Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 817

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 16 juni 2020
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over de geannoteerde agenda voor de
Telecomraad op 5 juni 2020 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 812), het verslag
van de informele Telecomraad 5 mei 2020 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 811),
het schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda informele
Telecomraad 5 mei 2020, het verslag van de Telecomraad van 3 december
2019 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 795), het fiche Mededeling implementatie
EU 5G toolbox (Kamerstuk 22 112, nr. 2854), het fiche Mededeling over
een Europese datatstrategie (Kamerstuk 22 112, nr. 2858) en het fiche
Mededeling Europese digitaliseringsstrategie (Kamerstuk 22 112,
nr. 2859).
De vragen en opmerkingen zijn op 29 mei 2020 aan de Staatssecretaris
van Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 4 juni 2020
zijn de vragen, die betrekking hebben op de informele Telecomraad,
beantwoord (Kamerstuk 21 501-33, nr. 814). De overige vragen, die
betrekking hebben op de BNC-fiches, zijn bij brief van 10 juni 2020
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Renkema
De griffier van de commissie,
Nava

kst-21501-33-817
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

1

Inhoudsopgave

blz.

I
II

2
10

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord/Reactie van de staatsecretaris

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie danken de Staatssecretaris voor de toegezonden geannoteerde agenda en de andere voorliggende stukken. Zij
hebben hier nog enkele vragen over.
Geannoteerde agenda Telecomraad 5 juni 2020
De leden van de VVD-fractie onderschrijven het belang van het benutten
van technologieën als Artificiële intelligentie (AI) om de Nederlandse en
Europese economie innovatiever en competitiever uit de crisis te laten
komen volledig. Voor een beleidsdiscussie op dit punt op Europees niveau
is van belang dat er geïnventariseerd wordt welke knelpunten er qua
Europese regelgeving bestaan ten aanzien van het verder ontwikkelen van
dergelijke technologieën. Kan de Staatssecretaris hier meer inzicht in
geven? Welke randvoorwaarden zijn wat de Staatssecretaris betreft van
belang voor het creëren van het genoemde «ecosysteem van excellentie»?
De leden van de VVD-fractie lezen dat de methode van de Commissie om
gebieden met een hoog risico te identificeren vooralsnog positief lijkt.
Deze leden vragen hoe deze methode nu vorm krijgt en welke verdere
concretisering Nederland graag zou willen zien. Verder vragen de leden
waarop wordt gebaseerd wat risicovolle sectoren en gebieden zijn.
De leden van de VVD-fractie lezen dat wanneer er problemen zijn met
betrekking tot AI-toepassingen deze kunnen worden opgelost met wet- en
regelgeving, maar dat het nog de vraag is of dit dan generiek of specifiek
moet zijn. Hoe staat Nederland in deze kwestie? Wat zijn de voor- en
nadelen van generieke wet- en regelgeving voor het AI-domein? Hoe
wordt voorkomen dat gebieden met een laag risico door deze mogelijke
wet- en regelgeving worden belemmerd? Hoe wordt deze risicoinschatting gemaakt? Wanneer verwacht u de resultaten van de «lerende
aanpak»?
Verslag van de informele Telecomraad 5 mei 2020
Kan de Staatssecretaris een licht schijnen op het krachtenveld in de Raad
ten aanzien van de informatie-uitwisseling en de mate waarin verschillende «corona-apps» van verschillende landen met elkaar zouden kunnen
communiceren en hoe hierin de privacy gewaarborgd zou kunnen
worden?
Kan de Staatssecretaris toelichten op welke wijze zij tot dusver uitvoering
heeft gegeven aan de oproep van de Commissie om onjuiste informatie
over 5G en de vermeende link met COVID-19 te ontkrachten? Is zij
voornemens om deze inspanningen in de toekomst te handhaven of zo
mogelijk te inventariseren?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

2

Schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda informele Telecomraad
5 mei
Kan de Staatssecretaris aangeven op welke wijze zij tot dusver heeft
getracht om meer duidelijkheid te krijgen over de ruimte voor Nederland
om deel te nemen aan het «GAIA-X»-project van Duitsland of andere
lidstaten die bij dit initiatief betrokken? Op welke termijn verwacht zij deze
duidelijkheid te krijgen?
Fiche Mededeling implementatie EU 5G toolbox
Kan de Staatssecretaris inzichtelijk maken in hoeverre de veiling van
frequenties voor het 5G-netwerk volgens planning verloopt? Wordt het
genoemde verslag aan de NIB-Samenwerkingsgroep over de nationale
uitvoering van de kernmaatregelen in de toolbox met de Kamer gedeeld?
Zo ja, kan de Staatssecretaris hierbij eveneens duidelijk maken op welke
wijze deze genomen kernmaatregelen in Nederland zich verhouden tot de
kernmaatregelen die genomen zijn in andere lidstaten?
Fiche Mededeling Europese datastrategie
De leden van de VVD-fractie lezen dat het ontsluiten van kwalitatief goede
data een voorwaarde is om de AI-ambities waar te maken. Deze leden
vragen of de Staatssecretaris het met hen eens is dat het delen van data
cruciaal is om het innovatieve ecosysteem te optimaliseren. Verder vragen
zij of er ook buiten de Nederlandse en Europese landsgrenzen wordt
gekeken ten aanzien van het delen van data. Erkent de Staatssecretaris dat
het delen van data niet enkel van meerwaarde is voor bedrijven, maar
juist ook voor universiteiten en daaraan bijvoorbeeld beginnende
ondernemers en startups? Welke regelgeving kan hierbij een belemmering vormen? Hoe kan dit worden opgelost?
Wanneer kan de Kamer de verkenning van de Commissie verwachten ten
aanzien van het datagedreven ontwikkelen van beleid? In de verantwoordingsonderzoeken hebben de leden van de VVD-fractie kunnen lezen dat
bij de helft van de rijksbrede organisaties de informatiebeveiliging niet op
orde is. Welke stappen dient het Rijk nog te zetten alvorens zij veilig
kunnen meedoen aan «Business-to-Government» datadeling?
Fiche Mededeling Europese digitaliseringsstrategie
De leden van de VVD lezen dat bij de consumentenagenda worden
meegenomen dat platforms zich dienen te houden aan Europese
regelgeving. Deze leden van de VVD lezen dat het kabinet deze inzet
steunt en kunnen zich daar in vinden. Verder lezen de leden van de VVD
dat het kabinet de voorstellen van de Europese Commissie zal beoordelen
op basis van effectiviteit. Kan de Staatssecretaris toelichten welke
maatstaven zij hierbij hanteert? Is de Staatssecretaris van mening dat het
onwenselijk is dat partijen zoals Ali Baba onveilige producten in
Nederland kan verkopen en dat hier streng op moet worden kunnen
gehandhaafd? Verwacht de Staatssecretaris dat er strenge handhavingsbevoegdheden zullen worden opgenomen in Europese regelgeving ten
aanzien van platforms die onveilige producten aanbieden in Nederland?
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de voorliggende
stukken. Zij hebben daarover de volgende vragen en opmerkingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

3

Geannoteerde agenda Telecomraad 5 juni 2020
De leden van de CDA-fractie lezen dat Nederland bij de totstandkoming
van beleid en mogelijke wetgeving op het gebied van AI een «lerende
aanpak» bepleit, en stelt dat «als op basis van deze lerende aanpak blijkt
dat nieuwe wet- en regelgeving nodig is» deze generiek en/of specifiek
kan zijn. Hoezeer is hierbij ook aandacht voor (de gevolgen van) het
stapelen van regels, met specifieke, sectorale regels bovenop generieke
regels? Wordt rekening gehouden met het feit dat regulering van
algoritmes in de zorg anders is dan algoritmes in het verkeer? Bestaat het
risico dat horizontale regelgeving, aangevuld met extra eisen, verdere
ontwikkeling van AI kan vertragen of belemmeren? Wat zou dit betekenen
voor de positie van Nederland/Europa ten opzichte van landen die meer
investeren/hebben geïnvesteerd in AI en dergelijke wet- en regelgeving
niet hebben?
Het BNC-fiche en het Witboek van de Europese Commissie schrijven voor
dat AI-applicaties «getraind» moeten zijn op basis van «Europese data».
Data zijn echter niet per definitie locatie gebonden, maar «stromen», niet
zelden grensoverschrijdend, van de ene plaats naar de andere. In
hoeverre maakt dat de voorwaarde dat trainingsdata enkel uit Europa
mogen komen ingewikkeld?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Staatssecretaris schrijft dat
«waar publieke belangen (...) in het geding komen door ongewenste
afhankelijkheden op technologie de EU zal moeten onderzoeken hoe het
deze afhankelijkheden kan verminderen en technologische soevereiniteit
kan versterken». Deze leden onderschrijven dit standpunt en vragen welke
gedachtes het kabinet hierbij heeft. Hoe zouden dergelijke afhankelijkheden kunnen worden verminderd en technologische soevereiniteit
versterkt?
De leden van de CDA-fractie merken op dat digitalisering een voorname
rol kan spelen in de herstelfase van corona. Wat zou het in dat licht
betekenen als het aannemen van de e-privacyverordening nog langer op
zich laat wachten en op de lange baan geschoven? Welke verwachtingen
heeft de Staatssecretaris?
De leden van de CDA-fractie signaleren dat er soms een spanningsveld
lijkt te zijn tussen het borgen van grondrechten enerzijds en het benutten
van de kansen van AI anderzijds. Merkt de Staatssecretaris dit in en/of
buiten Europa, bijvoorbeeld omdat in landen waar minder waarde wordt
gehecht aan privacy de ontwikkeling van AI vlotter verloopt? Heeft de
Staatssecretaris hier voorbeelden van?
Wat is de stand van zaken met betrekking tot de (verordening ter)
oprichting van het kenniscentrum voor industrie, technologie en
onderzoek en het netwerk van nationale coördinatiecentra (EUCCC), zo
vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat het belang van één digitale
interne markt voor ondernemers en consumenten evident is. Deze leden
zijn groot voorstander van het optimaal beschermen van consumenten bij
online zaken doen. Zij zien dat nieuwe online ontwikkelingen vragen om
nieuwe vormen van rechtsbescherming en om andere juridische kaders.
Welke concrete hiaten ziet de Staatssecretaris, en hoe zijn die te dichten?
Wat is het tijdspad met betrekking tot de invoering van de Digital Services
Act, die de e-commerce richtlijn moet vervangen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

4

Deze leden zijn benieuwd naar de uitvoering van de aangenomen motie
van de leden Palland en Aartsen over consumentvriendelijke gebruikersvoorwaarden voor digitale platforms (Kamerstuk 35 134, nr. 10)? Wat kan
de Staatssecretaris hierover melden?
De leden van de CDA-fractie lezen over het belang van verdere ontwikkeling van communicatietechnologieën in Europees verband voor de
beheersing van toekomstige internationale crises en dagelijkse samenwerking van veiligheidsdiensten in de grensregio’s. Hoe zou deze
samenwerking in de grensregio’s verder kunnen worden verbeterd?
De leden van de CDA-fractie vragen naar de uitvoering van de aangenomen motie van de leden Palland en Sjoerdsma over duidelijkheid over
en de gevolgen van een verplichting tot datadeling (Kamerstuk 35 134,
nr. 8), waarin de regering wordt verzocht met voorstellen te komen om via
de mededingingswetgeving en/of richtsnoeren meer invulling en
duidelijkheid te geven over de rol van data en onder welke omstandigheden het afdwingen van toegang tot data mogelijk is, rekening houdend
met de gevolgen van een verplichting tot datadeling voor zowel consumenten als het bedrijfsleven, waaronder het midden- en kleinbedrijf, om
ongewenste effecten, zoals het schaden van innovatie- en investeringsprikkels, te voorkomen.
De leden van de CDA-fractie merken op dat Nederland de beoogde
herziening van de EU-mededingingsregels steunt. Klopt het dat hierbij ook
naar mededingingswetgeving wordt gekeken om «Europese kampioenen»
mogelijk te maken? Wat is de voortgang van de introductie van een
bevoegdheid voor een toezichthouder om op Europees niveau ex ante te
kunnen ingrijpen bij platforms met een significante mate van marktmacht?
De coronacrisis heeft het belang van digitale handel benadrukt. Nederland
wil op internationaal en Europees niveau afspraken over digitale handel
bespoedigen of aanpassen. Welke afspraken ziet de Staatssecretaris voor
zich, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
Verslag van de informele Telecomraad 5 mei 2020
Tijdens deze Telecomraad heeft Nederland het belang van noodzaak,
proportionaliteit, databescherming, cyberveiligheid en fundamentele
rechten bij de ontwikkeling en het gebruik van apps benadrukt. De leden
van de CDA-fractie vragen wat hier het Europese krachtenveld was.
Waarover bestonden verschillen van mening?
De leden van de CDA-fractie vinden het goed dat Nederland, conform hun
verzoek, aandacht heeft gevraagd voor de recente branden in zendmasten. Zij steunen de oproep van de Commissie, Nederland en andere
lidstaten om onjuiste informatie over 5G en de vermeende link met
COVID-19 te ontkrachten, maar vragen ook welke andere (juridische)
stappen worden ondernomen om duidelijk te maken dat dergelijke
aanvallen op vitale infrastructuur onacceptabel zijn.
Schriftelijk overleg over de geannoteerde agenda informele Telecomraad
5 mei 2020
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Staatssecretaris in haar
beantwoording schrijft dat Duitsland voornemens is een nationale
«corona-app» te ontwikkelen (en België vooralsnog niet). Werkt Nederland
met Duitsland samen, of gaat Nederland dat doen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

5

Het belang van investeringen in sleuteltechnologieën ter versterking van
het concurrentievermogen en om ongewenste eenzijdige afhankelijkheden te voorkomen wordt door deze leden onderschreven. Hoe gaat de
staatsecretaris hier in haar eigen beleid gevolg aan geven? Is de Staatssecretaris van mening dat een moreel appel op grote techbedrijven
voldoende zal zijn om hen proactief hun verantwoordelijkheid te laten
nemen gegeven hun sterke positie? Wat als gewenst gedrag uitblijft? Hoe
en op welk moment zou de Staatssecretaris kunnen ingrijpen?
Het Ministerie van Economische Zaken Klimaat en Agentschap Telecom
hebben via Europese gremia een uitvraag gedaan naar ervaringen in
andere lidstaten met beveiliging van zendmasten. Kan de Staatssecretaris
de resultaten van deze uitvraag met de Kamer delen, met specifieke
aandacht voor hoe zendmasten in het buitenland worden beveiligd?
Verslag van de Telecomraad van 3 december 2019
De leden van de CDA-fractie constateren dat dit verslag een half jaar oud
is. Op dat moment was er een aantal knelpunten ten aanzien van de
verordening ter oprichting van een kenniscentrum voor industrie,
technologie en onderzoek op het gebied van cyberbeveiliging (EUCCC) en
het netwerk van nationale coördinatiecentra, bijvoorbeeld het ontbreken
van «een coherente aanpak met andere MFK deelprogramma’s zoals
Horizon Europe en het Digital Europe Programme». Zijn deze knelpunten
inmiddels opgelost?
Fiche Mededeling implementatie EU 5G toolbox
De leden van de CDA-fractie lezen dat het Europees parlement nog geen
positie heeft ingenomen op het brede onderwerp van 5G. Wanneer
verwacht de Staatssecretaris dat dit gaat gebeuren?
Fiche Mededeling Europese digitaliseringsstrategie
De Commissie is van mening dat er meer geïnvesteerd moet worden in
strategische capaciteiten die bijdragen aan de ontwikkeling van cruciale
digitale infrastructuren zoals 5G en 6G. Welke stappen zou Nederland hier
kunnen zetten, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat het kabinet schrijft dat «er een
balans dient te zijn tussen de aandacht voor meer gevorderde digitale
vaardigheden enerzijds, waaraan in Nederland relatief grotere behoefte
bestaat en waarover niet iedere burger behoeft te beschikken, en basisvaardigheden en digitale geletterdheid anderzijds». Kan de Staatssecretaris dit onderbouwen met cijfers? Wat doen Nederland en Europa om
digitale inclusie te bevorderen, in het bijzonder voor laaggeletterden?
Deze leden merken op dat het «het kabinet opvalt dat de Europese
Digitaliseringsstrategie geen nieuw apart actieplan voor de Digitale
Overheid aankondigt», terwijl dergelijke actieplannen sinds 2003 «het
gebruik van grensoverschrijdende digitale publieke diensten tussen
burgers, bedrijven en overheden hebben bevorderd». Zij vragen of het
kabinet alsnog voor een actieplan gaat pleiten.
Het kabinet zegt met interesse te kijken naar maatregelen om de kosten
voor de aanleg van snelle telecommunicatienetwerken te verminderen.
Welke maatregelen acht zij interessant?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

6

De leden van de CDA-fractie steunen het kabinet in de herziening van de
EU-mededingingsregels en het toepasbaar houden van het mededingingsinstrumentarium in relatie tot online platforms. Ook wijzen zij met
het kabinet op de problemen met de directe import van producten uit
landen buiten de EU en de behoefte aan nieuwe regels daaromtrent.
Welke voorstellen verwacht het kabinet, ook ter bevordering van een gelijk
speelveld?
Fiche Mededeling over een Europese datastrategie
De Commissie bepleit forse investeringen in de data-economie, om als EU
mondiaal voorop te blijven lopen. Via publiek-private samenwerking wil
de Commissie 6 miljard euro ophalen voor een High Impact Project,
waarvan 2 miljard euro uit Europese fondsen en 4 miljard euro vanuit de
lidstaten en de private sector. Wat is het standpunt van het kabinet in
dezen?
Net als het kabinet vinden de leden van de CDA-fractie het belangrijk dat
publieke waarden in databeleid worden geborgd. In de mededeling
worden de bescherming van persoonsgegevens, privacy en cybersecurity
genoemd als randvoorwaarden voor een Europese data-economie, maar
deze aspecten komen niet terug in de voorstellen van de Europese
Commissie.
Kan de Staatssecretaris deze leden verzekeren dat Nederland zonder
borging van deze randvoorwaarden niet met de datastrategie akkoord zal
gaan?
Nederland werkt met Duitsland, Estland en Finland samen op het gebied
van resp. dataopslag (Duitsland), overheidsdata (Estland) en data in
transport en bosbeheer (Finland). Welke samenwerkingsverbanden zijn er
nog meer en op welke onderdelen, zo vragen de leden van de CDA-fractie.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het bedrijfsleven positief is over de
datastrategie maar vragen heeft over onder andere de mate waarin data
gedeeld kunnen worden, het beschermen van gevoelige bedrijfsdata en
de vindbaarheid van data. Daarnaast heeft de Data Sharing Coalition
aangegeven dat er voldoende aandacht moet zijn voor het creëren van
meer bewustwording en vertrouwen. Hoe wordt met deze vragen en
zorgen omgegaan?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
met de agenda voor de Telecomraad van 5 juni en de overige aanhangige
documenten. Zij hebben daarbij de volgende vragen.
Geannoteerde agenda Telecomraad 5 juni
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Staatssecretaris een
voorbeeld kan geven waarbij de publieke belangen in het geding zijn of
dreigen te geraken door ongewenste afhankelijkheid van buitenlandse
technologie op het gebied van digitalisering. Hoe kan de technologische
soevereiniteit van Europa worden versterkt?
De Staatssecretaris schrijft dat een open economie en het beschermen
van economische belangen en maatschappelijke waarden daarbij voorop
staan. Erkent de Staatssecretaris dat, zeker op het terrein van digitalisering, een open economie en maatschappelijke waarden niet altijd met
elkaar verenigbaar zijn? Wat staat dan voorop voor het kabinet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

7

Deze leden hebben met interesse kennisgenomen van de eerste positie
over de Digital Services Act en kijken uit naar het overzicht van het
Europese krachtenveld. Zij zijn tevreden dat het kabinet erkent dat de
opkomst van nieuwe digitale diensten en de platformeconomie betekent
dat bestaande kaders niet altijd meer voldoende zijn. Met betrekking tot
de verspreiding van illegale of onrechtmatige informatie schrijft de
Staatssecretaris dat gebruikers een effectieve en laagdrempelige manier
moeten hebben om bezwaar te maken tegen informatie of de verwijdering
daarvan. Hoe kijkt de Staatssecretaris in deze context naar het Oversight
Board dat recent is opgezet door Facebook? Is het effectief en laagdrempelig als elk platform een eigen systeem opzet, of zou het wenselijker zijn
om één faciliteit te hebben waar de burger zich toe kan richten? Hoe kijkt
de Staatssecretaris het naar het recente rapport van de European
Regulators Group on Audiovisual Media Services (ERGA), dat stelt dat
zelfregulering door bedrijven tekortschiet voor de bestrijding van
desinformatie?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn ook benieuwd naar hoe de
Staatssecretaris kijkt naar recente ontwikkelingen in Frankrijk met
betrekking tot nieuwe wetgeving die platformbedrijven strikte tijdslimieten oplegt voor het verwijderen van illegale informatie. Hoe verhouden dergelijke initiatieven op het niveau van afzonderlijke lidstaten
zich tot het proces rond de Digital Services Act?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn van mening dat de Digital Services
Act zich niet enkel zou moeten richten op het tegengaan van zichtbare
ongewenste effecten van de digitale platformeconomie, maar zich ook zou
moeten verhouden tot de onderliggende mechanismen zoals het
verdienmodel van platformbedrijven en bijbehorende algoritmen. Deelt
de Staatssecretaris deze mening?
Deze leden hebben ook nog een vraag over de Internet Engineering
Taskforce (IETF). Verschillende Nederlandse experts zijn actief in de IETF
en andere standaardisatieorganisaties die werken aan de ontwikkeling van
standaarden en protocollen van Internet. Kan de Staatssecretaris
aangeven wat de meest wezenlijke discussies op dit moment zijn in de
IETF? Wordt hierover gesproken in Europees verband, bijvoorbeeld bij de
Telecomraad?
Fiche Mededeling implementatie EU 5G toolbox
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het kabinet stelt dat
het Nederlandse beleid nauw aansluit bij de in de toolbox geschetste
maatregelen. Kan de Staatssecretaris aangeven of er ook aanbevolen
maatregelen staan in de toolbox waar het Nederlandse beleid niet
volledig op aansluit? Zo ja, welke maatregelen zijn dat? Zo lezen deze
leden in de toolbox bijvoorbeeld dat lidstaten relevante beperkingen
moeten toepassen voor leveranciers met een verhoogd risico voor
essentiële activa van het netwerk die als kritiek en gevoelig worden
gedefinieerd in de gecoördineerde EU-risicobeoordeling, waaronder het
kernnetwerk, maar ook netwerkbeheers- en orkestratiefuncties, en
toegangsnetwerkfuncties. Heeft Nederland dergelijke beperkingen
toegepast met betrekking tot toegangsnetwerkfuncties? Zo nee, waarom
niet?
Kan de Staatssecretaris voorts aangeven op welke manier het kabinet
ervoor zorgt dat elke exploitant een passende multivendor-strategie heeft
om verregaande afhankelijkheid van individuele leveranciers te
voorkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

8

De leden van de GroenLinks-fractie vragen op welke manier Nederland
invulling geeft aan de aanbeveling van de toolbox om buitenlandse
directe investeringen te screenen die betrekking hebben op essentiële
5G-activa, en verstoringen op de 5G-markt als gevolg van potentiële
dumping of subsidies te voorkomen. Kan de Staatssecretaris inzicht geven
in Chinese subsidies voor aanbieders van 5G-technologie uit dat land en
wat dit betekent voor mogelijke verstoringen op de Nederlandse
5G-markt? Hoe gaat het kabinet om met dergelijke verstoringen?
Deze leden vragen ook wat het kabinet onderneemt om langere termijn
afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers met een verhoogd risico te
vermijden. Op welke manier werkt het kabinet aan de aanbeveling om
EU-capaciteiten op het gebied van 5G- en post-5G-technologieën verder te
versterken?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn ook benieuwd naar de appreciatie
van het kabinet van het voornemen van de Commissie om overheidsopdrachten op het gebied van 5G-netwerken te gebruikten ter ondersteuning van vastgestelde doelstellingen op het gebied van beveiliging,
diversiteit van leveranciers en duurzaamheid van 5G-netwerken op de
lange termijn. Is het kabinet ook van plan om overheidsopdrachten
hiervoor aan te wenden? Kan het op enige wijze bevoordelen van
Europese leveranciers daar een rol in spelen? Kan de Staatssecretaris ook
een beknopt overzicht geven van recente ontwikkelingen op het gebied
van 5G veiligheidsmaatregelen in andere Europese landen, met name
Duitsland, Frankrijk, België en Denemarken? Zijn er, zover bij de Staatssecretaris bekend, ook lidstaten die de adviezen van de EU toolbox in slechts
zeer beperkte mate opvolgen? Is de Staatssecretaris bereid om bij de
telecomraad het belang te benadrukken van een gezamenlijke benadering
op dit vlak?
Kan de Staatssecretaris toelichten in hoeverre de toenemende spanningen
tussen de Verenigde Staten en China, en additionele maatregelen vanuit
de Verenigde Staten die de levering van technologie aan Chinese
bedrijven bemoeilijken, een risico vormen voor het gebruik van
apparatuur van diezelfde Chinese bedrijven in Nederlandse telecomnetwerken? Is zij van plan om dit onderwerp ter sprake te brengen bij de
Telecomraad en op te roepen om dit te laten onderzoeken?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben ook nog een vraag over de
straling van 5G. Deze leden vinden het belangrijk dat er goed onderzoek
naar gedaan wordt en steunen de acties die het kabinet hierin neemt. Veel
onderzoek over de mogelijke effecten van de uitrol van 5G gaat over de
effecten op de volksgezondheid. Toch vragen deze of het mogelijk is ook
te kijken naar het effect op het milieu en de biodiversiteit in het bijzonder.
Is de Staatssecretaris bereid om samen met de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit nulmetingen te verrichten in natuurgebieden
dicht bij zendmasten om zo voldoende informatie te hebben om goed te
kunnen onderzoeken in hoeverre de uitrol van 5G negatieve milieueffecten heeft?
Fiche Mededeling Europese Digitaliseringsstrategie
De leden van de GroenLinks-fractie verwelkomen de mededeling «De
digitale toekomst van Europa vormgeven». Deze leden onderschrijven de
analyse van de Commissie dat digitale technologieën veel potentie
hebben. Tegelijkertijd is het uitermate belangrijk om ook de keerzijde van
digitalisering te erkennen en hiervoor te waken. De Commissie gaat in op
verschillende risico’s, onder andere met betrekking tot het vergroten van
economische ongelijkheden en het vergemakkelijken van de verspreiding

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

9

van desinformatie. Andere risico’s blijven echter onderbelicht, zo denken
deze leden. Zo lezen zij niet veel terug over risico’s met betrekking tot
profilering en discriminatie via ontoegankelijke en ondoorgrondelijke
algoritmen. Zo waarschuwde de Nationale ombudsman in zijn meest
recente jaarverslag dat digitale systemen via algoritmen kunnen leiden tot
etnisch profileren. Ook stelt hij dat burgers soms vastlopen in processen
rond digitale dienstverlening. Kan de Staatssecretaris hierop reflecteren,
en is zij bereid om deze reflecties ook onder de aandacht te brengen van
de Commissie, zodat hier rekening mee wordt gehouden in de Europese
digitaliseringsstrategie?
Voorts zijn deze leden benieuwd naar de voornemens van de Commissie
om uitdagingen rondom belastingheffing in de digitale economie te
adresseren. Hoe kijkt het kabinet hier tegenaan?
Fiche Een Europese Datastrategie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse kennisgenomen
van de mededeling «Een Europese Datastrategie» en bijbehorend
BNC-Fiche.
Deze leden vragen of de Staatssecretaris kan aangeven in welke situaties
een verplichting tot datadelen voor ondernemers wordt overwogen. Hoe
wordt de privacy van personen waarop die data eventueel van toepassing
zijn daarbij geborgd?
Deze leden kunnen zich vinden in het uitgangspunt dat mensen grip
moeten kunnen houden op gegevens die hen betreffen. Zij onderschrijven
ook de analyse van het kabinet dat er in de praktijk nog onvoldoende
gebruiksvriendelijke oplossingen bestaan om die grip ook daadwerkelijk
uit te kunnen oefenen. Hoe zet het kabinet zich ervoor in om die grip te
verbeteren? Hoe staat het in dat kader met de uitvoering van de motie van
het lid Buitenweg over gemeenschappelijke data trusts (Kamerstuk 35 134,
nr. 7)?
De leden van de GroenLinks-fractie zijn tevreden om te lezen dat er nauw
contact bestaat vanuit het kabinet met Duitse partners over het initiatief
GAIA-X. Kan de Staatssecretaris deze contacten nader toelichten? Welke
voortuitgang is geboekt met betrekking tot de initiatief in de afgelopen
maanden?
Tenslotte zijn deze leden benieuwd naar de waardering door het kabinet
van de inzet van de Commissie om ongerechtvaardigde belemmeringen
voor internationale datastromen tegen te gaan. Hoe kijkt de Staatssecretaris naar dergelijke belemmeringen? Is de Staatssecretaris van mening
dat deze altijd ongerechtvaardigd zijn? Zo nee, onder welke omstandigheden zijn deze gerechtvaardigd? In hoeverre hebben Nederland en de
Europese Unie zelf belemmeringen ingesteld met betrekking tot internationale datastromen, bijvoorbeeld via vereisten om Europese data in
Europa op te slaan?
II Antwoord/Reactie van de staatsecretaris
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Fiche Mededeling implementatie EU 5G toolbox
Kan de Staatssecretaris inzichtelijk maken in hoeverre de veiling
van frequenties voor het 5G-netwerk volgens planning verloopt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

10

De veiling van de 700 MHz, 1400 MHz en 2100 MHz frequentiebanden start
maandag 29 juni aanstaande. Naar verwachting worden de vergunningen
in de zomerperiode verstrekt. Daarnaast is er gestart met de voorbereidingen voor de veiling van de 3,5 GHz frequentieband. De verwachting is
dat deze begin 2022 wordt geveild. De vormgeving van het beleid rondom
de uitgifte van de 26 GHz frequentieband verloopt eveneens volgens
planning.
Wordt het genoemde verslag aan de NIB-Samenwerkingsgroep
over de nationale uitvoering van de kernmaatregelen in de
toolbox met de Kamer gedeeld? Zo ja, kan de Staatssecretaris
hierbij eveneens duidelijk maken op welke wijze deze genomen
kernmaatregelen in Nederland zich verhouden tot de kernmaatregelen die genomen zijn in andere lidstaten?
Het uitgangspunt van de Commissie Aanbeveling van 26 maart 2019 en
van de daarop volgende toolbox op 29 januari 2020 is een gecoördineerde
aanpak van de lidstaten. Het Nederlandse kabinet is hier ook voorstander
van, en pleit conform de moties van de leden Weverling c.s. en Van den
Berg c.s.1 voor meer Europese samenwerking op het gebied van de
veiligheid van 5G-telecommunicatienetwerken.
Op dit moment voeren de lidstaten overleg over de implementatie van de
maatregelen met als doel om zoveel mogelijk gelijke implementatie te
bewerkstelligen, binnen de kaders van ieders nationale veiligheid en
regelgeving. De inzet van Nederland in dit overleg is gericht op een zo
hoog mogelijk haalbare gezamenlijkheid binnen de kaders van nationale
veiligheid. Daarnaast werken de lidstaten en de Europese Commissie aan
een openbaar verslag over de voortgang van de implementatie. De
verwachting is dat dit verslag meer inzichten zal bieden in de verhoudingen tussen de maatregelen die door lidstaten worden genomen. Zoals
gevraagd zullen wij dit verslag als het er is delen met de Kamer.
Fiche Mededeling Europese datastrategie
De leden van de VVD-fractie lezen dat het ontsluiten van kwalitatief goede data een voorwaarde is om de AI-ambities waar te
maken. Deze leden vragen of de Staatssecretaris het met hen
eens is dat het delen van data cruciaal is om het innovatieve
ecosysteem te optimaliseren. Verder vragen zij of er ook buiten
de Nederlandse en Europese landsgrenzen wordt gekeken ten
aanzien van het delen van data. Erkent de Staatssecretaris dat
het delen van data niet enkel van meerwaarde is voor bedrijven,
maar juist ook voor universiteiten en daaraan bijvoorbeeld
beginnende ondernemers en startups? Welke regelgeving kan
hierbij een belemmering vormen? Hoe kan dit worden opgelost?
Het kabinet is het met de VVD-fractie eens dat data van belang zijn voor
innovatieve ecosystemen. De term ecosysteem impliceert al dat het
daarbij niet gaat om een homogene groep bedrijven, maar om een
omgeving waaraan bedrijven van alle soorten en maten, kennisinstellingen, overheden en maatschappelijke organisaties een bijdrage leveren.
Daarbij is duidelijk dat data niet hoeft te stoppen bij grenzen: juist ook met
organisaties in andere landen kan datadelen van toegevoegde waarde
zijn. Eén van de kerndoelen van de Europese datastrategie, die het kabinet
verwelkomt, is het stimuleren van het delen van data. Illustratief is ook het
feit dat de Datadeelcoalitie in januari jl. van start is gegaan als de Data
Sharing Coalition: een coalitie met de ambitie om ook met partners buiten
onze landsgrenzen samen te werken.
1

Kamerstuk 21 501-33, nrs. 734 en 747

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

11

Desondanks is datadelen geen doel op zich. Het draagt bij aan het
bereiken van maatschappelijke en economische doelen, in lijn met onze
publieke waarden. Daarom mag niet alle data zomaar gedeeld worden.
Belangrijke beperkende kaders zijn de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en de Telecommunicatie, om persoonsgegevens te
beschermen, en de Mededingingswet, om illegale prijsafspraken te
voorkomen. Ook sectorale wetgeving kan beperkingen aan datadelen
opleggen. De relevante kabinetsleden hebben er aandacht voor indien er
signalen zijn dat die onnodig beperkend lijkt te zijn. Tegelijkertijd wordt
ook gewerkt aan structurele maatregelen die, met in achtneming van
publieke waarden, datadelen mogelijk maken een voorbeeld is de in
voorbereiding zijnde Energiewet, waarin het stelsel rondom de toegang
tot en uitwisseling van gegevens uit slimme metersystemen wordt
gemoderniseerd.
Wanneer kan de Kamer de verkenning van de Commissie
verwachten ten aanzien van het datagedreven ontwikkelen van
beleid? In de verantwoordingsonderzoeken hebben de leden van
de VVD-fractie kunnen lezen dat bij de helft van de rijksbrede
organisaties de informatiebeveiliging niet op orde is. Welke
stappen dient het Rijk nog te zetten alvorens zij veilig kunnen
meedoen aan «Business-to-Government» datadeling?
Er is nog geen tijdspad gecommuniceerd van de verkenning van de
Commissie ten aanzien van het data-gedreven ontwikkelen van het eigen
beleid. De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
heeft de Tweede Kamer in mei 2020 een geactualiseerde versie gestuurd
van het ambitieuze meerjarige plan van aanpak met Rijksbrede maatregelen voor informatiebeveiliging, de Strategische I-agenda 2019–2021,
editie 2020. De daarin genoemde maatregelen gaan we zoveel mogelijk in
gezamenlijkheid oppakken en centraal coördineren.
Wat betreft Business-to-Government datadeling voor data-gedreven
beleid hoeven deze onvolkomenheden geen belemmering te vormen voor
samenwerking met het bedrijfsleven.
De informatieveiligheid van bijvoorbeeld het CBS, die dient als informatieknooppunt voor vele overheden bij data-gedreven beleidsvorming, is
ISO gecertificeerd en van hoge kwaliteit. Vanuit deze beveiligde omgeving
worden enkel analyses en inzichten en geen ruwe data buiten die omgeving met overheden en beleidsmakers gedeeld. Wanneer data in de
toekomst meer direct geïntegreerd wordt in de kernen van de beleidsprocessen, moet informatieveiligheid overal onvoorwaardelijk worden
geborgd.
Fiche Mededeling Europese digitaliseringsstrategie
De leden van de VVD lezen dat bij de consumentenagenda
worden meegenomen dat platforms zich dienen te houden aan
Europese regelgeving. Deze leden van de VVD lezen dat het
kabinet deze inzet steunt en kunnen zich daar in vinden. Verder
lezen de leden van de VVD dat het kabinet de voorstellen van de
Europese Commissie zal beoordelen op basis van effectiviteit.
Kan de Staatssecretaris toelichten welke maatstaven zij hierbij
hanteert? Is de Staatssecretaris van mening dat het onwenselijk
is dat partijen zoals Ali Baba onveilige producten in Nederland
kan verkopen en dat hier streng op moet worden kunnen gehandhaafd? Verwacht de Staatssecretaris dat er strenge handhavingsbevoegdheden zullen worden opgenomen in Europese regel-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

12

geving ten aanzien van platforms die onveilige producten
aanbieden in Nederland?
Ik vind dat consumenten met vertrouwen aankopen moeten kunnen doen,
zowel in de winkel als in een online omgeving. Producten moeten veilig
zijn en consumenten moeten hun rechten zoals garantie en bedenktijd
kunnen halen als er iets mis is met het product. Het moet hierbij niet
uitmaken of een consument het product in een fysieke winkel koopt, bij
een webwinkel of via een platform zoals Alibaba/AliExpress, Amazon of
Wish. Zoals ik uw Kamer in mijn brief van 7 november heb geschreven
hebben consumenten wanneer ze (via een platform) producten rechtstreeks in landen van buiten de EU kopen minder zekerheid dat het
product veilig is2. Ik vind dat hier iets aan gedaan moet worden en kom
zoals aan uw Kamer gemeld met een inzet. Het is wat mij betreft hierbij
van belang dat partijen in de handelsketen, inclusief platforms, hun
verantwoordelijkheid nemen. Hierbij zoek ik naar een effectieve manier
om dit te bereiken en te waarborgen dat partijen zich ook aan de regels en
gemaakte afspraken houden. Op deze manier zal ik ook naar de plannen
van de Europese Commissie kijken. Ik voel me in de probleemanalyse en
de urgentie van het probleem gesteund door de Commissie; zowel in de
EU digitaliseringsstrategie als het actieplan betere implementatie en
handhaving van interne marktregels erkent de Commissie het probleem
en geeft aan naar oplossingen te zoeken3. Op Europees niveau wordt er
momenteel nog gewerkt aan de uitwerking van eventuele (wettelijke)
maatregelen, mijn ministerie heeft hierover goed contact met de
Commissie. Ik zal uw Kamer voor het zomerreces uitgebreider informeren over mijn concrete inzet en hoe ik deze wil verwezenlijken.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Fiche Mededeling implementatie EU 5G toolbox
De leden van de CDA-fractie lezen dat het Europees parlement
nog geen positie heeft ingenomen op het brede onderwerp van
5G. Wanneer verwacht de Staatssecretaris dat dit gaat gebeuren?
Over de termijn waarop het Europees parlement een positie zal gaan
innemen is nog niets bekend gemaakt door het Europees parlement, ik
kan u daarover dus geen helderheid verschaffen.
Fiche Mededeling Europese digitaliseringsstrategie
De Commissie is van mening dat er meer geïnvesteerd moet
worden in strategische capaciteiten die bijdragen aan de ontwikkeling van cruciale digitale infrastructuren zoals 5G en 6G. Welke
stappen zou Nederland hier kunnen zetten, zo vragen deze leden.
In Nederland is 5G (en de daaropvolgende mobiele communicatietechnologieën – «beyond 5G») onderdeel van de aanpak voor het Missiegedreven Topsectoren- en Innovatiebeleid (2020–2023). Dat betekent dat
kennisinstellingen en bedrijven samenwerken om onderzoek en innovatie
op dit onderwerp in Nederland te verstevigen. Er lopen tal van initiatieven
in Nederland, zoals bijvoorbeeld het 5G Fieldlab in Groningen. De partijen
die bij dergelijke innovatieve initiatieven betrokken zijn delen regelmatig
onderling kennis.
2
3

Zie Kamerstuk 27 879, nr. 73.
Zie hiervoor: https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/communication-shaping-europes-digitalfuture-feb2020_en_4.pdf. en https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/communicationenforcement-implementation-single-market-rules_en.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

13

Verder is een Europese aanpak belangrijk voor het creëren van optimale
omstandigheden waarbinnen Europa mondiale sleuteltechnologieën,
zoals 5G en 6G, kan ontwikkelen, de toepassingen daarvan kan benutten
en haar afhankelijkheid van deze technologie uit andere regio’s op de
wereld kan beperken. Daarvoor is het ook van belang hoe de uitrol van
5G-netwerken in de EU langs transportwegen (5G corridors) zich
ontwikkelt en hoe de (door)ontwikkeling van 5G- en straks 6G-technologie
in Europa wordt vormgegeven. Dat kan onder meer mogelijk gemaakt
worden door toekomstige EU-financieringsprogramma’s, zoals Horizon
Europe, Digital Europe Programme en de Connecting Europe Facility II
(2021–2027).
De leden van de CDA-fractie merken op dat het kabinet schrijft
dat «er een balans dient te zijn tussen de aandacht voor meer
gevorderde digitale vaardigheden enerzijds, waaraan in
Nederland relatief grotere behoefte bestaat en waarover niet
iedere burger behoeft te beschikken, en basisvaardigheden en
digitale geletterdheid anderzijds». Kan de Staatssecretaris dit
onderbouwen met cijfers? Wat doen Nederland en Europa om
digitale inclusie te bevorderen, in het bijzonder voor laaggeletterden?
De leden van het CDA vragen naar cijfers om te onderbouwen dat
Nederland t.o.v. andere Europese landen een relatief grotere behoefte
heeft aan meer geavanceerde vaardigheden dan aan digitale basisvaardigheden. Uit het jongste landenrapport van de Commissie over
Nederland wordt de noodzaak van digitale geavanceerde vaardigheden
meermaals onderstreept. Zo wijst zij op het relatief hoge aantal vacatures
in de ICT en verwacht ze op basis van rapportages door de OECD en het
ROA (Universiteit Maastricht) in de toekomst grote arbeidsmarkttekorten
in de ICT.4 In de Digital Economy and Society Index (DESI)5 waarin de
Commissie jaarlijks Europese landen met elkaar vergelijkt bleek dat
Nederland in 2019 een plek was gezakt, o.a. vanwege de moeilijkheden
met het vervullen van ICT-vacatures. Nederland scoort relatief hoog op
basisvaardigheden (79% van de bevolking t.o.v. het Europees gemiddelde
van 57%) en kent relatief weinig ICT afgestudeerden (2,1% t.o.v. Europees
gemiddelde 3,5%). Ook het UWV constateert ook dat ICT vacatures in
toenemende mate knellend zijn. In 2018 waren er 58.000 vacatures en 70%
van de werkgevers geeft aan dat ICT vacatures moeilijk te vervullen zijn.6
Het kabinet onderschrijft, in dit verband ook de analyse van de Europese
Commissie in het landenrapport van Nederland en de op 20 mei jl. aan
Nederland gepresenteerde landspecifieke aanbeveling in het kader van
het Europees Semester, dat technische en digitale vaardigheden en
gekwalificeerde professionals cruciaal zijn voor het vermogen van de
Nederlandse economie om te innoveren en voor inclusieve en duurzame
productiviteitsgroei. Om-, bij en herscholing zijn belangrijk voor een
betere match van vraag en aanbod. Daarom wordt ook in Europees
verband speciale aandacht gevraagd voor digitale vaardigheden en een
goede balans tussen meer geavanceerde digitale vaardigheden en
basisvaardigheden. De kabinetsreactie op deze aanbeveling van de
Europese Commissie wordt deze maand aan uw Kamer verstuurd.
Daarnaast vragen de leden naar digitale inclusie. In Nederland werken de
ministeries van OCW, SZW, VWS en BZK gezamenlijk met gemeenten aan
de aanpak van (digitale) laaggeletterdheid via het programma Tel mee
met taal. De belangrijkste andere maatregelen uit het programma zijn de
ontwikkeling van landelijke monitoring op cursusdeelname, een kwali4

Country Report The Netherlands 2020
https://ec.europa.eu/digital-single-market/en/desi
6
https://www.uwv.nl/overuwv/Images/factsheet-ict-beroepen-2019.pdf
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

14

teitskader voor cursusaanbod en een kennis- en expertisecentrum op
(digitale) laaggeletterdheid waarbij ook wordt geleerd van expertise en
ervaringen uit andere Europese landen.
Deze leden merken op dat het «het kabinet opvalt dat de
Europese Digitaliseringsstrategie geen nieuw apart actieplan voor
de Digitale Overheid aankondigt», terwijl dergelijke actieplannen
sinds 2003 «het gebruik van grensoverschrijdende digitale
publieke diensten tussen burgers, bedrijven en overheden hebben
bevorderd». Zij vragen of het kabinet alsnog voor een actieplan
gaat pleiten.
Het kabinet is voorstander van een vervolg op het EU e-government
actieplan. Alle Europese landen hebben opgaven op het gebied van de
digitale overheid. Het is belangrijk dat de landen hierop kennisdelen en
samenwerken en dat de Commissie dit verder stimuleert. Ook hebben de
lidstaten in de raadsconclusies «Shaping Europe’s Digital Future» de
Commissie uitgenodigd om te komen met een nieuw actieplan digitale
overheid. Deze raadsconclusies worden naar verwachting de komende
week formeel via schriftelijke procedure afgerond.
Het kabinet zegt met interesse te kijken naar maatregelen om de
kosten voor de aanleg van snelle telecommunicatienetwerken te
verminderen. Welke maatregelen acht zij interessant?
Het doel van de huidige richtlijn kostenreductie breedband7 is om de
kosten van de aanleg van breedbandnetwerken te verlagen. De effectiviteit van deze richtlijn kan worden vergroot door meer mogelijkheden te
creëren voor coördinatie van civiele werken door lokale autoriteiten.
Tevens wil het kabinet betere afstemming en consistentie met de
definities uit de Telecomcode.8 Nu lopen veel definities uiteen, zoals de
definitie over «civiele werken».
De leden van de CDA-fractie steunen het kabinet in de herziening
van de EU-mededingingsregels en het toepasbaar houden van het
mededingingsinstrumentarium in relatie tot online platforms.
Ook wijzen zij met het kabinet op de problemen met de directe
import van producten uit landen buiten de EU en de behoefte aan
nieuwe regels daaromtrent. Welke voorstellen verwacht het
kabinet, ook ter bevordering van een gelijk speelveld?
Voor een antwoord op deze vraag verwijs ik u naar het antwoord op de
gelijkaardige vraag van de VVD-fractie op pagina 2.
Fiche Mededeling over een Europese datastrategie
De Commissie bepleit forse investeringen in de data-economie,
om als EU mondiaal voorop te blijven lopen. Via publiek-private
samenwerking wil de Commissie 6 miljard euro ophalen voor een
High Impact Project, waarvan 2 miljard euro uit Europese fondsen
en 4 miljard euro vanuit de lidstaten en de private sector. Wat is
het standpunt van het kabinet in dezen?
Het kabinet deelt het belang dat de Commissie toekent aan een sterke
Europese data-infrastructuur, die momenteel versnipperd is. Ook staat het
kabinet overwegend positief tegenover de intentie van de Commissie om
hier met zowel publieke als private belanghebbenden aan te werken. Het
project vraagt echter vooraleerst onderbouwing van de noodzaak, effectiviteit en specificatie van de aan alle betrokkenen te vragen bijdragen
voordat het kabinet hierover een standpunt inneemt.

7
8

Richtlijn 2014/61/EU, 15 mei 2014
Richtlijn 2018/1977/EU, 11 december 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

15

Net als het kabinet vinden de leden van de CDA-fractie het
belangrijk dat publieke waarden in databeleid worden geborgd. In
de mededeling worden de bescherming van persoonsgegevens,
privacy en cybersecurity genoemd als randvoorwaarden voor een
Europese data-economie, maar deze aspecten komen niet terug in
de voorstellen van de Europese Commissie.
Kan de Staatssecretaris deze leden verzekeren dat Nederland
zonder borging van deze randvoorwaarden niet met de datastrategie akkoord zal gaan?
De Commissie benoemt in de datastrategie het belang van bescherming
van persoonsgegevens, privacy en cybersecurity, maar heeft de aankondiging van eventuele nieuwe voorstellen op deze gebieden niet in deze
mededeling «Een Europese datastrategie» opgenomen. Het kabinet kan
deze keuze volgen, maar sluit zich bij de Commissie aan in het benadrukken van het belang van deze waarden voor een verantwoord
functionerende data-economie. Het kabinet zal het borgen van deze
waarden meewegen in de beoordeling van voorstellen die binnen of
buiten het kader van de datastrategie gedaan worden. Aangezien de
datastrategie zelf een mededeling is, is er geen rol voor lidstaten
weggelegd om deze goed te keuren dan wel af te wijzen.
Nederland werkt met Duitsland, Estland en Finland samen op het
gebied van resp. dataopslag (Duitsland), overheidsdata (Estland)
en data in transport en bosbeheer (Finland). Welke samenwerkingsverbanden zijn er nog meer en op welke onderdelen, zo
vragen de leden van de CDA-fractie.
De in het BNC-fiche genoemde voorbeelden betreffen geen samenwerkingsverbanden tussen Nederland en andere lidstaten, maar domeinen
waarin de genoemde lidstaten expertise op hebben gedaan die zij in
Europese gremia actief inbrengen. In discussies vullen lidstaten elkaar
zodoende aan op basis van de domeinen waarin zij expertise op hebben
gedaan. Ook zijn dit vaak de domeinen die zij prioriteren in Europees
verband.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het bedrijfsleven positief is
over de datastrategie maar vragen heeft over onder andere de
mate waarin data gedeeld kunnen worden, het beschermen van
gevoelige bedrijfsdata en de vindbaarheid van data. Daarnaast
heeft de Data Sharing Coalition aangegeven dat er voldoende
aandacht moet zijn voor het creëren van meer bewustwording en
vertrouwen. Hoe wordt met deze vragen en zorgen omgegaan?
De Europese Commissie heeft actief om de bijdrage van belanghebbenden gevraagd in een publieke consultatie die gelijktijdig met de
datastrategie gepubliceerd is. Deze was opengesteld tot 31 mei jl. en dient
als bron in het verder ontwikkelen van de in de datastrategie aangekondigde initiatieven. Ook het kabinet heeft regelmatig contact met belanghebbenden om goed op de hoogte te zijn van hun aandachtspunten en
weegt deze mee in de verdere beoordeling van toekomstige voorstellen
binnen de datastrategie.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
Fiche Mededeling implementatie EU 5G toolbox
De leden van de GroenLinks-fractie constateren dat het kabinet
stelt dat het Nederlandse beleid nauw aansluit bij de in de
toolbox geschetste maatregelen. Kan de Staatssecretaris
aangeven of er ook aanbevolen maatregelen staan in de toolbox
waar het Nederlandse beleid niet volledig op aansluit? Zo ja,
welke maatregelen zijn dat?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

16

In het kader van de EU Aanbeveling over 5G cybersecurity hebben de EU
lidstaten hun nationale risicoanalyses gedeeld. Op basis daarvan hebben
lidstaten en Commissie een gecoördineerde EU risicobeoordeling
opgesteld, die het uitgangspunt was om gezamenlijk een instrumentarium
van mogelijke mitigerende beveiligingsmaatregelen te ontwikkelen: de
toolbox. Deze toolbox is op 29 januari 2020 gepubliceerd. De toolbox
bevat maatregelen die lidstaten op nationaal niveau kunnen implementeren en maatregelen die alleen op Europees niveau kunnen worden
genomen. Ook wordt nog besproken in hoeverre bepaalde maatregelen
nadere uitwerking en duiding op Europees niveau behoeven, zoals de
multivendor strategie.
Lidstaten kunnen, afhankelijk van de nationale omstandigheden, enigszins
verschillen in de keuzes die zij maken in (invulling van) de maatregelen.
Een belangrijke basis voor de Nederlandse maatregelen vormt de
risicoanalyse zoals uitgevoerd door de Task Force Economische Veiligheid
waarover u juli 2019 bent geïnformeerd. De Nederlandse maatregelen zijn
in lijn met de toolbox.
Zo lezen deze leden in de toolbox bijvoorbeeld dat lidstaten
relevante beperkingen moeten toepassen voor leveranciers met
een verhoogd risico voor essentiële activa van het netwerk die
als kritiek en gevoelig worden gedefinieerd in de gecoördineerde
EU-risicobeoordeling, waaronder het kernnetwerk, maar ook
netwerkbeheers- en orkestratiefuncties, en toegangsnetwerkfuncties. Heeft Nederland dergelijke beperkingen toegepast met
betrekking tot toegangsnetwerkfuncties? Zo nee, waarom niet?
Het kabinet kan op grond van het Besluit veiligheid en integriteit telecommunicatie verplichten in kritieke onderdelen van het netwerk alleen
gebruik te maken van vertrouwde leveranciers. De kritieke onderdelen zijn
geïdentificeerd op basis van een risicoanalyse van de Task Force
Economische Veiligheid. Vanwege vertrouwelijkheid kunnen de specifieke
onderdelen in de telecomnetwerken die zijn geïdentificeerd als «kritiek»
hier niet worden benoemd. En dus ook niet of toegangsnetwerkfuncties
hier onder vallen. U bent eerder in een vertrouwelijke briefing over de
kritieke onderdelen geïnformeerd.
Kan de Staatssecretaris voorts aangeven op welke manier het
kabinet ervoor zorgt dat elke exploitant een passende
multivendor-strategie heeft om verregaande afhankelijkheid van
individuele leveranciers te voorkomen?
Telecomaanbieders hebben er zelf belang bij om een te grote afhankelijkheid van individuele leveranciers te voorkomen. Alle drie mobiele
netwerkoperators hebben daarom meerdere leveranciers in hun netwerk.
Waar nodig kan het kabinet op grond van het Besluit veiligheid en
integriteit telecommunicatie telecomaanbieders verplichten in kritieke
onderdelen van hun netwerk alleen gebruik te maken van vertrouwde
leveranciers. De Task Force Economische Veiligheid richt een structurele
aanpak in die het mogelijk maakt om adaptief te kunnen reageren op
veranderingen in de dreiging of ontwikkelingen in de telecomnetwerken.
Dit kan in de toekomst leiden tot het treffen van aanvullende maatregelen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen op welke manier
Nederland invulling geeft aan de aanbeveling van de toolbox om
buitenlandse directe investeringen te screenen die betrekking
hebben op essentiële 5G-activa, en verstoringen op de 5G-markt
als gevolg van potentiële dumping of subsidies te voorkomen.
Het kabinet is bezig met uitvoeringswetgeving voor de implementatie van
Verordening (EU) 2019/452 van het Europees parlement en de Raad van
19 maart 2019 tot vaststelling van een kader voor de screening van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

17

buitenlandse directe investeringen in de Unie
(FDI-screeningsverordening)9. Deze verordening brengt diverse verplichtingen voor Nederland met zich mee. Zo moet Nederland beschikbare
informatie over directe investeringen uit derde landen op verzoek van een
andere lidstaat delen, als de investering raakt aan de openbare orde en
veiligheid van die lidstaat. Daartoe vereist de verordening de inrichting
van een contactpunt met het oog op het verzamelen, aggregeren en
uitwisselen van vertrouwelijke informatie tussen de lidstaten onderling en
met de Europese Commissie.
Kan de Staatssecretaris inzicht geven in Chinese subsidies voor
aanbieders van 5G-technologie uit dat land en wat dit betekent
voor mogelijke verstoringen op de Nederlandse 5G-markt? Hoe
gaat het kabinet om met dergelijke verstoringen?
Het kabinet heeft geen precieze cijfers rondom geleverde staatssteun door
de Chinese overheid aan specifieke bedrijven. In den brede kan wel
gesteld worden dat staatssteun door de Chinese overheid kan leiden tot
een ongelijk speelveld op de Interne Markt, ook voor aanbieders van 5G
technologie. Daarom heb ik recent een voorstel gedaan, het zogenaamde
level playing field instrument.10 Doel van dit voorstel is het herstellen van
een gelijk speelveld op de interne markt tussen ondernemingen die
oneigenlijke voordelen genieten door discriminatoire overheidsondersteuning en ongereguleerde overwinsten en andere ondernemingen actief
op de interne markt die wel gereguleerd zijn. Dit voorstel is onderdeel van
een breder pakket aan maatregelen bedoeld om een gelijker speelveld te
creëren voor Nederlandse en Europese bedrijven op de interne markt.
Deze leden vragen ook wat het kabinet onderneemt om langere
termijn afhankelijkheid van niet-Europese leveranciers met een
verhoogd risico te vermijden. Op welke manier werkt het kabinet
aan de aanbeveling om EU-capaciteiten op het gebied van 5G- en
post-5G-technologieën verder te versterken?
Het versterken van EU-capaciteiten kan het beste op EU niveau plaatsvinden. Het gaat hier om acties die een aanzienlijke inzet vragen. Het
kabinet verkent hier samen met de lidstaten en de Commissie de
mogelijke strategieën en opties daarbij, waaronder. de inzet van EU
Research & Innovation Funding Programmes en programma’s zoals
Horizon Europe, Digital Europe Programme en Connecting Europe Facility
(CEF).
De leden van de GroenLinks-fractie zijn ook benieuwd naar de
appreciatie van het kabinet van het voornemen van de Commissie
om overheidsopdrachten op het gebied van 5G-netwerken te
gebruikten ter ondersteuning van vastgestelde doelstellingen op
het gebied van beveiliging, diversiteit van leveranciers en
duurzaamheid van 5G-netwerken op de lange termijn. Is het
kabinet ook van plan om overheidsopdrachten hiervoor aan te
wenden? Kan het op enige wijze bevoordelen van Europese
leveranciers daar een rol in spelen?
De Commissie vraagt aandacht om bij publieke aanbestedingen niet
alleen te letten op de laagste prijs, maar ook andere criteria zoals
veiligheid mee te nemen. Aanbestedingen kunnen in die zin helpen als
instrument om gewenste doelstellingen te realiseren. Het is mogelijk om
bij overheidsaanbestedingen te sturen op diverse kwalitatieve criteria.
Ook is het tot op zekere hoogte mogelijk om te sturen op de nationaliteit

9
10

Kamerstuk 30 821, nr. 97
Kamerstuk 21 501-30, nr. 470

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

18

van leveranciers. Over deze mogelijkheden heb ik uw Kamer onlangs
geïnformeerd.11
Om te beslissen hoe hier in de praktijk mee wordt omgegaan, zal ook een
afweging gemaakt moeten worden tussen de autonomie van betrokken
aanbestedende diensten en het veiligheidsbelang dat in het geding is.
Hoewel dus een mogelijk nuttig instrument, ken ik op dit moment geen
(grootschalige) plannen voor publieke aanbestedingen in Nederland op
het gebied van 5G-netwerken die veel gewicht in de schaal leggen om
doelstellingen zoals veiligheid te realiseren. Regelgeving, zoals het Besluit
veiligheid en integriteit telecommunicatie, lijkt hier een effectiever
instrument.
Kan de Staatssecretaris ook een beknopt overzicht geven van
recente ontwikkelingen op het gebied van 5G veiligheidsmaatregelen in andere Europese landen, met name Duitsland, Frankrijk,
België en Denemarken? Zijn er, zover bij de Staatssecretaris
bekend, ook lidstaten die de adviezen van de EU toolbox in
slechts zeer beperkte mate opvolgen? Is de Staatssecretaris
bereid om bij de telecomraad het belang te benadrukken van een
gezamenlijke benadering op dit vlak?
Ik heb eerder in de Telecomraad het belang benadrukt van een gezamenlijke benadering van dit vraagstuk. Dit heeft mede geleid tot de Aanbeveling van de Commissie van 29 maart 2019 en de toolbox van 29 januari
2020. De toolbox biedt een gezamenlijke handreiking voor het nemen van
mogelijke maatregelen. Dit is onderschreven door alle lidstaten. Bij
implementatie van maatregelen kunnen de verschillen in nationale
situaties leiden tot enige verschillen in de implementatie van de toolboxmaatregelen.
Kan de Staatssecretaris toelichten in hoeverre de toenemende
spanningen tussen de Verenigde Staten en China, en additionele
maatregelen vanuit de Verenigde Staten die de levering van
technologie aan Chinese bedrijven bemoeilijken, een risico
vormen voor het gebruik van apparatuur van diezelfde Chinese
bedrijven in Nederlandse telecomnetwerken? Is zij van plan om
dit onderwerp ter sprake te brengen bij de Telecomraad en op te
roepen om dit te laten onderzoeken?
Een verandering die zeer recent is doorgevoerd in de Foreign Direct
Product Rule van het Department of Commerce van de Verenigde Staten
maakt dat voor specifieke producten die een bepaald percentage
Amerikaanse technologie bevatten vergunningplichtig (onder Amerikaanse exportcontrole) wordt. Dit leidt naar een eerste inschatting niet op
korte termijn tot een risico voor het gebruik van apparatuur van deze
bedrijven, gegeven onder ander bestaande voorraden. Wel is het goed te
bezien wat dit betekent op de langere termijn. Ik onderhoud hierover
nauw contact met de telecomaanbieders en betrokken leverancier. Met
andere lidstaten zal contact worden gezocht over hoe zij aankijken tegen
een dergelijk onderzoek.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben ook nog een vraag
over de straling van 5G. Deze leden vinden het belangrijk dat er
goed onderzoek naar gedaan wordt en steunen de acties die het
kabinet hierin neemt. Veel onderzoek over de mogelijke effecten
van de uitrol van 5G gaat over de effecten op de volksgezondheid. Toch vragen deze of het mogelijk is ook te kijken naar het
effect op het milieu en de biodiversiteit in het bijzonder. Is de
11

zie Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 2582

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

19

Staatssecretaris bereid om samen met de Minister van Landbouw,
Natuur en Voedselkwaliteit nulmetingen te verrichten in natuurgebieden dicht bij zendmasten om zo voldoende informatie te
hebben om goed te kunnen onderzoeken in hoeverre de uitrol van
5G negatieve milieueffecten heeft?
Het is belangrijk dat de leefomgeving van mensen gezond en veilig is en
ook als zodanig wordt ervaren. In een recente rechtszaak12 heeft de
rechter geoordeeld dat het Nederlandse telecombeleid gebaseerd is op
deugdelijke én actuele onderzoeken van deskundigen. De rechtbank
concludeert bovendien dat de gehanteerde strenge blootstellingslimieten
en het toezicht daarop in orde zijn en dat de Staat het zogenoemde
voorzorgsbeginsel naleeft. Uiteraard blijft het kabinet de nieuwste
wetenschappelijke resultaten volgen. Het Kennisplatform EMV en
organisaties als het RIVM, de Gezondheidsraad en GGD’en spelen een
belangrijke rol in de advisering en ontsluiting van kennis op het gebied
van EMV. Mocht er volgens de Gezondheidsraad of het RIVM aanleiding
zijn om dit nader te onderzoeken dan zal ik dit samen met de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit bekijken.
Fiche Mededeling Europese Digitaliseringsstrategie
De leden van de GroenLinks-fractie verwelkomen de mededeling
«De digitale toekomst van Europa vormgeven». Deze leden
onderschrijven de analyse van de Commissie dat digitale technologieën veel potentie hebben. Tegelijkertijd is het uitermate
belangrijk om ook de keerzijde van digitalisering te erkennen en
hiervoor te waken. De Commissie gaat in op verschillende
risico’s, onder andere met betrekking tot het vergroten van
economische ongelijkheden en het vergemakkelijken van de
verspreiding van desinformatie. Andere risico’s blijven echter
onderbelicht, zo denken deze leden. Zo lezen zij niet veel terug
over risico’s met betrekking tot profilering en discriminatie via
ontoegankelijke en ondoorgrondelijke algoritmen. Zo waarschuwde de Nationale ombudsman in zijn meest recente
jaarverslag dat digitale systemen via algoritmen kunnen leiden
tot etnisch profileren. Ook stelt hij dat burgers soms vastlopen in
processen rond digitale dienstverlening. Kan de Staatssecretaris
hierop reflecteren, en is zij bereid om deze reflecties ook onder
de aandacht te brengen van de Commissie, zodat hier rekening
mee wordt gehouden in de Europese digitaliseringsstrategie?
Het kabinet is het met de GroenLinks-factie eens dat ook bij de risico’s van
AI-toepassingen stil moet worden gestaan. Investeren in de ontwikkeling
van waarborgen die de risico’s van AI-toepassingen beperken kunnen
bijdragen aan het vertrouwen in deze toepassingen.
Om die reden vraagt het Kabinet in zijn appreciatie specifiek aandacht van
de Europese Commissie voor risico’s van AI voor het discriminatieverbod,
waaronder ook risico’s op discriminatoire toepassingen als gevolg van
ondoorgrondelijke AI vallen. 13 Bekend is dat bias zich veelal voordoet,
bijvoorbeeld in data en in het AI-systeem zelf, of dat onbewuste vooroordelen en stereotyperingen bij verschillende actoren die betrokken zijn bij
de ontwikkeling van AI-toepassingen bestaan die zich ook kunnen vertalen
in discriminatie, en tot onbedoelde uitsluitingsmechanismen van mensen
en groepen. Om discriminatoire toepassingen als gevolg van bias in AI in
een vroeg stadium aan te pakken, is in de appreciatie opgenomen dat
Nederland op dit punt AI-systeemprincipes ontwikkelt, die AI-systeem12
13

ECLI:NL:RBDHA:2020:4461
Concept kabinetsappreciatie over witboek Kunstmatige Intelligentie, Kamerstuk 26 643,
nr. 680, p. 8, passage over non-discriminatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

20

ontwerpers kunnen helpen om non-discrimination-by-design-AI te
ontwikkelen, om daarmee de non-discriminatienormen zo goed mogelijk
te borgen in het ontwerp van AI. Daarbij wordt niet alleen naar techniek
gekeken, maar ook naar bewustwording, proces, effect, ontwerp en
implementatie van AI.
Als het gaat om transparantie stelt de Commissie eisen voor die gelden in
aanvulling op reeds bestaande wettelijke verplichtingen. Het Kabinet staat
hier achter. Het is belangrijk dat eisen die worden voorgesteld erop
gericht zijn om de transparantie, de kwaliteit en betrouwbaarheid van AI
te vergroten. Op basis van ervaringen – «lerende aanpak»- kunnen
eventueel ook nog aanvullende regels worden opgesteld. Nederland heeft
reeds richtlijnen voor data-analyses door de overheid ontwikkeld en op
8 oktober 2019 aan uw Kamer aangeboden.14 Een belangrijk onderdeel
van de richtlijnen is het stimuleren van transparantie van algoritmen; de
richtlijnen bieden hiertoe concrete handvatten. Dit jaar worden de
richtlijnen nader geconcretiseerd en ook door vertaald in een impact
assessment. De Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties heeft in maart dit jaar namens het kabinet een brief naar uw Kamer
gestuurd over het vrijgeven van de broncode en het toepassen van het
open source principe bij overheidssoftware.
Voorts zijn deze leden benieuwd naar de voornemens van de
Commissie om uitdagingen rondom belastingheffing in de
digitale economie te adresseren. Hoe kijkt het kabinet hier
tegenaan?
Initiatieven om tot een internationaal gecoördineerde aanpak te komen
rondom belastingheffing in de digitale economie worden door Nederland
ondersteund. Recentelijk is hier in het rapport van de «Adviescommissie
belastingheffing van multinationals» ook de nodige aandacht naar
uitgegaan.15 In de kabinetsreactie op dit rapport zal meer uitvoerig bij dit
onderwerp stil worden gestaan.
Fiche Een Europese Datastrategie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse
kennisgenomen van de mededeling «Een Europese Datastrategie»
en bijbehorend BNC-Fiche.
Deze leden vragen of de Staatssecretaris kan aangeven in welke
situaties een verplichting tot datadelen voor ondernemers wordt
overwogen. Hoe wordt de privacy van personen waarop die data
eventueel van toepassing zijn daarbij geborgd?
Het kabinet heeft in de visie op datadelen tussen bedrijven uiteengezet
welke vijf aspecten ten minste in ogenschouw genomen zullen worden bij
het overwegen van een datadeelplicht voor bedrijven.16 Eén daarvan
benoemt dat publieke belangen geborgd dienen te zijn en dat in geval van
het delen van persoonsgegevens in veel gevallen instemming van de
betreffende persoon gevraagd zal moeten worden.17

14

Kamerstuk 26 643, nr. 641
Kamerstuk 31 066, nr. 623
Kamerstuk 26 643, nr. 594
17
Andere aspecten zijn dat betreffende data niet eenvoudig zijn te (re)produceren of verzamelen
door andere partijen, het niet of onvoldoende lukt om op vrijwillige basis gepaste afspraken te
maken over toegang tot de data, de prikkels voor investeringen in data niet substantieel
verlagen en het dus geen significante schade meebrengen voor innovatie en productiviteit en
de datadeling dient bij te dragen aan een publiek belang zoals concurrentie, innovatie of
goede gezondheid.
15
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

21

Deze leden kunnen zich vinden in het uitgangspunt dat mensen
grip moeten kunnen houden op gegevens die hen betreffen. Zij
onderschrijven ook de analyse van het kabinet dat er in de
praktijk nog onvoldoende gebruiksvriendelijke oplossingen
bestaan om die grip ook daadwerkelijk uit te kunnen oefenen.
Hoe zet het kabinet zich ervoor in om die grip te verbeteren? Hoe
staat het in dat kader met de uitvoering van de motie Buitenweg
over gemeenschappelijke data trusts (Kamerstuk 35 134, nr. 7)?
Grip op gegevens door mensen én bedrijven is belangrijk voor het
noodzakelijke vertrouwen in de data-economie. In de visie op datadeling
tussen bedrijven heeft het kabinet dit als één van haar drie uitgangspunten voor datadeling tussen bedrijven neergezet. Datagebruik en
-deling zijn continu in ontwikkeling. Nieuwe datatoepassingen, nieuwe
datadeelinitiatieven en groeiend bewustzijn over het belang van data
vereisen dat het principe van grip op gegevens integraal wordt meegenomen. Grip op gegevens is bijvoorbeeld een kernonderdeel van de door
EZK ondersteunde Data Sharing Coalition. In Europees verband dringen
we aan op het integraal meenemen van dit uitgangspunt in Europese
datadeelinitiatieven en ook in eventuele Europese wetgeving over
datadeling. De verwachting is dat er niet één specifieke technische
oplossing zal zijn voor de concrete toepassing van dit principe. In de
eerstvolgende update van de Nederlandse Digitaliseringsstrategie ga ik in
op datadeling en grip op gegevens, ook ga ik hierin op de motie van het
lid Buitenweg. De verwachting is dat de update van de Nederlands
Digitaliseringsstrategie in juni naar de Kamer kan worden gestuurd.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn tevreden om te lezen dat
er nauw contact bestaat vanuit het kabinet met Duitse partners
over het initiatief GAIA-X. Kan de Staatssecretaris deze
contacten nader toelichten? Welke voortuitgang is geboekt met
betrekking tot de initiatief in de afgelopen maanden?
Voor de beantwoording van deze vraag verwijs ik naar mijn antwoord op
de vraag van de leden van de VVD-fractie naar aanleiding van de
geannoteerde agenda van de informele Telecomraad op 5 juni.18
Tenslotte zijn deze leden benieuwd naar de waardering door het
kabinet van de inzet van de Commissie om ongerechtvaardigde
belemmeringen voor internationale datastromen tegen te gaan.
Hoe kijkt de Staatssecretaris naar dergelijke belemmeringen? Is
de Staatssecretaris van mening dat deze altijd ongerechtvaardigd
zijn? Zo nee, onder welke omstandigheden zijn deze gerechtvaardigd? In hoeverre hebben Nederland en de Europese Unie zelf
belemmeringen ingesteld met betrekking tot internationale
datastromen, bijvoorbeeld via vereisten om Europese data in
Europa op te slaan?
Het kabinet staat achter het beleid van de Europese Commissie om
ongerechtvaardigde belemmeringen van grensoverschrijdende datastromen tegen te gaan. Dit is geconcretiseerd in het besluit van de
Europese Raad van 20 mei 2019 waarbij aanvullende richtlijnen zijn
aangenomen voor de WTO-onderhandelingen over e-commerce.19
Ongerechtvaardigde belemmeringen brengen hoge kosten met zich mee
en zijn een vorm van protectionisme. Er zijn belemmeringen die gerechtvaardigd zijn om redenen van algemeen belang, zoals openbare orde en
veiligheid of gezondheidsdoeleinden als de volksgezondheid. Deze
uitzonderingsgronden zijn voor Nederland en de Europese Unie vastgesteld in de Europese Algemene Verordening Gegevensbescherming.

18
19

Kamerstuk 21 501-33, nr. 815
https://www.consilium.europa.eu/media/39504/st08993-en19.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 817

22