen_GLI_A4L_V5_TG.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Vraag 6
Wat gaat u doen om verzekeraars te stimuleren leefstijlprogramma’s met
individuele begeleiding aan te bieden aan patiënten met reuma, diabetes type
2 en aderverkalking?
Antwoord 6
Voor leefstijlprogramma’s is het belangrijk dat ze bewezen effectief zijn en
inderdaad een gedragsverandering kunnen bewerkstelligen. Dat bewijs moet
er eerst zijn. Zie ook mijn antwoord op vraag 3 en 4.
Vraag 7 en 8
Deelt u de mening dat gezonde voeding als medicijn integraal onderdeel zou
moeten uitmaken van de opleiding van zorgverleners zoals huisartsen?
Wat gaat u doen om te stimuleren dat artsen kennis en kunde op het gebied
van gezonde voeding opdoen tijdens hun opleiding en dit ook gaan inzetten
als behandeling?
Antwoord 7 en 8
De verantwoordelijkheid voor de inhoud van opleidingen ligt bij de beroepsgroep en opleiders. Ik signaleer wel dat het belang van een gezonde leefstijl
(waaronder gezonde voeding) steeds meer wordt onderkend door de
beroepsgroep. Dit is ook terug te zien in het herziene raamplan voor de
geneeskundeopleiding, dat eind mei is gepubliceerd. Dit raamplan geeft
richting aan het medisch onderwijs en biedt ruimte voor opleidingsinstellingen om hun medisch onderwijs vorm te geven. Ten opzichte van het vorige
raamplan uit 2009 vraagt dit nieuwe raamplan meer aandacht voor de rol van
de arts in het bevorderen en beschermen van gezondheid en het optimaliseren van de functionaliteit en kwaliteit van leven ondanks ziekte of beperkingen, naast de taak in het diagnosticeren en behandelen van ziekte. Hiermee
wordt beoogd dat de arts van de toekomst vanuit een breed perspectief
patiënten zal behandelen.
Om de aandacht voor een gezonde leefstijl in zorgopleidingen te stimuleren,
is er vanuit het Nationaal Preventieakkoord een opdracht uitgezet bij de
Alliantie Voeding in de Zorg. Zij voeren gesprekken met verschillende
geneeskunde opleidingen en HBO/MBO opleidingen verpleegkunde om te
bepalen wat ervoor nodig is om leefstijl een vast onderdeel te maken van het
curriculum. Daarnaast is er binnen het ZonMw Preventieprogramma
2019–2022 een subsidieronde voorzien, specifiek gericht op het versterken
van kennis over preventie en gezonde leefstijl binnen opleidingen. Deze
subsidieronde wordt opgesteld op basis van een verkenning die in kaart
brengt op welke wijze de onderwerpen preventie & gezonde leefstijl het beste
kunnen worden ingebed in opleidingen. De lopende actie vanuit het
Preventieakkoord is in deze verkenning meegenomen.
Vraag 9
Deelt u de mening dat door het ontbreken van een verdienmodel voor de
farmaceutische industrie en zorgverzekeraars, juist de overheid een speciale
taak heeft om ervoor te zorgen dat patiënten ook op het gebied van leefstijl
en gezonde voeding adequaat worden geadviseerd en begeleid? Hoe vult u
deze rol in?
Antwoord 9
Een gezonde leefstijl kan voor patiënten van groot belang zijn. Bijvoorbeeld
omdat zij door een gezondere leefstijl beter met hun ziekte kunnen omgaan
of zelfs deels kunnen genezen. Het geven van leefstijladvies of het toepassen
van een leefstijlinterventie, door – of na verwijzing van – zorgverleners uit het
curatieve domein, valt deels onder de medische zorg. Daarvoor zijn zorgverzekeraars verantwoordelijk.
Omdat de kennis en het wetenschappelijke bewijs voor wat wel en niet
effectief is bij bepaalde aandoeningen en ziekten vaak nog ontbreekt,
financiert VWS het onderzoeksprogramma leefstijlgeneeskunde dat loopt via
ZonMw. Bewijs voor effectiviteit draagt eraan bij dat zorgverzekeraars hierop
gerichter kunnen (en moeten) inkopen. Zie hierover ook mijn antwoord op
vraag 10.
Verder zit de GLI in het basispakket per 1 januari 2019. Zorgverzekeraars
hebben hierbij een zorgplicht. De implementatie van de GLI – waarbij ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

zorgverzekeraars een belangrijke rol hebben – kan wat VWS betreft sneller.
We zetten diverse acties in die hieraan bijdragen. Hierover bent u in
genoemde brief d.d. 7 juli jl. geïnformeerd.
Vraag 10
Wat doet de overheid om de wetenschappelijke kennis over gezonde leefstijl
en voeding als medicijn bij (chronische) ziekten uit te breiden?
Antwoord 10
Zoals hierboven genoemd financiert VWS het onderzoeksprogramma
leefstijlgeneeskunde dat loopt via ZonMw (€ 5 miljoen). Afgelopen jaar is
hiervoor een subsidieoproep gehouden die zich richt op het verder ontwikkelen van het potentieel van leefstijlgeneeskunde. In totaal worden maximaal
tien onderzoeksconsortia gefinancierd die betrekking hebben op verschillende
aandoeningen en ziekten en bij verschillende doelgroepen zullen worden
uitgevoerd. De consortia starten in september 2020 voor de duur van vier
jaar. Daarnaast heb ik advies gevraagd aan de Gezondheidsraad op het
gebied van voeding bij cardiometabole aandoeningen. Het deeladvies voor
voeding bij diabetes type 2 wordt begin volgend jaar verwacht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4