Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3804

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 oktober 2023
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 2 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Raadsaanbeveling EU-coördinatie bij verstoring vitale infrastructuur
(Kamerstuk 22 112, nr. 3803)
Fiche: Mededeling digitalisering sociale zekerheidscoördinatie
De Minister van Buitenlandse Zaken,
H.G.J. Bruins Slot

kst-22112-3804
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3804

1

Fiche: Mededeling digitalisering sociale zekerheidscoördinatie
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstel
Mededeling van de Commissie aan het Europese Parlement, de Raad,
het Europees Economisch Sociaal Comité en het Comité van de
Regio’s – Digitalisering bij de coördinatie van de sociale zekerheid: het
vrije verkeer op de eengemaakte markt vergemakkelijken
b) Datum ontvangst Commissiedocument
september 2023
c) Nr. Commissiedocument
COM(2023) 501
d) EUR-Lex
eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52023DC0501
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie
N.v.t.
f) Behandelingstraject Raad
Raad Werkgelegenheid, Sociaal Beleid, Volksgezondheid en Consumentenzaken
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Sociale zaken en Werkgelegenheid
2. Essentie voorstel
Op 6 september 2023 heeft de Europese Commissie (hierna:
»Commissie») een mededeling gepubliceerd over de digitalisering bij de
coördinatie van de sociale zekerheid. De sociale zekerheid is per lidstaat
verschillend geregeld. De Europese Unie zorgt voor coördinatie van de
verschillende sociale zekerheidsstelsels. Hiervoor bestaan twee Europese
verordeningen: Verordening (EG) 883/2004 en Verordening (EG)987/2009
(de toepassingsverordening). Om de coördinatie van socialezekerheidsstelsels in de EU verder te verbeteren en eerlijke arbeidsmobiliteit te
ondersteunen, presenteert de Commissie in deze mededeling digitaliseringsinitiatieven voor de korte en langere termijn.
De Commissie noemt een viertal voordelen van het gebruik van meer
digitale instrumenten: (i) vermindering van de administratieve lasten en
kosten voor burgers die in een andere EU-lidstaat werken of naar een
andere EU-lidstaat verhuizen, (ii) verbeterde kwaliteit van overheidsdiensten en snellere coördinatie van de sociale zekerheid, (iii) verbeterde
gegevensuitwisseling en samenwerking tussen instellingen door het
bevorderen van interoperabiliteit en automatisering en (iv) vermindering
van risico op fouten en sociale zekerheidsfraude, waaronder het gebruik
van vervalste documenten, zodat de bescherming van werknemers en
eerlijke arbeidsmobiliteit worden versterkt.
In de mededeling is de balans opgemaakt van de geboekte voortgang bij
de digitalisering van sociale-zekerheidscoördinatie. In dit verband
benadrukt de Commissie dat ondanks eerdere initiatieven om de
grensoverschrijdende stroom van sociale zekerheidsinformatie te
verbeteren, nationale instellingen en arbeidsinspecties nog steeds
moeilijkheden ondervinden bij het verkrijgen van toegang tot en het
uitwisselen van gegevens. Dat komt door onvoldoende interoperabiliteit
tussen nationale systemen.
De mededeling presenteert vier lopende en toekomstige initiatieven op
het terrein van digitalisering in sociale-zekerheidscoördinatie. Het eerste
initiatief betreft gegevensuitwisseling via de elektronische uitwisseling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3804

2

van sociale zekerheidsinformatie (EESSI).1 De Commissie roept de
lidstaten op om de nationale implementatie van EESSI te versnellen zodat
het systeem uiterlijk eind 2024 volledig operationeel zal zijn. In dit verband
zal de Commissie samenwerken met de lidstaten om hun implementatieinspanningen te versnellen en zal de Commissie voorzien in kwartaalmonitoring en -rapportages.
Het tweede initiatief heeft betrekking op het deelnemen aan de Europese
sociale zekerheidspas (ESSPASS) pilotprojecten voor digitalisering van de
A1-verklaring2 en de Europese zorgverzekeringspas (European Health
Insurance Card, EHIC). In de pilotprojecten wordt onderzocht hoe de
uitgifte en verificatie van de socialezekerheidsrechten van burgers in de
EU kan worden vereenvoudigd. Na de pilots zal de Commissie een
voorstel doen over de vervolgstappen.
Het derde initiatief staat in het teken van het volledig online aanbieden
van meer coördinatieprocedures voor de sociale zekerheid. Het doel is dat
het voor mensen gemakkelijker wordt om naar het buitenland te
verhuizen en daar te werken, en krijgen zij sneller toegang tot de
uitkeringen waar zij recht op hebben. De Commissie doet daarnaast
voorstellen waardoor EU-burgers in 2025 ook documenten over ziekte,
ongevallen op het werk, beroepsziekten en werkloosheid digitaal moeten
kunnen aanvragen en ontvangen. De Commissie vraagt de lidstaten
investeringen voort te zetten in digitale dienstverlening op het terrein van
sociale zekerheid, nationaal en grensoverschrijdend. In 2030 zou alle
dienstverlening online beschikbaar moeten zijn en iedereen zou via
digitale identificatie (eID) daarvan gebruik moeten kunnen maken. Ook
roept de Commissie de Raad en het Europees Parlement op om snel tot
een akkoord te komen met betrekking tot de herziening van coördinatieregels (Verordening 883/2004 en Verordening 987/2009).
Ten slotte kondigt de Commissie aan in 2024 een studie te starten over
ontwikkelingen op de langere termijn ten aanzien van digitalisering van de
sociale zekerheid. Daarbij zal bijvoorbeeld worden onderzocht of
procedures voor het vrije verkeer van personen en werknemers in de EU
verder kunnen worden vereenvoudigd en gestroomlijnd.
3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie Nederlands beleid op dit terrein
Om burgers zo goed mogelijk van dienst te zijn in relatie tot sociale
zekerheid is het belangrijk dat instanties nationaal en grensoverschrijdend
goed samenwerken en het voor burgers makkelijker is om met de
overheid te communiceren. Digitale dienstverlening en verantwoorde
gegevensuitwisseling zijn daarvoor noodzakelijk. Burgers moeten in de
gehele EU kunnen rekenen op dezelfde kwaliteit en toegankelijkheid van
dienstverlening, ook minder digivaardigen. De kaders zijn en worden
vastgelegd in nationale wet- en regelgeving zoals de Wet digitale
overheid, de Algemene wet bestuursrecht en de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen (SUWI), zodat de rechtspositie en
privacy van mensen beschermd zijn. Overheidsbreed wordt gewerkt aan
«de digitale overheid», waarin de gezamenlijke overheden continu
1

In Engels «Electronic Exchange of Social Security Information». EESSI is een verplichting uit
coördinatieverordening 883/2004 en de daarbij horende toepassingsverordening 987/2009.
Hierin is bepaald dat instituten in de EU sociale zekerheidsinformatie elektronisch moeten gaan
uitwisselen.
2
Een A1-verklaring is een bewijs waarmee kan worden aangetoond in welke lidstaat iemand
verzekerd is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3804

3

investeren, waar mogelijk in algemene voorzieningen voor bijvoorbeeld
toegang en waar nodig met specifieke voorzieningen voor sociale
zekerheid, zoals Suwinet3. Het kabinetsbeleid is vastgelegd in de
Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren4, de modernisering van de
Wet SUWI5 en het overheidsbrede programma Werk aan Uitvoering.
Onder meer de Stand van de Uitvoering sociale zekerheid rapporteert
over uitvoering van de sociale zekerheid in de praktijk.6
b) Beoordeling + inzet ten aanzien van dit voorstel
Het kabinet is positief over de mededeling in het algemeen en onderschrijft de analyse van de Commissie dat het grensoverschrijdend gebruik
van de sociale zekerheid toeneemt en daarmee ook het belang van de
samenwerking en gegevensuitwisseling tussen instanties. Het kabinet is
dan ook in algemene zin positief over de initiatieven van de Commissie
om samenwerking op EU-niveau te versterken om de dienstverlening op
peil te houden; dit is ook een logisch vervolg op staand Europees beleid
voor de coördinatie van de sociale zekerheid. Grensoverschrijdende
samenwerking is nodig om burgers zo goed mogelijk van dienst te zijn en
misbruik van voorzieningen voor sociale zekerheid tegen te gaan. Het
gebruik van digitale instrumenten kan deze grensoverschrijdende
samenwerking vergemakkelijken en daarmee ook bijdragen aan vermindering van de administratieve lasten en kosten voor burgers en bedrijven.
Hieronder wordt per initiatief uiteengezet wat de inzet van het kabinet is.
Het kabinet is positief over de oproep van de Commissie om de implementatie van EESSI te versnellen.EESSI is een traject dat door de lidstaten
samen met hun nationale uitvoeringsorganisaties wordt geïmplementeerd. Op dit moment werken de Nederlandse uitvoeringsorganisaties
voortvarend aan de volledige implementatie van EESSI. Het kabinet
verwacht dat deze implementatie eind 2024 volledig zal zijn afgerond. De
onderhoudsfase en de uitfasering van de ondersteuning van de
Commissie is dan wat het kabinet betreft nog niet afgerond. Het kabinet
blijft hiervoor aandacht vragen zodat we EESSI niet alleen operationeel
laten functioneren in 2024, maar uiteindelijk ook volledig in alle lidstaten
kunnen implementeren en uitbouwen.
Het kabinet onderschrijft het doel van verdere integratie en interoperabiliteit tussen lidstaten en sociale-zekerheidssystemen. Ook binnen het
kabinetsbeleid is het centraal stellen van de burger een kernwaarde. Het
kabinet acht het wenselijk om de mogelijkheden tot digitalisering van
socialezekerheidsstelsels verder te verkennen. Daarbij hanteert het kabinet
de uitgangspunten dat voortgebouwd moet worden op reeds bestaande
systemen in de EU, dat conform de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) de privacy van burgers moet worden gegarandeerd en
dat voldoende aandacht wordt geschonken aan de mogelijke implicaties
voor de betrokken uitvoeringsorganisaties. Het kabinet vindt het daarom
van belang om de uitvoering goed te betrekken bij verdere ontwikkelingen
ten aanzien van digitalisering. Goede afstemming met zorgaanbieders en
zorgverzekeraars is bijvoorbeeld van belang wanneer een verzekeringspositie digitaal moet worden geverifieerd. Dit heeft gevolgen voor de
verificatie en authenticatie van persoonsgegevens en daarmee ook de
fraudegevoeligheid. Het kabinet ziet meerwaarde in deelname aan de
3

Met de dienst Suwinet kunnen de overheidsorganisaties op een veilige en snelle manier
gegevens van individuen en bedrijven digitaal met elkaar uitwisselen.
4
Brief van de Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 4 november
2022 over «werkagenda «waardengedreven digitaliseren» (Kamerstuk 26 643, nr. 940).
5
Kamerstuk 26 448, nr. 692.
6
Kamerstuk 26 448, nr. 717.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3804

4

pilotprojecten, en wil deze bezien in het licht van de bovengenoemde
punten.
Het kabinet onderschrijft de inzet voor verdere digitalisering richting 2030
zoals geformuleerd in de mededeling. Deze is grotendeels in lijn met het
kabinetsbeleid. Mensen kunnen binnen en buiten Nederland digitaal de
A1-verklaring, de Europese zorgverzekeringspas en een overzicht van
persoonlijke pensioengegevens via één digitale toegangspoort aanvragen.
Daarbij blijft het kabinet aandacht vragen voor samenhang tussen
Europese digitale voorzieningen onderling en de aansluiting op de
nationale voorzieningen alsmede de uitvoering.
De Commissie roept de Raad en het Europees Parlement op om snel tot
een akkoord te komen met betrekking tot de herziening van coördinatieregels (Verordening 883/2004 en Verordening 987/2009). Er zijn twee
hoofdstukken waarover de lidstaten en het Europees Parlement
vooralsnog geen overeenstemming kunnen bereiken (het werkloosheidshoofdstuk en het hoofdstuk over de bepaling van de toepasselijke
socialezekerheidswetgeving). Het kabinet heeft eerder twee voorlopige
politieke akkoorden niet gesteund vanwege bezwaren tegen aanpassingen
van het werkloosheidshoofdstuk.7 Deze voorlopige politieke akkoorden
konden niet op voldoende steun van lidstaten rekenen. Wat betreft het
hoofdstuk toepasselijke socialezekerheidswetgeving is de kabinetsinzet
erop gericht om situaties van premieontduiking tegen te gaan. Nieuwe
wetgeving op dit terrein, zoals de voorafgaande notificatie van detacheringen, moet daadwerkelijk bijdragen aan een betere handhaving en geen
zware administratieve lasten meebrengen voor het bedrijfsleven,
werknemers of voor de uitvoering.8 De Commissie heeft, met betrekking
tot de voorafgaande notificatie, digitalisering gepresenteerd als een
mogelijke oplossing om tegemoet te komen aan de belangen van zowel
het Europees Parlement als de Raad. Het kabinet is van mening dat
digitalisering in zijn algemeenheid kan bijdragen aan het reduceren van
administratieve lasten en kosten voor burgers en bedrijven. Tegelijkertijd
moet worden vastgesteld dat de verwezenlijking van handhavingsvoordelen en de toename van de administratieve lasten, die gepaard gaan met
de introductie van een voorafgaande notificatie, van veel meer afhangen
dan alleen digitalisering. Denk hierbij aan de voorwaarden en het
achterliggende uitvoeringsproces. Het kabinet blijft zich ervoor inzetten
dat nieuwe wetgeving op dit terrein daadwerkelijk bijdraagt aan een
betere handhaving en geen onevenredige administratieve lasten
meebrengt voor het bedrijfsleven, werknemers of voor de uitvoering.
Het kabinet is positief over de aangekondigde studie van de Commissie
over ontwikkelingen op de langere termijn op het terrein van digitalisering
van de sociale zekerheid. Het kabinet streeft ernaar actief bij te dragen aan
de verwezenlijking van een meer digitaal geïntegreerd coördinatiesysteem
voor de sociale zekerheid door te blijven investeren in digitaliseringsinspanningen op nationaal niveau, waarbij rekening wordt gehouden met
de ontwikkelingen in de EU.

7
8

Kamerstuk 21 501-31, nr. 723.
Zie kwartaalrapportages welke de Kamer regulier toekomen als onderdeel van de Geannoteerde Agenda’s voor de Raad Werkgelegenheid en Sociaal Beleid, bijvoorbeeld Kamerstuk 21
501-31, nr. 716.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3804

5

c) Eerste inschatting van krachtenveld
De huidige stand en ambitie van de digitale dienstverlening in de sociale
zekerheid verschillen tussen lidstaten. De uitvoeringscapaciteit van
uitkeringsinstanties bepaalt in belangrijke mate het standpunt van
lidstaten.
Het Europees Parlement heeft de Commissie opgeroepen om met een
wetgevend voorstel te komen voor een Europese sociale zekerheidspas,
en heeft het een pilot voor een digitale sociale zekerheidspas
verwelkomd.9
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen voor regeldruk,
concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet is positief ten aanzien van de
bevoegdheid. De mededeling heeft betrekking op de coördinatie van
sociale zekerheidsstelsels. Op het terrein van sociaal beleid is sprake van
een gedeelde bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten o.b.v. artikel 4, lid
2, onder b, VWEU. De Unie kan initiatieven nemen ter coördinatie van het
sociaal beleid van de lidstaten (artikel 5, lid 3, VWEU). De Commissie is
zodoende bevoegd deze mededeling uit te vaardigen.
b) Subsidiariteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de subsidiariteit is
positief. De mededeling beoogt de toegang tot en de controle van burgers
en bedrijven over hun socialezekerheids-gegevens te verbeteren alsmede
ter bevordering van de coördinatie van socialezekerheidsstelsels in de EU
en ter ondersteuning van eerlijke arbeidsmobiliteit. Het kabinet onderschrijft de intentie van de Commissie om te voorkomen dat in de lidstaten
verschillende initiatieven voor de toegang tot en het gebruik van
persoonsgegevens ontstaan, hetgeen leidt tot ongewenste fragmentatie,
verschillen en belemmeringen in de interoperabiliteit van de gebruikte
systemen. Mede gelet daarop kunnen de lidstaten het doel van het
voorgestelde optreden dan ook onvoldoende op centraal, regionaal of
lokaal niveau verwezenlijken. Om de digitale dienstverlening in de sociale
zekerheid grensoverschrijdend in te richten en de gegevensuitwisseling
verantwoord te laten verlopen is samenwerking op EU-niveau nodig.
Vanwege deze redenen is optreden op EU-niveau gerechtvaardigd.
c) Proportionaliteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit is
positief. De aangekondigde maatregelen zijn gericht om de toegang tot
grensoverschrijdende sociale zekerheid sneller en eenvoudiger te maken
door de inzet van meer digitale instrumenten. Ondersteuning van
lidstaten en instanties met gecoördineerde inzet en investeringen moet de
digitale dienstverlening voor de volledige sociale zekerheid richting 2030
binnen bereik brengen. De maatregelen zijn geschikt om het doel van het
voorgestelde optreden te bereiken en gaan niet verder dan strikt noodza-

9

Resolutie van het Europees Parlement van 25 november 2021 over de invoering van een
Europese socialezekerheidspas voor het verbeteren van de digitale handhaving van socialezekerheidsrechten en billijke mobiliteit; 25/11/2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3804

6

kelijk. Minder ingrijpend optreden zal naar verwachting niet in eenzelfde
mate kunnen bijdragen aan het bewerkstelligen van de beoogde initiatieven.
d) Financiële gevolgen
De mededeling sluit in grote lijnen aan bij het staande kabinetsbeleid en
heeft derhalve geen aanvullende financiële gevolgen. De mededeling
bevat wel een initiatief met betrekking tot het deelnemen aan de Europese
sociale zekerheidspas (ESSPASS) pilotprojecten voor digitalisering van de
A1-verklaring. Door de Commissie is aangegeven dat hiervoor de
mogelijkheid tot cofinanciering bestaat. Het kabinet is van mening dat de
benodigde EU-middelen gevonden dienen te worden binnen de in de
Raad afgesproken financiële kaders van het MFK 2021–2027 en dat deze
moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de jaarbegroting.
Eventuele budgettaire gevolgen voor de nationale begroting worden
ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke departement,
conform de regels van de budgetdiscipline. Het kabinet houdt oog voor de
uitvoeringskosten en wil daarop meer inzicht krijgen.
e) Gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
Het kabinet deelt de zienswijze van de Commissie dat digitale instrumenten de toegang tot grensoverschrijdende sociale zekerheid sneller en
eenvoudiger kunnen maken en daarmee de administratieve lasten voor
burgers en bedrijven kunnen verminderen. De mededeling kent geen
geopolitieke aspecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 22 112, nr. 3804

7