Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 420

Emancipatiebeleid

Nr. 173

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 mei 2012
In Nederland worden mannen die seks hebben met mannen (MSM)
permanent uitgesloten van bloeddonatie.
Een meerderheid in de Tweede Kamer dringt aan op een directe
aanpassing van dit donorselectiebeleid en heeft daartoe op 3 april jl. een
motie aangenomen. In deze brief geef ik u – mede namens de minister
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) – mijn reactie op deze
motie van de leden Van Gent, Dijkstra en Marcouch.1
In de aangenomen motie wordt de regering verzocht Sanquin op te
dragen het donorselectiebeleid zo te wijzigen dat MSM niet zonder meer
permanent worden uitgesloten van bloeddonatie. Donoren zouden
daartoe niet langer uitgesloten moeten worden op basis van MSM-gedrag
als wel op basis van «seksueel risicogedrag». Verder wordt in de motie
gesteld dat «in landen als Zweden, Spanje, Italië en Portugal homoseksuele mannen wel bloed mogen doneren indien zij geen risicovolle
contacten hebben gehad en dat deze beleidswijziging niet heeft geleid tot
een verhoogd risico voor de veiligheid van de bloedvoorziening.»
Afweging

1

Kamerstukken II, 2011–2012, 30 420, nr. 165.

kst-30420-173
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Zoals u weet staat emancipatie hoog op de agenda van dit kabinet. Ik heb
dan ook veel sympathie voor de bedoelingen van de motie. Sommige
mannen, die bloed willen donoren, zullen zich immers gekwetst voelen
door het selectiebeleid van Sanquin. Als het echter gaat om bloeddonatie
kan ik mij niet alleen door dit argument laten leiden. Het is immers zo dat
de veiligheid van ontvangers van bloedproducten een nog belangrijkere
rol speelt bij deze afweging. Daarom kan ik op dit moment de voorgestelde beleidswijziging niet doorvoeren, Sanquin geeft namelijk aan dat
deze veiligheid niet gegarandeerd kan worden als de motie zou worden
uitgevoerd. Sanquin baseert zich hierbij op de epidemiologische
gegevens van Nederland, zoals deze onder andere zijn gepresenteerd in
de rapportages van de Stichting HIV Monitoring (SHM). Sanquin geeft aan
dat uit deze gegevens blijkt dat MSM-gedrag in Nederland geassocieerd is
met een hoog risico op Hepatitis B en HIV. Sanquin meent dat als MSM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 173

1

wel in aanmerking zouden komen voor bloeddonatie, dit resulteert in een
toename van het aantal positieve testuitslagen en windowdonaties. Dit
zijn donaties die voor de ontvanger infectieus zijn, zonder dat de
aanwezigheid van de infectie kan worden aangetoond in het bloed.
Daarmee zou de veiligheid van de ontvangers van bloed in het geding
komen. Het moment om MSM nu toe te laten voor bloeddonatie is dan
ook nog niet daar. Ik meen dat het advies van Sanquin van groot belang is
voor eventuele beslissingen over het al dan niet (permanent) uitsluiten
van MSM voor bloeddonatie. Sanquin heeft immers de kennis in huis om
te onderzoeken en beoordelen of de veiligheid van ontvangers van
bloed(producten) kan worden gegarandeerd als het donorselectiebeleid
wordt gewijzigd.
Sanquin heeft aangegeven open te staan om met mij verder te spreken
over andere mogelijkheden op dit terrein. U kunt hierbij onder meer
denken aan verder onderzoek naar de mogelijkheden om de donorselectiecriteria aan te passen. Ik zal hier binnenkort over spreken met Sanquin.
Over de uitkomsten van dit overleg zal ik u informeren.
In de aangenomen motie wordt voorgesteld het huidige selectiecriterium
van MSM-gedrag te wijzigen in seksueel risicogedrag. Sanquin geeft aan
dat het stellen van strenge criteria aan de selectie van donoren het
belangrijkste instrument is om overdracht van bloedoverdraagbare
infecties te voorkomen. Gebleken is dat expliciete schriftelijke vragen het
meest waarheidsgetrouw worden beantwoord door donoren. Hoe
duidelijker de vraag, des te eerlijker het antwoord. Bovendien leert de
ervaring dat donoren het onbehagelijk kunnen vinden om met een
donorarts, laat staan met een donorassistent te spreken over alle aspecten
van hun seksueel gedrag (en de daarmee samenhangende risico’s).
Donoren vinden het moeilijk om in een gesprek met de donorartsen hier
open over te zijn. Ook in de huidige opzet vinden bloeddonors de
schriftelijke vragen naar seksueel gedrag al ver gaan en zien sommigen
om die reden zelfs af van (voortzetting van) bloeddonorschap.
Een meerderheid van de Europese lidstaten sluit MSM permanent uit van
bloeddonatie. Het gaat onder meer om België, Denemarken, Duitsland,
Finland, Frankrijk, Griekenland, Noorwegen, Oostenrijk, Portugal en
Zwitserland.1 Vervolgens, in de aangenomen motie wordt verwezen naar
Zweden, Italië, Spanje en Portugal. In deze landen zouden MSM (onder
bepaalde voorwaarden) bloed mogen donoren. In de praktijk blijkt dit
echter wat genuanceerder te liggen. Zo worden MSM in Portugal nog
steeds permanent uitgesloten van bloeddonatie. In Zweden hebben de
bloedbanken besloten dat zij MSM niet langer willen uitsluiten. De
plasma-inzamelcentra zijn echter een andere mening toegedaan. Vanwege
dit meningsverschil worden MSM in de praktijk nog vaak permanent
uitgesloten. In Spanje en Italië is het donorselectiebeleid wel gewijzigd.
Het is echter nog onduidelijk wat het effect van deze wijziging op de
veiligheid van het bloed is.
Het bovenstaande overwegend, concludeer ik dat ik op het moment geen
uitvoering kan geven aan de motie. Samen met Sanquin zal ik verkennen
welke mogelijkheden er eventueel wel zijn om onder bepaalde
voorwaarden MSM bloed te laten doneren zonder dat de veiligheid van
ontvangers in het geding komt.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers
1

Voor een volledig overzicht verwijs ik u naar:
http://www.sanquin.nl/repository/documenten/
nl/over-sanquin/pers/37590/rapportselectiebeleid-bloeddonors-metrisicogedrag.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 420, nr. 173

2