Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 497

Passend onderwijs

Nr. 55

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 maart 2011
Onder verwijzing naar uw verzoek van 20 januari 2011 met kenmerk
2011D02633 om een reactie op het onderzoek van de onderwijsinspectie
naar de kwaliteit van het onderwijs in cluster 1, wil ik u het volgende
meedelen.
De inspectie heeft in vier achtereenvolgende jaren onderzoek gedaan naar
de kwaliteit van het onderwijs in de verschillende clusters van het
(voortgezet) speciaal onderwijs en leerlingen met een rugzakje in het
regulier onderwijs. Als laatste in die reeks is in 2009 een onderzoek
gedaan naar de kwaliteit van het onderwijs aan leerlingen met een visuele
beperking (cluster 1) in zowel het (voortgezet) speciaal als het regulier
onderwijs. De conclusies van de rapportage waren opgenomen in het
Onderwijsverslag 2008/2009, dat in 2010 als bijlage bij Kamerstuk
32 123-VIII nr. 122 met een beleidsreactie aan uw Kamer is gezonden. Om
die reden is besloten de rapportage nu niet nogmaals met een reactie aan
uw Kamer te zenden.
In het rapport concludeert de inspectie dat de kwaliteit van de scholen
voor leerlingen met een visuele beperking over het algemeen voldoende
is, bij twee van de locaties is verbetering op een aantal aspecten nodig en
deze locaties hebben het predicaat zwak gekregen. Geen enkele school
kwam in aanmerking voor een aangepast arrangement «zeer zwak». Bij
herhaald onderzoek van de inspectie in 2010 hebben ook de twee in 2009
zwak bevonden scholen een basisarrangement gekregen, dat betekent dat
er nu in cluster 1 geen school met een aangepast arrangement meer is.
Er is bij de instellingen voldoende aandacht voor het planmatig werken
aan de kwaliteit van hun onderwijs en voor het borgen van die kwaliteit.
De kwaliteitszorg, het leerstofaanbod, het pedagogisch handelen en de
veiligheid zijn in cluster 1 beter ontwikkeld dan in de andere clusters. Het
systeem van leerlingenzorg, het benutten van de onderwijstijd en het

kst-31497-55
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 497, nr. 55

1

didactisch handelen zijn over het algemeen voldoende en vergelijkbaar
met de clusters 2, 3 en 4.
Het evalueren van de leerlingenzorg en de opbrengsten alsmede het
rapporteren over de kwaliteit behoeft echter nog aandacht.
Voor wat betreft het onderwijs aan leerlingen met een cluster 1-indicatie
in het regulier basis- en voortgezet onderwijs is de inspectie van mening
dat de handelings- en begeleidingsplannen als sturings- en verantwoordingsinstrument een beperkte waarde hebben. De wettelijk verplichte
handelingsplannen bevatten voor de dagelijkse lespraktijk te weinig
informatie om leerkrachten ondersteuning te geven bij het aanpassen van
hun onderwijs aan de leerling met een visuele beperking. In de handelingsplannen wordt te weinig informatie gegeven over de cognitieve en
sociaal-emotionele vaardigheden van de leerlingen en er worden te
weinig concrete en meetbare doelen gesteld.
Uit de lesobservaties, die de inspectie in het regulier onderwijs heeft
uitgevoerd, is echter gebleken, dat hoewel de plannen als zodanig niet
altijd voldoende handvatten gaven, het orthopedagogische en orthodidactisch handelen van de leerkrachten in beide sectoren ruim voldoende was.
Over de wettelijk niet verplichte begeleidingsplannen is de inspectie van
mening dat die plannen zijn gereduceerd tot vrij betekenisarme
documenten, zowel voor de evaluatie van het onderwijs als voor de
verantwoording van de extra faciliteiten.
De conclusie van de inspectie over de handelings- en begeleidingsplannen bevestigt het beeld dat al eerder naar voren kwam in de
onderzoeksrapporten van de inspectie over de clusters 2, 3 en 4, namelijk
dat de kwaliteit van die plannen onvoldoende is en er mede daardoor
sprake is van een weinig zorgvuldige planning en evaluatie. De opmerking
van de inspectie over cluster 1 is heel herkenbaar. Het handelingsplan is in
veel gevallen verworden tot een «papieren tijger». Het handelingsplan
staat te weinig in relatie tot het feitelijk onderwijs en datgene wat de
leerling naar verwachting zal bereiken. In de huidige onderwijspraktijk
heeft het handelingsplan te weinig functionele betekenis; scholen en
leerkrachten zien het opstellen van een dergelijk plan als een bureaucratische verplichting zonder relatie met het feitelijk onderwijs- en
ondersteuningsaanbod.
Op basis van deze en andere signalen is in overleg met het betrokken
onderwijsveld en de inspectie gezocht naar een alternatief. Dat alternatief
is gevonden in het ontwikkelingsperspectief, waarmee in het speciaal
basisonderwijs al goede ervaringen zijn opgedaan. Het ontwikkelingsperspectief is een instrument waarin de beoogde leeropbrengsten van de
(individuele) leerling centraal staan. Het is gebaseerd op verschillende
elementen, namelijk de cognitieve, sociaal-emotionele mogelijkheden en
vaardigheden van de leerling en ook belemmerende en beschermende
factoren in de omgeving evenals de ondersteuningsbehoefte van de
leerling. In het wetsvoorstel kwaliteit (v)so, dat naar verwachting voor het
zomerreces aan uw Kamer zal worden gezonden, wordt het handelingsplan vervangen door het ontwikkelingsperspectief. In dat
wetsvoorstel wordt ook een verplichting tot het registreren van de
voortgang van de ontwikkeling van leerlingen opgenomen.
Voor een reactie ten aanzien van de kwaliteit van de handelings- en
begeleidingsplannen in het regulier onderwijs verwijs ik naar de brief over
passend onderwijs die onlangs aan uw Kamer is toegestuurd. Deze brief
bevat onder meer de aankondiging dat ook in het regulier onderwijs het
handelingsplan vervalt en waar nodig vervangen zal worden door
ontwikkelingsperspectief.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 497, nr. 55

2

Met de invoering van het ontwikkelingsperspectief voor de leerlingen in
het (v)so en voor leerlingen in het regulier primair en voortgezet
onderwijs die niet het gewone onderwijsprogramma kunnen volgen,
wordt een dynamischer, meer op leerrendement gericht instrument
geïntroduceerd, waarmee het onderwijs meer plannend kan worden
ingericht. In tegenstelling tot het handelingsplan is er bij het ontwikkelingsperspectief sprake van lange in plaats van korte termijn doelen.
Daarmee kan dit instrument meer dan nu het handelingsplan een
functionele rol spelen in het toezicht van de inspectie op de kwaliteit van
het onderwijs en het verantwoorden van de opbrengsten, zowel naar de
inspectie als naar de ouders.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 497, nr. 55

3