Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3294
Vragen van de leden Weverling, Lodders en Arno Rutte (allen VVD) aan de
Ministers van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en voor Medische Zorg
over het bericht «Bijkleuren van tonijn brengt risico voor de volksgezondheid
met zich mee» en de uitzending van het televisieprogramma Kassa
(ingezonden 29 mei 2019).
Antwoord van Minister Bruins (Medische Zorg) (ontvangen 3 juli 2019). Zie
ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 3007.
Vraag 1
Kent u het bericht «Bijkleuren van tonijn brengt risico voor de volksgezondheid met zich mee»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u bekend met de inhoud van het televisieprogramma Kassa van 25 mei
2091?2
Antwoord 2
Ja.
Vraag 3
Is het bijkleuren van geelvintonijn in Nederland verboden? Zo ja, op basis van
welke regelgeving is dit verboden?
Antwoord 3
Bijkleuren van levensmiddelen kan middels kleurstoffen (additieven) of
middels kleurende levensmiddelen. In zijn algemeenheid geldt dat indien
tonijn wordt bijgekleurd om bederf te maskeren, er sprake is van risico’s voor
de gezondheid en misleiding of zelfs fraude. Dit is verboden op basis van
algemene levensmiddelenwetgeving met betrekking tot voedselveiligheid en
de voedselinformatiewetgeving. Daarnaast is het bijkleuren van tonijn ook

1
2

ah-tk-20182019-3294
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.foodholland.nl/nieuws/artikel.html?id=213173
https://kassa.bnnvara.nl/media/689611

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

verboden op basis van specifieke EU wetgeving, richtsnoeren en «statements» van de Europese Commissie en de lidstaten.
Volgens Europese wetgeving over additieven, Verordening (EG) Nr. 1333/
2008, is het toevoegen van kleurstoffen aan verse tonijn verboden. Als
vervanging van kleurstoffen worden soms kleurende levensmiddelen gebruikt
(bijvoorbeeld bietenconcentraat), waarvoor geen specifieke wetgeving is
opgesteld. Wel is door de Europese Commissie een richtsnoer opgesteld. In
dit richtsnoer wordt het onderscheid tussen kleurstoffen en kleurende
levensmiddelen uitgelegd. Daarnaast wordt expliciet aangegeven dat het
gebruik van kleurende levensmiddelen de consument niet mag misleiden.
Omdat verse tonijn niet met kleurstoffen bijgekleurd mogen worden, wordt
het bijkleuren van verse tonijn met kleurende levensmiddelen gezien als
misleiding.
Ook door behandeling met koolmonoxide (CO) kan de kleur van tonijn
worden beïnvloed. Het toevoegen van CO aan tonijn is niet toegestaan,
omdat dit wordt gezien als niet-toegestaan additief gebruik. Ook het
behandelen van verse tonijn door het proces «light smoking/licht roken» is
niet toegestaan. Deze behandeling van verse tonijn is geen vorm van roken.
Conform artikel 8 van het Warenwetbesluit Bereiding en behandeling van
levensmiddelen mag alleen met «echte» rook, verkregen uit hout of houtachtige gewassen, gerookt worden, waarbij het levensmiddel de kenmerkende
kleur- geur-, en smaakeffecten van het rookproces heeft gekregen. Een
behandeling met koolmonoxide voldoet hier niet aan. Bovendien zou er na
het roken geen sprake meer zijn van verse tonijn maar van gerookte tonijn.
Ook het toevoegen van groente-extracten aan tonijn, met de bedoeling om
een technologische functie in de tonijn te vervullen (bijvoorbeeld conservering vanwege het aanwezige nitraat en nitriet), is niet toegestaan. Dergelijke
groente-extracten worden feitelijk gebruikt als additief (in dit geval als
vervanger van nitraat/nitriet en/of kleurstoffen), maar voldoen niet aan de
zuiverheidseisen en specificaties van de toegelaten additieven. Bovendien zijn
de additieven die ze vervangen (nitraat/nitriet en/of kleurstoffen) niet
toegestaan in verse tonijn. Feitelijk worden dus niet toegelaten additieven
gebruikt. Deze interpretatie is vastgelegd in een «statement» van het
Permanent Comité voor de voedsel- en diervoederketen van de Europese
Commissie. Dit is geen wetgeving, maar een gezamenlijke verklaring van de
lidstaten hoe de wetgeving dient te worden geïnterpreteerd.
Een dergelijk «statement» is ook opgesteld over het gebruik van antioxidanten, waarin is aangegeven hoeveel anti-oxidant maximaal nodig is om
de functie als anti-oxidant goed te kunnen vervullen. Als meer dan deze
hoeveelheid wordt toegevoegd, dan wordt dat gezien als overmatig gebruik
dat niet is toegelaten. Het gebruik van het anti-oxidant is dan bedoeld om
conserveermiddelen te vermijden en toch de houdbaarheid te verlengen en
de tonijn verser te doen lijken dan hij is.
Vraag 4
Deelt u de zorgen van voedingsmiddelenexperts, visserijbiologen en
visimporteurs met betrekking tot het bijkleuren van geelvintonijn? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 4
Ja, ik deel de zorgen van de voedingsmiddelenexperts, visserijbiologen en
visimporteurs met betrekking tot het bijkleuren van geelvintonijn.
Vraag 5
Hoe kunnen de additieven die de tonijn bijkleuren worden herkend of
opgespoord door inkopers en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
(NVWA)?
Antwoord 5
Bedrijven zijn er zelf verantwoordelijk voor dat levensmiddelen die zijn
verhandelen voldoen aan de wettelijke eisen. Bedrijven moeten de mogelijke
voedselveiligheidsrisico’s erkennen en opnemen in hun HACCP plan. Ook
moeten ze zorgen dat ze die risico’s beheersen. Het risico op het bijkleuren
van tonijn is een bekend risico, en inkopers moeten hier dus rekening mee
houden in hun voedselveiligheidsplan. Tonijn die bestemd is voor inblikken
maar verkocht wordt als verse tonijn (wat overigens verboden is), of tonijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

die bedorven is of van inferieure kwaliteit, en die is bijgekleurd om dit te
maskeren, wordt vaak voor een lagere prijs verkocht. Inkopers dienen hier
scherp op te zijn, en niet te gaan voor de laagste prijs maar voor kwaliteit.
Verder kunnen inkopers eisen stellen aan datgene wat zij inkopen, navraag
doen bij leveranciers over hoe zij de tonijn behandelen, werken met vaste en
betrouwbare leveranciers, audits uitvoeren bij leveranciers, et cetera. Ook
monsterneming en analyse is een manier om controles uit te voeren.
De NVWA voert controles uit op de naleving van de additievenwetgeving
door middel van inspecties. De inspecteur kijkt naar de receptuur, de
specificaties van de ingrediënten en het etiket. Op basis hiervan wordt
vastgesteld of de toegevoegde additieven wettelijk zijn toegestaan, en of ze
juist worden geëtiketteerd. Indien nodig wordt het bedrijf verzocht informatie
na te vragen bij haar leveranciers, of voert de NVWA zelf een inspectie uit bij
leveranciers. Ook neemt de NVWA monsters van tonijn in de markt, en
analyseert op verschillende parameters, waaronder histamine.
Vraag 6
Controleert de NVWA op additieven die tonijn kunnen bijkleuren?
Antwoord 6
De NVWA is al een aantal jaren bezig met inspecties gericht op additieven.
Per jaar wordt een andere doelgroep gekozen voor de inspecties. Dit najaar
zal de NVWA bij visverwerkende bedrijven gaan controleren of de additieven
wetgeving wordt nageleefd, volgens de werkwijze die bij vraag 5 beschreven
is. Hoewel de inspecties zich richten op verschillende vissoorten en verschillende bedrijven, zal er speciale aandacht zijn voor bedrijven die tonijn
verhandelen.
Ook zal de NVWA doorgaan met monsters nemen en analyseren op
histamine, CO, nitraten en nitrieten.
Daarnaast is de NVWA bezig met het maken van een webdossier met uitleg
over de additievenwetgeving. Dit dossier bevat informatie en uitleg over de
additievenwetgeving, en uitleg van bepaalde standpunten van de NVWA. Er
zal ook aandacht zijn voor het bijkleuren van levensmiddelen met kleurende
ingrediënten, in het bijzonder tonijn. Bedrijven kunnen de informatie
gebruiken om te zorgen dat zij de wet naleven. In het webdossier wordt
aangegeven dat het bijkleuren van tonijn niet is toegestaan. Het webdossier
wordt in juni 2019 gepubliceerd op de website van de NVWA.
De NVWA zal het webdossier toelichten in diverse bijeenkomsten met
stakeholders.
Vraag 7
Kan er goed onderscheid gemaakt worden tussen conserveringsmethodes of
bijkleuren om kleur te versterken/behouden?
Antwoord 7
Ja, over het algemeen kan dat. Dit neemt niet weg dat er altijd «grijze
gebieden» zijn waar de lidstaten in de EU verschillend mee om kunnen gaan.
In vergaderingen van de werkgroep additieven in Brussel heeft dit onderwerp
de aandacht en wordt gewerkt aan verdere verduidelijking van de
voorwaarden/hoeveelheden van het gebruik van additieven in tonijn.
Vraag 8
Tot welke ziektes kan de stof histamine (die in bedorven tonijn te vinden is)
leiden?
Antwoord 8
Histamine kan verschijnselen geven zoals misselijkheid, braken, darmkrampen, diarree, hartkloppingen, verhitte rode huid en hoofdpijn.
Vraag 9
Zijn er gevallen bekend in Nederland waarbij de inname van histamine tot de
dood heeft geleid? Zo ja, in hoeveel gevallen was hier sprake van en kunt u
een overzicht hiervan voor de afgelopen vijf jaar verstrekken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Antwoord 9
Er zijn mij geen histamine vergiftigingen met dodelijke afloop bekend. Voor
de afgelopen vijf jaar rapporteert het RIVM op basis van gegevens van NVWA
en GGD 1 uitbraak in 2015, 3 uitbraken in 2016 en 2 uitbraken in 2017. Daarbij
zijn respectievelijk 2, 31 en 9 mensen ziek geworden.
Vraag 10
Klopt het dat de NVWA jaarlijks onderzoek doet naar het histaminegehalte in
tonijn? Zo ja, wanneer worden de resultaten over het jaar 2018 verwacht en
welke onderzoeksvragen worden bij dit onderzoek gebruikt?
Antwoord 10
Ja, dat klopt.
In 2018 is naar aanleiding van de problematiek over het kleuren van tonijn en
niet correct gebruik van additieven een specifiek project ondernomen waarin
78 monsters zijn onderzocht op histamine, CO en nitraat/nitriet.
De resultaten van dit onderzoek zijn:
In 2 monsters is een te hoog gehalte aan histamine gevonden, in 6 monsters
is CO geconstateerd, in geen van de monsters is nitraat/nitriet gevonden.
Naast dit specifiek project zijn in 2017 middels een aselecte steekproef 48
monsters tonijn (vers en diepvries) onderzocht op histamine, waarbij in 3
monsters een overschrijding van het procescriterium is geconstateerd.
In 2018 zijn middels een aselecte steekproef 20 monsters tonijn (vers,
bevroren of blik) onderzocht op histamine, er zijn geen overschrijdingen van
het procescriterium geconstateerd.
Vraag 11
Klopt het dat in de laatste jaren minder wordt gecontroleerd op tonijn en het
gehalte histamine in dit product? Zo ja, wat is hier de reden voor?
Antwoord 11
Dit beeld herken ik niet. Er is juist meer aandacht voor het probleem van
bijkleuren in tonijn, in Nederland maar ook in de EU. Al sinds 2016 is er in de
EU aandacht voor en in 2018 is er in de EU een gecoördineerde actie geweest
over fraude met tonijn. Op de website van het Europese Food Fraud Network
(https://ec.europa.eu/food/safety/food-fraud/coord-act_en) kunt u meer
informatie vinden hierover in de vorm van rapportgages, infographics,
question & answers en video’s.
Vraag 12
Is het wat u betreft nodig om extra te controleren op de kwaliteit van tonijn
naar aanleiding van de recent geuite zorgen?
Antwoord 12
Er is de afgelopen jaren al meer aandacht geweest en het is van belang dat
we dit continueren.
Vraag 13
Zijn er Europese regels om ervoor te zorgen dat de controle en handhaving
binnen Europa op eenduidige manier verloopt?
Antwoord 13
De handhaving van Europese wetgeving is de competentie van de lidstaten.
Afhankelijk van het consumptiepatroon, de marktsituatie en de nationale
belangen in een bepaalde lidstaat, kunnen lidstaten verschillende prioriteiten
stellen in het toezicht en handhaving. Van belang is wel dat de interpretatie
van de wetgeving eenduidig is in alle lidstaten. De Europese Commissie en
de lidstaten werken hier continu aan. Ook Nederland spant zich hiervoor in.
De Europese Commissie controleert via audits op verschillende onderwerpen
of de lidstaten de wetgeving handhaven en of zij de wettelijke eisen juist
interpreteren. Verslagen van deze auditmissies zijn openbaar en worden
gepubliceerd op de website van de Europese Commissie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4