Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 769

Herziening van de regels over toegelaten
instellingen en instelling van een Financiële
Autoriteit woningcorporaties (Herzieningswet
toegelaten instellingen volkshuisvesting)

Nr. 30

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 april 2012
Bij brief van 12 december 2011 heeft de vaste commissie voor Binnenlandse Zaken mijn ambtsvoorganger melding gemaakt van de ontvangst
van een brief van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) over
het wetsvoorstel Herzieningswet toegelaten instellingen volkshuisvesting
en hem verzocht om een reactie daarop.
De brief van de KNB betreft de inbreng door de Gecombineerde
Commissie Vennootschapsrecht van de KNB en de Nederlandse Orde van
Advocaten (hierna: de commissie) ten behoeve van het door uw Kamer uit
te brengen verslag over dit wetsvoorstel. Dit verslag is op 10 november
2011 vastgesteld (Kamerstukken II 2011/12, 32 769, nr. 6). Inmiddels heb ik
u de nota naar aanleiding van het verslag (Kamerstukken II 2011/12,
32 769, nr. 7), alsmede een nota van wijziging bij het wetsvoorstel
(Kamerstukken II 2011/12, 32 769, nr. 8) doen toekomen. Ik hoop zeer
binnenkort het afrondende debat met uw Kamer te kunnen voeren over
het wetsvoorstel.
Hieronder geef ik u mijn reactie op het door de commissie ingebrachte
commentaar. Ik houd daarbij de nummering aan die de commissie in haar
brief heeft gebruikt.
Ad punt 1.1
Naar aanleiding van deze opmerking van de commissie, maar ook van
vragen in het verslag van de Tweede Kamer en enkele andere commentaren op het wetsvoorstel, is de relatie met het algemene rechtspersonenrecht grondig bezien. Dit heeft geresulteerd in verschillende wijzigingen in
het wetsvoorstel, die in de nota van wijziging gebundeld zijn toegelicht
(zie paragraaf 4 van de toelichting op de nota van wijziging).

kst-32769-30
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 30

1

Ad punt 1.2
De ontwikkelingen bij enkele toegelaten instellingen hebben de aandacht
voor de corporate governance in de corporatiesector sterk doen
toenemen. Er wordt dan ook niet gedacht aan een verschuiving van regels
daarover van de wet naar een governancecode. Een dergelijke
verschuiving, door middel van een algemeenverbindendverklaring van
een governancecode na een aanvraag daartoe van een gekwalificeerde
meerderheid van de toegelaten instellingen, kan alleen aan de orde zijn
binnen de kaders die de wetgeving aangeeft. Ook een wijziging van die
kaders is blijkens de nota naar aanleiding van het verslag niet aan de
orde.
Ad punt 1.3
De noodzaak van instelling van een sterke, onafhankelijke en professionele raad van toezicht, die in het belang van de toegelaten instelling zijn
in het wetsvoorstel voorziene rol op zich moet nemen, is des te duidelijker
geworden door de ontwikkelingen bij diverse toegelaten instellingen.
Daarmee is inderdaad het zogenoemde one tier - bestuursmodel bij
toegelaten instellingen niet mogelijk. De regering is daarentegen des te
sterker gaan hechten aan een strikte scheiding van functies en
verantwoordelijkheden.
Ad punt 1.4
Met de keuze voor de term «commissarissen» wordt aangesloten bij Boek
2 van het Burgerlijk Wetboek. De term «raad van toezicht» is de gebruikelijke term bij verenigingen en stichtingen. Deze combinatie van begrippen
is dezelfde als die, welke is gekozen in het wetsvoorstel tot wijziging van
Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek houdende regels voor de vereniging of
stichting tot instandhouding van een maatschappelijke onderneming (32
003) (hierna: wetsvoorstel MO). In het wetsvoorstel Herzieningswet
toegelaten instellingen volkshuisvesting is meer in het algemeen zeer
nauw aangesloten bij de regeling van de raad van toezicht in het
wetsvoorstel MO. De term «raad van toezicht» is dan ook gehandhaafd.
Ad punt 2.1
Het begrip «financiële banden» wordt nu gebezigd in artikel 2a, onderdeel
c, van het Besluit beheer sociale-huursector (Bbsh). Het maakt onderdeel
uit van een niet sterk vastomlijnde categorie van situaties waarbij van een
verbinding sprake is. In de loop der jaren is gebleken dat daarmee in de
praktijk goed te werken is, en dat aan het preciezer inkaderen van die
situaties meer nadelen dan voordelen verbonden zijn. Het genoemde
artikelonderdeel uit het Bbsh is dan ook ongewijzigd overgenomen in
artikel 21, eerste lid, onderdeel c.
Ad punt 2.2
Artikel 25, tweede lid, onderdeel a, regelt dat het bestuurslidmaatschap
van een toegelaten instelling onverenigbaar is met onder meer het
lidmaatschap van welk ander orgaan dan ook van welke toegelaten
instelling dan ook. De veronderstelling van de commissie dat de bepaling
ziet op dezelfde toegelaten instelling als degene waarvan de betrokkene
bestuurder is, is dus onjuist. De bepaling heeft welbewust een breder
toepassingsbereik, en dat blijkt mijns inziens voldoende duidelijk uit de
redactie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 30

2

Ad punt 2.3
Bij het overtreden van de bepalingen met betrekking tot de onverenigbaarheid van functies kan een sanctie op basis van de Woningwet worden
toegepast. Deze zullen moeten zijn gericht op het zo snel mogelijk
ongedaan maken van de met de Woningwet strijdige benoeming. Er is
geen sprake van nietigheid van het vervullen van de functie, of het van
rechtswege defungeren van de betrokkene als lid van het orgaan waarvan
hij of zij volgens de genoemde artikelleden geen deel mag uitmaken.
Wel blijkt uit het nieuwe onderdeel c van artikel 30, zevende lid, dat de
raad van toezicht aan een voordracht voor een nieuwe commissaris
voorbij kan gaan, als door de benoeming van die commissaris in strijd
met de bepalingen met betrekking tot onverenigbaarheid van functies zou
worden gekomen. Ik verwijs voor die aanvulling ook naar mijn reactie op
punt 2.6 van het advies van de commissie.
Ad punt 2.4
Deze delegatiebepaling is mede naar aanleiding van de opmerking van de
commissie bezien. Gezien de relatie met het door de commissie
genoemde arrest van de Hoge Raad was ongewijzigde handhaving ervan
niet mogelijk. Bij de keuze tussen verduidelijking van de bepaling op de
door de commissie voorgestelde wijze en het laten vervallen daarvan, is
voor het laatste gekozen, waarbij het zo veel mogelijk beperken van
delegatiebepalingen (en daarmee van nadere regels) de doorslag heeft
gegeven. Ik verwijs naar onderdeel J, onder 2, van de nota van wijziging.
Ad punt 2.5
De aanbeveling van de commissie om de incompatibiliteit, genoemd in
artikel 30, vijfde lid, onder d en e, op dezelfde manier in te perken als
onderdeel f en derhalve te beperken is niet gevolgd. Het wetsvoorstel legt
in principe geen belemmering op aan toegelaten instellingen hun
werkgebied naar nieuwe gemeenten uit te breiden, mits de procedure van
artikel 41 is doorlopen. Waar nu nog geen relatie is met een gemeente of
provincie kan deze wel ontstaan. Om deze reden is een aanpassing van
het artikel niet wenselijk.
De tweede subvraag van de commissie, over onderdeel c, richt zich op de
reikwijdte van het begrip maatschappelijk belang. Het betreffende
onderdeel c bevat geen algemene uitsluiting van het lidmaatschap van de
raad van toezicht voor instellingen van maatschappelijk belang maar
bevat alleen een beperking voor zover de bestuurder van de toegelaten
instelling ook bestuurder van een maatschappelijke instelling is. In dat
geval mag geen van de leden van de raad van toezicht ook lid zijn van de
raad van toezicht van de maatschappelijke instelling. Een inperking tot
maatschappelijke organisaties met specifieke doelstellingen acht de
regering niet wenselijk. Ik verwijs daartoe ook naar de brief van 12 juni
2009 (Kamerstukken II 2008/09, 29 453, nr. 118, p. 20).
Ad punt 2.6
Naar aanleiding van deze opmerking van de commissie zijn in artikel 30,
zevende lid, twee nieuwe onderdelen c en d opgenomen, waardoor het
karakter van de bindende voordracht wordt verduidelijkt (zie de nota van
wijziging, onderdeel K, onder 4). Daaruit blijkt dat de raad van toezicht de
voordracht in beginsel moet volgen. Dat is alleen anders als door de
benoeming conform de voordracht in strijd met artikel 30 zou worden
gekomen of als door de algemene vergadering van een toegelaten
instelling die een vereniging is het bindende karakter aan die voordracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 30

3

wordt ontnomen, aan welke ontneming de eis wordt gesteld (onderdeel d)
die nu in artikel 7, eerste lid, onderdeel f, van het Bbsh is opgenomen.
Ad punt 2.7
Artikel 30, negende lid, regelde inderdaad wat betreft de onafhankelijkheid
van de commissarissen in wezen hetzelfde als het derde lid van dat artikel.
Wat betreft de deskundigheid van de commissarissen bestond er geen
overlap tussen die artikelleden.
Door het opnemen van het vereiste van deskundigheid in artikel 30, vierde
lid (het oude derde lid), kon artikel 30, negende lid, vervallen. Ik verwijs
naar onderdeel K, onder 3, a, en 5, van de nota van wijziging.
Ad punt 2.8
Het benadrukken van het maatschappelijke belang is in overeenstemming
met het wetsvoorstel MO. Het is de bedoeling dat toegelaten instellingen
zo veel mogelijk functioneren als maatschappelijke ondernemingen als
bedoeld in dat wetsvoorstel. De voorgestelde regeling in de Woningwet
staat weliswaar los van die in dat wetsvoorstel, maar sluit wel op
verschillende belangrijke punten nauw daarop aan. Ook van de toegelaten
instellingen wordt verwacht dat ze allereerst in het maatschappelijke
belang opereren. De algemene verontwaardiging over de aard van de
financiële problemen bij enkele toegelaten instellingen komt mede voort
uit de vaststelling dat dat belang bij hun handelen te veel in het gedrang
is gekomen.
De toevoeging heeft naar mijn oordeel dus wel degelijk toegevoegde
waarde, al was het maar omdat daardoor maximale duidelijkheid wordt
geschapen over een wezenskenmerk van het functioneren van toegelaten
instellingen.
Ad punt 2.9
Deze opmerking van de commissie, en een vraag in het verslag van de
leden van de CDA-fractie met dezelfde strekking, heeft geleid tot het in
overeenstemming brengen van de bewoordingen van artikel 31, tweede
lid, met die van de betrokken bepalingen in Boek 2 van het Burgerlijk
Wetboek. Ik verwijs naar onderdeel L van de nota van wijziging.
Ad punten 2.10 en 2.11
De mogelijkheid voor de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) om (een lid/leden van) de raad van toezicht te ontslaan,
heeft van meerdere kanten vragen opgeroepen.
Die mogelijkheid is vervallen. Artikel 33 is in dat verband aangevuld met
de mogelijkheid voor die minister om een commissaris of de raad van
toezicht te schorsen en de Ondernemingskamer van het gerechtshof te
Amsterdam te verzoeken om een commissaris of de raad van toezicht te
ontslaan.
Die minister, en het bestuur of de (overige leden van de) raad van toezicht
van de toegelaten instelling, kunnen uiteraard anderen machtigen namens
hen dat verzoek te doen. Dat kan in de desbetreffende interne mandateringsregelingen worden geregeld.
Ik verwijs naar de onderdelen M en N van de nota van wijziging.
Ad punt 2.12
Ingevolge artikel 38 dienen de toegelaten instellingen hun jaarstukken
jaarlijks voor 1 juli aan de gemeenten en de toezichthouders, de minister
van BZK en de autoriteit, te doen toekomen. Dit is nu ingevolge artikel 30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 30

4

van het Bbsh de termijn waarop dat moet gebeuren, en er is geen
aanleiding gevonden om daar verandering in te brengen. Om aan die
termijn te kunnen voldoen, dienen die jaarstukken voor 1 juli te zijn
vastgesteld, wat betekent dat de toegelaten instellingen daarvoor zes
maanden de tijd hebben.
Ad punt 2.13
Naar aanleiding van de eerste opmerking van de commissie onder dit
punt is nu in artikel 35, derde lid, geregeld dat artikel 150 van Boek 2 van
het Burgerlijk Wetboek van overeenkomstige toepassing is op commissarissen van toegelaten instellingen. Ik verwijs naar onderdeel O, onder 2,
van de nota van wijziging.
Naar aanleiding van de tweede opmerking van de commissie onder dit
punt merk ik het volgende op.
Bij de bepaling dat de raad van toezicht de jaarrekening vaststelt, is nauw
aangesloten bij de regeling in artikel 307n van Boek 2 van het Burgerlijk
Wetboek, als voorgesteld in het wetsvoorstel MO. Het regime bij
stichtingen in het wetsvoorstel is daaraan gelijk. Weliswaar is volgens
genoemd artikel bij verenigingen tot instandhouding van een maatschappelijke onderneming in beginsel de algemene vergadering tot vaststelling
bevoegd, maar in de statuten kan de raad van toezicht als zodanig worden
aangewezen. De reden om bij toegelaten instellingen die verenigingen zijn
deze keuze niet open te laten, is de wens om de raad van toezicht een
maximale invloed te geven op de oordeelsvorming over de jaarrekening.
Met betrekking tot de derde opmerking van de commissie onder dit punt
merk ik het volgende op.
De bepaling dat vaststelling van de jaarrekening niet strekt tot kwijting
aan een bestuurder onderscheidenlijk commissaris is rechtstreeks
ontleend aan de artikelen 49, derde lid, tweede zin (m.b.t. zogenoemde
ondernemende verenigingen), 101, derde lid, tweede zin (m.b.t. NV’s) en
210, derde lid, tweede zin (m.b.t. BV’s), van Boek 2 van het Burgerlijk
Wetboek. De bepaling is tevens opgenomen in artikel 307n, vierde lid,
laatste zin, van dat boek als voorgesteld bij het wetsvoorstel MO, en heeft
daarmee betrekking op verenigingen en stichtingen tot instandhouding
van een maatschappelijke onderneming.
De kennelijke bedoeling van deze bepalingen is dat de kwijting, of
decharge, niet aan de vaststelling van de jaarrekening gekoppeld is c.q.
daar niet automatisch uit voortvloeit. Tot een decharge dient dan ook
apart te worden beslist binnen de rechtspersoon. Aangenomen wordt dat
een orgaan van de rechtspersoon daartoe kan besluiten. Regels daarover
komen niet in het Burgerlijk Wetboek en het wetsvoorstel MO voor.
Eventueel daaruit voortvloeiende onduidelijkheid over de decharge geldt
daarmee dan ook het hele rechtspersonenrecht. Wel duidelijk lijkt dat
onder meer bij toegelaten instellingen er geen verplichting is tot (het
nemen van een besluit tot) decharge, waaraan het te dechargeren orgaan
een recht op decharge zou kunnen ontlenen (tenzij de statuten een
regeling daarover bevatten).
Er is geen aanleiding om in dit opzicht van de algemene lijn bij andere
rechtspersonen af te wijken. Dit geldt temeer omdat een (recht op)
decharge belemmerend kan werken als een toegelaten instelling zou
willen besluiten om een bestuurder en/of commissaris aansprakelijk te
stellen in verband met onbehoorlijke taakvervulling. De mogelijkheden
om dat te doen zijn in het wetsvoorstel juist uitgebreid, in aansluiting op
het regime bij NV’s en BV’s.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 30

5

Ad punt 2.14
Een toegelaten instelling die middelen aan andere toegelaten instellingen
ter beschikking stelt, zal dat nooit kunnen doen als het bestuur daardoor
in strijd zou handelen met de zorgvuldigheid en dus artikel 9 van Boek 2
van het Burgerlijk Wetboek. De algemene maategel van bestuur, bedoeld
in artikel 42, tweede lid, zal aldus worden geredigeerd dat die situatie zich
niet kan voordoen.
Ad punt 2.15
De veronderstelling van de commissie dat met de term «huurdersorganisaties» wordt gedoeld op huurdersorganisaties (en bewonerscommissies)
als bedoeld in artikel 1 van de Wet op het overleg huurders verhuurder, is
juist. In het wetsvoorstel is op de betrokken plaatsen een verwijzing naar
die wet opgenomen. Ik verwijs naar de onderdelen K, onder 4 (zevende
lid, onderdeel a), T (uit welk onderdeel tevens volgt dat ik de opmerking
van de commissie onder 2.17 ter harte heb genomen), X, onder 2, en KK
(art. 55a, tweede lid) van de nota van wijziging.
Ad punt 2.16
Met betrekking tot onderwerpen waarop een algemeenverbindendverklaring van toepassing is, geldt dat de toegelaten instellingen elkaar, als
contractspartners, aan de naleving daarvan houden. Waar het gaat om
(delen van) een code van een koepelorganisatie, in dit geval Aedes, is die
organisatie verantwoordelijk voor (het organiseren van) de naleving van
de voorschriften die algemeen verbindend verklaard zijn.
De minister staat hieromtrent dus aan de zijlijn. Hij oefent geen toezicht
uit op de betrokken onderwerpen. Hij monitort wel hoe de algemeenverbindendverklaring in de praktijk werkt. Daaruit kan volgen dat hij de
algemeenverbindendverklaring intrekt. Daartoe moet naar zijn oordeel het
belang van de volkshuisvesting ernstige schade worden berokkend als die
algemeenverbindendverklaring in stand zou blijven.
Ad punt 2.17
Deze opmerking van de commissie heeft geleid tot wijziging van artikel 39
in de door de commissie voorgestelde zin. Ik verwijs naar onderdeel T van
de nota van wijziging.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. W. E. Spies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 769, nr. 30

6