Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2555
Vragen van het lid Vestering (PvdD) aan de Minister van Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit over de registratie van geitenlammetjes (ingezonden
17 december 2021).
Nader antwoord van Minister Staghouwer (Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit) (ontvangen 26 april 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2021–2022, nr. 1364. Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2021–2022, nr. 1538.
Nader antwoord
Sterftecijfers geitenlammeren
Per 1 november 2020 is de I&R-verplichting voor melkgeiten aangescherpt.
Voor die datum waren geitenhouders verplicht uiterlijk binnen zes maanden
na geboorte melding te doen in het I&R-systeem, of zoveel eerder als een
geitenlam van het geboortebedrijf werd afgevoerd. In het licht van het doel
van het I&R-systeem, namelijk het traceren van de verblijfplaats van
individuele dieren in geval van de uitbraak van een dierziekte, voldeed deze
registratie. Meer en meer bestond echter de behoefte om inzicht te hebben in
sterftecijfers van geitenlammeren. De I&R-verplichting was hiervoor
ontoereikend en gaf een vertekend beeld van sterfte onder geitenlammeren.
Lammeren die op het geboortebedrijf stierven konden namelijk zonder
registratie afgevoerd worden voor destructie. Ook gold er geen verplichting
om het geslacht of de exacte geboortedatum te registeren.
Mede op verzoek van de sector is daarom besloten de I&R-verplichting aan te
scherpen. Die aanscherping is per 1 november 2020 geëffectueerd. Melkgeitenhouders zijn verplicht binnen zeven dagen na geboorte een geitenlam te
registreren in het I&R-systeem en daarbij de exacte geboortedatum en het
geslacht te vermelden. Lammeren die in de laatste week van de dracht
doodgeboren worden en lammeren die, voordat I&R-registratie heeft
plaatsgevonden, in de eerste zeven dagen na geboorte sterven, moeten in het
I&R-systeem gemeld worden als «doodgeboren» (inclusief het geslacht). De
aangescherpte I&R-verplichting geldt uitsluitend voor melkgeitenhouders die
op enig moment in het jaar 50 of meer geiten houden met het productiedoel
«melk». Voor overige houders van geiten is de registratieplicht niet aangescherpt. Hiervoor is gekozen om de grote groep van houders met relatief
kleine aantallen geiten te ontzien.

ah-tk-20212022-2555
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Met de aangescherpte I&R-verplichting is het voor de melkgeitensector
mogelijk om, via het private ketenkwaliteitssysteem KwaliGeit, gerichter te
monitoren en sturen op de sterftecijfers op melkgeitenhouderijen die melk
leveren aan een bij de Nederlandse Geiten Zuivel Organisatie (NGZO)
aangesloten verwerker. De sector kan zo gerichter sturen op het terugdringen
van sterfte en, meer ten algemene, op het verbeteren van de zorg voor jonge
dieren.
De aangescherpte I&R-verplichting moet een meer accuraat beeld opleveren
van de sterfte onder lammeren. Daarbij moet ik uw Kamer er op wijzen dat
ook de aangescherpte registratieplicht niet de garantie geeft dat alle sterfte
op individuele bedrijven in beeld komt. Het zonder registratie afvoeren naar
de destructie van vroeg gestorven lammeren kan niet voorkomen worden
met een aangescherpte registratieplicht. Het verschil in het aantal mannelijke
en vrouwelijke lammeren dat in 2021 in I&R is geregistreerd (zie tabel 1) kan
hiervan een indicatie zijn. Ik ga hierover het gesprek aan met de sector.
In onderstaande tabel zijn de resultaten weergegeven over het kalenderjaar
2021.

Tabel 1: Geboorte en sterftecijfers op melkgeitenhouderijen waar op enig moment in
het jaar 50 of meer geiten met het productiedoel «melk» werden gehouden. Alle
cijfers hebben betrekking op het kalenderjaar 2021 (bron: I&R-register, Rijksdienst
voor Ondernemend Nederland).
Omschrijving

aantal

Aantal melkgeitenhouderijen
Gemiddeld aantal gehouden melkgeiten in 2021
Totaal aantal geboortes
– waarvan mannelijk
– waarvan vrouwelijk
Totaal doodgeboren
– waarvan mannelijk
– waarvan vrouwelijk
Sterfte 0 tot en met 7 dagen na geboorte
– waarvan mannelijk
– waarvan vrouwelijk
Sterfte 8 tot en met 14 dagen na geboorte
– waarvan mannelijk
– waarvan vrouwelijk
Sterfte 15 tot en met 28 dagen na geboorte
– waarvan mannelijk
– waarvan vrouwelijk
Totale sterfte tot en met 28 dagen na geboorte
– waarvan mannelijk
– waarvan vrouwelijk

417
549.161
283.139
131.789
151.350
14.781
8.060
6.721
2.429
1.327
1.102
3.005
1.280
1.725
3.777
2.036
1.741
23.534
13.148
10.844

percentage

46,5%
53,5%
5,2%
0,9%
1,1%
1,3%
8,5%

Het lid Vestering vroeg, in genoemde schriftelijke vragen, om het aantal
geboren en gestorven lammeren in de periode 1 november 2020 tot
1 november 2021. Om een goede vergelijking met aankomende jaren te
kunnen maken heb ik ervoor gekozen cijfers te baseren op het kalenderjaar
2021. Naast vragen over het aantal geboortes en sterftegevallen (de vragen 4
tot en met 8 uit genoemde schriftelijke vragen) heeft het lid Vestering ook
vragen gesteld over afvoer naar en sterfte bij bokkenmesters en opfokbedrijven (vragen 9, 10 en 11). Bokkenmesters en opfokbedrijven worden niet als
zodanig te onderscheiden bedrijfstypen geregistreerd in het I&R-systeem.
Gegevens over afvoer naar en sterfte bij bokkenmesters en opfokbedrijven
zijn om die reden niet uit de I&R-systemen af te leiden.
Hoeveel geitenlammeren zijn afgevoerd naar het slachthuis (vraag 12) is wel
uit de I&R-systemen af te leiden. De resultaten zijn weergegeven in tabel 2.
Hoeveel lammeren (uit zichzelf) zijn gestorven in of op weg naar het
slachthuis (vraag 13) is niet bekend. Dit aantal wordt niet geregistreerd.
Omschrijving

aantal

Afvoer naar slachthuis (0 tot en met 7 dagen oud)
– waarvan mannelijk
– waarvan vrouwelijk
Afvoer naar slachthuis (8 tot en met 14 dagen oud)
– waarvan mannelijk

1.701
1.627
74
40.733
40.137

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

Omschrijving

aantal

– waarvan vrouwelijk
Afvoer naar slachthuis (15 tot en met 28 dagen oud)
– waarvan mannelijk
– waarvan vrouwelijk
Totale afvoer naar slachthuis (tot 28 dagen oud)
– waarvan mannelijk
– waarvan vrouwelijk

596
30.326
29.890
436
72.760
71.654
1.106

Rapport Eyes on Animals
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft op
16 december 2020 verzocht om een afschrift van het antwoord op de brief
van Eyes on Animals, waarmee het rapport Welzijn geitenbokken in beeld
werd aangeboden aan de toenmalig Minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit.
Eyes on Animals heeft onderzoek gedaan naar het welzijnsrisico voor
geitenbokjes en doet in het rapport aanbevelingen, zowel gericht aan de
rijksoverheid als aan individuele melkgeitenhouders, de sector als geheel,
zuivelcoöperaties en gemeenten. Alle aanbevelingen hebben tot doel het
welzijn van geitenbokjes te verbeteren. Het rapport is destijds betrokken bij
verdere beleidsvorming, maar niet van een aparte reactie voorzien. Vandaar
dat uw Kamer niet het gevraagde afschrift heeft ontvangen.
Een aantal aanbevelingen is of wordt in de praktijk al gerealiseerd. Zo is de
I&R-verplichting al aangescherpt en is de verplichte financiële afdracht van
melkgeitenhouders aan het Platform Melkgeitenhouderij (samenwerking
tussen LTO Nederland en de NGZO) door de sector verdubbeld om te kunnen
investeren in het sector- en implementatieplanVersnelling verduurzaming
melkgeitenhouderij, waarin zorg voor jonge dieren een prominent thema is.
Het aantal melkgeitenhouders dat bokjes niet langer naar bokkenmesters
afzet maar zelf op het bedrijf afmest, neemt ieder jaar toe. De meeste
provincies waar, naar aanleiding van de uitkomsten van de onderzoeken naar
Veehouderij en Gezondheid Omwonenden (VGO), een bouwstop voor de
melkgeitenhouderij van kracht is, bieden een uitzondering voor het realiseren
van stalruimte voor het houden van bokjes op het eigen bedrijf.
Andere aanbevelingen vragen om initiatieven vanuit de sector, de keten en de
markt. Vanuit het programma Duurzame Geiten Zuivel Keten (DGZK) van het
Platform Melkgeitenhouderij worden melkgeitenhouders onder andere
gestimuleerd om in de stal voorzieningen op te nemen die het natuurlijke
gedrag van geiten stimuleert. In 2021 nam 92% van de melkgeitenhouders die
melk leveren aan een bij de NGZO aangesloten melkverwerker, deel aan de
DGZK.
Ik zal Eyes on Animals op mijn ministerie uitnodigen voor een gesprek over
het welzijn van en de zorg voor jonge dieren in de melkgeitenhouderij
waarbij de geschetste ontwikkelingen die, mede naar aanleidingen van de
aanbevelingen hebben plaatsgevonden, nader zullen worden toegelicht.
Ik deel van harte hetgeen Eyes on Animals nastreeft, namelijk het verbeteren
van de zorg voor geitenbokjes en meer algemeen de zorg voor alle jonge
dieren. Daar waar ik een bijdrage kan leveren zal ik dat doen en blijven doen.
Dat neemt niet weg dat een belangrijk deel van het initiatief moet komen van
individuele ondernemers, van de melkgeitensector als geheel of uit de keten.
De verplichting tot het bieden van adequate zorg is vastgelegd in wet- en
regelgeving, zowel in doelvoorschriften als in hele specifieke middelvoorschriften. Maar het bieden van goede zorg begint eerst en vooral bij de
intrinsieke motivatie om zorg als integraal onderdeel van de bedrijfsvoering
te zien, als een vanzelfsprekende maatschappelijke standaard. Daarover ben
en blijf ik in gesprek met de gehele veehouderijsector, zo ook de melkgeitenhouderij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3