Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 579

Wijziging van de Wet opslag duurzame energieen klimaattransitie in verband met de
vaststelling van tarieven voor de jaren 2021 en
2022

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 20 oktober 2020
Inhoudsopgave
I.
1.
2.
2.1.
2.2.
2.3.
2.4.
3.
4.
5.

ALGEMEEN
Doel en aanleiding
Uitgave voor de SDE++ en tarieven voor de ODE
Verband uitgaven SDE++ en inkomsten uit het wetsvoorstel
Begrotingsreserve duurzame energie- en klimaattransitie
Voorgestelde tarieven
Lastenverdeling huishoudens en bedrijven
Moties Lodders en Essers
Europese aspecten
Regeldruk, uitvoering en uitvoeringskosten
OVERIG

1
2
9
9
12
15
21
24
30
32
33

I. ALGEMEEN
Het kabinet heeft met interesse kennisgenomen van de vragen en
opmerkingen van de leden van de fracties van VVD, CDA, D66, GroenLinks, SP, PvdA, ChristenUnie en de SGP.
Hierna wordt bij de beantwoording van de vragen zo veel mogelijk de
volgorde van het verslag aangehouden.
1.
De leden van de PvdA-fractie hebben met interesse kennisgenomen van
het wetsvoorstel opslag duurzame energie- en klimaattransitie in verband
met de vaststelling van tarieven voor de jaren 2021 en 2022. De leden van
de PvdA-fractie steunen dat de wijziging in de lastenverdeling tussen
huishoudens en bedrijven meer richting bedrijven gaat. Bedrijven gaan
2/3 betalen, huishoudens 1/3. De leden van de PvdA-fractie vinden de
richting van deze beweging wenselijk. Bedrijven zijn immers ook
verantwoordelijk voor meer vervuilend gedrag. Hoe verhoudt deze
verhouding zich tot de daadwerkelijke vervuilende uitstoot?

kst-35579-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

1

Het CBS rapporteert in de voorlopige cijfers voor 2018 dat huishoudens
ongeveer 17% van de totale broeikasgas-equivalent emissies in de
Nederlandse economie voor hun rekening nemen.1 De ODE is een opslag
op de energiebelasting en volgt
derhalve de tariefstructuur van de energiebelasting. De opbrengsten van
de ODE vloeien naar de algemene begrotingsmiddelen, maar dienen in
beginsel ter dekking van kasuitgaven voor de SDE+ en de SDE++. Het
primaire doel van de Opslag Duurzame Energie (ODE) is dus de dekking
van de uitgaven in het kader van de SDE+(+)-regeling.
Vanwege de koppeling aan de energiebelasting wordt aardgasverbruik en
elektriciteitsverbruik gebruikt als grondslag. Bij de lastenverdeling tussen
huishoudens en bedrijven bij de ODE speelt naast de betaalbaarheid voor
huishoudens en de concurrentiepositie van bedrijven ook het principe «de
vervuiler betaalt» een belangrijke rol. Hierdoor is de verhouding van de
ODE tot de vervuiling van belang, maar spelen er ook andere overwegingen in de vaststelling van de ODE-tarieven. De lastenverschuiving van
huishoudens naar bedrijven zoals aangekondigd in het Klimaatakkoord
wordt met de vaststelling van de tarieven voor 2021 en 2022 gehandhaafd.
2.
De energietransitie stelt het land voor grote uitdagingen, die ook
financiële investeringen vergen, die voor een deel via de ODE betaald
worden. Voor de leden van de PvdA-fractie is van groot belang dat voor
mensen met een normaal energieverbruik de energierekening behapbaar
blijft. Zij vragen de regering jaarlijks met het Belastingplan te rapporteren
over de ontwikkeling van de energierekening voor huishoudens. Voorts
vragen zij naar de reden waarom de tarieven ODE in de hoogste schijf
elektriciteit ongewijzigd blijven.
Het kabinet vindt het van belang om de ontwikkeling van de energierekening in kaart te brengen. Het kabinet heeft daarom het CBS gevraagd
om jaarlijks de ontwikkeling van de gehele energierekening in kaart te
brengen. Het CBS brengt met ingang van dit jaar in het voorjaar een
actueel beeld naar buiten van de energierekening van een huishouden
met een gemiddeld energieverbruik op basis van de cijfers uit januari van
dit jaar. Deze publicatie verschijnt jaarlijks in het voorjaar omdat dan het
meest recente prijsniveau van januari kan worden meegenomen. Voor een
uitgebreide toelichting verwijs ik naar mijn Kamerbrief van 3 maart jl.
«Toelichting op de ontwikkeling van de energierekening».2
De tarieven in de 4e schijf elektriciteit lopen evenredig op met de toename
in de geraamde SDE++ kasuitgaven, echter vervalt de verhoging in 2021
door afronding. Doordat de geraamde SDE++-uitgaven doorzetten is dit
niet het geval in 2022, waardoor in dat jaar de verhoging van de 4e schijf
elektriciteit wel plaatsvindt.
1. Doel en aanleiding
3.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom en wanneer de regering kan
voorstellen de tarieven voor 2022 alsnog te wijzigen. Welke zekerheid
biedt bedrijven het mogelijk kunnen verhogen van de tarieven voor 2022?
Waarom wordt dit niet pas gedaan bij het Belastingplan 2022?

1

Emissies naar lucht door de Nederlandse economie; nationale rekeningen, Centraal Bureau
voor de Statistiek, 8 oktober 2020
2
Kamerstukken II, 2019/20, 29 023, nr. 258.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

2

Het kabinet kan in principe volgend jaar voorstellen om de tarieven voor
2022 alsnog te wijzigen.
Normaliter worden de tarieven voor de ODE aan het begin van de
kabinetsperiode voor de gehele kabinetsperiode vastgelegd via een
zelfstandig wetstraject en loopt de vaststelling hiervan niet mee in het
belastingplanpakket. De afgelopen jaren is dit niet het geval geweest,
doordat bijvoorbeeld in het Klimaatakkoord is overeengekomen om tot
een andere lastenverdeling tussen huishoudens en bedrijven te komen.
Om duidelijkheid te bieden over het verloop van de tarieven, zijn in het
huidige voorstel de tarieven voor de komende 2 jaar (resterende kabinetsperiode) opgenomen. De huidige vaststelling volgt daarbij de reguliere
oploop van de SDE uitgaven zoals is vastgelegd in het regeerakkoord.
4.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de ODE-tarieven voor de
komende jaren. Kunnen de verwachte tarieven tot 2025 gegeven worden?
De ODE tarieven zijn in dit wetsvoorstel vastgesteld voor de jaren 2021 en
2022. De tariefstelling voor na 2022 is aan een volgend kabinet. Indien
wordt uitgegaan van de huidige belastinggrondslagen en de huidige
verdeling over de schijven, zijn onderstaande tarieven de tarieven die
volgen uit een oploop conform de kasuitgaven van de SDE++. Omdat de
daadwerkelijke grondslagen anders kunnen uitpakken zullen ook de
tarieven nog kunnen wijzigen.
2021

2022

2023

2024

2025

Aardgas in cent per m3
1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

8,51
2,35
2,32
2,32

8,65
2,39
2,36
2,36

9,124
2,52
2,49
2,49

9,84
2,71
2,69
2,69

10,28
2,83
2,81
2,81

Verlaagd tarief aardgas
glastuinbouw in cent per
m3
1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

1,37
0,89
2,32
2,32

1,39
0,90
2,36
2,36

1,47
0,95
2,49
2,49

1,58
1,02
2,69
2,69

1,65
1,07
2,81
2,81

Elektriciteit in cent per
kWh
1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

3,00
4,11
2,25
0,04

3,05
4,18
2,29
0,05

3,21
4,41
2,42
0,05

3,47
4,76
2,61
0,05

3,62
4,97
2,72
0,05

5.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de macro-opbrengsten van de
ODE voor de afgelopen 10 jaar en de komende jaren. Kunnen deze
gegeven worden? Kunnen de opbrengsten gesplitst worden naar bijdrage
door huishoudens en bijdragen door bedrijven?
Onderstaande tabel geeft de gerealiseerde opbrengsten weer van de ODE
vanaf de introductie in 2013.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

3

Opbrengsten (realisaties) (x
€ 1.000)

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

ODE

97.363 173.619 278.861 421.036 626.953 1.033.0461.631.970

Voor de tariefstelling in de periode 2013 tot en met 2019 is een
verhouding aangehouden waarbij huishoudens en bedrijven allebei de
helft van de ODE bijdragen. Vanaf 2020 is deze verhouding aangepast en
dragen huishoudens nog maar een derde van de ODE bij. De verwachte
opbrengst van het jaar 2020 is ongeveer € 2,4 miljard. Voor de komende
jaren zijn de beoogde opbrengsten € 2,6 miljard (2021) en € 2,7 miljard
(2022). De daadwerkelijk verwachte opbrengsten zijn afhankelijk van het
energieverbruik in dat jaar en het kabinet heeft geen inzicht in de exacte
verdeling tussen huishoudens en bedrijven van deze gerealiseerde
opbrengsten. De inzet is om dat de lastenverdeling hetzelfde blijft zodat
huishoudens een derde bijdragen en bedrijven twee derde.
6.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de SDE+(+)-uitgaven voor de
afgelopen jaren en de komende jaren. Kunnen deze op macroniveau
gegeven worden?
In onderstaande tabellen worden de gerealiseerde uitgaven aan de
SDE+(+) en de beschikbare middelen voor toekomstige uitgaven weergegeven.
Kasuitgaven SDE+(+), bedragen in € 1.0001
2015
Hernieuwbare Energie
Regeling
SDE+
ISDE-regeling

2016

2017

2018

2019

21.138

31.497

30.934

30.665

26.535

115.227

187.446
18.018

321.514
50.927

486.646
69.864

706.742
84.368

1

Beleidsartikel 4 uit het jaarverslag van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat van
2019

Beschikbare middelen SDE+(+), bedragen in € 1.0003
2020
Hernieuwbare Energie
Regeling
SDE+(+)
ISDE-regeling

2021

2022

2023

2024

2025
25.540

39.423

47.440

42.140

45.540

42.000

1.173.219

1.830.414

2.503.508

3.132.956

3.288.976

104.000

130.000

130.000

100.000

100.000

3.215.219
100.000

7.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de (begrotings)reserve. Wat is de
totale reserve en hoeveel wordt daarvan nu al gebruikt? Hoeveel blijft er
over in de reserve? Hoeveel moet er overblijven? Wat voor mogelijkheden
zijn er om de reserve gedeeltelijk in te zetten voor een lager ODE-tarief?

3

Beleidsartikel 4 uit de begroting van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat van
2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

4

In tabel 26 uit de begroting van het Ministerie voor Economische Zaken en
Klimaat voor 2021 is te zien dat 100% van de begrotingsreserve juridisch
verplicht is. Dit houdt in dat deze middelen gereserveerd zijn voor
projecten met een SDE-beschikking op basis van de maximaal uit te keren
subsidie.
Beschikbare middelen en kasuitloop duurzame energieregelingen (bedragen x € 1 mln)
Beschikbare middelen
Meerjarencijfers 2020
t/m 2032
Begrotingsreserve
Duurzame Energie per
1-1-2020
Geplande meerjarige
stortingen in begrotingsreserve
Geplande meerjarige
onttrekkingen aan
begrotingsreserve
Totaal beschikbaar (incl.
Klimaatakkoord)
2020–2032
Totaal openstaande
juridische verplichtingen over periode
2020–2032 per 1-1-2020

MEP

SDE

SDE+

HER

ISDE

Uitvoeringskosten RVO.nl

Totaal 2020–2032

1

5.546

37.168

242

1.350

302

44.609

73

740

2.342

3.155

398

1.168

1.566

– 321

– 1.851

– 2.172

74

6.363

38.827

242

1.350

302

47.158

47

6.226

41.587

71

103

35

48.069

Van de in totaal beschikbare € 47,2 miljard zal bij de huidige inzichten
€ 27,7 miljard nodig zijn voor uitgaven in de periode 2020–2032 op
verplichtingen die tot en met 31 december 2019 zijn aangegaan. De
resterende € 19,5 miljard is nodig voor de subsidieverleningen die in 2020
zijn en worden afgegeven en om in de periode 2021–2030 nieuwe
subsidiebeschikkingen te kunnen afgeven via de SDE++, de HER+ en de
ISDE en om de uitvoeringskosten van Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland te dekken.
Het beeld is dat alle middelen nodig zijn voor de realisatie van de
doelstellingen uit het Klimaatakkoord, waardoor het niet mogelijk is om
verdere lastenverlichting door ODE-verlaging te geven zonder dat dit tot
een mogelijk sterkere verhoging van de ODE-tarieven leidt in de komende
jaren.
8.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de energierekening voor mensen
met gemiddeld gebruik. Welk deel van de energierekening bestaat uit
energiebelasting, welk deel uit ODE-heffing, welk deel uit btw en welk deel
uit «private kosten»? Kan dit vergeleken worden met de energierekening
bij gemiddeld gebruik voor de afgelopen jaren en de komende jaren?
Het CBS schetst met ingang van dit jaar jaarlijks een beeld van de
ontwikkeling van de totale energierekening. Deze publicatie van 3 maart
2020 is verschenen onder de naam «Huishoudens betalen bijna 10 procent
minder voor energie» en maakt onderscheid tussen de energiebelasting,
ODE en de kosten voor levering en transport. Deze bedragen zijn inclusief
btw. Het CBS maakt een vergelijking tussen de energierekening in januari
2020 en de energierekening van januari 2019 voor een huishouden met
een gemiddeld energieverbruik. Voor een uitgebreide toelichting verwijs
ik naar mijn Kamerbrief van 3 maart jl. «Toelichting op de ontwikkeling
van de energierekening».4

4

Kamerstukken II, 2019/20, 29 023, nr. 258

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

5

Hieruit volgt dat een gemiddelde elektriciteits- en gasrekening (inclusief
btw) op basis van de tarieven in januari 2020 optelt tot circa € 1.574, dat is
€ 170 lager ten opzichte van 2019. De energiebelasting (EB) bedraagt circa
€ 638, de belastingvermindering in de energiebelasting circa € 436, de
ODE circa € 160, de btw circa € 273 en de «private kosten» circa € 939.
Onder de «private kosten» worden de transportkosten, vaste en variabele
leveringskosten gerekend. Het totale belastingdeel (energiebelasting, ODE
en vermindering van de energiebelasting) valt in januari 2020 € 100 lager
uit ten opzichte van 2019 en de transport- en leveringskosten vallen € 70
lager uit in januari 2020 ten opzichte van 2019. Het CBS zal komend
voorjaar een inschatting maken voor de energierekening voor het jaar
2021. Bij de aankomende Klimaat en Energieverkenning zal het PBL
ingaan in de verwachte ontwikkelingen ten aanzien van de energierekening op de lange termijn.
9.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe dit wetsvoorstel uiting geeft aan
de afspraak in het regeerakkoord dat de stijging van de belasting op de
energierekening de komende jaren «beperkt» zal zijn.
Bij het Klimaatakkoord is toegezegd dat het belastingdeel van de
energierekening voor een huishouden met een gemiddeld verbruik in
2020 met ongeveer € 100 daalt ten opzichte van 2019, in het antwoord op
vraag 8 van de fractie VVD wordt aangetoond dat dit is gerealiseerd.
Daarnaast is bij het Klimaatakkoord toegezegd dat het belastingdeel van
de energierekening in 2021 niet stijgt en na 2021 beperkt stijgt. Bij de
voorgestelde tariefstelling voor 2021 stijgt het belastingdeel van de
energierekening voor huishoudens bij een gemiddeld verbruik niet. De
tarieven stijgen weliswaar, maar daar staat een ophoging van de
belastingvermindering tegenover. Hierdoor stijgt het belastingdeel bij een
gemiddeld verbruik niet. Voor 2022 volgt uit het wetsvoorstel een
beperkte stijging van de tarieven en daarmee een beperkte stijging van de
belastingen op de energierekening.
10.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de positie van het mkb, en hoe
zij zoveel mogelijk ontzien kunnen worden.
Bij het Klimaatakkoord heeft een herverdeling van de ODE-lastenverdeling
plaatsgevonden. Waar huishoudens en bedrijven voorheen beide ieder de
helft van de ODE bijdroegen, dragen huishoudens vanaf 2020 een derde
van de ODE bij en bedrijven twee derde. Daarbij is tevens afgesproken om
het kleine mkb zoveel mogelijk te ontzien. Daarom is ervoor gekozen om
de tarieven voor grootverbruikers sterk te verhogen. De spreiding in het
energieverbruik van het mkb is echter groot, ook een (groot) deel van de
grootverbruikers valt onder de definitie van het mkb.
11.
De leden van de fractie van D66 vragen wat de effecten van de progressieve tariefstructuur zijn op de effectiviteit van de ODE. Zij vragen of het in
de huidige tijdsgeest niet logischer is om een progressieve tariefstructuur
te hanteren. Wat zouden de effecten van een dergelijke tariefstructuur
zijn? Voorts vragen deze leden of de daling van energieprijzen tot
vernieuwde inzichten leidt over de mogelijke belasting op energie en de
huidige tariefstructuur.
De belangrijkste achtergrond van de degressieve tariefstructuur bij de
ODE is evenals bij de energiebelasting de bescherming van de concurrentiepositie van energie-intensieve bedrijven. Het toepassen van een
progressief tarief zou een concurrentienadeel betekenen voor energie-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

6

intensieve bedrijven in Nederland ten opzichte van hun concurrenten in
het buitenland. De hoogte van de energieprijzen heeft geen invloed op de
omvang van het verschil in de totale prijs voor energie voor bedrijven dat
zou ontstaan tussen Nederland en het buitenland, omdat de groothandelsprijzen voor energie in de regel vrijwel gelijk zijn tussen Nederland en de
landen om ons heen.
Een progressieve tariefstructuur zou bovendien niet aansluiten bij de
afspraken zoals gemaakt in het Klimaatakkoord over de lastenverdeling
tussen huishoudens en bedrijven.
De effecten van een progressieve tariefstructuur op de effectiviteit van de
ODE, naast een verslechtering van de concurrentiepositie, zijn onbekend.
De degressieve tariefstructuur van de energiebelasting en ODE wordt
geëvalueerd in de evaluatie van de energiebelasting en ODE die voorjaar
2021 zal worden afgerond. Daarbij zal ook aandacht worden besteed aan
de doeltreffendheid en doelmatigheid van die structuur en zal worden
ingegaan op de effecten op de internationale concurrentiepositie en
energiebesparing.
12.
De leden van de fractie van D66 vragen de regering te reageren op de
Commissievoorzitter Von der Leyen, die heeft gesteld dat de Europese
klimaatdoelstelling naar 55% moet.
De Europese Commissie heeft voorgesteld om het doel voor 2030 op te
hogen naar ten minste 55%. Het kabinet heeft de afgelopen jaren actief
gepleit voor het ophogen van het Europese 2030 broeikasgasreductiedoel
naar 55% t.o.v. 1990. Het kabinet is dan ook verheugd met het gepresenteerde Climate Target Plan van de Europese Commissie waarin deze
doelstelling is overgenomen. Zie tevens de eerste appreciatie van het
kabinet van het voorstel in de Kamerbrief «Verzoek reactie EU-voorstel
ophoging EU klimaatdoelstelling voor 2030» die u recent is toegezonden.
Een uitgebreidere appreciatie volgt zoals gebruikelijk middels een
BNC-fiche eind oktober. De Europese Raad heeft in juli 2020 besloten om
het klimaatdoel voor 2030 voor het einde van het jaar op te hogen. Samen
met de kopgroep van ambitieuze landen zet Nederland zich er voor in dat
dit doel wordt overgenomen. Dan kan de Europese Unie ook tijdig in het
kader van het Parijs Akkoord haar National Determined Contribution
indienen.
13.
De leden van de SP-fractie merken op dat, ondanks de verschuiving van
een 50/50-verhouding naar een verdeling van een derde door
huishoudens en twee derde door bedrijven, zowel de huishoudens als het
mkb onredelijk hard worden geraakt door deze heffing. Zij vinden het
onbegrijpelijk dat door dit systeem de huishoudens en het mkb betalen
voor de verduurzaming van de meest vervuilende industrie. Zij zien hierop
graag een inhoudelijke reactie.
Bij de presentatie van het Klimaatakkoord heeft het kabinet aangekondigd
de lastenverdeling tussen huishoudens en bedrijven aan te passen en het
kleine mkb daarbij zoveel mogelijk te ontzien door de nadruk te leggen op
grootverbruikers. Om dit te realiseren is afgesproken om alleen de
tarieven in de twee hoogste schijven te verhogen, waardoor de lasten
voor grootverbruikers fors verhoogd zijn in 2020 t.o.v. 2019. Met deze
aanpassingen zal de bijdrage van de industrie aan de ODE oplopen naar
circa € 550 miljoen in 2030, zodat de sector in 2030 betaalt voor het
beroep dat de sector in 2030 ongeveer op de SDE++-middelen voor
CO2-reducerende maatregelen kan leggen. Dit betekent dat huishoudens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

7

en het mkb niet betalen voor het klimaatbeleid van de industrie via een
hogere ODE-bijdrage, maar dat de sector dit zelf bekostigt. Daarnaast
wordt u naar de antwoorden op vraag 8 en 9 van de leden van de fractie
van de VVD verwezen voor een uiteenzetting van belastingmaatregelen in
het kader van het Klimaatakkoord waarmee het belastingdeel op de
energierekening van huishoudens in 2020 fors is verlaagd ten opzichte
van 2019.
Overigens geldt dat het internationale bedrijfsleven veelal op mondiale
markten opereert. Bij de lastenverdeling dient ook de Europese en
mondiale concurrentiepositie van de industrie in het oog te worden
gehouden om weglek van werkgelegenheid en CO2-uitstoot te
voorkomen.
14.
Verder merken de leden van de SP-fractie op dat het doel van de ODE, dat
met de opbrengsten via de SDE-regeling het aandeel duurzame energie
moet vergroten, te veel achterblijft. Het is dus niet alleen een heffing die
niet eerlijk is, zij blijkt ook niet effectief. Zij vragen waarom aan dit
systeem wordt vastgehouden en niet wordt gezocht naar een meer
effectieve en rechtvaardige manier om het aandeel schone energie fors te
verhogen. Deze leden zien hierop graag een duidelijke visie.
De SDE+ heeft zich de afgelopen jaren bewezen als een robuuste en
effectieve regeling om hernieuwbare energieproductie te stimuleren. Zo
blijkt uit de verschillende ramingen van het PBL dat het aandeel
hernieuwbare energie sterk zal stijgen van 6,6% in 2017 naar 11,4% in
2020.5 Daarnaast hebben verschillende technieken voor hernieuwbare
energie de afgelopen jaren een forse kostprijsreductie laten zien waardoor
de verwachting is dat er op korte termijn voor enkele categorieën geen
sprake meer is van een onrendabele top en dus geen subsidie meer nodig
zal zijn. De belangrijkste kenmerken van de SDE+-regeling zijn ook
behouden bij de verbreding van de regeling naar de SDE++. Op deze
manier wordt zoveel mogelijk hernieuwbare energie gerealiseerd met
iedere euro subsidie die via de ODE-heffing bekostigd wordt, en worden
de doelstellingen tegen de laagste kosten gerealiseerd.
De benodigde ophoging van het aandeel hernieuwbare energie blijkt in de
praktijk echter soms weerbarstig. Omdat de SDE+ alleen subsidie uitkeert
indien projecten ook daadwerkelijk produceren, blijven de kasuitgaven
van de SDE+ achter indien projecten uitvallen of minder produceren dan
oorspronkelijk verwacht werd. Dit hangt echter samen met de aard van
hernieuwbare energieprojecten en niet zozeer met de opzet van het
instrument SDE+. Met andere woorden: ook bij een ander instrument zal
de situatie blijven bestaan dat sommige projecten niet doorgaan, langer
nodig hebben om te realiseren of minder produceren dan eerder verwacht
werd.
15.
De leden van de fractie van de ChristenUnie constateren een verdere
verhoging van de ODE-tarieven om de SDE++ en de schuif van
huishoudens naar bedrijven te bekostigen. Zij erkennen de noodzaak van
deze voorstellen. Daarnaast komen er voor getroffen sectoren nog meer
gerichte maatregelen om hun handelingsperspectief te verbeteren,
bijvoorbeeld gerichte steun aan duurzame voorlopers in onder meer de
glastuinbouw ter compensatie. Toch is het merkwaardig dat – hoewel de
verhoging van de derde schijf deels al neerslaat bij grootverbruikers – de
vierde schijf zo ontzien wordt. Hier zitten immers de groot5

Klimaat- en Energieverkenning 2019, Planbureau voor de Leefomgeving, 1-11-2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

8

grootverbruikers. Deze leden vragen de regering of er is nagedacht over
een verschuiving van schijf 3 naar 4 (voor wat betreft ODE-elektriciteit) om
deze tarieven iets gelijker te krijgen en meer evenwicht te krijgen in welke
bedrijven getroffen worden door de verhoging van de ODE. De berichten
dat het mkb uiteindelijk in verhouding meer betaalt voor het klimaat dan
de zware industrie zijn wat dat betreft verontrustend. Hoe ziet de regering
deze zorgen?
De tarieven in de 4e schijf elektriciteit lopen evenredig op met de toename
in de geraamde SDE++ kasuitgaven. In 2021 vindt er echter geen
verhoging plaats omdat de verhoging van het elektriciteitstarief in de 4e
schijf bij afronding op 4 decimalen op hetzelfde tarief uitkomt als in 2020.
Doordat de geraamde SDE++-uitgaven doorzetten is dit niet het geval in
2022, waardoor in dat jaar de verhoging van de 4e schijf elektriciteit wel
plaatsvindt.
In de bepaling van de ODE-tarieven voor 2021 en 2022 is gekeken naar
verschillende opties om tot een evenwichtige lastenverdeling te komen.
Een verhoging van de tarieven in de 4e schijf elektriciteit om de tarieven
in de 3e schijf elektriciteit te matigen was geen reële optie omdat in deze
schijf sprake is van een teruggaafregeling in het kader van de energiebesparingsconvenanten (MJA III of MEE). Hierdoor is het niet effectief om
het ODE-tarief in de 4e schijf elektriciteit te verhogen om het tarief in de 3e
schijf elektriciteit te matigen.
In de brief over financiële prikkels voor fossiele brandstoffen in Nederland
van 14 september jl. wordt in meer detail uiteengezet hoe het kabinet met
regelingen zoals de teruggaafregeling voor de energie-intensieve
industrie om wil gaan in het kader van de herziening van de Europese
Richtlijn Energiebelastingen en de nationale evaluatie van de energiebelasting en ODE.6 In de energietransitie passen dergelijke regelingen niet.
Bij deze regeling moet ook de waarde van de energiebesparingsconvenanten op het klimaatgebied worden meegewogen die gelden als
voorwaarde voor de teruggaaf. In de evaluatie van de energiebelasting en
ODE zal overigens aandacht worden besteed aan de tariefstructuur van
energiebelasting en ODE.
Naast de ODE-bijdrage dragen grootverbruikers ook op andere manieren
bij aan het klimaatbeleid. Ik verwijs graag naar de beantwoording van
vragen van het lid Beckerman (SP) over het bericht dat de grootste
vervuilers amper betalen aan klimaatbeleid van 9 september jl. en de brief
over het bericht dat het mkb veel meer betaalt voor klimaat/CO2-uitstoot
dan de zware industrie die recent naar uw Kamer is verstuurd voor meer
details hierover.7
2. Uitgave voor de SDE++ en tarieven voor de ODE
2.1. Verband uitgaven SDE++ en inkomsten uit het wetsvoorstel
16.
De leden van de CDA-fractie begrijpen dat de opbrengsten van de
verhoging van de ODE-tarieven worden ingezet om de kasuitgaven voor
de SDE++ te financieren. De SDE++ wordt naast het stimuleren van
hernieuwbare energieopties ook ingezet voor het stimuleren van
CO2-reducerende technieken. Dit is mede van belang om industriële
partijen die worden geraakt door de CO2-heffing voor de industrie ruimte
te geven om te investeren in CO2-reducerende opties. Kan de regering
6
7

Kamerstukken II, 2019/20, 32 813, nr. 566
Tweede Kamer, vergaderjaar 2019/20, Aanhangsel nr. 4062

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

9

inzicht geven in de (verwachte) opbrengsten van de ODE van 2019–2022
verdeeld over de verschillende sectoren zoals ook opgenomen in het
wetsvoorstel Wet Fiscale Maatregelen Klimaatakkoord (Kamerstuk 35 304)
in tabel 3? Kan de regering ook inzicht geven in het relatieve en absolute
(verwachte) gebruik van de deze verschillende sectoren van de SDE++regeling?
Zie onderstaand een indicatief inzicht in de ODE-bijdrage per gemiddeld
bedrijfstype voor de jaren 2019 tot en met 2022, op basis van genoemde
tabel 3 uit de memorie van toelichting bij de Wet fiscale maatregelen
Klimaatakkoord.8
Bedrijfstype
kleine detailhandel (mkb)
bakkersbedrijf met één winkel (mkb)
groothandelsbedrijf (mkb)
kerken (incl. teruggaafregeling 50%)
basisschool
bedrijf gezondheidszorg
bedrijf glastuinbouw
bedrijf foodsector
academisch ziekenhuis
chemiebedrijf

2019

2020

2021

2022

643
1.791
1.864
706
2.949
2.499
4.898
15.029
111.932
161.752

870
2.630
2.593
994
4.246
3.676
7.988
28.233
289.747
469.537

956
2.887
2.847
1.091
4.662
4.036
8.782
30.976
317.731
514.931

972
2.936
2.895
1.109
4.740
4.104
8.917
31.506
323.313
523.913

Hierbij is gebruik gemaakt van gegevens over het gemiddeld energieverbruik van het CBS. Op dit moment wordt gewerkt aan een actualisatie van
de cijfers om tot een actuelere inschatting te komen van het verbruik van
verschillende type bedrijven. De daadwerkelijke ODE bijdrage per bedrijf
is afhankelijk van het energieverbruik. Ook binnen bedrijfstypen zal hierin
spreiding optreden.
Het kabinet heeft geen inzicht in het relatieve en absolute (verwachte)
gebruik van de verschillende sectoren van de SDE+ regeling omdat de
SDE+ techniekneutraal is. Wel wordt uitgegaan van een maximum gebruik
van de sector industrie van € 550 miljoen voor CO2-reducerende
technieken, anders dan hernieuwbare energie, in 2030.
17.
De leden van de CDA-fractie ontvangen voorts graag een overzicht van de
tarieven voor de ODE in verband met de SDE++ en haar voorgangers de
SDE+ en SDE de afgelopen 10 jaar.
De ODE is in 2013 geïntroduceerd, de tarieven vanaf 2013 tot en met 2020
zijn terug te vinden op de website van de Belastingdienst.9
Opslag duurzame energie- en klimaattransitie (ODE) op aardgas (normaal tarief)
Jaar

0 t/m 170.000 m`
en blokverwarming

170.001 t/m
1 miljoen m`

meer dan 1
miljoen t/m 10
miljoen m`

meer dan 10
miljoen m`

2013
2014
2015
2016
2017
2018

€ 0,0023
€ 0,0046
€ 0,0074
€ 0,0113
€ 0,0159
€ 0,0285

€ 0,0009
€ 0,0017
€ 0,0028
€ 0,0042
€ 0,0074
€ 0,0106

€ 0,0003
€ 0,0005
€ 0,0008
€ 0,0013
€ 0,0027
€ 0,0039

€ 0,0002
€ 0,0004
€ 0,0006
€ 0,0009
€ 0,0013
€ 0,0021

8
9

Kamerstukken II, 2019/20, 25 304, nr. 3.
https://www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/belastingdienst/zakelijk/
overige_belastingen/belastingen_op_milieugrondslag/tarieven_milieubelastingen/
tabellen_tarieven_milieubelastingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

10

Jaar

0 t/m 170.000 m`
en blokverwarming

170.001 t/m
1 miljoen m`

meer dan 1
miljoen t/m 10
miljoen m`

meer dan 10
miljoen m`

2019
2020

€ 0,0524
€ 0,0775

€ 0,0161
€ 0,0214

€ 0,0059
€ 0,0212

€ 0,0031
€ 0,0212

Opslag duurzame energie- en klimaattransitie (ODE) op aardgas (verlaagd tarief
glastuinbouw)
Jaar

0 t/m 170.000 m`
en blokverwarming

170.001 t/m
1 miljoen m`

meer dan 1
miljoen t/m 10
miljoen m`

meer dan 10
miljoen m`

2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020

€ 0,0004
€ 0,0007
€ 0,0012
€ 0,0018
€ 0,0026
€ 0,0046
€ 0,0084
€ 0,0124

€ 0,0004
€ 0,0009
€ 0,0014
€ 0,0021
€ 0,0025
€ 0,0040
€ 0,0061
€ 0,0081

€ 0,0003
€ 0,0005
€ 0,0008
€ 0,0013
€ 0,0027
€ 0,0039
€ 0,0059
€ 0,0212

€ 0,0002
€ 0,0004
€ 0,0006
€ 0,0009
€ 0,0013
€ 0,0021
€ 0,0031
€ 0,0212

Opslag duurzame energie- en klimaattransitie (ODE) op elektriciteit
Jaar

0 t/m 10.000 kWh

10.001 t/m
50.000 kWh

50.001 t/m 10
miljoen kWh

meer dan 10
miljoen kWh

2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020

€ 0,0011
€ 0,0023
€ 0,0036
€ 0,0056
€ 0,0074
€ 0,0132
€ 0,0189
€ 0,0273

€ 0,0014
€ 0,0027
€ 0,0046
€ 0,0070
€ 0,0123
€ 0,0180
€ 0,0278
€ 0,0375

€ 0,0004
€ 0,0007
€ 0,0012
€ 0,0019
€ 0,0033
€ 0,0048
€ 0,0074
€ 0,0205

€ 0,000017
€ 0,000034
€ 0,000055
€ 0,000084
€ 0,000131
€ 0,000194
€ 0,0003
€ 0,0004

18.
Verder zouden deze leden ook graag een overzicht ontvangen van de
jaarlijkse inkomsten uit de ODE en zijn voorganger over de afgelopen tien
jaar, inclusief 2021 en 2022. Ook verzoeken zij om een overzicht van de
kasuitgaven per jaar over die hele periode en dus een onderbouwing van
deze tariefsverhoging.
Voor de jaarlijkse inkomsten uit de ODE wordt u verwezen naar het
antwoord op vraag 5 van de leden van de fractie VVD. Voor een overzicht
van de kasuitgaven wordt u verwezen naar het antwoord op vraag 6 van
de leden van de fractie VVD.
19.
Kan de regering verder aangeven wat de totale belastingdruk op gas en
elektriciteit is op basis van de Energiebelasting, ODE en btw daarover over
die periode?
In onderstaande tabellen wordt een overzicht gegeven van de gerealiseerde ODE-opbrengsten over de periode 2013 tot en met 2019 en de
verwachte ODE-opbrengsten van 2020 tot en met 2022. Cijfers voor de
btw-opbrengst zijn momenteel nog niet gespecificeerd naar energiebelasting en de ODE en kunnen helaas niet gepresenteerd worden. Sinds
oktober 2012 is het btw-tarief over de EB en ODE 21%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

11

Opbrengsten
(realisaties)
(x € 1.000)

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

ODE

97.363

173.619

278.861

421.036

626.953

1.033.046

1.631.970

EB

4.636.000

4.202.000

4.204.000

4.543.000

4.576.000

4.688.000

5.065.000

Verwachte opbrengst (x
€ 1.000)

2020

2021

2022

ODE
EB

2.411.000
4.067.000

2.648.000
3.769.000

2.692.000
3.855.000

20.
De leden van de SP-fractie hebben meermaals verduidelijking gevraagd
over de daadwerkelijke bijdrage aan de ODE door de grootste uitstoters.
Zij vragen opnieuw hoeveel de top 20 van bedrijven met de hoogste
CO2-uitstoot aan de ODE bijdraagt. Wanneer het bedrijfsvertrouwelijke
informatie betreft, kunnen zij ook akkoord gaan met een geanonimiseerd
totaalbedrag van deze top.
In mijn brief over het bericht dat het mkb veel meer betaalt voor klimaat/
CO2-uitstoot dan de zware industrie die recent naar uw Kamer is verstuurd
ga ik in op de onderverdeling van de ODE bijdragen binnen de sector
industrie en hoe de huidige bijdrage van € 388 miljoen in 2020 opbouwt
naar € 550 miljoen in 2030. Een specifieker beeld, zoals een uitsplitsing
naar de top 20 bedrijven is door mij niet te geven. Dit komt doordat voor
een aanzienlijk deel van deze bedrijven geen goede inschatting van het
energetische aardgas- en elektriciteitsverbruik te maken is, waardoor een
inschatting van hun bijdrage aan de ODE op dit moment niet kan worden
gegeven. Informatie op bedrijfsniveau valt onder de geheimhoudingsplicht van de Belastingdienst en het CBS. De Belastingdienst beschikt
bovendien niet over gegevens op het niveau van de energiegebruiker
aangezien de hoofdregel is dat de belasting wordt geheven bij degene die
de levering verricht (de energieleverancier).
21.
De leden van de ChristenUnie-fractie constateren dat de nieuwe regeling
SDE++ budgettair wordt gedekt door de ODE. Hoe anticipeert de regering
op de mogelijkheid dat ODE-opbrengsten tegenvallen als bedrijvigheid en
energie-uitstoot afneemt in onzekere economische tijden als deze? Zou dit
betekenen dat er simpelweg minder middelen beschikbaar zijn voor de
SDE++ of wordt de budgetneutraliteit op een of andere manier losgelaten?
De verwachte ODE-opbrengsten worden ex-ante gelijkgesteld aan de
verwachte uitgaven voor de SDE++. De beschikbare SDE-middelen op de
begroting worden vastgelegd op basis van de ex-ante-raming en zijn niet
afhankelijk van de feitelijke ODE-opbrengst. Eventueel tegenvallende
ODE-opbrengsten zijn een tegenvaller in het inkomstenkader en lopen in
het EMU-saldo. Eventuele tegenvallers in de opbrengsten hebben
hierdoor geen effect op de uitgaven van de SDE++.
2.2. Begrotingsreserve duurzame energie- en klimaattransitie
22.
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
regering het belangrijk acht de ODE-heffing te continueren, ondanks het
bestaan van de begrotingsreserve duurzame energie- en klimaattransitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

12

De leden van de CDA-fractie begrijpen dat de komende jaren middelen
nodig zijn om de energietransitie te bekostigen. Maar zij vragen of de
regering kan toelichten hoe zij wil bewerkstellingen dat alle middelen uit
de ODE en de begrotingsreserve op korte termijn ook daadwerkelijk
ingezet gaan worden en hoe zij wil stimuleren dat de subsidies door het
bedrijfsleven worden gebruikt om te energietransitie effectief vorm te
geven.
De realisatie van projecten en de ontwikkeling van de energieprijzen
leiden tot onzekerheid in de ontwikkeling van de SDE+(+)-uitgaven. De
begrotingsreserve wordt benut wanneer de uitgaven hoger uitvallen dan
de beschikbare middelen.
In tabel 26 uit de begroting van het Ministerie voor Economische Zaken en
Klimaat voor 2021 is te zien dat 100% van de begrotingsreserve juridisch
verplicht. Dit houdt in dat deze middelen gereserveerd zijn voor projecten
met een SDE-beschikking op basis van de maximaal uit te keren subsidie.
Het is de verwachting dat in de praktijk de uitgaven lager uitkomen dan
het maximaal uit te keren bedrag. Van de in totaal beschikbare € 47,2
miljard zal bij de huidige inzichten € 27,7 miljard nodig zijn voor uitgaven
in de periode 2020–2032 op verplichtingen die tot en met 31 december
2019 zijn aangegaan. De resterende € 19,5 miljard is nodig voor de
subsidieverleningen die in 2020 zijn en worden afgegeven en om in de
periode 2021–2030 nieuwe subsidiebeschikkingen te kunnen afgeven via
de SDE++, de HER+ en de ISDE en om de uitvoeringskosten van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland te dekken. Doordat de verwachte
uitgaven lager zijn dan de beschikte middelen ontstaat er ruimte om de
komende jaren nieuwe verplichtingen aan te gaan ter ondersteuning van
het behalen van de doelstellingen uit het Klimaatakkoord.
Beschikbare middelen en kasuitloop duurzame energieregelingen (bedragen x € 1 miljoen)
Beschikbare middelen

Meerjarencijfers 2020
t/m 2032
Begrotingsreserve
Duurzame Energie per
1-1-2020
Geplande meerjarige
stortingen in begrotingsreserve
Geplande meerjarige
onttrekkingen aan
begrotingsreserve
Totaal beschikbaar (incl.
Klimaatakkoord)
2020–2032
Totaal openstaande
juridische verplichtingen
over periode 2020–2032
per 1-1-2020

MEP

SDE

SDE+

HER

ISDE

Uitvoeringskosten
RVO.nl

Totaal
2020–2032

1

5.546

37.168

242

1.350

302

44.609

73

740

2.342

3.155

398

1.168

1.566

– 321

– 1.851

– 2.172

74

6.363

38.827

242

1.350

302

47.158

47

6.226

41.587

71

103

35

48.069

Onderstaande figuur 10 uit de EZK begroting voor 2021 laat een realistische inschatting zien van de verwachte kasuitloop van de afgegeven
beschikkingen op basis van de verwachte intrekking van beschikkingen,
verwachte vertraging van energieprojecten en verwachte ontwikkeling
van de SDE++-basisbedragen in de toekomst. Budgetten die niet tot
besteding komen worden in de begrotingsreserve duurzame energie
gestort, zodat deze middelen beschikbaar blijven voor de energietransitie.
De middelen in de begrotingsreserve worden gebruikt voor vertraagde
projecten of om uitgevallen projecten te vervangen. Ook is een substantieel deel van de begrotingsreserve nodig als risicobuffer om hogere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

13

subsidiebedragen als gevolg van lagere energieprijzen te kunnen
opvangen.

De SDE++ heeft als doel om zo kosteneffectief mogelijk CO2 te reduceren.
Daarom worden subsidiebeschikkingen afgegeven op basis van een
veilingmechanisme. Indieners met een zo laag mogelijke subsidie
intensiteit per vermeden ton CO2krijgen als eerste een beschikking. Op die
manier wordt de SDE++, ook bij bedrijven, zo effectief mogelijk ingezet.
Daarnaast wordt het bedrijfsleven om inbreng gevraagd bij de ontwikkeling van nieuwe categorieën in de SDE++ die kunnen bijdragen aan de
transitie.
23.
De leden van de fractie van D66 vragen of er vaak sprake is van vertraging
of uitval van projecten, hoe vaak dit is en wat de oorzaken hiervan zijn.
Onderstaande tabel laat aantallen beschikte en uitgevallen projecten zien
van de verschillende SDE+-openstellingsjaren. De meeste uitval in
aantallen is te zien bij zon-PV projecten, hiervoor is in vele gevallen geen
vergunning nodig waardoor deze projecten vaak minder ver gevorderd
zijn op het moment dat ze subsidie aanvragen en hierdoor relatief vaak
uitvallen of vertragen.
Budget € miljoen

2013

2014

2015

2016

2017

2018

2019

Beschikt
Ingetrokken
In beheer

3.000
1.653
1.347

3.536
1.282
2.254

3.543
266
3.277

9.012
1.079
7.933

11.870
1.680
10.190

9.802
1.656
8.146

8.906
81
8.825

24.
De leden van de GroenLinks-fractie zijn teleurgesteld over het feit dat 680
miljoen euro uit de begrotingsreserve duurzame energie is overgeheveld
naar de algemene middelen. De belofte dat de middelen die voortkomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

14

uit de ODE altijd aan duurzame energie zullen worden besteed, blijkt
weinig meer waard te zijn. Waarom is hiervoor gekozen? Waarom is niet
duidelijker en uitgebreider gemotiveerd waarom dit volgens de regering
absoluut noodzakelijk was? Hoe kan het vertrouwen van de burger
worden teruggewonnen op dit punt?
In verband met de vele opgaven dit voorjaar is besloten om Rijksbreed te
zoeken naar oplossingen, waaronder dekking voor ontlasting van het
uitgavenkader 2021. Er bleek ruimte te zijn in de beschikbare middelen
voor de SDE(+) en vanwege deze zeer bijzondere omstandigheden acht
het kabinet het gerechtvaardigd deze ruimte ten gunste te laten komen
van het generale beeld. Het geheel van de meerjarig beschikbare
middelen, inclusief de begrotingsreserve duurzame energie, is toereikend
voor het bereiken van de klimaatdoelstellingen en zal hier ook verder voor
worden ingezet.
25.
De leden van de SP-fractie vragen een overzicht van de omvang van de
begrotingsreserve duurzame energie sinds 2011. Uit de begrotingen blijkt
dat er jaarlijks substantiële bedragen worden gestort; zij zien graag een
duidelijk overzicht van de ontwikkeling van het totaal. Gezien de
verwachte grote omvang van deze reserve, vragen zij waarom voor de
kleinverbruikers geen verlaging van het tarief wordt voorzien. Verder
vragen zij om meer inzicht in welke uitgaven vanuit de begrotingsreserve
worden voorzien de komende jaren.
Voor het eerste deel van het antwoord op deze vraag wordt u verwezen
naar het antwoord op vraag 22 van de leden van de fractie van het CDA.
De tarieven zijn in lijn met de afspraken uit het Klimaatakkoord. Hierin
heeft het kabinet besloten om per 2020 de lastenverdeling tussen
huishoudens en bedrijven aan te passen zodat huishoudens voortaan een
derde van de ODE bijdragen in plaats van de helft. Hierbij is ook aangekondigd dat het totaal aan energiebelastingen voor huishoudens met een
gemiddeld verbruik in 2021 niet stijgt ten opzichte van 2020 en dat de
stijging van de tarieven voor huishoudens vanaf 2022 meer geleidelijk
wordt dan in het regeerakkoord was voorzien. Met dit voorstel voor
verhoging van de tarieven van de ODE, en verhoging van de belastingvermindering in de energiebelasting, blijft de lastenverdeling conform de
afspraken bij het Klimaatakkoord in stand.
Het beeld is dat alle middelen nodig zijn voor de realisatie van de
doelstellingen uit het Klimaatakkoord, waardoor het niet mogelijk is om
verdere lastenverlichting te geven zonder dat dit tot een extra verhoging
van de ODE-tarieven leidt in de komende jaren.
26.
De leden van de SGP-fractie vragen naar een overzicht van de (verwachte)
stand van de begroting duurzame energie sinds 2013 en tot 2030, inclusief
stortingen en onttrekkingen.
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 22 van de leden van de fractie van het CDA.
2.3. Voorgestelde tarieven
27.
De leden van de VVD-fractie vragen naar een uitsplitsing van de verschillende schijven. Kunnen de schijven uitgesplitst worden naar mkb en
grootbedrijf en naar huishoudens en bedrijven?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

15

Er is geen precieze uitsplitsing mogelijk van de belastingschijven naar
huishoudens en bedrijfstype. Huishoudens met een gemiddeld energieverbruik zitten standaard in de eerste schijf voor aardgas en elektriciteit.
Bedrijven doorlopen ook de eerste schijf, maar hoeveel schijven een
bedrijf doorloopt hangt af van het specifieke energieverbruik van dit
bedrijf. Dit is o.a. afhankelijk van de sector en de maatregelen die het
bedrijf heeft genomen op het gebied van energiebesparing. Over het
algemeen kan gesteld worden dat de bedrijven met een hoog energieverbruik in de 3e en 4e schijf vallen. In bepaalde sectoren kan ook een mkb
bedrijf een relatief hoog energieverbruik hebben en daarmee in de 3e en
4e schijf vallen.
28.
Deze leden vragen voorts naar een budgettaire sleutel van de tarieven.
Hoeveel levert het op of kost het om alle tarieven met 1 cent te verhogen
of te verlagen?
Hieronder is voor de ODE een overzicht van de budgettaire sleutels per
schijf bijgevoegd.
Aardgas in cent per m3

Sleutels 2021 € miljoen

1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

120,7
9,7
15,9
23,8

Verlaagd tarief glastuinbouw
1e schijf
2e schijf

3,2
3,5

Elektriciteit in cent per kWh
1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

240,1
77,3
341,4
93,9

29.
De leden van de VVD-fractie vragen voorts hoe een verhoging of verlaging
doorwerkt in een uiteindelijke energierekening bij gemiddeld gebruik. Hoe
werkt een verhoging van 1 cent in de verschillende tarieven in een
energierekening van een huishouden of een bedrijf met gemiddeld
gebruik?
Hoe een verhoging van 1 cent in de verschillende tarieven doorwerkt in de
energierekening van een huishouden of bedrijf hangt af van het specifieke
energieverbruik. Het kabinet gaat uit van een gemiddeld energieverbruik
voor huishoudens van het Planbureau voor de Leefomgeving van
ongeveer 2.464 kWh elektriciteit en 1.192 m3 gas. In dit geval leidt een
verhoging van 1 cent op de eerste schijf gas en de eerste schijf elektriciteit
voor een huishouden met een gemiddeld energieverbruik tot € 24,64
extra ODE op elektriciteit en € 11,92 aan extra ODE op aardgas exclusief
btw.
Vanwege de enorme diversiteit binnen het bedrijfsleven zijn er geen
cijfers beschikbaar over het gemiddelde energieverbruik in het bedrijfsleven.
30.
Het valt de leden van de CDA-fractie op dat voor elektriciteit in 2021 de
eerste drie verbruiksschijven met bijna 10% per schijf stijgen, terwijl het
tarief in de vierde schijf in 2021 gelijk blijft aan 2020. In 2022 stijgt het
tarief van de vierde schijf wel significant ten opzichte van het huidige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

16

tarief. Tegelijkertijd lezen deze leden ook dat de regering volgend jaar kan
voorstellen de tarieven voor het jaar 2022 nog te wijzigen. Welke
rechtvaardiging is er voor het verhogen van de eerste drie tariefschijven
en het gelijk blijven van de vierde tariefschijf voor elektriciteit in 2021?
De tarieven in de 4e schijf elektriciteit lopen evenredig op met de toename
in de geraamde SDE++ kasuitgaven, echter vervalt de verhoging in 2021
door afronding. Doordat de geraamde SDE++-uitgaven doorzetten is dit
niet het geval in 2022, waardoor in dat jaar de verhoging van de 4e schijf
elektriciteit wel plaatsvindt.
31.
De leden van de fractie van D66 vragen waarom de ODE niet progressief
is vormgegeven om de degressiviteit van de energiebelasting tegen te
gaan.
De belangrijkste achtergrond van de degressieve tariefstructuur bij de
ODE is evenals bij de energiebelasting de bescherming van de concurrentiepositie van energie-intensieve bedrijven. Zie ook de toelichting op
vraag 11 van de leden van uw fractie. Daarnaast kan met de huidige
tariefstructuur de beoogde lastenverdeling tussen huishoudens en
bedrijven worden bereikt.
32.
De leden van de fractie van D66 vragen wat de effecten zijn van de
tariefverschillen tussen elektriciteit en aardgas. Kan worden bevestigd dat
elektrificatie meer wordt gestimuleerd wanneer het verschil in tarief
tussen aardgas en elektriciteit kleiner is?
Over het algemeen geldt inderdaad dat een hoger tarief op aardgas een
prikkel geeft tot elektrificatie. De ODE-tarieven zijn mede daarom sterker
verhoogd voor aardgas dan voor elektriciteit. Het kabinet stelt vast dat er,
ondanks deze aanpassingen, op dit moment nog niet in elke sector de
gewenste prikkel voor elektrificatie aanwezig is. Voor de middellange
termijn worden de fiscale prikkels voor de energietransitie geëvalueerd,
onder andere in de evaluatie van de energiebelasting en ODE. Daarnaast
loopt het interdepartementaal beleidsonderzoek naar de financiering van
de energietransitie. Naar verwachting worden deze trajecten in het
voorjaar van 2021 afgerond en zullen daarna met uw Kamer worden
gedeeld.
33.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met interesse de notitie van
Milieudefensie gelezen over de verdeling van de ODE-opbrengsten tussen
zware industrie en het mkb. Deze verdeling is scheef als gevolg van het
lage tarief in schijf 4. Deze leden zijn van mening dat de vervuiler moet
betalen en dat deze verhouding eerlijker moet. Is de regering bereid de
ODE-tarieven in deze richting aan te passen waardoor het mkb niet meer
opdraait voor de SDE++-financiering? Deze leden zien graag dat de
toegezegde reactie op de Milieudefensie-notitie voor de behandeling van
dit wetsvoorstel naar de Kamer wordt gestuurd. Kan de regering hiervoor
zorgen?
De reactie op de Milieudefensie-notitie is recent naar de Tweede Kamer
verstuurd. Hierin wordt ingegaan op de verdeling van de
ODE-opbrengsten tussen de zware industrie en het mkb.
Voor het antwoord op de vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 13 van de leden van de fractie van de SP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

17

34.
De leden van de SP-fractie zien tot hun verbijstering dat de tarieven voor
de kleinverbruikers stijgen, waar die voor de grootste uitstoters gelijk
blijft. Hoe verhoudt deze tariefbepaling zich tot het principe «de vervuiler
betaalt»? Hoe wordt op deze wijze uitvoering gegeven aan de motieBeckerman c.s. (Kamerstuk 32 813, nr. 351), die oproept tot een eerlijke
verdeling van lusten en lasten?
Bij het Klimaatakkoord heeft een herverdeling van de ODE-lasten
plaatsgevonden. Waar huishoudens en bedrijven voorheen beide ieder de
helft van de opbrengst bijdroegen, dragen huishoudens vanaf 2020 een
derde van de lasten bij en bedrijven twee derde. Deze aangepaste
lastenverdeling blijft met dit wetsvoorstel ongewijzigd doordat de
ODE-tarieven in alle schijven in 2021 met ongeveer 10% stijgen ten
opzichte van 2020.
Bij het Klimaatakkoord is daarnaast toegezegd dat het belastingdeel van
de energierekening voor een huishouden met een gemiddeld verbruik in
2020 € 100 lager uitvalt ten opzichte van 2019, in 2021 niet stijgt en na
2021 beperkt stijgt. In 2021 stijgt het belastingdeel van de energierekening
bij een gemiddeld verbruik niet ten opzichte van 2020. De ODE-tarieven
stijgen weliswaar, maar daar staat een ophoging van de belastingvermindering in de energiebelasting tegenover. Voor de energierekening van
huishoudens zijn met name de ODE-tarieven in de eerste schijf relevant,
uit het wetsvoorstel volgt een beperkte stijging van de tarieven in 2022,
conform de toezeggingen bij het Klimaatakkoord.
De grootste stijging van de ODE-tarieven voor grootverbruikers heeft in
2020 plaatsgevonden als gevolg van de aanpassing van de lastenverdeling naar een derde voor huishoudens en twee derde voor bedrijven. In
de 3e en 4e schijf aardgas hebben forse verhogingen plaatsgevonden.
Ook de tarieven voor de grootverbruikers op elektriciteit zijn omhoog
gegaan, met name in de 3e schijf. Hieronder is een overzicht bijgevoegd
van de procentuele mutaties van de ODE-tarieven.
Tarieven ODE

2019

2020

2021

stijging
2020
t.o.v.
2019

stijging
2021 t.o.v.
2019

Aardgas in cent per m3
1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

5,24
1,61
0,59
0,31

7,75
2,14
2,12
2,12

8,51
2,35
2,32
2,32

47,9%
32,9%
259,3%
583,9%

62,4%
46,0%
293,2%
648,4%

Verlaagd tarief glastuinbouw
1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

0,84
0,61
0,59
0,31

1,24
0,81
2,12
2,12

1,37
0,89
2,32
2,32

47,6%
32,8%
259,3%
583,9%

63,1%
45,9%
293,2%
648,4%

Elektriciteit in cent per kWh
1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

1,89
2,78
0,74
0,03

2,73
3,75
2,05
0,04

3,00
4,11
2,25
0,04

44,4%
34,9%
177,0%
33,3%

58,7%
47,8%
204,1%
33,3%

35.
De leden van de SP-fractie stellen vast dat er totaal geen werk wordt
gemaakt om tot een eerlijk en ook effectief beleid te komen, gezien deze
tariefstelling. Zij vragen om een onderbouwde reactie en toelichting. Ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

18

eisen zij dat de Kamerbreed gesteunde motie-Beckerman c.s. wordt
uitgevoerd zoals de motie beoogd heeft.
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 34 van de fractie SP.
36.
De leden van de SP-fractie stellen vast dat de echte grootverbruikers nog
steeds een te verwaarlozen bedrag betalen. Immers, ook de voorgestelde
«verhoging» voor 2022 van een percentueel te verwaarlozen tarief is nog
steeds een te verwaarlozen tarief. Waarom wordt niet een progressief
tarief ingevoerd, om de grootste uitstoters echt hun eerlijke aandeel te
laten leveren? De leden van de SP-fractie roepen op met een tarief voor de
hoogste schijf te komen dat daadwerkelijk uitgaat van het principe «de
vervuiler betaalt». Zij vragen te onderzoeken welk tarief vastgesteld dient
te worden om dit principe praktijk te laten worden. Zij vragen om een
concrete en inhoudelijke reactie op dit verzoek.
Bij de introductie in 1996 van de energiebelasting (toen nog «regulerende
energiebelasting») op aardgas en elektriciteit was deze beperkt tot
zogenoemde kleinverbruikers en gold er een vast tarief voor aardgas en
voor elektriciteit. Bij aardgas werd die belasting geheven over een
hoeveelheid van maximaal 170.000 m3per jaar en bij elektriciteit over
maximaal 50.0000 kWh per jaar. Vanaf 1999 werd stapsgewijs het
volledige energieverbruik in de heffing betrokken via een degressieve
tariefstructuur. De reden voor de degressieve tariefstructuur is het gelijke
speelveld van grootverbruikers van aardgas en elektriciteit ten opzichte
van hun buitenlandse concurrenten. Ook in de meeste andere EU-lidstaten
gelden lagere belastingtarieven voor deze bedrijven. Het invoeren van een
progressieve tariefstructuur zou de internationale concurrentiepositie van
Nederlandse sectoren onder druk zetten met het risico op weglek van
CO2-uitstoot en werkgelegenheid over de grens. Daarnaast gelden, in
samenhang met de Europese Richtlijn Energiebelastingen, fiscale
regelingen voor energie-intensieve bedrijven waardoor het energieverbruik in de hoogste schijven gedeeltelijk onbelast blijft.
In de energietransitie passen dergelijke regelingen niet en zal de gebruiker
zoveel mogelijk zelf moeten betalen voor diens gebruik. De Europese
Commissie zal in het kader van de Europese Green Deal naar verwachting
in de eerste helft van 2021 met concrete voorstellen komen om de
Richtlijn Energiebelasting te hervormen. Het kabinet verwelkomt deze
hervorming, omdat die ruimte kan bieden om specifieke uitzonderingen
voor bedrijven of sectoren te beperken met behoud van het gelijke
speelveld. Bij de uitwerking van maatregelen dient ook de mondiale
concurrentiepositie van de Europese industrie in het oog te worden
gehouden.
Daarnaast wordt in de nationale evaluatie energiebelastingen aandacht
besteed aan de tariefstructuur van zowel de energiebelasting als de ODE.
Hierin wordt onder andere gekeken naar de mogelijkheden en
haalbaarheid om de tariefstructuur beter bij te laten dragen aan de
energietransitie. Daarnaast worden de fiscale regelingen geëvalueerd met
het oog op de interactie met en bijdrage aan de energietransitie. De
afronding van deze evaluatie staat gepland in het voorjaar van 2021 en zal
vervolgens met uw Kamer gedeeld worden.
37.
Verder vragen de leden van de SP-fractie hoe de regeling van 25 miljoen
euro per jaar in 2021 en 2022 ter compensatie van energiekosten wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

19

vormgegeven. Aan wie komt dit ten goede en welke afwegingen liggen
hieraan ten grondslag?
Naar aanleiding van twee moties, aangenomen door het parlement (motie
Essers, Kamerstukken I 2019/2020, 35 304, nr. F en motie Lodders,
Kamerstukken II 2019/2020, 35 302, nr. 42) is nader onderzoek gedaan naar
de gevolgen van de in het Klimaatakkoord afgesproken aanpassingen van
de ODE. CE Delft en WEcR hebben in het kader van de moties de effecten
van de verhoging van de ODE-tarieven binnen de industrie en de
glastuinbouw onderzocht. Uit deze onderzoeken komt naar voren dat de
gemiddelde lastenstijging voor bedrijven beperkt is. Wel zijn er enkele
specifieke subsectoren die relatief gezien te maken hebben met een
significante lastenstijging. Dit geldt specifiek voor de belichte teelt en de
voorlopers in de energietransitie in de glastuinbouw, de chemie en de
papier- en voedselindustrie. Ten slotte wordt geconcludeerd dat de
ODE-tarieven verschillend uitpakken voor het stimuleren van de energietransitie bij verschillende groepen bedrijven. Binnen de glastuinbouw en
de voedingsindustrie wordt gesignaleerd dat de ODE-kosten stijging
remmend werkt op de verdere transitie. Voor een deel van de aardgasintensieve industrie geldt dat de huidige tariefstructuur wel in het
voordeel werkt om te elektrificeren en het gasverbruik te verminderen.
Het kabinet kiest ervoor om op de korte termijn meer gerichte maatregelen te treffen om het handelingsperspectief van de glastuinbouw, de
chemie en de papier- en voedselindustrie te verbeteren. Hiervoor stelt het
kabinet 25 miljoen euro per jaar beschikbaar in de jaren 2021 en 2022 ten
behoeve van een regeling om tegemoet te komen in de energiekosten van
specifieke sectoren. Deze middelen worden in afwachting van nadere
uitwerking gereserveerd op de aanvullende post.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en ik zullen de
komende periode, in overleg met de betreffende sectoren, de benodigde
regeling(en) hiervoor uitwerken. De contouren hiervoor zullen naar
verwachting nog dit jaar nader bekend worden. Naar verwachting kunnen
de Minister van LNV en ik uw Kamer rond het eind van het jaar nader
informeren over de beoogde besteding van de middelen.
38.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering wil voorkomen dat
door de forse stijging van de ODE-heffing bedrijven, zoals glastuinbouwbedrijven, niet overgaan van gas naar elektriciteit of zelfs weer terug gaan
van elektriciteit naar gas.
In 2020 zijn de grootverbruikerstarieven van de ODE op aardgas en
elektriciteit omhoog gegaan, conform de afspraken in het Klimaatakkoord.
Ten opzichte van 2019 is sprake van een forse stijging van de
ODE-tarieven op aardgas, deze stijging is groter dan de stijging op de
ODE-tarieven van elektriciteit. Hiermee wordt de gewenste transitie
ondersteund in de meeste sectoren. Het kabinet heeft vastgesteld dat er
op dit moment nog niet in elke sector de gewenste prikkel voor elektrificatie is, waaronder voor de glastuinbouw sector. Voor de middellange
termijn worden de fiscale prikkels voor de energietransitie geëvalueerd,
onder andere in de evaluatie van de energiebelasting en ODE, waarin ook
aandacht wordt besteed aan het leveren van prikkels die de transitie en
meer specifiek de gewenste omslag van aardgas naar elektriciteit
ondersteunen.
39.
De glastuinbouw moet volgens het Klimaatakkoord een reductie van 3,5
megaton CO2 leveren, met elektrificatie als een belangrijk onderdeel om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

20

deze opgave waar te maken, zo constateren de leden van de SGP-fractie.
Hoe is dat te rijmen met de voorgestelde verhoging van de ODE-heffing
op stroom?
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 38 van uw fractie.
40.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de tarieven in de derde en
vierde schijf (elektriciteit) niet meer in overeenstemming met elkaar
gebracht worden.
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 2 van de leden van de fractie van de PvdA.
2.4. Lastenverdeling huishoudens en bedrijven
41.
De leden van de CDA-fractie achten het positief dat het totaal aan
energiebelastingen voor huishoudens bij gelijk verbruik in 2021 niet stijgt
ten opzichte van 2020. Kan de regering meer inzicht geven in de geleidelijke stijging van de energiebelastingen in de komende vijf jaar voor
huishoudens bij gelijk verbruik?
Het kabinet heeft toegezegd dat het totaal aan energiebelastingen bij een
gemiddeld verbruik niet stijgt in 2021 ten opzichte van 2020 en vanaf 2022
beperkt stijgt. Onderstaande tabel is opgesteld met de aanname dat het
gemiddeld verbruik gelijk blijft. Omdat het toekomstige verbruik anders
kan uitpakken kan het daadwerkelijke belastingdeel anders vallen. Daarbij
is uitgegaan van de huidige tarieven voor de energiebelasting en ODE,
welke nog kunnen wijzigen.

Belastingdeel energierekening1 (EB +ODE,
alsmede de Btw hierover)

2020

2021

2022

circa € 437

circa € 437
+0

circa € 443
+6

1

Het Planbureau voor de Leefomgeving raamt in de nog te publiceren Klimaat- en Energie
Verkenning (KEV) 2020 het gemiddelde aardgasverbruik per huishouden voor 2021 op 1.192 m3
en de gemiddelde elektriciteitslevering op 2464 kWh. Doordat er een onzekerheid is over de
toekomstige ontwikkelingen is er ook onzekerheid in de raming van deze gemiddelden. Deze
bandbreedte is opgenomen in de KEV 2020

Vanwege de grote onzekerheden voor de langere termijn is een dergelijke
uitsplitsing niet mogelijk voor na 2022. De ODE volgt de kasuitgaven van
de SDE+(+). De totale beoogde opbrengsten voor de ODE zullen daarbij
dan met 22% toen laten daarbij een beperkte oploop zien.
42.
De leden van de CDA-fractie lezen verder dat de voorgestelde tariefstijging leidt tot een bijdrage van de sector industrie in 2021 van 390
miljoen euro en van 395 miljoen euro in 2022. In de begroting van het
Ministerie van Economische Zaken en Klimaat lezen deze leden dat de
totaal verwachte opbrengst van de ODE in 2021 2,65 miljard euro is en in
2022 2,69 miljard euro. Kan de regering voor deze jaren aangeven welk
gedeelte van dit totaalbedrag ziet op aardgas, welk gedeelte op het
verlaagd aardgastarief voor de glastuinbouw en welk gedeelte op
elektriciteit en een verdeling hiervan laten zien over de vier schijven? Kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

21

de regering in dit overzicht eveneens laten zien wat het aandeel van de
verschillende sectoren is?
In onderstaande tabellen wordt een overzicht gegeven van de verwachte
ODE-opbrengst per schijf en de ODE-opbrengst per sector. Omdat er maar
een kleine aanpassing in de ODE-tarieven van 2021 op 2022 plaatsvindt
geven onderstaande tabellen inzicht in de situatie van 2021. Zoals in de
memorie van toelichting bij dit wetsvoorstel is gecommuniceerd, is
beoogd om € 2,6 miljard op te halen in 2021. Onderstaande berekeningen
zijn gebaseerd op de meest recent beschikbare grondslagen, daardoor
valt de verwachte opbrengst iets lager uit.
Verwachte opbrengst per schijf
Aardgas in cent per m3

2021 bedragen in € miljoen

ODE-tarief 2021

1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

8,51
2,35
2,32
2,32

1.027
23
37
55

Verlaagd tarief glastuinbouw
1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

1,37
0,89
2,32
2,32

4
3

Elektriciteit in cent per kWh
1e schijf
2e schijf
3e schijf
4e schijf

3,00
4,11
2,25
0,04

720
318
768
4

Belastingvermindering
Opbrengst totaal

– 482
2.477

Verwachte opbrengst per sector
2021
Totaal ODE in mln euro

2.477

waarvan sector industrie
Chemie, voeding- en genot, papierindustrie

389
238

waarvan landbouw
waarvan glastuinbouw

184
66

waarvan overige afnemers (diensten, overheid, ziekenhuis, scholen etc.)

1.106

43.
De leden van de fractie van D66 vragen hoe de marginale lastendruk van
de energiebelasting en ODE is voor kleine bedrijven ten opzichte van
grote bedrijven.
De marginale lastendruk is afhankelijk van het energiegebruik van het
betreffende bedrijf en verschilt per belastingschijf. Kleine bedrijven
hebben in de regel een lager energiegebruik dan grote bedrijven en
hierdoor een hogere marginale lastendruk. De tarieven voor het verbruik
van een extra kubieke meter aardgas of een extra kilowattuur elektriciteit
worden voor 2021 weergegeven in onderstaande tabellen. Als een bedrijf
in aanmerking komt voor een vrijstelling zal de daadwerkelijke marginale
belastingdruk lager uitpakken, onderstaande tarieven geven dus de
marginale belastingdruk weer voor bedrijven die niet in aanmerking
komen voor vrijstelling van de energiebelasting of ODE.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

22

Tarief energiebelasting en ODE op aardgas in centen voor 2021
EB Aardgas (excl. btw)

0 – 170.000 m3
170.000 – 1.000.000 m3
1.000.000 – 10.000.000 m3
Boven 10.000.000 m3

2021

2021
(glastuinbouw)

43,366
8,897
4,706
3,601

6,967
3,361
4,706
3,601

Tarief energiebelasting en ODE op elektriciteit in centen voor 2021
EB Elektriciteit (excl. btw)

2021

0 – 10.000 kWh
10.000 – 50.000 kWh
50.000 – 10.000.000 kWh
Boven 10.000.000 kWh

12,428
9,274
3,625
0,096

44.
De leden van de SP-fractie wijzen op de informatie uit het Wob-verzoek,
gedaan door Milieudefensie, waaruit blijkt dat het mkb en zelfs onderwijsinstellingen en ziekenhuizen 80% van de ODE opbrengen, die vervolgens
vooral ten goede komt van grote vervuilende bedrijven. Deze leden
vragen hoe volgehouden kan worden dat dit eerlijk beleid is. Zij vragen
verder hoe deze scheve verhouding op eerlijke wijze aangepast kan
worden, zodat wordt voldaan aan de wens van de Kamer. Deze nam
immers de motie-Beckerman c.s. aan, die verzoekt om de belofte na te
komen en huishoudens en het mkb niet op te laten draaien voor de kosten
van de transitie in de industrie (Kamerstuk 32 813, nr. 351). Deze leden
stellen vast dat deze motie nog steeds niet is uitgevoerd. Op welke wijze
gaat dit op zodanige wijze gebeuren dat de huishoudens en mkb niet
meer opdraaien voor de kosten van de transitie in de industrie, wat nu wel
degelijk het geval is. Zij verwijzen hierbij ook naar de Kamervragen die
deze leden hebben ingediend, waarop geen inhoudelijke reactie op de
gestelde vragen is gegeven. De leden van de SP-fractie doen het
nadrukkelijke verzoek nu wel inhoudelijk op deze zorgen te reageren.
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 13 van de fractie SP.
45.
De leden van de SP-fractie vragen een verduidelijking van de vaststelling
dat door de «voorgestelde tariefstelling de sector industrie in 2021 circa
390 miljoen euro en in 2022 circa 395 miljoen euro bijdraagt aan de
opbrengst van de ODE. Bij het Klimaatakkoord is afgesproken dat de
bijdrage van de sector industrie oploopt naar 550 miljoen euro in 2030».
Deze leden vragen deze bedragen uit te splitsen per subsector van de
industriesector.
Hieronder is een indicatieve verdeling van de verschillende subsectoren in
de industrie inzichtelijk gemaakt.
Bijdrage industrie € miljoen

2021

2022

Industrie totaal
Voedings- en genotmiddelenindustrie
Textiel-, kleding- en lederindustrie
Hout-, papier- en grafische industrie
Aardolie-industrie
Chemische en farmaceutische industrie
Bouwmaterialenindustrie
Basismetaalindustrie

390
120
10
37
13
82
12
0

398
122
11
38
13
84
12
0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

23

Bijdrage industrie € miljoen
Metaalproducten/machine-industrie
Transportmiddelenindustrie
Overige industrie en reparatie

2021

2022

57
11
48

58
11
48

46.
Verder benadrukken de leden van de SP-fractie dat de «fors» hogere
tariefstijging voor de grootverbruikers vorig jaar nog steeds neerkomt op
een tarief dat bijna nul is. Zeker gezien de tarieven voor de kleinverbruikers en het mkb begrijpen zij niet hoe aan deze tarieven vastgehouden
wordt. Graag zien zij een onderbouwing van de uitspraak dat dit «fors»
zou zijn.
De grootste stijging van de ODE-tarieven voor grootverbruikers heeft in
2020 plaatsgevonden als gevolg van de aanpassing van de lastenverdeling naar een derde voor huishoudens en twee derde voor bedrijven. In
de 3e en 4e schijf aardgas hebben forse verhogingen plaatsgevonden,
waardoor de tarieven met ruim 260% en 570% zijn gestegen in deze
schijven. De ODE-tarieven in de 1e en 2e schijf aardgas zijn met respectievelijk circa 48% en 33% gestegen. Ook de ODE-tarieven op elektriciteit zijn
omhoog gegaan voor grootverbruikers, met name in de 3e schijf. In de 4e
schijf elektriciteit vallen met name de energie-intensieve bedrijven. In deze
schijf is sprake van een teruggaafregeling in het kader van de energiebesparingsconvenanten (MJA III of MEE). Dit betekent dat een verhoging
van het ODE-tarief in de 4e schijf per saldo weinig effect heeft voor de
opbrengst.
Voor een overzicht van de procentuele mutaties van de ODE-tarieven
wordt u verwezen naar het antwoord op vraag 34 van de fractie SP.
47.
De leden van de SGP-fractie vragen om een geactualiseerd overzicht,
waarin de effecten van de voorgestelde verhoging per bedrijfstype
vermeld staan. En kan de regering meer inzicht geven in de verwachte
lastenontwikkeling op langere termijn?
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 16 van de leden van de fractie van het CDA. De ODE-tarieven na
2022 worden vastgesteld door een volgend kabinet. De ODE volgt de
kasuitgaven van de SDE++. De totale beoogde opbrengsten voor de ODE
laten een beperkte oploop zien.
3. Moties Lodders en Essers
48.
De leden van de VVD-fractie lezen over de significante financiële gevolgen
voor onder andere de papierindustrie, de voedselverwerkende industrie,
de chemie en de glastuinbouw en de afremmende gevolgen voor de
energietransitie die de ODE-aanpassing kan hebben op sommige
sectoren. Voor de leden van de VVD-fractie is het van belang dat bedrijven
worden gestimuleerd in de energietransitie. De leden van de VVD-fractie
vragen wanneer de aanvullende regelingen voor een tegemoetkoming
energiekosten gereed zijn. Hoe wordt dit uitgewerkt? Wanneer wordt deze
regeling van kracht? Kan dit preciezer worden aangegeven dan «de
komende periode»? De leden vragen waarom er in eerste instantie
aanvullende middelen beschikbaar komen voor twee jaar. Kan de regering
bevestigen dat er twee keer 25 miljoen euro beschikbaar komt? Hoe is
gekomen tot deze twee keer 25 miljoen? Hoe wordt geborgd dat de twee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

24

keer 25 miljoen een significante en reële lastenverlichting oplevert voor de
verschillende sectoren? Hoe wordt geborgd dat de verschillende hiervoor
genoemde sectoren evenredig worden meegenomen bij de verdeling van
de aanvullende middelen?
Voor het antwoord over de invulling van dit budget wordt u verwezen
naar het antwoord op vraag 37 van de leden van de fractie van de SP.
De ODE-tarieven zijn voor 2021 en 2022 vastgesteld, daarna is het aan het
volgende kabinet om tarieven voor de jaren na 2022 te bepalen. Op basis
van de vastgestelde ODE-tarieven is besloten om aanvullende middelen (2
x € 25 miljoen) beschikbaar te stellen voor genoemde sectoren. Voor de
jaren na 2022 zijn nog geen ODE-tarieven vastgesteld en is de impact op
de genoemde sectoren onbekend.
49.
De leden van de VVD-fractie vragen of er in de beschikbare middelen ook
een stimulans zit voor de ondernemer om verder te verduurzamen. Welke
eisen worden er gesteld aan de aanvullende middelen? Hoe worden de
eisen zo vormgegeven dat de bedrijven wel het totale bedrag aan
aanvullende middelen kunnen innen? Hoe wordt de regeling zo vormgegeven dat juist de sectoren die het hardst zijn geraakt door de
ODE-tariefstijging de meeste aanspraak maken op de aanvullende
middelen? Hoe wordt bijvoorbeeld rekening gehouden met de verschillende financiële gevolgen van de tariefstijging voor glastuinbouwbedrijven in de derde en vierde schijf ODE? Hoe wordt omgegaan met
projecten of investeringen die langer dan twee jaar duren? Kunnen ook
deze ondernemers aanspraak maken op de beschikbare aanvullende
middelen? Zo nee, waarom niet?
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 37 van de leden van de fractie van de SP.
50.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering per benoemde sector
(de papierindustrie, de voedselverwerkende industrie, de chemie en de
glastuinbouw) kan aangeven hoeveel ODE er in 2019, 2020, 2021 en 2022
moet worden afgedragen.
Onderstaande tabel geeft een grofmazige schatting van de jaarlijkse
ODE-bijdrage per genoemde sector aan op basis van de grondslagen van
2021. In samenwerking met het CBS is een inventarisatie gestart naar het
verder actualiseren en fijnmaziger in kaart brengen van het energieverbruik op van de sectoren. Hierdoor is het nog niet mogelijk om een zeer
gedetailleerde schatting te leveren, waardoor de gepresenteerde cijfers
een ruwe inschatting zijn.
Totaal ODE-bijdrage in
miljoen euro
Voedings- en genotmiddelenindustrie
Papier en grafische
industrie
Chemie
Glastuinbouw

2019

2020

2021

2022

46

108

120

122

16

34

37

38

24
26

75
60

82
66

84
67

51.
De leden van de VVD-fractie vragen welke opties verkend worden binnen
het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO). Worden bijvoorbeeld ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

25

opties verkend om de ODE en de energiebelasting samen te voegen of om
de SDE+-uitgaven te financieren uit algemene middelen? Zo nee, waarom
niet en is de regering dan bereid om deze opties mee te nemen? Worden
er ook opties verkend om de stijging van de ODE te beperken? Zo nee,
waarom niet en is de regering bereid om dit mee te nemen?
Het IBO financiering energietransitie houdt de huidige systematiek van
(beleidsmatige) financiering en bekostiging van investeringen in een
emissievrij energiesysteem in 2050 tegen het licht.
De ontwikkeling van de lasten voor burgers en bedrijven, de verdeling van
die lasten en de prikkels die van de huidige systematiek uitgaan worden
onderzocht. Het IBO omvat een brede verkenning naar de toekomst van
de ODE. Er zijn op voorhand geen beleidsopties uitgesloten. Het
eindrapport wordt in maart 2021 afgerond.
52.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de evaluatie van de energiebelasting. Wanneer is deze evaluatie klaar? Welke opties worden meegenomen? Worden bijvoorbeeld ook opties verkend om de ODE en de
energiebelasting samen te voegen of om de SDE+-uitgaven te financieren
uit algemene middelen? Zo nee, waarom niet en is de regering dan bereid
om deze opties mee te nemen in de evaluatie? Worden er ook opties
verkend om de stijging van de energiebelasting te beperken? Zo nee,
waarom niet en bent u bereid om dit mee te nemen?
Er is door het Ministerie van Financiën, in samenwerking met o.a. mijn
departement, een start gemaakt met de evaluatie van de energiebelasting
en ODE. Dit is een omvangrijke evaluatie die door een extern onderzoeksbureau zal worden uitgevoerd. Beoogd is om het evaluatierapport in het
voorjaar van 2021 af te ronden. De evaluatie bestaat uit twee delen. In de
eerste plaats is het een reguliere evaluatie waarbij wordt teruggekeken
naar de energiebelasting en ODE in het algemeen, de verschillende fiscale
regelingen en de tariefstructuur. Hierbij ligt de nadruk op het beoordelen
van de doelmatigheid en doeltreffendheid van de fiscale regelingen
binnen de energiebelasting (en die doorwerken naar de ODE) op basis van
de oorspronkelijke doelstellingen. In het tweede deel zullen deze
onderdelen worden geplaatst in het perspectief van de interactie met de
energietransitie. De focus ligt daarbij op waar de energiebelasting en ODE
prikkels geven die bijdragen aan de beoogde energietransitie en waar
prikkels zitten die de transitie belemmeren. Ook wordt bijzondere
aandacht besteed aan het in kaart brengen van informatie die relevant is
voor de inschatting van de mogelijkheden en haalbaarheid om fossiele
subsidies uit te faseren.
De ODE wordt ook apart geëvalueerd, waarbij specifiek wordt ingegaan
op de doelmatigheid en doeltreffendheid van de ODE. In deze evaluatie
wordt ook aandacht besteed aan de fiscale regelingen, de koppeling met
de energiebelasting, grondslagerosie en de tariefstructuur.
Daarnaast is er ook het interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) naar
de financiering van de energietransitie, waarvoor u verwezen wordt naar
het antwoord op vraag 51 van uw fractie. In samenhang zullen deze
trajecten de doelmatigheid en doeltreffendheid van de energiebelasting
en ODE evalueren, de rol in de energietransitie onderzoeken en een brede
verkenning van beleidsopties geven. De uitkomsten van deze trajecten zijn
gepland om in het voorjaar van 2021 afgerond te worden en zullen dan
met uw Kamer worden gedeeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

26

53.
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat
specifieke subsectoren en bedrijven significant worden geraakt door de
verhoging van het tarief. Genoemde subsectoren zijn de glastuinbouw, de
papierindustrie, de voedselverwerkende industrie en de chemiebedrijven.
Kan de regering aangeven hoeveel deze meest getroffen sectoren per
sector van 2019–2022 jaarlijks aan ODE afdragen en aan energiebelasting
als geheel?
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 50 van de leden van de fractie van de VVD.
In samenwerking met het CBS zal nader bekeken worden welke data
beschikbaar is en kan worden gemaakt om meer inzicht in het energieverbruik en de bijdrage aan de ODE en de energiebelasting per sector te
geven.
54.
Kan de regering een uitgebreider overzicht geven voor welke specifieke
subsectoren en bedrijven de financiële gevolgen van de verhoging van de
ODE nog meer significant is? Worden bijvoorbeeld subsectoren zoals de
keramieksector ook getroffen?
Naar aanleiding van twee moties, aangenomen door het parlement (motie
Essers, Kamerstukken I 2019/2020, 35 304, nr. F en motie Lodders,
Kamerstukken II 2019/2020, 35 302, nr. 42) is nader onderzoek gedaan naar
de gevolgen van de in het Klimaatakkoord afgesproken aanpassingen van
de ODE. CE Delft en WEcR hebben in het kader van de moties de effecten
van de verhoging van de ODE-tarieven binnen de industrie en
glastuinbouw onderzocht. Uit deze onderzoeken komt naar voren dat de
gemiddelde lastenstijging voor bedrijven beperkt is. Wel zijn er enkele
specifieke subsectoren die relatief gezien te maken hebben met een
significante lastenstijging. Dit geldt specifiek voor de belichte teelt in de
glastuinbouw, de chemie en de papier- en voedselindustrie. Voor een
volledig overzicht van de impact op (sub)sectorniveau wordt u verwezen
naar het rapport, en in het bijzonder hoofdstuk 2. De keramieksector wordt
niet expliciet benoemd in het rapport.
55.
De leden van de CDA-fractie zijn blij te lezen dat in navolging van de
moties-Lodders en -Essers middelen worden vrijgemaakt voor de
komende twee jaar die beschikbaar worden gesteld om de genoemde
sectoren tegemoet te komen in de energiekosten. Deze leden hechten aan
een nauwgezette uitvoering van de motie-Lodders inzake glastuinbouw,
omdat door de verhoogde ODE-tarieven ondernemers in de glastuinbouw
worden getroffen die zich op wens van de regering hebben gericht op
elektrificatie. Kan de regering aangeven aan welke specifiek gerichte
maatregelen gedacht kan worden om de getroffen sectoren te ondersteunen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 37 van de leden van de fractie van de SP.
56.
Worden de middelen de komende twee jaar alleen voor de vier specifiek
genoemde sectoren gebruikt, of ook voor andere significant getroffen
subsectoren en specifieke bedrijven? Als deze overige subsectoren en
bedrijven niet tegemoet worden gekomen, wat betekent dit dan voor hun
handelingsperspectieven en voortbestaan als zij komende jaren te maken
hebben met stijgende lasten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

27

Ook vragen de leden van de CDA-fractie de regering inzichtelijk te maken
hoeveel bedrijven met het in te zetten budget van twee keer 25 miljoen
euro worden tegemoetkomen en wat dit relatief gezien betekent voor de
verbetering van het handelingsperspectief van deze bedrijven afgezet
tegen de extra kosten van de ODE. Voorts vragen zij hoe de regering het
handelingsperspectief van deze sectoren over twee jaar en op de lange
termijn beziet in het geval van verdere stijging van de ODE. De leden van
de CDA-fractie vragen zich verder af wat het tijdpad is dat de regering wil
aanhouden voor het doen van voorstellen voor besteding van het
vrijgemaakte budget. Voorts vragen zij welke opties de regering
overweegt voor het inzetten van het budget om zo effectief mogelijk het
handelingsperspectief te vergroten, maar ook om te voorkomen dat het
geld op de plank blijft liggen. Wordt hierbij gedacht in de richting van een
directe tegemoetkoming in de ODE, in de richting van een tegemoetkoming in de kosten van verduurzaming, of een tegemoetkoming
anderszins?
Voor antwoord op uw vragen over de invulling van dit budget wordt u
verwezen naar het antwoord op vraag 37 van de leden van de fractie van
de SP.
In overleg met de verschillende sectoren is gekeken naar de impact van de
ODE-aanpassing conform het Klimaatakkoord op sectoren met mogelijk
relatief grote gevolgen. Hieruit is een aantal onderzoeken naar de
glastuinbouw en de industrie uitgevoerd. Uit de onderzoeken van CE Delft
en WEcR volgt dat de lasten voor het bedrijfsleven als geheel, en met
name energie-intensieve bedrijven, zoals beoogd in het Klimaatakkoord,
stijgen. Ook volgt uit de onderzoeken dat de totale lastenstijgingen op
sectorniveau gemiddeld beperkt zijn. Tegelijkertijd zijn er specifieke
subsectoren en bedrijven waarvoor de financiële gevolgen significant zijn.
Daarnaast volgt uit de onderzoeken dat de ODE-aanpassing conform het
Klimaatakkoord de energietransitie in sommige sectoren kan afremmen.
Het kabinet vindt het allereerst van belang dat de verschillende sectoren
die significante gevolgen ondervinden van de verhoging van de
ODE-tarieven voldoende handelingsperspectief hebben bij het realiseren
van de energietransitie. Daarom is gekozen om op de korte termijn meer
gerichte maatregelen te treffen om het handelingsperspectief van de
sectoren te verbeteren.
Daarnaast is het van belang dat de tarieven voor de EB en ODE op termijn
prikkels geven die de transitie en meer specifiek de gewenste omslag van
aardgas naar elektriciteit ondersteunen. In de eerder genoemde onderzoeken van CE Delft en WEcR is geconstateerd dat het totaal van de EB en
de ODE voor enkele sectoren, waaronder de glastuinbouw, geen prikkel
geeft voor elektrificatie, terwijl dat wel gewenst is met het oog op
CO2-reductie.
In de evaluaties van de energiebelasting en ODE en het IBO naar de
financiering van de energietransitie worden opties in kaart gebracht voor
structurele hervormingen in het fiscale kader, zoals effectievere fiscale
prikkels voor verduurzaming met behoud van verdienvermogen en
concurrentiepositie. Hierbij wordt expliciet aandacht besteed aan de
zogenoemde «koplopers» in de energietransitie. Voor meer toelichting op
de evaluaties en het IBO wordt u verwezen naar de antwoorden op vraag
51 en 52 van de leden van de fractie van de VVD.
57.
De leden van de CDA-fractie lezen verder dat in de onderzoeken van CE
Delft en WEcR is geconstateerd dat het totaal aan energiebelasting en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

28

ODE voor enkele sectoren, waaronder de glastuinbouw, geen prikkel geeft
voor elektrificatie. Kan de regering aangeven hoe dit komt en wat zij
hieraan wil gaan doen? Kan de regering daarbij ingaan op de vraag in
hoeverre zij denkt dat dit in verband staat met de verlaagde aardgastarieven voor de glastuinbouw en verdere tegemoetkomingen zoals het
uitsluiten van deze sectoren van de CO2-heffing?
In het syntheserapport van CE Delft en WEcR wordt geconcludeerd dat de
energiebelasting en de ODE voor de glastuinbouw en kleinere industrieën
zoals voeding (bakkers, chips en snoepwarenfabrikanten) elektriciteit
relatief zwaarder belasten dan aardgas doordat deze doorgaans niet in de
hoogste schijf vallen. Voor sectoren die in deze schijven vallen is er dus
vanuit de ODE geen prikkel om gasinkoop terug te brengen door over te
stappen op elektrificatie. Dit was ook voor de tariefwijziging van de ODE in
2020 het geval. Het verlaagde gastarief glastuinbouw geldt alleen voor de
eerste twee gebruiksschijven.
In de evaluatie van de energiebelasting en ODE wordt bijzondere
aandacht besteed aan fiscale regelingen en worden denkrichtingen
onderzocht om de bijdrage van de verschillende fiscale regelingen aan de
energietransitie te verbeteren. In het kader van de evaluatie van de
energiebelasting en ODE zal ook onderzocht worden hoe de verschillende
fiscale regelingen beter kunnen bijdragen aan de energietransitie en wat
de gevolgen zijn van een eventuele uitfasering. De afronding van deze
evaluatie is gepland in het voorjaar van 2021 en zal vervolgens met uw
Kamer gedeeld worden.
58.
De leden van de CDA-fractie lezen dat voor de middellange termijn
verkenningen worden gedaan voor structurele hervormingen in het fiscale
kader, zoals effectievere fiscale prikkels voor verduurzaming met behoud
van verdienvermogen en concurrentiepositie. Kan de regering toelichten
wat zij bedoelt met dergelijke effectievere fiscale prikkels voor verduurzaming met behoud van verdienvermogen en concurrentiepositie? Deze
leden vragen zich af aan wat voor soort prikkels zij hierbij moeten denken
en of dit gaat om verdere belasting of ook om subsidiëring. Deze leden
vragen de regering verder op welke wijze en voor welke sectoren zij de
huidige fiscale prikkels onvoldoende effectief acht. Is de regering het
bijvoorbeeld met de onderzoekers van CE Delft en de WEcR eens dat in
bepaalde sectoren de energiebelasting en ODE niet voldoende prikkels
geven tot elektrificatie en vergroening? Kan de regering toelichten hoe zij
de conclusies van deze studies meeneemt in verder beleidsonderzoek?
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 57 van de leden van de fractie van het CDA.
59.
De leden van de fractie van D66 vragen waarom de ODE de energietransitie in sommige sectoren juist afremt. Deze leden vragen tevens welke
sectoren dit betreft en of gedetailleerd de effecten en gedragseffecten
voor die sectoren kunnen worden beschreven.
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar het antwoord op
vraag 57 van de leden van de fractie van het CDA.
60.
De leden van de fractie van D66 vragen of de regering de bevindingen van
de gesprekken met de sectoren over mogelijke aanvullende middelen met
de Kamer wil delen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

29

Ik bekijk op dit moment gezamenlijk met de Minister van LNV de
vormgeving van de regeling. Hierbij is input gevraagd van de sectoren,
deze input wordt op korte termijn verwacht. Ik zal uw Kamer, samen met
de Minister van LNV, voor het einde van het jaar nader informeren over de
besteding van de aanvullende middelen. De bevindingen van de
gesprekken met de sectoren neem ik daar ook in mee.
61.
Kan het IBO naar financiering van de energietransitie voor de formatie van
het volgende kabinet worden afgerond, zodat hier rekening mee kan
worden gehouden tijdens de kabinetsformatie?
Naar verwachting wordt het eindrapport in het voorjaar van 2021
afgerond en zal het daarna met uw Kamer worden gedeeld.
62.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen hoe de regering erop
toeziet dat de voorgenomen middelen ter compensatie en verbetering van
het handelingsperspectief voor duurzame voorlopers bij de juiste
«koplopers» terechtkomt. Hoe wordt beoordeeld wie de koplopers zijn op
het gebied van zuinige energie, bijvoorbeeld in de glastuinbouw of in de
cementindustrie en wat is het afwegingskader?
De aanvullende middelen die het kabinet beschikbaar heeft gesteld zijn
bedoeld ter compensatie van de energiekosten. De invulling van deze
regeling(en) wordt op dit moment nog nader uitgewerkt samen met de
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de betreffende
sectoren. Daarbij vindt overleg plaats met de betreffende sectoren hoe
deze middelen het beste ingezet kunnen worden ten behoeve van de
verduurzaming. Ik zal uw Kamer, samen met de Minister van LNV, voor
het einde van het jaar nader informeren over de besteding van de
aanvullende middelen.
63.
De leden van de SGP-fractie lezen dat de ODE-heffing de energietransitie
in sommige sectoren kan afremmen. In de memorie van toelichting merkt
de regering op dat het totaal aan energiebelasting en ODE voor enkele
sectoren, waaronder de glastuinbouw, geen prikkel geeft voor elektrificatie. Zij vragen welke gerichte maatregelen het kabinet heeft genomen
om deze afremming tegen te gaan. Tevens vragen deze leden welke
aanvullende maatregelen de regering overweegt. En welke maatregelen
neemt de regering op korte termijn om deze prikkels wel in te bouwen?
Voor het antwoord op deze vraag wordt u verwezen naar vragen 57 van
de fractie CDA.
4. Europese aspecten
64.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe op Europees niveau een gelijk
speelveld wordt nagestreefd. Verschillende sectoren hebben te maken
met financiële gevolgen door de verhoging van het ODE-tarief. Hoe wordt
gewaarborgd dat de sectoren die al verschillende grote stappen hebben
gezet in de energietransitie en voorloper zijn op dat gebied in de EU met
deze maatregelen hun leidende positie kunnen voortzetten, ondanks de
significante ODE-verhogingen en dankzij de aanvullende middelen die nu
wordt vrijgemaakt?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

30

De degressieve tariefstructuur en de verschillende vrijstellingen
waarborgen het Europese gelijke speelveld. Voor meer informatie over de
degressieve tariefstructuur wordt u verwezen naar het antwoord op vraag
11 van de leden van de fractie van D66.
De Europese Commissie zal in het kader van de Europese Green Deal naar
verwachting in de eerste helft van 2021 met concrete voorstellen komen
om de Europese Richtlijn Energiebelastingen te hervormen. Het kabinet
verwelkomt deze hervorming, omdat die ruimte kan bieden om specifieke
uitzonderingen voor bedrijven of sectoren te beperken met behoud van
het nationale en Europese gelijke speelveld. Voor meer informatie over de
Europese Richtlijn Energiebelastingen en hoe het kabinet hiermee om wil
gaan wordt u verwezen naar de brief over financiële prikkels voor fossiele
brandstoffen in Nederland die op 14 september jl. naar de Tweede Kamer
is verstuurd.10
Het kabinet vindt het van belang dat de verschillende sectoren handelingsperspectief hebben in de transitie. Het kabinet ondersteunt bedrijven
hierbij met verschillende instrumenten.
Specifiek voor het fiscale instrumentarium geldt dat in de periode
september 2020 tot en met maart 2021 een interdepartementaal beleidsonderzoek (IBO) uitgevoerd wordt naar de financiering van de energietransitie en daarnaast een evaluatie van de ODE plaatsvindt. Gezamenlijk
leveren deze trajecten een brede verkenning naar de ODE. Voor de
middellange termijn worden opties in kaart gebracht voor structurele
hervormingen in het fiscale kader, zoals effectievere fiscale prikkels voor
verduurzaming met behoud van verdienvermogen en concurrentiepositie.
Hierbij wordt expliciet aandacht besteed aan de zogenoemde «koplopers»
in de energietransitie. Voor meer toelichting op de evaluaties en het IBO
wordt u verwezen naar de antwoorden op vraag 51 en 52 van de leden
van de fractie van de VVD.
Onder de verantwoordelijkheid van de Staatssecretaris van Financiën
vindt daarnaast een evaluatie van de energiebelasting plaats, waarbij ook
de voorstellen van de Europese Commissie ten aanzien van de aankomende herziening van de Richtlijn energiebelastingen zullen worden
betrokken. Op basis van deze trajecten kunnen aanpassingen in de EB en
ODE worden overwogen. Eventuele aanpassingen kunnen gepaard gaan
met effecten op de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven en
daarom is zorgvuldigheid vereist in zowel de afweging als de invoering.
Het kabinet staat ervoor dat de energietransitie haalbaar en betaalbaar is
en blijft, zowel voor huishoudens als bedrijven.
Voor antwoord op uw vragen over de invulling van het budget ter
ondersteuning van het handelingsperspectief in de papierindustrie, de
voedselverwerkende industrie, de chemie en de glastuinbouw wordt u
verwezen naar het antwoord op vraag 37 van de fractie SP.
65.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe wordt voorkomen dat de
genoemde aanvullende gelden door de Europese Commissie niet zullen
worden gezien als staatssteun.
De Minister van LNV en ik zullen de komende periode, in overleg met de
betreffende sectoren, de benodigde regeling(en) uitwerken. Gedurende dit
proces wordt rekening gehouden met de Europese regels omtrent
staatssteun. De contouren hiervoor zullen naar verwachting nog dit jaar

10

Kamerstukken II, 2019/20, 32 813, nr. 566

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

31

nader bekend worden. Naar verwachting wordt uw Kamer rond het eind
van het jaar geïnformeerd over een voorstel.
66.
De leden van de fractie van D66 vragen naar de initiatieven op Europees
niveau inzake het (meer) belasten van energie. Tevens vragen deze leden
naar de ontwikkelingen in de EU inzake de green deal en scheepvaart en
luchtvaart. Hoe verlopen de gesprekken in de EU?
In de Green Deal mededeling van 11 december jl. heeft de Europese
Commissie aangekondigd dat zij zich, in het kader van de herziening van
de Richtlijn energiebelastingen, zal buigen over de huidige belastingvrijstellingen, waaronder die voor brandstof voor de luchtvaart en de
maritieme sector. Ook zal de Commissie voorstellen doen om de Europese
handel in emissierechten uit te breiden tot de maritieme sector en om het
gratis toewijzen van emissierechten aan luchtvaartmaatschappijen te
beperken.
Op 17 september jl. is het Climate Target Plan en bijbehorend Impact
Assessment (onderdeel van de Green Deal) gepubliceerd op de website
van de Europese Commissie. Via de gebruikelijke BNC-procedure zal uw
Kamer geïnformeerd worden over het Nederlandse standpunt. Op basis
van het Climate Target Plan en de bijbehorende Impact Assessment zal de
Commissie voorstellen publiceren om onderliggende wetgeving aan te
passen, wat op de agenda staat voor medio 2021. Het gaat daarbij onder
andere om voorstellen voor het ETS, de Richtlijn Hernieuwbare Energie,
de Richtlijn Energie Efficiency en de herziening van de Richtlijn Energiebelastingen.
Nederland ziet de voorstellen uit de Green Deal graag tegemoet, zoals het
versterken van het Europese emissiehandelssysteem en de herziening van
de Richtlijn energiebelastingen, waarbij Nederland voorstander is van het
verhogen van de minimumtarieven. Daarnaast is het kabinet voorstander
van het in Europees verband beprijzen van de luchtvaart. Nederland heeft
op 11 en 12 september tijdens de informele Ecofinraad het belang van het
in Europees verband beprijzen van de luchtvaart nogmaals onderstreept.
5. Regeldruk, uitvoering en uitvoeringskosten
67.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de uitvoeringsdruk alleen voor de
Belastingdienst toeneemt. Welke uitvoeringsorganisatie zorgt voor de
uitkering van de beschikbare aanvullende middelen? Wie ziet toe op welk
bedrijf welk bedrag krijgt uitgekeerd?
Het kabinet heeft aanvullende middelen beschikbaar gesteld voor
bepaalde sectoren ten behoeve van een regeling. De invulling van deze
regeling(en) wordt op dit moment nog nader uitgewerkt door de Minister
van Economische Zaken en Klimaat en de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit en de betreffende sectoren. Op dit moment is nog niet
bekend welke uitvoeringsorganisatie zal zorgen voor de uitkering van deze
middelen.
68.
De leden van de fractie van D66 vragen of de evaluatie van de energiebelasting al van start is gegaan en indien dit niet het geval is vragen deze
leden of de regering dit zo spoedig mogelijk wil starten. Is ook uitvoerbaarheid een reden geweest om de energiebelasting voor energieopslag
niet aan te passen in dit pakket Belastingplan?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

32

Er is een start gemaakt door de Minister van Financiën met de evaluatie
van de energiebelasting. Dit is een omvangrijke evaluatie die door een
extern onderzoeksbureau zal worden uitgevoerd. Beoogd is om het
evaluatierapport in het voorjaar van 2021 af te hebben. Als onderdeel van
de evaluatie vindt aanvullend onderzoek plaats naar de energiebelasting
bij batterijopslag en bi-directioneel laden. In het Belastingplan 2021 is
geen maatregel opgenomen voor dubbele belastingheffing bij energieopslag. Zoals eerder aangegeven in beantwoording van Kamervragen van
het lid Van der Lee11 heeft dit verschillende oorzaken. De evaluatie van de
energiebelasting waarin het onderzoek zou meelopen heeft vertraging
opgelopen door de intensieve werkzaamheden bij de uitwerking van het
Klimaatakkoord in de tweede helft van 2019 en de gevolgen van de
COVID-19-crisis begin 2020. Daarnaast is de aankondiging van de
Europese Commissie om begin 2021 te komen met een voorstel voor de
aanpassing van de Europese Richtlijn Energiebelastingen een relevante
ontwikkeling voor de uitwerking van een maatregel ter voorkoming van
dubbele belastingheffing bij energieopslag. Bij de uitwerking van de
maatregel zal ook gekeken worden naar de uitvoerbaarheid rondom de
energiebelasting voor energieopslag.
OVERIG
69.
De leden van de VVD-fractie vragen in algemene zin op alle onderdelen
van het Belastingplan 2021 afzonderlijk een overzicht van de gevolgen van
het Belastingplan voor de verschillende uitvoeringsorganisaties. Welke
taken krijgen deze organisaties erbij? Op basis van welke beoordeling is
duidelijk geworden dat dit zonder gevolgen een extra taak kan zijn voor de
betreffende uitvoeringsorganisatie? Hebben de uitvoeringsorganisaties
meegekeken naar het ontwerp en de specifieke uitvoering van de
regeling? Zo ja, waar blijkt dit uit? Zo nee, waarom niet?
De leden van de fractie van de VVD vragen naar een afzonderlijk overzicht
van de gevolgen van het wetsvoorstel opslag duurzame energie- en
klimaattransitie voor de verschillende uitvoeringsorganisaties, zoals
bijvoorbeeld de Belastingdienst. Voor de Belastingdienst zijn de uitvoeringsgevolgen te vinden in de verzameling uitvoeringstoetsen die als
bijlage is meegestuurd met de memorie van toelichting12. De leden
vragen tevens of de uitvoeringsorganisaties hebben meegekeken bij de
totstandkoming van de regeling. De Belastingdienst is nauw betrokken
geweest bij de totstandkoming van de betreffende wetgeving.
70.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering kan reageren op de
vragen en de opmerkingen van de Nederlandse Orde van Belastingadviseurs (NOB) en VNO-NCW.
Er vindt op dit moment overleg plaatsvindt met de betreffende sectoren,
waaronder VNO-NCW, over de vormgeving van de regeling.
71.
De leden van de fractie van de ChristenUnie zien tevens interessante
overwegingen vanuit de Bouwstenen voor een beter Belastingstelsel. Zo
wordt bij de overwegingen ter vereenvoudiging van het belastingstelsel
het huidige ingewikkelde ODE-tariefstelsel ter discussie gesteld. Als er
wordt afgestapt van het huidige ingewikkelde tariefstelsel en een uniform
tarief voor elektriciteit en voor aardgas wordt geïntroduceerd dat niet
11
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019/20, Aanhangsel nr. 3392
Bijlage bij Kamerstukken II, 2020/21, 35 579, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

33

jaarlijks wordt geïndexeerd, zou de uitvoering enorm worden vereenvoudigd. Een uniform tarief komt ten goede aan de uitvoerbaarheid en
daarmee toekomstbestendigheid van het belastingstelsel. Hoewel
hiermee de ondersteuning van beleidsmatige zaken op het gebied van
milieu op andere manieren zou moeten worden vormgegeven toont dit
voorstel wel aan dat er alternatieven voorhanden zijn, zo constateren de
leden van de fractie van de ChristenUnie. In hoeverre worden dit soort
alternatieven meegenomen in de overwegingen bij het vaststellen van de
ODE-tarieven?
Voor de middellange termijn worden opties in kaart gebracht voor
structurele hervormingen in het fiscale kader, zoals effectievere fiscale
prikkels voor verduurzaming met behoud van verdienvermogen en
concurrentiepositie. Hierbij wordt expliciet aandacht besteed aan de
zogenoemde «koplopers» in de energietransitie. Daarbij wordt breed naar
beleidsopties gekeken. In de periode september 2020 tot en met maart
2021 een interdepartementaal beleidsonderzoek uitgevoerd wordt naar de
financiering van de energietransitie en daarnaast een evaluatie van de
ODE plaatsvindt. Gezamenlijk leveren deze trajecten een brede verkenning
naar de ODE. Door de Staatssecretaris van Financiën vindt daarnaast een
evaluatie van de energiebelasting plaats. Op basis van deze trajecten
kunnen aanpassingen in de EB en ODE worden overwogen. Eventuele
aanpassingen kunnen gepaard gaan met effecten op de concurrentiepositie van Nederlandse bedrijven en daarom is zorgvuldigheid vereist in
zowel de afweging als de invoering.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 579, nr. 6

34