Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

Nr. 716

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 juni 2020
Een jaar geleden werd het Klimaatakkoord gepresenteerd. Daarin hebben
we in het hoofdstuk gebouwde omgeving ook afspraken gemaakt over de
verduurzaming van de bestaande utiliteitsbouw. Middels deze brief
informeer ik u over de stand van zaken van deze afspraken, en enkele
andere relevante ontwikkelingen. In de bijlage treft u een uitgebreide
toelichting aan, waarmee ik uw Kamer een overzicht wil bieden van de
verschillende maatregelen en instrumenten die in ontwikkeling en
uitvoering zijn voor de bestaande utiliteitsbouw1.
Verder maak ik graag van deze brief gebruik om aan te geven op welke
wijze het kabinet uitvoering geeft aan twee moties: een motie van het lid
Ronnes (CDA) over het stimuleren van innovaties bij de toepassing van de
BENG-eisen, en een motie van de leden Ronnes (CDA) en Smeulders
(GroenLinks) over het aanbrengen van ledverlichting in rijksgebouwen.
Voortgang verduurzaming bestaande utiliteitsbouw
Met het Klimaatakkoord hebben de betrokken partijen zich gecommitteerd
aan een additionele opgave van 1 Mton CO2-reductie in 2030 in de
bestaande utiliteitsbouw. Dit betreft de rechtstreekse vertaling van de
landelijke doelstelling van 49% CO2-reductie naar deze sector. Sindsdien is
er door veel partijen hard gewerkt aan het vertalen van deze afspraken
naar de praktijk. Vastgoedeigenaren hebben hun bezit in kaart gebracht en
een duurzaamheidsstrategie opgesteld, banken zijn in gesprek gegaan
met hun klanten over mogelijke maatregelen en de financiering hiervan.
En we zien dat er in de praktijk veel goede voorbeelden zijn bijgekomen
van energiezuinige en aardgasvrije gebouwen, die als inspiratie voor
anderen kunnen dienen.

1

kst-30196-716
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 196, nr. 716

1

Om meer inzicht te krijgen wat nodig is om de doelstelling uit het
Klimaatakkoord voor de utiliteitsbouw te halen is de afgelopen maanden
een onderzoek uitgevoerd naar haalbare en kosteneffectieve maatregelen
waarmee de opgave van 1 Mton CO2-reductie kan worden ingevuld2.
Daaruit blijkt dat er een aanvullend kosteneffectief besparingspotentieel is
van 1,8 Mton CO2 in 2030. Deze uitkomst stemt mij positief dat de opgave
voor de bestaande utiliteitsbouw haalbaar is. Dat vergt wel dat alle
partijen hier hun volle inzet aan blijven geven. Die inzet zal ik ondersteunen met de volgende maatregelen en instrumenten.
Normering
In lijn met de afspraken uit het Klimaatakkoord wil ik partijen de kans
geven om voor de verduurzaming van hun gebouwen zoveel mogelijk aan
te sluiten bij natuurlijke momenten van onderhoud en renovatie. Dit
verhoogt de kosteneffectiviteit van maatregelen, beperkt het beslag op
beschikbare capaciteit en voorkomt desinvesteringen. Op deze natuurlijke
momenten kan zoveel mogelijk worden verduurzaamd richting de
eindsituatie. Zoals afgesproken in het Klimaatakkoord werk ik momenteel
aan een wettelijke eindnorm waar bestaande utiliteitsgebouwen in 2050
minimaal aan moeten voldoen. Het streven is om voorjaar 2021 een
voorstel naar uw Kamer te sturen. Het introduceren van een tussentijdse
norm voor de overall energieprestatie van gebouwen in 2030 lijkt mij gelet
op de inspanningen van alle partijen op dit moment niet opportuun. Wel
zal ik de voortgang goed blijven monitoren en tussentijds toetsen of
voldoende resultaat wordt geboekt in deze sector. Daarnaast geldt
uiteraard dat bestaande regelgeving moet worden nageleefd. Voor
bestaande utiliteitsbouw gelden reeds bestaande verplichtingen zoals de
energiebesparingsplicht uit het Activiteitenbesluit milieubeheer, de
minimumeisen aan technische bouwsystemen en thermische isolatie op
natuurlijke momenten van vervanging, en de label C-verplichting voor
kantoren per 1 januari 2023.
Routekaarten
Een ander belangrijk instrument zijn de routekaarten voor verduurzaming.
Inmiddels hebben 12 sectoren uit het maatschappelijk vastgoed een
routekaart opgesteld, waarin zij de mogelijke strategieën naar CO2-arm
vastgoed in 2050 in kaart hebben gebracht. Ook enkele commerciële
sectoren hebben een routekaart opgesteld, of hopen die dit jaar nog af te
ronden. Verschillende koepels en brancheorganisaties hebben hun
achterban inmiddels opgeroepen om aan de slag te gaan met het
opstellen van portefeuilleroutekaarten, zoals afgesproken in het Klimaatakkoord. In deze portefeuilleroutekaarten vertalen (grotere) vastgoedeigenaren de sectorale doelstellingen naar hun eigen gebouwen en brengen
zij natuurlijke momenten van onderhoud en renovatie in kaart.
Ik ben positief over de manier waarop partijen het afgelopen jaar zelf aan
de slag zijn gegaan met het vertalen van de doelstellingen naar hun eigen
vastgoed, en wil deze aanpak daarom verder blijven ondersteunen en
bevorderen in de komende periode.
Korte termijn handelingsperspectief
Behalve routekaarten en handelingsperspectief op de lange termijn,
hebben gebouweigenaren en -gebruikers ook behoefte aan handelingsperspectief op de korte termijn. Voor investeringsbeslissingen is
goede informatie nodig over kosten en opbrengsten van maatregelgen.
Wat in de praktijk haalbare en kosteneffectieve maatregelen zijn, kan per
2

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2020/04/13/impactanalyse-streefdoel-2030.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 196, nr. 716

2

gebouw verschillen. De komende tijd wil ik gebouweigenaren en
-gebruikers ondersteunen door de informatievoorziening over mogelijke
maatregelen, de relevante wet- en regelgeving en beschikbare hulpmiddelen en subsidies verder te verbeteren.
Specifiek voor het maatschappelijk vastgoed en het MKB stel ik aanvullende middelen beschikbaar om partijen te stimuleren om met de
verduurzaming van hun gebouwen aan de slag te gaan. Ik doel hierbij op
de recent aangekondigde middelen vanuit de investeringsimpuls voor
maatschappelijk vastgoed (in het kader van doorbouwen tijdens de
Coronacrisis3) en vanuit het pakket voor maatregelen in de gebouwde
omgeving (in het kader van de Uitvoering van het Urgenda-vonnis4).
Monitoring en evaluatie
In het Klimaatakkoord is afgesproken dat partijen binnen de bestaande
utiliteitsbouw in eerste instantie zelf aan zet zijn om invulling te geven aan
de opgave van 1 Mton additionele CO2-reductie in 2030 en aan de slag te
gaan met het treffen van bovenwettelijke maatregelen. Ik zal de voortgang
nauwgezet monitoren om te bezien of we op koers liggen. Dit doe ik
– behalve via de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) – via de jaarlijkse
Monitor Gebouwde Omgeving van de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO) en de voortgangsrapportages van de routekaarten
maatschappelijk vastgoed. Daarbij zal ik apart aandacht besteden aan
eventuele knelpunten en belemmeringen in de uitvoering.
In 2025 staat de eerste integrale evaluatie voor de verduurzaming van de
bestaande utiliteitsbouw gepland. Naar aanleiding van deze evaluatie zal
ik bezien of aanvullend beleid noodzakelijk is, en welke combinatie van
normering en ondersteunende instrumenten daarvoor het meest geschikt
is. Zoals afgesproken in het Klimaatakkoord doe ik dit in overleg met de
betrokken sectoren, waaronder het maatschappelijk vastgoed en het MKB.
Uitvoering twee moties
Graag maak ik van deze brief gebruik om aan te geven op welke wijze het
kabinet uitvoering geeft aan de volgende moties:
Innovatie mogelijk bij toepassing en uitvoering BENG-eisen
Lid Ronnes (CDA) heeft mij gevraagd te onderzoeken hoe bij de
toepassing en uitvoering van de BENG-eisen innovaties verder gestimuleerd kunnen worden, en tevens duidelijk te communiceren waar partijen
met innovaties zich kunnen melden (Kamerstuk 30 196, nr. 684).
Bij de uitvoering van de BENG-eisen wordt gebruik gemaakt van de
bepalingsmethode voor de energieprestatie van gebouwen NTA 88005. In
deze bepalingsmethode zijn alle marktrijpe en bewezen bouwkundige en
installatietechnische producten en systemen opgenomen die kunnen
worden toegepast. Er kunnen ook innovatieve maatregelen of oplossingen
bestaan die nog niet in de methode zijn opgenomen, omdat de maatregel
tot nu toe nauwelijks in de praktijk is toegepast en waarvan het energetisch effect zich nog niet heeft bewezen. Om dergelijke innovaties bij de
bepaling van de energieprestatie toch te kunnen waarderen op hun
energieprestatie, kan hiervoor een gelijkwaardigheids- of kwaliteitsver3

Kamerstuk 35 420, G / Kamerstukken 32 847 en 25 295, nr. 650.
Kamerbrief Uitwerking maatregelen Urgenda gebouwde omgeving d.d. 12 juni 2020,
Kamerstuk 32 813, nr. 532.
5
Zie toelichting in bijlage 1 bij de Kamerstuk 30 196, nr. 651.
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 196, nr. 716

3

klaring worden toegepast in de berekening. Deze verklaring moet worden
gecontroleerd door het Bureau Controle en Registratie Gelijkwaardigheid
(Bureau CRG), en zijn opgenomen in hun databank met gecontroleerde
verklaringen. De controle wordt uitgevoerd door een onafhankelijk college
dat kijkt of voldaan wordt aan de uitgangspunten van de bepalingsmethode NTA 8800. Op deze wijze kunnen innovaties die nog onvoldoende
marktrijp en (qua energetische prestatie) bewezen zijn, toch worden
gewaardeerd bij het realiseren van de BENG-eisen.
Ten aanzien van de communicatie waar partijen met innovaties zich
kunnen melden, verwijs ik graag naar de website van de Stichting
Nederlands Normalisatie Instituut NEN (www.gebouwenergieprestatie.nl).
NEN is de instantie die de bepalingsmethode voor de energieprestatie van
gebouwen (NTA 8800) uitgeeft. Op deze website staat de vraag «Hoe om
te gaan met innovatieve technieken/maatregelen bij de bepaling van de
energieprestatie van gebouwen?». Bij het antwoord op deze vraag wordt
doorverwezen naar de website van Bureau CRG www.bcrg.nl waarin de
eisen en procedures worden aangegeven.
Aanbrengen van ledverlichting in rijksgebouwen
Op 29 januari jl. heeft uw Kamer een motie van de leden Ronnes (CDA) en
Smeulders (GroenLinks) aangenomen, waarin de regering is gevraagd om
binnen vier maanden te rapporteren over de invoering van de ledverlichting bij rijksvastgoed (Kamerstuk 30 196, nr. 698).
Uit het Activiteitenbesluit milieubeheer volgt de verplichting om alle
energiebesparende maatregelen te nemen die zichzelf binnen 5 jaar
terugverdienen. Als hulpmiddel bij de uitvoering zijn voor 19 branches
zogenaamde Erkende Maatregelenlijsten opgesteld. Als alle maatregelen
op de lijst zijn getroffen, wordt daarmee voldaan aan de energiebesparingsverplichting. Het toepassen van ledverlichting komt op alle lijsten
voor. Er worden daarbij meerdere ledmaatregelen onderscheiden.
Buitenverlichting en verlichting op werkplekken zijn bijvoorbeeld twee
aparte maatregelen. Voor kantoren zijn vijf verschillende maatregelen van
toepassing en voor penitentiaire instellingen zes.
De precieze randvoorwaarden kunnen per lijst verschillen. Een deel van de
ledmaatregelen is een vastgoedeigenaar wettelijk verplicht te nemen op
een natuurlijk moment, ofwel het moment dat een bepaald onderdeel toch
vervangen wordt. Een ander deel op een zelfstandig moment, dat wil
zeggen per direct. Er zijn dus gevallen dat een vastgoedeigenaar geen
ledverlichting heeft toegepast, maar wel aan de energiebesparingsplicht
voldoet omdat het natuurlijke moment nog niet is gepasseerd. Uit een
steekproef bij acht rijksgebouwen komt naar voren dat in de onderzochte
gebouwen tot nu toe 62% van de van toepassing zijnde ledmaatregelen is
genomen.
Vorig jaar heeft het Rijksvastgoedbedrijf met haar opdrachtgevers
routekaarten voor de verduurzaming van het vastgoed opgesteld. In de
routekaarten is opgenomen dat de vervanging van verlichting in principe
plaatsvindt op natuurlijke momenten. Deze aanpak is goedkoper, vergt
minder administratieve lasten en is eenvoudiger uit te voeren voor
vastgoeddiensten, toezichthouders en de markt. De komende maanden
werken de betrokken Ministeries van Justitie en Veiligheid, Defensie en
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties de routekaarten nader uit,
binnen de kaders van de bestaande wet- en regelgeving. In het kader van
het Klimaatakkoord wordt nog onderzoek gedaan naar de mogelijkheid
van verantwoording op concern- of portefeuilleniveau. Dit gebeurt in
afstemming met de Minister van Economische Zaken en Klimaat en
bevoegde gezagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 196, nr. 716

4

Tot slot
Op dit moment veroorzaakt het Coronavirus veel onzekerheid voor
gebouweigenaren in zowel het maatschappelijk als het commercieel
vastgoed. De gevolgen van deze pandemie voor onze economie en voor
het investeringsvermogen van alle betrokken partijen binnen de vastgoedsector zijn nog niet duidelijk. Dit is geen reden om af te wachten. Bepaalde
verduurzamingsmaatregelen zijn altijd verstandig, evenals het verder
voorbereiden van de planvorming via het opstellen van een portefeuilleroutekaart, een vastgoed verduurzamingsplan of duurzame meerjaren
onderhoudsplanning. Daarnaast gelden ook nu al verplichtingen waar
vastgoedeigenaren aan moeten voldoen.
Als partijen de afgesproken inzet blijven plegen heb ik er vertrouwen in
dat we in de komende 10 jaar de opgave van 1 Mton CO2-reductie voor de
bestaande utiliteitsbouw met elkaar kunnen invullen. Deze opgave lijkt op
basis van wat we nu weten haalbaar en betaalbaar. Ik houd daarbij de
vinger aan de pols om eventuele knelpunten in de uitvoering tijdig te
signaleren en waar mogelijk ook samen op te lossen.
Voor een nadere toelichting op het geheel aan maatregelen en instrumenten voor de bestaande utiliteitsbouw verwijs ik u graag naar de
bijlage.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
K.H. Ollongren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 196, nr. 716

5