Bijlage 2: Overzicht aan mogelijke maatregelen voortkomend uit BMH en
Bestemming Parijs (zomer 2021)
Bijlage behorend bij Kamerbrief ‘Toezegging omtrent overzicht van maatregelen voor een
circulaire economie’

Economische knelpunten
Waaronder: milieuschade niet meegeno-men in prijzen, goedkope primaire grondstoffen, recyclen duurder dan
verbranden, gebrek aan (risico)financiering en een beperkte marktvraagg

Knelpunt

Oplossingsrichting (inclusief bron)
1. Beprijzen van milieuschade
Fase
Winning

Productie

Gebruik

Afvalverwerking

2.

3.

Mogelijke opties
a. EU importbelasting op zeer milieuvervuilende
grondstoffen en producten, eventueel kritieke
grondstoffen in combinatie met een verlichting van de
belasting op arbeid (bron: BMH, Ex’taks Deltaplan
belastingen)
b. Afschaffen vrijstelling energiebelasting voor gebruik
energiedragers als grondstof (‘feedstockheffing)
(bron: BMH, BP)
c. Belasting op luchtvervuilende emissies SOx, NOx en
fijnstof (bron: BMH)
d. Aanschafbelasting, gedifferentieerde
verwijderingsbijdrage of statiegeld op producten zoals
laptops en smartphones waar schaarse materialen in
gebruikt worden (bron: BMH).
e. Verhogen en differentiëren afvalstoffenbelasting
(bron: BMH) in een groeipad naar € 205/ton in
combinatie met een Opslag Circulaire Economie ten
behoeve van een Stimuleringsregeling Circulaire
Economie (analoog aan ODE en SDE++) (bron:
laatste stand van denken).

Stimuleren uitrol van milieuvriendelijke technieken
a. Structureel verhogen budget MIA- & Vamil-regeling met totaal €
30 mln (bron: BMH, BP)
b. Ophoging investeringsaftrek in de MIA van 36% naar 45%
(uitbreiding van 3 naar 4 categorieën) (bron: BMH, BP).
c. Steunpercentage gedifferentieerd verhogen voor technieken met
een langere terugverdientijd van 8-14 jaar (bron: laatste stand
van denken).
d. Verwijderen budgettaire schotten tussen MIA/Vamil (bron: BP).
Prikkels om van afvalverbranding naar recycling te gaan
a. (Toewerken naar) verbod op verbranding van recyclebaar afval
(bron: BMH).
b. Moratorium op verbrandingscapaciteit (bron: BMH).
c. Tenderregeling voor afbouw AVI-capaciteit (bron: laatste stand
van denken, analoog aan afbouw kolencentrales).
d. Stimulering investeringen in mechanische en chemisch recycling
t.a.v. infrastructuur, demonstratie en opschaling, toepassing in
nieuwe producten & materialen e.d. (bron: BMH, BP).
e. (In verlengde van d) Investeringen in een circulaire plastics &
textiel hub (bron: fiche RRF).
f.
Verplicht percentage recyclaat in bouwmaterialen en
kunststoffen (bron: BP).

4.

5.

6.

7.

Bevorderen betere mono-stromen voor hoogwaardige
recycling
a. Stapsgewijs aanscherpen normen die de overheid stelt aan
producenten van verpakkingen of producten qua recycling
en/of aan gemeenten rond afvalstromen (bron: BMH).
b. Stimuleren eenduidigheid van afvalscheiding voor burgers
en beter traceerbaar maken van afval/materiaalstromen via
databeheer en blockchaintechnologie (bron: BMH).
c. Verplichting tot implementeren afvalscheiding op kantoren,
bij winkels en dienstverlening (KWD-sector) en in de
openbare ruimte (gemeenten) (bron: BMH).
d. Het stimuleren van onderzoek, innovatie en toepassing van
Carbon Capture & Usage i.p.v. Carbon Capture & Storage bij
industrie en AVI’s (bron: laatste stand van denken).
Bevorderen hoogwaardige inzet biogrondstoffen en
recyclaat
a. Uitvoeren en ondersteunen van de acties vanuit het
duurzaamheidskader biogrondstoffen, met name op het
gebied van instrumentarium (bron: BP).
b. Normering recyclaat en biobased in kunststoffen en
bouwmaterialen voor rijksinkoopbeleid (bron: BP).
c. Bijmengverplichting en investeringsprogramma duurzaam
gas (bron: BP)
d. Verhoging nationale productie biogrondstoffen (vitale en
meer bomen) (bron: BP).
Vraag stimuleren door maatschappelijk verantwoord
inkopen
a. Versterken ondersteuning van inkopers en opdrachtgevers
door het expertisecentrum PIANOo en beschikbaar stellen
van een pool van organisatieverandering experts en
ketenregisseurs aan overheden (bron: BMH).
b. Uitbreiding bestuurlijke afspraken in convenant over
concrete en meetbare circulaire impact met inkoop in de
meest kansrijke sectoren, zoals bouw, transport, ICT,
textiel en kantoormeubilair (bron: BMH).
c. Versnelling uitbreiding van de MVI-criteria met circulaire
richtlijnen (bron: BMH, BP).
d. Tenderregeling voor onrendabele top circulaire
overheidsinkoop, bijvoorbeeld meubilair/textiel (bron:
laatste stand van denken).
Aanjagen financiering en circulaire verdienmodellen
a. Opzetten van een medefinancieringsfonds voor CE, in
samenwerking met InvestNL en de EIB (bron: BMH).
b. Voortzetten en verbreden van het Versnellingshuis (bron: BMH)
c. Opschalen van de subsidieregeling Circulaire ketenprojecten
(bron: BP, RRF)
Uitbreiden bestaande regelingen:
d. Groenregeling voor CE met ophoging budget met mogelijkheid
tot (gedeeltelijke) verliescompensatie (bron: BMH, RRF)
e. Specifieke tender in de ‘seed capital regeling’ van RVO (bron:
BMH)
f. Voortzetten DEI+ CE (bron: BMH, RRF)
g. Bestaande regelingen ombouwen naar CE-ondersteunende
maatregelen zoals cohesiefondsen (bron: BMH).

Pagina 2 van 4

Waaronder: te trage kennis- ontwikkeling,
kennissprei-ding en praktische toepassing van
innovatie

Institutionele knelpunten
Waaronder: Economische systeem ingericht volgens eisen van lineaire economie, korte termijnperspectief van producenten, belemmeringen in (internatio-nale) wet- en regelgeving, en beperkingen
in internationale handel

Knelpunten rond kennis en innovatie

8.

Kennis en innovatie stimuleren door meer langdurige
programma’s
a. Een subsidieprogramma voor (wetenschappelijke) vraagstukken
gericht op de ontwikkeling van een circulair economisch systeem
(dit betreft niet alleen technische, maar ook generieke, juridisch
en bestuurskundige, psychologische, sociaal- en financieeleconomische vraagstukken) (bron: BMH, BP, RRF).
b. Een programmatische, meerjarige innovatieaanpak rond de
transitieagenda’s, inclusief samenwerking met
onderwijsinstellingen. Binnen deze aanpak kunnen meer
proeftuinen opgestart worden waarbinnen geëxperimenteerd kan
worden en regelvrije ruimte is, en waarbij op grote schaal
samengewerkt kan worden tussen bedrijven, overheden,
wetenschap en ook onderwijsinstellingen (bron: BMH, BP, RRF).
c. Opzetten van een ‘pre-seed fonds’ waar men onderzoek en
ontwikkeling uit kan financieren (dit kan ook door bestaande
regelingen uit te breiden) / bestaand innovatie-instrumentarium
versterken en intensiveren (bron: BMH, BP, RRF).
d. Impuls op aansluiting van het onderwijs op de vaardigheden en
kennis die benodigd zijn voor een CE (bron: BMH).
e. Subsidie voor toepassings- en praktijkgericht onderzoek naar CE
gericht op samenwerking van beroepsonderwijsinstellingen en
bedrijven, bijv. door de KIEM-regeling hbo (lectoraten) uit te
breiden en KIEM-regeling mbo(practoraten) op te zetten (bron:
BMH).
9. Boekhouding en financiële verslaglegging aanpassen
naar brede welvaart
a. Programma met accountancy en financiële sector dat
toewerkt naar andere financiële spelregels (bron: BMH).
b. Voorschrijven dat in jaarverslagen in de publieke en
private sector meer verplichtingen worden opgenomen
over verifieerbare niet-financiële informatie (bron: BMH).
c. Incorporeren van brede welvaartsprincipes in jaarstukken
en meenemen hiervan in de besluitvorming over inkoop
door de rijksoverheid en mede (semi-)publieke
organisaties (bron: BMH).
d. Invoeren van een brede welvaartstoets op diverse
overheidsregelingen en voorstellen (bron: BMH).
e. Invoeren van true-pricing aan de voorkant. Hiermee wordt
bedoeld dat bij bijvoorbeeld inkoop of investeringen niet
alleen de kosten op de markt, maar ook de
maatschappelijke kosten een rol spelen in de
besluitvorming (bron: BMH).
10. Producenten meer en langer verantwoordelijk maken
voor hun producten
a. Verplichten tot langere garantieperioden naar gelang de
redelijkerwijs te verwachten levensduur van producten, en
waarbij de bewijslast wordt omgekeerd (bron: BMH).
b. Versterken van huidige UPV-systemen voor batterijen,
verpakkingen en elektronische apparatuur door
preventiedoelen te stellen, inzameldoelen te verscherpen
en recycledoelen te verhogen en te specificeren naar type
materialen (bron: BMH).
c. Meer productgroepen onder UPV brengen (bron: BMH).

11. Bevorderen van circulair ontwerp
a.
b.
c.
d.
e.

(Onderzoek naar) het ontwikkelen van keurmerken voor
circulaire dan wel repareerbare producten (bron: BMH).
Uitbreiding CIRCO-tracks (bron: BMH)
Dialoog rond bepaalde productgroepen om circulair ontwerp van
de producten en diensten te stimuleren, bijv. via convenanten
(bron: BMH).
Tariefdifferentiatie in UPV-systemen verder ontwikkelen voor
gebruik van zeer zorgwekkende stoffen (ZZS), repareerbaarheid
etc. (bron: BMH)
Regulering via milieuprestatie-eis aan bouwwerken (bron: BMH).

Pagina 3 van 4

Maatschap-pelijke knelpunten Waaronder: Beperkt
bewustzijn voordelen en noodzaak; status- en modegevoelig-heid
van spullen

12. Internationale inzet en beleidsbeïnvloeding (bron: BMH)
Versterkte inzet op:
- In EU-verband inzetten op EU-doelen voor grondstoffenefficiëntie
in 2030 en volledige circulariteit in Europa in 2050.
- Bilaterale lobby richting strategisch relevante landen waarbij o.a.
beleidssamenwerking, kennisuitwisseling, een circulaire
waardeketen en het promoten van Nederlandse circulaire
exportproducten/kennis centraal staat, in samenwerking met o.a.
Holland Circulair Hotspot.
- Agenderen van CE als de ‘missing link’ in het behalen van de
doelstellingen van de Overeenkomst van Parijs.
- Inzet in multilaterale fora w.o. de Verenigde Naties en OESO om
ervoor te zorgen dat internationale definities en
(monitorings)standaarden t.a.v. CE breed gedragen worden, en
om de effecten van de transitie van CE (internationaal) te kunnen
monitoren. Daarmee kan worden bijgedragen aan bestaande
internationale afspraken (SDGs en Overeenkomst van Parijs) en
fora (PACE).
- Versterkte samenwerking met internationale financiële
instellingen (IFI’s) voor het verder ontwikkelen, financieren, en
implementeren van de transitie naar een circulaire economie.
- Inzet om IMVO-convenanten te versterken.
- Bijdragen aan multilaterale fora zoals PACE die private en
publieke partners samenbrengen en de transitie naar een CE
versnellen.
- Lobby om CE verder te brengen op de agenda van de OESO om
ervoor te zorgen dat CE een volwaardige plek krijgt binnen de
verschillende comités in de OESO, waaronder de economie,
landbouw, handel comité.
- Sturing op (nieuwe) afspraken omtrent internationale handel in
secundaire grondstoffen, bijvoorbeeld binnen de WTO.
- Aanpassen van het mededingingsbeleid rond
ketensamenwerkingen en
13. Heldere doelen en goede monitoring (bron: BMH)
a. Meer sectoren betrekken bij CE door het verder uitbreiden van
de scope van de transitieagenda’s, bijvoorbeeld met de
logistieke sector, gezondheidszorg en een zwaardere inzet op
textiel (bron: BMH).
b. Stimuleren van de inzet van ketenregisseurs om mensen en
informatie per sector of gebied bij elkaar te krijgen. Dit is
aansluitend op de transitieagenda’s. Ook voor de afvalsector zijn
ketenregisseurs belangrijk (bron: BMH).
c. Ontwikkel in nauwe Europese samenwerking een Europees
monitorings- en meetsysteem (bron: BMH).
d. Maak internationale afspraken op het gebied van monitoring,
indicatoren en doelen en benchmarking (bron: BMH).
e. Ondersteun de verdere ontwikkeling en uitvoering van
internationale grondstofdatabases, bijv. Exiobase (bron: BMH).

14. Duurzaam handelen van de burger ondersteunen
a.

b.
c.
d.

Stimuleren gebruiksduurverlenging (reparatie, tweedehands,
delen, services afnemen i.p.v. product) met een pilot met o.a.
reparatievouchers. Ook een gedifferentieerde
verwijderingsbijdrage kan daarbij worden meegenomen (bron:
BMH).
Verlaagd btw-tarief voor reparaties verder uitbreiden. Hiervoor
moet de btwrichtlijn van de EU worden aangepast (bron: BMH).
Prikkels die verpakkingen on-the-go reduceren. Concreet een
verbod op gratis wegwerpbekers vallen (zoals gedaan bij plastic
tasjes) (bron: BMH).
Gedragsaanpak t.a.v. aankoop, inzameling en hergebruik textiel,
waaronder bijvoorbeeld een pilot om impulsaankopen te
ontmoedigen (bron: BMH).

Pagina 4 van 4