> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

De Nederlandse Vereniging van Rekenkamers en
Rekenkamercommissies (NVRR)
Postbus 1058
3860 BB Nijkerk

DG Bestuur en
Koninkrijksrelaties
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
Contactpersoon

Kenmerk
2013-0000715935
Uw kenmerk

Datum

3 december 2013

Betreft

Rekenkamers en decentralisatie

Geachte heer M.,
Bij brief van 8 november 2013 heeft u aandacht gevraagd voor de decentralisaties
jeugdzorg, arbeidsparticipatie en maatschappelijke ondersteuning. Terecht wijst u
op de doelstellingen van deze omvangrijke operatie en de rol die lokale
rekenkamers bij de realisatie van deze doelen kunnen spelen. Om vast te stellen
of kansen worden geëffectueerd, is een adequaat stelsel van democratische
controle onontbeerlijk. U geeft aan dat inzicht in de besteding van middelen
noodzakelijk is om te kunnen beoordelen of het geld wordt ingezet waarvoor het is
bedoeld.
Alle drie de bestuurslagen zijn voorzien van rekenkamers. Uw pleidooi voor de
horizontale verantwoording kan ik dan ook volledig onderschrijven. De
decentralisatie gaat niet uit van betutteling en verticaal toezicht. De
decentralisaties stellen hoge eisen aan gemeenten. Om invulling te kunnen geven
aan hun controlerende taak, beschikken gemeenteraden over een eigen
rekenkamer of rekenkamercommissie. De gemeentelijke rekenfunctie moet ook
voor de nieuwe taken zijn toegerust. Uw aanbod om de enkele resterende
gemeenten met nog een niet-actieve rekenkamer te ondersteunen bij de
versterking van hun rekenfunctie, heb ik ook zeer verwelkomd. Gemeenten zullen
straks goed geïnformeerd moeten zijn over de wijze waarop de nieuwe taken en
dienstverlening ten uitvoer worden gebracht. Raadsleden – en natuurlijk ook het
college – moeten over degelijke informatie beschikken om te kunnen bijsturen,
beleidsbeslissingen te nemen en zo nodig bestuurders ter verantwoording te
roepen.
Om de uitvoering van de decentralisatietaken te organiseren, zullen vrijwel alle
gemeenten onderdeel vormen van samenwerkingsverbanden. Dat is uiteraard ook
van betekenis voor de verantwoording. De rekenkamers èn de
rekenkamercommissies moeten over voldoende onderzoeksbevoegdheden en
-instrumentarium beschikken. Reeds eerder heeft u daarbij gewezen op de
beperkte positie van rekenkamercommissies ten aanzien van Wgr -verbanden.
Bevoegdheden ten aanzien van deze verbanden dienen evenzeer toe te komen
aan een gemeentelijke rekenkamercommissie. In het Algemeen Overleg van 30
oktober jl. heb ik aangegeven de bevoegdheden van rekenkamercommissies gelijk
te willen trekken met die van rekenkamers. In het inmiddels ingezonden
wijzigingsvoorstel wordt geregeld dat aan rekenkamercommissies dezelfde

Pagina 1 van 3

onderzoeksbevoegdheden worden toegekend als rekenkamers die hebben.1 Dit
betekent dat rekenkamers en rekenkamercommissies over dezelfde bevoegdheden
zullen beschikken en dat rekenkamercommissies ook onderzoeksbevoegdheden
hebben ten aanzien van de samenwerkingsverbanden.

Kenmerk
2013-0000715935

In uw brief doet u een beroep op mij om nog een stap verder te gaan en om niet
alleen gemeenschappelijke regelingen in het kader van de Wgr te bezien, maar
ook andere samenwerkingsverbanden waarin lokale overheden participeren.
Volgens artikel 184 van de Gemeentewet zijn de bevoegdheden ten aanzien van
deze samenwerkingsverbanden namelijk beperkt tot die gevallen waar het belang
van een afzonderlijke gemeente meer dan 50% is. Vanwege de
samenwerkingsvorming en schaalvergroting wordt deze 50%-grens steeds minder
bereikt op het niveau van de afzonderlijke gemeente. De bevoegdheden van
rekenkamers en rekenkamercommissies zouden zich daarom naar uw oordeel ook
moeten uitstrekken over die gevallen waar een grote gemeentelijke gezamenlijke
betrokkenheid is.
Op zich kan ik uw redenering wel volgen. De grens van 50% is gesteld omdat –
blijkens de toelichting – daarmee voldoende zeker wordt gesteld dat de
rekenkamer geen verregaande bevoegdheden krijgt in die gevallen waarin een
beperkte betrokkenheid van de gemeente dat niet rechtvaardigt. Nu zou men
kunnen stellen dat deze zekerheid ook geboden wordt ingeval meerdere
deelnemende gemeenten gezamenlijk beschikken over meer dan 50 procent van
het aandelenkapitaal of het financieel belang. Dat heeft een zekere logica. Ik sta
dan ook niet onwelwillend tegenover uw gedachte. Bij de begrotingsbehandeling
BZK heb ik dit ook aangegeven in reactie op de motie Toorenburg c.s. over deze
kwestie.
Maar ik merk daarbij wel op dat dit betrekking heeft op privaatrechtelijke
samenwerkingsverbanden, zoals naamloze en besloten vennootschapen. Daarvoor
gelden de regels over aansprakelijkheid en verantwoording van het burgerlijk
recht. De decentralisatie betreft publieke taken en middelen.
Het kabinet ziet samen met de VNG toe op de voortgang van de vorming van
samenwerkingsverbanden gericht op de decentralisatie. Door de VNG zijn criteria
geformuleerd aan de hand waarvan de samenwerkingsverbanden zullen worden
beoordeeld. Het kabinet heeft hier een aantal criteria aan toegevoegd waarbij het
uitgangspunt is dat de samenwerkingsverbanden worden vormgegeven op grond
van Wgr. Ik acht dit ook in het belang van de horizontale verantwoording met
inbegrip van de rekenfunctie.
Met het oog op de waarborgen voor het gebruik van bevoegdheden,
besluitvormingsstructuren, beïnvloedingsmogelijkheden, toezicht, democratische
controle en openbaarheid, gaat voor de behartiging van publieke belangen de
voorkeur immers uit naar publiekrechtelijke rechtsvormen. De Wgr zal nog worden
aangepast ter verbetering van de publiekrechtelijke samenwerking.2 Als
gemeenten of provincies gebruik willen maken van een privaatrechtelijke
rechtsvorm, dan is dat alleen toegestaan indien dat in het bijzonder aangewezen
moet worden geacht voor de behartiging van het daarmee te dienen openbaar

1

Kamerstukken 2013-2014, TK 33 597, nr. 7.
Wijziging van de Wet gemeenschappelijke regelingen en een aantal andere wetten in verband met de dualisering
van het gemeente- en provinciebestuur en de invoering van een bedrijfsvoeringsorganisatie met rechtspersoonlijkheid, alsmede regeling van diverse andere onderwerpen (TK 33 597).

2

Pagina 2 van 3

belang.3

Kenmerk
2013-0000715935

In afwachting van de definitieve decentralisatiewetgeving is in veel gemeenten de
juridische structuur van de samenwerkingsverbanden nog niet geregeld. Een
juridische structuur is noodzakelijk om bijvoorbeeld in het kader van inkoop
gezamenlijke verplichtingen te kunnen aangaan. De noodzaak tot een juridische
structuur en de mogelijke vorm daarvan is een punt van aandacht voor de
komende periode. Ik stel het dan ook op prijs dat u steeds het debat aangaat om
te bediscussiëren en te bepalen wat bij intergemeentelijke
samenwerkingsverbanden een goede publieke verantwoording kan betekenen en
hoe dit moet worden georganiseerd. Omdat het publiekrecht ook meer
waarborgen biedt, is het als gezegd in de visie van het kabinet van belang dat de
samenwerking in verband met de decentralisatie dan ook wordt gestoeld op de
Wgr.
Uw brief besluit met de bemerking dat de decentralisaties in het sociaal domein bij
elkaar een groot bedrag beslaan. En dat het van groot belang is dat controle op de
doelmatigheid, doeltreffendheid en rechtmatigheid van deze middelen op het
moment van de effectuering van de decentralisaties lokaal goed georganiseerd is.
Parallel aan de gemeentelijke uitvoeringskracht moet de lokale
verantwoordingskracht worden doordacht en vormgegeven. Daarbij spreekt u de
ambitie uit dat de lokale rekenkamers en rekenkamercommissies het eerst
aangewezen orgaan zullen zijn om die verantwoording te gaan helpen vormgeven
en vervolgens te gaan uitvoeren. De bijdrage van uw vereniging – en uiteraard
van uw leden - aan het volbrengen van deze belangrijke opgave stel ik zeer op
prijs. Ik zou daarom graag met uw vereniging in overleg treden om
samenwerkingsmogelijkheden te onderzoeken gericht op een toegesneden
gemeentelijk ondersteuningsaanbod.
Een afschrift van deze brief heb ik aan de Tweede Kamer gezonden.
Hoogachtend,
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

dr. R.H.A. Plasterk

3

Artikel 160, tweede lid, Gemeentewet.
Pagina 3 van 3