45-minutennorm in
de spoedzorg
Aan: de minister voor Medische Zorg en Sport
Nr. 2020/17, Den Haag, 22 september 2020

2

2

Inhoud

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 2 van 36

inhoud
Samenvatting 

3

01 Inleiding5

Reanimaties 

18

3.5

Verloskunde

18

3.6

Trauma

19

3.7

Geruptureerd aneurysma van de buikslagader

20

3.8

Overige bevindingen in de literatuur

20

3.9

Conclusie

20

1.1

Aanleiding

6

1.2

Adviesvraag

6

1.3

Afbakening

6

4.1

Detectie

23

1.4

Werkwijze

7

4.2

Stabilisatie en eerste behandeling

23

1.5

Leeswijzer

7

4.3

Parallelle acties

24

4.4

Expertisecentra 

24

4.5

Conclusie

25

02 Ambulancezorg en de 45-minutennorm voor
ziekenhuisspreiding8

04 Ketenzorg22

05 Spreiding van ziekenhuizen in het buitenland 

26

2.1

Algemene context ambulancezorg

9

2.2

Ontstaan 45-minutennorm voor ziekenhuisspreiding

9

5.1

Selectie vergelijkbare landen

27

2.3

Bereikbaarheidsanalyses

9

5.2

Spreiding van ziekenhuizen

27

2.4

Het model van de bereikbaarheidsanalyses

10

5.3

Hervormingen acute zorg

27

2.5

Model en praktijk

12

5.4

Expertisecentra

28

5.5

Versterking eerste lijn

28

03 Invloed vervoertijd op gezondheidsuitkomst

1

3.4

14

3.1

Zes typen spoedzorg bekeken 

15

3.2

Hartinfarct

16

3.3

Herseninfarct

17

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

06 Advies 

29

Literatuur32

2

3

Samenvatting

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 3 van 36

samenvatting
Voor de spreiding en beschikbaarheid van acute

uit verschillende tijdsintervallen tussen de 112

tussen maar ook binnen de aandoeningen,

zorg in ziekenhuizen wordt in Nederland de

melding en het moment dat de ambulance met

afhankelijk van de specifieke situatie. Voor een

45-minutennorm gehanteerd. Dat is geen

de patiënt de SEH bereikt. Voor deze tijds­

aantal aandoeningen geldt daarnaast dat hoe

prestatie­norm. De norm houdt in dat een spoed­

intervallen zijn referentiewaarden benoemd.

sneller de behandeling wordt gestart hoe groter

eisende hulp (SEH) niet mag sluiten als het

De praktijk wijkt af van deze referentiewaarden.

de kans op een betere gezondheidsuitkomst

aantal inwoners dat in een spoedgeval zo’n

Zo is de tijd ter plaatse in de praktijk gemiddeld

voor de patiënt.

afdeling niet binnen 45 minuten per ambulance

langer dan 5 minuten omdat de patiënt vaak

kan bereiken door deze sluiting toeneemt.

eerst op de plaats van het incident wordt

Ook andere factoren spelen een rol

Naar aanleiding van de recente sluiting van

gestabiliseerd en behandeld.

De tijd die nodig is om de patiënt van de plaats

een aantal SEH’s heeft de minister voor

van het incident in het ziekenhuis te krijgen is

Medische Zorg en Sport de Gezondheidsraad

Kritieke tijdsintervallen in plaats van een

niet de enige factor die de gezondheidsuitkomst

gevraagd te verkennen in hoeverre er voor die

duidelijke limiet

bepaalt. Het gaat er ook om wat er in de gehele

spreidings­norm een medisch-inhoudelijke

De commissie is voor zes veel voorkomende

zorgketen gebeurt: snelle detectie, stabilisatie,

onderbouwing is. Voor de beantwoording van

typen spoedzorg nagegaan of er in de

behandeling en triage ter plaatse van het

deze vraag is de Commissie Heroverweging

wetenschappelijke literatuur aanwijzingen zijn

incident, korte wachttijd buiten en in het zieken­

45-minutennorm samengesteld.

voor een relatie tussen de tijd die nodig is om

huis. Voor de uitkomst van de patiënt is het

met een patiënt het ziekenhuis te kunnen

belangrijk dat alle schakels in de zorgketen

Model versus praktijk

bereiken en de gezondheidsuitkomst. Daaruit

goed op elkaar aansluiten. Door sommige

Bereikbaarheidsanalyses brengen de spreiding

blijkt geen eenduidige limiet, maar is er sprake

stappen in de acute zorgketen parallel uit te

van de acute ziekenhuiszorg in kaart. Zij zijn

van kritieke tijdsintervallen waarbinnen een

voeren wordt tijd gewonnen. Daarnaast is voor

gebaseerd op een theoretisch model dat bestaat

behandeling gestart dient te worden. Dit varieert

een aantal acute zorgvragen een behandeling

2

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

4

Samenvatting

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 4 van 36

nodig die alleen kan worden uitgevoerd in

argumenten. Voor zover er uit de weten­

zorgketen en zo de gezondheidsuitkomst van

ziekenhuizen die daar een gespecialiseerde

schappelijke literatuur een relatie is af te leiden

de patiënt beïnvloeden, zoals nieuwe

afdeling voor hebben.

tussen de tijd die nodig is om het ziekenhuis te

mogelijkheden op het gebied van diagnostiek

bereiken en de gezond­heids­uitkomst, is er

en behandeling ter plaatse van het incident.

Hoe doen andere landen dat?

eerder sprake van kritieke tijdsintervallen dan

Ook de samenwerking met huisartsen(posten),

De minister heeft gevraagd ook te kijken of

van een eenduidige limiet. Ook is het niet alleen

verloskundigen, professionele hulpverleners van

Nederland wat kan leren van hoe andere landen

van belang of de patiënt op tijd in het ziekenhuis

bijvoorbeeld brandweer en politie die vaak het

omgaan met de spreiding van ziekenhuizen.

is, de patiënt moet ook snel op de juiste plaats

eerst ter plaatse zijn (first responders) en burger­­

In geen van de landen die de commissie heeft

terecht komen. Soms betekent dat zo snel

hulpverleners kan de spoedzorgketen versterken.

bekeken wordt een (vergelijkbare) norm

mogelijk naar de dichtst­bijzijnde SEH, in andere

gehanteerd voor de spreiding van ziekenhuizen.

gevallen betekent dat zo snel mogelijk naar

In alle bekeken landen wordt nagedacht over

het expertisecentrum waar de benodigde

hervorming van de spoedzorg en het ziekenhuis­

specialistische zorg voorhanden is. De

landschap. De focus ligt, net als in Nederland,

commissie adviseert dan ook om de invulling

op de doorontwikkeling van diagnostiek en

van een spreidingsnorm in een bredere context

behandeling ter plaatse van het incident, en

te zien en bij de spreiding van ziekenhuizen

daarnaast op de juiste zorg op de juiste plaats.

naast tijd ook te kijken naar de benodigde
expertise in ziekenhuizen en regio’s. Voldoende

Advies

capaciteit van zorgprofessionals, ambulances

Er bestaat geen medisch wetenschappelijke

en voorzieningen in ziekenhuizen is daarbij een

onder­­bouwing voor de 45-minutennorm in relatie

punt van aandacht.

tot de uitkomst van zorg. Deze norm aanhouden
voor ziekenhuisspreiding ten behoeve van acute

Tenslotte adviseert de commissie ook rekening

zorg kent geen medisch wetenschappelijke

te houden met andere factoren die de spoed­

3

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

5

hoofdstuk 01 | Inleiding

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 5 van 36

01
inleiding

4

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

6

hoofdstuk 01 | Inleiding

1.1

Aanleiding

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 6 van 36

een ambulance ter plaatse is bij de patiënt en met de behandeling kan

Nederland kent een bij wet vastgelegde norm voor de spreiding en

starten, voor welke acute medisch-specialistische zorgvragen is er een

beschikbaarheid van acute zorg in ziekenhuizen.1 Conform die norm

wetenschappelijke onderbouwing voor de relatie tussen gezondheids­

mogen ziekenhuizen een afdeling spoedeisende hulp (SEH) niet sluiten

uitkomsten en de tijd die nodig is om het ziekenhuis met een ambulance

als daardoor het aantal inwoners in Nederland, dat in spoedgevallen er

te kunnen bereiken? Kunt u hierbij een indicatie geven van een

langer dan 45 minuten over doet om per ambulance een SEH te bereiken,

relevant tijdsinterval en aangeven hoe dit zich verhoudt tot de huidige

toeneemt ten opzichte van de bestaande situatie. Deze norm kent geen

45-minutennorm?

medisch-inhoudelijke onderbouwing. Hij is primair gebaseerd op de

• Daarnaast vraag ik u inzichtelijk te maken welke medisch-inhoudelijke

bestaande spreiding van ziekenhuizen in Nederland toen deze spreidings­

afwegingen worden gemaakt ten aanzien van de spreiding van zieken­

norm werd geïntroduceerd in 2002. Er is een aantal SEH’s dat als locatie

huizen in omliggende landen of in andere landen die qua bevolkings­

moet blijven bestaan om te voldoen aan de bereikbaarheidsnorm van 45

dichtheid en niveau van zorg met Nederland vergelijkbaar zijn. Wat kan

minuten. Voor de zogenaamde gevoelige SEH’s geldt dat bij sluiting ervan

Nederland hiervan leren?

het aantal mensen dat niet meer binnen de normtijd van 45 minuten per
ambulance een SEH kan bereiken stijgt. De recente sluiting of afschaling

De adviesaanvraag staat op www.gezondheidsraad.nl. Vanwege de

van een aantal SEH’s van ziekenhuizen gaf aanleiding tot vragen over de

benodigde specifieke expertise bij de beantwoording van de

45-minutennorm. Is er een medisch inhoudelijke onderbouwing om deze

adviesaanvraag heeft de voorzitter van de Gezondheidsraad een tijdelijke

norm te hanteren?

commissie geïnstalleerd. De samenstelling van die commissie staat
achter in dit advies. Het advies is op 22 september 2020 aangeboden aan

1.2

Adviesvraag

de minister voor Medische Zorg en Sport.

De minister voor Medische Zorg en Sport heeft op 20 maart 2019 de
Gezondheidsraad gevraagd te verkennen in hoeverre er voor de

1.3

Afbakening

spreidings­norm voor acute zorg een medisch inhoudelijke onderbouwing

Dit advies beperkt zich tot de vraag of er een relatie is tussen

is. De volgende vragen zijn hierbij gesteld:

gezondheids­uitkomst en tijd die nodig is om het ziekenhuis te bereiken

• Gegeven dat binnen 15 minuten na ontvangst van een spoedmelding

5

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

7

hoofdstuk 01 | Inleiding

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 7 van 36

en hoe dit zich verhoudt tot de huidige 45-minutennorm voor

1.5

ziekenhuisspreiding. Hierbij wordt niet ingegaan op de capaciteits-,

In hoofdstuk 2 schetst de commissie de context van de ambulancezorg

en haalbaarheidsvraagstukken. In dit advies gaat het over de ambulance­

en de 45-minutennorm voor ziekenhuisspreiding. De bevindingen over

ritten met een zogeheten A1-urgentie. Bij een A1-rit is het de bedoeling

de invloed van de vervoertijd op de gezondheidsuitkomst van de zes

dat de ambulance onder normale omstandigheden in tenminste 95% van

onderzochte typen spoedzorg worden in hoofdstuk 3 gepresenteerd.

de gevallen binnen 15 minuten na de melding op de plaats van het

In hoofdstuk 4 komen andere ketenaspecten aan bod die de gezondheids­

incident is. Deze 15 minuten is een bij wet vastgestelde prestatienorm.1

uitkomst kunnen beïnvloeden. Hoofdstuk 5 bevat de bevindingen van de

De minister heeft in de adviesvraag aangegeven dat deze 15-minuten­

verkenning over de spoedzorg en ziekenhuisspreiding in het buitenland. In

norm als een gegeven beschouwd kan worden.

hoofdstuk 6, ten slotte, geeft de commissie haar slotbeschouwing en advies.

1.4

Leeswijzer

Werkwijze

Voor zes veel voorkomende aandoeningen die spoedzorg behoeven heeft
de commissie onderzocht of er een wetenschappelijke onderbouwing is
voor de relatie tussen de gezondheidsuitkomst en de tijd die nodig is om
met een patiënt het ziekenhuis te kunnen bereiken. De commissie baseert
zich in eerste instantie op peer-reviewed publicaties uit wetenschappelijke
tijdschriften, waarbij zoveel mogelijk gebruikgemaakt wordt van
systematische literatuurstudies en meta-analyses. Ook heeft zij
gebruikgemaakt van de vigerende Nederlandse en Europese richtlijnen.
Daarnaast is gekeken naar het Landelijk protocol ambulancezorg.2 Voor
de vraag over spoedzorg en ziekenhuisspreiding in andere landen is een
verkenning gedaan. Hiervoor werd contact gezocht met de Nederlandse
ambassades (waaronder het Health Attaché en Innovatie Attaché netwerk)
en de buitenlandse tegenhangers van het ministerie van VWS.

6

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

8

hoofdstuk 02 | Ambulancezorg en de 45-minutennorm

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 8 van 36

02
ambulancezorg en de
45-minutennorm voor
ziekenhuisspreiding
7

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

9

hoofdstuk 02 | Ambulancezorg en de 45-minutennorm

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 9 van 36

De 45-minutennorm is een spreidingsnorm voor ziekenhuizen met een SEH.

vervoer naar het ziekenhuis daarna niet meer nodig was. Bij 5% van alle

Deze spreidingsnorm heeft geen medisch inhoudelijke basis en is geen

ritten werd er geen hulp verleend of vervoer geboden.4

prestatienorm om de kwaliteit of tijdigheid van de ambulancezorg te meten.
Het RIVM brengt door middel van analyses met een theoretisch tijdmodel de

2.2

Ontstaan 45-minutennorm voor ziekenhuisspreiding

bereikbaarheid van de acute ziekenhuiszorg in kaart. In deze zogenaamde

In 2002 heeft het College Bouw Ziekenhuisvoorzieningen geconstateerd

bereikbaarheidsanalyses wordt modelmatig berekend welke ziekenhuis­

dat met de inrichting van het toenmalige ziekenhuislandschap 99,6% van

locaties ‘gevoelig’ zijn voor de 45-minutennorm. De praktijk wijkt af van het

de inwoners van Nederland in geval van spoed binnen 45 minuten met

model: de 5 minuten inlaadtijd van het model zijn niet te vergelijken met

een ambulance een ziekenhuis kon bereiken vanaf het moment van bellen

de praktijk waar de patiënt ter plaatse wordt gestabiliseerd en behandeld.

met de hulpdiensten. Sindsdien is de 45-minutennorm voor de spreiding
en beschikbaarheid van acute zorg in ziekenhuizen vastgelegd in de

2.1

Algemene context ambulancezorg

beleidsregels bij de Wet toelating zorginstellingen (Wtzi).5 Ziekenhuizen

De Nederlandse ambulancezorg maakt onderscheid tussen spoedeisende

kunnen alleen (tijdelijk) stoppen met functies gerelateerd aan acute zorg

en planbare ambulancezorg. Bij spoedeisende zorgvragen moet de

op een bepaalde locatie als daardoor het aantal mensen met meer dan 45

ambulance zo snel mogelijk ter plaatse zijn en wordt er onderscheid

minuten ritduur niet toeneemt. In de praktijk geldt de 45-minutenspreidings­

gemaakt tussen een A1-rit met een responstijd van 15 minuten (onder

­­­­­­norm ook voor het aanbod van acute verloskunde in ziekenhuizen.

normale omstandigheden in tenminste 95% van de meldingen) en een
A2-rit met een responstijd van 30 minuten.1 De centralist op de meldkamer

2.3

Bereikbaarheidsanalyses

bepaalt de urgentie. In dit advies gaat het om de ambulance­ritten met

Het RIVM brengt sinds 2002 op verzoek van de minister de bereikbaar-

een A1-urgentie.

heid van acute ziekenhuiszorg (SEH’s en afdelingen acute verloskunde) in
kaart door middel van de bereikbaarheidsanalyses, ook bekend onder de

In 2018 waren er na telefonische triage door de centralist op de

naam ‘analyse gevoelige ziekenhuizen’.6 Met ‘gevoelig’ wordt bedoeld dat

meldkamer in totaal bijna een miljoen spoedeisende ambulanceritten,

sluiting van een SEH of afdeling acute verloskunde tot gevolg heeft dat

waaronder 614.659 (62%) A1-ritten.3 Eerder onderzoek toonde aan dat bij

het aantal mensen dat volgens de modelberekeningen niet meer binnen

bijna 27% van de spoedritten de zorg ter plaatse werd afgehandeld en

45 minuten naar een SEH vervoerd kan worden toeneemt.

8

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

10

hoofdstuk 02 | Ambulancezorg en de 45-minutennorm

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 10 van 36

In het bereikbaarheidsmodel bestaat de totale ritduur uit verschillende tijdsintervallen

Bereikbaarheidsmodel

Ontstaan
incident

Bij patiënt op
plaats incident

!

!
3 min
Meldkamer +
uitrukken

45 min

5 min
Rijtijd naar patiënt

Inlaadtijd

Vervoertijd naar ziekenhuis

Op SEH

Rijtijd en vervoertijd
samen 37 min

Figuur 1. Bereikbaarheidsmodel 45-minuten-spreidingsnorm

2.4

Het model van de bereikbaarheidsanalyses

Voor de berekeningen hanteert het RIVM een bereikbaarheidsmodel waarin

4. Vervoertijd van de ambulance met de patiënt van de plaats van
het incident naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis met een SEH.

de totale ritduur bestaat uit de volgende tijdsintervallen (zie figuur 1):7
1. Meldtijd van de Meldkamer Ambulancezorg en uitruktijd van de
ambulance. Dit is een vaste waarde in het model: 3 minuten.
2. Rijtijd van de ambulance van de dichtstbijzijnde

De meldtijd/uitruktijd en de inlaadtijd zijn vaste waarden in het model
(respectievelijk 3 en 5 minuten). In de overige 37 minuten is de
ambulance onderweg naar de patiënt (rijtijd) of met de patiënt naar het

ambulancestandplaats naar de plaats van het incident.

ziekenhuis (vervoertijd). Door de rijtijd en de vervoertijd samen te nemen

3. Inlaadtijd van de patiënt. Ook hiervoor wordt een vaste

in het model, kan een bereikbaarheidsprobleem als gevolg van het weg­­

waarde gehanteerd: 5 minuten.

9

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

vallen van een SEH of afdeling acute verloskunde soms worden opgelost

2

11

hoofdstuk 02 | Ambulancezorg en de 45-minutennorm

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 11 van 36

door een extra ambulancestandplaats te creëren. Een langere vervoertijd
wordt op die manier gecompenseerd door een kortere rijtijd. De totale
rijtijd is zowel afhankelijk van de geografische locatie van de ambulance­

Uitgaande van 225 ambulancestandplaatsen zijn 11 van de 80 ziekenhuizen
met een 24/7-basis-SEH een gevoelige locatie

standplaats als van de ziekenhuislocatie. Het al dan niet als ‘gevoelig’ zijn

ritten binnen 15 minuten na de melding ter plaatse te zijn.

1

!
!

#
!

!
!

!

!
!!

!

!
#

!

!

!

!
#

!
#
!

!

!

!

!
!

!

!
#

!!

!
!

!

!

!

!

!

!!

!

!

!

!
!

!

!

#
!

gaan ervan uit dat de ambulance gedurende de hele rit met A1-urgentie

#
!!

!
!

!

!

!

!!
!

!
#
!

!
!

!

!

!

! !

!

!
!

!

!

!

!
#
!

!

!

!

!

!
!
!!

!

!!

!

!

!

!

!
!

!

!

!

!
!

!

!

!!
!

!
!

!
!

!

!

!
!
!

!

!!

!

!
!

!

!!
!

!

!

!

!

!

!

!
!

!
!

!!

!

!

!

!
!

!

!

!
!
!
!

!

!
!

!

!!

!
!

!!

!

!

!
!

!!

!
!

!
!

!
!

!

!!

! !
! !
!

! !!

!! !!
!!
!!

!
!

!

!!
!

!

!

!

! !

!

!

!

! !
!

!

!

!

!
! !
!
!
!
!

!
!

!

!

!

!

!!

!

!

!

in relatie tot de locaties van ambulancestandplaatsen. De berekeningen

!
#

!

!

!

!

!

ritduren tussen woonadressen en SEH’s of afdelingen acute verloskunde,

!

!

!

!

Ambulancestandplaats
(225)

Voor de jaarlijkse landelijke bereikbaarheidsanalyse berekent het RIVM de

!

!

!!
!

!

!

!

24/7 Basis-SEH
gevoelige locatie (11)

!
!

!

24/7 Basis-SEH (80)

!!

!

!

!

!

!
!

!
!

!
#

!

!

!
!!

rijdt (van standplaats naar woonadres en van woonadres naar ziekenhuis)

!
!

!
#

!

!

> 90
!

!

!

!

60 - 90

maar ook door de nabijheid van de ambulancestandplaats.

onder normale omstandigheden bij tenminste 95% van de A1 ambulance-

!
!

!

!

30 - 45
45 - 60

bepaald door de transporttijd van de incidentlocatie naar het ziekenhuis,

de ambulancezorg als een prestatie indicator geldt. Ambulances dienen

!

< 15
15 - 30

van een ziekenhuis voor de 45-minutennorm wordt dus niet uitsluitend

Het bereikbaarheidsmodel gaat niet in op de 15 minuten responstijd, die in

!

Ritduur in minuten

!
!

!

!

!!

!

!

!

!

!

!
!

!

en naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis gaat met een SEH of een afdeling

!
!
!

!

!

acute verloskunde die 24 uur per dag en 7 dagen per week open is (24/7).

!
!
!

In figuur 2 is de uitkomst van de bereikbaarheidsanalyse van 2020 te zien:

Bron: RIVM, juni 2020

!

!

!

!

!

uitgaande van 225 ambulancestandplaatsen zijn 11 van de 80 ziekenhuizen met een 24/7-basis-SEH’s een gevoelige locatie.8 Voor de acute

Figuur 2. Bereikbaarheidsanalyse 20208

verloskunde zijn er 13 ‘gevoelige’ ziekenhuizen.

10

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

12

hoofdstuk 02 | Ambulancezorg en de 45-minutennorm

2.5

Model en praktijk

De 45-minutennorm is bedoeld als een spreidingnorm voor de

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 12 van 36

Tabel 1. Doorstroomtijden gemiddeld afgerond in minuten (RIVM 2009, Landelijke
traumaregistratie LNAZ) 9,11

geografische spreiding van de acute zorg in ziekenhuizen en geen

Responstijd

Stabilisatie, behandel Vervoertijd
& inlaadtijd

Totale ritduur

prestatienorm om de kwaliteit of tijdigheid van de ambulancezorg te meten.

Alle A1-ritten 2009 (RIVM)

10

20

12

42

Het is gebaseerd op een model. De tijden die in het bereikbaarheids­model

Verloskundige A1-ritten
2009 (RIVM)

10

13

12

35

Landelijke Traumaregistratie 10
2018

21

19

50

worden gehanteerd zijn theoretisch en geen weergave van de realiteit.
Uit verschillende publicaties blijkt dat de praktijk op een aantal punten
afwijkt van het model. Het RIVM heeft in 2009 een rapport gepubliceerd
over tijdsduren in de ambulancezorg. Meer recent zijn er voor specifieke

In tabel 1 en figuur 3 worden de gerealiseerde gemiddelde tijden uit de

subgroepen van patiënten rapportages gepubliceerd, onder andere door

praktijk weergegeven. De gemiddelde totale ritduur in 2019 was 44,7

de Landelijke Traumaregistratie in 2018 en het rapport ‘Toekomst­

minuten (persoonlijke communicatie RIVM). De gemiddelde totale ritduur

verkenning zorg in Flevoland’ uit 2019 met tijden voor de regio Flevoland.9,10

in 2009 was 41 minuten en 41 seconden. Landelijk werd in 2009 64,2%

Uit deze publicaties blijkt dat behandeling en stabilisatie ter plaatse naast

van de ritten binnen 45 minuten afgehandeld. Dit betekent dat bij meer

het inladen van de patiënt in de praktijk ook tijd kost en dus langer duurt:

dan 1/3 van de 112-oproepen het, bedoeld of onbedoeld, langer duurde

gemiddeld rond de 20 minuten. In de praktijk wordt vaak gestart met

dan 45 minuten om bij een ziekenhuis te komen. Bij vrijwel alle ritten

zorgverlening ter plaatse omdat direct vertrekken niet mogelijk is of niet

(98,4%) was de behandel- en inlaadtijd samen langer dan de 5 minuten

de beste keuze voor de patiënt.

inlaadtijd uit het model. Bij een klein deel van de ritten in 2009 (7,9%) was
de responstijd (meld/uitruktijd + rijtijd) langer dan de prestatienorm van 15

Een ander verschil tussen het model en de praktijk is dat ambulances

minuten. Responstijden van 2018 laten een vergelijkbaar beeld zien; 7,6%

vaak niet gedurende de hele rit rijden met A1-urgentie en niet altijd naar

van de inzetten was niet binnen 15 minuten bij de patiënt). De gemiddelde

het dichtstbijzijnde ziekenhuis gaan. In de praktijk blijkt het soms beter

responstijd was in 2018 nog steeds afgerond 10 minuten.3 Hetzelfde beeld

voor de patiënt te zijn om niet met volle snelheid naar een SEH te rijden.

ten aanzien van de verschillende tijdsintervallen zien we terug bij de

Ook kunnen er redenen zijn om niet naar de dichtstbijzijnde SEH te rijden,

Landelijke Trauma Registratie.9 Verloskundige ritten hadden in 2009

maar naar een gespecialiseerd ziekenhuis dat verder weg gelegen is.

volgens de metingen van het RIVM een kortere gemiddelde inlaad-/

11

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

13

hoofdstuk 02 | Ambulancezorg en de 45-minutennorm

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 13 van 36

behandeltijd en vervoerstijd en daarmee ook een kortere gemiddelde
totale afhandeltijd in vergelijking met het gemiddelde van alle spoedritten.
In de praktijk is de tijd op de plaats van het incident gemiddeld langer en de rij- en vervoertijd samen gemiddeld korter dan in het model

Ontstaan
incident

Bij patiënt op
plaats incident

!

!

Bereikbaarheidsmodel

3 min
Meldkamer +
uitrukken

Alle A1-ritten
2009 (RIVM)
Verloskundige
A1-ritten
2009 (RIVM)
Landelijke Trauma
Registratie 2018

45 min

5 min
Rijtijd naar patiënt

10 min

10 min

10 min

Vervoertijd naar ziekenhuis

Inlaadtijd

20 min

13 min

42 min

12 min

12 min

21 min

Op SEH

35 min
50 min

19 min

Melden/uitrukken + aanrijtijd

Figuur 3. Bereikbaarheidsmodel en praktijkmetingen

12

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

14

hoofdstuk 03 | Invloed vervoertijd op gezondheidsuitkomst

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 14 van 36

03
invloed vervoertijd op
gezondheidsuitkomst
13

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

15

hoofdstuk 03 | Invloed vervoertijd op gezondheidsuitkomst

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 15 van 36

Voor een aantal typen spoedzorg is er een relatie tussen tijd die nodig is

Niet alle acute zorgvragen of alle A1-spoedritten zijn hiermee gedekt.

om met een patiënt het ziekenhuis te kunnen bereiken en de gezondheids­­­­

Daarnaast is voor een deel van de andere zorgvragen met name de

uitkomst voor de patiënt. Daaruit blijkt geen eenduidige limiet, maar is er

aanrijtijd van belang en is na stabilisatie van de patiënt ter plaatse de

sprake van kritieke tijdsintervallen in de spoedzorgketen. Dit verschilt

vervoertijd naar het ziekenhuis minder van belang voor de gezondheids­

tussen en binnen de aandoeningen; voor een aantal aandoeningen geldt

uitkomst. En in sommige gevallen kan de patiënt ter plaatste van het

daarnaast hoe sneller de behandeling in het ziekenhuis kan worden gestart,

incident behandeld worden en hoeft hij niet meer naar het ziekenhuis.

hoe groter de kans op een betere gezondheidsuitkomst voor de patiënt.
Omdat er zijn geen gegevens bekend zijn over de exacte aantallen

3.1

Zes typen spoedzorg bekeken

A1-ritten voor deze zes typen spoedzorg, is niet exact aan te geven

Voor zes veel voorkomende klinisch goed afgrensbare aandoeningen

welk percentage van de A1-ritten met deze aandoeningen worden gedekt.

die spoedzorg behoeven is de commissie nagegaan of er een weten­

De cijfers over hoe vaak deze aandoeningen per jaar voorkomen in

schappelijke onderbouwing is voor de relatie tussen de gezondheids­

Nederland, of hoe vaak patiënten ervoor worden opgenomen of

uitkomst en de tijd die nodig is om met een patiënt het ziekenhuis te

behandeld in een ziekenhuis, dienen als grove indicatie:

kunnen bereiken:

• er zijn ongeveer 34.000 ziekenhuisopnames voor een

• spoedeisende cardiologische zorg (hartinfarct);
• spoedeisende neurologische zorg (herseninfarct);
• reanimaties bij mensen die buiten het ziekenhuis
een hartstilstand krijgen;
• spoedeisende geboortezorg;
• spoedeisende zorg voor ernstig gewonde patiënten (trauma);
• spoedeisende vaatchirurgische zorg (ruptuur van een
aneurysma in de buikslagader).

acuut hartinfarct per jaar;12
• jaarlijks worden zo’n 29.000 patiënten met een herseninfarct
opgenomen in het ziekenhuis;12
• er vinden ongeveer 8000 reanimaties plaats buiten het ziekenhuis;12
• er vinden ruim 4300 ambulanceritten plaats voor spoedeisende
geboorte-/gynaecologische zorg;3
• ieder jaar zijn er ongeveer 1000 instabiele ernstig gewonde
traumapatiënten;13
• per jaar worden ongeveer 700 patiënten opgenomen in
een ziekenhuis met een ruptuur van de buikslagader.12

14

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

16

hoofdstuk 03 | Invloed vervoertijd op gezondheidsuitkomst

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 16 van 36

Het daadwerkelijke aantal A1-ambulanceritten voor bovengenoemde

start van de klachten tot aan behandeling in het ziekenhuis of in een

aandoeningen zal hoger liggen dan de grove incidenties. Het aantal

expertisecentrum.

patiënten dat wordt ingestuurd met een verdenking op een hartinfarct,
herseninfarct of ruptuur van de buikslagader is hoger dan het aantal

Hieronder staat een samenvatting van de bevindingen per type spoed­

patiënten dat uiteindelijk deze diagnose krijgt. Anderzijds zal een deel van

zorg. Een uitgebreide beschrijving van de gegevens per type spoedzorg

de patiënten met deze acute zorgvragen met eigen vervoer het ziekenhuis

staat in het achtergronddocument Relatie tussen tijd en gezondheids­

bereiken, of was al opgenomen in een ziekenhuis voor andere klachten.

uitkomst voor 6 typen spoedzorg, dat evenals het advies te vinden is op
www.gezondheidsraad.nl.

Methodologische beperkingen
De commissie merkt op dat de beschikbare literatuur beperkingen kent;

3.2

zo is sterfte vaak als enige maat voor de gezondheidsuitkomst gebruikt.

Een myocardinfarct is een ander woord voor een hartinfarct of een hart-

Er worden verschillende tijdsintervallen gehanteerd en de keuze voor een

aanval. Hierbij sterft hartspierweefsel af doordat een deel van de hart­s­­pier

bepaald tijdsinterval is soms arbitrair. Daarnaast is er bij sommige

te weinig zuurstof krijgt. Bij een STEMI (ST elevatie myocard­infarct) is er

aandoeningen weinig bekend over een relatie tussen de gezondheids­

sprake van een volledige afsluiting van een van de bloed­vaten naar het

uitkomst en start behandeling binnen de eerste 60 tot 90 minuten. Pas na

hart. In geval van een verdenking op een hartinfarct maken de ambulance­

90 minuten na start van klachten worden data over gezondheids­

verpleegkundigen een ECG op de plaats van het incident. Vervolgens

uitkomsten bijgehouden. In sommige gevallen pas na 120 minuten.

wordt de diagnose gesteld – al dan niet in overleg met het ziekenhuis –

Er wordt niet altijd rekening gehouden met prehospitale mortaliteit;

en kan worden gestart met medicamenteuze (voor-)behandeling. Bij

patiënten die vanwege kortere afstand het ziekenhuis wel bereiken maar

aankomst in het ziekenhuis wordt de SEH overgeslagen en wordt de

overlijden, worden (mogelijk) niet gevonden in studies met langere reis­

patiënt direct naar de behandelkamer gebracht. De patiënt dient in de

afstanden omdat ze prehospitaal al overleden zijn. Studies hanteren

acute fase een hartkatheterisatie (coronair angiografie) te ondergaan en

verschillende tijdsintervallen waardoor de uitkomsten lastig te vergelijken

zo nodig en indien mogelijk gelijktijdig een percutane coronaire interventie

zijn. Soms is alleen gekeken naar de vervoertijd, dan weer naar

(PCI), naast de medicamenteuze behandeling. In Nederland kan op dit

vervoertijd plus behandeltijd op locatie. Vaak wordt gerekend vanaf de

moment in 30 ziekenhuizen een PCI uitgevoerd worden.

15

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

Hartinfarct

2

17

hoofdstuk 03 | Invloed vervoertijd op gezondheidsuitkomst

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 17 van 36

Voor een STEMI is er in de literatuur een duidelijke relatie te vinden

stroke unit waar intraveneuze trombolyse uitgevoerd kan worden. Intra-

tussen tijd tot behandeling en de sterfte onder patiënten, al dan niet op

arteriële trombectomie is toepasbaar bij 5 tot 10% van de patiënten en

lange termijn. In de richtlijn en in de literatuur wordt uitgegaan van

wordt alleen uitgevoerd in één van de 18 ziekenhuizen met een neuro-

behandeling in een PCI-expertisecentrum binnen 90 minuten na het

interventiecentrum. Een deel van de patiënten zal daarom na de eerste

eerste medische contact. Daarnaast zijn aanwijzingen te vinden dat hoe

opvang op een SEH elders moeten worden vervoerd naar een IAT-centrum.

sneller de behandeling plaatsvindt (ook eerder dan 90 minuten), des te

De diagnose en de mogelijkheid tot behandeling wordt vastgesteld met

groter de gezondheidswinst voor de patiënt is (zowel op de korte als op de

beeldvorming (CT of MRI-scan). Dit kan in Nederland alleen in het zieken­

lange termijn minder sterfte). In sommige gevallen treedt bij een hart­

huis. Bij verdenking op een herseninfarct dient de patiënt vervoerd te

infarct een cardiogene shock op. Patiënten met een cardiogene shock die

worden naar een ziekenhuis met ten minste een stroke unit.

niet gereanimeerd zijn blijken het meeste voordeel te hebben van een
spoedige behandeling in een daartoe gespecialiseerd centrum. Het is dus

Bij een herseninfarct is de relatie tussen de kans op een goed herstel en

van belang dat ambulancemedewerkers op de plaats van het incident een

de tijd tot start van de behandeling overtuigend aangetoond. De

goede inschatting maken van het risico dat de patiënt loopt (prehospitale

Nederlandse richtlijn Herseninfarct en Hersenbloeding stelt dat

risicostratificatie) en op basis daarvan beslissen naar welk ziekenhuis de

intraveneuze trombolyse moet plaatsvinden binnen 270 minuten na het

patiënt (zo snel mogelijk) wordt vervoerd.

ontstaan van de klachten. Binnen deze tijd moeten ook noodzakelijke
onderzoeken zoals een CT-scan zijn gedaan. Voor de patiënten met een

3.3

Herseninfarct

herseninfarct die in aanmerking komen voor intra-arteriële trombectomie

Een herseninfarct ontstaat als een bloedstolsel een slagader in de

is behandeling in een neuro-interventiecentrum aangewezen. In de

hersenen afsluit. Duurt deze situatie te lang dan beschadigt het hersen­

meeste gevallen geldt dat IAT binnen 6 uur na de eerste verschijnselen

weefsel achter de blokkade onherstelbaar en sterft het af. Voor een

moet starten om een gunstig effect te hebben. Zowel voor IVT als voor IAT

herseninfarct bestaan twee acute behandelopties: intraveneuze

geldt dat hoe sneller de behandeling gestart wordt, hoe groter de kans op

trombolyse (IVT) en intra-arteriële trombectomie (IAT). Intraveneuze

een goed herstel.

trombolyse is geschikt voor ongeveer 20% van de patiënten met een
herseninfarct. In Nederland zijn circa 75 ziekenhuizen met een zogeheten

16

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

18

hoofdstuk 03 | Invloed vervoertijd op gezondheidsuitkomst

3.4

Reanimaties

Jaarlijks zijn er in Nederland ongeveer 17.000 mensen die buiten het

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 18 van 36

laagrisicozwangerschap worden in de eerste lijn begeleid, door een
verloskundige.

ziekenhuis een plotselinge hartstilstand krijgen. Als niet binnen 4 tot 6
minuten na het incident wordt begonnen met reanimatie zal de patiënt

Bij een laagrisicozwangerschap kan de bevalling zowel thuis plaatsvinden

slechts een zeer kleine kans hebben om de reanimatie te overleven.

als in een geboortecentrum of poliklinisch, onder begeleiding van de

Een korte aanrijtijd en een snelle reactie van omstanders spelen dus een

verloskundige. Tijdens de bevalling kan blijken dat er toch sprake is van

belangrijke rol. Wanneer 112 een melding van een hartstilstand krijgt,

een hoog risico. Als de bevalling dan thuis of in een geboortecentrum was

wordt een ambulance naar de plaats van het incident gestuurd en krijgen

begonnen, moet de zwangere alsnog naar het ziekenhuis, al dan niet met

burgerhulpverleners in de omgeving een melding. In Nederland zijn er

spoed. De meeste verplaatsingen naar het ziekenhuis tijdens een

zo’n 8.000 reanimaties per jaar. In meer dan 75% van de gevallen start

bevalling bij begeleiding in zowel de eerste als de tweede lijn zijn geen

een omstander met reanimeren voordat de ambulance er is. Wanneer er

spoed en gebeuren met de auto. Aanleidingen om met spoed naar een

sprake is van een cardiale oorzaak met duidelijke tekenen van STEMI

afdeling acute verloskunde te gaan zijn bijvoorbeeld signalen van

wordt de patiënt na de reanimatie naar een PCI-expertise­centrum

zuurstofgebrek bij de foetus of overmatig bloedverlies bij de moeder.

vervoerd. Uit de literatuur blijkt dat enkel de vervoertijd na een geslaagde

In Nederland waren in 2019 75 ziekenhuislocaties met een afdeling acute

reanimatie geen invloed heeft op de gezondheidsuitkomst voor de patiënt.

verloskunde die 24 uur per dag en 7 dagen per week open is. Daarvan

Daarnaast hadden patiënten die direct werden vervoerd naar een

hebben er 10 ziekenhuizen een obstetrische high care unit in combinatie

gespecialiseerd centrum een betere uitkomst.

met een neonatale intensive care unit (NICU).

3.5

Bij verloskunde is in de literatuur geen consistentie in bevindingen naar de

Verloskunde

In Nederland is sprake van eerstelijns- en tweedelijnsgeboortezorg.

relatie tussen afstand/tijd tot het ziekenhuis en gezondheidsuitkomsten

Zwangere vrouwen met een gecompliceerde medische voorgeschiedenis

onder baby’s en moeders in het geval van een bevalling bij een voldragen

of die complicaties hebben bij de huidige of een vorige zwangerschap

zwangerschap (37 tot 41 weken zwangerschap). Studies die wel een

worden in Nederland in principe in de tweede lijn begeleid, door een

relatie laten zien tussen tijd tot het ziekenhuis en gezondheidsuitkomst

gynaecoloog. Zij hebben een hoogrisicozwangerschap. Vrouwen met een

geven het volgende aan: het risico op een bevalling buiten een

17

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

19

hoofdstuk 03 | Invloed vervoertijd op gezondheidsuitkomst

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 19 van 36

zorginstelling (en daarmee het risico op een ongunstige uitkomst voor

ziekenhuis moet worden vervoerd. Dertien Nederlandse ziekenhuizen zijn

moeder en kind) neemt toe als de reisafstand meer dan 60 minuten van

aangewezen als traumacentrum (level 1). Elf van hen coördineren het

het dichtstbijzijnde geboortecentrum of ziekenhuis is. Daarnaast is een

platform van acute zorg in de regio. Deze regionale traumacentra werken

reisafstand tussen huisadres en ziekenhuis van meer dan 20 minuten

samen met hulpverleners en instanties die betrokken zijn bij de acute

geassocieerd met hogere perinatale mortaliteit en morbiditeit, vooral voor

zorg: huisartsen en huisartsen­posten, regionale ambulancevoorzieningen

vrouwen met een hoogrisico­zwangerschap bij het begin van de baring.

(RAV), SEH’s, afdelingen van ziekenhuizen, mobiele medische teams

Ook deze bevallingen starten vaak thuis. Voor zeer premature geboortes

(helikopter/bus).

is het van meerwaarde om naar een perinatologisch centrum te rijden.
Dit zijn zelden spoedindicaties. Het gaat meestal om reguliere

Uit internationale literatuur blijkt dat voor specifieke traumapatiënten de

verplaatsingen naar een van de 10 perinatologische centra in Nederland.

kans op sterfte groter is naarmate de tijd tussen incident en aankomst in
het ziekenhuis toeneemt. Het gaat om patiënten met een zeer lage

3.6

Trauma

bloeddruk of een shock (hemodynamisch instabiel), met hersenletsel

Trauma is een breed begrip en omvat letsel dat is veroorzaakt door een

(neurotrauma) of met open wonden door bijvoorbeeld scherpe

ongeval (zoals een verkeersongeluk, verdrinking, blootstelling aan straling

voorwerpen of wapens (penetrerend letsel). Bij deze patiënten is niet

of chemische stoffen, werkongeval) of door geweld. Ziekenhuizen zijn

alleen snelheid van belang, ook dienen ze primair in een level

voor de opvang van traumapatiënten ingedeeld in drie niveaus (levels).

1-traumacentrum behandeld te worden. Het is dus van belang dat de

Een level 3-ziekenhuis kan patiënten met geïsoleerd letsel behandelen,

ambulancemedewerkers ter plaatse van het incident de aard en ernst van

bijvoorbeeld een enkel- of heupfractuur. In een level 2-ziekenhuis kunnen

het trauma goed beoordelen (prehospitale triage). De consensus onder

ook ernstig gewonde patiënten worden opgevangen, maar zijn niet alle

experts is dat de behandeling in een level 1-traumacentrum binnen een

specialistische voorzieningen aanwezig, zoals neurochirurgie. In een level

uur na het incident gestart moet zijn (golden hour).

1-ziekenhuis kunnen alle ernstig gewonde patiënten die in levensgevaar
verkeren worden opgevangen, 24 uur per dag, 7 dagen per week. Op de

3.7

plaats van het incident bepalen ambulance­­medewerkers of het mobiel

Bij een aneurysma van de aorta abdominalis (AAA) is de grote lichaams­

medisch team welke zorg de patiënt nodig heeft en dus naar welk type

slagader (aorta) in de buik plaatselijk verwijd. Die verwijding kan scheuren,

18

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

Geruptureerd aneurysma van de buikslagader

2

20

hoofdstuk 03 | Invloed vervoertijd op gezondheidsuitkomst

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 20 van 36

dan spreekt men van een geruptureerd AAA. Hierbij is de kans op sterfte

In een aantal buitenlandse studies is gekeken naar de invloed van het

aanzienlijk. Als de patiënt het ziekenhuis tijdig bereikt, kan een interventie

sluiten van SEH’s of ziekenhuizen op patiëntuitkomsten (voornamelijk

worden uitgevoerd. De diagnose en mogelijkheid tot behandeling wordt

sterfte, 1 onderzoek naar morbiditeit). Daaruit blijken geen grote

vastgesteld met beeldvorming (echografie en CTA). Er zijn in Nederland

verschillen in gezondheidsuitkomst.16-20 In de meeste van deze studies

ongeveer 60 ziekenhuizen die de mogelijkheid hebben om patiënten met

leidde de sluiting ook tot grotere afstand tot een ziekenhuis en langere

een geruptureerd AAA te opereren en er worden jaarlijks ongeveer 600

reistijden. De studies laten geen verhoogde sterfte zien (in 1 studie was er

operaties uitgevoerd.14

het eerste jaar na sluiting een slechtere uitkomst, wat zich daarna weer
herstelde tot geen effect). In een geval waren er zelfs positieve effecten

Een (hemodynamisch) stabiele patiënt kan eventueel verplaatst worden

(op levensverwachting, wachttijden en mortaliteit). Deze resultaten zijn

van een ziekenhuis zonder naar een ziekenhuis met die faciliteiten. De

niet een-op-een te vertalen naar de Nederlandse situatie in verband met

subgroep van instabiele patiënten kent, ongeacht de snelheid waarmee

grote verschillen in zorginfrastructuur, demografie en bevolkingsdichtheid.

een ziekenhuis wordt bereikt, een hoge mortaliteit. Over het spoedeisende
karakter van de behandeling van een geruptureerd aneurysma van de

3.9

Conclusie

buikslagader is er slechts sprake van consensus onder experts: patiënten

Voor een aantal typen spoedzorg is er een relatie tussen de tijd die nodig

dienen binnen twee uur na het eerste contact te worden geopereerd in

is om met een patiënt het ziekenhuis te kunnen bereiken en de gezond-

een expertisecentrum. Hierbij wordt een vervoertijd van 60 tot 90 minuten

heidsuitkomst voor de patiënt. Na hoeveel tijd buiten het ziekenhuis er bij

aangehouden.

een acute zorgvraag een ongunstige invloed op de gezondheidsuitkomst
ontstaat varieert. Dit varieert tussen aandoeningen (zie figuur 4) maar ook

3.8

Overige bevindingen in de literatuur

binnen die aandoeningen, afhankelijk van de specifieke situatie. Daaruit

Eén studie in Denemarken, waarbij het merendeel van de patiënten

blijkt geen algemene limiet, maar is er sprake van kritieke tijdsintervallen

binnen 80 minuten in het ziekenhuis was, vond voor patiënten die met de

in de zorgketen; voor een aantal aandoeningen geldt daarnaast hoe

hoogste spoed vervoerd werden geen relatie tussen rijtijd en vervoertijd

sneller hoe beter de gezondheidsuitkomst voor de patiënt.

en sterfte op korte termijn (1 dag) en op wat langere termijn (30 dagen).15

19

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

21

hoofdstuk 03 | Invloed vervoertijd op gezondheidsuitkomst

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 21 van 36

Binnen welke periode een behandeling gestart dient te worden varieert tussen aandoeningen

!

!
45 min

Spreidingsnorm

Hartinfarct (STEMI)

Herseninfarct

Ernstig trauma

Na succesvolle
reanimatie

Verloskunde

Ruptuur AAA

Hoe sneller hoe beter (evidence),
binnen 90 min. behandelen (richtlijn).

Hoe sneller hoe beter (evidence), binnen 270 min. behandelen (richtlijn)

Binnen 60 min. in ziekenhuis
(consensus)

Geen relatie (evidence)

Binnen 20 – 60 min. in ziekenhuis
(geen consistente bevindingen)

Binnen 120 min. behandelen (consensus)

Figuur 4 De kritieke tijdsintervallen tot aankomst SEH of tot behandeling, per type spoedzorg

20

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

22

hoofdstuk 04 | Ketenzorg

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 22 van 36

04
ketenzorg

21

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

23

hoofdstuk 04 | Ketenzorg

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 23 van 36

Snelheid van transport van plaats van het incident naar het ziekenhuis is

Niet altijd zal direct 112 gebeld worden. Vaak wordt eerst contact gezocht

niet de enige factor die de gezondheidsuitkomst bepaalt. Het gaat ook om

met de huisarts (of in het geval van een zwangerschap met de verlos­

het optimaal aansluiten van de schakels binnen de keten. Vanaf de start

kundige). De huisarts of verloskundige kan de eerste zorg verlenen, indien

van klachten tot aan de uiteindelijke behandeling in het ziekenhuis zijn er

nodig en mogelijk de patiënt stabiliseren en met spoed een ambulance

naast vervoertijd verschillende factoren die de uiteindelijke uitkomst voor

laten komen.

de patiënt beïnvloeden: snelle detectie, stabilisatie en eerste behandeling,
korte wachttijd buiten- en in het ziekenhuis, en de juiste specialistische

4.2

Stabilisatie en eerste behandeling

expertise.

De zorg die via de ambulancezorg wordt verleend heeft zich de afgelopen
decennia steeds nader verbreed en geprofessionaliseerd. Dit leidde tot

4.1

Detectie

toenemende mogelijkheden op het gebied van diagnostiek en behandeling

Uit de onderzoeken naar de relatie tussen tijd en gezondheidsuitkomst

ter plaatse van het incident. Er kan ook voor de extra inzet van een mobiel

bij een herseninfarct en bij een hartstilstand blijkt dat het van essentieel

medisch team (MMT) worden gekozen. In de praktijk zullen de

belang is dat de patiënt en omstanders het spoedeisende karakter van

ambulance­medewerkers waar nodig en mogelijk de tijd nemen voor

de klachten snel herkennen en passende acties ondernemen. Bij een

onderzoek, behandeling, stabilisatie, overleg met partners uit de

hartstilstand zijn de eerste minuten van levensbelang. Om die reden wordt

zorgketen en het vervoersklaar maken van de patiënt.

bij een 112-melding van een hartstilstand niet alleen direct een ambulance
gestuurd, ook wordt een bericht gestuurd naar burgerhulpverleners in de

Het ambulancepersoneel maakt ter plaatse van het incident de inschatting:

nabije omgeving van het slachtoffer. Ook bij een herseninfarct kan

• Is diagnostiek en behandeling ter plaatse mogelijk en noodzakelijk of

kostbare tijd verloren gaan als 112 niet tijdig wordt gebeld. Voor de patiënt

dient de patiënt direct met spoed naar het ziekenhuis te worden

en diens omgeving is lang niet altijd direct duidelijk dat het om spoed­

vervoerd?

eisende klachten gaat. De campagne van de hartstichting rondom het

• Dient de patiënt in een algemeen ziekenhuis te worden gepresenteerd

herkennen van de belangrijke signalen van een beroerte is gericht op een

of geeft de toestand van de patiënt aanleiding om naar een

snellere detectie.

expertise­centrum door te rijden?

22

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

24

hoofdstuk 04 | Ketenzorg

4.3

Parallelle acties

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 24 van 36

trombectomie kan worden uitgevoerd kan terecht in een van

Door sommige stappen in de acute zorgketen parallel uit te voeren wordt

de 18 ziekenhuizen die daarin zijn gespecialiseerd, intraveneuze

tijd gewonnen. Een vooraankondiging van de ambulancemedewerkers

trombolyse wordt in 75 centra gedaan.

naar het ziekenhuis zorgt ervoor dat daar de nodige acties ondernomen

• Voor acute verloskunde waren er in 2019 74 ziekenhuislocaties

kunnen worden in afwachting van de patiënt. Zo kan het opvangteam in

met 24/7 acute verloskunde. Hiervan hebben er 10 een

paraatheid worden gebracht, de benodigde specialisten worden

perinatologisch centrum met een neonatale intensive care unit.

geïnformeerd en diagnostische apparatuur en een behandel- of

• Niet stabiele patiënten met ernstig trauma worden vervoerd naar

operatiekamer worden vrij gemaakt. Dit kan ook betekenen dat in belang
van de patiënt meer tijd ter plaatse van het incident wordt genomen. Als er
bijvoorbeeld tekenen zijn van een mogelijk hartinfarct wordt een ECG

1 van de 13 level 1-traumacentra.
• Er zijn ongeveer 60 ziekenhuislocaties waar een patiënt met
een ruptuur van de buikslagader geopereerd kan worden.

gemaakt, en kan met het ziekenhuis worden overlegd, waarna vervoer
naar een mogelijk verder weg gelegen expertisecentrum geïndiceerd kan

4.5

Conclusie

zijn. Parallel aan deze vervoertijd kan het ziekenhuis de behandelkamer

Belangrijker dan alleen de tijd die nodig is om de patiënt met de

en team voor de PCI alvast gereedmaken.

ambulance naar het ziekenhuis vervoeren is het optimaal functioneren
van de gehele spoedzorgketen.

4.4

Expertisecentra

Ook de expertise in het ziekenhuis waar de patiënt naartoe wordt
gebracht is van belang. De praktijk is daar ook op ingericht. Bij een aantal
acute aandoeningen gaat een ambulance niet altijd naar de SEH die van
alle 80 ziekenhuizen het meest dichtbij is, maar naar een van de
gespecialiseerde ziekenhuizen:
• Voor een patiënt met een hartinfarct waarvoor PCI noodzakelijk
is zijn er 30 expertisecentra.
• Een patiënt met een herseninfarct bij wie intra-arteriële

23

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

25

hoofdstuk 04 | Ketenzorg

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 25 van 36

Naast vervoertijd zijn er verschillende factoren die de uiteindelijke uitkomst voor de patiënt beïnvloeden

Ontstaan
incident

Bij patiënt op
plaats incident

!

!

Vooraf:
snelle detectie

Stabilisatie, diagnostiek,
eerste behandeling

Vooraankondiging
ziekenhuis

Zo nodig
vervoer naar
expertisecentrum

Voorbereiding
opvang/
behandeling

Figuur 5. Spoedzorgketen met verschillende factoren die de uitkomst voor de patiënt beïnvloeden

24

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

26

hoofdstuk 05 | Spreiding van ziekenhuizen in het buitenland

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 26 van 36

05
spreiding van ziekenhuizen
in het buitenland
25

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

27

hoofdstuk 05 | Spreiding van ziekenhuizen in het buitenland

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 27 van 36

In geen van de landen die de commissie heeft bekeken bestaat een

per miljoen inwoners) en Zwitserland (12 per miljoen inwoners) de

spreidingsnorm of een wettelijke bepaling voor de spreiding van zieken­

grootste dichtheid van algemene ziekenhuizen. Nederland kent met ruim 4

huizen. In alle landen speelt de discussie over de organisatie van de

algemene ziekenhuizen per miljoen inwoners de laagste dichtheid van de

spoedzorg en het ziekenhuislandschap.

bekeken landen.22 Een kanttekening hierbij is dat niet alle landen een
vergelijkbare sterke eerstelijnszorg hebben.

5.1

Selectie vergelijkbare landen

Om een beeld te krijgen van het acute of spoedeisende zorgsysteem in
het algemeen, en mogelijk de wettelijke basis en/of medisch-inhoudelijke
afwegingen ten aanzien van de spreiding van ziekenhuizen in het buiten­

Tabel 2. Het aantal algemene ziekenhuizen per miljoen inwoners. De gegevens
komen uit de OECD database. Het peiljaar is 2017. Er is geen onderscheid gemaakt
in ziekenhuizen met en zonder SEH22
Algemene ziekenhuizen per miljoen inwoners

land, zijn diverse Europese en niet-Europese landen geselecteerd. Uit deze

Nederland

4,44

selectie zijn de Europese landen België, Denemarken, Duitsland, Italië en

België

10,11

Zwitserland naar voren gekomen, en daarnaast Zuid-Korea en Japan.

Denemarken

Geen data

Duitsland

19,26

Italië

14,83

Zwitserland

12,07

Japan

58,03

Korea (Z)

35,14

5.2

Spreiding van ziekenhuizen

Van de geselecteerde landen is bij geen enkel land een spreidingsnorm of
een wettelijke bepaling voor de spreiding van ziekenhuizen bekend.
Uit een eerder verschenen rapport van het Nivel over de 15-minutennorm
is bekend dat verscheidene landen wel een norm voor de aanrijtijd

5.3

hanteren. Deze varieerde van 8 tot 25 minuten.21 Ook is er informatie over

In alle bekeken landen wordt nagedacht over hervorming van de spoed­

de ziekenhuisdichtheid. Volgens vergelijkend onderzoek door de

zorg en het ziekenhuislandschap. Er wordt net als in Nederland een

Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OECD)

toename gezien in het (spoed)zorggebruik. Mogelijke verklaringen worden

hebben Japan en Zuid-Korea een veel groter aantal ziekenhuizen per

gevonden in een meer eisende samenleving, een ouder wordende

miljoen inwoners dan andere landen die lid zijn van de OECD. Van de

populatie met meer en meer chronisch zieken en meer mensen die meer

Europese landen hebben Duitsland (19 per miljoen inwoners), Italië (15

dan één aandoening hebben. De focus ligt in de meeste landen op

26

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

Hervormingen acute zorg

2

28

hoofdstuk 05 | Spreiding van ziekenhuizen in het buitenland

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 28 van 36

gerichte zorg op de plaats van het incident en specialistische zorg in

Door beter opgeleid ambulancepersoneel en beter uitgeruste ambulances

het ziekenhuis. De landen zijn daarbij zoekende naar de beste invulling,

en helikopters wordt de afstand tot de ziekenhuizen in Denemarken

waarin het opzetten van expertisecentra en het versterken van de

minder belangrijk. Tegelijkertijd is de communicatie tussen ambulances en

eerstelijnszorg centraal staan.

zieken­huizen versterkt door investeringen in IT-apparatuur. Informatie
over de toestand van de patiënt kan rechtstreeks naar de ziekenhuizen

5.4

Expertisecentra

De vraag of meer expertisecentra/specialistische ziekenhuizen kunnen

worden gestuurd. Zo kunnen artsen en verpleegkundigen de juiste
behandeling starten zodra de patiënt met de ambulance binnenkomt.23,24

bijdragen aan doelmatige en kwalitatief goede zorg speelt in verscheidene
landen. In Denemarken is het systeem en ziekenhuislandschap volledig

In Japan, Zuid-Korea en Italië dient het ziekenhuis veel vaker als eerste

geherstructureerd. Hierbij werden 40 SEH’s samengevoegd tot 21 grotere

lijn in het zorgstelsel.29-31 Daarom is er in deze landen, naast aandacht

SEH’s.23,24 Ook in Duitsland en Zwitserland wordt de discussie gevoerd

voor de gehele organisatie van de spoedzorg, veel gericht op de

over meer centralisatie en specialisatie van de spoedzorg, maar door de

verbetering van de eerste lijn en het creëren van een geïntegreerde

vele decentrale overheden hebben deze landen een minder sterke

zorgketen.31 In Italië is gestart met de vorming van ‘eerstelijnscomplexen’

nationale coördinatie dan Denemarken.25-27 In België wordt met een zorg-

bestaande uit huis­artsen, specialisten, verpleegkundigen en maat­

strategisch plan gewerkt aan concentratie van expertise, betere afstemming

schappelijk werkers. Dit nieuwe organisatiemodel beoogt de verbetering

van vraag en aanbod, en het stimuleren van samenwerking tussen

van de continuïteit van de zorg en vermindering van ongepast gebruik

ziekenhuizen en andere zorgpartners.28

van hulpdiensten.30

5.5

Versterking eerste lijn

Daarnaast neemt de verbetering van de zorg in de eerste lijn, waaronder
de ambulancezorg op de plaats van een incident, een belangrijke rol in bij
de meeste landen. De eerste lijn via de huisarts en/of verloskundige en op
de plaats van het incident door een mobiel medisch team of ambulance­
personeel is in Nederland al heel sterk. Dit geldt ook voor Denemarken.

27

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

29

hoofdstuk 06 | Advies

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 29 van 36

06
advies

28

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

30

hoofdstuk 06 | Advies

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 30 van 36

Er bestaat geen medisch wetenschappelijke onderbouwing voor de

kans op een betere gezondheidsuitkomst voor de patiënt. De commissie

45-minutennorm in relatie tot de uitkomst van zorg. Deze norm

concludeert dat de 45-minutennorm in relatie tot de uitkomst van zorg niet

aanhouden voor ziekenhuisspreiding ten behoeve van acute zorg kent

op medisch wetenschappelijke gronden te onderbouwen is. Deze norm

geen medisch wetenschappelijke argumenten. Voor zover er uit de weten­

aanhouden ten behoeve van acute zorg kent geen medisch weten­

schappelijke literatuur een relatie is af te leiden tussen de tijd die nodig is

schappelijke argumenten. De commissie adviseert dan ook om de norm

om het ziekenhuis te bereiken en de gezondheidsuitkomst, blijkt er eerder

voor spreiding en beschikbaarheid van acute zorg in ziekenhuizen in

sprake te zijn van kritieke tijdsintervallen dan van een eenduidige limiet.

bredere context te bezien.

De commissie adviseert de norm voor spreiding en beschikbaarheid van
acute zorg in ziekenhuizen in een bredere context te zien en naast tijd ook

Expertisecentra

te kijken naar de benodigde expertise in ziekenhuizen en regio’s.

De gezondheidsuitkomst hangt niet alleen af van het aantal minuten dat

Daarnaast adviseert de commissie om ook rekening te houden met

een ambulance nodig heeft om met de patiënt een ziekenhuis te bereiken.

andere factoren die de spoedzorgketen beïnvloeden, zoals de

Een van de factoren die naast tijd een rol speelt in de gezondheids­

toenemende mogelijkheden op het gebied van diagnostiek en

uitkomst is de expertise in het ziekenhuis waar de patiënt naartoe wordt

behandeling ter plaatse van het incident.

gebracht. De patiënt wordt voor de optimale behandeling niet altijd naar
het dichtstbijzijnde ziekenhuis gebracht, maar naar een expertisecentrum.

Norm voor ziekenhuisspreiding anders bezien

Duidelijke regionale afspraken zijn hierbij van belang. Daarnaast vereist

Voor een aantal typen spoedzorg is er een relatie tussen de gezondheids­

dit voldoende capaciteit van personeel en voorzieningen.

uitkomst en de tijd die nodig is om met een patiënt het ziekenhuis te
kunnen bereiken. Dit varieert tussen aandoeningen maar ook binnen die

Optimaal functioneren van de spoedzorgketen

aandoeningen, afhankelijk van de specifieke situatie. Daaruit blijkt geen

Het komt de gezondheidsuitkomst ten goede als alle schakels binnen de

eenduidige limiet, maar is er sprake van kritieke tijdsintervallen

keten van spoedzorg optimaal op elkaar aansluiten. Goede samenwerking

waarbinnen een behandeling gestart dient te worden. Deze tijdsintervallen

met huisartsen(posten), verloskundigen, professionele hulpverleners van

verschillen per aandoening en voor een aantal aandoeningen geldt

bijvoorbeeld brandweer en politie die vaak het eerst ter plaatse zijn

daarnaast dat hoe sneller de behandeling wordt gestart hoe groter de

(first responders) en burgerhulpverleners draagt hieraan bij.

29

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

31

hoofdstuk 06 | Advies

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 31 van 36

De zorg die prehospitaal wordt gegeven heeft zich de afgelopen decennia

Evaluatie

steeds verder verbreed en geprofessionaliseerd. Dit heeft geleid tot

Bij het in kaart brengen van de spreiding van acute ziekenhuiszorg in

toenemende mogelijkheden op het gebied van diagnostiek en behandeling

Nederland is het belangrijk om naast de huidige bereikbaarheidsmodellen,

ter plaatse van het incident. Om die mogelijkheden te benutten moet wel

ook andere evaluatie en monitoring strategieën in ogenschouw te nemen.

rekening worden gehouden met een langere behandeltijd ter plaatse van

Indien uitsluitend de spreiding van de acute ziekenhuiszorg wordt getoetst,

het incident in die gevallen waar dat een voordeel voor de patiënt oplevert.

zou het goed zijn om ook de vervoertijd modelmatig los van de aanrij en

Ook moet er rekening mee worden gehouden dat ambulances en mobiel

behandel/inlaadtijd ter plaatse van het incident te benaderen. Anderzijds

medisch teams door een uitgebreidere behandeltijd ter plaatse langer niet

vraagt een bredere beschouwing van de spreiding van de acute zieken-

inzetbaar zijn. Een voorwaarde voor een goed functionerende spoedzorg­

huiszorg met in achtneming van de hele spoedzorgketen juist om een

keten is dan ook dat er voldoende ambulancecapaciteit is (aantal

evaluatie- en monitoringsstrategie waarin ook de bredere context van de

ambulances en/of aantal standplaatsen). Het optimale zorgtraject (best

spoedzorg wordt meegenomen.

practice) voor de verschillende typen spoedzorg kan met de tijd
veranderen. Bijvoorbeeld door het opkomen van nieuwe diagnostiek en
behandelinterventies en betere prehospitale mogelijkheden. Dit vraagt om
periodieke (regionale) afstemming over de juiste ketenzorg met de
verschillende betrokken zorgpartijen.

30

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

32

Literatuur

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 32 van 36

literatuur

31

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

33

Literatuur

1

Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 33 van 36

11

in 2009. Bilthoven; 2010.

16 oktober 2012, nr. CZ-3131585, houdende nieuwe eisen inzake de
ambulancezorg (Regeling Tijdelijke wet ambulancezorg). artikel 7 lid 1.
2

12

Landelijk Protocol Ambulancezorg versie 8.1. Zwolle: Ambulancezorg
Nederland; 2016.

3

Tabellenboek 2018. Zwolle: Ambulancezorg Nederland; 7 oktober 2019.

4

Kommer GJ, Gijsen R, van Gils P. Trendanalyse spoedeisende
Tweede Kamer der Staten-Generaal. Brief van de minister van

13

7

8

9

10

32

Landelijke traumaregistratie 2014-2018. Utrecht: Landelijk netwerk
acute zorg; 2019.

14

Jaarrapportage 2018 Dutch Surgical Aneurysma Audit. 2018
(geraadpleegd juni 2020).

15

Mills EHA, Aasbjerg K Md P, Hansen SM, Ringgren KM, Dahl M Md P,

Volksgezondheid, Welzijn en Sport aan de Voorzitter van de Tweede

Rasmussen BS, et al. Prehospital time and mortality in patients

Kamer der Staten-Generaal op 23 december 2005 over

requiring a highest priority emergency medical response: a Danish

Vereenvoudiging van het stelsel van overheidsbemoeienis met

registry-based cohort study. BMJ open. 2019;9(11).

het aanbod van zorginstellingen (Wet toelating zorginstellingen).
6

Hart- en vaatziekten in Nederland 2019, cijfers over incidentie,
prevalentie, ziekte en sterfte. Den Haag: Hartstichting; november 2019.

ambulancezorg. RIVM; 2015.
5

RIVM. Tijdsduren in de ambulancezorg, analyse van spoedinzetten

16

Hsia RY, Kanzaria HK, Srebotnjak T, Maselli J, McCulloch C, Auerbach

Den Haag: overheid.nl; 2005-2006.

AD. Is emergency department closure resulting in increased distance to

RIVM. Bereikbaarheidsanalyse SEH’s en acute verloskunde 2019 -

the nearest emergency department associated with increased inpatient

Analyse gevoelige ziekenhuizen. Bilthoven; 2019.

mortality? Annals of emergency medicine. 2012;60(6):707-15.

RIVM. Aanbod en bereikbaarheid van de spoedeisende ziekenhuiszorg

17

Panagiotoglou D, Law MR, McGrail K. Effect of Hospital Closures on

in Nederland 2017 -- Analyse gevoelige ziekenhuizen 2017.

Acute Care Outcomes in British Columbia, Canada: An Interrupted

Bilthoven; 2017.

Time Series Study. Med Care. 2017;55(1):50-6.

RIVM. Bereikbaarheidsanalyse SEH’s en acute verloskunde 2020 --

18

Knowles E, Shephard N, Stone T, Bishop-Edwards L, Hirst E, Abouzeid

Analyse gevoelige ziekenhuizen. Bilthoven; 26 juni 2020.

L, et al. Closing five Emergency Departments in England between

Traumazorg in beeld: Landelijke traumaregistratie 2014-2018

2009 and 2011: the closED controlled interrupted time-series analysis.

rapportage Nederland. Utrecht: Landelijk netwerk acute zorg; 2019.

Health Services and Delivery Research. Southampton (UK)2018.

Toekomstverkenning zorg in Flevoland. Utrecht: IG&H; 2019.

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

34

Literatuur

19

Christiansen T, Vrangbaek K. Hospital centralization and performance

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 34 van 36

26

in Denmark-Ten years on. Health Policy. 2018;122(4):321-8.
20

Avdic D. Improving efficiency or impairing access? Health care

rettungsdiensten. 2010. Geraadpleegd van http://www.ivr-ias.ch/
27

21

22

28

24

Geraadpleegd van https://www.zorg-en-gezondheid.be/zorgstrategisch-

Organization and practices of ambulance services in 14 European

plan-vlaanderen-voor-de-algemene-ziekenhuizen: Vlaanderen

countries. Utrecht: Nivel; 2015.

Agentschap Zorg en Gezondheid; 2019.

OECD Health Statistics. 2019. Hospitals. (Geraadpleegd op 10 juni
The Ministry of Health Denmark. Healthcare in Denmark- An overview.

29

National Fire Agency. Public EMS. Geraadpleegd 19 maart 2020.
http://www.nfa.go.kr/eng/ems/service.

30

Ermeneia Studi & Strategie di Sistema and Associazione Italiana

Kobenhavn; 2017.

Ospedalita Privata. Health and Hopsitals in Italy, 15th annual report

Danske Regioner. Raadpleging website https://www.regioner.dk/

2017. Milano; 2018.

sundhed/bahendling-paa-hospitaler/akut-og-preahospital.
25

Zorgstrategisch plan vlaanderen voor de algemene ziekenhuizen.

Bos N, Krol, M, Veenvliet, C e.a,. Ambulance care in Europe,

2020). https://stats.oecd.org.
23

Klauber J, Wasem, J., Friedrich, J., & Geraedts, M. KrankenhausReport 2015: Schwerpunkt: Strukturwandel. Schattauer Verlag; 2015.

consolidation and quality of care: Evidence from emergency hospital
closures in Sweden. J Health Econ. 2016;48:44-60.

Interverband für Rettungswesen. Richtlinien zur annerkennung von

Schweizerische Eidgenossenschaft. Bundesamt für Statistik. (2018).

31

Mihoko Ishhii IO, Nederlandse Ambassade Tokyo (persoonljke
communicatie 3 en 19 maart 2020.

Gesundheitswesen, Spitäler. Geraadpleegd van https://www.bfs.admin.
ch/bfs/de/home/statistiken/gesundheit/gesundheitswesen/spitaeler.html

33

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

35

45-minutennorm in de spoedzorg | pagina 35 van 36

Commissie en geraadpleegde deskundigen
Samenstelling Commissie Heroverweging 45-minutennorm

Waarnemer

•

prof. dr. I.B. Schipper, hoogleraar traumatologie, LUMC, Leiden, voorzitter

•

•

drs. D.N. Baden, SEH-arts KNMG, Diakonessenhuis, Utrecht

•

prof. dr. M. Edwards, hoogleraar traumatologie, Radboud UMC, Nijmegen

Secretarissen

•

dr. P. Giesen, huisarts en senior onderzoeker IQ Healthcare, Radboud UMC, Nijmegen

•

dr. R.J. Baines, Gezondheidsraad, Den Haag

•

prof. dr. A. van het Hof, hoogleraar interventie cardiologie, MUMC, Maastricht

•

dr. S.J.W. Kunst, Gezondheidsraad, Den Haag

•

prof. dr. A. de Jonge, hoogleraar midwifery science, Amsterdam UMC

•

prof. dr. J.G. Nijhuis, emeritus hoogleraar verloskunde, MUMC+, Maastricht

Ter voorbereiding van het advies is de volgende deskundige geraadpleegd:

•

drs. H. van de Pas, SEH arts, medisch manager SEH, Elisabeth-Tweesteden ziekenhuis, Tilburg,

•

dr. M.K. Sloover-Dankers, VWS, Den Haag

dr. G.J. Kommer, RIVM

en medisch manager ambulancezorg RAV Brabant Zuid-Oost & RAV Brabant Midden-West-Noord
•

dr. A.C. Vahl, vaatchirurg en klinisch epidemioloog, OLVG, Amsterdam

•

dr. H.B. van der Worp, neuroloog, UMCU, Utrecht

34

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2

36

De Gezondheidsraad, ingesteld in 1902, is een adviesorgaan met als taak de regering en het parlement ‘voor te lichten over de stand der wetenschap
ten aanzien van vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid en het gezondheids(zorg)onderzoek’ (art. 22 Gezondheidswet).
De Gezondheidsraad ontvangt de meeste adviesvragen van de bewindslieden van Volksgezondheid, Welzijn en Sport; Infrastructuur en Waterstaat;
Sociale Zaken en Werkgelegenheid en Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. De raad kan ook op eigen initiatief adviezen uitbrengen,
en ontwikkelingen of trends signaleren die van belang zijn voor het overheidsbeleid.
De adviezen van de Gezondheidsraad zijn openbaar en worden als regel opgesteld door multidisciplinaire commissies van – op persoonlijke titel
benoemde – Nederlandse en soms buitenlandse deskundigen.

U kunt dit document downloaden van www.gezondheidsraad.nl.
Deze publicatie kan als volgt worden aangehaald:
Gezondheidsraad. 45-minutennorm in de spoedzorg.
Den Haag: Gezondheidsraad, 2020; publicatienr. 2020/17.
Auteursrecht voorbehouden

35

Gezondheidsraad | Nr. 2020/17

2