Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1256

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 oktober 2020
Met deze brief informeer ik uw Kamer over de uitkomsten van de
Landbouw- en Visserijraad die op 19 en 20 oktober jl. in Luxemburg
plaatsvond. Daarnaast informeer ik uw Kamer middels deze brief over de
jaarlijkse monitoring vergroening GLB en het betaalschema voor
aanvraagjaar 2020. Tevens gebruik ik deze brief om uw Kamer te
informeren over de totstandkoming van het Nationaal Strategisch plan in
het kader van het GLB (NSP). De vaste commissie voor Landbouw, Natuur
en Voedselkwaliteit heeft mij verzocht om uw Kamer uiterlijk op
30 oktober een brief te sturen met de actuele stand van zaken en met deze
brief voldoe ik aan dat verzoek. Ik zal daarbij (voor wat betreft de
totstandkoming van het NSP) voortbouwen op mijn brief van 8 mei 2019
(Kamerstuk 28 625, nr. 264) aan uw Kamer. Daarnaast informeer ik uw
Kamer in deze brief over de Commissie onderhandelingen NoorwegenVerenigd Koninkrijk. Tot slot beantwoord ik een vraag van de leden van de
PVV-fractie die gesteld is tijdens het Schriftelijk Overleg van 12 oktober jl.
(Kamerstuk 21 501–32, nr. 1255).
I. Onderwerpen op de Landbouw- en Visserijraad
Raadspositie hervorming GLB
Inleiding
Ten aanzien van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) voor
2023–2027 heeft de Raad op 21 oktober een akkoord bereikt over een
«algemene oriëntatie» (Raadspositie) voor de drie GLB-verordeningen: de
Strategische Plannen verordening, de zogenoemde Horizontale Verordening en de Wijzigingsverordening voor de Gemeenschappelijke
Marktordening. Deze algemene oriëntatie vormt de basis voor de inzet
van de Raad voor de trilogen, waarin de Raad, het Europees Parlement en
de Europese Commissie definitieve overeenstemming moeten bereiken
over de vormgeving van het nieuwe GLB. Ook het Europees Parlement

kst-21501-32-1256
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

1

heeft de afgelopen week haar «eerste lezing» bepaald ten aanzien van de
verordeningen, zodat de trilogen nu daadwerkelijk kunnen beginnen. Naar
verwachting zal in het voorjaar 2021 een politiek akkoord wordt bereikt
over het nieuwe GLB tussen het Europees Parlement en de Raad, met
instemming van de Europese Commissie.
Alles overziend is deze algemene oriëntatie een stap vooruit, al was mijn
inzet gericht op een ambitieuzere uitkomst. Er is sprake van een
vernieuwing van de landbouw die beter is voor de boer, en beter voor
natuur, milieu en klimaat. Het nieuwe GLB zal toekomstbestendig boeren
sterker belonen en heeft hogere ambities op het gebied van vergroening,
innovatie en een eerlijk inkomen.
De Raad is overeen gekomen dat tenminste 20% van het eerstepijlerbudget gereserveerd moet worden om boeren te belonen voor bijdragen
aan klimaat, milieu- en natuurdoelstellingen via eco-regelingen. Op dit
vlak had ik op een hoger ambitieniveau ingezet, maar gezien de aanvankelijke bezwaren van veel lidstaten tegen elke oormerking hiervoor, is dit
een acceptabel compromis. Met dit akkoord heeft het GLB een extra
instrument dat ingezet kan worden om de beoogde veranderingen in de
Nederlandse landbouw, zoals overeengekomen in het Regeerakkoord en
met name verwoord in de LNV-visie «Waardevol en Verbonden», te
versterken en te versnellen. Ik ben blij dat er in het nieuwe GLB ook veel
ruimte is voor het bevorderen van innovatiekracht en de overdracht van
kennis en innovatie naar het boerenerf.
Naast innovatiekracht is het steunen van jonge boeren van groot belang.
Een mooi onderhandelingsresultaat voor Nederland is dat de 2% van het
budget voor inkomenssteun die lidstaten verplicht aan jonge boeren
dienen te besteden, ook besteed mag worden aan gerichte investeringssteun voor jonge boeren. Nederland heeft ook uitonderhandeld dat natte
teelten een hectarepremie kunnen ontvangen, belangrijk voor de aanpak
van de klimaatproblematiek van de veenweiden. Daarnaast kunnen
agrarische collectieven onder het nieuwe GLB gesubsidieerd blijven
werken aan agrarisch natuur- en landschapsbeheer.
Hoewel de onderhandelingen met het Europees Parlement nog van start
moeten gaan, zijn lidstaten al aan de slag met de voorbereidingen van de
Nationale Strategische GLB-Plannen. In deze plannen moet het nieuwe
GLB waarin toekomstbestendig boeren sterker beloond wordt, zijn
neerslag krijgen. In Nederland gebeurt dit in samenspraak tussen rijk,
provincies, waterschappen en belanghebbenden. In hoofdstuk VI
informeer ik uw Kamer over de actuele stand van zaken van de totstandkoming van het Nederlandse GLB-NSP.
Groene architectuur
Een centraal discussiepunt tijdens de Raad ging over de invulling van de
klimaat- en leefomgevingsambities in het GLB. De Raad heeft besloten om
in het nieuwe GLB 20% van het eerstepijlerbudget te oormerken voor
eco-regelingen, waarmee boeren beloond worden voor bijdragen aan
klimaat-, milieu- en biodiversiteitsdoelstellingen. Ik ben altijd voorstander
geweest van het verplicht opnemen door lidstaten van eco-regelingen in
de Nationale Strategische Plannen en een flink budget hiervoor te
oormerken met het oog op het gelijke speelveld. Daar komt bij dat de
regeringsleiders tijdens de Europese Raad in juli geconcludeerd hebben
dat het Europese Meerjarig Financieel Kader voor 2021–2027 meer moet
bijdragen aan de klimaatdoelen. Tijdens de Raad heb ik daarom gepoogd
het geoormerkte percentage verder op te hogen naar 30%. Echter, gezien
het uitdagende krachtenveld was 20% de hoogst haalbare uitkomst. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

2

eerste twee jaar van het nieuwe GLB (2023 en 2024) worden gezien als
leerperiode voor de eco-regelingen. Dit betekent dat lidstaten meer
financiële flexibiliteit krijgen als de deelname aan de eco-regelingen
minder hoog uitvalt dan vooraf voorzien. In 2025, 2026 en 2027 moeten de
lidstaten de 20% echter wel halen, om te voorkomen dat de geoormerkte
middelen niet benut kunnen worden. Daarbij geldt dat lidstaten die voor
klimaat en leefomgeving in de tweede pijler een grote inspanning
realiseren, deze gedeeltelijk mee kunnen rekenen als invulling van het
geoormerkte budget voor eco-regelingen. Hierin is wel een grens
ingebouwd, waardoor uiteindelijk alle lidstaten verplicht zullen zijn
eco-regelingen aan te bieden aan boeren. Ten algemene ben ik geen
voorstander van deze flexibiliteit tussen de pijlers omdat de omslag naar
doelgerichte betalingen in de eerste pijler ook door landen met een groot
tweedepijlerbudget gemaakt zou moeten worden. Gelet op het gelijk
speelveld vind ik het dan ook belangrijk dat blijft gewaarborgd dat alle
lidstaten eco-regelingen aan moeten bieden.
Conditionaliteit kleine boeren
De conditionaliteit voor kleine boeren was eveneens een belangrijk
discussiepunt. De Raad heeft besloten om het aan de lidstaten te laten
wanneer zij een vereenvoudigd controlesysteem toepassen op het
naleven van de conditionaliteit van kleine boeren. Daarbij krijgen lidstaten
ook de mogelijkheid om boeren met een areaal kleiner dan 10 hectare uit
te zonderen van voorschriften over gewasrotatie en maatregelen voor
biodiversiteit (de huidige ecologische aandachtsgebieden). Ik heb het
volledig uitzonderen van conditionaliteit voor kleine boeren altijd als
onwenselijk beschouwd, omdat alle GLB-begunstigden zich moeten
committeren aan de gemeenschappelijke doelen. Ik heb echter ook begrip
voor het feit dat dat in sommige lidstaten met veel heel kleine bedrijven
kan leiden tot een onevenredig grote controlelast. Daarom kan ik de
toepassing van een vereenvoudigd controlesysteem voor kleine boeren
dan ook accepteren. Tijdens de Raad is voorgesteld om de uitzondering
voor kleine boeren te plafonneren met een maximum percentage van het
totale bouwlandareaal van een lidstaat. Hier was echter te weinig steun
voor. De Europese Commissie zal in het goedkeuringsproces van de
Strategische Plannen de toepassing van een vereenvoudigd controlesysteem op redelijkheid moeten beoordelen.
Definities
Ik heb mij er sterk voor ingezet om de subsidiabiliteit van landbouwgrond
te behouden wanneer de omslag naar natte teelten wordt gemaakt, zodat
daarvoor een hectarepremie gegeven kan blijven worden ter ondersteuning van klimaatmitigatie. Deze Nederlandse wens is opgenomen in
de algemene oriëntatie die de Raad heeft vastgesteld.
Compenseren implementatie EU-verplichtingen
Samen met enkele andere lidstaten heb ik gepleit voor de uitbreiding van
de lijst van EU-richtlijnen waarvoor het mogelijk is om boeren te
compenseren voor gebiedsspecifieke nadelen ten gevolge van de
implementatie van die richtlijnen. Namens Nederland heb ik gepleit voor
de opname van de Nitraatrichtlijn, hiervoor was echter te weinig steun. In
de voorstellen zijn de Kaderrichtlijn Water, Habitatrichtlijn en Vogelrichtlijn
wel opgenomen, waarmee ik nog steeds mogelijkheden zie om hiervan
gebruik te kunnen maken in het nieuwe GLB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

3

Vereenvoudiging
De Raad heeft een statement aangenomen om vereenvoudiging te
bevorderen tijdens de trilogen met het Europees Parlement. Daarbij heeft
de Raad de Europese Commissie gevraagd om te blijven zoeken naar
mogelijkheden om de GLB-verordeningen te vereenvoudiging. De
onderhandelingen hebben duidelijk naar voren gebracht dat het vele
maatwerk niet altijd tot de gewenste vereenvoudiging leidt. Daarom steun
ik dit initiatief om, waar mogelijk, verdere vereenvoudiging in de
verordeningen te realiseren.
Gekoppelde steun
De Raad heeft besloten dat de huidige percentages voor gekoppelde steun
(13% met 2% extra voor eiwithoudende gewassen) moeten worden
behouden in het nieuwe GLB. Ik heb mij ingezet voor een afbouw van aan
productie gekoppelde steun, omdat gekoppelde steun leidt tot oneerlijke
concurrentie. Het krachtenveld was hiervoor echter zeer ongunstig. De
Europese Commissie heeft benadrukt dat gekoppelde steun alleen
gegeven mag worden aan sectoren in nood en niet als productiestimulering mag worden ingezet. De Raad heeft een statement aangenomen dat
voor eiwitgewassen gekoppelde steun wel gebruikt mag worden voor een
toename in productie, gezien het belang van het versterken van de
productie van eiwithoudende gewassen binnen de EU en het beperken
van de afhankelijkheid van invoer hiervan. Hoewel ik geen voorstander
ben van het gebruik van dit instrument, ben ik wel voorstander van het
bevorderen van de teelt van eiwitgewassen in het kader van de Nederlandse en Europese Eiwitstrategieën.
Overig
Tijdens de onderhandelingen kwamen lidstaten met een aantal, vaak
eerder genoemde, nationale wensen, die niet allemaal zijn geland in de
Raadspositie. Wel heeft de Raad besloten om de Nationale Overgangssteun voort te zetten op 50% van het niveau van 2013 en af te laten nemen
tot 5% in 2027. Deze overgangssteun wordt vanuit nationale middelen
verleend aan sommige sectoren in lidstaten die deze eeuw tot de
Europese interne markt zijn toegetreden. Ik ben kritisch over deze
nationale steun vanwege de mogelijke marktverstoring, maar heb dit
terwille van het compromis geaccepteerd. Daarnaast is ook de toepassing
van de 2000-eurodrempel voor de financiële discipline, waarboven
afroming van de directe betalingen ten behoeve van de crisisreserve
plaatsvindt, in het Raadscompromis opgenomen. Ik was vanuit het
oogpunt van vereenvoudiging niet voor het handhaven van deze grens,
maar heb ermee ingestemd met het oog op het compromis.
Raadsconclusies Farm-to-Forkstrategie
Veel lidstaten spraken hun steun uit voor de Farm-to-Forkstrategie.
Desalniettemin spraken veel lidstaten hun reserves uit ten aanzien van de
Farm-to-Forkstrategie. De meest gedeelde commentaren waren ten
aanzien van de betaalbaarheid van de strategie, ten aanzien van de
gevolgen voor de marktpositie van Europese landbouwproducten en een
verwijzing naar handelsverdragen en ten aanzien van de gevaren voor de
Front of Pack-labelling die niet verplicht mag zijn. Veel lidstaten spraken
hun erkenning uit voor het snelle afronden van het proces door het
voorzitterschap en de afgewogen balans in de voorliggende verklaring.
Eén lidstaat verwees naar de noodzaak van een uitgebreide impactanalyse
die nodig is om aan te tonen hoe nadelig de uitvoering van de Strategie
voor de landbouw in Europa gaat zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

4

Alle lidstaten ondersteunden de raadsconclusies, die door veel ministers
als evenwichtig worden beschouwd. Met het onderschrijven van de
conclusies, steunen de ministers indirect ook de Farm-to-Forkstrategie. Ik
heb de raadsconclusies gesteund, omdat ze een ambitie bevat die aansluit
bij het kabinetsbeleid. Daarnaast omdat uit deze verklaring blijkt dat alle
lidstaten de Farm-to-Forkstrategie ondersteunen. Dat is belangrijk voor de
implementatie ervan. Daarnaast heb ik de Europese Commissie gevraagd
om in haar aanbevelingen voor het nationale strategische plan rekening te
houden met nationale omstandigheden en dat de te volgen procedures
transparant en juridisch solide zijn. Tot slot heb ik aangegeven dat de
Farm-to-Forkstrategie vooral kansen biedt.
Commissaris Kyriakides bevestigde nogmaals dat er wel degelijk rekening
zal worden gehouden met de verschillende startsituaties van de verschillende lidstaten en herhaalde dat voorafgaand aan een wetgevende
procedure een uitgebreide Risico Analyse vanzelfsprekend is.
Vangstmogelijkheden 2021 (TAC/quota) voor de Oostzee
Het Voorzitterschap meldde dat er na de bespreking van het Commissievoorstel in de Raadswerkgroep en de regionale groep BALTFISH nog een
aantal punten open staan waarover verder gesproken moet worden.
De Europese Commissie benadrukte dat wetenschappelijk advies wijst op
een sterke afname van de vangstmogelijkheden. Daarom is volgens de
Commissie een integrale aanpak nodig met drie elementen, te weten
toepassing van alle wetgeving, een verantwoord besluit over de vangsten
in 2021 en het aanpassen van de manier van visserij. Voor dit laatste is de
ontwikkeling van meer selectief tuig nodig. Met die stappen moeten we de
druk verminderen op de kwetsbare bestanden. Voor de oostelijke
kabeljauw was de Commissie blij met het recente akkoord over een pakket
begeleidende maatregelen in het MJP Oostzee. De Commissie wees erop
dat voor de oostelijke kabeljauw conform advies van ICES een lagere
bijvangst-TAC nodig is. Met name bij dit bestand moeten we verantwoorde beslissingen nemen, conform het ICES-advies. Ook moeten we
vangsten vermijden door meer selectief tuig in te zetten en zijn maatregelen ter bescherming van de paaizones nodig. Het bestand staat op
instorten. Volgens de Commissie hangt dit bestand ook samen met schol
en kunnen we daarvoor geen hogere TAC vaststellen. Verbetering van de
visserij op haring in het Skagerrak en Kattegat moeten we samen met
NOO bekijken.
Enkele lidstaten vroegen de aandacht voor specifieke bestanden en quota.
Na schorsingen en diverse trilaterale gesprekken presenteerde het
voorzitters-schap een compromistekst. In deze tekst werd voor westelijke
kabeljauw een hogere TAC vastgelegd (4.000 ton, +5%) evenals voor schol
(7.240 ton, +5%). Voor zalm in de Botnische Golf gaat de TAC naar 8.883
ton (-8%), een iets kleinere reductie dan het oorspronkelijke CIE-voorstel.
Tot slot werd voor sprot een stijging van de TAC voorgesteld met +6%
(222.958 ton). Het eindvoorstel bevatte geen wijziging van de
bijvangst-TAC voor oostelijke kabeljauw. Hierover werd een gezamenlijke
verklaring opgenomen van betrokken lidstaten en de Commissie om
ongebruikte bijvangstquota beschikbaar te stellen aan lidstaten die dit
nodig hebben om choke effecten te voorkomen. In 2022 wordt de
adequaatheid van deze afspraak beoordeeld. Het eindvoorstel bevatte
eveneens een nieuw artikel over sluiting van visserij in verschillende in
bepaalde seizoenen, ter bescherming van de paai van kabeljauw. Tot slot
bevatte het eindcompromis verschillende statements over o.a. het ruilen
van bijvangstquota van oostelijke kabeljauw, het maken van afspraken
met de Russische federatie over het beheer van de quota van oostelijke
kabeljauw en specifieke bestanden (zalm in Golf van Finland, haring in de
Botnische golf en westelijke Oostzee). Ook spraken lidstaten af voor
oostelijke kabeljauw geen jaarlijkse flexibiliteit van overdracht van quota

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

5

toe te passen. En verder werd een gezamenlijk statement van de
Commissie en Duitsland opgenomen over de subsidiabiliteit uit het EMFF
van extra tijdelijke stilligging als noodmaatregel voor westelijke kabeljauw
en haring.
De Commissie gaf aan het eindcompromis van het voorzitterschap te
kunnen steunen. Volgens de Commissie voldeed dit aan de noodzaak van
een alomvattende aanpak en een verantwoordelijke besluitvorming. Voor
kabeljauw volgen we een consistente aanpak, in lijn met die van vorig
jaar. De Commissie riep betrokken lidstaten op om solidair te zijn m.b.t. de
ruil van bijvangsten van oostelijke kabeljauw. Een lidstaat verklaarde het
pakket niet ambitieus genoeg te vinden en onthield zich van stemming.
Het voorzitterschap concludeerde dat hiermee een politiek akkoord was
bereikt en dat via een schriftelijke procedure het besluit kan worden
afgerond.
AOB Kleine slachthuizen voor konijnen en gevogelte
Frankrijk en de medeondertekenaars van het verzoek, onderschreven het
belang van het behoud van een tijdelijke ontheffing van de kleine
slachthuizen. Er werd gesproken over de korte ketens, het landelijke
karakter en de sector die reeds onder druk stond.
Commissaris Kyriakides antwoordde dat de verplichtingen rechtstreeks
afkomstig zijn uit de Hygiëneregulering. Zij betreurt het dat gedurende de
16 jaar dat de ontheffing gold er tijd genoeg geweest is om tot een
erkenning over te gaan. Verdere verlenging werd daarom afgewezen.
AOB Uitstel invoering Animal Health Law
De 20 ondertekenende lidstaten gaven aan om verschillende redenen te
hebben medeondertekend. Deels vanwege achterstanden die zijn ontstaan
door COVID-19, deels omdat er nog een grote hoeveelheid gedelegeerde
en implementerende handelingen nog niet zijn vastgesteld. Er is, hoe dan
ook, onmiskenbare vertraging opgetreden. Veel lidstaten voelen dat ze te
weinig tijd hebben om deze belangrijke regelgeving goed in nationale
regelgeving vast te leggen.
Commissaris Kyriakides is geen voorstander van uitstel en geeft aan dat
ze verwacht op tijd klaar te kunnen zijn. Lidstaten hebben immers nog vijf
maanden. Zij zal echter vanwege het breed gedragen verzoek bestuderen
of uitstel soelaas zal kunnen bieden.
II. JAARLIJKSE MONITORING VERGROENING GLB
In 2017 is het eerste evaluatierapport over de vergroening in Nederland
(over het jaar 2016) verschenen. In het kader van de jaarlijkse monitoring
van de vergroeningsmaatregelen van het GLB is onlangs het vierde
evaluatierapport (over het jaar 2019) opgeleverd. Hiermee geef ik invulling
aan de motie van het lid Ouwehand, waarmee de regering is verzocht de
voortgang met betrekking tot de biodiversiteitswinst van de vergroening
van het GLB jaarlijks te rapporteren aan uw Kamer (Kamerstuk 28 625, nr.
202). Het rapport staat op de website van Wageningen University and
Research (WUR): https://doi.org/10.18174/531837.
Het rapport laat zien dat de vergroeningsmaatregelen in Nederland een
grote reikwijdte hebben. Zo is het aantal boeren dat ten minste één
vergroeningsverplichting heeft in 2019 (74%) gestegen ten opzichte van
2015 (67%). De landbouwgrond die bij deze vergroeningsplichtige
bedrijven hoort, is in 2019 (92%) eveneens gestegen ten opzichte van 2015
(90%). In Europees perspectief scoort Nederland hiermee hoog.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

6

Onderdeel van de vergroeningsmaatregelen is de instandhouding van het
areaal blijvend grasland. De oppervlakte blijvend grasland is gegroeid met
1,7% in 2019 ten opzichte van het referentiejaar 2012. Deze stijging hangt
waarschijnlijk samen met afschaffing van het melkquotum en aanpassing
van de derogatienormen wat gestimuleerd heeft dat boeren meer
permanent grasland op hun bedrijf zijn gaan aanhouden.
De effecten van de vergroeningsmaatregelen op biodiversiteit zijn echter
nog steeds beperkt omdat het merendeel van de boeren in Nederland,
evenals in voorgaande jaren, gekozen heeft voor een productiegerelateerde invulling van de vergroening door het opgeven van met name
vanggewassen, die meestal al deel uitmaken van de bedrijfsvoering. De
beperkte bijdrage aan de biodiversiteit komt overeen met de conclusie
van de Europese Rekenkamer (2017) op basis van een evaluatie op
EU-niveau. Voor het nieuwe GLB wil ik in het kader van de uitwerking van
het NSP zorgen voor een effectiever vergroeningsbeleid.
III. Betaalschema directe betalingen GLB 2020
Prognose betaalschema
Conform de EU-regelgeving start de Rijksdienst voor Ondernemend
Nederland (RVO.nl) vanaf 1 december 2020 met uitbetalen van de directe
betalingen uit het GLB. Betalingen vinden plaats als de door de EU
voorgeschreven controles zijn afgerond. Op 31 december 2020 heeft naar
verwachting ten minste 95% van de aanvragers een besluit ontvangen op
de basisbetaling (toewijzing en dus een betaling of afwijzing).
De vergroeningspremie wordt indien mogelijk samen met de basisbetaling betaald. Hiervoor moeten alle controles zijn afgerond. Sommige
vergroeningscontroles kunnen pas na afloop van het kalenderjaar worden
uitgevoerd. Deze en andere meer complexe dossiers (totaal maximaal 5%)
worden in 2021 afgehandeld. Uiteraard is het de inzet van RVO.nl om ook
deze aanvragen zo snel mogelijk af te handelen en uit te betalen.
In onderstaande tabel is het betaalschema weergegeven.
Periode

Categorie «directe
betalingen»

1 december 2020 –
31 december 2020

Basisbetaling en waar
mogelijk vergroeningsbetaling en extra betaling jonge
landbouwers
Basisbetaling, vergroeningsbetaling en extra betaling
jonge landbouwers
Betaling gekoppelde steun
graasdierhouderij runderen
en schapen

1 januari 2021 – 30 juni 2021

1 maart 2021 – 30 juni 2021

Aandeel aanvragers
afgehandeld (betaling of
afwijzing cumulatief)

95%

100%

100%

Voor het aanvraagjaar 2020 hebben alle betalingsrechten dezelfde waarde,
namelijk afgerond € 259,73 per hectare. Het vergroeningsbedrag is
afgerond € 111,96 per hectare. De tarieven voor de voor jonge
landbouwers en de graasdierpremie en eventuele kortingen worden op
een later moment vastgesteld, omdat nog niet alle controles zijn afgerond.
Deze tarieven worden bekend gemaakt op de website van RVO.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

7

Algemene budgetkorting
Net als in andere jaren vindt in 2020 een algemene budgetkorting plaats,
die door Europa is voorgeschreven ten behoeve van de reservering voor
de crisisuitgaven 2020 (financiële discipline). Deze korting zal uitkomen
tussen de 2 en 4% en zal worden toegepast op betalingen vanaf € 2.000.
De exacte korting is afhankelijk van de definitieve vaststelling van het
Meerjarig Financieel Kader 2021–2027, maar zal voor 1 december bekend
zijn. Wanneer deze reservering niet gebruikt hoeft te worden, wordt de
korting in het volgend jaar alsnog uitbetaald aan de relaties. Communicatie over het definitieve percentage vindt plaats via de website van
RVO.nl.
Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer (SNL-a en ANLb) 2020
De betalingen voor het stelsel voor Agrarisch Natuur- en landschapsbeheer 2020 (ANLb) starten vanaf begin januari 2021. RVO.nl streeft er
naar, in afstemming met de provincies, op 15 februari 2021 alle betalingen
afgerond te hebben. De betalingen van de vergoeding voor het aflopende
agrarisch natuurbeheer 2020 (SNL-a) starten vanaf medio januari 2021 en
zijn naar verwachting op 15 mei 2021 afgerond.
IV. Voortgang totstandkoming Nationaal Strategisch Plan in het
kader van het nieuwe GLB (NSP)
Planning totstandkoming NSP
Anders dan ik uw Kamer heb geschreven in mijn eerdergenoemde brief
van 8 mei 2019, zal het NSP niet eind dit jaar voor goedkeuring bij de
Europese Commissie worden ingediend, maar pas tegen het einde van
2021. Het NSP kan immers pas definitief worden gemaakt nadat alle
Europese regels zijn vastgesteld. Zoals bekend, zijn de drie hoofdverordeningen die de inhoud van het GLB regelen, namelijk de StrategischPlanverordening, de zogenaamde Horizontale Verordening en de wijziging
van de Verordening inzake de Gemeenschappelijke Marktordening, nog
niet definitief. Dat kan pas zodra er overeenstemming met het Europees
Parlement en de Europese Commissie is bereikt over deze verordeningen.
Ook dient er overeenstemming te worden bereikt met het Europees
Parlement over het Meerjarig Financieel Kader en daarmee over de voor
het GLB beschikbare financiële middelen. Daarmee zijn echter nog niet
alle Europese regels vastgesteld die van belang zijn voor de invulling van
het NSP. Daarvoor moeten namelijk ook de Gedelegeerde Verordeningen
en de Uitvoeringsverordeningen die sommige details regelen van het
nieuwe GLB, vastgesteld zijn. Dit alles zal naar verwachting op zijn vroegst
pas rond halverwege volgend jaar het geval zijn. Daarna pas kan het
definitieve concept van het NSP worden afgerond en aan uw Kamer
worden voorgelegd.
Voor het einde van 2021 kan het concept-NSP dan bij de Europese
Commissie voor beoordeling en goedkeuring wordt ingediend, nadat de
bestuurlijke partners met het concept-NSP hebben ingestemd. In lijn met
de motie van het lid Lodders (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1164) zal dit ook
pas gebeuren nadat ik over het concept-NSP met de Tweede Kamer heb
gesproken.
Goedkeuring van het concept-NSP door de Europese Commissie zal
moeten gebeuren in de loop van 2022, zodat de uitvoering van het NSP op
1 januari 2023 daadwerkelijk van start kan gaan. Om het beoordelingsproces van het NSP zo soepel en snel mogelijk te laten plaatsvinden, vindt
er al in de ontwerpfase van het NSP op ambtelijk niveau overleg en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

8

afstemming plaats met de diensten van de Europese Commissie, via de
zogenaamde «Geohub» van de Commissie.
Verantwoordelijkheid voor het NSP
Het opstellen van het Nederlandse NSP gebeurt onder de gezamenlijke
verantwoordelijkheid van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en de samenwerkende provincies in het Interprovinciaal Overleg
(IPO). Voor het opstellen van het NSP heb ik samen met het IPO en de
Unie van Waterschappen een programmateam ingesteld. Dit programmateam werkt aan het ontwikkelen en opstellen van bouwstenen voor het
NSP.
Het streven is om aan het eind van dit jaar voor alle onderdelen van het
NSP (zie hierna) voldoende bouwstenen gereed te hebben zodat een
gedetailleerder beeld ontstaat van de mogelijke invulling en de (detail)keuzes die gemaakt kunnen en moeten gaan worden om in 2021 een
compleet concept-NSP te kunnen opstellen.
Invulling van het NSP en opbouw van het NSP
De voorgestelde nieuwe Europese verordeningen voor het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) voor de periode 2023–2027 schrijven voor
dat elke lidstaat een Nationaal Strategisch Plan opstelt waarin de lidstaat
beschrijft hoe de lidstaat in de komende periode de beschikbare
GLB-middelen zal gaan inzetten om de algemene en specifieke doelen van
het GLB te bereiken. De opbouw van het plan moet plaatsvinden in lijn
met een in de Strategisch-Planverordening vastgelegd format.
De beleidsinzet die in het NSP vastgelegd wordt, moet gebaseerd zijn op
een grondige analyse van de sterkten en zwakten, kansen en bedreigingen
(de SWOT-analyse) voor de landbouw en het platteland in de lidstaat, en
de daaruit afgeleide behoeften. Het NSP beschrijft hoe de in het kader van
het GLB beschikbare maatregelen/instrumenten (de zogenaamde
interventies) in de komende periode ingezet zullen worden om optimaal
de geconstateerde behoeften aan te pakken, zodanig dat de Europese en
nationale doelen van het GLB zo goed mogelijk bereikt worden (de
interventiestrategie). In het NSP wordt vastgelegd welke afrekenbare
doelen de lidstaat zich zelf stelt. Het NSP bevat tevens een gedetailleerde
beschrijving van de inzet van de in het kader van het GLB beschikbare
financiële middelen en beschrijft hoe de organisatie, beheer, uitvoering,
handhaving, controle en monitoring geregeld zijn («governance»).
De inzet en aanpak in het GLB-NSP moeten vanzelfsprekend passen
binnen de kaders van de GLB-verordeningen. De ambities als vastgelegd
in EU-beleidsdocumenten als de Green Deal, de Van-boer-totbordstrategie («Farm to Fork») en de Europese Biodiversiteitsstrategie,
inclusief de landen-specifieke aanbevelingen die de Europese Commissie
op basis van de Van-boer-tot-bordstrategie zal opstellen, maken formeel
geen deel uit van de GLB-verordeningen. In welke mate de Commissie de
NSP’s aan deze ambities mag toetsen is daarom nog onderwerp van
discussie. Nederland ziet het NSP overigens wel als een geschikt
instrument om die ambities vorm te geven.
Ambitie van het NSP
Het NSP moet een landbouw stimuleren die economie, boer en leefomgeving verbindt, daarmee draagvlak en maatschappelijke legitimiteit heeft
én ondersteunend is aan de noodzakelijke omslag naar kringlooplandbouw en de klimaatopgave. Het GLB levert daarbij enerzijds waar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

9

nodig en mogelijk maatwerk om regionaal uiteenlopende problemen en
behoeften aan te pakken zodat gestelde doelen daadwerkelijk worden
gerealiseerd. Anderzijds moet het NSP in zijn uitvoering zo eenvoudig
mogelijk zijn voor boeren, andere begunstigden en de overheid. De inzet
en aanpak van het NSP moet vanzelfsprekend passen binnen de kaders
van de GLB-verordeningen.
De interventies in het NSP moeten zich daarom vooral richten op het
ondersteunen van agrariërs die werken, of gaan werken, op een wijze die
ook voor de verdere toekomst in economisch, ecologische en sociaal
opzicht houdbaar is. Het GLB moet landbouwers prikkelen om duurzamer
te werken en hen daarvoor ook belonen als dat bijdraagt aan het
realiseren van maatschappelijke doelen. Kort gezegd: het nieuwe GLB
moet toekomstbestendig boeren sterker gaan belonen.
De SWOT-analyse
Het NSP dient gebaseerd te worden op een grondige analyse van de
huidige situatie van de landbouw en het platteland. Ik heb de opgestelde
«houtskool»-SWOT (Kamerstuk 28 625, nr. 276) aangevuld met enkele
verdiepende onderzoeken in het kader van de SWOT (Kamerstuk 21
501-32, nr. 1253) en de doorrekening van GLB-scenario’s conform de
motie Bisschop (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1227) reeds eerder aan uw
Kamer aangeboden. Begin volgend jaar zal er een actualisatie en enkele
nadere uitwerkingen van de SWOT uitgevoerd worden om te komen tot
een definitieve SWOT, die dan ook onderdeel zal zijn van het concept-NSP
zoals dat bij de Europese Commissie zal worden ingediend.
Behoefteanalyse
Momenteel wordt gewerkt aan het opstellen van een concept-behoefteanalyse. Op basis van de uitgevoerde houtskool-SWOT en andere
feitelijke informatie worden behoeften van de Nederlandse landbouw, het
platteland en klimaat, leefomgeving en biodiversiteit geïnventariseerd. Zo
wordt gegarandeerd dat het NSP zich richt op urgente uitdagingen voor
de landbouw en het platteland in Nederland om zo maximaal bij te dragen
aan de GLB-doelen, waarbij expliciet rekening moet worden gehouden
met het beleid voor klimaat, milieu en biodiversiteit. In het NSP zal ook
moeten worden aangegeven welke behoeften en doelen niet via het NSP
opgepakt worden en wat daarvoor de redenen zijn. De conceptbehoefteanalyse wordt gedeeld met belanghebbenden om zo te toetsen of
de geformuleerde behoeften herkend en erkend worden.
In het NSP moet ook een prioritering worden aangebracht in de behoeften
en onderbouwd worden hoe de behoeften bijdragen aan de doelen van
het GLB. Gelet op de analyse in de houtskool-SWOT en de op basis
daarvan geformuleerde behoeften, meen ik, samen met mijn bestuurlijke
partners, dat het NSP zich vooral moet richten op het in ecologische en
economische zin verduurzamen van de landbouw. In de eerste plaats
vragen de uitdagingen in Nederland op het gebied van natuur, landschap,
milieu en klimaat om een stevige inzet in het NSP op onder andere het
verbeteren van de biodiversiteit op en rond boerenland en op het sluiten
van kringlopen waarmee ook de emissies van broeikasgassen en andere
schadelijke stoffen uit de landbouw verlaagd worden. Daarnaast horen
agrariërs een redelijke vergoeding te verdienen voor het op verantwoorde
wijze produceren van gezond en duurzaam voedsel en «groene»
grondstoffen. Het vergroten van kennis en vaardigheden, samenwerking
tussen boeren en in de keten en het versterken van innovatie zijn daarbij,
in de derde plaats, van groot belang. Deze (groepen van) behoeften
verdienen naar mijn mening een hoge prioriteit in het NSP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

10

Interventietypen, interventies en interventiestrategie
In het NSP zal beargumenteerd worden met welke zogenaamde «interventietypen» (soorten maatregelen) en concrete interventies (individuele
maatregelen) uit de GLB-verordeningen de behoeften het beste kunnen
worden aangepakt om de gestelde doelen op de beste wijze te bereiken.
Om in het nieuwe GLB toekomstbestendig boeren sterker te belonen is
een verschuiving nodig van middelen voor directe inkomensondersteuning naar het betalen voor maatschappelijke prestaties op het gebied
van biodiversiteit, leefomgeving, klimaat en boerenlandschap. Daarvoor
zullen de zogenoemde eco-regelingen worden ontwikkeld en zal het
stelsel van agromilieu-beheersovereenkomsten via het Agrarisch Natuuren Landschapsbeheer (ANLb) worden voortgezet en waar mogelijk
versterkt. Daarnaast zet ik in op een samenhangend pakket van interventies voor investeringen, kennisdelen en samenwerking om boeren te
ondersteunen bij innovaties en het toekomstbestendig maken van het
eigen bedrijf.
Nieuw in het toekomstige GLB zijn eco-regelingen. Met dit interventietype
kan ook in de eerste pijler worden bijgedragen aan het bereiken van
doelen op het gebied van biodiversiteit, klimaat, bodem, water, landschap
en dierenwelzijn. Ik laat momenteel onderzoeken of het mogelijk is om
eco-regelingen in de vorm van een integraal puntensysteem aan agrariërs
aan te bieden, in lijn met het advies van de Raad voor de Leefomgeving
en Infrastructuur (Kamerstuk 28 625, nr. 278). De ontwikkeling van dit
puntensysteem gebeurt samen met boeren, andere belanghebbenden en
wetenschappers. Hierbij wordt gekeken naar een eenvoudige uitvoerbaarheid en grote doeleffectiviteit binnen de EU-kaders. Eco-regelingen in
de vorm van een integraal puntensysteem geven waarschijnlijk betere
mogelijkheden dan een verzameling losse eco-regelingen om op
samenhang in doelen van biodiversiteit, klimaat, bodem, water en
landschap te sturen. Per regio of gebiedssoort (bijvoorbeeld veenweide,
droge zandgronden, kleigebieden etc.) kan verschillend gewicht worden
toegekend aan bepaalde doelen, naar gelang de behoefte en gestelde
doelen ter plekke. Ik streef ernaar om de eco-regelingen zo te ontwerpen
dat boeren niet alleen extra onkosten en inkomensderving vergoed krijgen
maar ook een redelijke vergoeding krijgen voor de geleverde publieke
diensten. Ik heb er vertrouwen in dat het zal lukken om een goed werkbaar
en doeltreffend puntensysteem ter invulling van de eco-regelingen op te
stellen.
Bij de ontwikkeling van de eco-regelingen wordt nadrukkelijk gekeken
naar een goede aansluiting op de verplichte randvoorwaarden («conditionaliteit») en agro- en milieumaatregelen. De inzet daarbij is dat de
conditionaliteit tenminste het niveau van de huidige voorwaarden voor de
hectarepremies én vergroeningsmaatregelen bevat en voldoende ruimte
biedt voor beloning van aanvullende prestaties via de eco-regelingen en
het Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer.
Één van de interventies die als mogelijke bouwsteen voor het NSP
onderzocht en uitgewerkt wordt is een extra hectarevergoeding als
tegemoetkoming voor gebiedsspecifieke nadelen als gevolg van verplichtingen voor boeren in en nabij Natura2000-gebieden en waterstroomgebieden onder de Kaderrichtlijn Water. Dit biedt ruimte voor compensatie
van de kosten van bepaalde wettelijke verplichtingen, iets dat voor
eco-regelingen en ANLb niet mogelijk is. De mogelijkheden hiervoor
zullen nader worden verkend.
Bij het ontwikkelen van de zogenaamde niet-grondgebonden interventies
is de inzet om, met de ervaringen van het huidige Plattelandsontwikkelingsprogramma (POP) in het achterhoofd, meer te sturen op samenhang

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

11

van inzet van de interventies investeringen, kennisdelen en samenwerking. De samenwerking in het zogenaamde Agrarisch kennis- en
innovatiesysteem (AKIS) zal een impuls krijgen met o.a. ondersteuning
voor onafhankelijke adviseurs en praktijknetwerken. De ingezette
interventies moeten, daar waar het een meerwaarde heeft, sterker de
integrale gebiedsopgaven ondersteunen. De afstemming met nationale
instrumenten om dubbelingen en leemtes te voorkomen is daarbij een
aandachtspunt. Daarnaast wil ik bestaande maatregelen die hun waarde
bewezen hebben, zoals steun voor de brede weersverzekering onder het
interventietype risicobeheersinstrumenten, voortzetten. Gelet op de
veranderingen in de risico’s waaraan boeren worden blootgesteld door
onder andere klimaatverandering, nieuwe ziekten en plagen en veranderende internationale verhoudingen, laat ik tevens bezien of bredere inzet
van het beschikbare risicobeheersinstrumentarium van het nieuwe GLB in
het NSP nodig is.
Afrekenbare doelen
Het nieuwe GLB zal meer dan voorheen sturen op doelbereik. Daartoe
moeten in het NSP concrete streefwaarden worden opgenomen voor een
verzameling door de EU voorgeschreven indicatoren. De Europese
Commissie zal aan de hand van deze indicatoren de voortgang monitoren
en daar waar nodig bij (laten) sturen. Invulling van de streefwaarden zal
pas definitief kunnen plaatsvinden nadat de interventies zijn uitgewerkt en
de interventiestrategie is vastgesteld.
Governance
Het NSP zal ook een beschrijving bevatten van de organisatie, beheer,
uitvoering, controle en handhaving van het NSP. Rijk, provincies en
waterschappen werken gezamenlijk aan het inrichten van de «governance» van het NSP. Zoals bekend bevat het NSP zowel de programmering van de eerstepijlerbetalingen van het GLB, als van de tweedepijlerbetalingen en komt er in de nieuwe periode dus geen nieuw, apart POP.
Evenmin komt er een nieuwe aparte nationale strategie voor de inzet van
GLB-steun voor producentenorganisaties in de groenten en fruit sector;
ook deze vormt in de toekomst onderdeel van het NSP. De inzet is een
zodanige inrichting van de governance dat de doelen van het NSP op
doelmatige en doeltreffende wijze worden gerealiseerd, met zo min
mogelijk lasten voor zowel agrariërs en andere begunstigden van het GLB
als voor de overheid. Adviesbureau Andersson Elffers Felix (AEF) werkt
momenteel aan een advies over de optimale inrichting van de governance
van het NSP. Dit advies zal ik ook aan uw Kamer aanbieden zodra dit
gereed is; naar verwachting voor het einde van het jaar. Mede op basis
van het advies zal ik met mijn bestuurlijke partners komen tot een
convenant over de governance van het NSP.
Betrekken van stakeholders
Bij het ontwikkelen van bouwstenen voor het NSP worden belanghebbenden («stakeholders») intensief betrokken voor het toetsen, consulteren
en gezamenlijk ontwikkelen van onderdelen van het plan. Er is een
maatschappelijke begeleidingsgroep ingesteld voor het toetsen van
tussenproducten. Om bekendheid te geven aan de ontwikkeling en inhoud
van het NSP worden presentaties verzorgd, (digitale) bijeenkomsten
georganiseerd, en consultaties uitgevoerd. In de zogenaamde
«GLB-pilots» wordt samen met boeren en andere belanghebbenden
gekeken naar en geëxperimenteerd met mogelijke invullingen van en
vernieuwingen in het NSP. Het aantal pilots zal het komend jaar worden
uitgebreid. In december zal een GLB-NSP-conferentie worden gehouden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

12

voor stakeholders, waarin de bouwstenen voor het NSP in samenhang
zullen worden gepresenteerd en een bredere consultatie kan plaatsvinden
over de contouren van het GLB-NSP. De resultaten en opbrengsten van al
deze vormen van stakeholderbetrokkenheid dienen als input voor het
concept-NSP.
V. Plattelandsontwikkelingsprogramma in de Transitieperiode
Voortzetting plattelandsontwikkelingsprogramma in de transitieperiode
Op 6 oktober 2020 heeft er een bestuurlijk overleg met provincies en
waterschappen plaatsgevonden over de voortzetting van het plattelandsontwikkelingsprogramma 2014–2020 (POP3) in de transitieperiode tot aan
de inwerkingtreding van het nieuwe GLB. Eerder was er al overeenstemming bereikt over de hoofdlijnen van het programma. Op basis van
de voorstellen van de Europese Commissie van 30 oktober 2019 met
betrekking tot de overgang van het huidige GLB naar het toekomstige GLB
(COM (2019) 581) heeft het plattelandsontwikkelingsprogramma voor de
transitieperiode een beleidsarm karakter. Met provincies en waterschappen heb ik evenwel kunnen afspreken om in het programma een
focus aan te brengen op klimaat, biodiversiteit, bodem en kringlooplandbouw (inclusief stikstof). Daarmee kan vooruitlopend op het toekomstige Nationaal Strategisch Plan voor het GLB nu al een impuls worden
gegeven aan deze maatschappelijke opgaven.
Opzet van het programma
Afgelopen tijd is door provincies, waterschappen en Rijk gezamenlijk
gewerkt aan de verdere invulling van het plattelandsontwikkelingsprogramma voor de transitieperiode. De focus op de bovengenoemde
maatschappelijke opgaven is uitgewerkt in de POP-openstellingen
«Kennis en innovatie», «Investeringen» en «Samenwerking». Daarnaast
omvat het programma een aantal doorlopende maatregelen op basis van
eerder gemaakte afspraken. Dit betreft de openstellingen «Brede
weersverzekering», Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer, Jonge
landbouwers en LEADER.1 Verder zal het programma bestaan uit enkele
nieuwe en doorlopende openstellingen gefinancierd vanuit de overhevelingsmiddelen van pijler 1 naar pijler 2. Het gaat daarbij om de ontwikkeling van enkele nieuwe GLB-pilots Toekomstbestendige landbouw
waarmee ervaring wordt opgedaan met nieuwe methodes in de aanloop
naar het GLB-NSP. In de nieuwe openstelling wordt ruimte geboden voor
pilots in veenweidegebieden en voor pilots die zich onder andere richten
op het verbeteren van de bodemkwaliteit en op het sluiten van nutriëntenkringlopen. Ook betreft dit een openstelling voor Praktijknetwerken
waarmee agrariërs kennis kunnen opdoen over kringlooplandbouw.
Daarnaast wordt de Investeringsmaatregel Landschapselementen
opengesteld, waarmee ik invulling geef aan de motie van het lid De Groot
(Kamerstuk 33 576, nr. 158). Tenslotte vervult het programma de
toezegging van toenmalig Staatssecretaris Dijksma om gedurende zes jaar
(tot en met 2021) in het POP in een extra budget te voorzien voor de
knelsectoren kalverhouderij, vleesveehouderij en zetmeelaardappeltelers
mits daarmee bijgedragen wordt aan innovatie en verduurzaming
(Kamerstuk 28 973, nr. 239). Over de overheveling van pijler 1 naar pijler 2
heb ik uw Kamer eerder geïnformeerd in mijn brief van 18 december 2019
(Kamerstuk 28 625, nr. 281). Verder is waar mogelijk het programma
vereenvoudigd waardoor het programma efficiënter kan worden
uitgevoerd.
1

Liaison Entre Actions de Développement de l»Économie Rurale – Bottom up benadering voor
lokale initiatieven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

13

Duur van het programma
Door de combinatie van bestaande-, focus- en nieuwe opstellingen en een
vereenvoudiging is voor de transitieperiode een ambitieus programma
ontwikkeld waarmee bijgedragen wordt aan actuele beleidsopgaven. Om
te verhelderen dat het in de transitieperiode gaat om een verlenging van
het bestaande POP3, met een accentverschuiving richting het nieuwe
GLB-NSP, wordt het programma POP3plus genoemd. In mijn brief van
6 oktober 2020 (Kamerstuk 21 501–32, nr. 1253), waarin ik de stand van
zaken van de onderhandelingen schets rond de verschillende onderdelen
van het nieuwe GLB in Europa, heb ik aangegeven dat een transitieperiode van twee jaar naar alle waarschijnlijkheid onvermijdelijk is. Tijdens
het bestuurlijk overleg ben ik om deze reden met provincies en waterschappen overeengekomen om in ieder geval in te stemmen met het
POP3plus-programma voor de duur van één jaar met de intentie het
programma te verlengen naar twee jaar.
Financiering van het programma
Vanuit het Meerjarig Financieel Kader 2021–2027 (MFK) komt voor
Nederland via het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling
(ELFPO) voor deze jaren in totaal € 529,1 miljoen beschikbaar. Voor het
jaar 2021 is daarbij van sprake van een frontloading met het oog op het
herstel van de coronacrisis. Het beschikbare budget voor 2021 komt
daarmee op € 89,5 miljoen, terwijl dit voor de jaren 2022 tot en met 2027
jaarlijks € 73,3 miljoen zal zijn. Daarnaast worden aan het ELFPO-budget
middelen toegevoegd afkomstig uit het Economisch herstelfonds «Next
Generation EU». In totaal gaat het daarbij om een budget van € 8 miljard,
waarvan voor Nederland voor twee jaar naar verwachting € 53,3 miljoen
beschikbaar zal komen. Over de jaren waarop dit budget kan worden
ingezet heeft nog geen definitieve besluitvorming plaatsgevonden, maar
dat zal dit jaar moeten gebeuren. Mijn inzet is dat de gelden tijdens de
transitieperiode beschikbaar komen. Dit substantiële bedrag zal invloed
hebben op mijn inzet binnen de tweede pijler van het GLB. Met de
provincies en waterschappen heb ik afgesproken over de besteding van
de middelen uit het herstelfonds nadere afspraken te maken zodra de
budgetten definitief bekend zijn. Wanneer dit overleg heeft plaatsgevonden zal ik uw Kamer informeren over het definitieve programma en de
budgetten die op de verschillende POP-maatregelen zullen worden
ingezet.
VI. Raadbesluit mandaat Commissie onderhandelingen
Noorwegen en Verenigd Koninkrijk
Op 7 oktober jl. is het voorstel tot een Raadsbesluit geagendeerd in de
Raadswerkgroep visserij m.b.t. het mandaat voor de Commissie voor
onderhandelingen met het VK en Noorwegen (trilateraal). Dit moet
juridisch geregeld zijn, anders kan de Commissie niet namens de lidstaten
onderhandelen met het VK en Noorwegen na Brexit. Dat is wel nodig,
aangezien 6 bestanden in de Noordzee (haring, schol, heek, schelvis,
koolvis en kabeljauw) gedeeld worden door het VK, Noorwegen en de EU.
In het voorgestelde mandaat is opgenomen dat de Commissie de
bestaande voorwaarden inzake wederzijdse toegang en de bestaande
quota-aandelen moet handhaven. Dit is gelijk aan het mandaat bij de
onderhandelingen met het VK in het kader van de toekomstige relatie.
Daarom ben ik voornemens in te stemmen met dit mandaat, zodat de
Commissie namens de lidstaten kan onderhandelen in het toekomstige
trilaterale overleg met Noorwegen en het VK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

14

VII. Jaarverslag Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij
(EFMZV) 2019
Hierbij stuur ik uw Kamer als bijlage het jaarverslag EFMZV 2019 alsmede
de publiekssamenvatting van het jaarverslag EFMZV toe2. In dit
jaarverslag kan uw Kamer meer lezen over de Nederlandse uitvoering van
EFMZV in 2019.
VIII. Beantwoording vraag van de Leden van de PVV-fractie
Vraag:
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en het verslag van de Landbouw- en Visserijraad op 21 september
2020 en betreuren het instemmen van het kabinet met verdere externe
convergentie. Door de externe convergentie financiert Nederland de
Europese concurrenten van de Nederlandse boeren. Daarnaast zijn over
het algemeen de kosten voor de Nederlandse boeren veel hoger dan voor
boeren in de rest van Europa.
Kan de Minister reageren op een artikel waarin staat dat de Amerikaanse
landbouwminister van mening is dat Eurocommissaris Timmermans de
Europese boeren een doodsteek geeft?3
In het artikel staat dat de door Timmermans bepleite forse daling van de
landbouwoppervlakte en van de landbouwexport in Europa alleen maar
onheil gaat brengen in de vorm van torenhoge kosten, een aanzienlijke
daling van de landbouwproductie en een vernietiging van het concurrentievermogen van de boeren in Europa. Hierdoor zullen de boeren
gedwongen zijn om aan te dringen op protectionistische maatregelen, die
zoals bekend de handelsrelaties verstoren. Ze kunnen zo immers niet
concurreren op de wereldmarkt.
Kan de Minister ingaan op de Europese productiestandaarden die volgens
de in het artikel genoemde Amerikaanse Minister subjectief zijn en niet
om gezondheids- of veiligheidsstandaarden gaan, die een wetenschappelijke onderbouwing hebben?
Antwoord:
Evenmin als de Europese Commissaris voor Landbouw, deel ik de
kwalificaties van de Amerikaanse Minister van Landbouw en het beeld dat
wordt geschetst in het artikel waaraan de leden van de PVV-fractie
refereren. De Green Deal streeft naar een reductie van CO2 uitstoot van
55% in 2030 en de Van-boer-tot-bordstrategie moet daar een bijdrage aan
leveren. De Van-boer-tot-bordstrategie beoogt dat te doen door een
transitie naar een duurzaam en geïntegreerd Europees voedselsysteem.
De Van-boer-tot-bordstrategie benoemt daarbij een aantal reductiedoelstellingen (streefwaarden op Europees niveau) die in 2030 moeten zijn
gehaald waaraan lidstaten een bijdrage leveren. Daarnaast bevat de
Van-boer-tot-bordstrategie een breed spectrum aan maatregelen, die de
transitie moeten ondersteunen, maar ook bij moeten dragen aan de
verbetering van het inkomen van de primaire producent en zijn positie in
de keten. Tot slot wordt ingegaan op hoe de EU zich zal verhouden tot
derde landen. Hierbij wordt gestreefd naar promotie van de transitie naar
een duurzaam voedselsysteem en duurzame productiestandaarden,
samenwerking en het streven naar ambitieuze en afdwingbare duurzaamheidsafspraken in handelsakkoorden. Deze internationale dimensie van de
Van-boer-tot-bordstrategie moet er voor zorgen dat het verschil in
2
3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Website Facts Found, 10 oktober 2020, «Amerikaanse landbouwminster vindt dat Frans
Timmermans de Europese boeren een doodsteek geeft», Https://www.factsfound.news/
amerikaanse-landbouwminster-vindt-dat-frans-timmermans-de-europese-boeren-eendoodsteek-geeft/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

15

productiestandaarden tussen regio’s worden geminimaliseerd en de
handel in agrarische producten op basis van soortgelijke productiestandaarden gemaximaliseerd.
Zelf zie ik bij voorbaat geen tegenstrijdigheid tussen de concurrentiepositie van Europese boeren en verduurzaming. Ik zie juist kansen voor een
betere positie van onze boer en zijn innovatiekracht. Ik vertrouw er op dat
onze boeren altijd ondernemer blijven. Sterker nog, ik geloof dat
ondernemerschap essentieel is voor het bereiken van kringlooplandbouw.
De agrarisch ondernemer weet namelijk het beste hoe zijn bedrijf is
vormgegeven en hoe dit bedrijf kan verduurzamen. Als overheid moeten
we wel de randvoorwaarden stellen waarbinnen een ondernemer kan
ondernemen en waar mogelijk de boer steunen. Naast het ondersteunen
van de maatregelen uit de Van-boer-tot-bordstrategie doe ik dat ook via
mijn ondernemerschapsagenda (Kamerstuk 32 670, nr. 199). Denk aan het
omschakelfonds, de Subsidiemodule Agrarische Bedrijfsadvisering en
Educatie (SABE) en de boer in de keten aanpak. Ik heb dan ook het volste
vertrouwen dat de Nederlandse land- en tuinbouwers ook van deze
transitie een succes zullen maken.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-32, nr. 1256

16