Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

29 232

Air France – KLM

Nr. 48

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN FINANCIËN EN VAN INFRASTRUCTUUR EN WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 april 2021
Op 6 april 2021 heeft Air France-KLM (AFKL) een plan gepresenteerd om
de vermogenspositie van de onderneming te verbeteren. Het kabinet
steunt AFKL in zijn voornemen om de kapitaalpositie te verbeteren en
staat positief tegenover de aangekondigde stap. KLM heeft, op basis van
de huidige verwachtingen binnen de sector, aangegeven dat een
kapitaalbehoefte zal ontstaan, hetgeen betekent dat er, op de korte
termijn, geen acute noodzaak is om het eigen vermogen te versterken. Het
kabinet heeft richting de onderneming de bereidheid uitgesproken om te
onderzoeken of de kapitaalpositie van KLM op termijn versterkt dient te
worden en indien dat het geval is, onder welke voorwaarden dit zou
moeten gebeuren. De afgelopen tijd is het kabinet daarom in gesprek
geweest met de Europese Commissie (EC), AFKL, KLM en de Franse staat
over deze mogelijke herkapitalisatie en een eventuele deelname daaraan
door de Nederlandse staat. Vanwege de onzekere vooruitzichten voor het
herstel van de luchtvaartsector en het ontbreken van een acute noodzaak
bij KLM, wil het kabinet de komende periode benutten om hier een beter
beeld van te krijgen. Het kabinet zal daarom in een later stadium definitief
besluiten over eventuele kapitaalsteun. Daarbij zal ook (door de onderneming) worden afgewogen wat de impact is van de mogelijke maatregelen vanuit de EC op de bedrijfsvoering en financiële positie van KLM.
Het kabinet heeft uw Kamer de afgelopen maanden vertrouwelijk
geïnformeerd over de gevoerde gesprekken en heeft het voornemen om
onder voorwaarden eventueel deel te nemen aan de herkapitalisatie bij
uw Kamer voorgehangen. Het kabinet heeft dit gedaan door middel van
vertrouwelijke brieven en briefings, omdat AFKL een beursgenoteerd
bedrijf is en de betreffende informatie koersgevoelig is. Gezien de
bekendmaking van het herkapitalisatieplan door AFKL en de deelname
van de Franse staat daaraan, vindt het kabinet het van belang om in het
openbaar op dit voornemen van de onderneming te reageren en
helderheid te verschaffen over de overwegingen van het kabinet omtrent
de rol van de Nederlandse staat bij dit herkapitalisatieplan. Het kabinet
kan alleen informatie openbaar maken die ook door de onderneming

kst-29232-48
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 232, nr. 48

1

bekend is gemaakt. Daarnaast kan het kabinet geen informatie delen die
de onderhandelingspositie van de staat kan schaden. Dit betekent dat
informatie die eerder vertrouwelijk met u gedeeld is, maar niet in deze
brief aan de orde komt, (nog) niet openbaar gemaakt kan worden. Indien
wenselijk kan het kabinet uw Kamer verder vertrouwelijk informeren.
Achtergrond
Op 26 juni 2020 heeft het kabinet uw Kamer geïnformeerd over het
steunpakket dat beschikbaar is gesteld aan KLM om de benodigde
liquiditeit te verschaffen om de continuïteit van de onderneming op de
korte termijn te borgen (Kamerstuk 29 232, nr. 41). Dit pakket bestaat uit
een directe lening van maximaal EUR 1,0 miljard en een garantie op een
kredietfaciliteit van private financiers (banken) aan KLM van maximaal
EUR 2,4 miljard. De staat garandeert maximaal 90% van de totale omvang
van deze kredietfaciliteit. KLM betaalt een rente over de directe lening en
een premie over de garantie aan de staat.
Het kabinet heeft afgelopen zomer verschillende voorwaarden gekoppeld
aan dit steunpakket die eraan bij moeten dragen dat KLM in de toekomst
een financieel gezonde onderneming zal zijn. Zo moest KLM een
herstructureringsplan indienen om de concurrentiepositie te verbeteren
door middel van een reductie van de beïnvloedbare kosten met minimaal
15%. Dit herstructureringsplan heeft het kabinet op 3 november 2020
goedgekeurd. Daarnaast mag KLM gedurende de looptijd van de steun
geen dividend uitkeren aan de aandeelhouders en zal het bestuur geen
bonus ontvangen. Er zijn eveneens voorwaarden gesteld op het gebied
van de netwerkkwaliteit, leefbaarheid en duurzaamheid.
Daarnaast is afgesproken dat de opzegtermijn van de staatsgaranties is
verlengd van negen maanden naar vijf jaar. De staatsgaranties zijn
afspraken tussen de Nederlandse staat en AFKL over onder meer de mate
van gebruik van Schiphol als internationale hub en blijvende vestiging
van KLM in Nederland, opererend onder Nederlandse vergunningen en
verkeersrechten. Met deze staatsgaranties en de verlenging van de
opzegtermijn wordt het publieke belang van KLM en Schiphol voor
Nederland in voldoende mate geborgd.
In de brief van 26 juni 2020 werd echter ook reeds aangegeven dat
mogelijk ook de kapitaalpositie van KLM op termijn verbeterd zou moeten
worden. In dat kader voert het kabinet momenteel gesprekken met de EC,
AFKL, KLM en de Franse staat over de noodzaak van een herkapitalisatie,
de mogelijke vormgeving van een dergelijke herkapitalisatie en de
eventuele Nederlandse bijdrage hieraan.
Overwegingen kabinet
De Nederlandse staat en de Franse staat hebben de afgelopen maanden
nauw samengewerkt en hebben ter ondersteuning van de onderneming
een gezamenlijke verklaring opgesteld1. Beide staten zijn gecommitteerd
aan een succesvolle toekomst van KLM en Air France binnen AFKL.
Daarnaast richten de twee staten zich gezamenlijk op het behoud van het
netwerk in de beide landen. Het onderzoek van het kabinet naar de
noodzaak voor herkapitalisatie en de voorwaarden voor een dergelijke
herkapitalisatie richt zich daarom op KLM en de deelname van de Franse
staat aan het herkapitalisatieplan van AFKL richt zich op steun voor Air
France. Voor de Nederlandse staat is het behoud van het intercontinentale
bestemmingennetwerk op Schiphol, waar KLM een essentiële rol in
speelt, van groot belang voor de Nederlandse economie en werkgelegenheid. Dit publieke belang is het uitgangspunt geweest van het kabinet
om bij te dragen aan het verbeteren van de liquiditeitspositie van KLM
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 232, nr. 48

2

vanwege de COVID-19-crisis en is ook nu de reden dat het kabinet
onderzoekt of herkapitalisatie noodzakelijk is.
Het kabinet constateert dat de vooruitzichten en verwachtingen over het
herstel van de sector weliswaar positief zijn, maar nog steeds met veel
onzekerheid zijn omgeven. Het herstel van de sector hangt mede af van de
ontwikkelingen rond het coronavirus en de bestrijding daarvan. Deze
onzekerheden brengen met zich mee dat het vaststellen van de kapitaalbehoefte van KLM ook met onzekerheden gepaard gaat. KLM heeft aangegeven dat er op korte termijn geen acute noodzaak is voor het versterken
van het eigen vermogen. Het kabinet vindt het belangrijk dat de
inschatting van de kapitaalbehoefte van KLM zo accuraat als redelijkerwijs
mogelijk is en blijft daarover in gesprek met KLM. Het kabinet wil de
komende periode ook gebruiken om meer inzicht te krijgen in het
verwachte herstel van de sector.
Europese Commissie
De EC heeft de bijdrage van de Franse staat aan de herkapitalisatie van
AFKL ten gunste van Air France goedgekeurd. Een eventuele participatie
van de Nederlandse staat aan een mogelijke herkapitalisatie voor KLM kan
ook pas plaatsvinden na goedkeuring van de EC. Als onderdeel van het
onderzoeken van de mogelijkheden en de eventuele voorwaarden lopen
er dan ook gesprekken tussen de Nederlandse staat en de EC. Bij een
beoordeling van de EC wordt, aan de hand van het tijdelijk steunkader,
bekeken of de steun noodzakelijk, passend en proportioneel is. Kapitaalsteun, die aangemerkt wordt als staatssteun, zal in ieder geval een verbod
op uitkering van dividend en bonussen, en een verbod op het doen van
acquisities tot gevolg hebben (totdat minimaal 75% van de steun is
afgelost). Daarnaast is deze steun, als gevolg van de COVID-19-crisis, in
principe tijdelijk en zal dan ook binnen zes jaar weer moeten worden
afgebouwd. Daarnaast vereist de EC dat de onderneming een vergoeding
betaalt over de geboden steun. Deze vergoeding moet volgens de EC
aansluiten bij het risicoprofiel van het eventueel te kiezen instrument.
Op grond van de Tijdelijke kaderregeling staatssteun ter ondersteuning
van de economie vanwege de huidige COVID-19-uitbraak is de steunverlenende lidstaat bij een herkapitalisatie boven de EUR 250 mln. aan een
onderneming met aanzienlijke marktmacht, verplicht aanvullende
maatregelen voor te stellen om de mededinging te vrijwaren. In lijn met
de maatregelen die geëist zijn bij andere luchtvaartmaatschappijen zoals
Lufthansa, gaan de gesprekken met de EC ook over het inleveren van slots
op luchthavens waar een luchtvaartmaatschappij volgens de EC een
aanzienlijke marktmacht heeft. Voor Air France heeft dit geresulteerd in
het inleveren van 18 slots (start- of landingsrechten) op de luchthaven van
Parijs-Orly. Bij de vraag of en zo ja op welke wijze het kabinet zal
deelnemen aan de herkapitalisatie van KLM, zal ook worden afgewogen
wat de impact is van de mogelijke maatregelen vanuit de EC op de
bedrijfsvoering en financiële positie van KLM.
Deelname Franse staat en aandelenemissie
In de samenwerking met de Franse staat heeft het kabinet een aantal
uitgangspunten voor de herkapitalisatie van AFKL geformuleerd. Zo is,
onder andere, de insteek van de beide staten dat een optimale bijdrage
van private partijen aan een herkapitalisatie van AFKL gestimuleerd moet
worden. De Franse staat heeft uitgesproken de directe lening van EUR 3
mld. om te willen zetten in een eeuwigdurende obligatie en mee te doen
aan de aandelenemissie van AFKL waarbij de bijdrage van de Franse staat
ten gunste komt van Air France. De Franse staat heeft uitgesproken dat hij
niet de intentie heeft om het belang in AFKL te vergroten boven 29,9%,
mede omdat het anders een openbaar bod op alle aandelen uit zou

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 232, nr. 48

3

moeten brengen. Daarnaast heeft de Franse staat aangegeven, binnen de
voorwaarden van het tijdelijk steunkader van de EC, de steun binnen de
termijn van 6 jaar ook weer af te bouwen. De Nederlandse staat heeft
besloten om niet mee te doen aan de aandelenemissie van AFKL. Het
kabinet wil allereerst de kapitaalbehoefte voor KLM verder onderzoeken.
Als wordt uitgegaan van een aandelenemissie waarbij AFKL het maximale
aantal aandelen uitgeeft dat is toegestaan onder de machtiging die is
afgegeven door de aandeelhouders (214 mln. aandelen), dan neemt het
aandeelhouderschapspercentage van Nederland af van 14% naar 9,3%.
Deze wijziging in de aandeelhoudersverhoudingen heeft geen gevolgen
voor de borging van de publieke belangen. De Nederlandse staat blijft een
grote aandeelhouder en belangrijke stakeholder van de onderneming.
Hierdoor, maar ook door de verlengde opzegtermijn van de staatsgaranties en het getoonde commitment van de staat bij het steunpakket voor
KLM en de eventuele deelname aan de herkapitalisatie, blijft de positie
van Nederland binnen de onderneming geborgd. Daarnaast is van belang
dat de aandelen van de Nederlandse staat op 4 maart 2021 twee jaar
geregistreerd stonden en onder Frans recht de stemrechten van aandelen
dan verdubbelen. Per saldo zal hierdoor het stemrecht van de Nederlandse staat, in theorie (afhankelijk van aanwezigheid van de aandeelhouders), op de aankomende aandeelhoudersvergadering uitkomen op
zo’n 14%. Dit is ten opzichte van vorig jaar een stijging toen het stemrecht
zo’n 10% bedroeg. Zoals hierboven ook aangegeven zal het aandelenbelang van de Nederlandse staat in de holding na een aandelenemissie
van het maximale aantal aandelen naar verwachting zo’n 9,3% bedragen.
Vervolgproces
Het kabinet zal de komende periode in gesprek blijven met alle relevante
stakeholders over de kapitaalbehoefte van KLM. Het kabinet zal Uw Kamer
nader informeren zodra een kabinetsbesluit is genomen over deelname
aan de herkapitalisatie van KLM en u eveneens informeren wanneer daar
aanleiding toe is. Indien het kabinet overgaat tot deelname aan de
herkapitalisatie van KLM dan zal een incidentele suppletoire begroting
worden aangeboden ten behoeve van autorisatie, vergezeld van een
ingevuld garantiekader risicoregelingen.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 29 232, nr. 48

4