Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

29 675

Zee- en kustvisserij

Nr. 81

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 augustus 2009
Tijdens het AO Visserij op woensdag 18 maart jl. (Kamerstuk 31 700 XIV,
nr. 146) heb ik aangegeven een stand still voor de nationale staandwantvloot te overwegen. Tijdens het AO Landbouw- en Visserijraad van 17 juni
jl. (Kamerstuk 21 501-32, nr. 350) heb ik u toegezegd u rond de zomer 2009
te informeren over de maatregelen die ik zal treffen om de nationale
staandwantvisserij te begrenzen. Met deze brief geef ik gestalte aan deze
toezegging.
Ook zal ik in deze brief ingaan op de wijze waarop uitvoering zal worden
gegeven aan de motie van het Kamerlid Jacobi (PvdA) inzake het meervoudig gebruik van de kustzone (Kamerstukken II 2008/09, 29 675, nr. 77).
Tot slot heb ik tijdens het Wetgevingsoverleg Visserij op 24 november
2008 (Kamerstuk 31 700 XIV, nr. 120) uw Kamer een «state of the art»rapport toegezegd met betrekking tot de kennislacunes en eventueel te
nemen maatregelen op het terrein van de bijvangst en strandingen van
bruinvissen. Zorgen over berichten over grote aantallen gestrande en
«versneden» bruinvissen afgelopen winter leidde onder meer tot het
aannemen van de motie Jacobi (Kamerstukken II 2008/09, 29 675, nr. 78),
waarin uw Kamer mij oproept maatregelen te nemen om de strandingen
van bruinvissen met 90% te doen afnemen. Met deze brief informeer ik u
tevens over deze onderwerpen.
1. Maatregelen ter begrenzing staandwantvisserij

Noodzaak begrenzen staandwantvisserij
De afgelopen jaren is de staandwantvisserij in Nederland fors in omvang
toegenomen omdat vaartuigen zijn overgeschakeld op staandwantvisserij
en de totale lengte van door de vaartuigen gebruikte netten is toegenomen.
Op Europees niveau zijn de afgelopen jaren, in verschillende beheer- en

KST134081
0809tkkst29675-81
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 81

1

herstelpannen onder meer voor kabeljauw, schol en tong, maatregelen
getroffen om de visserijinspanning van vaartuigen boven de 10 meter
nader te reguleren. Op grond van annex IIa van de TAC en Quotumverordening geldt voor deze vaartuigen een beperkte beschikbaarheid van
zeedagen.
Op dit moment is de visserijinspanning van de staandwantvloot kleiner
dan 10 meter niet direct begrensd. Het is aannemelijk dat de visserijinspanning van de staandwantvloot kleiner dan 10 meter zonder ingrijpen
zal blijven toenemen:
• het wordt voor steeds meer vissers aantrekkelijk om te stoppen met de
kapitaalintensieve sleepnetvisserij (boomkor) en over te schakelen op
de visserij met staandwant
• vissers maken steeds meer gebruik van langere netten
• door de begrenzing van de visserijinspanning van vaartuigen groter
dan 10 meter, is het voor vissers aantrekkelijk om over te stappen naar
kleine vaartuigen
Met het oog op duurzaam beheer van de visbestanden is het op grond
van de voorzorgsaanpak, één van de uitgangspunten van het GVB, van
belang er voor te zorgen dat de visserijinspanning van de staandwantvloot niet verder kan toenemen. Er moet ernstig rekening mee worden
gehouden dat als gevolg van de verdere toename van de visserijinspanning van de standwantvloot kleiner dan 10 meter, de visbestanden in de
toekomst steeds meer onder druk komen te staan.
Deze maatregelen worden thans getroffen om te voorkomen dat als
gevolg van verdere toename van de visserijinspanning van de staandwantvloot, in de toekomst verdergaande maatregelen moeten worden
getroffen om de effecten van deze toename van de visserijinspanning van
de staandwantvloot op de visbestanden te reguleren.
Dit is ook de reden waarom ik tijdens de Landbouw- en Visserijraad van
afgelopen april de problematiek van de groeiende staandwantvisserij met
kleine vaartuigen, zoals die in Nederland speelt, aan de orde heb gesteld.
Daarbij heb ik aangegeven dat naar mijn mening op dit moment de
staandwantvisserij onvoldoende gereguleerd wordt in het Gemeenschappelijk Visserij Beleid (GVB). Vervolgens heb ik Commissaris Borg in de
Raad en in een brief gevraagd communautaire maatregelen te overwegen
om de omvang van de staandwantvisserij te begrenzen. Commissaris
Borg heeft toegezegd dit probleem en eventuele Europese maatregelen te
bekijken.

Maatregelen
In afwachting van Europese maatregelen acht ik nationale maatregelen
noodzakelijk. Zo wil ik het gebruik van vaste vistuigen voor recreatieve
doeleinden in de Nederlandse kustzone verbieden. Daarnaast gaat het om
het begrenzen van de visserijinspanning voor de nationale staandwantvloot kleiner dan 10 meter en het bevriezen van de totale lengte van de
per vaartuig te gebruiken staandwantnetten.
1. Zeedagenregime voor vaartuigen kleiner dan 10 meter
Met ingang van 1 januari 2010 wordt er een zeedagenregime ingevoerd
voor staandwantvisserij door Nederlandse vissersvaartuigen kleiner dan
10 meter. Op basis van gerealiseerde visserijinspanning in de jaren 2006,
2007 en 2008 zal het jaar met het hoogste aantal gerealiseerde kilowattdagen (kW-dagen) als kW-plafond gaan gelden voor de staandwantvloot
kleiner dan 10 meter. De toegang tot deze zeedagen zal worden beperkt
tot:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 81

2

•
•
•

•

vissersvaartuigen kleiner dan 10 meter,
die in het bezit zijn van een Europese visvergunning, en
die in de periode van 1 januari 2006 tot het moment van publicatie van
deze bekendmaking in de Staatscourant op enig moment gebruik
hebben gemaakt van staandwantvistuig, of
die op het moment van publicatie van deze bekendmaking in de
Staatscourant reeds aantoonbare investeringen hebben gedaan ten
behoeve van het overschakelen op staandwantvisserij.

2. Beperking van de totale lengte van de uit te zetten netten per
vaartuig
Wanneer de visserijinspanning wordt beperkt zonder de totale lengte van
de per vaartuig te gebruiken netten te maximeren, zal de staandwantvisserij blijven groeien. Derhalve heb ik tevens besloten om in de Regeling
technische maatregelen een bepaling op te nemen waarbij de maximaal
toegestane lengte van de netten die per vaartuig op hetzelfde moment in
het water mogen staan, wordt beperkt tot 25 km per vaartuig. Deze maatregel geldt zowel voor vaartuigen onder, als boven de 10 meter.
Deze maatregel is een technische maatregel in de zin van Richtlijn
98/34/EG en een ontwerp van deze maatregel zal worden genotificeerd
aan de Europese Commissie. Na notificatie geldt er een stand still periode.
Pas na de notificatieprocedure mag de lidstaat de nationale regeling met
het technische voorschrift vaststellen.
De bovengenoemde maatregelen zijn niet van toepassing op de staandwantvisserij in de kustwateren en het zeegebied als bedoeld in de artikelen 1 en 2 van het Besluit aanwijzing zeegebied en kustwateren 1970.
Het gaat hier bijvoorbeeld om de Oosterschelde, Westerschelde,
Waddenzee, Eems en Dollard. De staandwantvisserij in deze gebieden
wordt, zoals beschreven in het beleidsvoornemen «Vast en zeker» van
1 juli 2002, gereguleerd door de artikelen 12, 36 en 51 van de Uitvoeringsregeling Visserij.

Inwerkingtreding
Vanaf 1 januari 2010 is het voor vaartuigen kleiner dan 10 meter alleen
toegestaan om met staandwantvistuig te vissen indien zij een vermelding
staandwant op hun Europese visvergunning hebben staan. Voor andere
vaartuigen onder 10 meter wordt de staandwantvisserij vanaf dat moment
verboden. Op deze datum zal ook de beperking van de totale lengte van
de uit te zetten netten per vaartuig in werking treden.
De begrenzing van de visserijinspanning zal ingaan op het moment van
publicatie van deze maatregel in de Staatscourant om te voorkomen dat
vergunninghouders die thans niet met staandwantvistuig vissen in de
tussenliggende periode overschakelen op staandwantvisserij, waarmee de
maximale omvang van de staandwantvisserij verder zou toenemen. Tot
1 januari 2010 zullen er geen consequenties worden verbonden aan het
vissen met staandwantvistuig zonder vermelding van staandwantvistuig
op de visvergunning.

Alleen maatregelen voor nationale vloot
Hoewel de problemen die staandwantvisserij met zich brengen niet
beperkt zijn tot de staandwantvisserij door Nederlandse vaartuigen, zullen
de voormelde maatregelen alleen van toepassing zijn op de nationale
staandwantvloot; het GVB laat in beginsel niet toe dat deze maatregelen
in de visserijzone ook voor niet-Nederlandse vaartuigen getroffen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 81

3

Het gaat hier slechts om een beperkt aantal vissers, het betreft in totaal
circa 20 Belgische en Deense vissers.

Motie Jacobi inzake meervoudig gebruik kustzone
In het VAO visserij van 26 maart jl. heeft Kamerlid Jacobi een motie ingediend met betrekking tot de toenemende druk van activiteiten in de kustzone (Kamerstukken II 2008/09, 29 675, nr. 77).
Voor zover de problemen in het kustgebied betrekking hebben op de
visbestanden, beogen de maatregelen ter begrenzing van de staandwantvisserij een oplossing te bieden. De problemen in de kustzone hebben
echter voornamelijk betrekking op veiligheid en overlast en vallen
daarmee onder de verantwoordelijkheid van de kustgemeenten en
-provincies.
Om deze reden heb ik overleg gehad met mijn collega van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties. Wij zijn van mening dat voor de veiligheid en
overlast problemen in de kustzone met name gemeenten en provincies
aan de lat staan. Gelet daarop heb ik besloten uitvoering te geven aan
deze motie door een brief te sturen aan de VNG en het IPO, waarin ik
aandacht zal vragen voor de aanpak van de genoemde problemen.
2. Bruinvissen

Conclusies en aanbevelingen «state of the art» onderzoek1
De Noordzee heeft een redelijk stabiele populatie van ca. 230 000 bruinvissen. De populatie migreert de laatste jaren van de noordelijke naar de
zuidelijke Noordzee, en is daardoor meer voor de Nederlandse kust
aanwezig. Seizoensfluctuaties in aanmerking genomen, zwemmen er in
het Nederlandse deel van de Noordzee vermoedelijk ca. 36 000 exemplaren. Imares gaat globaal uit van 100 en in een piekjaar mogelijk tot 200
bijvangstslachtoffers per jaar in het Nederlandse deel van de Noordzee.
Wetenschappelijke marges en piekjaren in aanmerking nemend, komt
IMARES tot een bijvangstpercentage van tussen de 0,1% en 1,1% op de
populatie in het Nederlandse deel van de Noordzee. De schattingen van
onderzoekers lopen namelijk bijzonder uiteen.
De staandwantvisserij speelt een rol in de bijvangst van bruinvissen, maar
de mate waarin en welke type staandwant of visserij verantwoordelijk is,
is niet goed kwantitatief en eenduidig aan te geven. Er zijn incidentele
bijvangsten, maar er is (nog) geen verklaring voor de grote aantallen
strandingen afgelopen winter.

1

«Beknopt overzicht van kennis en onderzoek
naar bijvangst van bruinvissen in de visserij in
Nederland», nr.: C060/09; dit overzicht is ter
inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt
Tweede Kamer.

Op het punt van kennis en kennislacunes constateert IMARES het
volgende, waarbij overigens bij enkele punten mijn aanvulling:
1. Er bestaat geen systematische monitoring van de populatie bruinvissen op het Nederlandse deel van de Noordzee.
Ik teken hierbij aan dat een monitoringsproject thans plaatsvindt en
om deze op een meer systematische leest te schoeien, is er overleg
met Rijkswaterstaat.
2. Autopsieonderzoeken geven nog te weinig inzicht in de oorzaak van de
sterfte en de strandingen.
Ik wil hierbij aanvullen dat op dit moment een meerjarig autopsieonderzoek loopt. De eindrapportage komt naar verwachting in 2010.
3. In de registratie van logboekgegevens is thans geen onderscheid
tussen de verschillende typen staandwant.
Hierbij wil ik aangeven dat hierin met ingang van dit jaar is voorzien.
De mogelijkheid tot verdere detaillering is in onderzoek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 81

4

4. Systematisch waarnemersonderzoek van bijvangsten met staandwantvisserij ontbreekt.
Zie hieronder voor een specifieke reactie.
5. Er is nog onvoldoende onderzoek gedaan naar de effectiviteit van, en
de randvoorwaarden voor het gebruik van zogenaamde pingers.
Ook hierop reageer ik in onderstaande paragraaf.
6. De Europese Verordening (812/2004) met betrekking tot monitoring en
het vermijden van bijvangsten van bruinvissen is niet meer actueel. De
betreffende Verordening houdt geen rekening met de populatie bruinvissen in de zuidelijke Noordzee, waar eveneens staandwantvisserij
plaatsvindt. Aanpassing van de Verordening zal leiden tot verbetering
van de kennis over bruinvissen en bijvangsten. Aanpassing van de
Verordening kan ook leiden tot nieuwe verplichtingen op het terrein
van bijvoorbeeld netvoorzieningen en derhalve tot minder bijvangsten.
Ik zal in Brussel actief pleiten voor een aanpassing van de Verordening
812/2004, opdat die ook in de zuidelijke Noordzee leidt tot vermindering van bijvangsten.

Reactie op het rapport
Ondanks het onderzoek van de afgelopen jaren stelt IMARES dat veel nog
onduidelijk is en dat nog veel aanvullend onderzoek nodig is, zeker op het
terrein van monitoring van de bijvangst van bruinvis aan boord van
schepen. Daarnaast stelt IMARES dat dit type waarnemersonderzoek
kostbaar is en daarom gericht ingezet dient te worden. Op dit moment
heb ik geen waarnemersonderzoek geprogrammeerd. Zoals gezegd is
waarnemersonderzoek kostbaar en daarnaast zijn de financiële middelen
schaars. Bovendien zijn de uitkomsten van een dergelijk onderzoek
onzeker.
Dit type waarnemersonderzoek kan wel gerichter worden ingezet als er
meer basis-informatie beschikbaar is. Deze informatie dient enerzijds van
de sector en de NGO’s te komen en anderzijds uit onderzoek.

Maatregelen
Uw Kamer heeft de Regering via de motie van het Kamerlid Jacobi
(Kamerstukken II, 2008/09, 29 675, nr. 78) gevraagd om maatregelen te
nemen, waardoor het aantal gestrande bruinvissen met 90% gereduceerd
wordt. Ik geef hier uitvoering aan door de volgende maatregelen te
treffen.
In eerste instantie wil ik investeren in samenwerkingsverbanden tussen
sector, NGO’s, onderzoek en overheid. Dit kan een adequate registratie
van gegevens opleveren. Hiertoe lopen al initiatieven. De staandwantvisserij op bijvoorbeeld tong doorloopt op dit moment een traject van
MSC1-certificering. Naar ik heb begrepen is de sector bereid om met
NGO’s en het onderzoek mee te werken. Ook wat betreft het toepassen
van pingers; mocht de visserijsector zich bereid tonen om op vrijwillige
basis pingers toe te passen, dan wil ik de mogelijkheid openhouden om
hiervoor flankerend onderzoek te faciliteren. Daarnaast verwacht ik in
2010 het resultaat van het omvangrijke autopsie-onderzoek. Ook dit kan
een aanzienlijke hoeveelheid informatie opleveren.
Al met al verwacht ik in 2010 gerichter te kunnen afwegen of nader monitoringsonderzoek nodig en gewenst is, en zo ja, hoe dit vorm moet
krijgen.

1

Marine Stewardship Council.

Stichting De Noordzee organiseerde onlangs een workshop over samenwerking op het terrein van de bijvangst van bruinvissen. LNV participeerde financieel. De belangstelling was groot. Ik stel mij voor om hieruit
voortvloeiende kansrijke en effectieve initiatieven tot nauwere samenwer-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 81

5

king en/of betere registratie van gegevens in principe verder te ondersteunen. Zo kan ook de hieruit voortkomende informatie volgend jaar
gebruikt worden bij de afweging op welke wijze gerichter waarnemersonderzoek kan plaatsvinden en bij het treffen van eventuele maatregelen.
Ik ben bereid de haalbaarheid van een zogenaamd «Rapid Alert System»
te onderzoeken, waarin sector, NGO’s, onderzoek en overheid participeren. Doel hiervan is, dat bij grote aantallen strandingen van bruinvissen
een multidisciplinair team direct probeert de doodsoorzaak en de omstandigheden waaronder de dood is opgetreden, vast te stellen. Met het oog
op hiermee gemoeide exploitatiekosten en organisatie wordt in eerste
instantie een haalbaarheidsstudie ondernomen.
Eerder in deze brief heb ik al aangegeven, dat ik een aantal maatregelen
zal treffen om de staandwantvisserij te begrenzen. Hoewel deze maatregelen niet primair bedoeld zijn ter bescherming van bruinvissen, kunnen
zij wel een bijdrage leveren aan de beperking of stabilisatie van het aantal
bijvangsten. Vooralsnog is er geen grond om verdere visserijmaatregelen
te treffen.

Rapport 2008
Ik bied u hierbij tevens aan het rapport over het onderzoek dat in 2008 is
uitgevoerd naar de bijvangst van bruinvissen.1 De conclusies en resultaten zijn meegenomen in het «state of the art»-onderzoek, genoemd op
pagina 4 van deze brief.
De minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
G. Verburg

1

«Onderzoek naar bijvangst bruinvissen in de
Nederlandse visserij», nr: C039/09; deze rapportage is ter inzage gelegd bij het Centraal
Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 29 675, nr. 81

6