Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

32 820

Nieuwe visie cultuurbeleid

Nr. 175

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 november 2015
Bijgaand vindt u de publicatie Cultuur in Beeld 20151. De publicatie biedt
een overzicht van cijfers over de Nederlandse cultuursector en van een
aantal belangrijke ontwikkelingen. Het thema is dit jaar «de stad als
cultureel knooppunt». In deze brief schets ik de belangrijkste conclusies
uit de publicatie en geef ik hier duiding aan. Ik ga specifiek in op onderwerpen waar in het algemeen overleg van 24 juni en 2 september door uw
Kamer aandacht voor is gevraagd (Kamerstuk 32 820, nrs. 165 en 169).
Achtereenvolgens gaat de brief in op:
• ontwikkelingen in stad en regio;
• ontwikkelingen in aanbod, bezoek en financiering;
• regionale spreiding;
• werkgelegenheid;
• uitgaven van gemeenten;
• amateurkunst en cultuurparticipatie.
Met deze brief doe ik mijn toezegging gestand uw Kamer te voorzien van
mijn «visie op de verschillen in eigen bijdragen van gemeenten in relatie
tot subsidie».2
Voor de publicatie heb ik een aantal onderzoeken laten uitvoeren. U vindt
deze als bijlage bij deze brief3.
Ontwikkelingen in stad en regio
De stad staat sterk in de belangstelling. Dit blijkt onder andere uit het
programma Agenda Stad, een samenwerking tussen het rijk, steden en
belanghebbenden. De Agenda Stad is gericht op het versterken van groei,

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Kamerstuk 32 820, nr. 169, p. 27.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
2

kst-32820-175
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 175

1

innovatie en leefbaarheid van steden.4 De rol van stedelijke regio’s is ook
een belangrijk thema voor het toekomstige cultuurbeleid. Dit heeft onder
andere te maken met ontwikkelingen als verstedelijking en krimp. Steden
en regio’s vormen steeds meer een netwerkstructuur, met knooppunten
op het gebied van bijvoorbeeld wonen en werken. Steden zijn ook
culturele knooppunten, met hun concentratie van culturele voorzieningen.
De verwachting is dat de trek naar de steden de komende decennia
doorzet. In andere gebieden in Nederland krimpt de bevolking.
Daarbij komt dat de samenstelling van de bevolking in steden verandert,
net als de culturele voorkeuren van het publiek.
De culturele en creatieve sector en overheden spelen in op deze ontwikkelingen. Ik zie daar al diverse voorbeelden van, zoals de samenwerking
tussen podia en gezelschappen en tussen lokale overheden. Stedelijke
regio’s, dorpen en streken profileren zich met specifieke sectoren, thema’s
of evenementen. Een goed voorbeeld hiervan vind ik de stad Leeuwarden,
die verkozen is tot Europese Culturele hoofdstad in 2018. Dit is de stad
gelukt dankzij een sterk eigen profiel – het bevorderen van gemeenschapszin (iepen mienskip) – en het samenbrengen van partijen binnen en
buiten de cultuursector.5 Amsterdam besteedt in haar plannen voor de
nieuwe subsidieperiode aandacht aan de «meerpolige stad»: een
stedelijke omgeving «met verschillende culturele kernen». Amsterdam zet
in op «buurtgerichte kunst- en cultuurprojecten passend bij de eigen
couleur locale» en het betrekken van bewoners «bij de totstandkoming
van het aanbod zodat dit aanbod aansluit op de behoeften en een
cultureel divers publiek trekt.»6
Ik vind dit interessante ontwikkelingen. Ik ben het met de Raad voor
Cultuur eens dat stedelijke regio’s «brandpunten in het culturele aanbod»
zijn, die moeten «inspelen op de behoeften van hun inwoners».7 Het gaat
dan zowel om een stadswijk die een grote diversiteit aan culturen
herbergt als om een stad die een centrumfunctie vervult in een regio.
Met mijn beleid wil ik ervoor zorgen dat het aanbod ook op de middellange en lange termijn goed op de vraag van het publiek inspeelt. Het is
daarbij noodzakelijk dat rijk, gemeenten en provincies samen optrekken.
Bestuurlijke samenwerking is voor mij dan ook een belangrijk
aandachtspunt.
Net als mijn provinciale en lokale medebestuurders hecht ik aan een
cultuuraanbod dat is afgestemd op stedelijke en regionale behoeften. Op
vier manieren maak ik hier de komende tijd werk van:
1. Met mijn medebestuurders overleg ik de komende tijd over de
profilering van steden en regio’s. Ook instellingen krijgen in de
komende subsidieperiode ruimte voor het opstellen van een eigen
profiel. Hierdoor kunnen steden, regio’s en culturele instellingen beter
inspelen op de hierboven beschreven veranderingen.
2. Op mijn verzoek voert het Fonds Podiumkunsten een pilot uit met als
onderwerp de makelaarsrol van schouwburgen, concertzalen en
festivals. Het is de opzet vat te krijgen op bepalende factoren van
succesvolle samenwerking en regionale inbedding van het aanbod.
3. De intensievere samenwerking kan voor de periode 2021–2024
betekenis hebben voor het stelsel en in de voorbereiding leiden tot een
gezamenlijke adviesaanvraag aan de Raad voor Cultuur.
4

http://agendastad.nl/.
Zie http://www.2018.nl/nl/iepen-mienskip.
Amsterdam, Hoofdlijnen Kunst en Cultuur 2017–2020, oktober 2015, p. 19 en 20.
7
Raad voor Cultuur, Agenda Cultuur 2017–2020 en verder, april 2015, p. 3. Zie ook p. 28–37 van
het advies.
5
6

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 175

2

4. Daarnaast laat ik momenteel onderzoeken in hoeverre er in de
cultuursector sprake is van knooppunten in het aanbod en op welke
manier burgers zich verplaatsen voor het bijwonen van diverse
culturele activiteiten. Dit onderzoek is begin 2016 gereed.
Ontwikkelingen in aanbod, bezoek en financiering
Tijdens het algemeen overleg van 24 juni 2015 heb ik toegezegd om in
deze brief terug te komen op de ontwikkelingen in financiering, aanbod en
bezoek, om zo een beeld te schetsen van hoe de cultuursector ervoor
staat. Ook de Eerste Kamer heeft hier aandacht voor gevraagd. In de
volgende alinea’s ga ik in op de belangrijkste trends en geef hier
vervolgens duiding aan.
Financiering
Op verzoek van de Tweede Kamer heb ik begin mei kwantitatieve analyses
laten maken van de financiële gegevens van instellingen in de basisinfrastructuur en bij de fondsen. Mijn conclusie op basis van de quickscans is
dat de culturele infrastructuur niet in zijn voortbestaan bedreigd wordt. Dit
beeld wordt bevestigd in de onderzoeken die voor Cultuur in Beeld zijn
uitgevoerd. Bij de instellingen die meerjarige subsidie krijgen van het rijk
neemt het eigen vermogen tussen 2011 en 2014 over het algemeen toe.
Daarnaast is het exploitatieresultaat van deze instellingen in 2014 vaker
positief dan in voorgaande jaren. De ontwikkelingen per sector zijn
evenwel zeer verschillend. Ook tussen instellingen binnen een sector zijn
er verschillen. De financiële resultaten van de rijksmusea zijn beter dan
die van andere sectoren. Dat laat zich waarschijnlijk mede verklaren
doordat door mijn voorganger op deze groep instellingen minder is
bezuinigd. In de sector podiumkunsten zijn de resultaten minder goed. Het
eigen vermogen neemt af en instellingen hebben minder vaak een positief
exploitatieresultaat.
Uit Cultuur in Beeld komt naar voren dat het aandeel subsidie in de
financieringsmix van rijksgesubsidieerde instellingen afneemt. Het
aandeel varieert in 2014 tussen 77 procent (presentatie-instellingen) en
52 procent (musea). Dit betekent enerzijds dat de subsidies zijn
afgenomen, anderzijds nemen de eigen inkomsten toe. Bij musea is deze
groei het sterkst. De groei in eigen inkomsten kan de afname in subsidie
niet geheel compenseren, waardoor de totale baten in de meeste sectoren
afnemen.
Sponsorinkomsten
De bijdragen uit private middelen en de sponsorinkomsten groeien, maar
als aandeel in de totale financieringsmix blijven ze bescheiden. Instellingen hebben soms te hoge verwachtingen over sponsorinkomsten. Ik
waardeer het dat instellingen in de afgelopen periode ambitie hebben
getoond. Maar ik zie ook dat het instellingen veel inspanning kost om
sponsorinkomsten te verwerven, en dat die inspanningen niet altijd op
korte termijn tot de gewenste resultaten leiden. Eerder onderzoek dat ik
naar de plannen van instellingen voor de periode 2013–2016 heb laten
uitvoeren, bevestigt dit beeld.8 Het zijn doorgaans de grotere instellingen,
zoals het Rijksmuseum, het Koninklijk Concertgebouworkest en het
Nederlands Film Festival, die relatief veel inkomsten uit sponsoring en
private bijdragen verwerven. Kleinere instellingen hebben daar meer
moeite mee. Vier op de tien instellingen in de basisinfrastructuur weet in
2014 geen sponsorgeld binnen te halen en één op de tien geen bijdragen
8

Rebel en Kwink, Meta analyse ondernemerschap, 2012.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 175

3

uit private middelen. Ik vraag daarom aan instellingen om hun inkomsten
en uitgaven in de subsidieaanvraag voor de periode 2017–2020 realistisch
te begroten. Ik zal de Raad voor Cultuur vragen, nog meer dan voorheen,
aandacht aan te besteden aan aspecten als de financieringsmix, het
onderliggend verdienmodel en de strategie bij tegenvallende inkomsten.
Deze aspecten heeft de raad ook in zijn beoordelingskader genoemd.9
Ontwikkelingen in aanbod en bezoek
Het aanbod in de totale cultuursector neemt tussen 2009 en 2014 toe. Het
aanbod van vrije producenten neemt licht af, maar de gezelschappen die
momenteel deel uitmaken van de basisinfrastructuur of subsidie krijgen
van het Fonds Podiumkunsten spelen meer voorstellingen. Vooral tussen
2012 en 2014 neemt dat aanbod toe. Tussen de disciplines zijn er
overigens verschillen. Zo neemt het rijksgesubsidieerde aanbod van dans
en opera en muziektheater de laatste twee jaar af, terwijl er bij theater en
festivals sprake is van een toename.
Het aantal bezoeken in de cultuursector neemt in de meeste sectoren toe.
Bij de musea is de groei het sterkst. Ook het aantal bezoeken aan
bioscopen en filmtheaters groeit. Ook de bezoeken aan het rijksgesubsidieerde aanbod in de podiumkunsten nemen toe. De publieksinkomsten per
bezoek nemen overigens bij de rijksgesubsidieerde gezelschappen af en
bij de rijksgesubsidieerde musea toe.
Binnen de sector podiumkunsten geldt dat het bezoek per voorstelling
afneemt.
Dit houdt in dat de zalen van de podia minder vol zitten. Rijksgesubsidieerde gezelschappen spelen een deel van hun voorstellingen op podia,
maar daarnaast zijn ze de laatste jaren vaker op alternatieve locaties gaan
spelen, zoals een openluchtlocatie, buurthuis of verzorgingstehuis.
Theatermakers kiezen vaker voor plekken met een lage drempel voor het
publiek of voor een onderscheidende setting waarin uitvoeringen beter tot
hun recht komen. Op deze alternatieve locaties is het aantal beschikbare
stoelen doorgaans kleiner. Per saldo neemt het aanbod op en het aantal
bezoeken aan podia licht af.
Ik zie dat instellingen bezig zijn met het aantrekken van nieuw en ander
publiek. Dit levert niet altijd direct meer bezoeken op. Ik vind het
belangrijk dat culturele instellingen nieuwe wegen inslaan en dat nieuwe
makers hiervoor de ruimte krijgen. Verschillende steden blijven investeren
in het bouwen van podia, terwijl de zaalbezetting afneemt, dat vind ik een
zorgelijke ontwikkeling. Ik blijf de ontwikkelingen in aanbod en bezoek de
komende jaren volgen. Ook de sector zelf heeft hier aandacht voor. De
theatersector heeft de commissie-Ter Horst gevraagd om de relatie van de
gesubsidieerde theaters en gezelschappen met het publiek te analyseren.
Daarnaast adviseert de commissie over de mogelijkheden en kansen om
die relatie te intensiveren en te verbreden.
Mattheüseffect
De WRR staat in zijn verkenning «Cultuur herwaarderen» stil bij een
mogelijk «Mattheüseffect»: grote instellingen zouden steeds meer publiek
trekken en meer eigen inkomsten verwerven, doordat zij hiertoe qua
omvang, professionalisering en bekendheid beter zijn toegerust.10
Hierdoor zou het verschil tussen grote en kleine instellingen groter
worden. Vooralsnog is bij structureel gesubsidieerde festivals, musea en
9
10

https://www.cultuur.nl/subsidieplan-2017–2020/beoordelingskader/item3498.
WRR, Cultuur herwaarderen, maart 2015, p. 36.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 175

4

podiumkunstgezelschappen over de periode 2012–2014 geen duidelijk
Mattheüseffect vast te stellen. In de onderzochte periode nemen de eigen
inkomsten en bezoeken van grote instellingen niet sneller toe dan die van
kleine instellingen. Er is een langere periode van onderzoek nodig om dit
effect, voor zover het zich voordoet, vast te stellen.
Concluderend
De volgende tabel vat de hiervoor geschetste ontwikkelingen tussen 2009
en 2014 per sector samen.
Baten

Lasten

Aanbod

Bezoek

Bezoek per
voorstelling

Inkomsten per
bezoek

Rijksgesubsidieerde musea

↑

↑

–

↑

–

↑

Rijksgesubsidieerde gezelschappen

↓

↓

↑

↑

↓

↓

Rijksgesubsidieerde podiumkunstfestivals

↓

↓

↑

↑

↑

↓

VSCD podia1

↓

–

↓

↓

↓

↓

VNPF podia1

↓

–

↑

↓

↓

↑

Bioscopen en filmtheaters

–

–

↑

↑

↑

=

1
Podia die zijn aangesloten bij de Vereniging van Schouwburg- en Concertgebouwdirecties (VSCD) en de Vereniging Nederlandse Poppodia en
-Festivals (VNPF).

↑: toename ↓: afname =: gelijk gebleven –: niet bekend of niet van toepassing
Bron: Rebel/APE, economische ontwikkelingen in de cultuursector 2009–2014

De ontwikkelingen in 2014 vertonen geen sterke afwijkingen ten opzichte
van de situatie in de jaren daarvoor.13
Dit voorjaar heb ik een quick-scan laten uitvoeren van instellingen die
sinds 1 januari 2013 geen structurele overheidssubsidie meer ontvangen.
Iets meer dan de helft van de instellingen die sinds 2013 niet meer
structureel gesubsidieerd worden, is in 2015 gestopt. De meeste instellingen staken hun activiteiten kort nadat de structurele subsidie is
beëindigd. In dit beeld is geen verandering gekomen.
In Cultuur in Beeld worden de ontwikkelingen in de gehele culturele sector
geschetst. Ik ben me er van bewust dat dit beeld niet van toepassing is op
iedere individuele instelling. Er zijn instellingen die het financieel zwaar
hebben en bij wie de ambities op gespannen voet staan met de
beschikbare middelen, zoals blijkt uit het recent verschenen rapport van
Berenschot over HET Symfonieorkest. Ik vind het van belang dat de
ambities van instellingen voor de komende subsidieperiode en de
plannen die ze indienen bij de Raad voor Cultuur, passen bij hun middelen
en hun financiële situatie. De Raad voor Cultuur zal controleren of de
ambities haalbaar zijn. Daarnaast blijf ik middels onderzoek en gesprekken
met het veld de vinger aan de pols houden. De bezuinigingen zijn immers
twee jaar geleden van kracht geworden en de effecten hiervan kunnen in
de komende jaren nog doorwerken.

13

Cultuur in Beeld 2014 (Kamerstuk 32 820, nr. 124).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 175

5

Regionale spreiding
De Algemene Rekenkamer stelt dat er in de Randstad meer cultuuraanbod
is dat door het rijk wordt gefinancierd dan in andere gebieden.14 Uw
Kamer heeft naar mijn opvatting hierover gevraagd. Ik hecht aan een
toegankelijk, over het land gespreid cultuuraanbod. Alle Nederlanders
moeten in staat zijn om te genieten van een rijk en veelzijdig cultuuraanbod. Dat is een belangrijk beginsel bij de Subsidieregeling culturele
basisinfrastructuur 2017–2020 en dat is ook in de Wet op het specifiek
cultuurbeleid verankerd.
De geografische spreiding is op verschillende manieren geborgd. Zo
spelen instellingen met rijkssubsidie niet alleen in hun standplaats.
Cultuur in Beeld laat zien dat het aanbod van rijkgesubsidieerde podiumkunsten over het hele land verspreid is. Regionale spreiding krijgt niet
alleen vorm door het reizende aanbod. Zo draagt ook de samenwerking
tussen musea er aan bij dat rijkscollectie op verschillende plaatsen in
Nederland te zien is. Verderop in deze brief zal ik onder Uitgaven van
gemeenten ingaan op de spreiding van subsidies.
Werkgelegenheid
Er is in het afgelopen jaar herhaaldelijk aandacht geweest voor de
werkgelegenheid in de sector en de arbeidsmarktpositie van kunstenaars.
De culturele sector kenmerkt zich door een groot aandeel zelfstandigen.
Dit is niet iets van de laatste tijd, maar al jaren een kenmerk van de
cultuursector. Gemiddeld genomen is 10 procent van de werkende
bevolking zzp’er. Onder kunstenaars is dat percentage 56 procent. Uit de
meest recente cijfers van het CBS blijkt dat bij bedrijven in de cultuursector het aantal banen af- en het aantal zelfstandigen toeneemt. Dit is
gelijk aan de trend in andere sectoren. Het sterkst is de afname van het
aantal banen in de creatieve en zakelijke dienstverlening (–14,6 procent
over 2010–2013) bij een stijging van het aantal zelfstandigen van
14,7 procent. In de kunsten neemt het aantal banen minder fors af
(–10,2 procent), hier is de meest pregnante groei waarneembaar in het
aantal zelfstandigen (16,5 procent). Deze cijfers hebben betrekking op de
gehele sector; zowel het gesubsidieerde als het niet-gesubsidieerde deel.
Uit gesprekken met de sector maak ik op dat het aandeel zelfstandigen bij
de gesubsidieerde instellingen is gegroeid. Zo hebben sommige orkesten
hun vaste bezetting verkleind en teruggebracht in arbeidsomvang, en
maken zij gebruik van een grotere schil aan flexibele inhuur.
In 2013 zijn de bezuinigingen op de basisinfrastructuur feitelijk ingegaan.
Ik heb het CBS gevraagd om de gevolgen voor het aantal banen bij
rijksgesubsidieerde instellingen in kaart te brengen. Uit de analyse blijkt
dat het aantal banen bij rijksgesubsidieerde instellingen tussen 2010 en
2013 met 13 procent is afgenomen. Dit is vergelijkbaar met de ontwikkeling in de gehele culturele en creatieve sector. De omvang van het
dienstverband van werknemers bij rijksgesubsidieerde instellingen neemt
af. Het inkomen en het type dienstverband blijft stabiel. Uit de cijfers kan
niet opgemaakt worden in hoeverre instellingen zelfstandigen hebben
ingehuurd. Wel is geanalyseerd waar medewerkers gaan werken die niet
meer werkzaam zijn bij een rijksgesubsidieerde instelling. 35 procent is in
dienst van een ander bedrijf en 24 procent werkt als zelfstandige. Bijna de
helft werkt nog steeds in de culturele en creatieve sector, maar niet meer
bij een rijksgesubsidieerde instelling. De rest is niet meer werkzaam, het

14

Algemene Rekenkamer. Bezuiniging op cultuur. Realisatie en effect, februari 2015, p. 5.
(Kamerstuk 31 482, nr. 91).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 175

6

merendeel van deze groep is met pensioen, anderen zijn weer gaan
studeren of ontvangen een WW-uitkering.
De cultuursector is net als elke sector zelf verantwoordelijk voor afspraken
over bezoldiging en arbeidsvoorwaarden. Ik vind het belangrijk dat
mensen in de cultuursector een fatsoenlijk inkomen kunnen verdienen.
Daarom vraag ik instellingen voor de komende subsidieplanperiode om in
hun plannen oog te hebben voor de arbeidsvoorwaarden, de omstandigheden van hun werknemers en het honorarium van kunstenaars en
zzp-ers die worden ingezet. Dit onderwerp heeft ook de aandacht van de
sociale partners, zo blijkt uit de gesprekken aan de cao-tafels en uit het
sectorplan cultuur. Ik heb de Raad en de SER gevraagd om in hun
arbeidsmarktverkenning de positie van vaste krachten, zzp’ers, stagiairs
en vrijwilligers mee te nemen. Tijdens het algemeen overleg van 24 juni
2015 gaf ik aan dat deze verkenning eind 2015 zou verschijnen, dit wordt
begin 2016.
Uitgaven van gemeenten
De uitgaven van gemeenten aan cultuur nemen tussen 2010 en 2014 licht
toe. Tussen gemeenten zijn er grote verschillen. Zo is er een aantal
gemeenten dat fors bezuinigt op cultuur, terwijl er ook gemeenten zijn die
juist investeren.
De G9 subsidiëren in 2014 in totaal 528 culturele instellingen. Het aantal
instellingen dat een gemeente structureel subsidieert, hangt af van een
aantal factoren, zoals de grootte van de gemeente en prioriteiten binnen
het gemeentelijk beleid. Amsterdam subsidieert met 141 instellingen de
meeste instellingen meerjarig, Enschede met 32 de minste. 116 instellingen uit de G9 krijgen ook structurele subsidie van het rijk. Gemiddeld
wordt 23 procent van de meerjarig gesubsidieerde gemeentelijke
instellingen ook door het rijk op structurele basis ondersteund. In
Amsterdam ligt dit aandeel met 31 procent hoger.15
Tijdens het AO van 2 september 2015 heb ik uw Kamer naar aanleiding
van vragen van het lid Van Veen toegezegd mijn visie te geven op de
verschillen in eigen bijdragen van gemeenten in relatie tot de rijkssubsidie. Het lid Van Veen vroeg aandacht voor de verhouding tussen de
subsidie die instellingen van het rijk en de subsidie die instellingen van de
gemeente krijgen, evenals voor de spreiding van subsidie. Hij wees hierbij
op de uitgaven van de stad Rotterdam. Figuur 1 brengt de gegevens in
beeld. Het gaat steeds om de bijdrage van het rijk, ofwel van het Ministerie van OCW, ofwel van de rijkscultuurfondsen, ten opzichte van de
totale subsidie van het rijk en de gemeente aan de gezamenlijk gesubsidieerde instellingen

15

Zie Cultuur in Beeld, deel 2, hoofdstuk 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 175

7

Figuur 1: Verhouding tussen subsidie rijk en subsidie gemeente van de in de G9
gezamenlijk gesubsidieerde instellingen in 2014

De rijksbijdrage verschilt binnen de G9 per stad. In de steden Rotterdam,
Den Haag, Utrecht en Eindhoven ligt het aandeel van het rijk tussen de
55 procent en 61 procent. Amsterdam volgt met een gemiddelde
rijksbijdrage van 71 procent. Het aandeel van het rijk ligt een stuk hoger in
de steden Maastricht, Groningen, Arnhem en Enschede.
De gemeente Rotterdam draagt inderdaad naar verhouding meer bij aan
gemeenschappelijk gesubsidieerde instellingen, dan bijvoorbeeld
Amsterdam. Daar zijn verschillende oorzaken voor. De basisinfrastructuur
en de subsidieregelingen van de cultuurfondsen kennen geen matchingsgedachte. Naast de subsidie die gemeenten aan instellingen met
rijkssubsidie geven, subsidiëren ze nog een groot aantal andere instellingen dat geen rijkssubsidie krijgt. Daarnaast zijn gemeenten autonoom:
zij beslissen zelf hoeveel geld zij aan instellingen geven. Ik vind het te
rechtvaardigen dat het rijk bij steden met een geringer cultuurbudget dan
de G4 een hogere bijdrage levert, vanwege het belang van spreiding.
Het aantal rijksgesubsidieerde instellingen verschilt sterk per gemeente.
En daarmee ook het bedrag dat het rijk per gemeente bijdraagt aan de
culturele infrastructuur. Amsterdam kent bijvoorbeeld een aantal
internationaal toonaangevende en kostbare instellingen, zoals het
Rijksmuseum en Nationale Opera & Ballet. Deze instellingen bereiken een
groot internationaal en nationaal publiek. Zo wordt bijna de helft van de
bezoeken aan het Rijksmuseum afgelegd door buitenlandse toeristen.
Amateurkunst en cultuurparticipatie
Hoewel in beginsel gemeenten verantwoordelijk zijn voor het beleid en
het stelsel van voorzieningen voor actieve cultuurparticipatie, vind ik het
net als uw Kamer belangrijk om een goed beeld te hebben van de
amateurkunstbeoefening in Nederland. Ik vind het met name van belang
om te weten of mensen tevreden zijn over de voorzieningen die hen
geboden worden en of de toegankelijkheid hiervan voldoende gewaarborgd is. Het Sociaal Cultureel Planbureau en het Landelijk Kennisinstituut
Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) doen hier, met steun van het rijk,
onderzoek naar.
Als bijlage bij Cultuur in Beeld ontvangt u het rapport «Kunstzinnig en
creatief in de vrije tijd, Monitor Amateurkunst 2015» dat is opgesteld door
het LKCA16. Dit rapport brengt onder meer in beeld hoeveel mensen in
Nederland in hun vrije tijd kunstzinnig of creatief actief zijn, welke
16

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 175

8

voorzieningen beoefenaars gebruiken, waar ze die voorzieningen vinden
en of ze er tevreden over zijn.
In 2015 beoefent 41 procent van de Nederlandse bevolking van zes jaar en
ouder kunstzinnige en creatieve activiteiten. Dit is gelijk aan 2013. Net als
in 2013 zijn in 2015 verreweg de meeste beoefenaars tevreden over de
beschikbaarheid en bereikbaarheid van voorzieningen (werk- en oefenruimte, lessen en deskundige begeleiding en podia).
Uw Kamer heeft eerder haar zorgen geuit over gemeentelijke bezuinigingen op voorzieningen voor actieve cultuurparticipatie. Vooralsnog lijkt
er geen sprake van een negatief effect van deze bezuinigingen op de
cultuurdeelname van de bevolking. Bezuinigingen op gesubsidieerde
instellingen voor buitenschoolse kunsteducatie treffen een beperkt deel
van de voorzieningen waar beoefenaars gebruik van maken. Ten minste
80 procent van de mensen die iets kunstzinnigs of creatiefs willen leren,
doet dat niet bij deze instellingen maar in hun vereniging, informele groep
of bij zelfstandige kunstdocenten en kunstenaars (veelal zzp’ers). Het
bereik van de gesubsidieerde infrastructuur neemt af, maar het
percentage beoefenaars op de totale bevolking neemt daardoor niet per
definitie af.
Zoals ik ook in mijn brief van 24 augustus 2015 aan uw Kamer heb
geschetst, vind ik het belangrijk om te blijven monitoren hoe de sector
voor amateurkunst functioneert.17 Vooralsnog zijn er geen negatieve
effecten van het wegvallen van gesubsidieerd buitenschools aanbod op
de vraag. Ik sluit echter niet uit dat er in de toekomst wel knelpunten in
bepaalde regio’s kunnen ontstaan, als daar onvoldoende in vervangend
aanbod wordt voorzien. Het LKCA verricht verdiepend onderzoek naar de
tevredenheid van mensen over de lokale culturele voorzieningen. Medio
2016 zal ik u informeren over de resultaten van dit onderzoek.
Tot slot
Cultuur in Beeld wijst op belangrijke ontwikkelingen, waaronder krimp en
verstedelijking. Tegelijkertijd veranderen de voorkeuren en de samenstelling van het publiek. In die veranderende omgeving is er voor mij één
constante: de kracht van cultuur. Cultuur draagt bij aan de ontplooiing van
burgers, aan kritisch kijken en denken en aan ons creatief vermogen. Mijn
inzet is die kracht van cultuur te versterken door innovatie en profilering
aan te moedigen en door samenwerking te stimuleren. Trends en
ontwikkelingen in de cultuursector zullen ook aan bod komen op de
conferentie Cultuur in Beeld, die op 14 december van dit jaar plaatsvindt.
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
M. Bussemaker

17

Kamerstuk 32 820, nr. 166, Uitvoering van de aangenomen moties, ingediend tijdens het VAO
Uitgangspunten Cultuurbeleid op 2 juli 2015 (Handelingen II 2014/15, nr. 104, item 24).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 32 820, nr. 175

9