=EK %J^ ^

"^'^^

% J eJi= ^

%~ ^^^ " ^ ^

=a=

Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

De President van de Algemene Rekenkamer
Algemene Rekenkamer
Postbus 20015
2500 EA Den Haag

OPR
Personeelsbeleid Rijk
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
www.rljksoverheid.nl
Contactpersoon
N.l. Ringe
T 070-4267504
Nuria.Ringe@iminbzk.nl
Kenmerk
2012-0000216240

Datum 16 april 2012
Betreft Kabinetsreactie conceptrapport Strategische Personeelsplanning

Uw Kenmerk
12000225R
Bijlagen
1

Geachte mevrouw Stuiveling,
Als bijlage bij uw brief van 6 maart heeft u mij het conceptrapport Strategische
Personeelsplanning gestuurd. In uw brief verzoekt u mij voor 27 maart een reactie
op dit conceptrapport te geven. U bent akkoord gegaan met de verlenging van de
termijn tot 16 april. U geeft in uw brief aan dat u het conceptrapport tevens voor
commentaar heeft toegezonden naar de minister van Defensie, de minister van
Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de minister van Buitenlandse Zaken,
de minister van Infrastructuur en Milieu, de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de minister van
Veiligheid en Justitie, de minister van Algemene Zaken, de minister van Financiën
en de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.
In reactie op uw verzoek deel ik u, mede namens mijn hierboven genoemde
collega's, het volgende mee.
Ik heb met veel belangstelling kennis genomen van het conceptrapport en van de
daarbij behorende bijlagen. Ik ben blij met de aandacht van uw college voor het
belang van strategische personeelsplanning. Ook het kabinet hecht grote waarde
aan het voorhanden zijn van strategische personeelsplanning bij de onderdelen van
de rijksoverheid.
De sector Rijk opereert steeds meer als één concern, doch met het uitgangspunt
van het gehele personeelsbeleid, eenheid in verscheidenheid. Daar waar mogelijk
maakt het kabinet gebruik van de voordelen van uniforme regelgeving en
harmonisering van de uitvoering en ondersteuning in het personeelsbeleid. Dat
heeft al geleid tot de succesvolle vorming van shared servicecentra op het terrein
van personeelsbeleid en personeels- en salarisadministratie, maar bijvoorbeeld ook
tot de gezamenlijke invoering van één functiegebouw rijk In de rijksdienst.
Bundeling en rijksbrede samenwerking in de bedrijfsvoering blijkt bovendien uit de
inzet van een aantal projecten uit het programma Compacte Rijksdienst,
bijvoorbeeld het project "Eén administratieve werkgever Rijk". Die inzet op
gezamenlijkheid geldt ook voor het strategisch personeelsbeleid.
Naast de gezamenlijkheid zal ook de verscheidenheid nadrukkelijk in beeld moeten
blijven. Zoals u in uw rapport ook signaleert is de kennis over de huidige
samenstelling van het personeel goed in beeld. Niet alleen uit de samenstelling van
het personeel blijkt de grote verscheidenheid van de rijksoverheid. Ook de grote
diversiteit van de onderdelen die samen de rijksdienst vormen rechtvaardigt een
genuanceerd beeld. Zo wordt de toekomstige kwantitatieve én kwalitatieve
Pagina 1 van 5

;e42O12©©0O2

behoefte aan personeel voor een groot deel bepaald door het primair proces van de Datum
verschillende rijksonderdelen. De ontwikkelingen daarin zijn, bijvoorbeeld voor de i6aprii2oi2
Belastingdienst en Rijkswaterstaat, om maar twee onderdelen te noemen, zeker
Kenmerk
niet gelijk. Dit geldt ook in sterke mate voor de sectoren Politie en Defensie.
2012-0000216240
In het voorjaar van 2010 kwam het rapport "De grote uittocht" uit, waarnaar uw
rapport veelvuldig verwijst. Op basis van dit rapport is geconcludeerd dat het
hanteren van strategische personeelsplanning van groot belang is om in de
toekomst te kunnen voorzien in het benodigde personeel. Het kabinet heeft dit
voortvarend opgepakt. Nu, begin 2012, zijn bij veel onderdelen strategische
personeelsplannen in ontwikkeling of al voorhanden. Dat er, zoals ook blijkt uit uw
rapport, nog veel werk ligt, vooral ook op het vlak van de kwalitatieve analyses van
het personeelsbestand en toekomstige personeelsaanbod doet daar niets aan af.
Ik onderschrijf volledig uw eerste deelconclusie (blz.11). De geschetste
ontwikkelingen vereisen een strategische personeelsplanning op het niveau van het
Rijk, van departementen en uitvoeringsorganisaties. Het is om die reden dat het
kabinet rijksbreed voortvarend heeft ingezet op de ontwikkeling van strategische
personeelsplanning. Het staat hoog op de agenda van de rijksdienst. In het SGO
van 22 februari 2012 is gesproken over de aanpak van het formuleren van een
strategisch Personeelsbeleid Rijk 2020 (traject DG OBR, ICOP, SGO). In het
strategisch personeelsbeleid zal worden ingegaan op doelstellingen voor een
evenwichtig en toekomstbestendig personeelsbestand. Deze worden op basis van
de verwachte kwantitatieve en kwalitatieve behoefte aan personeel binnen het Rijk
(op basis van strategische personeelsprognose), de ontwikkelingen op de
arbeidsmarkt en een visie op de toekomst van de Rijksoverheid als werkgever
geformuleerd. Daar waar mogelijk gezamenlijk, daar waar nodig apart voor
onderdelen van het Rijk. In het najaar zal ik de Tweede Kamer nader informeren
over het strategische Personeelsbeleid 2020 dat samen met de ministeries (brief
aan de Tweede Kamer van de minister van BZK van 7 december 2011) ontwikkeld
wordt.
Zoals u aangeeft (blz. 10) streeft het kabinet er naar dat de departementen eind
2012 beschikken over strategische personeelsplannen. Maatvoering is daarbij wel
van belang. Van een ministerie als AZ met minder dan 400 fte en een zeer specifiek
proces mag niet hetzelfde worden verwacht als van de grote
uitvoeringsorganisaties. Voor de grote uitvoeringsorganisaties als de
Belastingdienst, Rijkswaterstaat en DJI geldt, dat zij al beschikken over
strategische personeelsplannen. U geeft aan twijfels te hebben over de
haalbaarheid van dit streven. U geeft daarvoor drie redenen (blz.11). Ik ga daar
voor de departementen graag op in.
U noemt het ontbreken van het instrument voor uniforme beoordeling van
de kwaliteit van het personeel, dat nog in 2012 moet worden ontwikkeld. Hier moet
sprake zijn van een misverstand. Er zijn twee zaken aan de orde: enerzijds is dat
de uniformering van de gesprekscyclus en het opnemen daarvan in de
achterliggende systemen met geautomatiseerde ondersteuning: dit geeft,
aansluitend bij onder meer de introductie van het functiegebouw Rijk beter inzicht
in de loopbaanpaden- en carrièremogelijkheden van het personeel nu en in de
nabije toekomst. Het gaat daarbij om afstemming en harmonisering van begrippen
en definities. Dat is niet hetzelfde als de ook door u geschetste inzet van
instrumenten als de vlootschouw of personeelsschouw, waarbij nadrukkelijk
kwaliteiten met het oog op strategische personeelsplanning in kaart worden
gebracht. Uiteraard is er wel een relatie, maar het ligt niet in het verschiet dat er
één uniform instrument komt, dat voor de totale rijksdienst de kwaliteit in het licht
van de toekomstige, op strategische plannen gebaseerde behoefte in kaart brengt.
De diversiteit aan primaire processen, regionale arbeidsmarkten en dergelijke
zouden een dergelijke activiteit ook gedoemd tot mislukken maken. Ik acht zo'n
rijksbreed instrument voor uniforme personeelsbeoordeling dan ook geen
noodzakelijke voorwaarde voor het slagen van strategische personeelsplanning.
Pagina 2 van 5

= 129-^i' ^¥^ ^m.-,^'' S

Kaders voor een personeelsschouw zullen nog worden ontwikkeld conform het
Datum
16 april 2012
projectplan Strategische Personeelsplanning.
Ook het door u genoemde ontbreken van functionaliteiten bij P-Direkt zie ik Kenmerk
2012-0000216240
niet als grond voor twijfel. Juist de uniformiteit gerealiseerd door P-Direkt maakt,
dat de kwantitatieve overzichten van de personeelsopbouw nu en in de toekomst
van departementen en uitvoeringsorganisaties aggregeerbaar zijn tot op
rijksniveau. Die informatie draagt ook nu al bij aan de planvorming en uitvoering
van een deel van de bezuinigingen die in de periode 2012-2014 zullen worden
voltrokken. Zo wordt al goed in beeld gebracht wat de verwachte ontwikkeling van
het personeelsbestand tot 2020 zal zijn, gerelateerd aan pensioen en
taakstellingen. Daarmee geeft het rijk al invulling aan uw eerste aanbeveling die ik
overigens van harte onderschrijf.
Gelet op de ontwikkeling van kwaliteitsinstrumenten zoals boven geschetst is het
zeer de vraag of P-Direkt als rijksbrede voorziening het geëigende niveau is om
functionaliteiten aan te bieden.voor opslag of ondersteuning van de schouwen.
Anders ligt dat bij het functiegebouw Rijk, dat juist op het rijksniveau
geaggregeerde gegevens bevat op basis waarvan uitwisseling kan worden
gerealiseerd.
Ik kan mij in beginsel wel vinden in uw zorg over de verankering van
strategische personeelsplanning in de planning- en controlcyclus en de
managementcontracten maar wil graag onderstrepen dat strategische
personeelsplanning een proces is, dat niet stopt bij de oplevering van een plan eind
2012. Als het gaat om verankering maken wij vorderingen. Ik gaf eerder al aan dat
tot op het niveau van de SG's dit onderwerp in de belangstelling staat. En zoals u in
uw rapport (blz. 21) constateert geldt het ontbreken van die verankering niet voor
de drie grote uitvoeringsdiensten van het rijk (Belastingdienst, DJI,
Rijkswaterstaat) die tezamen 48% van het rijkspersoneel beslaan als mede voor de
sectoren Defensie en Politie.
In het navolgende ga ik in op uw aanbevelingen.
Uw eerste aanbeveling aan het kabinet over het geven van meer prioriteit aan de
strategische personeelsplanning op blz. 27 onderschrijf ik van harte. Zoals ik eerder
aangaf speelt de verwachte ontwikkeling van de personeelsopbouw nu en in de
toekomst zeker een rol in de ontwikkeling van het personeelsbeleid op korte en
langere termijn. Voorbeelden daarvan zijn de inzet op de portefeuille "In- door en
uitstroom" en op het traject "Loopbaanpaden en leeriijnen" in het jaarplan van de
ICOP, gericht op mobiliteit van medewerkers zowel binnen als tussen
overheidsonderdelen. Daarnaast wordt gemonitord wat de verwachte uitstroom ten
gevolge van pensioen en taakstellingen is. Waar nodig worden daarop acties gezet.
De geaggregeerde informatie op rijksniveau geeft hierin inzichten. Daarnaast zal de
strategische personeelsplanning zoals die door departementen nu wordt ontwikkeld
in de toekomst een rol gaan vervullen.
Uw tweede aanbeveling op blz. 27 aan het kabinet behelst twee zaken, namelijk
onvoldoende voortgang en het belang van commitment van het topmanagement. Ik
heb geen aanleiding om te veronderstellen dat de departementen geen strategische
personeelsplannen zullen opleveren. Binnen diverse departementen wordt de
voortgang van strategische personeelsplanning besproken door het
topmanagement. Derhalve is het toepassen van doorzettingsmacht van de minister
van BZK geenszins aan de orde. Wel hecht ik, zoals eerder beschreven, waarde
aan het proces van strategische personeelsplanning, waarbij zowel gestreefd wordt
naar steun van de top als het opnemen van strategische personeelsplanning in de
management- en controlcyclus, daar waar dat nog niet is gerealiseerd. Daarom ben
ik ook blij met het initiatief van de SG's om hierover met elkaar plannen op te
stellen in het kader van de ontwikkeling van een strategische personeelsvisie naar
2020. Ik zie uw aanbeveling als steun voor dit streven.

Pagina 3 van 5

1 6 e- 4 3 B % 3-® B'- W B- 4

Ik deel ook uw derde aanbeveling over het creëren van een sfeer waarin debat over Datum
modernisering van de rijksdienst en passende personele samenstelling hoog op de i6aprii2oi2
agenda komen te staan van de politiek en bestuur op blz. 28 van harte. Ik
Kenmerk
beschouw uw rapportage als belangrijke bijdrage aan de vorming van een sfeer
2012-0000215240
waarin open en helder over de ontwikkeling van de rijksdienst en haar onderdelen
kan worden gesproken.
In uw vierde aanbeveling op blz. 28 roept u op om expliciet aandacht te besteden
aan de verhoging van de arbeidsproductiviteit bij de vorming van de Compacte
Rijksdienst. Naar mijn mening zet het kabinet met Compacte Rijksdienst in op een
krachtige, kleine en dienstverienende overheid. Een overheid die minder
belastinggeld kost, die met minder ambtenaren en bestuurders toe kan en die zich
richt op haar kerntaken. Daartoe heeft het kabinet alle departementen een
taakstelling op de apparaatskosten opgelegd. Via het rijksbrede programma
Compacte Rijksdienst en departementale taakstellingsplannen wordt invulling
gegeven aan die apparaatskortingen. Daarbij wordt juist zoveel mogelijk ingezet op
maatregelen die de kosten reduceren, maar de dienstveriening ('productie') aan
burgers op peil houden. Denk bijvoorbeeld aan goedkoper inkopen, soberder
huisvesting of gezamenlijke ondersteunende diensten.
Uw vijfde aanbeveling op blz. 28 gaat over het opleggen van een uniform model
van strategische personeelsplanning. Daarover verschillen wij van mening. Ik
verwijs hierbij naar de ambtelijke schriftelijke reactie die mijn medewerkers hebben
opgesteld op 14 december 2011. De in 2011 ontwikkelde methodiek voor
personeelsplanning is niet bedoeld als blauwdruk voor de departementen, maar als
handvat. Het afdwingen van het hanteren van deze methodiek zal niet per definitie
leiden tot perfecte onderiinge vergelijkbaarheid of aggregeerbaarheid op
rijksniveau. De verschillen in het primair proces maken het vrijwel onmogelijk, en
feitelijk ook overbodig, om alle onderdelen en processen bij het rijk bij elkaar op te
tellen. Wat van belang is, dat daar waar raakvlakken zijn uitwisseling (van
informatie), ook op strategisch niveau, van de grond komt.
Uit uw onderzoek komt naar voren dat de Rijksorganisaties diverse gedaantes van
strategische personeelsplanning kennen en zich bevinden in verschillende fasen van
het proces. In uw rapport schetst u een beeld dat te generiek is voor strategische
personeelsplanning op rijks- en departementaal niveau . Het is van belang om bij
strategische personeelplanning binnen de sector Rijk onderscheid te maken naar
twee niveaus waarbij de mate van detaillering van strategische personeelsplanning
toeneemt naarmate het niveau lager ligt:
•
Rijksniveau: strategische personeelsplanning is vooral kwantitatief van aard
en geeft een rijksbreed inzicht in de dalen en pieken in de toekomstige
vraag en aanbod van personeel (ook op langere termijn). Er is een goed
overzicht van het huidige personeelsbestand naar diverse kenmerken op
ontwikkelingen van het personeelsbestand vanwege leeftijd (pensioen) en
uitstroom bij gelijkblijvende omstandigheden;
•
De organisatieonderdelen (ministeries en uitvoeringsorganisaties):
strategische personeelsplanning zoomt ook in op de kwaliteit van het
personeel en op de toekomstige (kwalitatieve) personeelsbehoefte (vooral
op middellange termijn). De politieke dynamiek maakt het vooruitblikken
extra uitdagend. De uitvoeringsorganisaties (zoals Rijkswaterstaat, DJI en
de Belastingdienst) zijn goed in staat om verder vooruit te blikken vanwege
hun specifieke taken en werkzaamheden. Zij zijn op het terrein van
strategische personeelsplanning koploper en hebben 48% van al het
personeel van de sector Rijk In dienst. Ditzelfde geldt voor de sectoren
Politie en Defensie.
Op uw zesde aanbeveling over versnelling van aanpassingen in P-Direkt op blz. 28
reageer ik beknopt. Eerder gaf ik aan dat wat mij betreft aanpassingen aan het PPagina 4 van 5

E
' S^.d?p-- -O
^0,-1 ■^
.lÉ ii,ii v 11
=#C

Direktsysteem op dit moment niet noodzakelijk zijn om prognoses te maken of om
kwalitatieve gegevens, voortkomend uit bijvoorbeeld personeelsschouwen vast te
leggen. De diversiteit van de betrokken organisaties laat dit nu nog niet toe maar
belemmert evenmin om globale aggregaties over de zogenaamde 'dalen en pieken'
te maken. De wel geïntroduceerde beschrijvingen uit het functiegebouw Rijk zullen
daarbij, ook vanuit P-Direkt, zeker een belangrijke rol in spelen.

Datum
16 april 2012
Kenmerk
2012-0000216240

Uw zevende aanbeveling op blz. 28 gaat over het betrekken van de sectoren Politie
en Defensie bij de uitwisselbaarheid van het personeel. Met de implementatie van
het functiegebouw Rijk hebben de aangesloten ministeries een beeld van welke
types medewerkers er werkzaam zijn. De uitwisselbaarheid van het personeel In
het Rijk is reeds gestart. De uitwisselbaarheid van de managers van het Rijk vindt
plaats door middel van de Algemene Bestuursdienst. Wel geldt voor de
uitwisselbaarheid van de sectoren Defensie en Politie dat de werkzaamheden van
een groot deel van de functionarissen wezenlijk anders is dan rijksambtenaren
zodat uitwisselbaarheid niet voor de operationele functies vorm gegeven kan
worden. Voor andere functies geldt uitwisselbaarheid wel en voor deze functies bij
Defensie wordt In het kader van het functiegebouw Defensie gewerkt aan
aansluiting met het Rijk. Ook de Politie werkt aan de invoering van één landelijk
functiehuis (vanuit 26 functiehuizen) en voor wat betreft de Politie is de
samenwerking met het'Rijk reeds vorm gegeven. De politie kent de ABD Politietop.
Een samenwerking en uitwisselbaarheid van functionarissen in de top van het Rijk
en de Politie. Met oog op de uitwisselbaarheid is het aan te bevelen dat de
Algemene Rekenkamer zich ook aansluit bij het functiegebouw Rijk.
Tot slot beschouwt het kabinet dit rapport als een steun in de rug voor strategische
personeelsplanning en zal gesterkt voort gaan op de ingeslagen weg.

Hoogachtend,
De ministeM/an Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties

Mevrouw mr. drs. J.W.E. Spies

Bijlage 1

Pagina 5 van 5

Bijlage 1 bij bestuurlijke reactie concept rapport Strategische
Personeelsplanning
16 april 2012
Inleiding
Deze bijlage maakt onderdeel uit van de bestuuriijke reactie op het conceptrapport Strategische
Personeelsplanning van de Algemene Rekenkamer. De bijlage kent twee componenten. Paragraaf
1.1 heeft een procesmatig karakter. Hierin komt een algemene reactie aan bod. Paragraaf 1.2
bevat specifieke reacties per departement. Het zijn onjuistheden in het conceptrapport
Strategische Personeelsplanning die correctie behoeven.
1.1 Algemene reactie
Het ministerie van BZK heeft de departementale opmerkingen op het conceptrapport Strategische
Personeelsplanningen op 27 maart 2012 gedeeld met de Algemene Rekenkamer. De Algemene
Rekenkamer heeft op 29 maart 2012 het ministerie van BZK geïnformeerd welke opmerkingen zijn
verwerkt in het conceptrapport.
1.2 Specifieke reacties per departement
T.a.v. de beschikbaarheid van (onderdelen van) strategische personeelsplannen hebben enkele
rijksorganisaties aangegeven een ander beeld te hebben dan in het conceptrapport geschetst.
Hieronder wordt het beeld van deze organisaties geschetst, waarbij cursief is aangegeven waar de
aanpassingen worden voorgesteld. In het overzicht departementale opmerkingen van 27 maart is
al een toelichting hierop gegeven.
Pagina 2 1 : Aangepaste (cursieve tekst) tabel
Tabel 1. Aanwezigheid strategisch personeelsplan
Het strategisch
Het strategisch
personeelsplan is personeelsplan
kent een horizon
vastgelegd en
geaccordeerd door verder dan 2015
het management

Organisatie

Politie
SZW

Ja
GeiJeeltelijk

Ja
Ja

Het strategisch personeelsplan is verankerd
in planning- en controlcyclus door middel van
opname doelstellingen
in managementcontracten,
jaarplannen en
rapportages
Ja
Nee

Pagina 23: Aangepaste (cursieve tekst) tabel
Tabel 2. Beschikbaarheid onderdelen strategisch personeelsplan
Inzicht in
toekomstige
taken,
doelen en
ambities

Ja
Ja

Inzicht in
toekomstige
kwalitatieve
samenstelling
personeel op
basis van
huidig takenpakket
Nee
Nee

Ja
Ja

Gedeeltelijk
Gedeeltelijk

Organisatie

Inzicht in
huidige samenstelling
personeel
kwantitatief

Inzicht in
huidige
samenstelling
personeel
kwalitatief

Inzicht in
toekomstige
kwantitatieve
samenstelling
personeel op
basis van huidig
takenpakket

EL&I
Defensie

Ja
Ja

VWS
SZW

Ja
Ja

Gedeeltelijk
Ja militair
personeel.
Gedeeltelijk
burgerperson
eel.
Ja
Ja

Inzicht in
arbeidsmarkt
inde
toekomst

Ja
Ja (2016)

Inzicht in
kwalitatieve
en
kwantitatieve
behoefte aan
personeel
gebaseerd op
ambities
Gedeeltelijk
Ja

Ja
Ja

Nee
Ja

Nee
Ja

Tenslotte zal het ministerie van VWS separaat een reactie aan de AR zenden.

Ja
Gedeeltelijk