Onderzoek effecten
pakketmaatregelen AWBZ
In opdracht van het ministerie van VWS en het
programmaministerie voor Jeugd en Gezin

Driebergen/Enschede, 30 September 2008
CIZ082499

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

Samenvatting
In opdracht van het Ministerie van VWS en het Programmaministerie voor Jeugd en Gezin
hebben het Centrum indicatiestelling zorg (CIZ) en Hoeksma, Homans & Menting
organisatieadviseurs BV (Bureau HHM) de effecten onderzocht van de voorgenomen
pakketmaatregelen in de AWBZ. De belangrijkste maatregel betreft de invoering van de
functie Begeleiding (BG), in plaats van de huidige Ondersteunende Begeleiding (OB) en
Activerende Begeleiding (AB). De functie Begeleiding wordt gericht op mensen met ernstig
regieverlies en/of ernstige invaliderende aandoeningen en heeft alleen een
zelfredzaamheiddoelstelling. De participatiedoelstelling van de huidige AWBZ-functies OB
en AB komt voor de nieuwe functie Begeleiding te vervallen.
In het kader van de bovengenoemde pakketmaatregelen 2009 is door het Ministerie van
VWS een cesuur vastgesteld als voorwaarde om voor AWBZ Begeleiding in aanmerking te
komen. Deze cesuur is zorginhoudelijk gedefinieerd, gebaseerd op kenmerken van cliënten
in termen van zelfredzaamheidsproblemen zoals deze bij indicatiestelling worden
onderzocht. Nadat de cesuur door VWS was vastgesteld, is het onderzoek langs twee lijnen
uitgevoerd:
1. Het CIZ heeft kwantitatief onderzoek gedaan naar (de kenmerken van)
indicatiebesluiten waarin als gevolg van de cesuur geen Begeleiding meer kan worden
toegekend;
2. Bureau HHM heeft kwalitatief onderzoek gedaan naar de te onderscheiden groepen van
cliënten die door de maatregelen worden getroffen en naar de te verwachten effecten
voor deze cliënten.

Begeleiding
Als basis voor het kwantitatief onderzoek is de CIZ-database gebruikt. Deze dataset
vertegenwoordigt alle vanaf 1 januari 2005 door het CIZ afgegeven indicatiebesluiten (nog
geldige indicatiebesluiten van vóór deze datum zijn hierin niet opgenomen). De dataset
is tevens gecorrigeerd voor de indicatiebesluiten die niet onder verantwoording van het CIZ
zijn afgegeven (zoals bijvoorbeeld indicaties voor AWBZ-zorg door Bureaus Jeugdzorg),
voor indicatiebesluiten voor de AWBZ-functie HV (ivm de introductie van de Wmo).
Uit het onderzoek is gebleken dat 32,6% van alle positieve AWBZ-indicatiebesluiten
afgegeven tussen 1 januari 2005 en 1 april 2008 (n=2.469.699) de functie Begeleiding
bevat, van alle extramurale indicatiebesluiten is dat 45,8%.
Het aantal afgegeven positieve AWBZ-indicatiebesluiten is over de afgelopen jaren
gestegen. Deze toename wordt voornamelijk veroorzaakt door indicatiebesluiten met de
functie Begeleiding Algemeen (BGA). Ook is de gemiddelde omvang van de functie
Begeleiding Algemeen toegenomen: bij de meest voorkomende combinatie van functies
met Begeleiding is de gemiddelde omvang tussen 2005 en 2008 verdubbeld van gemiddeld
9,4 uur tot gemiddeld 18,5 uur Begeleiding per week.
De wisselwerking tussen beide ontwikkelingen resulteert in een nog sterkere groei van de
totale, geïndiceerde zorgomvang (aantal x omvang) van de functie Begeleiding Algemeen.
De grootste groei van totale geïndiceerde zorgomvang treedt op in de groep
indicatiebesluiten met een toekenning van BGA met Persoonlijke Verzorging (PV),
Verpleging (VP) en/of Behandeling (BH). Deze groep indicatiebesluiten vertegenwoordigt in
2005 55% van de totale toekenning van Begeleiding Algemeen en in 2008 bijna 70%. De

082499, 30 september 2008

P agi n a 2 v an 8 8

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

toename van de totale, geïndiceerde zorgomvang van indicatiebesluiten met de
functiecombinatie BGA+PV/VP/BH wordt voor een deel veroorzaakt door de hoogste
zorgomvangscategorie van meer dan 40 uur zorg per week.
Het instrumentarium waarmee VWS de aanscherping van toegang tot de functie
Begeleiding heeft vormgegeven, wortelt in de itemscores afkomstig uit het CIZ-indicatieformulier. Na het scoren van problemen ten aanzien van zelfredzaamheid worden de
individuele cliëntkenmerken in schaalconstructen op negen domeinen samengevat: Sociale
redzaamheid, Bewegen en verplaatsen, Persoonlijke Verzorging, Huishoudelijk leven,
Vermogen tot maatschappelijke participatie, Probleemgedrag, Psychisch welbevinden,
Psychisch functioneren en Oriëntatiestoornissen.
Het gemiddelde beperkingenbeeld van de begeleidingscategorie BGA+PV/VP/BH is door de
jaren heen stabiel (zie figuur 6, paragraaf 4.4). De toename van de gemiddelde
zorgomvang binnen deze groep wordt niet verklaard door een toename van
zelfredzaamheidsproblemen. Er zijn meerdere factoren die hierbij een rol spelen (zie pag.
32), maar het laatste jaar blijkt uit praktijkervaring vooral dat de huidige criteria,
normering en afbakening met andere domeinen onvoldoende duidelijk zijn om (extra)
gevraagde Ondersteunende Begeleiding te kunnen afwijzen.

Cesuur
Op advies van experts heeft VWS de onderstaande cesuur bepaald.
Om vanaf 1-1-2009 in aanmerking te komen voor de functie Begeleiding geldt:
De AWBZ-cliënt heeft matige of ernstige zelfredzaamheidsproblemen op één (of meer) van
de volgende vijf domeinen: ‘Sociale redzaamheid’, ‘Bewegen en verplaatsen’
‘Probleemgedrag’, ‘Psychisch functioneren’, en ‘Oriëntatiestoornissen’.
Aanvullend geldt dat de noodzaak tot Begeleiding niet kan worden ondervangen door eigen
hulpbronnen of voorliggende voorzieningen.
Wanneer de verscherpte toegangseis voor de functie Begeleiding wordt toegepast op alle in
de afgelopen jaren toegekende indicatiebesluiten, blijkt dat voor 27% van de
indicatiebesluiten met Begeleiding deze functie onder het nieuwe regime zou komen te
vervallen. In 73% van de indicatiebesluiten behoudt de zorgvrager ook onder de nieuwe
regels recht op Begeleiding.
In figuur 1 wordt het gemiddelde beperkingenbeeld getoond van de groep cliënten die door
het aanbrengen van de cesuur hun aanspraak op de functie Begeleiding verliezen. Wat
opvalt aan dit beeld van gemiddelde zelfredzaamheid zijn de relatief grote problemen op
het gebied van Persoonlijke verzorging, Huishoudelijk leven en Vermogen tot
maatschappelijke participatie. Deze domeinen worden echter door andere AWBZ-functies
ondervangen of vallen (vanaf 1 januari 2009) buiten de AWBZ-aanspraak.

082499, 30 september 2008

P agi n a 3 v an 8 8

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

Figuur 7 Radarplot van gemiddelde schaalscores op zelfredzaamheidsdomeinen van indicatiebesluiten
waarbinnen op basis van de huidige cesuur geen Begeleiding meer zou zijn toegekend, over de
periode 2005-2008
NB: hoe dichter de score bij het middelpunt zit, hoe ernstiger de beperkingen zijn.

Na 1 januari 2009 vervalt op jaarbasis voor ongeveer 50.000 huidige cliënten (75.000 tot
80.000 indicatieaanvragen) de aanspraak op de functie Begeleiding. Van deze cliënten kent
70% een totale zorgomvang (dus inclusief andere functies) van minder dan 8 uur per
week. Er is een relatief sterke vermindering zichtbaar van recht op de functie Begeleiding
van zorgvragers in de leeftijdscategorie van 18-49 jaar. Ook cliënten die momenteel op
basis van de dominante grondslag Psychiatrische aandoening de functie Begeleiding
ontvangen, verliezen na 1 januari 2009 relatief vaak hun aanspraak op deze functie.
Voor cliënten met palliatief terminale zorg1 (PTZ), maakt VWS een uitzondering op de
nieuwe regelgeving omdat deze groep cliënten niet van de functie Begeleiding mag worden
uitgesloten.

Klantgroepen CIZ
Het merendeel (85%) van de cliënten, die na 1 januari 2009 niet meer voor de functie
Begeleiding in aanmerking komen, is onder te brengen in de volgende 10 klantgroepen:
1. Ouderen met beginnende ouderdomsklachten zonder dat een duidelijke diagnose is
gesteld.
2. Ouderen met beginnend geheugenverlies en concentratiestoornissen die vaak kampen
met gemis van partner of vrienden.

1

Voor de inzet van palliatief terminale zorg wordt binnen het CIZ een versnelde indicatieprocedure gevolgd waarbij

een notitie van de behandelend (huis)arts voldoende is om zorg in te zetten. Er wordt getracht cliënten en hun nabije
omgeving daarbij zoveel mogelijk te ontzien. Volledige dossiervulling ontbreekt logischerwijs regelmatig bij PTZindicatiebesluiten. Deze cliënten hebben veelal een indicatie voor meer dan 40 uur zorg per week.

082499, 30 september 2008

P agi n a 4 v an 8 8

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

3.

Ouderen waarbij beginnende dementie is gediagnosticeerd, die doorgaans nog thuis
wonen en vaak een partner hebben en/of mantelzorg krijgen.
4. Volwassenen die als gevolg van chronische invaliderende aandoeningen beperkt zijn in
de Persoonlijke verzorging.
5. Volwassenen die als gevolg van chronische invaliderende aandoeningen licht beperkt
zijn in hun psychisch functioneren.
6. Chronisch psychiatrische patiënten in de wereld van de Maatschappelijke Opvang.
7. Stabiele psychiatrische patiënten die niet zelfstandig kunnen functioneren.
8. Mensen met lichte verstandelijke beperkingen die zelfstandig of thuis bij de ouders
wonen.
9. Jongeren en jongvolwassenen met lichte gedragsproblemen als gevolg van een lichte
verstandelijke beperking, die buiten andere sectoren (zoals psychiatrie, jeugdzorg of
justitie) vallen.
10. Mensen met zintuiglijke beperkingen die met diverse hulpmiddelen redelijk tot goed
zelfstandig kunnen wonen.
Bij de meeste van deze klantgroepen zal door het wegvallen van de Begeleiding een
andere oplossing voor ondersteuning van zelfredzaamheid moeten worden gevonden.
Mensen in de nabije omgeving van een cliënt, zoals partners, kinderen en verleners van
informele zorg zullen daarbij extra inspanningen moeten gaan verrichten. Ook zal een
aantal cliënten een beroep doen op de gemeente (Wmo, collectieve gemeentelijke
voorzieningen) ter compensatie van het verlies van de Begeleiding. Dit betreft dan vooral
(meer) Hulp bij het Huishouden en bepaalde specifieke welzijnsvoorzieningen (zoals
dagbesteding en maatschappelijk werk). Daarnaast zal een (gering) aantal cliënten een
beroep doen op jeugdzorg en zorg die via de Zorgverzekeringswet wordt gefinancierd. Dit
laatste betreft met name vormen van Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ). Ook wordt
verwacht dat een aantal cliënten meer Persoonlijke Verzorging nodig zal hebben (AWBZ).

Bureaus Jeugdzorg
Bovenstaande analyse is uitgevoerd op de gegevens van indicaties door het CIZ. Het was
de bedoeling een dergelijke analyse ook uit te voeren op gegevens van AWBZ indicaties
door de Bureaus Jeugdzorg om de effecten van de vastgestelde uitwerking van de
maatregel vast te stellen. Het is gebleken dat een kwantitatieve analyse niet mogelijk was.
Daarvoor ontbreekt landelijke informatie en bovendien is duidelijk geworden dat de
Bureaus Jeugdzorg verschillend omgaan met het onderzoek naar beperkingen van cliënten
die een indicatie voor de AWBZ aanvragen. En aangezien de voorgenomen maatregelen tot
uiting komen in een cesuur voor de toegang tot de nieuwe functie Begeleiding die is
gebaseerd op beperkingen, is in het kader van dit onderzoek niet vast te stellen of de
voorgenomen pakketmaatregel effect zal sorteren. Het is ook niet gebleken dat de
pakketmaatregel geen effect zal hebben, het eventuele effect is niet objectief vast te
stellen. Om die reden is het onderzoek kwalitatief voortgezet, door middel van interviews
met indicatiestellers van acht Bureaus Jeugdzorg. Daaruit is gebleken dat de
indicatiestellers wisselend denken over de mogelijke effecten. De indicatiestellers
verwachten dat kinderen met lichte ADHD problematiek en kinderen met lichte autisme
spectrum stoornissen de maatregelen kunnen worden getroffen.
Ook is gebleken dat er behoefte is aan instrumentarium om de indicatiestelling AWBZ door
de Bureaus Jeugdzorg landelijk meer te uniformeren en aan te scherpen voor wat betreft
het onderzoek naar de beperkingen. Wanneer dergelijk instrumentarium wordt ontwikkeld

082499, 30 september 2008

P agi n a 5 v an 8 8

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

en ingevoerd, is het denkbaar dat alsnog effecten van de pakketmaatregel zichtbaar zullen
worden, omdat dan de cesuur op basis van de kerndimensies van zelfredzaamheidsproblemen door de Bureaus Jeugdzorg toepasbaar worden.
Door de indicatiestellers is tevens aangegeven dat het van belang is dat het wettelijk kader
voor de toegang tot de AWBZ voor jeugdigen met een psychiatrisch probleem moet worden
aangescherpt, daar het momenteel erg eenvoudig lijkt een indicatie af te dwingen.

082499, 30 september 2008

P agi n a 6 v an 8 8

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

Inhoudsopgave
Deel I: Gemeenschappelijke inleiding

Samenvatting ..................................................................................................2
Inhoudsopgave................................................................................................7
1. Inleiding ......................................................................................................9
Onderzoeksvragen........................................................................................ 9
Verloop van het onderzoek .......................................................................... 10
Leeswijzer ................................................................................................. 11
2. Procesbeschrijving ....................................................................................12
Onderzoeksopzet........................................................................................ 12
Ontwikkeling cesuur.................................................................................... 12
Vervolg van het onderzoek .......................................................................... 13

Deel II: Kwantitatief onderzoek (CIZ)

1. Inleiding ....................................................................................................15
1.1 Ontsluiting onderzoeksdata .................................................................... 15
1.2 Leeswijzer............................................................................................ 16
2. Indicatiekenmerken ..................................................................................17
2.1 Zorgomvang ........................................................................................ 17
2.2 Leeftijd................................................................................................ 18
2.3 Dominante grondslag ............................................................................ 18
2.4 Leveringsvorm...................................................................................... 19
2.5 Zelfredzaamheid ................................................................................... 19
3. Begeleiding en indicatiekenmerken ...........................................................22
3.1 Begeleiding .......................................................................................... 22
3.2 Begeleiding en Zorgomvang ................................................................... 23
3.3 Begeleiding en Leeftijd........................................................................... 25
3.4 Begeleiding en Dominante grondslag ....................................................... 27
3.5 Begeleiding en Leveringsvorm................................................................. 28
4. Begeleiding in ontwikkeling.......................................................................31
4.1 Begeleiding over de jaren....................................................................... 31
4.2 Begeleiding en Zorgomvang over de jaren ................................................ 32
4.3 Begeleiding en Totale zorg over de jaren .................................................. 34
4.4 BGA+PV/VP/BH nader bekeken ............................................................... 35

082499, 30 september 2008

P agi n a 7 v an 8 8

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

5. Aanspraak Begeleiding ..............................................................................40
5.1 Zelfredzaamheid gescoord...................................................................... 40
5.2 Verscherpte toegang ............................................................................. 41
5.3 Verscherpte toegang en Begeleiding ........................................................ 44
5.4 Verscherpte toegang en Zorgomvang....................................................... 46
5.5 Verscherpte toegang en Leeftijd .............................................................. 47
5.6 Verscherpte toegang en Dominante grondslag........................................... 48
5.7 Verscherpte toegang en Leveringsvorm .................................................... 49

Deel III: Kwaltitatief onderzoek (bureau HHM)
1. Klantgroepen CIZ-populatie.......................................................................66
1.1 Vorming klantgroepen ........................................................................... 66
1.2 Resultaten per klantgroep ...................................................................... 68
1.3 Alternatieve domeinen ........................................................................... 79
1.4 Conclusie ............................................................................................. 82
2. Klantgroepen BJZ populatie .......................................................................83
2.1 Kwantitatieve gegevens ......................................................................... 83
2.2 Alternatieve aanpak .............................................................................. 85
2.3 Verwachte effecten van de voorgenomen maatregelen ............................... 85
2.4 Conclusie ............................................................................................. 88

082499, 30 september 2008

P agi n a 8 v an 8 8

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

1. Inleiding
De voorgenomen pakketmaatregelen zijn verwoord in een concept Algemene Maatregel
van Bestuur die bij brief van 13 juni 2008 aan de Tweede Kamer is gepubliceerd.
Aan het Centrum indicatiestelling zorg (CIZ) en Hoeksma, Homans & Menting
organisatieadviseurs BV (bureau HHM) is door de ministeries van VWS en het
Programmaministerie voor Jeugd en Gezin (J&G) opdracht gegeven de effecten van de
voorgenomen pakketmaatregelen te onderzoeken. De centrale onderzoeksvraag bij dit
onderzoek luidde:
“Welke consequenties (volume en kosten) hebben de voorgenomen pakketmaatregelen
voor de huidige klantgroepen, welke alternatieve voorzieningen zullen hiervoor worden
aangesproken en welke gevolgen hebben de maatregelen voor deze voorzieningen2
(aanspraken, volume en kosten)?”
Bij de voorgenomen pakketmaatregelen gaat het om de volgende maatregelen:
De introductie van de functie Begeleiding (BG), die de plaats inneemt van de huidige
functies Ondersteunende Begeleiding (OB) en Activerende Begeleiding (AB). Een deel
van de AB gaat daarbij op in de functie Behandeling. Deze nieuwe functie Begeleiding
kent alleen een zelfredzaamheiddoelstelling, de participatiedoelstelling in de huidige
functies OB/AB komt te vervallen. Daarnaast is Begeleiding alleen beschikbaar voor
mensen met ernstig regieverlies en/of ernstige invaliderende aandoeningen.
 Het schrappen van de grondslag ‘Psychosociaal’ voor alle AWBZ functies.


Bij klantgroepen wordt gedoeld op praktische typeringen van cliënten. Het gaat hierbij om
in het veld herkenbare beschrijvingen van de overeenkomstige kenmerken (waaronder de
belangrijkste beperkingen) van cliënten die tot dezelfde groep behoren.

Onderzoeksvragen
De centrale vraagstelling is uitgewerkt in verschillende onderzoeksvragen. Het onderzoek
moest per voorgenomen pakketmaatregel - en met onderscheid naar jeugd en
volwassenen - duidelijk maken:
1. welke groepen verzekerden worden getroffen door de pakketmaatregelen (met
voorbeelden van casuïstiek);
2. hoeveel verzekerden in deze groepen zitten en wat de achtergrondproblematiek van
deze verzekerden is;
3. wat de gemiddelde omvang is van de totale zorgvraag van de klantgroepen die door de
maatregelen worden getroffen en wat is de gemiddelde omvang van de zorgvraag die
niet meer via de AWBZ zal worden beantwoord;
4. wat de financiële opbrengsten binnen de AWBZ zijn.
Vervolgens moest het onderzoek, per pakketmaatregel en onderscheiden naar jeugd en
volwassenen, antwoord geven op de volgende vragen:

2

NB: Er is ook sprake van een relatie met onderwijs, maar dit is in het onderhavige onderzoek buiten beschouwing

gebleven.

082499, 30 september 2008

P agi n a 9 v an 8 8

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

5.
6.

7.

8.

Met welke zorgvraag kunnen de getroffen klantgroepen, binnen de huidige aanspraken,
terecht bij andere domeinen (Wet op de Jeugdzorg, Wmo, Zorgverzekeringswet)?
Wat zijn de consequenties voor deze domeinen; in hoeverre zijn deze geëquipeerd om
deze extra zorgvragen op te vangen of te voorkomen, eventueel door aanpassing van
de aanspraken?
Welke financiële consequenties voor deze andere domeinen zijn te verwachten als
gevolg van de voorgenomen pakketmaatregelen (aantallen cliënten en omvang van de
zorgvragen die door deze domeinen beantwoord worden)?
Voor welke zorgvragen van de getroffen klantgroepen is geen alternatief domein
beschikbaar en welke consequenties kan dit hebben voor deze klantgroepen?

Verloop van het onderzoek
Het onderzoek kende een sterk interactief karakter. De interactie vond vooral plaats in een
stuurgroep, waaraan, naast de onderzoekers van het CIZ en bureau HHM, ambtenaren van
beide ministeries en vertegenwoordigers van het College voor zorgverzekeringen (CVZ)
deelnamen. Op diverse momenten is in overleg met de opdrachtgevers en experts uit het
veld bekeken of het verloop van het onderzoeksproces noopte tot bijstelling van de
opdracht. Dat was een aantal keer het geval. Dit heeft er toe geleid dat door
voortschrijdend inzicht en daaraan gekoppeld wijzigende prioriteitstelling vanuit de
opdrachtgever het definitieve onderzoeksrapport niet alle oorspronkelijke
onderzoeksvragen beantwoordt.
In de eerste periode van onderzoek is door het CIZ hard gewerkt om bestaande
cliëntgegevens te benutten voor het ontwerp van het instrumentarium waarmee VWS een
cesuur kon vaststellen voor toegang tot de AWBZ-functie Begeleiding in termen van mate
van zelfredzaamheidsproblemen. Na de uitwerking van deze aanscherping is door het CIZ
gekeken naar de volume-effecten van deze maatregel in relatie tot reeds afgegeven
indicatiebesluiten in de hoop hiermee aan de hand van indicatiekenmerken meer inzicht te
verkrijgen in de groep cliënten die mogelijk in de toekomst hun aanspraak op de AWBZfunctie Begeleiding verliezen.
Nadat door VWS een cesuur werd vastgesteld op basis waarvan de effecten van de eerste
pakketmaatregel (rond de functie Begeleiding) kon worden onderzocht, is het onderzoek
vooral daarop gericht geweest. Aan de mogelijke effecten van het schrappen van de
grondslag Psychosociaal is met instemming van de opdrachtgevers geen prioriteit gegeven.
Deze rapportage heeft dan ook uitsluitend betrekking op de eerste maatregel.
In verband met de vierde onderzoeksvraag (naar de financiële opbrengsten binnen de
AWBZ) is door de opdrachtgevers contact gezocht met de Nederlandse Zorgautoriteit
(NZa). Dit heeft niet geleid door participatie van de NZa in de stuurgroep bij het
onderzoek. Uiteindelijk is de doorrekening van de financiële opbrengsten op basis van de
uitkomsten van het kwantitatieve onderzoek door ambtenaren van het ministerie van VWS
gedaan. De onderzoekers van het CIZ en bureau HHM hebben daaraan geen bijdrage
geleverd. De vierde onderzoeksvraag wordt in deze rapportage dan ook niet beantwoord.
Bij de uitvoering van het kwalitatieve deel van het onderzoek (de vragen 5 tot en met 8)
was het aanvankelijke voornemen een analyse te maken van een aantal dossiers van

082499, 30 september 2008

P agi n a 10 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

klanten die door de pakketmaatregelen zouden worden getroffen. Vanwege de beperkte
doorlooptijd die beschikbaar was tussen het vaststellen van de getroffen klantgroepen en
de deadline voor deze rapportage, is deze onderzoeksactiviteit niet uitgevoerd. De analyse
van mogelijke ‘weglek’ effecten (wat kunnen klanten zelf doen, welke zorgvragen komen
voor afhandeling in andere domeinen in aanmerking) is nu een intersubjectieve
beoordeling geworden. Daarbij is, naast de expertise van de onderzoekers, gebruik
gemaakt van de inzichten en ervaringen van indicatiestellers van het CIZ en de Bureaus
Jeugdzorg.

Leeswijzer
Hierna wordt in het tweede hoofdstuk van de inleiding een beschrijving gegeven van het
proces dat is doorlopen om het onderzoek uit te voeren. Met name de ontwikkeling van de
cesuur voor een aanscherping van de toegang tot de functie Begeleiding en de rol van
experts en de opdrachtgever daarbij, komen aan de orde.
Het tweede deel van deze rapportage bevat de uitkomsten van het kwantitatieve
onderzoek zoals dat door het CIZ is uitgevoerd. Hierin worden de eerste onderzoeksvragen
beantwoord, in relatie tot de pakketmaatregel rond de nieuwe functie Begeleiding. Dit deel
van de rapportage is onder verantwoordelijkheid van het CIZ tot stand gekomen.
In het derde deel van de rapportage worden de effecten van de maatregel rond de functie
Begeleiding nader uitgewerkt voor concrete klantgroepen. Dit deel van de rapportage is
geschreven onder verantwoordelijkheid van bureau HHM.

082499, 30 september 2008

P agi n a 11 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

2. Procesbeschrijving
Onderzoeksopzet
Reeds in de fase van onderzoeksontwerp is door betrokken onderzoekers aangegeven dat
precieze uitwerking van de voorgenomen pakketmaatregelen voor beantwoording van de
centrale onderzoeksvraag noodzakelijk was. Intensief contact tussen de onderzoekers en
beleidsmedewerkers van de departementen was van groot belang om de uiteindelijke
uitkomsten beleidsmatig te kunnen vertalen in de uitwerking van de pakketmaatregelen.
Het onderzoek startte begin juni 2008 met de opwerking van CIZ gegevens tot een
landelijke database, waarin alle relevante indicaties die vanaf 1 januari 2005 zijn
afgegeven waren opgenomen. Hierbij moesten enkele technische problemen worden
overwonnen.
Na samenstelling van een voor onderzoek bruikbare gegevensset, opgebouwd uit alle door
het CIZ afgegeven positieve AWBZ-indicatiebesluiten sinds 1 januari 2005, is gekeken naar
een aantal indicatiekenmerken in relatie tot de toekenning van de AWBZ-functie
‘Begeleiding’ (gedefinieerd als de optelsom van OB en AB) in een zevental ‘Begeleidingscategorieën’. Daarbij is nadrukkelijk ook gekeken naar het verloop van de aanspraak op de
functie Begeleiding over de afgelopen jaren.

Ontwikkeling cesuur
Voor de beantwoording van de centrale onderzoeksvraag was het noodzakelijk een heldere
operationalisering te geven van de voorgenomen pakketmaatregelen. Daar in het concept
Algemene Maatregel van Bestuur sprake is van ‘ernstig regieverlies’ en ‘ernstige
invaliderende aandoening’ als toegangscriterium tot de AWBZ-functie Begeleiding, werd
door het CIZ voorgesteld om de mate van zelfredzaamheidsproblemen van de individuele
cliënt als bouwstenen voor de toegang tot de nieuwe functie Begeleiding te gebruiken. Bij
de indicatiestelling door het CIZ wordt zelfredzaamheid door middel van schaalconstructen
op negen domeinen van zelfredzaamheid vertaald naar een mate van ernst.
Tijdens een bijeenkomst met een aantal experts (deskundigen van het CIZ, het CVZ en
VWS) werd, op basis van tussenresultaten van het kwantitatieve onderzoek, een
tweeledige uitwerking van de pakketmaatregelen voorgesteld: beperking van de toegang
en beperking van de omvang.
Voor wat betreft de beperking van de toegang, hebben de experts beoordeeld welk van de
negen dimensies van zelfredzaamheidsproblemen samenhangen met de nieuwe functie
Begeleiding in de uitwerking van de Algemene Maatregel van Bestuur. Dat heeft geleid tot
een voorstel voor het benoemen van vier kerndimensies; beperkingen op één of meer van
deze dimensies zou tot een aanspraak op Begeleiding moeten kunnen leiden. De
uitkomsten van de expertbijeenkomst zijn besproken met de opdrachtgevers. Nadat binnen
VWS hierover ruggespraak is gehouden, waarbij ook met vertegenwoordigers van
cliëntenorganisaties is gesproken, werd daar een vijfde kerndimensie aan toegevoegd.
Uiteindelijk is door de VWS een cesuur vastgesteld die verder in het onderzoek als
uitgangspunt is gehanteerd.

082499, 30 september 2008

P agi n a 12 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel I: gemeenschappelijke inleiding

Om in aanmerking te komen voor de functie Begeleiding geldt per 1-1-2009:
De AWBZ-cliënt heeft matige of ernstige zelfredzaamheidsproblemen (scores) op één (of
meer) van de volgende vijf domeinen: ‘Sociale redzaamheid’, ‘Bewegen en verplaatsen’
‘Probleemgedrag’, ‘Psychisch functioneren’ en ‘Oriëntatiestoornissen’.
Dat betekent dat de overgebleven vier schalen (‘Persoonlijke verzorging’, ‘Huishoudelijk
leven’, ‘Vermogen tot maatschappelijke participatie’ en ‘Psychisch welbevinden’) geen
directe toegang geven tot de functie Begeleiding. Uiteraard kunnen beperkingen op deze
schalen wel leiden tot een indicatie voor één of meer van de overige AWBZ functies.
Hierbij is een afweging gemaakt waarin de aard van de beperkingen, de afbakening van de
functie Begeleiding ten opzichte van aanpalende terreinen en de dekking van andere
aanwezige AWBZ-zorgfuncties zijn meegewogen. Beperkingen in Huishoudelijk leven geven
op zichzelf geen toegang tot de AWBZ maar tot de Wmo, het ondersteunen van het
vermogen tot maatschappelijke participatie is immers vanaf 01-01-2009 niet langer
onderdeel van de AWBZ; problemen met betrekking tot Psychisch welbevinden vallen
veelal onder de Zvw en beperkingen in de zelfredzaamheid op het gebied van Persoonlijke
verzorging leiden tot de AWBZ-functie PV.
Of, en in welke omvang daadwerkelijk toekenning van de functie Begeleiding plaatsvindt,
hangt (net als in voorgaande jaren) af van de aanwezige eigen hulpbronnen in de vorm
van ‘gebruikelijke zorg’ (partner, huisgenoten, kinderen), mantelzorg en informele zorg en
de aanwezigheid van voorliggende voorzieningen.
Voor wat betreft de voorgestelde beperking van de omvang (het tweede deel van de door
de experts voorgestelde uitwerking van de pakketmaatregelen) is door VWS een normering
ontwikkeld die in overleg met het CIZ als onderdeel van de indicatiestelling voor
Begeleiding wordt ingevoerd. Deze omvangsnormering is in het kader van dit onderzoek
niet nader uitgewerkt. Het is wel door VWS op financiële effecten doorgerekend.

V ervolg van het onderzoek
Nadat de cesuur is vastgesteld, heeft het verdere onderzoek zich gericht op de effecten
van de toegangsbeperking. Door het CIZ zijn de kenmerken van de cliënten onderzocht die
in het verleden een indicatie kregen voor Begeleiding, maar die na 1 januari 2009 onder de
cesuur zouden vallen en dus geen aanspraak meer zouden kunnen maken op de AWBZfunctie Begeleiding. De door het CIZ gerapporteerde kenmerken zijn door bureau HHM
vertaald in een tiental cliëntgroepen. De gevolgen van de voorgenomen pakketmaatregelen
2009 zijn per afzonderlijke cliëntgroep onderzocht.
Het was de bedoeling om in het onderzoek ook indicatiegegevens van de Bureaus
Jeugdzorg (BJZ’s) te betrekken. Het is echter gebleken dat door de BJZ’s geen
vergelijkbare landelijke registratie wordt bijgehouden van AWBZ-indicaties zoals het CIZ
dat doet. Daardoor is het niet mogelijk geweest een kwantitatieve analyse te maken van
klantgroepen die via de BJZ’s door de voorgenomen maatregel worden getroffen. In
overleg met de opdrachtgevers werd voor de BJZ populatie een alternatieve, kwalitatieve
werkwijze gevolgd.
De uitkomsten van de verschillende onderdelen van het onderzoek zijn steeds besproken in
de stuurgroep, net als conceptversies van deze rapportage.

082499, 30 september 2008

P agi n a 13 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

DEEL II: kwantitatief onderzoek (CIZ)

Expertisecentrum
Centrum indicatiestelling zorg
Driebergen 15 augustus 2008

082499, 30 september 2008

P agi n a 14 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

1. Inleiding
Het ministerie van VWS en het Programmaministerie voor Jeugd en Gezin wenst ten
behoeve van de politieke besluitvorming inzicht te verkrijgen in de te verwachten effecten
van de voorgenomen pakketmaatregelen. Het Centrum indicatiestelling zorg (CIZ) en
Hoeksma, Homans & Menting organisatieadviseurs BV (bureau HHM) zijn gevraagd
onderzoek te doen. De onderzoeksvraag luidt:
‘Welke consequenties hebben de voorgenomen pakketmaatregelen voor de
huidige cliëntgroepen, welke alternatieve voorzieningen zullen mogelijk
hiervoor worden aangesproken en welke gevolgen hebben de maatregelen
voor deze voorzieningen?’
Binnen deze door VWS geformuleerde onderzoeksvraag is het CIZ verantwoordelijk voor de
kwantitatieve analyse van mogelijke volume-effecten van de pakketmaatregelen 2009 voor
de indicatiestelling. De door het CIZ te beantwoorden onderzoeksvraag luidt:
‘Welke volume-effecten hebben de voorgenomen pakketmaatregelen 2009
ten aanzien van de indicatiestelling en wat zijn de kenmerken van de
indicatiebesluiten die in de toekomst niet langer de functie Begeleiding
zullen bevatten?’

1.1 Ontsluiting onderzoeksdata
De eerste stap voor een gedegen kwantitatieve analyse is gelegen in de opwerking van de
noodzakelijke indicatiegegevens uit de BackOffice van het CIZ. Voor het ontsluiten van de
gewenste gegevens moeten alle relevante bronvariabelen -die veelal in tabelstructuren zijn
opgeslagen- tot een plat databestand worden opgewerkt. Als basis voor dit onderzoek is
een binnen het CIZ reeds in gebruikzijnde dataset genomen (PI-2). Deze door accountants
gecontroleerde dataset, welke eveneens de basis vormt van de Trendrapportage, de PGBrapportage en de bedrijfsvoeringrapportages, is op enkele significante punten verrijkt met
ontbrekende informatie. De CIZ-database vertegenwoordigt het grootste deel van alle
AWBZ-toekenningen. Alle vanaf 1 januari 2005 door het CIZ afgegeven indicatiebesluiten
zijn hierin opgenomen3.
3

Er zijn echter mensen in zorg, die voor 1 januari 2005 een nu nog geldig indicatiebesluit hebben verkregen

waardoor ze wel gelegitimeerd zorg verkrijgen, maar ontbreken in deze CIZ-database. Verder zijn in de
onderzoeksdatabase alle indicatiebesluiten verwijderd die niet onder verantwoording van het CIZ zijn afgegeven,
zoals bijvoorbeeld de AWBZ-zorg toegekend door de Bureaus Jeugdzorg. Uit de onderzoeksdatabase zijn eveneens
alle toekenningen voor de AWBZ-functie HV verwijderd. Hiermee is getracht het indicatieregime welke is bestendigd
bij de introductie van de WMO op 1 januari 2007 ook ten aanzien van historische gegevens te doen gelden.

082499, 30 september 2008

P agi n a 15 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Het blijft van belang te benadrukken dat de toename van het aantal positieve
indicatiebesluiten geen lineaire relatie kent met eventuele toename van het beslag op
AWBZ-middelen. In dit rapport wordt alleen informatie gepresenteerd over positieve
indicatiebesluiten. Dit wil zeggen dat alleen indicatiebesluiten zijn opgenomen waarbij ook
daadwerkelijk een of meer AWBZ-functies zijn toegekend. Het betreft indicatiebesluiten
waarmee cliënten daadwerkelijk aanspraak kunnen maken op AWBZ-zorg.
Een landelijke gegevensset met indicatiebesluiten van de Bureaus Jeugdzorg ontbreekt in
de database van het CIZ. Op verschillende locaties komen binnen de CIZ
informatiseringsystemen indicatiebesluiten voor die zijn afgegeven door Bureaus
Jeugdzorg. Voor dit onderzoek is geen gebruik gemaakt van BJZ-gegevens.

1.2 Leeswijzer
In de kwantitatieve analyse wordt gekeken welke specifieke groepen burgers door de
voorgenomen Pakketmaatregelen worden getroffen.
In hoofdstuk 2 worden de belangrijkste indicatiekenmerken, waaronder grondslag, leeftijd,
gewenste leveringsvorm en zelfredzaamheidsbeeld toegelicht, waarmee in de rest van het
onderzoek wordt gewerkt.
In hoofdstuk 3 wordt ingezoomd op de nieuwe functie ‘Begeleiding’. Verschillende
Begeleidingscategorieën (cliëntgroepen, ingedeeld op basis van combinaties van functies
met Begeleiding) worden nader onderzocht in relatie tot de belangrijkste
indicatiekenmerken.
In hoofdstuk 4 wordt de ontwikkeling in de toekenning van de functie Begeleiding sinds 1
januari 2005 nader onderzocht.
In hoofdstuk 5 wordt eerst het door het CIZ ontwikkelde instrumentarium (termen en taal)
toegelicht waarmee VWS een verscherpte toegang tot de AWBZ-functie Begeleiding heeft
beschreven. Daarnaast worden de volume-effecten van deze aanscherping van individuele
aanspraak in hoofdstuk 5 nader uitgewerkt.

082499, 30 september 2008

P agi n a 16 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

2. Indicatiekenmerken
In dit hoofdstuk worden de belangrijkste indicatiekenmerken toegelicht waarmee in de rest
van het onderzoek wordt gewerkt.

2.1 Zorgomvang
Niet alleen de functietoekenning is belangrijk in de beschrijving van iemands verkregen
recht op AWBZ-zorg, ook de zorgomvang speelt daarbij een belangrijke rol. Om tot een
eenduidige definitie van zorgomvang te komen wordt de functieklasse omgerekend naar
uren zorg per week, waarna de verschillende functies (zonder Behandeling en Verblijf)
worden opgeteld tot een totaal aantal uren zorg per week per indicatiebesluit. In het kader
van dit onderzoek is de zorgomvang van Ondersteunende Begeleiding Dag (OBD) en
Activerende Begeleiding Dag (ABD) per dagdeel (max 4 uur) als 1 uur meegeteld in de
berekening van de totale zorgomvang per indicatiebesluit. Dit is gedaan om de aanwezige
groepsgrootte onder deze functies te verdisconteren.
In Tabel 2.1 wordt de absolute en relatieve verdeling van het aantal positieve AWBZindicatiebesluiten naar totale zorgomvang per indicatiebesluit gepresenteerd. De helft van
alle indicatiebesluiten wordt voor minder dan acht uur zorg per week afgegeven.

Tabel 2.1 Absoluut en relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar Zorgomvang over de
periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Zorgomvang

Indicatiebesluiten
Absoluut

Relatief

>0-2 u/w

328.181

13,3%

>2-4 u/w

450.163

18,2%

>4-8 u/w

505.478

20,5%

>8-16 u/w

579.757

23,5%

>16-40 u/w

530.678

21,5%

>40 u/w

66.408

2,7%

Onbekend

9.034

0,4%

2.469.699

100,0%

Totaal

NB. De categorie ‘Onbekend’ komt voor wanneer een verblijfsfunctie zonder andere functies wordt geïndiceerd.
Verblijf speelt geen rol bij de berekening van zorgomvang.

082499, 30 september 2008

P agi n a 17 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

2.2 Leeftijd
De leeftijd van de cliënt is van invloed op de aanspraak en toekenning van recht op AWBZ
zorg. In deze paragraaf wordt gekeken naar de variabele leeftijd onderverdeeld in drie
hoofdcategorieën: 0-17 jaar, 18-64 jaar en 65 jaar en ouder.
Tabel 2.2 Absoluut en relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar Leeftijd voor de periode
1 januari 2005 tot 1 april 2008
Leeftijd

Indicatiebesluiten
Absoluut

Relatief

0-17 jr

160.722

6,5%

18-64 jr

621.124

25,1%

1.687.702

68,3%

65 jr en ouder
Onbekend
Totaal

151

0,0%

2.469.699

100,0%

Uit tabel 2.2 blijkt dat 68,3% van het aantal positieve indicatiebesluiten wordt afgegeven
aan cliënten van 65 jaar en ouder.

2.3 Dominante grondslag
Sinds de invoering van de functiegerichte indicatiestelling wordt minimaal één grondslag
geregistreerd. Sinds 1 juli 2007 (invoering ZZP-systematiek) is het gebruik van de
grondslag verhelderd: er wordt binnen de CIZ-database een zogenaamde dominante
grondslag bepaald. Deze dominante grondslag is richtinggevend voor de ZZP maar wordt
ook extramuraal vastgesteld. In de komende tabellen zal deze dominante grondslag
worden gebruikt in plaats van ‘combinaties van alle geregistreerde grondslagen’. Om de
voorliggende periode echter in gelijke termen te kunnen vatten, is over de periode tot 1 juli
2007 een schatting van dominante grondslag gemaakt.
In tabel 2.3 is het absoluut en relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar
dominante grondslag uitgezet. Hieruit blijkt dat voor 69,3% van de positieve AWBZindicatiebesluiten er sprake is van de grondslag ‘Somatiek’.
Tabel 2.3 Absoluut en relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar Dominante Grondslag
over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Dominante Grondslag

Indicatiebesluiten
Absoluut

Relatief

SOM

1.711.042

69,3%

PG

196.909

8,0%

PSY

207.500

8,4%

LG

25.785

1,0%

VG

185.583

7,5%

ZG

66.133

2,7%

PS

28.396

1,1%

Onbekend

48.351

2,0%

2.469.699

100,0%

Totaal

082499, 30 september 2008

P agi n a 18 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

2.4 Leveringsvorm
Tijdens de aanvraag kan de cliënt aangeven of hij het toegekende recht op zorg in natura
(ZIN) wil ontvangen, liever over een persoonsgebonden budget (PGB) beschikt of een
combinatie van beide wenst. Het CIZ registreert deze wens in het indicatieformulier. Pas in
onderhandeling met het zorgkantoor wordt de feitelijke effectuering van leveringsvorm
definitief. Mogelijke wijzigingen die optreden na het verzenden van het bericht via de
AWBZ-brede Zorg Registratie (AZR-bericht) zijn niet vastgelegd in de CIZ database. In
Tabel 2.4 wordt de gewenste leveringsvorm gepresenteerd. Van alle indicatiebesluiten in
de onderzoeksperiode is bij 6,4% aangegeven dat de cliënt gebruik wil maken van een
Persoonsgebonden Budget.
Tabel 2.4 Absoluut en relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar Leveringsvorm voor de
periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Leveringsvorm

AWBZ
Absoluut

Relatief

ZIN

2.312.517

93,6%

PGB

120.466

4,9%

ZIN+PGB
Totaal

36.716

1,5%

2.469.699

100,0%

2.5 Zelfredzaamheid
In het proces van indicatiestelling worden binnen het Indicatieformulier AWBZ van het CIZ
(het zogenaamde B-formulier) afzonderlijke items gescoord die iets zeggen over de
stoornissen en beperkingen van de cliënt die van invloed kunnen zijn op de mate van
zelfredzaamheid. De indicatiesteller registreert daarbij niet alleen de aard van de
beperkingen in het persoonlijk functioneren, maar ook de ernst daarvan. Dit gebeurt
middels een score van 0 t/m 3 (0= geen probleem; 1 = licht probleem; 2 = matig
probleem en 3 = ernstig probleem).
Onderzoek heeft aangetoond dat op basis van het B-formulier van het CIZ voor negen
probleemgebieden betrouwbare en onderling onafhankelijke meetschalen kunnen worden
geconstrueerd. Tezamen dekken deze schalen het gehele domein van problematiek die
wordt aangetroffen bij cliënten die een beroep doen op de AWBZ.
In het Landelijk Formulier van CIZ zijn, uit het deel van de vragenlijst dat Beperkingen van
het Persoonlijk Functioneren beschrijft, op vijf domeinen meetschalen geconstrueerd. Deze
vijf schalen vormen elk de samenvatting van een zelfstandig onderdeel van de
gegevensblokken B2-B6 van het Indicatieformulier AWBZ, respectievelijk problemen met
zelfredzaamheid ten aanzien van:
Schaal1:

Sociale redzaamheid (B2)

Schaal2:

Bewegen en verplaatsen (B3)

Schaal3:

Persoonlijke verzorging (B4)

082499, 30 september 2008

P agi n a 19 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Schaal4:

Huishoudelijk leven (B5)

Schaal5:

Vermogen tot maatschappelijke participatie (B6)

Op basis van het gedeelte ‘Verbijzondering of aanvulling’ (B1.7) onderdeel van ‘Ziekte,
aandoeningen, stoornissen’ (B1), zijn vier meetschalen geconstrueerd. Deze verwijzen naar
belemmerend gedrag voor het persoonlijk functioneren en achterliggende stoornissen van
psychische en cognitieve aard die van invloed zijn op de zelfredzaamheid van de
individuele cliënt. Deze schalen meten respectievelijk:
Schaal6:

Probleemgedrag / veiligheid (B1.7.4)

Schaal7:

Psychisch welbevinden (B1.7.6)

Schaal8:

Psychisch functioneren (B1.7.2)

Schaal9:

Oriëntatiestoornissen (B1.7.1)4

Deze negen schalen van zelfredzaamheid (samenvatters van afzonderlijke itemscores) zijn
intervalschalen. Dat betekent dat, vergeleken met de traptreden op een goedgebouwde
trap, elke scoreverhoging in een schaal, mag worden beschouwd als een gelijkmatige
toename van de in deze schaal weergegeven problematiek (toelichting schalen zie Bijlage
1).
Wanneer we de score van een individuele cliënt of de gemiddelde score van een groep
cliënten op negen domeinen van zelfredzaamheid presenteren in een Radarplot, krijgen we
zicht op het zelfredzaamheidsbeeld van deze unieke cliënt of de gemiddelde score van de
cliënt uit de betreffende groep. In Figuur 1 wordt het zelfredzaamheidsbeeld van de
gemiddelde schaalscores over de volledige onderzoekspopulatie getoond.
De negen domeinen van zelfredzaamheid kennen scores van 0-100 (0=volledig zelfstandig,
100=volledig zorgafhankelijk op het betreffende domein). De weging van verschillende
domeinen binnen het indicatiebesluit is verschillend. Het domein van Huishoudelijk leven
weegt bij beoordeling van zorgrecht binnen de AWBZ minder zwaar dan het domein van
Oriëntatiestoornissen. De schalen zijn dus niet onderling vergelijkbaar in hun
uitkomstwaarden.

4

Uit de blokken B7.1 ‘Beperkingen bij onderwijs of opvoedingsdeelname’ en B7.2 ‘Beperkingen bij deelname aan

werk’ waren geen betrouwbare schalen te construeren. Ook op basis van de items uit de hoofdcategorieën ‘Motorisch
functioneren’ en ‘Verslavingsproblemen’ in het blok B1.7 konden geen betrouwbare schalen worden gevormd.

082499, 30 september 2008

P agi n a 20 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Figuur 1 Gemiddelde schaalscores van de negen domeinen van zelfredzaamheid voor alle afgegeven
positieve indicatiebesluiten in de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
NB: hoe dichter de score bij het middelpunt zit, hoe ernstiger de beperkingen zijn.
Radar plot - Zorgzwaarteschalen
Aantal waarnemingen: 578581
1. Sociale redzaamheid
0
10

9. Geheugen- en oriëntatiestoornissen

20

2. Bewegen en verplaatsen

30
40
50
60
70

8. Psychisch functioneren

80
90

Regie

100

7. Psychisch welbevinden

Dagelijks
functioneren

4. Huishoudelijk leven

6. Probleemgedrag

082499, 30 september 2008

3. Persoonlijke verzorging

5. Vermogen tot maatschappelijk participatie

P agi n a 21 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

3. Begeleiding en indicatiekenmerken
In dit hoofdstuk wordt ingezoomd op de nieuwe functie ‘Begeleiding’ (BG) en wordt deze
nieuwe functie nader onderzocht in relatie tot de belangrijkste indicatiekenmerken.

3.1 Begeleiding
De nieuwe definitie van de functie Begeleiding is nog niet vastgesteld. Duidelijk is al wel
dat deze nieuwe functie een deel van de zorg – nu onder Ondersteunende Begeleiding (OB)
en Activerende Begeleiding (AB) – zal omvatten, echter niet alle zorg. Dat betekent dat
niet alle cliënten die nu onder de functie Begeleiding worden gepresenteerd daar volgend
jaar noodzakelijk ook nog onder vallen. Een deel van de functie Activerende Begeleiding zal
onder de functie Behandeling worden geplaatst en een ander deel is al naar de Zvw
overgeheveld.
Tabel 3.1 laat de cliëntgroepen zien met Begeleiding in het besluit in zowel de huidige
functietoekenning met Ondersteunende Begeleiding en Activerende Begeleiding als in hun
vertaling naar de toekomstige indeling in de functie Behandeling.
Het is hierbij van belang te vermelden dat de toegang tot de functie Ondersteunende
Begeleiding Algemeen (OBA) ook al met de pakketmaatregelen 2008 is ingeperkt. Met
ingang van 1 januari 2008 zijn de indicatiebesluiten conform de nieuwe beleidsregels
afgegeven.
De functies Ondersteunende Begeleiding en Activerende Begeleiding kennen twee vormen;
individueel gericht (algemeen: OBA en ABA) en in groepsverband (dag: OBD en ABD).
Beide kunnen alleen (sec) en in combinatie met elkaar maar ook met andere functies
voorkomen. Deze andere functies kunnen zijn persoonlijke verzorging (PV), verpleging
(VP), behandeling (BH), verblijf tijdelijk (maximaal 3 dagen per week) (VBT) en volledig
verblijf (VB/ZZP). De begeleidingscategorieën zijn op basis van Ondersteunende
Begeleiding en Activerende Begeleiding en de andere functies opgebouwd.
Een snelle blik op Tabel 3.1 geeft reeds een aantal relevante inzichten met betrekking tot
de centrale vraagstelling van dit onderzoek. Van alle indicatiebesluiten is 71,1% toegekend
voor zorg binnen de extramurale zorgsetting en 28,9% heeft betrekking op zorg in
intramurale setting. De afgelopen drie jaar en drie maanden zijn er 803.997 positieve
AWBZ-indicatiebesluiten afgegeven met daarin enige vorm van Begeleiding. Dat komt neer
op 32,6% van alle AWBZ-indicatiebesluiten en ruim 45,8% van alle extramurale
indicatiebesluiten.
In de verdere presentaties wordt uitgegaan van de functie-indeling in termen van de
nieuwe functie Begeleiding.

082499, 30 september 2008

P agi n a 22 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 3.1 Absoluut en relatief aantal positieve indicatiebesluiten naar Oude (OBA en ABA) en
nieuwe (BGA en BGD) begeleidingscategorie over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Indicatiebesluiten
Absoluut

Relatief

1.1 OBA (sec)

143.467

5,8%

1.2 ABA (sec)

46.969

1,9%

1.3 ABA+OBA

42.511

1 BGA (sec)

1,7%
232.947

2.1 OBD (sec)

52.303

2.2 ABD(+OBD)

7.552

2 BGD (sec)

9,4%
2,1%
0,3%

59.855

2,4%

3.1 OBA+PV/VP/BH

187.146

7,6%

3.2 ABA+PV/VP/BH

21.131

0,9%

3.3 OBA,ABA+PV/VP/BH

7.838

3 BGA+PV/VP/BH

0,3%
216.115

4.1 OBD+PV/VP/BH

95.973

4.2 ABD+PV/VP/BH(+OBD)

6.437

4 BGD+PV/VP/BH

8,8%
3,9%
0,3%

102.410

4,1%

5.1 OBA+OBD(+ABA/ABD)

37.624

1,5%

5.2 ABA+ABD(+OBA/OBD)

8.248

0,3%

5.3 OBA+ABD of ABA+OBD

5.210

5 BGA+BGD

0,2%
51.082

2,1%

6.1 OBA+OBD+PV/VP/BH(+ABA/ABD)

67.136

2,7%

6.2 ABA+ABD+PV/VP/BH(+OBA/OBD)

6.605

0,3%

6.3 OBA+ABD+PV/VP/BH of
ABA+OBD+PV/VP/BH

5.553

0,2%

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

79.294

7 VBT+BGA/BGD (+PV/VP/BH)

3,2%

62.294

62.294

2,5%

2,5%

Subtotaal

803.997

803.997

32,6%

32,6%

8 PV/VP/BH/VBT

952.956

952.956

38,6%

38,6%

9 VB/ZZP

712.746

712.746

28,9%

28,9%

1.665.702

1.665.702

67,5%

67,5%

2.469.699

2.469.699

100,0%

100,0%

Subtotaal
TOTAAL

3.2 Begeleiding en Zorgomvang
In de volgende paragrafen wordt de relatie gelegd tussen Begeleiding en andere
cliëntkenmerken en kenmerken van het indicatiebesluit. Het is immers van belang te weten
hoe leeftijd, zorgomvang, grondslag, leveringsvorm en zelfredzaamheidsbeeld in relatie
staan tot de functie Begeleiding.
In de tabellen 3.2a, 3.2b en 3.2c worden de absolute en relatieve aantallen
indicatiebesluiten verdeeld over begeleidingscategorie en zorgomvang getoond. Van de
AWBZ-indicatiebesluiten met een toegekende zorgomvang van 0-4 u/w bevindt zich het
grootste deel in de eerste functiegroep Begeleiding Algemeen (sec). Opvallend is ook het
hoge aantal indicatiebesluiten in de begeleidingscategorie Begeleiding Algemeen+ (groep
3) met een zorgomvang boven de 40 u/w.

082499, 30 september 2008

P agi n a 23 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 3.2a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per begeleidingscategorie naar
zorgomvang over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Zorgomvang
>0-4

>4-8

>8-16

>16-40

1 BGA (sec)

168.713

44.181

18.346

1.570

>40
137

Onb.
0

Totaal

2 BGD (sec)

34.687

16.235

8.912

21

0

0

59.855

3 BGA+PV/VP/BH

42.012

36.247

58.045

31.595

48.216

0

216.115

232.947

4 BGD+PV/VP/BH

9.884

32.644

46.811

12.844

227

0

102.410

5 BGA+BGD

8.769

19.332

19.899

3.069

13

0

51.082

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

1.196

10.393

36.635

29.829

1.241

0

79.294

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

12.445

13.747

19.579

15.270

1.253

0

62.294

Subtotaal

277.706

172.779

208.227

94.198

51.087

0

803.997

8 PV/VP/BH/VBT

480.336

258.724

173.499

29.452

3.617

7.328

952.956

9 VB

20.302

73.975

198.031

407.028

11.704

1.706

712.746

500.638

332.699

371.530

436.480

15.321

9.034

1.665.702

778.344

505.478

579.757

530.678

66.408

9.034

2.469.699

Subtotaal
Totaal

Tabel 3.2b Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per begeleidingscategorie over
zorgomvang naar totaal in de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Zorgomvang
>0-4

>4-8

>8-16

1 BGA (sec)

72,4%

>16-40

>40

Onb

19,0%

7,9%

0,7%

0,1%

0,0%

2 BGD (sec)

100,0%

58,0%

27,1%

14,9%

0,0%

0,0%

0,0%

100,0%

3 BGA+PV/VP/BH

19,4%

16,8%

26,9%

14,6%

22,3%

0,0%

100,0%

4 BGD+PV/VP/BH

9,7%

31,9%

45,7%

12,5%

0,2%

0,0%

100,0%

5 BGA+BGD

17,2%

37,8%

39,0%

6,0%

0,0%

0,0%

100,0%

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

1,5%

13,1%

46,2%

37,6%

1,6%

0,0%

100,0%

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

Totaal

20,0%

22,1%

31,4%

24,5%

2,0%

0,0%

100,0%

34,5%

21,5%

25,9%

11,7%

6,4%

0,0%

100,0%

8 PV/VP/BH/VBT

50,4%

27,1%

18,2%

3,1%

0,4%

0,8%

100,0%

9 VB

2,8%

10,4%

27,8%

57,1%

1,6%

0,2%

100,0%

30,1%

20,0%

22,3%

26,2%

0,9%

0,5%

100,0%

31,5%

20,5%

23,5%

21,5%

2,7%

0,4%

100,0%

Subtotaal

Subtotaal
Totaal

082499, 30 september 2008

P agi n a 24 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 3.2c Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten over begeleidingscategorie naar totaal
per zorgomvangcategorie over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Zorgomvang
>0-4

>4-8

>8-16

>16-40

>40

Onb

Totaal

1 BGA (sec)

21,7%

8,7%

3,2%

0,3%

0,2%

0,0%

9,4%

2 BGD (sec)

4,5%

3,2%

1,5%

0,0%

0,0%

0,0%

2,4%

3 BGA+PV/VP/BH

5,4%

7,2%

10,0%

6,0%

72,6%

0,0%

8,8%

4 BGD+PV/VP/BH

1,3%

6,5%

8,1%

2,4%

0,3%

0,0%

4,1%

5 BGA+BGD

1,1%

3,8%

3,4%

0,6%

0,0%

0,0%

2,1%

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

0,2%

2,1%

6,3%

5,6%

1,9%

0,0%

3,2%

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

1,6%

2,7%

3,4%

2,9%

1,9%

0,0%

2,5%

Subtotaal

35,7%

34,2%

35,9%

17,8%

76,9%

0,0%

32,6%

8 PV/VP/BH/VBT

61,7%

51,2%

29,9%

5,5%

5,4%

81,1%

38,6%

9 VB

2,6%

14,6%

34,2%

76,7%

17,6%

18,9%

28,9%

64,3%

65,8%

64,1%

82,2%

23,1%

100,0%

67,4%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Subtotaal
Totaal

3.3 Begeleiding en Leeftijd
In de tabellen 3.3a, 3.3b en 3.3c worden de absolute en relatieve aantallen
indicatiebesluiten verdeeld over begeleidingscategorie en Leeftijd getoond.
In tabel 3.3b wordt de relatieve verdeling per begeleidingscategorie naar leeftijd getoond.
Het blijkt dat de begeleidingsgroepen niet gelijkelijk over de leeftijdscategorieën zijn
verdeeld. De meest in het oog springende scheve verdeling is te zien bij
begeleidingscategorie 7, deze wordt voornamelijk toegekend aan kinderen (meer dan
70%). Begeleiding Algemeen sec wordt voor 75% toegekend aan 18-64 jarigen en
Begeleiding Algemeen + Begeleiding Dag voor 65% aan dezelfde leeftijdsgroep.
Begeleidingscategorie 3 en 4, wordt in 68,3%, respectievelijk 87,3% van de afgegeven
indicatiebesluiten toegekend aan mensen van 65 jaar en ouder.
Tabel 3.3a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per begeleidingscategorie naar Leeftijd
over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Leeftijd
0-17jr

18-64jr

>65jr

Totaal

1 BGA (sec)

30.666

175.545

26.724

2 BGD (sec)

8.790

23.189

27.876

232.935
59.855

3 BGA+PV/VP/BH

12.631

55.771

147.698

216.100
102.406

4 BGD+PV/VP/BH

2.978

9.977

89.451

5 BGA+BGD

10.704

33.108

7.264

51.076

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

9.037

14.879

55.376

79.292

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

45.246

9.322

7.724

62.292

120.052

321.791

362.113

803.956

8 PV/VP/BH/VBT

17.781

190.660

744.452

952.893

9 VB

22.889

108.673

581.137

712.699

40.670

299.333

1.325.589

1.665.592

Subtotaal

Subtotaal

082499, 30 september 2008

P agi n a 25 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Totaal

160.722

621.124

1.687.702

2.469.548

Tabel 3.3b Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten over leeftijdscategorie naar totaal per
begeleidingscategorie over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Leeftijd
0-17jr

18-64jr

>65jr

Totaal

1 BGA (sec)

13,2%

75,4%

11,5%

100,0%

2 BGD (sec)

14,7%

38,7%

46,6%

100,0%

3 BGA+PV/VP/BH

5,8%

25,8%

68,3%

100,0%

4 BGD+PV/VP/BH

2,9%

9,7%

87,3%

100,0%

5 BGA+BGD

21,0%

64,8%

14,2%

100,0%

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

11,4%

18,8%

69,8%

100,0%

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

72,6%

15,0%

12,4%

100,0%

14,9%

40,0%

45,0%

100,0%

8 PV/VP/BH/VBT

1,9%

20,0%

78,1%

100,0%

9 VB

3,2%

15,2%

81,5%

100,0%

2,4%

18,0%

79,6%

100,0%

6,5%

25,2%

68,3%

100,0%

Subtotaal

Subtotaal
Totaal

Tabel 3.3c Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten over begeleidingscategorie naar totaal
per leeftijdscategorie over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Leeftijd
0-17jr

18-64jr

>65jr

Totaal

1 BGA (sec)

19,1%

25,5%

28,3%

54,6%

1,6%

7,4%

9,4%

2 BGD (sec)

5,5%

7,3%

3,7%

7,2%

1,7%

7,7%

2,4%

29,0%
7,4%

3 BGA+PV/VP/BH

7,9%

10,5%

9,0%

17,3%

8,8%

40,8%

8,8%

26,9%

4 BGD+PV/VP/BH

1,9%

2,5%

1,6%

3,1%

5,3%

24,7%

4,1%

12,7%

5 BGA+BGD

6,7%

8,9%

5,3%

10,3%

0,4%

2,0%

2,1%

6,4%

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

5,6%

7,5%

2,4%

4,6%

3,3%

15,3%

3,2%

9,9%

7
VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

28,2%

37,7%

1,5%

2,9%

0,5%

2,1%

2,5%

7,7%

74,7%

100,0%

51,8%

100,0%

21,5%

100,0%

32,6%

100,0%

Subtotaal
8 PV/VP/BH/VBT

11,1%

30,7%

44,1%

38,6%

9 VB

14,2%

17,5%

34,4%

28,9%

25,3%

48,2%

78,5%

67,4%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Subtotaal
Totaal

Tabel 3.3c laat zien dat bijna 75% van alle AWBZ-indicatiebesluiten voor kinderen onder de
18 jaar een recht op enige vorm van Begeleiding bevatten. Van de besluiten met
Begeleiding voor cliënten onder de 18 jaar is bijna 40% in combinatie met Tijdelijk Verblijf.
Ruim 25% van de indicatiebesluiten met Begeleiding binnen de jongste leeftijdscategorie
bestaat uit alleen Begeleiding Algemeen. Binnen de groep van volwassen AWBZ-gebruikers
van 18-64 jaar heeft ruim de helft van alle positieve AWBZ-indicatiebesluiten ook een
begeleidingsfunctie in de toegekende zorg. Ongeveer 55% van de indicatiebesluiten met
Begeleiding bestaat uit alleen Begeleiding Algemeen. Van de AWBZ-gebruikers van 65 jaar
en ouder is bij ruim 20% ook Begeleiding onderdeel van het indicatiebesluit. Daarvan is

082499, 30 september 2008

P agi n a 26 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Begeleiding Algemeen met enige vorm van PV/VP of BH de grootste groep (ruim 40%)
gevolgd door groep 4, Begeleiding Dag+PV/VP/BH (bijna 25%). De rol van Begeleiding in
de indicatiebesluiten neemt dus met het toenemen van de leeftijd relatief af. Over het
algemeen laten de verschillende leeftijdsgroepen uiteenlopende verdelingen over de
combinatie van functiecategorie en zorgomvang zien.

3.4 Begeleiding en Dominante grondslag
In de tabellen 3.4a, 3.4b en 3.4c worden de absolute en relatieve aantallen
indicatiebesluiten verdeeld over begeleidingscategorie en Dominante grondslag getoond.
Van alle indicatiebesluiten met de functie Begeleiding is 43,1% op basis van de dominante
grondslag somatische aandoening (SOM) toegekend. Het relatieve aandeel van deze
grondslag is bij indicatiebesluiten met Begeleiding echter een stuk lager dan bij besluiten
zonder Begeleiding, daar is Somatisch in 82% van alle afgegeven indicatiebesluiten de
dominante Grondslag. Behalve psychogeriatrische aandoening (PG) zijn alle andere
dominante grondslagen oververtegenwoordigd binnen de groep van indicatiebesluiten met
Begeleiding.
Omgekeerd geldt dat bij besluiten met de dominante grondslag Som en PG in
respectievelijk 20 en 32 procent van de gevallen Begeleiding wordt toegekend. Bij alle
andere dominante grondslagen is dit aandeel tweederde of meer, met als uitschieter de
dominante grondslag psychiatrische aandoening (PS) waarbij in 94% van de afgegeven
besluiten Begeleiding onderdeel uitmaakt van het zorgpakket.
Tabel 3.4a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per begeleidingscategorie naar
Dominante Grondslag over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Dominante Grondslag
SOM

PG

PSY

LG

VG

ZG

PS

Onb

Totaal

1 BGA (sec)

38.562

3.245

92.712

3.787

43.821

20.964

22.317

7.539

232.947

2 BGD (sec)

22.288

6.300

14.926

2.028

11.556

1.267

719

771

59.855

3 BGA+…

159.878

10.874

11.644

3.221

8.662

18.066

609

3.161

216.115

4 BGD+…

73.840

18.714

2.717

1.244

2.313

1.341

173

2.068

102.410

5 BGA+BGD

5.852

2.583

20.589

1.748

13.613

2.799

2.373

1.525

51.082

6 BGA+BGD+…

37.961

19.000

5.454

2.047

7.216

5.999

296

1.321

79.294

7 VBT+BG(+…)

8.110

2.909

8.726

3.306

36.832

1.787

119

505

62.294

Subtotaal

346.491

63.625

156.768

17.381

124.013

52.223

26.606

16.890

803.997

8
PV/VP/BH/VBT

907.344

6.861

5.323

3.330

3.040

6.613

657

19.788

952.956

457.207

126.423

45.409

5.074

58.530

7.297

1.133

11.673

712.746

9 VB
Subtotaal

Totaal

1.364.55
1

133.284

50.732

8.404

61.570

13.910

1.790

31.461

1.665.70
2

1.711.04
2

196.909

207.500

25.785

185.583

66.133

28.396

48.351

2.469.69
9

SOM = somatische aandoening, PG = psychogeriatrische aandoening, PSY = psychosociale problematiek, LG =
lichamelijke handicap, VG = verstandelijke handicap, ZG = zintuiglijke handicap, PS = psychiatrische aandoening,
Onb = onbekend

082499, 30 september 2008

P agi n a 27 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 3.4b Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten over dominante grondslag naar totaal
per begeleidingscategorie over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Dominante Grondslag
SOM

PG

PSY

LG

VG

ZG

PS

Onb

Totaal

1 BGA (sec)

16,6%

1,4%

39,8%

1,6%

18,8%

9,0%

9,6%

3,2%

100,0%

2 BGD (sec)

37,2%

10,5%

24,9%

3,4%

19,3%

2,1%

1,2%

1,3%

100,0%

3 BGA+…

74,0%

5,0%

5,4%

1,5%

4,0%

8,4%

0,3%

1,5%

100,0%

4 BGD+…

72,1%

18,3%

2,7%

1,2%

2,3%

1,3%

0,2%

2,0%

100,0%

5 BGA+BGD

11,5%

5,1%

40,3%

3,4%

26,6%

5,5%

4,6%

3,0%

100,0%

6 BGA+BGD+…

47,9%

24,0%

6,9%

2,6%

9,1%

7,6%

0,4%

1,7%

100,0%

7 VBT+BG(+…)

13,0%

4,7%

14,0%

5,3%

59,1%

2,9%

0,2%

0,8%

100,0%

Subtotaal

43,1%

7,9%

19,5%

2,2%

15,4%

6,5%

3,3%

2,1%

100,0%

8
PV/VP/BH/VBT

95,2%

0,7%

0,6%

0,3%

0,3%

0,7%

0,1%

2,1%

100,0%

9 VB

64,1%

17,7%

6,4%

0,7%

8,2%

1,0%

0,2%

1,6%

100,0%

81,9%

8,0%

3,0%

0,5%

3,7%

0,8%

0,1%

1,9%

100,0%

69,3%

8,0%

8,4%

1,0%

7,5%

2,7%

1,1%

2,0%

100,0%

Subtotaal
Totaal

Tabel 3.4c Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten over begeleidingscategorie naar totaal
per dominante grondslag over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Dominante Grondslag
SOM

LG

VG

ZG

PS

Onb

1 BGA (sec)

2,3%

1,6%

44,7%

14,7%

23,6%

31,7%

78,6%

15,6%

9,4%

2 BGD (sec)

1,3%

3,2%

7,2%

7,9%

6,2%

1,9%

2,5%

1,6%

2,4%

3 BGA+…

9,3%

5,5%

5,6%

12,5%

4,7%

27,3%

2,1%

6,5%

8,8%

4 BGD+…

4,3%

9,5%

1,3%

4,8%

1,2%

2,0%

0,6%

4,3%

4,1%

5 BGA+BGD

0,3%

1,3%

9,9%

6,8%

7,3%

4,2%

8,4%

3,2%

2,1%

6 BGA+BGD+…

2,2%

9,6%

2,6%

7,9%

3,9%

9,1%

1,0%

2,7%

3,2%

7 VBT+BG(+…)

0,5%

1,5%

4,2%

12,8%

19,8%

2,7%

0,4%

1,0%

2,5%

Subtotaal

20,3%

32,3%

75,6%

67,4%

66,8%

79,0%

93,7%

34,9%

32,6%

8
PV/VP/BH/VBT

53,0%

3,5%

2,6%

12,9%

1,6%

10,0%

2,3%

40,9%

38,6%

9 VB
Subtotaal

Totaal

PG

PSY

Totaal

26,7%

64,2%

21,9%

19,7%

31,5%

11,0%

4,0%

24,1%

28,9%

79,7%

67,7%

24,5%

32,6%

33,1%

21,0%

6,3%

65,0%

67,5%

100,0%

100,0%

100,0%

100,0
%

100,0%

100,0
%

100,0
%

100,0
%

100,0%

3.5 Begeleiding en Leveringsvorm
In de tabellen 3.5a, 3.5b en 3.5c worden de absolute en relatieve aantallen
indicatiebesluiten verdeeld over begeleidingscategorie en Leveringsvorm getoond.
Opvallend is het hoge aantal PGB-indicatiebesluiten binnen de begeleidingscategorie
Begeleiding Algemeen-sec (categorie 1), VBT+Begeleiding (categorie 7) en Begeleiding
Algemeen+ (categorie 3). In relatieve zin is vooral VBT+Begeleiding (categorie 7) een
groep waarbinnen veel PGB wordt aangevraagd (dit betreft logeeropvang). Bij 80% van de

082499, 30 september 2008

P agi n a 28 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

PGB-indicatiebesluiten is ook een vorm van Begeleiding toegekend5.
Tabel 3.5a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per begeleidingscategorie naar
Leveringsvorm over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Leveringsvorm
ZIN

PGB(+ZIN)

Totaal

1 BGA (sec)

192.062

40.885

2 BGD (sec)

56.105

3.750

232.947
59.855

3 BGA+PV/VP/BH

193.118

22.997

216.115
102.410

4 BGD+PV/VP/BH

97.857

4.553

5 BGA+BGD

40.864

10.218

51.082

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

69.688

9.606

79.294

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

28.599

33.695

62.294

678.293

125.704

803.997

8 PV/VP/BH/VBT

921.478

31.478

952.956

9 VB

712.746

0

712.746

1.634.224

31.478

1.665.702

2.312.517

157.182

2.469.699

Subtotaal

Subtotaal
Totaal

Tabel 3.5b Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten over Leveringsvorm naar totaal per
begeleidingscategorie over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Leveringsvorm
ZIN

PGB(+ZIN)

Totaal

1 BGA (sec)

82,4%

17,6%

100,0%

2 BGD (sec)

93,7%

6,3%

100,0%

3 BGA+PV/VP/BH

89,4%

10,6%

100,0%

4 BGD+PV/VP/BH

95,6%

4,4%

100,0%

5 BGA+BGD

80,0%

20,0%

100,0%

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

87,9%

12,1%

100,0%

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

45,9%

54,1%

100,0%

84,4%

15,6%

100,0%

8 PV/VP/BH/VBT

96,7%

3,3%

100,0%

9 VB

100,0%

0,0%

100,0%

98,1%

1,9%

100,0%

93,6%

6,4%

100,0%

Subtotaal

Subtotaal
Totaal

5

Er is geen mogelijkheid voor cliënten om een PGB aan te vragen bij een indicatie voor volledig verblijf (VB).

082499, 30 september 2008

P agi n a 29 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 3.5c Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten over begeleidingscategorie naar totaal
per leveringsvorm over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Leveringsvorm
ZIN

PGB(+ZIN)

Totaal

1 BGA (sec)

8,3%

26,0%

9,4%

2 BGD (sec)

2,4%

2,4%

2,4%

3 BGA+PV/VP/BH

8,4%

14,6%

8,8%

4 BGD+PV/VP/BH

4,2%

2,9%

4,1%

5 BGA+BGD

1,8%

6,5%

2,1%

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

3,0%

6,1%

3,2%

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

1,2%

21,4%

2,5%

29,3%

80,0%

32,6%

8 PV/VP/BH/VBT

39,8%

20,0%

38,6%

9 VB

30,8%

0,0%

28,9%

70,7%

20,0%

67,4%

100,0%

100,0%

100,0%

Subtotaal

Subtotaal
Totaal

082499, 30 september 2008

P agi n a 30 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

4. Begeleiding in ontwikkeling
In dit hoofdstuk wordt de ontwikkeling van de toekenning van de functie Begeleiding sinds
1 januari 2005 nader onderzocht6.

4.1 Begeleiding over de jaren
In Tabel 4.1a is te zien dat het totaal aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten over de
afgelopen jaren is gestegen. Uit Tabel 4.1b blijkt dat deze toename voornamelijk wordt
veroorzaakt door indicatiebesluiten met Begeleiding. In Tabel 4.1b blijkt eveneens dat de
totale stijging van het aantal positieve indicatiebesluiten in 2006 vergeleken met 2005
groter is dan in 2007 vergeleken met 2006, welke weer gelijk is aan de totale stijging van
2008 op 2007.
Tabel 4.1a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per begeleidingscategorie naar jaar
over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begleidingscategorie

Jaar
2005

2006

2007

2008*

1 BGA (sec)

50.560

77.673

84.124

82.360

2 BGD (sec)

13.242

18.608

22.345

22.640

3 BGA+PV/VP/BH

48.474

65.209

84.186

72.984

4 BGD+PV/VP/BH

30.323

32.355

30.899

35.332

5 BGA+BGD

8.504

13.633

23.087

23.432

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

17.616

24.529

30.304

27.380

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

15.454

17.978

22.682

24.720

8 PV/VP/BH/VBT

274.960

297.542

292.362

352.368

9 VB

199.055

223.871

231.175

234.580

Totaal

658.188

771.398

821.164

875.796

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)

6

Waar het jaar 2008 in de tabellen wordt meegenomen, zijn de jaarcijfers een verviervoudiging van de

indicatiebesluiten afgegeven in het eerste kwartaal 2008. Deze lineaire extrapolatie is ingegeven doordat exacte
raming van jaarcijfers, door grote veranderingen in de beleidsregels op 1 januari 2008 zijn, zeker ten aanzien van de
functie OBA, erg lastig is geworden.

082499, 30 september 2008

P agi n a 31 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 4.1b Index aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per begeleidingscategorie naar jaar over
de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008, en verloop van jaar op jaar
Begeleidingscategorie

Jaar

Verloop van jaar op jaar

2005

2006

2007

2008*

‘05-‘06

‘06-‘07

‘07-‘08*

1 BGA (sec)

100

154

166

163

54%

8%

-2%

2 BGD (sec)

100

141

169

171

41%

20%

1%

3 BGA+PV/VP/BH

100

135

174

151

35%

29%

-13%
14%

4 BGD+PV/VP/BH

100

107

102

117

7%

-5%

5 BGA+BGD

100

160

271

276

60%

69%

1%

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

100

139

172

155

39%

24%

-10%

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

100

116

147

160

16%

26%

9%

8 PV/VP/BH/VBT

100

108

106

128

8%

-2%

21%

9 VB

100

112

116

118

12%

3%

1%

Totaal

100

117

125

133

17%

6%

7%

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)

Indicaties voor alleen de functie Begeleiding (BGA sec, groep 1) stijgt van 2005 op 2006
met 54%, waarna de stijging afvlakt van 2006 op 2007 tot 8% en zelfs negatief wordt
wanneer we kijken naar de groei in 2008 ten opzichte van 2007. Groep 3, Begeleiding
Algemeen + PV/VP/BH groeit in 2006-2007 iets minder snel dan in 2005-2006 en laat een
sterke daling (-13%) zien in 2008 ten opzichte van 2007.
De stijging van het aantal positieve indicatiebesluiten in 2006 en 2007 is multifactorieell
bepaald. Factoren die hierbij mogelijk een rol spelen zijn7:
1.

De toenemende bekendheid van deze ‘nieuwe’ functie in de AWBZ

2.

Vergaande extramuralisering

3.

Openbaring van verborgen zorgbehoefte bij herindicatie

4.

Onduidelijke en verschuivende afbakening naar aanpalende wet- en regelgeving

5.

Ontbreken van een eigen bijdrage voor de functie Begeleiding

De stabilisatie of zelfs daling van het aantal besluiten met de Begeleiding Algemeen in
2008 heeft naar alle waarschijnlijkheid te maken met de maatregel die in januari 2008 van
kracht is geworden waarbij cliënten met de grondslag Somatiek niet langer in aanmerking
komen voor de functie Ondersteunende Begeleiding Algemeen.

4.2 Begeleiding en Zorgomvang over de jaren
In Tabel 4.2 wordt de gemiddelde totale zorgomvang voor de begeleidingsfuncties, de
overige functies en het hele indicatiebesluit, per begeleidingscategorie in de tijd
gepresenteerd.

7

Ruud Rottier & Yorick van den Berg (B&A-groep), Stijging indicaties Ondersteunende Begeleiding, 19 februari 2007

082499, 30 september 2008

P agi n a 32 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 4.2 Gemiddeld zorgomvang in uren per week voor begeleidingsfuncties, overige functies en
totale indicatiebesluit per begeleidingscategorie naar jaar over de periode 1 januari 2005 tot 1 april
2008
Begeleidingscat

Gemiddelde zorgomvang in u/w
2005

2007

2006

2008*

BG

Rest

Tot.

BG

Rest

Tot.

BG

Rest

Tot.

BG

Rest

Tot.

1 BGA (sec)

3,8

0,0

3,8

3,5

0,0

3,5

3,7

0,0

3,7

3,8

0,0

3,8

2 BGD (sec)

5,0

0,0

5,0

5,3

0,0

5,3

4,4

0,0

4,4

4,8

0,0

4,8

3 BGA+….

9,4

11,1

20,5

13,6

11,9

25,5

14,2

12,0

26,2

18,5

13,5

32,0

4 BGD+….

5,0

5,2

10,2

5,0

5,4

10,4

4,9

5,4

10,3

4,9

6,3

11,2

5 BGA+BGD

9,4

0,0

9,4

9,0

0,0

9,0

7,8

0,0

7,8

8,4

0,0

8,4

6 BGA+BGD+…

9,4

6,6

16,0

9,4

6,5

15,9

9,3

6,7

16,0

9,3

7,1

16,4

7 VBT+BGA/BGD(+….)

8,6

3,7

12,3

8,7

3,9

12,6

8,6

3,9

12,5

8,4

3,9

12,3

8 PV/VP/BH/VBT

0,0

6,0

6,0

O,0

5,2

5,2

0,0

5,2

5,2

0,0

5,5

5,5

9 VB

7,9

10,9

18,8

8,4

10,7

19,1

8,6

9,1

17,7

7,4

9,2

16,6

Totaal

7,3

4,1

11,4

8,0

3,6

11,6

8,3

3,3

11,6

8,9

2,4

11,3

* Alleen gemiddelde omvang eerste kwartaal 2008 gepresenteerd

Opvallend is de sterke toename van de gemiddelde zorgomvang van de functie Begeleiding
binnen de begeleidingscombinatie Begeleiding Algemeen+ (categorie 3), waar de
gemiddelde omvang van de functie Begeleiding stijgt van 9,4 uur per week in 2005, naar
13,6 uur in 2006, naar 14,2 uur per week in 2007 tot 18,5 uur zorg gemiddeld per week in
het eerste kwartaal van 2008. Deze sterke toename wordt niet verklaard door een
toename van zelfredzaamheidsproblematiek.
De gemiddelde omvang van de resterende AWBZ-functies laat over deze jaren een veel
matiger groei zien. In alle andere begeleidingscategorieën is de toekenning van Begeleiding
naar gemiddelde omvang per week over de getoonde periode stabiel. In Bijlage 2 wordt
indicatieomvang per begeleidingscategorie volledig opgesplitst naar de gemiddelde omvang
per huidige functie (PV, VP, OBA, OBD, ABA en ABD). Daaruit blijkt dat toename van
zorgomvang bijna geheel is toe te schrijven aan een toename van de functie OBA. Hoewel
er meerdere factoren zijn die hierbij een rol spelen, blijkt het laatste jaar uit
praktijkervaringen vooral dat de huidige criteria, normering en afbakening met andere
domeinen onvoldoende duidelijk zijn om (extra) gevraagde Ondersteunende Begeleiding te
kunnen afwijzen.

082499, 30 september 2008

P agi n a 33 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

4.3 Begeleiding en Totale zorg over de jaren
De in deze paragraaf getoonde presentaties bieden een eerste grove verkenning van de
groei van het totale omvang aan toegekende zorg8.
In Tabel 4.3 wordt per begeleidingscategorie een berekening gemaakt van het aantal
indicatiebesluiten maal de gemiddelde omvang per indicatiebesluit over de afgelopen jaren.
Dat resulteert in een totaal aantal geïndiceerde zorguren per week. In z’n totaliteit neemt
de geïndiceerde zorg (gemiddelde omvang x aantal) tussen 2005 en 2008 (berekend
vanuit dit beperkte model) toe met 2.393.050 zorguren per week. Opvallend is de sterke
toename van het aantal geïndiceerde uren bij alle begeleidingscombinaties waarin
Begeleiding Algemeen voorkomt. De toename van het totaal aantal uren zorg per week is
het allergrootst bij de groep Begeleiding Algemeen + (categorie 3).
Tabel 4.3 Totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week per begeleidingscombinatie naar jaar over
de periode 2005-2008
Begeleidingscategorie

Totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week
2005

2006

2007

2008*

1 BGA (sec)

190.264

272.354

310.124

309.894

2 BGD (sec)

65.731

97.924

99.216

107.902

3 BGA+PV/VP/BH

992.391

1.663.712

2.206.625

2.334.008

4 BGD+PV/VP/BH

310.256

335.215

318.136

395.562

5 BGA+BGD

79.806

122.571

180.467

195.948

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

281.532

389.614

483.679

447.680

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

190.575

226.227

282.952

304.006

8 PV/VP/BH/VBT

1.654.131

1.539.116

1.507.599

1.923.890

9 VB

3.745.611

4.270.545

4.102.597

3.884.456

Totaal

7.510.296

8.917.279

9.491.394

9.903.346

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)

In Tabel 4.4a wordt het totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week van de functie
Begeleiding Algemeen (zorgomvang Ondersteunende Begeleiding Algemeen +Activerende
Begeleiding Algemeen) binnen de verschillende begeleidingscategorieën gepresenteerd. In
z’n totaliteit neemt de geïndiceerde zorg onder de functie Begeleiding Algemeen tussen
2005 en 2008 toe met 1.142.038 zorguren per week (dat is zo’n krappe 50% van de
gehele toename in toegekend recht op AWBZ-zorg). In Bijlage 3 worden de overzichten per
leeftijdscategorieën gepresenteerd. Hierin blijkt vooral de leeftijdscategorie van cliënten
van 65 jaar en ouder verantwoordelijk voor de toename van het totaal aantal geïndiceerde
uren zorg per week.
De dynamiek van de toekenning van Begeleiding algemeen in totaal aantal geïndiceerde

8

In deze paragraaf is voor de begrijpelijkheid, een aantal complexe zaken gesimplificeerd. Allereerst wordt ieder

positief AWBZ-indicatiebesluit in het afgiftejaar voor de duur van 1 jaar geldig verklaard. In de praktijk is de
gemiddelde indicatieduur langer dan 1 jaar, waarbij er een ongelijke verdeling over de verschillende
functiecombinaties bestaat. Verblijf kent bijvoorbeeld een veel langere gemiddelde indicatieduur dan de meeste
extramurale toekenningen. Daarnaast wordt ieder uur zorgomvang, ongeacht de functie (OBD/ABD zijn gecorrigeerd)
gelijk behandeld.

082499, 30 september 2008

P agi n a 34 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

uren zorg per week worden verduidelijkt door bovenstaande cijfers weer te geven met een
index in Tabel 4.4b.
Er is sprake van een explosieve groei van het totaal aantal geïndiceerde uren zorg van de
functie Begeleiding Algemeen. De grootste groei treedt op in Begeleidingscategorie 3, van
indexwaarde 100 in 2005, via 195 in 2006 en 262 in 2007 naar 295 in 2008 stijgt.
Begeleidingscategorie 3 vertegenwoordigt in 2005 55% van de totale toekenning van
Begeleiding Algemeen en in 2008 bijna 70%.
Tabel 4.4a Totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week van alleen de functie BGA per
begeleidingscombinatie naar jaar over de periode 2005-2008
Begeleidingscategorie

Totaal aantal geïndiceerde uren zorg voor BGA per week
2005

2006

2007

2008*

1 BGA (sec)

190.264

272.354

310.076

2 BGD (sec)

0

0

0

0

456.688

889.483

1.198.511

1.348.186

3 BGA+PV/VP/BH
4 BGD+PV/VP/BH
5 BGA+BGD

309.894

0

0

0

0

36.123

54.590

78.543

91.296

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

69.311

95.395

117.845

106.124

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

76.844

92.642

113.711

115.768

8 PV/VP/BH/VBT
Totaal

0

0

0

0

829.230

1.404.465

1.818.686

1.971.268

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)

Tabel 4.4b Index totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week van allen de functie BGA per
begeleidingscombinatie naar jaar over de periode 2005-2008
Begeleidingscategorie

Totaal aantal geïndiceerde uren zorg voor BGA per week
2005

1 BGA (sec)

2006

2007

2008*

100

143

163

163

100

195

262

295

2 BGD (sec)
3 BGA+PV/VP/BH
4 BGD+PV/VP/BH
5 BGA+BGD

100

151

217

253

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

100

138

170

153

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

100

121

148

151

100

169

219

238

8 PV/VP/BH/VBT
Totaal

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)

4.4 BGA+PV/VP/BH nader bekeken
Uit de resultaten van de vorige paragraaf blijkt Begeleidingscategorie 3 (BGA+PV/VP/BH)
verantwoordelijk voor een groot deel van de sterke toename van het totaal aantal
geïndiceerde uren zorg per week binnen de AWBZ in de afgelopen jaren. Deze specifieke
groep wordt daarom in deze paragraaf voor de afzonderlijke kenmerken in de ontwikkeling
in de tijd bezien.
Tabel 4.5a en 4.5b laten zien dat de toename van de aantallen indicatiebesluiten van de
begeleidingscategorie Begeleiding Algemeen + PV/VP/BH in belangrijke mate wordt

082499, 30 september 2008

P agi n a 35 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

veroorzaakt door de hoogste categorie met een zorgomvang van meer dan 40 uur zorg per
week.
Tabel 4.5a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten met begeleidingscategorie
BGA+PV/VP/BH naar zorgomvangcategorie per jaar over de periode 2005-2008
Zorgomvangscategorie

Jaar
2005

2006

2007

2008*

>0-4

12.439

11.103

15.134

>4-8

8.468

11.864

13.529

13.344
9.544

>8-16

12.205

17.778

23.598

17.856

>16-40

7.387

9.810

12.213

8.740

>40

7.975

14.654

19.712

23.500

Totaal

48.474

65.209

84.186

72.984

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)

Tabel 4.5b Index absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten met begeleidingscategorie
BGA+PV/VP/BH naar zorgomvangcategorie per jaar over de periode 2005-2008
Zorgomvangscategorie

Jaar
2005

2006

2007

2008*

>0-4

100

89

122

107

>4-8

100

140

160

113

>8-16

100

146

193

146

>16-40

100

133

165

118

>40

100

184

247

295

Totaal

100

135

174

151

* Alleen gemiddelde over eerste kwartaal 2008 gepresenteerd

Tabel 4.6a en 4.6b laten zien dat de toename van de aantallen indicatiebesluiten van de
begeleidingscategorie Begeleiding Algemeen + PV/VP/BH over de afgelopen jaren bij alle
leeftijdscategorieën ongeveer gelijke tred hield tot 2008. Na de maatregelen die de
grondslag Somatiek niet langer toegang verleent tot de functie Ondersteunende
Begeleiding Algemeen neemt het aantal indicatiebesluiten voor deze begeleidingscategorie
voor cliënten van 65 jaar en ouder af.
Tabel 4.6a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten met begeleidingscategorie
BGA+PV/VP/BH naar leeftijdscategorie per jaar over de periode 2005-2008
Leeftijdscategorie

Jaar
2005

2006

2007

2008*

0-17jr

2.901

3.665

4.759

5.224

18-64jr

12.635

16.362

21.391

21.532

65jr en ouder

32.933

45.178

58.030

46.228

Totaal

48.469

65.205

84.180

72.984

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)

Tabel 4.6b Index absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten met begeleidingscategorie
BGA+PV/VP/BH naar leeftijdscategorie per jaar over de periode 2005-2008
Leeftijdscategorie

Jaar
2005

0-17jr

082499, 30 september 2008

2006

100

2007

126

2008*

164

180

P agi n a 36 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

18-64jr
65jr en ouder

100
100

129
137

169
176

170
140

Totaal

100

135

174

151

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)

Tabel 4.7a en 4.7b laten zien dat de toename van de aantallen indicatiebesluiten van de
begeleidingscategorie Begeleiding Algemeen + PV/VP/BH over de afgelopen jaren bij de
verschillende dominante grondslagen een grillig verloop kende. Zo is te zien dat het aantal
indicatiebesluiten met de grondslag Somatiek over de jaren flink toenam tot 2008. Na de
pakketmaatregelen waarbij de grondslag Somatiek niet langer toegang verleent tot de
functie OBA neemt het aantal indicatiebesluiten voor deze begeleidingscategorie voor
cliënten met de grondslag Somatiek af. Op datzelfde moment zien we een sterke toename
van het aantal indicatiebesluiten met de grondslag Lichamelijke handicap (LG) binnen deze
begeleidingscategorie, hoewel de absolute aantallen nadrukkelijk lager zijn dan de afname
die bij indicatiebesluiten met de grondslag Somatiek zichtbaar is.
Tabel 4.7a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten met begeleidingscategorie
BGA+PV/VP/BH naar dominantie grondslag per jaar over de periode 2005-2008
Dominante Grondslag

Jaar
2005

2006

2007

2008*

SOM

30.428

46.787

69.771

51.568

PG

3.386

4.194

2.283

4.044

PSY

3.622

4.586

2.490

3.784

LG

652

827

1.021

2.884

VG

2.347

3.114

2.377

3.296

ZG

5.948

4.462

5.954

6.808

PS

217

218

142

128

Onbekend

1.874

1.021

148

472

Totaal

48.474

65.209

84.186

72.984

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)

Tabel 4.7b Index absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten met begeleidingscategorie
BGA+PV/VP/BH naar dominante grondslag per jaar over de periode 2005-2008
Dominante Grondslag

Jaar
2005

2006

2007

2008*

SOM

100

154

229

169

PG

100

124

67

119

PSY

100

127

69

104

LG

100

127

157

442

VG

100

133

101

140

ZG

100

75

100

114

PS

100

100

65

59

Onbekend

100

54

8

25

Totaal

100

135

174

151

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)

Tabel 4.8a en 4.8b laten zien dat de toename van de aantallen indicatiebesluiten van de
begeleidingscategorie Begeleiding Algemeen + PV/VP/BH over de afgelopen jaren bij de

082499, 30 september 2008

P agi n a 37 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

verschillende leveringsvormen flink is gestegen. De toename van indicatiebesluiten binnen
de getoonde begeleidingscategorie voor PGB is sterker dan voor ZIN.
Tabel 4.8a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten met begeleidingscategorie
BGA+PV/VP/BH naar leveringsvorm per jaar over de periode 2005-2008
Leveringsvorm

Jaar
2005

2006

2007

2008*

ZIN

44.115

58.854

74.293

PGB

4.354

6.351

9.887

63.384
9.600

Totaal

48.469

65.205

84.180

72.984

Tabel 4.8b Index aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten met begeleidingscategorie BGA+PV/VP/BH
naar leveringsvorm per jaar over de periode 2005-2008
Leveringsvorm

Jaar
2005

2006

2007

2008*

ZIN

100

133

168

PGB

100

146

227

144
220

Totaal

100

135

174

151

Om te zien of het beperkingenbeeld voor de begeleidingscategorie Begeleiding Algemeen +
PV/VP/BH in de afgelopen jaren aan verandering onderhevig was, wordt een radarplot
gepresenteerd met de gemiddelde scores op de negen zelfredzaamheidsdomeinen per jaar
van 2005-2008 in één overzichtelijk figuur. De radarplots met de beperkingenbeelden van
de andere begeleidingscategorieën over de afgelopen jaren zijn te vinden in Bijlage 4.
Het radarplot laat duidelijk zien dat het gemiddelde beperkingenbeeld door de jaren heen
van de begeleidingscategorie Begeleiding Algemeen + PV/VP/BH redelijk stabiel is. Er is
geen sprake van een sterke toename van zelfredzaamheidsproblemen. Alleen voor de
domeinen Psychisch functioneren en Psychisch welbevinden lijkt een lichte toename van de
gemiddelde problematiek aan de orde.

082499, 30 september 2008

P agi n a 38 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Figuur 6 Radarplot van gemiddelde schaalscores op zelfredzaamheidsdomeinen van indicatiebesluiten
met begeleidingscategorie BGA+PV/VP/BH per jaar over de periode 2005-2008

082499, 30 september 2008

P agi n a 39 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

5. Aanspraak Begeleiding
In dit hoofdstuk wordt het instrumentarium geschetst waarmee de aanscherping van de
toegang tot de AWBZ-functie Begeleiding op basis van de ernst van individuele
zelfredzaamheidsproblemen is vormgegeven.
De ontwikkelde instrumenten wortelen in de individuele itemscores van alle door het CIZ
geïndiceerde clienten, afkomstig uit het B-formulier. Het B-formulier wordt door het CIZ
gebruikt om de indicatiestelling uit te voeren en objectiveerbaar vast te leggen. Dit
formulier stelt de indicatiesteller in staat een evenwichtige registratie te maken van de
specifieke zelfredzaamheidsproblemen van de unieke cliënt die zich met een zorgvraag tot
het CIZ wendt.
Na het scoren van de diverse items worden deze op de negen eerder gepresenteerde
domeinen van zelfredzaamheid in schaalconstructen samengevat (Sociale redzaamheid,
Bewegen en verplaatsen, Persoonlijke verzorging, Huishoudelijk leven, Vermogen tot
maatschappelijke participatie, Probleemgedrag, Psychisch welbevinden, Psychisch
functioneren en Oriëntatiestoornissen). Om redenen van eenvoud en overzichtelijkheid zijn
per schaal de scoremogelijkheden ingedeeld in ‘lichte’, ‘matige’ en ‘ernstige’
zelfredzaamheidsproblemen. Deze indeling is op zorginhoudelijke gronden door het CIZ
vastgesteld.

5.1 Zelfredzaamheid gescoord
Om de scores op de mate van zelfredzaamheid in de dossiers van zorgvragers met een
geldig Indicatiebesluit AWBZ te kunnen benutten voor de ontwikkeling van een
instrumentarium waarmee de aanscherping van de toegang tot Begeleiding kan worden
beschreven, zal eerst moeten worden gekeken of de groep waarbij zelfredzaamheid is
gescoord representatief is voor de totale AWBZ-populatie met daarin de functie
Begeleiding.
Tabel 5.1 Absoluut en relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar de aanwezigheid scores
van zelfredzaamheidsproblemen over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Absoluut

Relatief

Scores afwezig

1.891.118

76,6%

Scores aanwezig

578.581

23,4%

2.469.699

100,0%

Totaal

In Tabel 5.1 blijkt 23,4% van alle indicatiebesluiten binnen de CIZ-database voorzien te
zijn van scores met betrekking tot de problemen op het gebied van zelfredzaamheid van de
cliënt. Dit lage percentage is mede veroorzaakt door de legitimatielijsten en de migratie
van drie verschillende softwarepakketten naar één landelijk pakket waarbij slechts het

082499, 30 september 2008

P agi n a 40 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

laatste besluit per cliënt in het migratietraject is meegenomen. Daarnaast is het beoogd
beleid dat voor eenvoudige aanvragen wordt gewerkt met Standaard Indicatieprotocollen
(SIPs), welke tegen de 20% van de totale aantallen indicatiebesluiten betreffen. Hiervoor
worden geen beperkingen gescoord. De juistheid van de aangeleverde gegevens via deze
SIPs is de verantwoordelijkheid van de zorgverlener / behandelaar en wordt door het CIZ
via toetsing achteraf bewaakt.
In Bijlage 5 wordt een aantal kerncijfers van groepen met en zonder een goede vulling van
zelfredzaamheidsregistratie met elkaar vergeleken. Daarin wordt aangetoond dat de
kenmerken van de deelpopulatie indicatiebesluiten met Begeleiding en ‘Score aanwezig’ in
grote lijnen overeenkomt met de landelijke populatie van alle indicatiebesluiten met
Begeleiding. Alleen indicatiebesluiten met lage zorgomvang, en daarmee lagere
zorgaanspraak, zijn binnen de ‘Score aanwezig’ deelpopulatie relatief minder aanwezig dan
in de totale verzameling van landelijke indicatiebesluiten.
Zorgomvang kent een relatie met de ernst van zelfredzaamheidsproblemen. In grote lijnen
geldt: hoe hoger de zorgomvang hoe ernstiger/complexer de zelfredzaamheidsproblemen
van een cliënt. De indicatiebesluiten binnen de CIZ-database met een
zelfredzaamheidsbeeld van de cliënt wijken licht af ten voordele van de zwaardere gevallen
ten opzichte van de gehele AWBZ. Lichte AWBZ-problemen worden dus naar alle
waarschijnlijkheid enigszins onderschat.
In Tabel 5.2 blijkt dat 37,1% van de indicatiebesluiten met een score op zelfredzaamheidproblemen de functie Begeleiding bevat.
Tabel 5.2 Absoluut en relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten met scores op
zelfredzaamheidsproblemen met en zonder BG over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Absoluut

Relatief

Wel BG

214.783

Geen BG

363.798

37,1%
62,9%

Totaal

578.581

100,0%

In de volgende paragrafen zullen we stapsgewijs zoeken naar de kenmerken van de
cliënten die na 1 januari 2009 op basis van aangescherpte toegangscriteria in termen van
mate van ernst van zelfredzaamheid niet langer in aanmerking komen voor AWBZ-functie
Begeleiding.

5.2 Verscherpte toegang
Om toegang te krijgen tot de nieuwe AWBZ-functie Begeleiding moet er sprake zijn van
een bepaalde mate van ernst van zelfredzaamheidsproblemen op een specifiek aantal
domeinen. De beoordeling per schaal/domein van mate van ernst van getoonde
zelfredzaamheidsproblemen van iedere afzonderlijke cliënt behoort tot de kernexpertise
van het CIZ.

082499, 30 september 2008

P agi n a 41 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Het ministerie van VWS heeft op basis hiervan de aanspraak op de AWBZ-functie
Begeleiding scherper gedefinieerd. Om in aanmerking te komen voor de functie Begeleiding
geldt per 1-1-2009:
De AWBZ-cliënt heeft matige of ernstige beperkingen (scores) op één (of
meer) van de volgende vijf domeinen: ‘sociale redzaamheid’, ‘zich bewegen en
verplaatsen’ ‘probleemgedrag / veiligheid’, ‘psychosociale functies’, en
‘oriëntatiestoornissen’.
Dat betekent dat de overgebleven vier schalen, Persoonlijke verzorging, Huishoudelijk
leven, Vermogen tot maatschappelijke participatie en Psychisch welbevinden, geen directe
toegang geven tot de functie Begeleiding. Uiteraard kunnen beperkingen op deze schalen
wel leiden tot een van de andere AWBZ-functies.
Hierbij is een afweging gemaakt waarin de aard van de beperkingen, de afbakening van de
functie Begeleiding ten opzichte van aanpalende terreinen en de dekking van andere
aanwezige AWBZ-zorgfuncties zijn meegewogen. Beperkingen in huishoudelijk leven geven
op zichzelf geen toegang tot de AWBZ maar tot de Wmo, het ondersteunen van het
vermogen tot maatschappelijke participatie is vanaf 01-01-2009 niet langer onderdeel van
AWBZ; problemen met betrekking tot Psychisch welbevinden vallen veelal onder de Zvw en
beperkingen in de zelfredaamheid op het gebied van persoonlijke verzorging leiden tot de
AWBZ-functie Persoonlijke Verzorging.
Of, en in welke omvang daadwerkelijk toekenning van de functie Begeleiding plaatsvindt
hangt (net als in voorgaande jaren) tevens af van de voor de zorgvrager aanwezige
hulpbronnen in de vorm van ‘gebruikelijke zorg’ (partner, huisgenoten, kinderen),
mantelzorg en informele zorg en in de vorm van voorliggende voorzieningen. Het gegeven
dat een zorgvrager aan beide eerste voorwaarden voldoet, leidt dus niet noodzakelijkerwijs
tot een aanspraak op de functie Begeleiding.
Pas wanneer kan worden vastgesteld dat de zorgvrager niet of niet in voldoende mate
beschikt over eigen hulpbronnen en tevens blijkt dat de noodzaak tot Begeleiding niet kan
worden ondervangen door de aanvraag van voorliggende voorzieningen, is het mogelijk de
functie Begeleiding toe te kennen.
Tabel 5.3 toont aan dat van alle positieve AWBZ-indicatiebesluiten met scores op
zelfredzaamheidsproblemen met Begeleiding, 93% scores heeft op een of meer van de
volgende vijf dimensies: Sociale redzaamheid, Bewegen en verplaatsen, Probleemgedrag,
Psychisch functioneren en Oriëntatiestoornissen.
Tabel 5.3 Absoluut en relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten met scores op één of meer
van de domeinen Sociale redzaamheid, Bewegen en verplaatsen, Probleemgedrag, Psychisch
functioneren en Oriëntatiestoornissen over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Absoluut
Score(s) op relevante scha(a)l(en)

082499, 30 september 2008

Relatief
199.705

93,0%

P agi n a 42 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Geen score(s) op relevante scha(a)l(en)

15.078

7,0%

Totaal

214.783

100,0%

Wanneer de verscherpte toegangseis voor de functie Begeleiding wordt toegepast op alle in
de afgelopen jaren toegekende indicatiebesluiten (zie Tabel 5.4), blijkt dat voor 27% van
de indicatiebesluiten met Begeleiding (in extramurale setting natuurlijk), de Begeleiding
onder het nieuwe regime zou komen te vervallen. In 73% van de indicatiebesluiten
behoudt de zorgvrager ook onder de nieuwe regels recht op Begeleiding.
Tabel 5.4 Absoluut en relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar aanspraak BG onder
regime van verscherpte toegang over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Absoluut

Relatief

Geen aanspraak op BG

57.875

27,0%

Aanspraak op BG

156.908

73,0%

Totaal

214.783

100,0%

In Figuur 7 wordt het gemiddelde beperkingenbeeld getoond van de groep cliënten die
door het aanbrengen van de cesuur hun aanspraak op de functie Begeleiding verliezen.
Wat opvalt aan dit beeld van gemiddelde zelfredzaamheid zijn de relatief grote problemen
op het gebied van Persoonlijke verzorging, Huishoudelijk leven en Vermogen tot
maatschappelijke participatie. Deze domeinen worden echter door andere AWBZ-functies
ondervangen of vallen (vanaf 1 januari 2009) buiten de AWBZ-aanspraak.
Na 1 januari 2009 vervalt met de inzet van de cesuur op jaarbasis voor ongeveer 50.0009
cliënten (75.000 tot 80.000 indicatieaanvragen) de aanspraak op de functie Begeleiding.
Overigens blijft het, net zoals in de huidige praktijk, de verantwoordelijkheid van het CIZ
om bij specifieke omstandigheden in individuele gevallen, helder toegelicht in het besluit,
van de hier uitgewerkte norm af te wijken.

9

57.875 (1) : 0,234 (2) = 247.329 en 247.329 : 3,25 (3) = 76.101 (4) 76.101 x 0,67 (5) = 50.987 (6)

(1) Aantal indicatiebesluiten met aanwezig zelfredzaamheidsbeeld welke door aanscherping toegang tot de functie BG
in de toekomst niet langer Begeleiding zou bevatten. (2) Aandeel indicatiebesluiten met zelfredzaamheidsbeeld ten
opzichte van totaal aantal afgegeven indicatiebesluiten. (3) Totaal aantal aanwezige jaren binnen de
onderzoeksdataset. (4) Schatting van het aantal indicatiebesluiten per jaar dat na 1 januari 2009 niet langer BG zou
bevatten. (5) Per jaar ligt het aantal unieke cliënten op 2/3 van het totaal aantal toegekende indicatiebesluiten. (6)
Schatting van het aantal unieke cliënten per jaar dat na 1 januari 2009 niet langer BG zou ontvangen.

082499, 30 september 2008

P agi n a 43 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Figuur 7 Radarplot van gemiddelde schaalscores op zelfredzaamheidsdomeinen van indicatiebesluiten
waarbinnen op basis van de huidige cesuur geen Begeleiding meer zou zijn toegekend, over de
periode 2005-2008

In tabel 5.5 zijn de 50% meest voorkomende schaalcombinaties getoond die onder de
verscherpte toegang worden uitgesloten van Begeleiding. De schaalcombinaties geven een
beeld van de soort cliëntgroepen die geen aanspraak meer hebben op Begeleiding.
Tabel 5.5 Absoluut en relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten uitgesloten van BG naar
schaalcombinatie over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Schaalcombinatie

Absoluut

Relatief

cum %

Sociale redzaamheid (licht)

5.415

12,6%

Psychisch welbevinden (licht)

3.375

7,9%

12,6%
20,5%

Persoonlijke verzorging (ernstig)

2.664

6,2%

26,7%

Sociale redzaamheid (licht) Vermogen tot maatschappelijke participatie (licht)

2.479

5,8%

32,4%

Psychisch functioneren (licht)

1.944

4,5%

37,0%

Persoonlijke verzorging (matig)

1.755

4,1%

41,0%

Sociale redzaamheid (licht) en Huishoudelijk leven (licht)

1.698

4,0%

45,0%

Psychisch welbevinden (licht) en Psychisch functioneren (licht)

1.408

3,3%

48,3%

Huishoudelijk leven (licht)

1.248

2,9%

51,2%

5.3 Verscherpte toegang en Begeleiding
Tabel 5.6a, 5.6b en 5.6c laten zien wat het absolute en relatieve aantal positieve AWBZ
indicatiebesluiten is naar aanspraak Begeleiding en de begeleiding-functiecategorie.
Voornamelijk binnen de groepen Begeleiding Algemeen (sec) en Begeleiding Algemeen +
zal de aanspraak op Begeleiding verloren gaan. Relatief gezien is er een grote uitval te

082499, 30 september 2008

P agi n a 44 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

constateren binnen de Begeleiding Dag (sec) categorie. In alle onderscheiden groepen
indicatiebesluiten met Begeleiding treedt vermindering op. Het meest in (1) Begeleiding
Algemeen sec, (2) Begeleiding Dag sec en (5) Begeleiding Algemeen + Begeleiding Dag
combinatie. Met een vermindering in percentage van 26,7% tot 36,9%. Het betreft een
aanzienlijke relatieve vermindering van het toekomstig aantal indicatiebesluiten met
Begeleiding.
Tabel 5.6a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar aanspraak BG en
begeleidingscategorie over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

1 BGA (sec)

24.451

41.823

66.274

2 BGD (sec)

4.734

9.314

14.048

3 BGA+PV/VP/BH

12.918

41.254

54.172

4 BGD+PV/VP/BH

6.002

19.742

25.744

5 BGA+BGD

3.796

10.410

14.206

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

3.726

19.629

23.355

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

2.248

14.736

16.984

Totaal

57.875

156.908

214.783

Tabel 5.6b Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per begeleidingscategorie over
aanspraak BG naar totaal over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

1 BGA (sec)

36,9%

63,1%

100,0%

2 BGD (sec)

33,7%

66,3%

100,0%

3 BGA+PV/VP/BH

23,8%

76,2%

100,0%

4 BGD+PV/VP/BH

23,3%

76,7%

100,0%

5 BGA+BGD

26,7%

73,3%

100,0%

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

16,0%

84,0%

100,0%

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

13,2%

86,8%

100,0%

Totaal

26,9%

73,1%

100,0%

Tabel 5.6c Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per aanspraak BG om over
begeleidingscategorie naar totaal over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

aanspraak BG
Geen

1 BGA (sec)

Wel

42,2%

Totaal
26,7%

30,9%

2 BGD (sec)

8,2%

5,9%

6,5%

3 BGA+PV/VP/BH

22,3%

26,3%

25,2%

4 BGD+PV/VP/BH

10,4%

12,6%

12,0%

5 BGA+BGD

6,6%

6,6%

6,6%

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

6,4%

12,5%

10,9%

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)
Totaal

082499, 30 september 2008

3,9%

9,4%

7,9%

100,0%

100,0%

100,0%

P agi n a 45 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

5.4 Verscherpte toegang en Zorgomvang
De tabellen 5.7a, 5.7b en 5.7c tonen de absolute en relatieve aantallen indicatiebesluiten
naar aanspraak Begeleiding en zorgomvang categorie.
Tabel 5.7a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar aanspraak BG en
zorgomvangcategorie over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Zorgomvangcategorie u/w

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

>0–2

10.491

13.456

23.947

>2–4

16.685

29.595

46.280

>4–8

13.197

34.960

48.157

>8–16

11.282

45.434

56.716

>16–40

3.346

23.860

27.206

>40

2.874*

9.603

12.477

Totaal

57.875

156.908

214.783

* Een groot deel van deze zorgomvangcategorie behoudt naar alle waarschijnlijkheid de aanspraak op BG doordat
het hier in veel gevallen gaat om palliatief terminale zorg.

Tabel 5.7b Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per zorgomvangcategorie over
aanspraak naar totaal over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Zorgomvangcategorie u/w

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

>0–2

43,8%

56,2%

100,0%

>2–4

36,1%

63,9%

100,0%

>4–8

27,4%

72,6%

100,0%

>8–16

19,9%

80,1%

100,0%

>16–40

12,3%

87,7%

100,0%

>40

23,0%

77,0%

100,0%

Totaal

26,9%

73,1%

100,0%

Tabel 5.7c Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per aanspraak BG over
zorgomvangcategorie naar totaal over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Zorgomvangcategorie u/w

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

>0–2

18,1%

8,6%

11,1%

>2–4

28,8%

18,9%

21,5%

>4–8

22,8%

22,3%

22,4%

>8–16

19,5%

29,0%

26,4%

>16–40

5,8%

15,2%

12,7%

>40

5,0%

6,1%

5,8%

Totaal

100,0%

100,0%

100,0%

Zoals verwacht mag worden, komt de aanspraak Begeleiding in de lagere
omvangscategorieën het vaakst te vervallen. Maar ook in 23% van de gevallen waar nu
meer dan 40 uur Begeleiding is geïndiceerd, zou volgens de nieuwe regels de functie

082499, 30 september 2008

P agi n a 46 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Begeleiding niet meer worden toegekend10. Eerder is gesteld dat in de uitvoering CIZ
verantwoordelijk blijft voor het signaleren van die specifieke gevallen waar een toepassing
van de regels tot een onvoldoende zorg en zou leiden. Door het ministerie van VWS is
aangegeven dat de groep cliënten met palliatief terminale zorg (PTZ), met een
normtoekenning van meer dan 40 uren Begeleiding, niet van Begeleiding mag worden
uitgesloten. Deze groep cliënten vormt dus een uitzondering op het nieuwe regime.

5.5 Verscherpte toegang en Leeftijd
In het onderstaande wordt de toekenning van de functie Begeleiding in indicatiebesluiten,
en het vervallen van de toekenning van Begeleiding binnen deze besluiten, ingedeeld naar
leeftijdscategorie van zorgvragers gepresenteerd in de tabellen 5.8a, 5.8b en 5.8c.
Tabel 5.8a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar aanspraak BG en leeftijdscategorie
over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Leeftijdscategorie

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

0-4 jr

827

3.496

4.323

5-11 jr

2.046

9.648

11.694

12-17 jr

1.805

7.504

9.309

18-49 jr

22.300

42.663

64.963

50-64 jr

7.828

19.830

27.658

65-74 jr

5.660

17.819

23.479

75-84 jr

11.395

35.519

46.914

>85 jr

6.014

20.428

26.442

0

1

1

57.875

156.908

214.783

Onbekend
Totaal

Tabel 5.8b Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per leeftijdcategorie over aanspraak naar
totaal over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Leeftijdscategorie

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

0-4 jr

19,1%

80,9%

100,0%

5-11 jr

17,5%

82,5%

100,0%

12-17 jr

19,4%

80,6%

100,0%

18-49 jr

34,3%

65,7%

100,0%

50-64 jr

28,3%

71,7%

100,0%

65-74 jr

24,1%

75,9%

100,0%

75-84 jr

24,3%

75,7%

100,0%

>85 jr

22,7%

77,3%

100,0%

Onbekend

0,0%

100,0%

100,0%

Totaal

26,9%

73,1%

100,0%

10

Voor de inzet van palliatief terminale zorg wordt binnen het CIZ een versnelde indicatieprocedure gevolgd waarbij

een notitie van behandelend (huis)arts voldoende is om zorg in te zetten. Er wordt getracht cliënten en hun nabije
omgeving daarbij zoveel mogelijk te ontzien. Volledige dossiervulling ontbreekt logischerwijs regelmatig bij PTZindicatiebesluiten.

082499, 30 september 2008

P agi n a 47 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 5.8c Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per aanspraak BG over leeftijdscategorie
naar totaal over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Leeftijdscategorie

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

0-4 jr

1,4%

2,2%

2,0%

5-11 jr

3,5%

6,1%

5,4%

12-17 jr

3,1%

4,8%

4,3%

18-49 jr

38,5%

27,2%

30,2%

50-64 jr

13,5%

12,6%

12,9%

65-74 jr

9,8%

11,4%

10,9%

75-84 jr

19,7%

22,6%

21,8%

>85 jr

10,4%

13,0%

12,3%

Onbekend

0,0%

0,0%

0,0%

100,0%

100,0%

100,0%

Totaal

Het aantal besluiten met Begeleiding is in de leeftijdscategorie 18-49 jaar het grootste met
38,5%. In deze leeftijdscategorie wordt met de nieuwe regels absoluut, maar ook relatief
het vaakst geen Begeleiding meer geïndiceerd. Ook in de groep van 50-64 jaar wordt in
relatief veel gevallen de AWBZ-functie Begeleiding niet meer toegekend. Bij jongeren van
0-17 jaar is dat met ca 18%, en bij zorgvragers van 65 jaar en ouder is dat met ca. 24%
veel minder het geval.

5.6 Verscherpte toegang en Dominante grondslag
De tabellen 5.9a, 5.9b en 5.9c geven de absolute en relatieve aantallen indicatiebesluiten
naar aanspraak Begeleiding en de dominante grondslag weer.
Van alle besluiten waarin, verdeeld naar dominante grondslag, Begeleiding niet meer zou
worden toegekend, betreft het in 43,5% besluiten met de grondslag Somatiek. Van alle
besluiten met deze grondslag vervalt onder de verscherpte toegang in 25,7% de functie
Begeleiding. Relatief gesproken wordt Begeleiding bij toepassing van de verscherpte
toegang het vaakst uitgesloten bij besluiten met de dominante grondslagen Psychiatrische
aandoening en Psychosociaal probleem, in respectievelijk 36,0% en 45,1% van de
besluiten. Deze laatste grondslag geeft op zichzelf, als onderdeel van de
pakketmaatregelen, overigens in 2009 helemaal geen toegang meer tot de AWBZ.

082499, 30 september 2008

P agi n a 48 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 5.9a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar aanspraak BG en dominante
grondslag over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Dominante grondslag

aanspraak BG
Geen

SOM

Wel

Totaal

25.202

72.819

98.021

PG

2.808

14.928

17.736

PSY

18.334

32.648

50.982

LG

916

4.831

5.747

VG

5.389

22.772

28.161

ZG

797

3.462

4.259

PS

2.870

3.494

6.364

Onbekend

1.559

1.954

3.513

Totaal

57.875

156.908

214.783

Tabel 5.9b Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per dominante grondslag over aanspraak
BG naar totaal over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Dominante grondslag

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

SOM

25,7%

74,3%

100,0%

PG

15,8%

84,2%

100,0%

PSY

36,0%

64,0%

100,0%

LG

15,9%

84,1%

100,0%

VG

19,1%

80,9%

100,0%

ZG

18,7%

81,3%

100,0%

PS

45,1%

54,9%

100,0%

Onbekend

44,4%

55,6%

100,0%

Totaal

26,9%

73,1%

100,0%

Tabel 5.9c Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per aanspraak over dominante grondslag
naar totaal over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Dominante grondslag

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

SOM

43,5%

46,4%

PG

4,9%

9,5%

8,3%

PSY

31,7%

20,8%

23,7%

LG

1,6%

3,1%

2,7%

VG

9,3%

14,5%

13,1%

ZG

1,4%

2,2%

2,0%

PS

5,0%

2,2%

3,0%

Onbekend

2,7%

1,2%

1,6%

100,0%

100,0%

100,0%

Totaal

45,6%

5.7 Verscherpte toegang en Leveringsvorm
In de Tabellen 5.10a, 5.10b en 5.10c worden de absolute en relatieve aantallen
indicatiebesluiten naar aanspraak Begeleiding getoond en leveringsvorm gepresenteerd. Bij
indicatiebesluiten met een PGB leveringsvorm komt onder de beoogde nieuwe regels de
functie Begeleiding minder vaak te vervallen dan bij de oude toekenning van ZIN. Het
verschil is echter marginaal.

082499, 30 september 2008

P agi n a 49 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Bij een combinatie van ZIN en PGB, het betreft een relatief kleine groep besluiten van
veelal zorgvragers met een complexe problematiek, komt de toekenning van Begeleiding
minder vaak te vervallen dan bij ZIN of PGB sec.
Tabel 5.10a Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten naar aanspraak BG en leveringsvorm
over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Leveringsvorm

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

ZIN

48.187

122.832

PGB

7.997

24.612

32.609

ZIN+PGB

1.603

8.744

10.347

Onbekend
Totaal

171.019

88

720

808

57.875

156.908

214.783

Tabel 5.10b Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per leveringsvorm over aanspraak naar
totaal over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Leveringsvorm

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

ZIN

28,2%

71,8%

PGB

24,5%

75,5%

100,0%
100,0%

ZIN+PGB

15,5%

84,5%

100,0%

Onbekend

10,9%

89,1%

100,0%

Totaal

27,0%

73,0%

100,0%

Tabel 5.10c Relatief aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten per aanspraak BG over leveringsvorm
naar totaal over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Leveringsvorm

aanspraak BG
Geen

Wel

Totaal

ZIN

83,4%

78,6%

79,9%

PGB

13,8%

15,8%

15,2%

ZIN+PGB

2,8%

5,6%

4,8%

Onbekend

0,2%

0,5%

0,4%

100,0%

100,0%

100,0%

Totaal

082499, 30 september 2008

P agi n a 50 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Bijlage 1
1. Sociale redzaamheid
Deze schaal bestaat uit de volgende items (in hiërarchische volgorde):
1.
Begrijpen wat anderen zeggen
2.
Een gesprek voeren
3.
Zich begrijpelijk maken
4.
Initiëren en uitvoeren eenvoudige taken
5.
Kunnen lezen, schrijven en rekenen
6.
Communicatiehulpmiddel gebruiken
7.
Dagelijkse bezigheden
8.
Problemen oplossen en besluiten nemen
9.
Dagelijkse routine regelen
10.
Zelf geld beheren
11.
Initiëren en uitvoeren complexere taken
12.
Zelf administratie zaken bijhouden
2. Bewegen en verplaatsen
Deze schaal bestaat uit de volgende items (in hiërarchische volgorde):
1.
Lichaamspositie handhaven
2.
Grove hand- en armbewegingen maken
3.
Fijne handbewegingen maken
4.
Lichtere voorwerpen tillen
5.
Gecoördineerd bewegingen maken met benen en voeten
6.
Lichaampositie veranderen
7.
Trap op en af gaan zonder hulp(middelen)
8.
Zich verplaatsen met hulp(middelen)
9.
Voortbewegen binnenshuis, zonder hulp(middelen)
10.
Gebruik maken van openbaar vervoer
11.
Eigen vervoermiddel gebruiken
12.
Voortbewegen buitenshuis zonder hulp(middelen)
13.
Korte afstanden lopen
14.
Zwaardere voorwerpen tillen
3. Persoonlijke verzorging
Deze schaal bestaat uit de volgende items (in hiërarchische volgorde):
1.
Naar toilet gaan en zich reinigen
2.
Eten drinken
3.
Zich kleden
4.
Zich verplaatsen in zit- of lighouding
5.
In en uit bed gaan
6.
Zich wassen
4. Huishoudelijk leven
Deze schaal bestaat uit de volgende items (in hiërarchische volgorde):
1.
Dagelijkse organisatie van het huishouden
2.
Anderen in huishouden helpen met zelfverzorging
3.
Broodmaaltijd bereiden
4.
Huishoudelijke spullen in orde houden
5.
Anderen bij maaltijdbereiding en eten
6.
Huishoudelijke apparaten gebruiken
7.
Kleding en linnengoed wassen
8.
Huis schoonmaken (stofzuigen, sanitair reinigen)
9.
Boodschappen doen
10.
Licht poetswerk en opruimen
5. Vermogen tot maatschappelijke participatie
Deze schaal bestaat uit de volgende items (in hiërarchische volgorde):
1.
Zelfstandig met anderen contacten onderhouden
2.
Zelfstandig met anderen contacten opbouwen
3.
Vrijetijdsbesteding buitenshuis
4.
Zelfstandig aan verenigingen deelnemen

082499, 30 september 2008

P agi n a 51 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

5.

Zelfstandig naar algemene voorzieningen gaan

6. Probleemgedrag
Deze schaal bestaat uit de volgende items (in hiërarchische volgorde):
1.
Destructief gedrag
2.
Dwangmatig gedrag
3.
Lichamelijk agressief gedrag
4.
Manipulatief gedrag
5.
Verbaal agressief gedrag
6.
Zelfverwondend of zelfbeschadigend gedrag
7.
Grensoverschrijdend seksueel gedrag
7. Psychisch welbevinden
Deze schaal bestaat uit de volgende items (in hiërarchische volgorde):
1.
Angstig zijn
2.
Moedeloos zijn
3.
Belangstelling en betrokkenheid
4.
Gemis van gewaardeerde sociale rollen
5.
Gemis van persoonlijke relaties
8. Psychosociale functies
Deze schaal bestaat uit de volgende items (in hiërarchische volgorde):
1.
Concentratie
2.
Geheugen en denken
3.
Perceptie van omgeving
9. Oriëntatiestoornissen
Deze schaal bestaat uit de volgende items (in hiërarchische volgorde):
1.
Oriëntatie in persoon
2.
Oriëntatie in ruimte
3.
Oriëntatie in tijd
4.
Oriëntatie naar plaats

082499, 30 september 2008

P agi n a 52 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Bijlage 2
Tabel 1a Gemiddelde zorgomvang per onderliggende functie voor BGA naar jaar over de periode 1
januari 2005 tot 1 april 2008
BGA (sec)

Gemiddelde zorgomvang in u/w

Functie

2005

2006

1e kw 2008

2007

OBA

3,5

3,4

3,5

3,6

ABA

2,5

2,2

2,2

2,1

Tabel 1b Aantal indicaties van onderliggende functies voor BGA naar jaar over de periode 1 januari
2005 tot 1 april 2008
BGA (sec)

Gemiddelde zorgomvang in u/w

Functie

2005

2006

1e kw 2008

2007

OBA

38.297

57.947

71.716

18.018

ABA

22.638

33.723

27.250

5.869

Tabel 2a Gemiddelde zorgomvang per onderliggende functie voor BGD (sec) naar jaar over de
periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
BGD (sec)

Gemiddelde zorgomvang in u/w

Functie

2005

2006

1e kw 2008

2007

OBD

4,6

5,0

4,2

4,5

ABD

6,1

6,2

6,2

6,1

Tabel 2b Aantal indicaties van onderliggende functies voor BGD (sec) naar jaar over de periode 1
januari 2005 tot 1 april 2008
BGD (sec)

Gemiddelde zorgomvang in u/w

Functie

2005

2006

2007

1e kw 2008

OBD

11.241

16.503

20.498

5.121

ABD

2.277

2.499

2.168

608

Tabel 3a Gemiddelde zorgomvang per onderliggende functie voor BGA+PV/VP/BH naar jaar over de
periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
BGA+PV/VP/BH

Gemiddelde zorgomvang in u/w

Functie

2005

2006

2007

1e kw 2008

PV

10,2

10,1

10,6

12,2

VP

5,1

4,7

4,8

5,4

OBA

10,6

14,5

15,4

20,2

ABA

2,0

2,2

1,9

1,7

Tabel 3b Aantal indicaties van onderliggende functies voor BGA+PV/VP/BH naar jaar over de periode
1 januari 2005 tot 1 april 2008
BGA+PV/VP/BH

Gemiddelde zorgomvang in u/w

Functie

2005

2006

2007

1e kw 2008

PV

35.897

53.244

71.290

15.620

VP

33.696

50.539

52.748

10.376

OBA

41.434

60.350

76.759

16.441

ABA

8.771

7.278

10.387

2.533

082499, 30 september 2008

P agi n a 53 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 4a Gemiddelde zorgomvang per onderliggende functie voor BGD+PV/VP/BH naar jaar over de
periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
BGD+PV/VP/BH

Gemiddelde zorgomvang in u/w

Functie

2005

2006

1e kw 2008

2007

PV

5,3

5,3

5,4

5,9

VP

2,6

2,7

2,6

2,7

OBD

4,9

4,9

4,8

4,8

ABD

5,2

5,2

5,4

5,3

Tabel 4b Aantal indicaties van onderliggende functies voor BGD+PV/VP/BH naar jaar over de periode
1 januari 2005 tot 1 april 2008
BGD+PV/VP/BH
Functie

Gemiddelde zorgomvang in u/w
2005

2006

1e kw 2008

2007

PV

22.705

24.210

24.562

8.161

VP

15.316

17.296

12.471

2.888

OBD

28.550

30.646

29.318

8.576

ABD

2.068

2.091

1.968

310

Tabel 5a Gemiddelde zorgomvang per onderliggende functie voor BGA+BGD naar jaar over de
periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
BGA+BGD
Functie

Gemiddelde zorgomvang in u/w
2005

OBA

2006
4,3

1e kw 2008

2007
3,9

3,2

3,9

OBD

0,6

0.6

0,5

0,5

ABA

19,6

18,9

16,6

16,7

ABD

5,0

4,9

5,1

5,2

Tabel 5b Aantal indicaties van onderliggende functies voor BGA+BGD naar jaar over de periode 1
januari 2005 tot 1 april 2008
BGA+BGD
Functie

Gemiddelde zorgomvang in u/w
2005

2006

1e kw 2008

2007

OBA

6.323

10.805

20.350

5.043

OBD

4.012

5.710

6.055

1.564

ABA

6.310

10.831

20.335

4.950

ABD

2.538

3.395

3.435

1.048

Tabel 6a Gemiddelde zorgomvang per onderliggende functie voor BGA+BGD+PV/VP/BH naar jaar
over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
BGA+BGD+PV/VP/BH
Functie

Gemiddelde zorgomvang in u/w
2005

2006

1e kw 2008

2007

PV

6,4

6,3

6,7

7,0

VP

2,7

2,8

2,8

2,9

OBA

3,9

3,9

3,9

3,9

OBD

0,7

0,7

0,6

0,6

ABA

21,3

21,1

20,7

20,9

ABD

5,6

5,9

5,9

6,2

082499, 30 september 2008

P agi n a 54 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 6b Aantal indicaties van onderliggende functies voor BGA+BGD+PV/VP/BH naar jaar over de
periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
BGA+BGD+PV/VP/BH
Functie

Gemiddelde zorgomvang in u/w
2005

2006

1e kw 2008

2007

PV

13.436

18.242

24.635

5.977

VP

11.118

15.856

13.824

2.148

OBA

15.283

21.407

27.405

6.315

OBD

3.429

4.651

4.751

946

ABA

15.909

21.779

27.261

6.278

ABD

1.909

3.067

3.501

678

Tabel 7a Gemiddelde zorgomvang per onderliggende functie voor VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH) naar
jaar over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)
Functie

Gemiddelde zorgomvang in u/w
2005

2006

1e kw 2008

2007

PV

7,5

7,6

7,6

8,1

VP

3,3

3,5

3,5

3,7

OBA

5,1

5,1

5,0

4,8

OBD

0,6

0,6

0,6

0,6

ABA

15,9

15,4

15,6

15,4

ABD

6,5

6,5

6,6

6,8

Tabel 7b Aantal indicaties van onderliggende functies voor VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH) naar jaar over
de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)
Functie

Gemiddelde zorgomvang in u/w
2005

2006

1e kw 2008

2007

PV

6.267

7.439

9.655

VP

2.986

3.937

3.813

2.653
796

OBA

12.754

15.256

19.337

5.129

OBD

4.668

6.339

7.895

2.043

ABA

9.828

11.165

14.843

4.215

ABD

2.619

3.053

3.607

930

082499, 30 september 2008

P agi n a 55 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Bijlage 3
Begeleiding in de tijd, Leeftijd 0-17 jaar
Tabel 1 Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten voor cliënten in de leeftijd van 0-17 jaar
per begeleidingscategorie naar jaar over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Absoluut aantal
2005

2006

2007

2008*

1 BGA (sec)

7.292

10.298

10.266

11.240

2 BGD (sec)

2.549

2.724

2.784

2.932

3 BGA+PV/VP/BH

2.901

3.665

4.759

5.224

4 BGD+PV/VP/BH

901

897

989

764

2.453

3.261

3.732

5.032

5 BGA+BGD
6 BGA+BGD+PV/VP/BH

1.767

2.977

3.504

3.156

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

11.513

13.207

16.155

17.484

8 PV/VP/BH/VBT

4.344

5.379

6.299

7.036

9 VB

6.047

7.156

7.812

7.496

Totaal

39.767

49.564

56.300

60.364

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)
Tabel 2 Gemiddelde zorgomvang per indicatiebesluit voor cliënten in de leeftijd van 0-17 jaar per
begeleidingscategorie naar jaar over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Gemiddelde zorgomvang
2005

2006

2007

2008

1 BGA (sec)

4,0

3,5

3,8

3,5

2 BGD (sec)

5,9

5,8

5,6

5,5

3 BGA+PV/VP/BH

9,1

10,1

10,0

9,2

4 BGD+PV/VP/BH

7,9

9,2

9,4

12,2

5 BGA+BGD

8,9

8,8

8,5

8,1

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

13,3

13,0

13,0

14,1

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

10,5

10,9

10,8

10,6

8 PV/VP/BH/VBT

4,7

4,3

4,1

4,8

9 VB

18,6

18,3

19,4

22,1

Totaal

9,5

9,3

9,6

9,7

Tabel 3 Totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week voor de leeftijdsgroep 0-17 jaar per
begeleidingscombinatie naar jaar over de periode 2005-2008
Begeleidingscategorie

Totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week
2005

2006

2007

2008

1 BGA (sec)

29.112

36.299

39.136

39.680

2 BGD (sec)

14.955

15.858

15.615

16.056

3 BGA+PV/VP/BH

26.265

37.177

47.440

47.890

4 BGD+PV/VP/BH

7.113

8.272

9.295

9.288

5 BGA+BGD

21.748

28.582

31.847

40.654

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

23.434

38.582

45.475

44.534

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

120.980

143.302

173.961

185.062

8 PV/VP/BH/VBT

20.607

23.001

25.612

33.722

9 VB

112.350

130.760

151.390

165.668

Totaal

376.563

461.833

539.768

582.554

082499, 30 september 2008

P agi n a 56 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Begeleiding en Jaar en Leeftijd 18-64 jaar
Tabel 4 Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten voor cliënten in de leeftijd van 18-64 jaar
per begeleidingscategorie naar jaar over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Absoluut aantal
2005

2006

2007

2008*

1 BGA (sec)

37.604

56.379

65.112

2 BGD (sec)

2.815

7.617

10.746

65.800
8.044

3 BGA+PV/VP/BH

12.635

16.362

21.391

21.532

4 BGD+PV/VP/BH

2.863

3.183

3.095

3.344

5 BGA+BGD

4.479

8.207

16.494

15.712

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

3.211

4.471

5.799

5.592

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

2.276

2.585

3.481

3.920

8 PV/VP/BH/VBT

56.276

59.371

58.346

66.668

9 VB

26.046

33.034

39.854

38.956

Totaal

148.205

191.209

224.318

229.568

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)
Tabel 5 Gemiddelde zorgomvang per indicatiebesluit voor cliënten in de leeftijd van 18-64 jaar per
begeleidingscategorie naar jaar over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Gemiddelde zorgomvang
2005

2006

2007

2008

1 BGA (sec)

3,9

3,7

3,8

3,9

2 BGD (sec)

5,6

6,0

4,1

4,7

3 BGA+PV/VP/BH

20,7

27,3

27,5

29,8

4 BGD+PV/VP/BH

11,0

11,4

10,9

11,9

5 BGA+BGD

10,4

9,6

7,8

8,6

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

18,0

17,4

16,5

16,7

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

17,9

16,8

16,3

16,3

8 PV/VP/BH/VBT

6,4

5,2

5,1

5,4

9 VB

19,7

18,9

18,0

18,0

Totaal

10,0

9,8

9,8

10,1

Tabel 6 Totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week voor de leeftijdsgroep 18-64 jaar per
begeleidingscombinatie naar jaar over de periode 2005-2008
Begeleidingscategorie

Totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week
2005

2006

2007

2008

1 BGA (sec)

146.567

211.232

246.717

2 BGD (sec)

15.637

45.581

44.322

253.738
38.164

3 BGA+PV/VP/BH

261.597

446.374

588.298

642.616

4 BGD+PV/VP/BH

31.561

36.415

33.816

39.846

5 BGA+BGD

46.605

78.670

127.982

134.776

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

57.643

77.685

95.624

93.166

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

40.655

43.515

56.606

63.946

8 PV/VP/BH/VBT

362.409

306.562

298.252

358.562

9 VB

513.029

623.991

717.831

702.892

Totaal

1.475.702

1.870.025

2.209.446

2.327.706

082499, 30 september 2008

P agi n a 57 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Begeleiding en Jaar en Leeftijd 65 jaar en ouder
Tabel 7 Absoluut aantal positieve AWBZ-indicatiebesluiten voor cliënten in de leeftijd van 65 jaar en
ouder per begeleidingscategorie naar jaar over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Absoluut aantal
2005

2006

2007

2008*

1 BGA (sec)

5.663

10.990

8.741

5.320

2 BGD (sec)

7.878

8.267

8.815

11.664

3 BGA+PV/VP/BH

32.933

45.178

58.030

46.228

4 BGD+PV/VP/BH

26.556

28.274

26.815

31.224

5 BGA+BGD

1.572

2.165

2.855

2.688

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

12.636

17.081

21.001

18.632

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)
8 PV/VP/BH/VBT

1.664

2.186

3.046

3.312

214.305

232.778

227.703

278.664

9 VB

166.928

183.673

183.505

188.124

Totaal

470.135

530.592

540.511

585.856

* Eerste kwartaal 2008 is naar totale jaar geëxtrapoleerd (x4)
Tabel 8 Gemiddelde zorgomvang per indicatiebesluit voor cliënten in de leeftijd van 65 jaar en ouder
per begeleidingscategorie naar jaar over de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Gemiddelde zorgomvang
2005

2006

2007

2008

1 BGA (sec)

2,6

2,3

2,8

3,1

2 BGD (sec)

4,5

4,4

4,5

4,6

3 BGA+PV/VP/BH

21,4

26,1

27,1

35,6

4 BGD+PV/VP/BH

10,2

10,3

10,3

11,1

5 BGA+BGD

7,3

7,1

7,2

7,6

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

15,9

16,0

16,3

16,6

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

17,4

18,0

17,2

16,6

8 PV/VP/BH/VBT

5,9

5,2

5,2

5,5

9 VB

18,7

19,1

17,6

16,0

Totaal

12,0

12,4

12,5

11,9

Tabel 9 Totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week voor de leeftijdsgroep 65 jaar en ouder per
begeleidingscombinatie naar jaar over de periode 2005-2008
Begeleidingscategorie

Totaal aantal geïndiceerde uren zorg per week
2005

2006

2007

2008

1 BGA (sec)

14.579

24.779

24.236

2 BGD (sec)

35.139

36.485

39.279

53.682

3 BGA+PV/VP/BH

704.491

1.180.106

1.570.575

1.643.502

4 BGD+PV/VP/BH

271.521

290.523

275.026

346.428

5 BGA+BGD

11.453

15.320

20.586

20.518

6 BGA+BGD+PV/VP/BH

200.410

273.347

342.581

309.980

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)
8 PV/VP/BH/VBT

16.476

28.937

39.410

52.386

54.940

1.270.953

1.209.491

1.183.613

1.531.606

9 VB

3.119.522

3.515.652

3.233.287

3.015.844

Totaal

5.657.004

6.585.112

6.741.569

6.992.976

082499, 30 september 2008

P agi n a 58 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Bijlage 4

Figuur 1 Radarplot van gemiddelde schaalscores op zelfredzaamheidsdomeinen van indicatiebesluiten
met begeleidingscategorie BGA (sec) per jaar over de periode 2005-2008

Figuur 2 Radarplot van gemiddelde schaalscores op zelfredzaamheidsdomeinen van indicatiebesluiten
met begeleidingscategorie BGD (sec) per jaar over de periode 2005-2008

082499, 30 september 2008

P agi n a 59 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Figuur 3 Radarplot van gemiddelde schaalscores op zelfredzaamheidsdomeinen van indicatiebesluiten
met begeleidingscategorie BGD+PV/VP/BH per jaar over de periode 2005-2008

082499, 30 september 2008

P agi n a 60 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Figuur 4 Radarplot van gemiddelde schaalscores op zelfredzaamheidsdomeinen van indicatiebesluiten
met begeleidingscategorie BGA+BGD per jaar over de periode 2005-2008

082499, 30 september 2008

P agi n a 61 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Figuur 5 Radarplot van gemiddelde schaalscores op zelfredzaamheidsdomeinen van indicatiebesluiten
met begeleidingscategorie BGA+BGD+PV/VP/BH per jaar over de periode 2005-2008

Figuur 6 Radarplot van gemiddelde schaalscores op zelfredzaamheidsdomeinen van indicatiebesluiten
met begeleidingscategorie VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH) per jaar over de periode 2005-2008

082499, 30 september 2008

P agi n a 62 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Bijlage 5
Tabel 1. Absoluut en relatief aantal indicatiebesluiten per leeftijdscategorie naar schaalscore aanwezig
in de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Leeftijd

Schaalscore aanwezig (N)
Nee

Ja

Schaalscore aanwezig (%)

Totaal

Nee

Ja

Totaal

0-4 jr

31.484

5.116

36.600

1,7%

0,9%

1,5%

5-11 jr

52.116

13.969

66.085

2,8%

2,4%

2,7%

12-17 jr

42.910

15.127

58.037

2,3%

2,6%

2,3%

18-49 jr

248.717

94.135

342.852

13,2%

16,3%

13,9%

50-64 jr

220.128

58.144

278.272

11,6%

10,0%

11,3%

65-74 jr

296.317

75.059

371.376

15,7%

13,0%

15,0%

75-84 jr

632.262

185.420

817.682

33,4%

32,0%

33,1%

>85 jr

367.035

131.609

498.644

19,4%

22,7%

20,2%

149

2

151

0,0%

0,0%

0,0%

1.891.118

578.581

2.469.699

100,0%

100,0%

100,0%

Onbekend
Totaal

Tabel 2. Absoluut en relatief aantal indicatiebesluiten per dominante grondslag naar Schaalscore
aanwezig in de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Grondslag

Schaalscore aanwezig (N)

Schaalscore aanwezig (%)

Nee

Ja

Totaal

Nee

SOM

1.332.774

378.268

1.711.042

70,5%

Ja
65,4%

Totaal
69,3%

PG

136.012

60.897

196.909

7,2%

10,5%

8,0%

PSY

139.483

68.017

207.500

7,4%

11,8%

8,4%

LG

17.447

8.338

25.785

0,9%

1,4%

1,0%

VG

138.727

46.856

185.583

7,3%

8,1%

7,5%

ZG

60.274

5.859

66.133

3,2%

1,0%

2,7%

PS

21.690

6.706

28.396

1,1%

1,2%

1,1%

Onbekend

44.711

3.640

48.351

2,4%

0,6%

2,0%

1.891.118

578.581

2.469.699

97,6%

99,4%

98,0%

Totaal

Tabel 3. Absoluut en relatief aantal indicatiebesluiten per begeleidingscategorie naar Schaalscore
aanwezig in de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
Begeleidingscategorie

Schaalscore aanwezig (N)

Schaalscore aanwezig (%)

Nee

Ja

Totaal

Nee

1 BGA (sec)

166.673

66.274

232.947

8,8%

Ja
11,5%

Totaal
9,4%

2 BGD (sec)

45.807

14.048

59.855

2,4%

2,4%

2,4%

3 BGA+PV/VP/BH

161.943

54.172

216.115

8,6%

9,4%

8,8%

4 BGD+PV/VP/BH

76.666

25.744

102.410

4,1%

4,4%

4,1%

5 BGA+BED

36.876

14.206

51.082

1,9%

2,5%

2,1%

6 BGA+BED+PV/VP/BH

55.939

23.355

79.294

3,0%

4,0%

3,2%

7 VBT+BGA/BGD(+PV/VP/BH)

45.310

16.984

62.294

2,4%

2,9%

2,5%

8 PV/VP/BH/VBT

810.521

142.435

952.956

42,9%

24,6%

38,6%

9 VB

491.383

221.363

712.746

26,0%

38,3%

28,9%

Totaal

1.891.118

578.581

2.469.699

100,0%

100,0%

100,0%

082499, 30 september 2008

P agi n a 63 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel II: kwantitatief onderzoek door het CIZ

Tabel 4. Absoluut en relatief aantal indicatiebesluiten per zorgomvangcategorie naar Schaalscore
aanwezig in de periode 1 januari 2005 tot 1 april 2008
zorgomvang

Schaalscore aanwezig (N)

Schaalscore aanwezig (%)

Nee

Ja

>0-2

264.601

44.809

309.410

14,0%

7,7%

>2-4

338.918

73.043

411.961

17,9%

12,6%

16,7%

>4-8

328.808

102.510

431.318

17,4%

17,7%

17,5%

>8-16

352.448

132.410

484.858

18,6%

22,9%

19,6%

>16-40

454.341

182.472

636.813

24,0%

31,5%

25,8%

>40

143.928

42.377

186.305

7,6%

7,3%

7,5%

8.074

960

9.034

0,4%

0,2%

0,4%

1.891.118

578.581

2.469.699

99,6%

99,8%

99,6%

Onbekend
Totaal

082499, 30 september 2008

Totaal

Nee

Ja

Totaal
12,5%

P agi n a 64 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

DEEL III: kwalitatief onderzoek
(Bureau HHM)

Drs. N.J. Dam
Mevr. drs. S.J.M. Schutte
Mevr. drs. E.M. Jeckmans
Mevr. ir. G. Vernhout

082499, 30 september 2008

P agi n a 65 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

1. Klantgroepen CIZ-populatie
1.1 Vorming klantgroepen
Om te komen tot groepen van cliënten die als gevolg van de door de opdrachtgevers
vastgestelde cesuur (zie de procesbeschrijving in deel I van deze rapportage) niet meer
voor de functie Begeleiding (BG) in aanmerking komen, werd aan het CIZ een nadere
analyse gevraagd van de indicatiebesluiten uit het onderzoeksbestand met beperkingen die
niet voldoen aan de criteria van de cesuur. Daarbij is gevraagd naar een uitsplitsing van
leeftijdsgroepen per dominante grondslag en een overzicht van de geïndiceerde
beperkingen per grondslag.
Dominante
grondslag

Aantal
besluiten

% van
totaal

<18 jaar

18-49 jaar

50-74 jaar

>75 jaar

SOM

25.202

43,5%

2,8%

12,0%

28,8%

56,4%

PG

2.808

4,9%

0,1%

2,6%

22,1%

75,2%

PSY

18.334

31,7%

4,1%

70,2%

22,7%

3,0%

LG

916

1,6%

30,0%

42,0%

24,7%

3,3%

VG

5.389

9,3%

50,3%

41,5%

7,8%

0,4%

ZG

797

1,4%

19,7%

15,8%

25,8%

38,6%

PS

2.870

5,0%

2,1%

80,2%

13,7%

4,0%

??

1.559

2,7%

1,6%

82,5%

13,3%

2,6%

57.875

100,0%

8,1%

38,5%

23,3%

30,1%

Totaal

Tabel 1.1: Overzicht cliëntkenmerken bij indicaties die door de pakketmaatregel worden getroffen.

Uit de tabel blijkt dat bij 38,5% van de indicaties die door de maatregelen worden
getroffen de cliënt tussen de 18 en de 49 jaar is en bij 30% ouder dan 75. Van de cliënten
met een dominante grondslag SOM is 72% >65 jaar, van de PG cliënten is 75% >85 jaar.
Bij de psychiatrische cliënten (dominante grondslag PSY) ligt het accent (70%) tussen 1849 jaar en bij de VG-cliënten is 85% jonger dan 49 jaar.
Op basis van de gegevens van het CIZ werd een indeling gemaakt in 19 voorlopige
klantgroepen, vooral gebaseerd op overeenkomende beperkingen bij dezelfde dominante
grondslag. Deze lijst werd tijdens een expertbijeenkomst besproken met kwaliteitsmedewerkers en senior indicatiestellers van het CIZ. Daarbij werd gezocht naar het
onderscheid tussen de voorlopige klantgroepen met gelijke grondslag en aanpalende
beperkingen. Doel van dat overleg was deze klantgroepen te vertalen in concrete beelden,
die in het nadere onderzoek gebruikt konden worden. Uiteindelijk heeft dit een lijst
opgeleverd van tien definitieve klantgroepen. Deze tien elkaar uitsluitende groepen
omvatten bij elkaar 85% van de door de maatregelen getroffen cliënten.
De gevonden klantgroepen zijn:
1. Ouderen met beginnende ouderdomsklachten zonder dat een duidelijke diagnose is
gesteld.
2. Ouderen met beginnend geheugenverlies en concentratiestoornissen die vaak kampen
met gemis van partner of vrienden.

082499, 30 september 2008

P agi n a 66 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

3.

Ouderen, waarbij beginnende dementie is gediagnosticeerd, die doorgaans nog thuis
wonen en vaak een partner hebben en/of mantelzorg krijgen.
4. Volwassenen die als gevolg van chronische invaliderende aandoeningen beperkt zijn in
de Persoonlijke verzorging.
5. Volwassenen die als gevolg van chronische invaliderende aandoeningen licht beperkt
zijn in hun psychisch functioneren.
6. Chronisch psychiatrische patiënten in de wereld van de Maatschappelijke Opvang.
7. Stabiele psychiatrische patiënten die niet zelfstandig kunnen functioneren.
8. Mensen met lichte verstandelijke beperkingen die zelfstandig wonen of thuis bij de
ouders.
9. Jongeren en jongvolwassenen met lichte gedragsproblemen als gevolg van een lichte
verstandelijke beperking, die buiten andere sectoren (zoals psychiatrie, jeugdzorg of
justitie) vallen.
10. Mensen met zintuiglijke beperkingen die met diverse hulpmiddelen redelijk tot goed
zelfstandig kunnen wonen.
De resterende 15% cliënten bleken niet in één van deze groepen in te delen en hadden een
dermate wisselend beperkingenbeeld, dat er geen groep van de construeren viel. Ook de
bijna 3% van de cliënten waarvan geen dominante grondslag bekend is maken deel uit van
deze restgroep.
Het onderzoek is voortgezet aan de hand van deze tien klantgroepen. Bij elk van deze
groepen is nadere informatie van het CIZ verkregen over de aard van de huidige AWBZzorg. Tevens is geanalyseerd wat de inhoud van de huidige begeleiding is. Dit is gebeurd
door, naast de informatie van het CIZ, gebruik te maken van de 150 casussen die bureau
HHM recent in ander onderzoek11 heeft verzameld. Tot slot is een inschatting gegeven van
de gevolgen voor de betreffende klantgroep wanneer de begeleiding niet meer vanuit de
AWBZ wordt vergoed. Hierbij is gebruik gemaakt van verschillende recente publicaties rond
de Ondersteunende Begeleiding. Enkele daarvan zijn voortgekomen uit de pilots die in het
kader van de invoering van de Wmo zijn gehouden met het oog op de mogelijke
overheveling van OB naar de Wmo. Dit vanwege de aard van de voorgenomen
pakketmaatregelen die in dit onderzoek aan de orde zijn (oa. schrappen van de doelstelling
‘maatschappelijke participatie’). Dit betreft de volgende bronnen:
 A. van Bergen & C. Tenhaeff; Wmo: Zorg of zegen? Deel 2: Een verkenning van de
functie OB/AB vanuit cliëntenperspectief; NIZW Sociaal Beleid, oktober 2006.
 E. Overkamp; Inventarisatie OB/AB ten behoeve van de Wmo pilot in Almere; Bureau
HHM, oktober 2007.
 D. Noordink; Ondersteunende Begeleiding, brug tussen wal en schip; Carint, 2008.
 M. Schuurman; Huidige toegang tot de functies OB/AB binnen de AWBZ, notitie in het
kader van de Wmo pilot gemeente Nunspeet; Kalliope Consult, oktober 2007.
Vanwege de beperkte tijd die beschikbaar was tussen het beschikbaar komen van de
klantgroepen en de deadline voor deze rapportage, is het niet gelukt het effect op de
andere domeinen te kwantificeren.

11

N. van Vliet & N. Dam; Gevolgen voor klantgroepen bij een knip in de functies PV en OB in relatie tot overheveling

naar respectievelijk Zvw en Wmo; Bureau HHM; Enschede september 2007 (kenmerk NV/07/2299/kpo).

082499, 30 september 2008

P agi n a 67 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

1.2 Resultaten per klantgroep
Op de volgende pagina’s wordt een beeld gegeven van de klantgroepen die momenteel op
een of andere wijze AWBZ Begeleiding krijgen, maar die, als gevolg van de cesuur in
verband met de voorgenomen pakketmaatregelen, dat vanaf 1-1-2009 niet meer
geïndiceerd krijgen. De uitkomsten worden gepresenteerd in tabellen volgens de
onderstaande algemene opbouw:
Nummer en aanduiding van de klantgroep
Kenmerken

Dominante grondslag en gemiddelde leeftijd

Beperkingen

Overzicht van de meest voorkomende en kenmerkende beperkingen

Aantal huidige cliënten

Geschat aan de hand van de uitkomsten van het CIZ onderzoek, waarbij
er vanuit gegaan is dat er op 1-1-2008 in heel Nederland 200.000
cliënten (extramurale) AWBZ zorg met Begeleiding hebben, zowel in de
vorm van een persoonsgebonden budget (PGB) als ‘in natura’.

Huidige AWBZ zorg

Beschrijving van de AWBZ zorg die de betreffende cliënten ontvangen,
uitgedrukt in aantal uren Begeleiding individueel en/of aantal dagdelen
Begeleiding in groepsverband per week. Daarnaast wordt een beeld
geschetst van de geïndiceerde functiecombinaties.
Van de eventuele aanvullende hulp die vanuit andere domeinen (zoals de
Wmo) aan deze klantgroepen wordt geboden, is in het kader van dit
onderzoek geen beeld te geven.

Inhoud huidige BG

Beeld van de doelstelling van eventuele kenmerken van de Begeleiding
zoals die momenteel aan deze klantgroep wordt geboden. Dit betreft een
niet-limitatieve opsomming van mogelijkheden.

Gevolgen maatregelen

Inschatting van de mogelijke gevolgen (kwalitatief) van het schrappen
van de Begeleiding uit de AWBZ.

Tabel 1.2: Overzicht uitwerking per klantgroep.

082499, 30 september 2008

P agi n a 68 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

1. Ouderen met beginnende ouderdomsklachten, zoals vergeetachtigheid en
mobiliteitsproblemen, zonder dat een duidelijke diagnose is gesteld.
Kenmerken

Grondslag: SOM.
Leeftijd: gemiddeld 70,3 met een standaarddeviatie van 18,9.

Beperkingen

Licht beperkte Sociale redzaamheid, eventueel ook beperkingen bij
Bewegen en verplaatsen.

Aantal huidige cliënten

Geschat op ca. 11.800 cliënten

Huidige AWBZ zorg

Deze cliënten hebben gemiddeld 1,8 uur per week individuele Begeleiding
en 1,8 dagdelen per week Begeleiding in groepsverband.
Van deze cliënten heeft:
 22% alleen Begeleiding individueel;
 11% alleen Begeleiding in groepsverband;
 2% Begeleiding, individueel en in groepsverband;
 35% Begeleiding individueel gecombineerd met andere functies;
 20% Begeleiding in groepsverband gecombineerd met andere
functies;
 9% Begeleiding, individueel en in groepsverband, gecombineerd met
andere functies;
 1% Begeleiding, individueel en in groepsverband, in combinatie met
tijdelijk verblijf.

Inhoud huidige BG

Begeleiding wordt geïndiceerd om de cliënt ‘op gang’ te brengen en te
houden, vaak omdat de hulp bij het huishouden ontoereikend is
geworden en om diverse praktische zaken op orde te brengen en te
houden (structuur in de dag- en weekindeling; budgetbeheer; contacten
herstellen; etc.). Dit is over het algemeen ‘eenvoudige’ Begeleiding. De
cliënt wordt in de gaten gehouden en de dagelijkse gang van zaken wordt
besproken. De hulpverlener biedt ook een luisterend oor.
Dagbesteding heeft het karakter van een sociale voorziening en wordt
ook ingezet om de mantelzorg de ontlasten.

Gevolgen maatregelen

Deze cliënten zullen in eerste instantie een groter beroep doen op het
eigen netwerk en mantelzorgers. Ook het beroep op Hulp bij het
Huishouden en welzijnsvoorzieningen zal kunnen toenemen (Wmo).
Mogelijk verhuist een aantal van deze cliënten eerder naar
aanleunwoningen of naar andere voorzieningen met zorg en
ondersteuning.

Tabel 1.3: Uitwerking klantgroep 1.

082499, 30 september 2008

P agi n a 69 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

2. Ouderen met beginnend geheugenverlies en concentratiestoornissen die vaak kampen
met gemis van partner of vrienden.
Kenmerken

Grondslag: SOM
Leeftijd: gemiddeld 70,7 met een standaarddeviatie van 18,5.

Beperkingen

Licht beperkt met betrekking tot Psychisch welbevinden en/of Psychisch
functioneren.
Niet beperkt ten aanzien van Sociale redzaamheid, Bewegen en
verplaatsen, Persoonlijke verzorging, Huishoudelijk leven en/of Vermogen
tot maatschappelijke participatie.

Aantal huidige cliënten

Geschat op ca. 3.200 cliënten

Huidige AWBZ zorg

Deze cliënten hebben gemiddeld 2,3 uur per week individuele Begeleiding
en 2,1 dagdelen per week Begeleiding in groepsverband.
Van deze cliënten heeft:
 20% alleen Begeleiding individueel;
 9% alleen Begeleiding in groepsverband;
 3% Begeleiding, individueel en in groepsverband;
 34% Begeleiding individueel gecombineerd met andere functies;
 16% Begeleiding in groepsverband gecombineerd met andere
functies;
 16% Begeleiding, individueel en in groepsverband, gecombineerd
met andere functies;
 2% Begeleiding, individueel en in groepsverband, in combinatie met
tijdelijk verblijf.

Inhoud huidige BG

Hierbij wordt Begeleiding (in groepsverband) geïndiceerd om
eenzaamheid (sociaal isolement) en depressie te voorkomen door de
cliënt te begeleiden bij het onderhouden van een sociaal netwerk. Deze
cliënten willen soms niet deelnemen aan groepsactiviteiten. De
individuele Begeleiding vergt creativiteit om tot de cliënten door te
dringen en wordt daarom door hoger opgeleide medewerkers geleverd.

Gevolgen maatregelen

Deze cliënten kunnen zelf geen extra taken uitvoeren en hebben vaak
weinig mantelzorg of andere ‘eigen hulpbronnen’. Alternatieven voor de
Begeleiding zijn Hulp bij het Huishouden en welzijnsvoorzieningen
(Wmo). Het is van belang dat gemeenten alert zijn op deze categorie
cliënten en voorzieningen treffen om te voorkomen dat deze cliënten in
sociaal isolement geraken en neerslachtig worden.

Tabel 1.4: Uitwerking klantgroep 2.

082499, 30 september 2008

P agi n a 70 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

3. Ouderen waarbij beginnende dementie is gediagnosticeerd, die doorgaans nog thuis
wonen en vaak een partner hebben en/of mantelzorg krijgen.
Kenmerken

Grondslag: PG
Leeftijd: gemiddeld 77,7 met een standaarddeviatie van 10,3.

Beperkingen

Diverse (lichte) beperkingen zijn denkbaar. Dit kan mensen betreffen die
niet gediagnosticeerd willen worden. Vaak vertonen zij afwijkend gedrag,
waardoor hun sociale netwerk afbrokkelt. Niet zelden is de partner ook
kwetsbaar en ontstaan relatieproblemen.

Aantal huidige cliënten

Geschat op ca. 2.600 cliënten

Huidige AWBZ zorg

Deze cliënten hebben gemiddeld 1,9 uur per week individuele Begeleiding
en 3,8 dagdelen per week Begeleiding in groepsverband.
Van deze cliënten heeft:
 10% alleen Begeleiding individueel;
 14% alleen Begeleiding in groepsverband;
 5% Begeleiding, individueel en in groepsverband;
 17% Begeleiding individueel gecombineerd met andere functies;
 25% Begeleiding in groepsverband gecombineerd met andere
functies;
 27 Begeleiding, individueel en in groepsverband, gecombineerd met
andere functies;
 2% Begeleiding, individueel en in groepsverband, in combinatie met
tijdelijk verblijf.

Inhoud huidige BG

Begeleiding wordt doorgaans geïndiceerd in de vorm van dagbesteding
(creatieve therapeutische bezigheden). De dagbesteding kan ook worden
ingezet ter ontlasting van de mantelzorg. Soms ook individueel om de
cliënt dagelijks ‘op gang’ te brengen en om diverse praktische zaken op
orde te brengen en te houden (structuur in de dag- en weekindeling;
budgetbeheer; contacten herstellen; etc.). Begeleiding zorgt er voor dat
de mensen blijven eten en van andere voorzieningen gebruik maken. De
cliënt en zijn systeem worden ook begeleid bij het ziekteproces.

Gevolgen maatregelen

De druk op de mantelzorg neemt toe, waardoor in sommige gevallen
overbelasting dreigt. Ondersteuning is wenselijk om dit te voorkomen.
Ook kunnen welzijnsvoorzieningen helpen, maar deze cliënten vragen om
specifieke deskundigheid. Het is wenselijk dat gemeenten voorzieningen
treffen om te voorkomen dat deze cliënten eerder dan strikt noodzakelijk
naar een aanleunwoning of een andere vorm van wonen met zorg en
ondersteuning moeten verhuizen.

Tabel 1.5: Uitwerking klantgroep 3.

082499, 30 september 2008

P agi n a 71 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

4. Volwassenen die als gevolg van chronische invaliderende aandoeningen beperkt zijn in
de Persoonlijke verzorging.
Kenmerken

Grondslag: SOM
Leeftijd: gemiddeld 68,9 met een standaarddeviatie van 23,4.

Beperkingen

Hebben beperkingen bij Persoonlijke verzorging en/of met betrekking tot
het Huishoudelijk leven.
Niet beperkt ten aanzien van Sociale redzaamheid, Bewegen en
verplaatsen, Psychisch welbevinden en/of Psychisch functioneren.

Aantal huidige cliënten

Geschat op ca. 4.300 cliënten

Huidige AWBZ zorg

Deze cliënten hebben gemiddeld 2,1 uur per week individuele Begeleiding
en 2,0 dagdelen per week Begeleiding in groepsverband.
Van deze cliënten heeft:
 9% alleen Begeleiding individueel;
 4% alleen Begeleiding in groepsverband;
 1% Begeleiding, individueel en in groepsverband;
 45% Begeleiding individueel gecombineerd met andere functies;
 30% Begeleiding in groepsverband gecombineerd met andere
functies;
 9% Begeleiding, individueel en in groepsverband, gecombineerd met
andere functies;
 2% Begeleiding, individueel en in groepsverband, in combinatie met
tijdelijk verblijf.

Inhoud huidige BG

Hierbij wordt Begeleiding geïndiceerd om de mantelzorger te ontlasten
en/of om de cliënt in diens functioneren te onderhouden (dagbesteding/
oefenen). Begeleiding kan ook net die voorwaarde zijn om nog
zelfstandig te kunnen blijven wonen. De cliënt en zijn systeem worden
ook begeleid bij het ziekteproces.

Gevolgen maatregelen

De cliënten en hun mantelzorgers zullen meer zelf doen. Mogelijk
ontstaat er een extra vraag richting vormen van behandeling zoals
fysiotherapie of ergotherapie (ZVW) om de cliënten te helpen bij het
dagelijks functioneren. Ook is een verschuiving naar Persoonlijke
Verzorging (AWBZ) en/of Hulp bij het Huishouden (Wmo) aan de orde om
de mantelzorger te ontlasten in diens taken.

Tabel 1.6: Uitwerking klantgroep 4.

082499, 30 september 2008

P agi n a 72 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

5. Volwassenen die als gevolg van chronische invaliderende aandoeningen licht beperkt
zijn in hun psychisch functioneren.
Kenmerken

Grondslag: LG
Leeftijd: gemiddeld 34,8 met een standaarddeviatie van 21,8.

Beperkingen

Diverse (lichte) beperkingen zijn denkbaar; soms zijn er
communicatieproblemen.

Aantal huidige cliënten

Geschat op ca. 850 cliënten.

Huidige AWBZ zorg

Deze cliënten hebben gemiddeld 3,1 uur per week individuele Begeleiding
en 1,9 dagdelen per week Begeleiding in groepsverband.
Van deze cliënten heeft:
 35% alleen Begeleiding individueel;
 10% alleen Begeleiding in groepsverband;
 13% Begeleiding, individueel en in groepsverband;
 18% Begeleiding individueel gecombineerd met andere functies;
 5% Begeleiding in groepsverband gecombineerd met andere functies;
 7% Begeleiding, individueel en in groepsverband, gecombineerd met
andere functies;
 12% Begeleiding, individueel en in groepsverband, in combinatie met
tijdelijk verblijf.

Inhoud huidige BG

De Begeleiding wordt geïndiceerd voor praktische ondersteuning bij de
dagelijkse routine. Ook wordt geholpen bij het opstellen van dag- en
weekprogramma’s. De cliënt en zijn systeem worden ook begeleid bij het
ziekteproces. De cliënt wordt in de gaten gehouden en de dagelijkse gang
van zaken wordt besproken. De hulpverlener biedt ook een luisterend
oor.

Gevolgen maatregelen

Naast een groter inzet van de mantelzorg zal een aantal cliënten een
beroep doen op het maatschappelijk werk (Wmo) om hen te helpen bij
het verwerken van problemen. Mogelijk zal een aantal cliënten vragen
om extra Persoonlijke Verzorging (AWBZ), als er ook beperkingen op dat
terrein zijn.

Tabel 1.7: Uitwerking klantgroep 5.

082499, 30 september 2008

P agi n a 73 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

6. Chronisch psychiatrische patiënten in de Maatschappelijke Opvang.
Kenmerken

Grondslag: PSY
Leeftijd: gemiddeld 39,4 met een standaarddeviatie van 15,1.

Beperkingen

Licht beperkte Sociale redzaamheid en/of lichte beperkingen bij het
Psychisch welbevinden en/of lichte beperkingen in Psychisch
functioneren.
Niet beperkt ten aanzien van Huishoudelijke leven en/of Vermogen tot
maatschappelijke participatie.

Aantal huidige cliënten

Geschat op ca. 5.800 cliënten.

Huidige AWBZ zorg

Deze cliënten hebben gemiddeld 2,9 uur per week individuele Begeleiding
en 0,9 dagdelen per week Begeleiding in groepsverband.
Van deze cliënten heeft:
 74% alleen Begeleiding individueel;
 7% alleen Begeleiding in groepsverband;
 10% Begeleiding, individueel en in groepsverband;
 4% Begeleiding individueel gecombineerd met andere functies;
 1% Begeleiding in groepsverband gecombineerd met andere functies;
 1% Begeleiding, individueel en in groepsverband, gecombineerd met
andere functies;
 3% Begeleiding, individueel en in groepsverband, in combinatie met
tijdelijk verblijf.

Inhoud huidige BG

De Begeleiding wordt geïndiceerd om de voorzieningen rond ambulante
Begeleiding en dagbesteding te financieren. Deze klantgroep vertoont
grote overeenkomsten met de vergelijkbare groep die tot voor kort
dezelfde zorg op psychosociale grondslag ontving. De Begeleiding ligt in
het verlengde van HH3 (gericht op het verlenen van praktische hulp). De
hulpverlener moet eerst het vertrouwen winnen van deze cliënten om
zorg te kunnen gaan bieden. De hulpverlener kan hulp bieden bij het
begeleiden naar diverse instanties.

Gevolgen maatregelen

Dit betreft de typische ‘zorgmijders’ die uit zichzelf weinig tot geen
alternatieve voorzieningen zullen aanboren. Oplossingen moeten vooral
uit de Wmo komen (maatschappelijke opvang en ‘OGGZ’).

Tabel 1.8: Uitwerking klantgroep 6.

082499, 30 september 2008

P agi n a 74 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

7. Stabiele psychiatrische patiënten die niet zelfstandig kunnen functioneren.
Kenmerken

Grondslag: PSY
Leeftijd: gemiddeld 41,0 met een standaarddeviatie van 14,6.

Beperkingen

Licht beperkte Sociale redzaamheid; beperkingen bij Huishoudelijk Leven
en/of Vermogen tot maatschappelijke participatie.

Aantal huidige cliënten

Geschat op ca. 9.200 cliënten

Huidige AWBZ zorg

Deze cliënten hebben gemiddeld 2,9 uur per week individuele Begeleiding
en 1,0 dagdelen per week Begeleiding in groepsverband.
Van deze cliënten heeft:
 71% alleen Begeleiding individueel;
 7% alleen Begeleiding in groepsverband;
 14% Begeleiding, individueel en in groepsverband;
 3% Begeleiding individueel gecombineerd met andere functies;
 1% Begeleiding in groepsverband gecombineerd met andere functies;
 2% Begeleiding, individueel en in groepsverband, gecombineerd met
andere functies;
 1% Begeleiding, individueel en in groepsverband, in combinatie met
tijdelijk verblijf.

Inhoud huidige BG

Begeleiding ondersteunt de stabiliteit, bijvoorbeeld in de vorm van
begeleid zelfstandig wonen, ambulante woonbegeleiding en/of
dagbesteding. Wanneer bij deze cliënten de problematiek tijdelijk opleeft,
wordt Begeleiding ook wel tijdelijk ter vervanging van HH3 geïndiceerd.
De hulpverlener kan hulp bieden bij het begeleiden naar diverse
instanties.

Gevolgen maatregelen

Bij wegvallen van de Begeleiding zullen deze cliënten primair terugvallen
op het netwerk in de persoonlijke omgeving (familie, vrienden,
vrijwilligers). Indien dat netwerk niet aanwezig is of onvoldoende
inzetbaar, is het wenselijk dat vanuit de Wmo aanvullende ondersteuning
wordt geboden bij het voeren van het huishouden en gebruik van
voorzieningen. Daarmee kan worden voorkomen dat de psychiatrische
aandoening destabiliseert (crisis) en daardoor een beroep moet worden
gedaan op de GGZ (ZVW).

Tabel 1.9: Uitwerking klantgroep 7.

082499, 30 september 2008

P agi n a 75 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

8. Mensen met lichte verstandelijke beperkingen die zelfstandig wonen of thuis bij de
ouders.
Kenmerken

Grondslag: VG.
Leeftijd: gemiddeld 23,9 met een standaarddeviatie van 16,6.

Beperkingen

Licht beperkte Sociale redzaamheid, eventueel ook beperkingen bij
Bewegen en verplaatsen, Persoonlijke verzorging, Huishoudelijk leven
en/of Vermogen tot maatschappelijke participatie.
Niet beperkt ten aanzien van gedrag, Psychisch welbevinden, en/of
Psychisch functioneren.

Aantal huidige cliënten

Geschat op ca. 3.100 cliënten.

Huidige AWBZ zorg

Deze cliënten hebben gemiddeld 3,8 uur per week individuele Begeleiding
en 1,7 dagdelen per week Begeleiding in groepsverband.
Van deze cliënten heeft:
 51% alleen Begeleiding individueel;
 6% alleen Begeleiding in groepsverband;
 10% Begeleiding, individueel en in groepsverband;
 7% Begeleiding individueel gecombineerd met andere functies;
 1% Begeleiding in groepsverband gecombineerd met andere functies;
 4% Begeleiding, individueel en in groepsverband, gecombineerd met
andere functies;
 21% Begeleiding, individueel en in groepsverband, in combinatie met
tijdelijk verblijf.

Inhoud huidige BG

De indicatie voor Begeleiding is gericht op het stimuleren van de
zelfredzaamheid, het aanreiken en onderhouden van structuur in het
leven en soms op de persoonlijke verzorging. De Begeleiding is bedoeld
om de cliënt zoveel mogelijk maatschappelijk actief te maken en houden.

Gevolgen maatregelen

Over het algemeen hebben deze cliënten zelf weinig mogelijkheden om
het verlies van de Begeleiding op te vangen.
Cliënten die zelfstandig wonen zullen terugvallen op mantelzorgers en
hebben (meer) Hulp bij het Huishouden nodig (Wmo). Ook zullen zij
mogelijk een extra beroep doen op Persoonlijke Verzorging (PV, AWBZ).
Cliënten die bij ouders thuis wonen vallen terug op de
ouders/mantelzorg. Ook wordt mogelijk het beroep op Persoonlijke
Verzorging (AWBZ) groter. De jongere cliënten doen mogelijk een extra
beroep op de jeugdzorg.
De relatie met PV is bij deze cliënten nadrukkelijk aan de orde. Verschil is
dat BG ‘met de handen op de rug’ plaatsvindt, terwijl bij PV de zorg vaak
volledig wordt overgenomen. PV mist in de huidige definities het
‘toeziende en lerende’ element, waardoor de cliënten minder tot
zelfstandigheid worden geprikkeld. Het verdient aanbeveling dat PV kan
worden geïndiceerd in de uitvoering ‘met de handen op de rug’.

Tabel 1.10: Uitwerking klantgroep 8.

082499, 30 september 2008

P agi n a 76 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

9. Jongeren en jongvolwassenen met lichte gedragsproblemen als gevolg van een lichte
verstandelijke beperking, die buiten andere sectoren (zoals psychiatrie, jeugdzorg of
justitie) vallen.
Kenmerken

Grondslag: VG.
Leeftijd: gemiddeld 19,5 met een standaarddeviatie van 15,2.

Beperkingen

Licht probleemgedrag, licht beperkt Psychisch welbevinden en/of licht
beperkt Psychisch functioneren.
Geen beperkingen ten aanzien van Sociale redzaamheid, Bewegen en
verplaatsen, Persoonlijke verzorging, Huishoudelijk leven en/of Vermogen
tot maatschappelijke participatie.

Aantal huidige cliënten

Geschat op ca. 1.000 cliënten.

Huidige AWBZ zorg

Deze cliënten hebben gemiddeld 4,3 uur per week individuele Begeleiding
en 2,1 dagdelen per week Begeleiding in groepsverband.
Van deze cliënten heeft:
 44% alleen Begeleiding individueel;
 5% alleen Begeleiding in groepsverband;
 12% Begeleiding, individueel en in groepsverband;
 8% Begeleiding individueel gecombineerd met andere functies;
 2% Begeleiding in groepsverband gecombineerd met andere functies;
 5% Begeleiding, individueel en in groepsverband, gecombineerd met
andere functies;
 25% Begeleiding, individueel en in groepsverband, in combinatie met
tijdelijk verblijf.

Inhoud huidige BG

De Begeleiding wordt doorgaans geïndiceerd als aanvulling op onderwijs
(naschoolse opvang) of dagbesteding en als (bovengebruikelijke) zorg
(weekendopvang) om het gezin te ontlasten. In de vorm van
‘gespecialiseerde verzorging’ wordt dit ook wel tijdelijk geleverd, om
stabiliteit in een gezin te herstellen. De hulpverlener moet eerst het
vertrouwen winnen van deze cliënten om zorg te kunnen gaan bieden. De
hulpverlener kan hulp bieden bij het begeleiden naar diverse instanties.

Gevolgen maatregelen

De gezinnen waarin deze cliënten wonen zullen primair binnen het eigen
netwerk alternatieven moet zoeken, of zelf in kopen. Voor sommige
gezinnen zal dit moeilijk zijn waardoor de belasting van dat gezin zal
toenemen en overbelasting dreigt. Extra inzet vanuit aanpalende
voorzieningen zal aan de orde zijn (onderwijs, jeugdzorg, justitie),
afhankelijk van de dominante problematiek. Ook kan de hulp van
maatschappelijk werk (Wmo) nodig zijn om ondersteuning te bieden en
de inzet van de aanpalende voorzieningen te beperken.

Tabel 1.11: Uitwerking klantgroep 9.

082499, 30 september 2008

P agi n a 77 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

10. Mensen met zintuiglijke beperkingen die met diverse hulpmiddelen redelijk tot goed
zelfstandig kunnen wonen.
Kenmerken

Grondslag: ZG.
Leeftijd: gemiddeld 55,7 met een standaarddeviatie van 29,5.

Beperkingen

Diverse (lichte) beperkingen zijn denkbaar.

Aantal huidige cliënten

Geschat op ca. 750 cliënten.

Huidige AWBZ zorg

Deze cliënten hebben gemiddeld 2,5 uur per week individuele Begeleiding
en 1,3 dagdelen per week Begeleiding in groepsverband.
Van deze cliënten heeft:
 33% alleen Begeleiding individueel;
 5% alleen Begeleiding in groepsverband;
 8% Begeleiding, individueel en in groepsverband;
 33% Begeleiding individueel gecombineerd met andere functies;
 4% Begeleiding in groepsverband gecombineerd met andere functies;
 11% Begeleiding, individueel en in groepsverband, gecombineerd
met andere functies;
 6% Begeleiding, individueel en in groepsverband, in combinatie met
tijdelijk verblijf.

Inhoud huidige BG

De Begeleiding wordt vaak geïndiceerd met het oog op het leren omgaan
met diverse hulpmiddelen/instrumenten en ter ondersteuning van allerlei
praktische taken (zoals postverwerking). Vaak zijn dit aanbodgestuurde
vragen, waarbij de afbakening van AWBZ met andere domeinen lastig is
te maken.

Gevolgen maatregelen

Vanwege de aard van hun handicap zullen cliënten zelf geen
begeleidingstaken kunnen overnemen. De inzet van mantelzorg zal
toenemen. Ook zullen de cliënten (met name zij die betaald werk
verrichten) zelf alternatieven moeten inkopen. Voor veel resterende
praktische problemen zullen oplossingen gevonden moeten worden in de
sfeer van de Wmo, bijvoorbeeld door de inzet van vrijwilligers. In de
praktijk zijn de benodigde alternatieve voorzieningen voor de cliënten uit
deze categorie vrijwel niet aanwezig.
Als het gaat om het aanleren van vaardigheden in het gebruik van
hulpmiddelen, zal een (groter) beroep worden gedaan op de betreffende
leverancier. Feitelijk is dit nu al een voorliggende voorziening.

Tabel 1.12: Uitwerking klantgroep 10.

082499, 30 september 2008

P agi n a 78 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

1.3 Alternatieve domeinen
In de voorgaande paragraaf is per getroffen klantgroep aangegeven welke effecten van de
voorgenomen pakketmaatregel worden verwacht en welke risico’s er op de lange termijn
zijn (zoals gezegd moet worden aangetekend dat bij verslechtering van de situatie, de
beperkingen van dien aard kunnen worden dat de cesuur niet meer van toepassing is en er
wel Begeleiding kan worden geïndiceerd). In de onderstaande tabel is dat, per alternatief
domein, samengevat.
Klant Aantal
Zelfzorg en
groep cliënten mantelzorg

Wmo

ZVW

Overig

1

11.800

Meer druk op
mantelzorg.

Meer Hulp bij het
Huishouden;
Welzijn;
(Wonen met zorg en
ondersteuning.)

-

Mogelijk eerder
verhuizen naar een
aanleunwoning.

2

3.200

-

Hulp bij het
Huishouden;
Welzijn.

-

-

3

2.600

Meer druk op
mantelzorg.

Welzijn met specifieke
deskundigheid;
(Wonen met zorg en
ondersteuning.)

-

Mogelijk eerder
verhuizen naar een
aanleunwoning.

4

4.300

Meer zelf doen en Hulp bij het
meer mantelzorg. Huishouden.

Fysiotherapie of Persoonlijke
ergotherapie.
Verzorging (AWBZ).

5

850

Meer druk op
mantelzorg.

Maatschappelijk werk.

-

Persoonlijke
Verzorging (AWBZ).

6

5.800

-

Maatschappelijke
Opvang.

-

-

7

9.200

Meer druk op de
omgeving en de
mantelzorg.

-

Crisisopvang;
GGZ (cure).

-

8

3.100

Meer druk op de
mantelzorgers.

Hulp bij het
Huishouden.

-

Persoonlijke
Verzorging (AWBZ);
jeugdzorg.

9

1.000

Meer druk op de
Maatschappelijk werk.
mantelzorg in het
gezin.

-

Afhankelijk van de
problematiek:
onderwijs,
jeugdzorg, justitie.

10

750

Mantelzorg en
vrijwilligerszorg.

-

Inzet van
leveranciers van
hulpmiddelen.

Specifieke
voorzieningen.

Tabel 1.13: Overzicht gevolgen alternatieve domeinen.

Als het gaat om de alternatieve voorzieningen, kan uit bovenstaande tabel worden
geconcludeerd dat de voorgenomen pakketmaatregelen, naast grotere druk op mantelzorg,
met name gevolgen kan hebben in het domein van de Wmo. Op zich is dit niet
verwonderlijk; de nieuwe functie Begeleiding kent ten opzichte van de huidige OB/AB

082499, 30 september 2008

P agi n a 79 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

immers geen participatiedoelstelling meer. En het is de Wmo waarin de participatie van
mensen met beperkingen wordt geregeld. De ondersteuning vanuit de Wmo is van groot
belang, met name bij de cliënten die niet door middel van zelfzorg en/of mantelzorg het
ontbreken van Begeleiding kunnen opvangen. Daarmee wordt voorkomen dat in de loop
van de tijd de ernst van de beperkingen sneller dan noodzakelijk zullen toenemen en de
cliënten meer en/of eerder dan nodig zijn aangewezen op intensievere extramurale AWBZ
zorg of een zorgzwaartepakket (ZZP). Dit is met name aan de orde bij de eerste drie
klantgroepen.
Hierna wordt voor elk alternatief domein een korte beschouwing gegeven over de toegang
tot de betreffende voorzieningen voor de getroffen klantgroepen.
Zelfzorg/mantelzorg
Bij het beoordelen van aanvragen voor zorg en hulpverlening die door de overheid wordt
gefinancierd, wordt bekeken in hoeverre die vraag leidt tot een aanspraak. Daarbij wordt
het begrip ‘gebruikelijke zorg’ gehanteerd. Voor zorg die normaal gesproken verwacht mag
worden van mensen ten opzichte van elkaar (ouders, partners, inwonende kinderen,
huisgenoten) en dus wordt verondersteld ‘gebruikelijk’ te zijn, bestaat geen aanspraak.
Wanneer zorg wordt geleverd die bovengebruikelijk is, wordt doorgaans gesproken van
‘mantelzorg’. In principe is mantelzorg niet afdwingbaar en zou alle mantelzorg vervangen
moeten kunnen worden door formele zorg. Wanneer er echter, bijvoorbeeld als gevolg van
de voorgestelde pakketmaatregelen, bepaalde voorzieningen niet (meer) beschikbaar zijn,
kan het zijn dat daarvan een groter deel tot de gebruikelijke zorg wordt gerekend.
Wanneer hiervoor is gesteld dat de druk op de mantelzorg toeneemt, betekent dit, vanuit
de definitie van mantelzorg, dat er in principe sprake moet zijn van bovengebruikelijke
zorg waarvoor een aanspraak op formele (door de overheid gefinancierde) zorg bestaat.
Als echter dergelijke voorzieningen niet beschikbaar zijn of niet worden toegekend,
betekent dit de facto dat het begrip ‘gebruikelijke zorg’ wordt opgerekt. De tabel laat zien
dat dit als gevolg van de voorgenomen pakketmaatregelen aan de orde is. Het is van
belang dat er aandacht is voor de ondersteuning en Begeleiding van mantelzorgers van
deze klantgroepen.
Wmo
In de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is sprake van het compensatiebeginsel:
de gemeente is ervoor verantwoordelijk dat er voorzieningen zijn die burgers met
beperkingen in staat stellen:
 een huishouden te voeren;
 zich te verplaatsen in en om de woning;
 zich lokaal te verplaatsen per vervoermiddel;
 medemensen te ontmoeten en sociale relaties aan te gaan.
In de Wmo (art. 2) is aangegeven dat een burger alleen aanspraak maakt op
voorzieningen uit de Wmo indien er geen andere wettelijke bepalingen van toepassing zijn.
Door het inperken van de Begeleiding in de AWBZ is dit geen voorliggende voorziening
meer. Dat betekent dat de door de voorgenomen pakketmaatregelen getroffen klantgroepen in principe een beroep kunnen op de Wmo.
In de Wmo zijn negen prestatievelden (beleidsterreinen) gedefinieerd waarop de gemeente
voorzieningen dient te treffen. Dit zijn:

082499, 30 september 2008

P agi n a 80 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

1.
2.
3.
4.
5.

6.

7.
8.
9.

Het bevorderen van de sociale samenhang in en leefbaarheid van dorpen, wijken en
buurten.
Op preventie gerichte ondersteuning van jeugdigen met problemen met opgroeien en
ouders met problemen met opvoeden.
Het geven van informatie, advies en cliëntondersteuning.
Het ondersteunen van mantelzorgers en vrijwilligers.
Het bevorderen van de deelname aan het maatschappelijk verkeer en van het
zelfstandig functioneren van mensen met een beperking of een chronisch psychisch
probleem of een psychosociaal probleem.
Het verlenen van voorzieningen aan mensen met een beperking of een chronisch
psychisch probleem of een psychosociaal probleem ten behoeve van het behoud van
hun zelfstandig functioneren of hun deelname aan het maatschappelijk verkeer.
Maatschappelijke opvang.
Het bevorderen van openbare geestelijke gezondheidszorg.
Het bevorderen van verslavingsbeleid.

Uit deze opsomming blijkt dat het met name de prestatievelden 4, 5, 6 en 7 zijn waarop de
getroffen klantgroepen een beroep zullen doen. Vooral de (algemene of collectieve)
voorzieningen die op prestatieveld 5 bestaan zijn voor de getroffen klantgroepen van
belang. De conclusie is dat de voorgenomen maatregelen zonder aanpassing van de Wmo
kunnen leiden tot een beroep op voorzieningen. Het zal van de beleidsontwikkeling van de
individuele gemeente afhangen in hoeverre het beroep van de getroffen cliënten op de
gemeente leidt tot voorzieningen ter compensatie van het verlies van de Begeleiding uit de
AWBZ. Het is dan ook van belang dat gemeenten zich, zowel beleidsmatig als in
uitvoerende zin, voorbereiden op het opvangen van de klantgroepen die tot dusver geen
beroep op de Wmo deden vanwege de AWBZ Begeleiding.
ZVW
De genoemde voorzieningen uit de Zorgverzekeringswet (Zvw) waarop mogelijk een
beroep gedaan wordt door getroffen klantgroepen, behoren tot de standaardvoorzieningen
uit de Zvw. Deze zijn via de gebruikelijke routes toegankelijk voor de getroffen
klantgroepen die daar een beroep op doen. Geconcludeerd wordt dat ook de Zvw geen
belemmering vormt voor het vinden van alternatieven voor het verlies van Begeleiding uit
de AWBZ.
Overige domeinen
Hieronder nemen de overige AWBZ-functies een grote plaats in. Uit het overzicht van de
huidige AWBZ zorg van de getroffen cliënten blijkt dat een deel daarvan al gebruik maakt
van meerdere functies. Om in aanmerking te komen voor meer zorg of andere functies, zal
de cliënt zich wenden tot het CIZ. De aard van de beperkingen maken dan of een beroep
op andere functies aan de orde is. Overigens kan dan natuurlijk ook blijken dat de
beperkingen van de cliënt van dien aard zijn dat Begeleiding alsnog aan de orde is.
Voor wat betreft het eventuele beroep op Jeugdzorg, Onderwijs of andere domeinen, kan
geen algemene uitspraak worden gedaan. Uit de tabel blijkt dat dit beroep met name bij
klantgroep 9 (LVG cliënten met gedragsproblemen) voorkomt. Hierbij zijn verschillende
uitkomsten denkbaar, afhankelijk van de dominante problematiek bij de betreffende cliënt.

082499, 30 september 2008

P agi n a 81 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

1.4 Conclusie
In dit hoofdstuk zijn tien klantgroepen beschreven die samen 85% omvatten van de
cliënten die door de voorgenomen pakketmaatregelen worden getroffen. Wanneer deze
cliënten geen Begeleiding uit de AWBZ (meer) krijgen, zullen zij met name een beroep
doen op de mantelzorgers en op voorzieningen uit de Wmo. Bij sommige klantgroepen zal
een verschuiving naar andere AWBZ-zorg aan de orde zijn en enkele groepen zullen een
beroep op de Zvw. Dit beroep op alternatieve voorzieningen is, vanwege de beperkte
doorlooptijd voor het onderzoek, niet gekwantificeerd.
Uit een analyse van de alternatieve domeinen is gebleken dat het beroep daarop door de
getroffen klantgroepen niet zal stuiten op wettelijke belemmeringen. Met name binnen de
Wmo is het succes van dat beroep vooral afhankelijk van de beschikbaarheid van de
betreffende voorzieningen voor de getroffen klantgroepen. Gemeenten dienen zich hierop
voor te bereiden.

082499, 30 september 2008

P agi n a 82 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

2. Klantgroepen BJZ populatie
2.1 Kwantitatieve gegevens
Ter voorbereiding op het onderzoek is informatie verzameld over de uitkomsten van de
indicatiestelling AWBZ door de Bureaus Jeugdzorg (BJZ’s). Hiervoor is informatie verkregen
uit het Informatiesysteem Jeugdzorg (IJ) dat door de brancheorganisatie MOgroep wordt
beheerd. Daarnaast zijn bij enkele individuele Bureaus Jeugdzorg gegevens verzameld.
Daarbij bleek dat het BJZ Friesland de AWBZ indicaties registreert via het CIZ (in GINO).
Deze cijfers zijn separaat door het CIZ geanalyseerd op vergelijkbare wijze als in deel II
van deze rapportage is beschreven voor de CIZ populatie. Ook bleek in het kader van het
onderzoek naar de ontwikkeling van het PGB in de jeugdzorg, dat PricewaterhouseCoopers
onlangs uitvoerde in opdracht van het Ministerie van VWS12, relevante informatie te zijn
verzameld. Daarnaast is contact geweest met de onderzoekers van ITS Nijmegen, die
eveneens recent onderzoek deden naar het PGB (oa. in de jeugdzorg)13.
Op basis hiervan is het volgende beeld te geven van de AWBZ indicaties door de Bureaus
Jeugdzorg. De BJZ’s zijn sinds 1-1-2005 verantwoordelijk voor deze indicaties. De
gegevens uit 2005 zijn in onderstaande tabel niet meegenomen, omdat de informatie over
dat jaar niet landelijk dekkend is. Uit de eerste tabel blijkt dat het aantal afgegeven
indicaties een stijgende lijn vertoont:
Type aanspraak

2006

2007

Jeugdhulp

42.216

47.452

Pleegzorg

13.389

13.699

Verblijf

22.635

22.685

Observatie

1.491

1.244

JJI

4.041

3.606

GGZ

36.029

53.965

AWBZ

1.569

4.334

Overig

518

473

Totaal

121.888

147.458

Tabel 2.1: Aantal zorgaanspraken. (bron: Afspraken Beleidsinformatie 2007, MOgroep)

Uit de tabel blijkt dat er zowel GGZ als AWBZ wordt geregistreerd. Na contact met de
MOgroep blijkt dat dit onderscheid tussen beide niet nader is te duiden. Bovendien wordt
dit onderscheid niet door alle BJZ’s gehanteerd.
Door de MOgroep is een uitsplitsing aangegeven van de regel GGZ. Dit betreft de AWBZ
functies die bij kinderen met een psychiatrische probleem geïndiceerd zijn (zie tabel op de
volgende bladzijde). Uit deze tabel blijkt dat het aantal indicaties voor Begeleiding (te
beschouwen als de combinatie van OB en AB) van 2006 naar 2007 is toegenomen.
12
13

Analyse biedt inzicht in instroom in de PGB-regeling voor jeugd-GGZ; PwC, mei 2008.
C. Ramakers, R. Schellingerhout, M. van den Wijngaart en F. Miedema; Persoonsgebonden budget nieuwe stijl

2007 (vervolgonderzoek); ITS Radboud Universiteit Nijmegen 2008

082499, 30 september 2008

P agi n a 83 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

AWBZ-functie

2006

2007

104

104

Ondersteunende Begeleiding

10.979

19.726

Activerende Begeleiding

7.227

9.621

Behandeling

12.292

15.837

Verblijf

5.295

8.595

Persoonlijke verzorging

94

80

Huishoudelijke verzorging

38

2

36.029

53.965

Verpleging

Totaal GGZ

Tabel 2.2: Aantal indicaties per AWBZ-functie per jaar (bron: MOgroep/Bureaus Jeugdzorg)

Bij de functie Begeleiding is uit het PwC-onderzoek een globale indeling bekend van de
klassenindeling. Dit betreft de indeling zoals die binnen vijf BJZ’s is gehanteerd in 2006 en
2007.
Jaartal

Klasse 1
(0-1,9 uur per
week)

Klasse 2
(2-3,9 uur per
week)

Hoger
(4 uur per week)

2006 (gehele jaar)

40%

33%

28%

2007 (eerste drie kwartalen)

48%

33%

19%

Tabel 2.3: Verdeling over klassen bij Begeleiding (OB/AB) in vijf BJZ’s (bron: data PwC)

Om het effect van de voorgenomen pakketmaatregelen te onderzoeken is het van belang
dat er inzicht is in de ernst van de problematiek van de cliënten en de onderliggende
beperkingen. De voorgenomen maatregel is immers uitgewerkt in een inhoudelijke cesuur,
waarbij het hebben van bepaalde beperkingen een voorwaarde is voor een aanspraak op
Begeleiding.
Het is gebleken dat de gegevens uit het IJ geen gecodeerde informatie bevat over de
onderliggende beperkingen. Het bestand met indicatiegegevens van BJZ Friesland, dat in
GINO van het CIZ beschikbaar is, is de enige bron met inhoudelijke informatie over de
beperkingen. Dit bestand bevat over de periode oktober 2005 – mei 2008 in totaal 1.034
indicatierecords waarbij Begeleiding werd geïndiceerd en onderliggende beperkingen
beschikbaar zijn. Dit aantal werd te gering en te weinig representatief voor de totale
populatie geacht, om het onderzoek op te baseren.
Voorlopige conclusie
Uit het PwC-rapport en uit gesprekken met verschillende BJZ’s is de onderzoekers gebleken
dat de BJZ’s verschillend omgaan met beperkingen. De werkwijze van de BJZ’s is niet
uniform en er zijn geen landelijke protocollen over het hanteren van de begrippen ‘licht’,
‘matig’ en ‘ernstig’, als het gaat om de beperkingen van cliënten die een indicatie voor de
functie Begeleiding krijgen. Daarmee is het in het kader van dit onderzoek niet mogelijk
om de effecten van de pakketmaatregelen kwantitatief te onderzoeken, omdat in de cesuur
sprake is van een inhoudelijke koppeling met beperkingen op bepaalde dimensies van
zelfredzaamheidsproblemen.

082499, 30 september 2008

P agi n a 84 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

2.2 Alternatieve aanpak
Omdat het onderzoek niet op basis van ‘harde’ kwantitatieve gegevens kon worden
opgebouwd, zoals bij de CIZ populatie, werd in overleg met de opdrachtgevers besloten tot
een alternatieve aanpak van het onderzoek. Deze bestond uit het verzamelen van
informatie bij de BJZ’s over de door indicatiestellers te verwachten effecten van de
pakketmaatregelen. Nadat bij twee BJZ’s (Friesland en Overijssel) een groepsinterview met
indicatiestellers werd gehouden, is een vragenlijst opgesteld voor telefonische interviews
met nog eens acht BJZ’s. De vragenlijst werd vooraf toegestuurd; het gesprek heeft
plaatsgevonden met een coördinerend indicatiesteller of een beleidsmedewerker AWBZ.
In de vragenlijst zijn (onder andere) de volgende aspecten aan de orde gekomen:
 Indicatiestelling AWBZ:
- welk protocol wordt gehanteerd?
- worden AWBZ indicaties separaat behandeld of integraal?
- welke aspecten zijn van belang bij de indicatiestelling?
 Aard en omvang geïndiceerde AWBZ-zorg (met name Begeleiding):
- welke cliënten krijgen dit en met welke doelen?
- welke beperkingen zijn van belang en hoe worden die bepaald?
- hoe wordt licht, matig en ernstig onderscheiden en welke verhoudingen zijn er?
 Verwachte effecten van de voorgenomen pakketmaatregelen:
- hoeveel en welke cliënten vallen straks buiten de aanspraak op Begeleiding?
- welke alternatieve voorzieningen gaan deze cliënten aanspreken?
- voor welke zorgvragen is naar verwachting geen alternatief beschikbaar?
- welke andere maatregelen kunnen ongewenst/onbedoeld AWBZ gebruik tegengaan?

2.3 Verwachte effecten van de voorgenomen maatregelen
In deze paragraaf worden de uitkomsten besproken van de gesprekken met tien Bureaus
Jeugdzorg. De hiervoor vermelde vragen vormden daarbij de kern van het interview. Doel
van het interview was te achterhalen welke klantgroepen door de voorgenomen
pakketmaatregelen (mogelijk) worden getroffen.
Indicatiestelling AWBZ
De tien geïnterviewde Bureaus Jeugdzorg maken alle bij het indiceren voor AWBZ-zorg
gebruik van een gemeenschappelijk werkdocument14. Het is de bedoeling dat dit
werkdocument vanaf 2009 landelijk wordt toegepast.
Bij het indiceren voor AWBZ-zorg wordt in alle geïnterviewde BJZ’s en bij alle cliënten eerst
gekeken naar gebruikelijke zorg van ouders voor hun kind, andere (voorliggende)
voorzieningen en naar beschikbare mantelzorg. Pas daarna wordt gekeken of een AWBZindicatie mogelijk en/of noodzakelijk is.
De nadrukkelijke wens van ouders om een PGB te ontvangen speelt niet mee in het al of
niet toekennen van AWBZ-zorg. Daarnaast geven zes Bureaus Jeugdzorg aan dat AWBZzorg is overwogen en/of wordt ingezet vanwege de wachtlijsten binnen de provinciale
jeugdzorg.

14

Indiceren voor Jeugdigen met psychiatrische problematiek in het kader van AWBZ en ZVW. Werkdocument voor

Bureau Jeugdzorg 2008. 26 februari 2008, (versie 2.1).

082499, 30 september 2008

P agi n a 85 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

Twee Bureaus Jeugdzorg gaven aan dat de AWBZ hiervoor niet bedoeld is, en dat het dan
ook geen optie is om rekening te houden met de wachtlijsten voor jeugdzorg.
Beperkingen
De cliënten die door de Bureaus Jeugdzorg geïndiceerd worden voor de functie Begeleiding
(AB en/of OB) scoren in 95-100% van de gevallen op de kerndimensies ‘Sociale
redzaamheid’ en ‘Probleemgedrag’. De dimensie ‘Psychisch functioneren’ is volgens de
indicatiestellers bij 50-70% van de gevallen aan de orde. De dimensies ‘Bewegen en
verplaatsen’ en ‘Oriëntatie en geheugen’ zijn niet of nauwelijks aan de orde bij de cliënten
van de BJZ’s. In welke mate cliënten op deze schalen scoren is volgens de geïnterviewde
Bureaus Jeugdzorg niet goed te definiëren. Door enkele geïnterviewden is aangegeven dat,
als bijvoorbeeld beperkingen gescoord bij ‘Maatschappelijke participatie’ niet meer tot een
indicatie voor Begeleiding leiden, men de problemen van de cliënten onderbrengt in de
andere dimensies. Aangegeven wordt dat er geen sprake is van een heldere definiëring. Dit
komt mede door het ontbreken van een (landelijk) kwantitatief weginginstrument voor de
indicatiestelling AWBZ. De meeste Bureaus Jeugdzorg maken gebruik van een intern
document dat richtlijnen biedt voor het analyseren van de hulpvraag. Deze documenten
zijn kwalitatief van aard en bieden geen garantie voor objectiviteit. Tijdens de interviews is
naar voren gekomen dat de Bureaus Jeugdzorg op zoek zijn naar landelijke richtlijnen voor
het eenduidig indiceren van cliënten. Wel is het zo dat de meeste Bureaus Jeugdzorg
gebruikmaken van intern overleg waarbij men casuïstiek behandeld, om binnen het eigen
werkgebied zoveel mogelijk eenduidige indicaties af te leveren.
Als de indicatiestellers BJZ wordt gevraagd naar het onderscheid tussen cliënten met lichte,
matige en zware beperkingen, dan wordt een sterk uiteenlopend beeld geschetst. Sommige
BJZ’s schatten het percentage cliënten met lichte beperkingen zeer gering (<5%), terwijl
anderen denken dat dit (iets) hoger ligt. Aangezien er geen objectieve normering voor het
scoren van beperkingen bestaat, is niet aan te geven hoeveel cliënten door de maatregelen
zullen worden getroffen.
Verwachte effecten
De verwachte effecten van de voorgestelde pakketmaatregel zijn volgens de indicatiestellers van alle geïnterviewde Bureaus Jeugdzorg in de huidige situatie dan ook (zeer)
gering. Ondanks dat alle geïnterviewden van mening zijn dat er iets moet veranderen ten
aanzien van de AWBZ, vragen zij zich af of dat zal gebeuren aan de hand van de cesuur
zoals die nu is uitgewerkt. Zij geven aan dat de uitwerking van de voorgenomen pakketmaatregel is gebaseerd op de door het CIZ gehanteerde methode. Deze methode is in de
huidige situatie niet één op één toe te passen op de populatie van de BJZ’s (jeugd GGZ). Er
zijn immers binnen de BJZ’s geen heldere definities beschikbaar voor de termen licht,
matig en ernstig als het gaat om de ernst van de problematiek en de mate waarin cliënten
beperkt zijn. De cesuur moet worden ‘vertaald’ naar de doelgroep ‘jeugd’.
Als er dan toch wordt gekeken naar de cliënten die mogelijk door de maatregel geen recht
meer hebben op Begeleiding uit de AWBZ, dan komen volgens de indicatiestellers twee
klantgroepen naar voren:
1. Kinderen met (lichte) ADHD problematiek;
2. Kinderen met (lichte) autisme spectrum stoornissen, zoals PDD-NOS en Asperger.

082499, 30 september 2008

P agi n a 86 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM

In beide gevallen wordt de Begeleiding voornamelijk geïndiceerd in de vorm van hulp bij de
bovengebruikelijke zorg van mantelzorgers en/of hulp bij het aanleren van vaardigheden.
Bij deze klantgroepen zijn beperkingen op het gebied van sociale redzaamheid, psychisch
functioneren en maatschappelijke participatie aan de orde. Het gaat voornamelijk om
kinderen tussen de 12 en 18 jaar. Voor jongere kinderen wordt deze zorg door de
geïnterviewden gezien als gebruikelijk, dit kan (moet) in het gezin en het eigen sociaal
netwerk worden opgevangen.
De geïnterviewden verwachten dat deze klantgroepen vanwege de specifieke vragen die
voortkomen uit de relatief geringe problematiek over het algemeen niet terecht kunnen bij
andere voorzieningen. Over de Wmo wordt gezegd dat deze niet is toegerust op deze
cliënten, mede omdat gemeenten tot dusver weinig aandacht geven aan de
opvoedingsondersteuning die deze cliënten nodig hebben. Gemeenten dienen zich hierop
voor te bereiden.
Daarnaast verwachten zij dat het merendeel van deze cliënten ook niet terecht kan binnen
de jeugdzorg, vanwege de wachtlijsten en het ontbreken van specifieke voorzieningen voor
de hulpvraag van deze cliënten. Door alle Bureaus Jeugdzorg wordt verder aangegeven dat
er, bij afwezigheid van Begeleiding uit de AWBZ, een grotere druk komt te liggen op de
mantelzorg, wat uiteindelijk kan leiden tot een overbelasting ervan. De indicatiestellers van
één Bureau Jeugdzorg gaven aan dat er eventueel een groter beroep op de (weekend-)
pleegzorg gedaan kan worden.
Indicatiestellers van vier BJZ’s gaven aan dat de AWBZ Begeleiding bij genoemde
klantgroepen ook een preventieve werking heeft. Als deze preventie wegvalt zal de
problematiek verergeren, waardoor de cliënt later op een andere manier weer in zorg komt
(via de ZVW, AWBZ, Wmo, onderwijs en/of Jeugdzorg).
De onderzoekers merken hierbij op dat in het onderzoek van ITS (hiervoor aangehaald)
aan budgethouder (van alle leeftijden) is gevraagd welke oplossing gekozen zou worden
wanneer het PGB niet (meer) beschikbaar zou zijn. Enkele uitkomsten zijn:
 Een derde van de budgethouders stapt over op Zorg in Natura, een kwart betaalt de
benodigde hulp uit eigen portemonnee en ca. 18% ziet af van hulp. Bij die laatste
categorie bevinden zich veel jonge budgethouders met een psychiatrische grondslag.
 Jonge budgethouders met psychiatrische problemen zijn vaker geneigd zelf hulp te
gaan zoeken, terwijl ander budgethouders overstappen op Zorg in Natura.
 Een derde van de jonge budgethouders met psychiatrische problemen zou zonder het
budget niet naar een reguliere school hebben gekund. Een kwart van de ouders van
deze kinderen verwacht dat zonder het PGB de ontwikkeling van hun kind minder goed
zou verlopen en dat er een sterke toename van de belasting in het gezin zou optreden.
Alternatieven
Aangezien door indicatiestellers van de BJZ’s wordt verwacht dat de voorgestelde
uitwerking van de pakketmaatregelen in de huidige praktijk van indicatiestelling door de
BJZ’s weinig effect zal sorteren, is gevraagd naar alternatieve maatregelen die eventueel
ongewenst en onbedoeld gebruik van de AWBZ kunnen tegengaan. Daarop zijn door de
indicatiestellers meerdere opties aangereikt:
 Strengere eisen aan de richtlijnen rondom het PGB. Dat zou moeten gelden voor zowel
de toekenning van een PGB, als voor de controle op het gebruik ervan.
 Een scherpere aanduiding van gebruikelijke zorg voor de categorieën van BJZ-cliënten.
De huidige normering in het ‘Document Gebruikelijke Zorg’ is namelijk volgens

082499, 30 september 2008

P agi n a 87 v a n 88

Onderzoek Effecten pakketmaatregelen AWBZ
Deel III: kwalitatief onderzoek door bureau HHM







indicatiestellers gebaseerd op de CIZ-populatie en daarmee minder geschikt voor die
van het BJZ.
Methoden en instrumenten om de indicatiestelling landelijk gelijk te trekken, door
bijvoorbeeld een landelijk protocol voor indicatiestelling op te stellen.
Aandacht voor de wachtlijsten binnen de jeugdzorg en het aanbod van jeugdvoorzieningen in het algemeen.
Herformuleren van de toegang tot de AWBZ. Momenteel dient op basis van een
psychiatrische diagnose en een aangetoonde noodzaak tot een psychiatrische aanpak al
een indicatie te worden afgegeven. Veel indicatiestellers merken dat sommige
diagnoses vrij snel worden afgegeven. En omdat de weg naar de indicatie voor (PGB)
AWBZ steeds beter gevonden wordt, wensen de indicatiestellers van de BJZ meer
mogelijkheden om aanvragen kritisch te kunnen beoordelen.
Beter afstemming tussen de verschillende wet- en regelgeving, onder andere een
duidelijker onderscheid tussen provinciale jeugdzorg en AWBZ.

2.4 Conclusie
In dit hoofdstuk is beschreven op welke wijze is nagegaan welke effecten de voorgenomen
pakketmaatregel kunnen hebben op de populatie die via Bureau Jeugdzorg wordt
geïndiceerd voor AWBZ Begeleiding. Het is gebleken dat kwantitatieve analyse niet
mogelijk is. Daarvoor ontbreekt landelijke informatie en bovendien is duidelijk geworden
dat de Bureaus Jeugdzorg verschillend omgaan met het onderzoek naar beperkingen van
cliënten die een indicatie voor de AWBZ aanvragen. En aangezien de voorgenomen
maatregelen tot uiting komen in een cesuur voor de toegang tot de nieuwe functie
Begeleiding die is gebaseerd op beperkingen, is in het kader van dit onderzoek niet vast te
stellen of de voorgenomen pakketmaatregel effect zal sorteren. Het is ook niet gebleken
dat de pakketmaatregel geen effect zal hebben, het eventuele effect is niet objectief vast
te stellen. Om die reden is het onderzoek kwalitatief voortgezet, door middel van
interviews met indicatiestellers van acht Bureaus Jeugdzorg. Daaruit is gebleken dat de
indicatiestellers wisselend denken over de mogelijke effecten. Ook is gebleken dat er
behoefte is aan instrumentarium om de indicatiestelling AWBZ door de Bureaus Jeugdzorg
landelijk meer te uniformeren en aan te scherpen voor wat betreft het onderzoek naar de
beperkingen. Wanneer dergelijk instrumentarium wordt ontwikkeld en ingevoerd, is het
denkbaar dat alsnog effecten van de pakketmaatregel zichtbaar zullen worden, omdat dan
de cesuur op basis van de kerndimensies van zelfredzaamheidsproblemen door de Bureaus
Jeugdzorg toepasbaar worden.
Daarbij moet wel worden aangetekend dat door verschillende indicatiestellers wordt
aangegeven dat gelijkertijd het (wettelijk) kader voor de toegang tot AWBZ voor jeugdigen
met een psychiatrisch probleem zou moeten worden aangescherpt, daar het momenteel
wel erg eenvoudig lijkt een indicatie af te dwingen.

082499, 30 september 2008

P agi n a 88 v a n 88