Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 625

Hulp, handel en investeringen

Nr. 116

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 juli 2014
Graag bied ik u, mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken en de
Minister van Economische Zaken, de brief: Versterking van de economische dienstverlening aan het Nederlandse bedrijfsleven wereldwijd
aan.
Met deze brief wordt invulling gegeven aan de toezegging van een mkb
internationaliseringsstrategie zoals gedaan tijdens het Algemeen Overleg
Handelsbevordering d.d. 19 december 2013 (Kamerstuk 33 625, nr. 73)
alsmede aan de invulling van de eigen bijdrage voor economische
dienstverlening uit de moties-Sjoerdsma c.s. (inzake het postennetwerk,
25 november 2013, 32 734, nr. 20) en Van Bommel (over een bijdrage voor
het verlenen van economische dienstverlening, 25 november 2013,
Kamerstuk 32 734, nr. 17).
Economische diplomatie en handelsbevordering vormen een integraal
onderdeel van het bredere takenpakket van het postennetwerk. De
Adviescommissie Modernisering Diplomatie presenteerde recentelijk het
slotrapport waarin ook op het postennet wordt ingegaan. De Minister van
Buitenlandse Zaken zal de kabinetsreactie op dit rapport op korte termijn
naar uw Kamer zenden.
Het karakter van de internationale economisch relaties verandert zoals ook
uiteengezet in de brief Versterking van de positie van Nederland in
mondiale waardeketens d.d. 16 mei jl. (Kamerstuk 33 625, nr. 105).
Economische dienstverlening is in toenemende mate gericht op het
strategisch versterken van de positie van Nederland in mondiale
waardeketens. In deze brief worden acties beschreven die erop gericht zijn
om in deze veranderende context invulling te geven aan twee doelstellingen. Ten eerste het bestendigen en verbeteren van de kwaliteit van de
economische dienstverlening door het standaardiseren van de dienstverlening en het instellen van een eigen bijdrage.

kst-33625-116
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

1

Ten tweede de verdere internationalisering van het mkb door het invoeren
van extra stimuleringsmaatregelen voor het mkb en door het versterken
van het netwerk van publieke en private handelsbevorderende partijen.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

2

Versterking van de economische dienstverlening aan het Nederlandse bedrijfsleven wereldwijd
Inleiding
Nederland is economisch sterk afhankelijk van het buitenland. Nederland
was in 2013 de tweede goederenexporteur van Europa.1 Export leidt tot
2,2 miljoen voltijdbanen, een derde deel van de Nederlandse werkgelegenheid. De toegevoegde waarde – wat we met export verdienen – maakt
ruim 30% uit van het Nederlands inkomen. Bovendien presteren ondernemers die internationaal actief zijn beter dan collega’s die alleen actief
zijn op de Nederlandse markt. Zij creëren meer banen en toegevoegde
waarde, en investeren meer in innovatie en R&D.2
Zoals in mijn recente brief «Versterking van de positie van Nederland in
mondiale waardeketens»3 is uiteengezet, verandert het karakter van
internationale economische relaties. Productieprocessen zijn steeds meer
gefragmenteerd – een product wordt zelden nog maar in één land
gefabriceerd. Hierdoor zijn regionale en mondiale waardeketens ontstaan,
waarin opkomende markten een steeds grotere rol spelen. Dat biedt
kansen voor het Nederlands bedrijfsleven om zijn positie in de wereld te
versterken. Zowel het grootbedrijf als het midden- en kleinbedrijf (hierna
te noemen: mkb) kan zijn eigen netwerk en kracht gebruiken om niches in
mondiale waardeketens te bezetten. Voor het grootbedrijf houden die
sterktes bijvoorbeeld verband met schaal en ervaring, terwijl het mkb
voordelen haalt uit flexibiliteit en specialisatie. Voor beide categorieën
bedrijven geldt dat innovatie en technologische kennis onderscheidende
factoren zijn voor prestaties op buitenlandse markten.
Economische dienstverlening – door postennet, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (hierna te noemen: RVO), Kamer van Koophandel en
ministeries – is in toenemende mate gericht op het strategisch versterken
van de positie van Nederland in mondiale waardeketens. De meerwaarde
van het Nederlandse systeem zit in de manier waarop overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen met elkaar samenwerken, niet alleen in de
topsectoren, maar ook bij de ondersteuning van individuele bedrijven in
het buitenland.
Door samen met private partijen de economische dienstverlening te
stroomlijnen en het postennetwerk hierbij optimaal in te zetten, kunnen
efficiëntie en kwaliteit worden verbeterd.
In deze brief wordt – mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken
en de Minister van Economische Zaken – een aantal acties beschreven die
erop gericht zijn om in deze veranderende context invulling te geven aan
twee doelstellingen:
1. Het bestendigen en verbeteren van de kwaliteit van de economische
dienstverlening
a. door het standaardiseren van de dienstverlening en daarmee
vergroten van de transparantie;
b. door het instellen van eigen bijdragen.
2. Verdere internationalisering van het mkb
a. door het invoeren van extra stimuleringsmaatregelen voor het
mkb;
1

CBS Internationaliseringsmonitor 2014.
Hierbij gaat het vaak wel om bedrijven met een buitenlands moederbedrijf. Wagner, J.
International trade and firm performance: a survey of empirical studies since 2006. Review of
World Economics, 2012 , 148, 235–267
3
Kamerstuk 33 625, nr. 105, 16 mei 2014.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

3

b.

door het versterken van het netwerk van publieke en private
handelsbevorderende partijen.

In de brief wordt de tijdens het AO Handelsbevordering van 19 december
2013 toegezegde mkb-internationaliseringsstrategie gepresenteerd. Ook
gaat de brief in op de nadere invulling van een eigen bijdrage voor
economische dienstverlening uit de moties-Sjoerdsma c.s. (inzake het
postennetwerk, 25 november 2013, Kamerstuk 32 734, nr. 20) en Van
Bommel (over een bijdrage voor het verlenen van economische dienstverlening, 25 november 2013, Kamerstuk 32 734, nr. 17).
Achtergrond
De maatregelen en initiatieven in deze brief zijn tot stand gekomen op
basis van verschillende onderzoeken en studies. De belangrijkste
resultaten en bevindingen worden hierna genoemd. Waar mogelijk staat
een verwijzing opgenomen naar de volledige rapporten.
In gesprek met het mkb
BZ, RVO, Kamer van Koophandel en VNO-NCW/MKB-Nederland hebben
dit voorjaar drie workshops georganiseerd met ondernemers van
mkb-bedrijven over de vraag hoe de publieke en private economische
dienstverlening aan het mkb verbeterd kan worden en hoe deze ondernemers denken over een eigen financiële bijdrage voor producten of
diensten van de overheid.4 Hieruit kwam het volgende naar voren:
• Behoeften aan ondersteuning en informatie: daar waar mkb-ers die net
starten met internationalisering vooral op zoek zijn naar algemene
informatie over de landen waar zij naar toe gaan, naar hulp bij het
begrijpen van exportregels en benutten van exportsteun en naar
coaching, is het voor ervaren bedrijven belangrijker om betrouwbare
distributeurs of partners te vinden. De ervaren mkb-ers zijn daarnaast
vooral op zoek naar informatie op maat (oplossingen voor het eigen
probleem en de eigen markt) en niet zozeer naar algemene informatie.
• Bronnen van kennis en ondersteuning: als bronnen van informatie
worden door het mkb in veel gevallen de Kamer van Koophandel,
Syntens en RVO genoemd en in aanzienlijk mindere mate de private
dienstverleners, zoals banken, brancheorganisaties of consultants.
Bedrijven gaan veelal zelf op zoek naar informatie via het internet. De
mogelijkheid om gebruik te maken van ambassades, consulaten en
NBSO’s is niet altijd bekend. Indien gebruik wordt gemaakt van het
postennet, wordt deze dienstverlening wel zeer gewaardeerd.
• Gewenste diensten: mkb-bedrijven spreken de wens uit voor één loket,
betere financieringsmogelijkheden en bredere mogelijkheden voor
deelname aan missies en beurzen.
• Betalen voor overheidsdiensten: de geconsulteerde mkb-bedrijven
vinden betaling van dienstverlening logisch en acceptabel, daar waar
sprake is van een directe relatie tussen de dienst en de individuele
vraag van het bedrijf. De mkb-bedrijven zijn van mening dat basisinformatie niet beprijsd zou moeten worden.

4

«Verslag workshop internationaal ondernemen,» Panteia, 21 mei 2014, rapport is te vinden op
http://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/internationaal-ondernemen/documenten-enpublicaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

4

Onderzoek van Technopolis5.
Het bureau Technopolis heeft een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor standaardisering van de dienstverlening van het postennet.
Hieruit blijkt dat RVO en de posten in hun economische werk steeds
sterker sturen op resultaten. Tegelijkertijd wordt uit dit onderzoek duidelijk
dat binnen het postennet nog geen eenduidig beeld bestaat over
standaardisering en kwaliteits- en resultaatmeting.
Tot slot wordt geconcludeerd dat met het bestaande datasysteem de
eerste stap richting het monitoren van activiteiten is gezet en dat dit
systeem een spil kan zijn in de verdere uitwerking van een systeem van
kwaliteits- en resultaatmeting. Een eerste aanzet voor een producten/
dienstencatalogus is tijdens dit onderzoek opgesteld.
Internationale benchmark
Om te leren van de ervaringen van de landen om ons heen, is een
internationale benchmark uitgevoerd naar de dienstverlening in Duitsland,
Finland, Denemarken, Frankrijk, Verenigd Koninkrijk, België/Vlaanderen en
Zwitserland op het gebied van internationaal ondernemen: standaardisering van dienstverlening, betaling voor diensten en publiek-private
samenwerking op het vlak van handelsbevordering. Onderstaande
bevindingen dienen ter inspiratie voor het Nederlandse beleid.
• Regionale aanwezigheid: In het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en
Vlaanderen kunnen ondernemers terecht voor advies en hulp bij een
publieke handelsbevorderende organisatie die regionale kantoren of
accountmanagers heeft.
• Gezamenlijke ambitie van overheid en bedrijfsleven: In Finland en het
Verenigd Koninkrijk is er een duidelijk, overkoepelend «label» en naam
waaronder alle partijen opereren (bijv. UK Trade & Investment of Team
Finland). Het bedrijfsleven wordt in deze landen via een Raad van
Bestuur, of Raad van Advies betrokken bij het realiseren van de
gezamenlijke ambities.
• Intensieve contacten met de doelgroep: In Duitsland staat de Deutscher Industrie- und Handelskammertag (DIHK) in nauw contact met de
ondernemers, en is duidelijk herkenbaar, in binnen- en buitenland.
• Versterken «één loket»-functie: In Denemarken is de Trade Council
duidelijk gepositioneerd als dé centrale organisatie die het mkb
ondersteunt bij internationalisering. In de Deense Trade Council komen
alle verschillende soorten publieke dienstverlening en (sector)expertise
bij elkaar.
• Betaalde dienstverlening: Nederland is, binnen de groep van landen in
de benchmark, naast België/Vlaanderen het enige land dat slechts
beperkt dienstverlening beprijst. In de meeste andere landen vindt
dienstverlening plaats in de vorm van maatwerk, waarbij op basis van
de behoefte van het bedrijf een adviestraject in gang wordt gezet
waarvoor kosten bij de klant in rekening worden gebracht.
• Zichtbaarheid van het belang van handelsbevordering: UK Trade &
Investment zet business ambassadors in om de expertise en het
netwerk van het VK in het buitenland te vertegenwoordigen, waaruit
het commitment blijkt van het bedrijfsleven aan de gezamenlijke
ambitie.
In alle onderzochte landen is het eigen dienstverleningsmodel aan
verandering onderhevig en is publiek-private samenwerking een actueel
onderwerp van (beleids)discussie. De keerzijde van maatwerk is de
5

«Onderzoek standaarden,» mei 2014, Technopolis groep, rapport is te vinden op http://
www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/internationaal-ondernemen/documenten-en-publicaties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

5

mogelijke marktverstoring. De discussie over de taakverdeling tussen
publieke en private partijen wordt ook in andere landen steeds nadrukkelijker gevoerd.
Finland verandert het huidige model van verregaande consultancy naar
een systeem met een duidelijke scheiding tussen publieke taken (informatievoorziening en netwerk) en private taken.
In Denemarken is de private sector kritisch op het betaalde model van de
Trade Council. In het Verenigd Koninkrijk heroverweegt UK Trade &
Investment het huidige systeem van resultaatsturing op basis van targets
en wordt onderzocht op welk type bedrijven de dienstverlening gericht
zou moeten zijn.
De resultaten van de benchmark vindt u in de bijlage.
Acties
Op basis van bovengenoemde onderzoeken en rapporten, worden per
doelstelling de volgende acties ingezet, met als doel het versterken van de
Nederlandse positie in de mondiale waardeketens,
1. Het bestendigen en verbeteren van de kwaliteit van de economische dienstverlening
a. Standaardiseren van de dienstverlening en daarmee vergroten van de
transparantie
Om de dienstverlening beter inzichtelijk te maken voor het bedrijfsleven
en om beter te kunnen sturen op kwaliteit, wordt op basis van de
aanbevelingen van onderzoeksbureau Technopolis en de opgeleverde
producten/dienstencatalogus gewerkt aan een set van kwaliteitsnormen
en een aanpak voor verbetering van resultaatmeting, waarbij gedifferentieerd wordt naar type land, type klant en type post. De producten/
dienstencatalogus wordt op dit moment verder gevuld en operationeel
gemaakt. Eind dit jaar wordt de interne catalogus ook omgezet in een
publieksversie voor de klant.
Naast de producten/dienstencatalogus zal ook gewerkt worden aan het
ontwikkelen van best practices, zodat posten van elkaars goede
ervaringen kunnen leren.
b. Instellen eigen bijdrage voor economische dienstverlening
In Nederland is sinds 2012 een begin gemaakt met de invoering van een
eigen bijdrage voor dienstverlening, onder meer door een financiële
bijdrage te vragen voor economische missies en zakenpartnerscans. De
invoering van een eigen bijdrage heeft bij de zakenpartnerscans een
duidelijk selectie-effect gesorteerd aan de vraagzijde: vooral ondernemers
met serieuze plannen om een markt te betreden dienen aanvragen in voor
een dergelijke, betaalde, scan. Tegelijkertijd is duidelijk geworden dat de
verwachtingen toenemen wanneer een eigen bijdrage wordt gevraagd; de
overheid moet hierdoor transparanter zijn over wat een bedrijf kan
verwachten van een product of dienst.
Voor het einde van dit jaar gaat, in goed overleg met het bedrijfsleven,
een pilot-project van start. Het doel is te onderzoeken of beprijzing van
meer producten en diensten een bijdrage kan leveren aan het in stand
houden van een brede en kwalitatief betere dienstverlening, of de
invoering van een eigen bijdrage niet prohibitief werkt en of het bedrijfs-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

6

leven directer kan worden betrokken bij de dienstverlening door de
posten. De kosten van de dienstverlening zullen door verdere invoering
van een eigen bijdrage enigszins worden teruggedrongen, al zijn de
directe inkomsten als gevolg van deze maatregelen naar verwachting
beperkt.
De pilot is gericht op twee nabije markten (Frankrijk en Duitsland) en één
verre markt, namelijk Brazilië. Het aanbod van producten en diensten
wordt in deze landen gestandaardiseerd op basis van de producten/
dienstencatalogus. Voor een groter deel van de producten en diensten,
bijvoorbeeld voor zakelijke matchmaking en beantwoording van uitgebreide vragen, wordt een eigen bijdrage gevraagd.
Wel blijft, om geen drempel op te werpen voor mkb-bedrijven die zich op
deze markten oriënteren, de eerstelijns-vraagbeantwoording kosteloos.
Hetzelfde geldt voor de inzet van economische diplomatie, bijvoorbeeld
bij het bemiddelen in handelsgeschillen en het verkrijgen van markttoegang. Omdat marktordening en bemiddeling bij handelsconflicten
publieke taken zijn en overheden ervan uit moeten kunnen gaan dat een
Nederlandse bewindspersoon of diplomaat vanuit publiek belang optreedt
in het diplomatieke verkeer, wordt voor economische diplomatie geen
financiële bijdrage gevraagd.
Nederland wijkt af van de modellen die door een aantal nabijgelegen
landen, zoals Denemarken en Finland, worden gehanteerd. Deze landen
positioneren hun handelsbevorderende overheidsorganisaties als
volwaardige consultants, die individuele bedrijven intensief begeleiden
tegen een marktconform tarief. Een dergelijk model is in strijd met de in
Nederland heersende visie dat de overheid hierin niet moet concurreren
met marktpartijen. Een belangrijk uitgangspunt voor de Nederlandse
overheid is het principe dat de overheid een laagdrempelige basisdienstverlening voor het mkb waarborgt, maar daarbij niet marktverstorend
optreedt. Omdat de overheidsdienstverlening in dit pilot-project transparanter wordt als gevolg van standaardisering en beprijzing, wordt het
gemakkelijker om met private partijen in gesprek te gaan over de
rolverdeling op het gebied van handelsbevordering.
Tevens wordt in de pilot-landen aan bedrijvenclusters en -consortia de
mogelijkheid geboden om een sectorspecialist op een ambassade te
plaatsen. Dit kan een uitgezonden ambtenaar zijn die deels door het
bedrijfsleven wordt gefinancierd, of een door de bedrijven gedetacheerde
expert. Op deze manier wordt onderzocht hoe het bedrijfsleven – zowel
inhoudelijk als financieel – directer en actiever kan worden betrokken bij
de dienstverlening van het postennetwerk.
2. Verdere internationalisering van het mkb
a. Het invoeren van extra stimuleringsmaatregelen voor het mkb
Het mkb is niet alleen een zelfstandige speler in het internationale
speelveld, maar speelt ook een belangrijke rol als dienstverlener,
toeleverancier, partner of onderaannemer in de waardeketen. Daarmee is
het mkb van vitaal belang voor de concurrentiekracht van Nederland.
Hoewel het aantal exporterende mkb-bedrijven toeneemt, blijft deze
export voornamelijk gericht op de nabije markten. Gezien de verschuiving
van de mondiale economische verhoudingen is ook aansluiting op de
opkomende markten en landen in transitie van belang voor het Nederlandse mkb. Het beleid richt zich op verbeteringen op drie terreinen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

7

1. Meer bekendheid met ondersteuning en eenduidige toegang tot
informatie
Het is belangrijk dat het mkb goed op de hoogte is van de diverse vormen
van ondersteuning die de overheid biedt en makkelijker zijn weg vindt
naar de juiste informatie. Door zoveel mogelijk samen te werken met
partners, zoals ondernemingsverenigingen, Kamer van Koophandel en
decentrale overheden vergroten we de toegankelijkheid van informatie
over buitenlandse markten.
Om ondernemers «persoonlijk» te bereiken, zullen zij op basis van het
register van de Kamer van Koophandel worden aangeschreven om hen te
wijzen op de kansen op buitenlandse markten. Ook wordt samen met de
MKB Service Desk en Fenedex een speciale app ontwikkeld, die bedoeld is
als wegwijzer voor ondernemers. Op basis van een aantal zoektermen kan
deze app de ondernemer wijzen naar de juiste organisatie of plek waar hij
of zij meer gedetailleerde informatie kan vinden. Het gaat hier onder
andere om verwijzingen naar landen- en sectorinformatie, toekomstige
evenementen, mogelijk interessant instrumentarium, checklijsten en
trainingen. De app wordt naar verwachting eind 2014 gelanceerd.
Bovendien is per 1 januari 2014 één loket geïnstalleerd: de ondernemer
kan met al zijn vragen over internationaal ondernemen terecht bij RVO. Dit
betreft vooral telefonische en digitale vraagbeantwoording. Ook
problemen bij het internationaal zakendoen kan een ondernemer via dit
loket melden. De Kamer van Koophandel gaat fungeren als eerste fysieke
regionale aanspreekpunt voor de mkb-er, met een directe doorverwijsfunctie naar RVO. Hiermee wordt tegemoetgekomen aan de door veel
ondernemers geuite behoefte dat één loket voor internationaal ondernemen ook bereikbaar is in de eigen regio.
Het door de Kamer van Koophandel ingerichte Digitale Ondernemingsplein zal ervoor zorgen dat ook de digitale informatiediensten van alle
betrokken partijen via één centraal en goed toegankelijk portaal worden
aangeboden. Het kabinet zet er op in om op termijn alle verschillende
portalen en websites van de Rijksoverheid met informatie over internationaal ondernemen, zowel binnen Europa als daarbuiten, via een portaal te
ontsluiten. Zo zal ook het Single Market Centre hierop worden aangesloten.
2. Uitbreiding van de huidige ondersteuning
De tweede verandering betreft het Starters International Business
(SIB)6-instrument. Het aantal aanbieders van deze diensten is fors
uitgebreid met vooral meer private aanbieders, waardoor het bereik
toeneemt. Een mkb-er kan zich als voorbereiding op het waarmaken van
zijn internationale ambitie laten coachen door een adviseur naar eigen
keuze. Voor SIB en alle andere vormen van ondersteuning van bedrijfsleven blijven de internationale normen voor Maatschappelijk Verantwoord
Ondernemen onverkort van kracht.
3. Verdieping van de huidige ondersteuning
Het beleid is niet alleen gericht op het vergroten van het bereik van SIB,
maar ook op een verdiepingsslag binnen dit instrument. De ondernemers
kunnen eenmalig, tegen een gereduceerd tarief deelnemen aan een
economische missie, georganiseerd door een private partner. Daarnaast
6

De regeling Starters International Business – Go Abroad, Well Prepared biedt een coachingstraject dat in 3 stappen naar een internationale aanpak leidt. RVO werkt samen met verschillende organisaties, die de uitvoering van dit traject voor hun rekening nemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

8

hebben mkb-bedrijven specifieke behoefte tot verdieping en focus om
verder te professionaliseren.
Eén van de samenwerkingsafspraken die tussen private en publieke
partners is gemaakt, is het ontsluiten van alle beschikbare internationale
rapporten en door het postennetwerk gesignaleerde kansen in het
buitenland.
Met bovenstaande verbeteringen worden mkb-bedrijven geholpen om
beter hun weg te vinden in de bestaande dienstverlening. Eenmaal op
weg kunnen de bedrijven hun plek in de waardeketen innemen of
versterken, hierbij eventueel ondersteund door andere instrumenten,
zoals Partners for International Business (PIB), het Private Sector
Development (PSD)-instrumentarium en de publiek-private samenwerkingsfondsen voor water en voedselzekerheid. De impact van mondiale
waardeketens op het instrumentarium is nog niet voldoende uitgewerkt.
Op basis van een analyse van de waardeketens zal worden bezien of
verdere aanpassing van het instrumentarium nodig is.
Start-ups, ofwel mkb-ers die vanuit een sterke innovatieve ontwikkeling
ontstaan en vaak snel aan internationalisering toe zijn, vormen een
specifieke groep binnen het totale mkb. Deze bedrijven kunnen gebruik
maken van het reguliere instrumentarium en het postennet. In landen met
een bijzonder gunstig investeringsklimaat voor start-ups, zoals de
Verenigde Staten, wordt tijdens economische missies speciaal aandacht
besteed aan dit type bedrijven. Uit onderzoek blijkt dat start ups het
huidige instrumentarium niet kennen. De komende periode zal gekeken
worden hoe de aansluiting te verbeteren op het reguliere instrumentarium
en daarnaast wordt er samen met de Minister van Economische Zaken
gewerkt aan de invulling van een special envoy voor start-ups.
b. Versterken van het netwerk van publieke en private handelsbevorderende partijen.
Op het gebied van handelsbevordering is een groot aantal publieke en
private organisaties actief. Om de doelstellingen en acties van deze
organisaties effectiever op elkaar af te stemmen, heeft de Dutch Trade
Board (DTB), het publiek-private overleg op het vlak van internationaal
ondernemen, op 19 december jl. besloten tot een onderzoek naar dit
publiek-private netwerk. Een verkennend onderzoek heeft inmiddels
plaatsgevonden, waarvan de resultaten op 5 juni jl. door de DTB zijn
besproken.
De DTB heeft geconcludeerd dat de publiek-private samenwerking voor
mkb-handelsbevordering beter kan. Er wordt wel samengewerkt, maar
niet op een gestructureerde manier. De DTB heeft besloten zich te richten
op professionalisering van het netwerk, waarbij publieke en private
partijen onder één naam en met één strategie zullen werken.
Omdat de publieke partijen (RVO en Kamer van Koophandel) al stappen
hebben gezet voor verdere professionalisering van de samenwerking,
wordt nu gekeken naar de private kant van de handelsbevordering.
VNO-NCW en MKB-Nederland wijzen op korte termijn een kwartiermaker
aan voor het vervolgtraject.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

9

Bijlage

Resultaten internationale benchmark: buitenlandse modellen voor
handelsbevordering
1. Inleiding
Deze internationale benchmark heeft als doel om te inventariseren hoe in
een aantal Europese landen/regio’s (Duitsland, Verenigd Koninkrijk,
Frankrijk, Vlaanderen, Denemarken, Finland, Zwitserland) dienstverlening
op het gebied van internationaal ondernemen in den brede is georganiseerd: standaardisering, betaalde dienstverlening en publiek-private
samenwerking op het vlak van handelsbevordering. De best practices uit
deze landen zijn gebruikt als inspiratie voor de voorstellen tot verbeteringen in de Nederlandse aanpak, zoals besproken in de Kamerbrief
Versterking van de economische dienstverlening aan het Nederlandse
bedrijfsleven wereldwijd. Op de volgende pagina’s wordt elk land
individueel besproken.
2. Duitsland
Algemeen
Het Duitse model voor handelsbevordering is sterk privaat ingericht via de
Duitse Kamer van Koophandel (Deutscher Industrie- und Handelskammer,
DIHK) met slechts een klein aandeel voor publieke financiering voor
handelsbevordering. Dienstverlening is grotendeels beprijsd en er bestaat
een goede samenwerking tussen publieke en private organisaties.
Karakteristieken
•

•

•

Het karakter van handelsbevordering in Duitsland (via de DIHK) met
vooral private financiering van dienstverlening zorgt ervoor dat de
Industrie & Handelskammern (IHK’s) dicht bij bedrijven staan en hun
dienstverlening goed aansluit bij de behoeftes van internationaliserende MKB’ers in Duitsland.
De activiteiten van publieke organisatie Germany Trade & Invest (GTAI)
op het gebied van handelsbevordering beperken zich vooral tot
informatievoorziening, in het buitenland is er vaak een nauwe
samenwerking tussen de kantoren van de Kamers en de vertegenwoordigers van de GTAI die vaak op ambassades gevestigd zijn.
In Duitsland spelen de deelstaten een rol en zijn enkelen zelf vertegenwoordigd in het buitenland. Vaak wordt echter wel gebruik gemaakt
van het netwerk van IHKs om activiteiten uit te voeren.

Organisatie
Het Ministerie voor Economische zaken en Energie (BMWi) is in de eerste
plaats verantwoordelijk voor de financiering en aansturing van handelsbevordering. Het financiert twee belangrijke organisaties: Germany Trade &
Invest (GTAI) is een publiek agentschap dat zich richt op acquisitie van
buitenlandse investeringen en informatieverstrekking over internationaal
ondernemen. De private sector is vertegenwoordigd in de aansturing van
GTAI via de Raad van Commissarissen (adviseert over het management
van de organisatie en relevante beslissingen) en een aparte adviesraad
voor buitenlandse handel (adviseert en informeert het management van
GTAI over dit onderwerp). Daarnaast komt 25% van het budget voor
handelsbevordering van de DIHK van BMWi.
De DIHK opereert verder volledig privaat met een Raad van Bestuur die
bestaat uit vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven. In Duitsland
opereren meer dan 80 zelfstandige Industrie & Handelskammern (IHK) die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

10

lid zijn van de DIHK. De Duitse Kamers zijn vervolgens in het buitenland
met eigen kantoren, de AusHandelsKammern (AHK), vertegenwoordigd in
80 landen en gecoördineerd vanuit het DIHK kantoor in Berlijn. Deze AHKs
werken zelfstandig maar ontvangen een (vaak, klein) deel van hun budget
voor handelsbevordering via de DIHK. De hoogte van de publieke bijdrage
aan AHK’s verschilt per land. Het overige inkomen wordt gegenereerd
door ledenbijdrages en uitvoering van dienstverlening.
Dienstverlening
De dienstverlening van GTAI op het gebied van internationaal ondernemen richt zich met name op algemene informatie over zakendoen in het
buitenland en sectorinformatie. Voor meer maatwerkondersteuning
kunnen Duitse bedrijven terecht bij de regionaal gevestigde IHK’s. De
dienstverlening is voor het grootste gedeelte beprijsd op basis van
markttarieven. De IHK’s & AHK’s verwijzen vaak rechtstreeks naar elkaar
door om de bedrijven zo gericht mogelijk te kunnen ondersteunen. Een
enkele AHK werkt bilateraal, zoals bijvoorbeeld in Nederland waar de AHK
(hier: Duits-Nederlandse Handels Kamer, DNHK) Nederlandse bedrijven
ondersteunt die de Duitse markt op willen. De geboden dienstverlening is
daarmee erg breed, waarbij voor sommige elementen samengewerkt
wordt met externe specialisten.
Privaat netwerk
In Duitsland is het private netwerk dominant met een centrale rol voor de
IHK’s. Daarnaast zijn er verschillende andere organisaties actief – zowel
federaal als regionaal – waar binnen een goede samenwerking lijkt te zijn,
inclusief met de deelstaten. De IHK’s of de AHK’s zijn over het algemeen
de belangrijkste uitvoerder van activiteiten rond handelsbevordering
waarbij andere partijen betrokken zijn.
3. Verenigd Koninkrijk
Algemeen
In het Verenigd Koninkrijk hoort handelsbevordering tot de verantwoordelijkheid van UK Trade & Investment (UKTI), dat wordt aangestuurd en
gefinancierd door twee ministeries, en dat beschikt over eigen kantoren in
binnen- en buitenland. Een belangrijke private speler is de Britse Kamer
van Koophandel. UKTI hanteert een model van betaalde dienstverlening.
Karakteristieken
•

•

•

7

UKTI is sterk aanwezig in de regio, maar zet hiervoor een privaat
netwerk in door de dienstverlening door andere regionale partijen te
laten uitvoeren.
De private sector wordt op verschillende manieren betrokken bij
publieke inspanningen op het gebied van handelsbevordering, onder
andere via het Business Ambassadors Network (omvat leiders uit de
academische en zakelijke wereld die de expertise en het netwerk van
het Verenigd Koninkrijk in het buitenland vertegenwoordigen).
UKTI is erg transparant over de eigen organisatie, waarbij in onder
andere het jaarverslag in detail verslag wordt gedaan van de inspanningen, wat deze opleveren en welke kosten hier aan verbonden zijn.7
Alle documentatie is online beschikbaar.

Een goed voorbeeld hiervan is het jaarverslag van UKTI, te vinden op https://www.gov.uk/
government/publications/uk-trade-and-investment-annual-report-and-accounts-2012-to-2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

11

•

In de dienstverlening van UKTI wordt gezocht naar waar de publieke
inzet het meest effectief is, bijvoorbeeld door inzet op High Value
Opportunities of door gerichte ondersteuning van business-togovernment activiteiten in het buitenland.

Organisatie
UKTI is een zelfstandige uitvoeringsorganisatie die wordt aangestuurd
door twee ministeries: het Foreign and Commonwealth Office (FCO, het
Britse BZ) en het Department of Business, Innovation and Skills (BIS). Het
Ministerie van Financiën financiert daarnaast een deel van de activiteiten.
UKTI heeft 9 regionale vertegenwoordigingen waarbij de dienstverlening
wordt uitgevoerd door lokale organisaties (in 7 van de 9 regio’s is dit de
lokale vestiging van de British Chamber of Commerce, BCC) onder naam
en vlag van UKTI. In het buitenland beschikt UKTI over kantoren in meer
dan 100 landen, die in die landen leidend zijn voor het werk met Britse
bedrijven.
Britse ambassades richten zich voor wat betreft economisch werk met
name op economisch beleid en bilaterale relaties.
UKTI werkt met een Raad van Bestuur met daarin naast het MT een ruime
vertegenwoordiging uit de private sector en de publieke sector
(waaronder vertegenwoordigers van het Britse postennetwerk). Om goede
relaties te onderhouden binnen het publiek-private netwerk werkt UKTI
met een stakeholder management team.
UKTI hanteert een duidelijke (kwantitatieve) ambitie waar de verdere
dienstverlening op gebaseerd is. Op het gebied van export bestaat deze
ambitie uit twee doelstellingen, die samen te vatten zijn als het verdubbelen van het volume van de Britse export en 100.000 meer bedrijven per
jaar laten exporteren voor 2020.8 De afgelopen jaren heeft het Verenigd
Koninkrijk verschillende elementen in dit model aangepast om deze
doelstellingen te kunnen realiseren, zoals een sterkere inbreng van de
private sector (bijvoorbeeld binnen het management van UKTI) en meer
samenwerking met de Britse Kamers van Koophandel.
Dienstverlening
De dienstverlening van UKTI richt zich sterk op het vergroten van de
groep exporterende MKB’ers en is grotendeels beprijsd. Basisdienstverlening is kosteloos verkrijgbaar waarna voor verdere ondersteuning
bedrijven gebruik kunnen maken van een maatwerktraject waarbij
gekeken wordt naar de internationale ambities van het bedrijf en welke
ondersteuning van UKTI daarbij het beste past. Steeds meer wordt daarin
een focus aangebracht op die dienstverlening waar UKTI als publieke
organisatie de meeste toegevoegde waarde heeft, zoals bijvoorbeeld op
de business-to-government markt.
Een aantal jaar geleden is binnen UKTI de keuze gemaakt om meer
praktijkervaring uit het bedrijfsleven te halen en is een nieuw MT
aangesteld bestaande uit personen met ruime ervaring in de private
sector. UKTI personeel is in dienst van ofwel FCO of BIS en de organisatie
beschikt daarmee niet over een eigen personeelsbestand. Dit geldt voor
werknemers van UKTI in het buitenland die echter wel vaak lokaal worden
aangenomen, op basis van eerdere werkervaring in het bedrijfsleven. De

8

Zie bijvoorbeeld https://www.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/
294367/UKTI_at_a_glance_2013_14.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

12

buitenlandkantoren werken met targets, bijvoorbeeld gericht op aantal te
ondersteunen bedrijven en waarde van contracten.
Privaat netwerk
De belangrijkste speler in het private netwerk is de Britse Kamer van
Koophandel die in een aantal regio’s dienstverlening van UKTI uitvoert.
Daarnaast zijn er andere partijen actief zoals werkgeversorganisaties en
brancheorganisaties. Er wordt samengewerkt ten aanzien van handelsmissies.
4. Frankrijk
Algemeen
Het Franse model voor handelsbevordering is met name publiek ingericht,
waarbij UbiFrance de belangrijkste handelsbevorderende organisatie is.
Daarnaast is de Franse Kamer van Koophandel actief op het thema
internationaal ondernemen. In de Franse regio’s is UbiFrance goed
vertegenwoordigd en werkt het samen met een grote groep publieke en
private partners. Via betaalde dienstverlening wordt een eigen bijdrage
van het bedrijfsleven gevraagd.
Karakteristieken
•
•

•

UbiFrance werkt samen met verschillende publieke & private partners,
waaronder individuele bedrijven zoals Air France of DHL.
In het buitenland is Frankrijk met drie (publieke) organisaties vertegenwoordigd op het gebied van internationaal ondernemen: de diplomatieke posten, UbiFrance en de Kamer van Koophandel (UCCIFE).
Daarbij wordt echter niet altijd een duidelijk model voor samenwerking
of taakverdeling gehanteerd. Er wordt momenteel in Nederland een
pilot uitgevoerd om meer coördinatie te brengen in het werk van deze
organisaties.
De Kamer van Koophandel beschikt over meer buitenlandse vertegenwoordigingen dan UbiFrance (111 versus 80) wat er toe leidt dat
UbiFrance in een aantal landen waar het niet zelf gevestigd is, gebruik
maakt van de lokale KvK vertegenwoordiging (wanneer aanwezig).

Organisatie
UbiFrance valt onder de verantwoordelijkheid van het Franse Ministerie
van Economische Zaken. Het beleidsterrein van buitenlandse handel is in
Frankrijk in 2014 echter sterk in beweging waarbij de Staatssecretaris van
buitenlandse handel sinds kort onder het Ministerie van Buitenlandse
Zaken valt. UbiFrance wordt geleid door een directeur-generaal, en
beschikt over lokale medewerkers in de regio gericht op acquisitie van
bedrijven. In 2014 wordt gewerkt aan de fusie van AFII (Agence Francaise
pour les Investissements Internationaux, de Franse NFIA) met UbiFrance
waarmee bevordering van handel en buitenlandse investeringen door één
organisatie worden uitgevoerd. In 2013 waren al twee andere publieke
organisaties met een rol op internationaal ondernemen (Bpifrance en
Coface) bij UbiFrance gevoegd.
Dienstverlening
De dienstverlening van UbiFrance is voor het grootste gedeelte beprijsd
en is gebaseerd op een producten/dienstencatalogus. De dienstverlening
is grofweg in drie categorieën te verdelen (informatie & advies, contacten,
communicatie) die in deze catalogus staan uitgewerkt. In principe wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

13

alle dienstverlening overal aangeboden maar beschikbaarheid op
buitenlandse vestigingen van UbiFrance is deels afhankelijk van lokale
capaciteit. Bij UbiFrance hebben individuele buitenlandkantoren eigen
targets voor hun dienstverlening waarmee een deel van de kosten wordt
gedekt.
De dienstverlening die de economische afdeling van een Franse
ambassade uitvoert, is vooral gericht op het ondersteunen van strategische contracten en bilaterale economische contacten. Wanneer door de
ambassade werk wordt uitgevoerd voor bedrijven is dit kosteloos.
Privaat netwerk
In Frankrijk is een uitgebreid netwerk van private organisaties actief op
handelsbevordering maar vaak gaat uitvoering wel via UbiFrance of de
Kamers van Koophandel. UbiFrance werkt samen met verschillende
private partners, opvallend hierbij is dat dat individuele bedrijven kunnen
zijn die een eigen rol zien, zoals Air France, DHL of Société Générale.
Regionale overheden zijn, in samenwerking met private partijen of de
Kamers van Koophandel, actief op dit gebied en enkele regio’s zijn zelf in
het buitenland vertegenwoordigd (bijvoorbeeld Alsace en Lyon).
Onder het vorige kabinet bestond er een thematisch overleg tussen
publiek en private organisaties, georganiseerd rond de thema’s «better
food», «smart communications», «smart health» en «smart cities». Met de
veranderingen in het Franse kabinet in voorjaar 2014 zijn deze overleggen
vervallen. Verwacht wordt dat er de komende maanden een nieuwe vorm
van publiek-privaat overleg wordt opgezet.
5. Vlaanderen
Algemeen
In België behoort handelsbevordering tot de verantwoordelijkheid van de
gewesten (Wallonië, Vlaanderen, Brussel) waarbij voor dit onderzoek naar
de praktijk in Vlaanderen is gekeken. In Vlaanderen wordt handelsbevordering uitgevoerd door een zelfstandige publieke organisatie: Flanders
Investment & Trade (FIT). Deze organisatie beschikt over vertegenwoordigers in de regio en in het buitenland, waarbij dienstverlening in principe
kosteloos is voor ondernemers.
Karakteristieken
•

•

FIT vertegenwoordigingen in het buitenland zijn soms gehuisvest in
eigen kantoren en soms in de Belgische ambassade. Bij contacten met
het bedrijfsleven is FIT de leidende organisatie.
Samenwerking met private partners lijkt beperkt te zijn: brancheorganisaties hebben over het algemeen geen sterke focus op het thema
internationaal ondernemen. Wel worden jaarlijks actieplannen voor
specifieke sectoren afgestemd met de Vlaamse sectorvertegenwoordigers.

Organisatie
Flanders Invest & Trade (FIT) is een zelfstandige handelsbevorderende
organisatie en wordt bestuurd door een «gedelegeerd bestuurder»
aangesteld door de Vlaamse overheid (Ministerie van Economische
Zaken). De organisatie beschikt over eigen adviseurs in de vijf Vlaamse
regio’s, die zich onder andere richten op acquisitie van internationaliserende MKB’ers. Hiervoor werken deze regionale adviseurs vaak samen
met Kamers van Koophandel, regionale incubators of lokale overheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

14

Dienstverlening
Binnen de dienstverlening van FIT wordt alleen voor deelname aan
missies en evenementen een financiële bijdrage van bedrijven gevraagd.
Naast advies en informatie over internationaal ondernemen voert FIT een
aantal subsidies uit.
Privaat netwerk
In Vlaanderen is een aantal werkgevers- en werknemersorganisaties
vertegenwoordigd in de Raad van Bestuur van FIT waarmee een link
gelegd wordt naar de private sector. Daarnaast zijn er verschillende
sector- en bedrijvenfederaties actief in Vlaanderen hoewel deze vaak geen
sterke focus hebben op internationaal ondernemen. Samenwerking
hiermee is onder andere gericht op het bereiken van nieuwe bedrijven.
Met sectororganisaties wordt jaarlijks gesprokken over actieplannen voor
die sector (van FIT). Regionaal vindt met name op werkniveau afstemming
plaats. Overlegstructuren zijn niet formeel vastgelegd.
6. Denemarken
Algemeen
Het Deense model voor handelsbevordering kenmerkt zich door intensieve begeleiding van bedrijven, een duidelijk herkenbare organisatie
waar bedrijven terecht kunnen, sterke sturing op resultaten en een flinke
eigen bijdrage van het bedrijfsleven. Dienstverlening wordt voor het
grootste gedeelte uitgevoerd door de Trade Council dat onderdeel is van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Een toenemend aantal private
partijen en lokale overheden lijkt actief te worden op het gebied van
handelsbevordering.
Karakteristieken
•

•

•
•

•

De dienstverlening van de Trade Council heeft een hoog consultancy
niveau: bedrijven worden in een betaald, individueel traject vergaand
begeleid bij het betreden van nieuwe buitenlandse markten.
De Trade Council is geen zelfstandige organisatie maar is een deel van
het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De naam wordt vooral
gehanteerd als branding.
Er wordt gewerkt met sectorspecialisten en medewerkers met een
sterke commerciële achtergrond.
De private sector is kritisch op dit model van betaalde dienstverlening:
publieke dienstverlening concurreert duidelijk met private aanbieders.
Private partijen zouden juist meer toe willen naar een ander model van
verdere publiek-private samenwerking.9
Begin 2014 is een rapport gepubliceerd na omvangrijk onderzoek van
McKinsey hoe het Deense model voor handelsbevordering verbeterd
kan worden. Een voorstel hierin wat voor Nederland interessant kan
zijn, is bijvoorbeeld een getrapt beprijzingsmodel.

Organisatie
De belangrijkste speler op het gebied van handelsbevordering is de
Eksportrådet (de Trade Council), die met name via het Deense postennetwerk diensten aan bedrijven aanbiedt. Deze Trade Council is onderdeel
van het Ministerie van Buitenlandse Zaken. De Trade Council beschikt over
9

Dit kwam onder andere naar voren bij een (telefonisch) gesprek met de Confederation of
Danish Industry, gehouden in mei 2014.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

15

circa 75 medewerkers in Denemarken en circa 230 medewerkers in het
buitenland, verspreid over meer dan 100 ambassades en andere vertegenwoordigingen. Binnen dit wereldwijde netwerk is veel technische kennis
aanwezig over de belangrijkste Deense exportsectoren.
Denemarken heeft de ambitie om in 2020 in de top 10 van rijkste landen
ter wereld te staan. De strategie van het Ministerie voor de Trade Council
is vastgelegd tot 2015. Deze richt zich op «value, growth and knowledge
for Denmark»10 en is kwalitatief uitgewerkt. De strategie wordt gerealiseerd in de dienstverlening van de Trade Council door onder andere een
sectorgerichte aanpak, wereldwijde dekking en een gedifferentiëerde
doelgroepbenadering.
Dienstverlening
Basisdienstverlening uitgevoerd door de Trade Council, die niet meer dan
een uur kost, is meestal gratis. Voor meer uitgebreide dienstverlening
geldt als uitgangspunt dat bedrijven voor de diensten dienen te betalen
(in 2014: ongeveer € 125 per uur11). Een bedrijf dat voor meer dan
€ 30.000 aan diensten afneemt kan een ambtenaar als «one stop shop»
aanspreekpunt inhuren die te allen tijde bereikbaar is voor het bedrijf.
Ongeveer 55 procent van de dienstverlening is aan mkb, 45 procent aan
grote bedrijven.
De dienstverlening van de Trade Council heeft een hoog consultancy
karakter en dienstverlening is grofweg in drie brede categorieën verdeeld
(Global Growth, Global Public Affairs en Global Opportunities & Risks). De
private sector is kritisch op dit model vanwege de sterke concurrentie
tussen publiek en privaat. Het eerder genoemde onderzoek naar handelsbevordering in Denemarken doet de aanbeveling om de Trade Council
meer in te zetten op die dienstverlening waar geen marktalternatieven
voor beschikbaar zijn.
De medewerkers van de Trade Council bestaan uit een mix van diplomaten van het Ministerie van Buitenlandse Zaken en lokale staf die
beschikt over commerciële ervaring en/of sectorexpertise (op de buitenlandse vertegenwoordigingen). Op de posten wordt gewerkt met jaarlijkse
targets waar de jaarlijkse budgetten van ambassades aan verbonden zijn.
Privaat netwerk
In Denemarken zijn verschillende private partijen actief op het gebied van
handelsbevordering, waaronder lokale overheden. De private sector was
tot voor kort vertegenwoordigd in de Raad van Bestuur van de Trade
Council. Deze raad is begin 2014 opgeheven en vervangen door een brede
adviesraad, het Foreign Economic Forum, waar 30 tot 40 organisaties in
vertegenwoordigd zijn. Concrete samenwerking (met de Trade Council)
vindt vooral plaats rond handelsmissies. Verdere samenwerking
(onderling) lijkt ad hoc te zijn. Een eerder samenwerkingsverband (Export
Promotion Denmark) is eind 2013 opgeheven vanwege gebrek aan
financiering. Het private netwerk ziet graag meer vormen van publiekprivate samenwerking ontstaan.

10
11

Voor meer informatie over deze strategie: http://um.dk/en/tradecouncil/about/strategy/
Formele tarief is 935 Deense kronen, equivalent aan ongeveer € 125 (wisselkoers 22 mei 2014,
1 DKK = 0.133.980 EUR, www.xe.com/ucc)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

16

7. Finland
Algemeen
Een belangrijk element in het model in Finland is het in 2012 opgerichte
Team Finland dat losse initiatieven op het gebied van internationaal
ondernemen bundelt. Finpro is de belangrijkste handelsbevorderingsorganisatie die dienstverlening biedt met een sterk consultancy karakter en
met een hoge bijdrage van het bedrijfsleven.
Karakteristieken
•

•

•

Het handelsbevorderende model in Finland is momenteel sterk in
beweging wat met name een verandering zal brengen in de dienstverlening van Finpro.
Team Finland is mede opgezet om versnippering van veel verschillende initiatieven op het gebied van internationaal ondernemen tegen
te gaan en werkt als overkoepelend label voor (semi-)publieke
initiatieven om deze herkenbaarder te maken.
De dienstverlening van Finpro is de laatste jaren doorontwikkeld tot
een breed pakket aan consultancy services op alle vlakken van
internationalisatie waar commerciële tarieven voor worden gevraagd.
Aan die ontwikkeling is nu een einde gekomen door een voorgenomen
scheiding van de commerciële en publieke taken.

Organisatie
De doelstelling van Team Finland is gericht op het promoten van Finland
in het buitenland en het stimuleren van internationalisering van Finse
bedrijven en van investeringen in Finland. Team Finland is een overkoepelend label en heeft geen fysieke organisatie achter zich. Afstemming en
bepaling van strategie vindt plaats in de stuurgroep van Team Finland,
waar de premier voorzitter van is en die verder bestaat uit 13 leden, allen
mensen uit het bedrijfsleven.
Finpro is een van de partners binnen Team Finland en de belangrijkste
handelsbevorderende organisatie. Finpro wordt vanuit de overheid
aangestuurd door het Ministry of Employment and Economy. Bij Finpro
kunnen Finse bedrijven terecht voor vergaande advisering en begeleiding
bij het betreden van buitenlandse markten. Finpro is een vereniging met
ruim 500 leden, waaronder veel private partijen zoals brancheorganisaties
en werkgeversorganisaties. Hiermee is een duidelijke verbinding tussen
publiek en privaat gelegd.
Finpro beschikt over eigen kantoren in het buitenland (in totaal 58). In
sommige landen wordt gewerkt met private partijen waaraan de Finpro
vertegenwoordiging wordt uitbesteed. De naam van Team Finland wordt
in het buitenland gebruikt om het lokale Finse netwerk waar bedrijven
gebruik van kunnen maken zichtbaar te maken.
Dienstverlening
Zoals genoemd biedt de dienstverlening van Finpro vergaande ondersteuning aan bedrijven om succesvol te internationaliseren. Dit betreft het
volledige traject van strategie- en organisatieontwikkeling tot het
ontwikkelen van een nieuwe markt en sales. Deze dienstverlening is – met
uitzondering van basisinformatie – beprijsd op commerciële tarieven.
Bedrijven kunnen voor een gedeelte van deze kosten subsidie aanvragen
waarmee een deel van de kosten alsnog publiek gedragen wordt.
Wanneer een bedrijf via Finpro bij zijn internationale stappen onder-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

17

steuning krijgt wordt een projectteam van Finpro hiervoor aangewezen
dat bestaat uit medewerkers met de benodigde expertise voor dat project
(ongeacht locatie van bedrijf of van de Finpro specialist). De organisatie is
daarom sterk op competenties ingericht en houdt hier in het werving- en
selectiebeleid rekening mee, bijvoorbeeld door medewerkers te selecteren
op kennis en ervaring in specifieke vakgebieden.
Privaat netwerk
Verschillende private partijen zijn in Finland actief rond handelsbevordering. Deze zijn over het algemeen lid van Finpro waarmee dit een sterke
verbinding geeft tussen privaat en publiek. Desondanks bestaat er
versnippering van initiatieven waarvan de private sector hoopt dat Team
Finland een goede manier kan zijn om hier meer coördinatie en overzicht
in te creëren. Samenwerking vindt momenteel vooral plaats rond
bijvoorbeeld handelsmissies.
8. Zwitserland12
Algemeen
In Zwitserland is Switzerland Global Enterprise (SGE) de belangrijkste
handelsbevorderende organisatie die in nauwe samenwerking met
specialisten in de commerciële markt dienstverlening aanbiedt aan
mkb’ers.
Karakteristieken
•

•

•

SGE werkt met een database van experts waarmee opdrachten voor
bedrijven worden uitgevoerd. Voor uitvoering van deze dienstverlening bestaan verschillende modellen waarbij bedrijven via SGE door
een expert geholpen worden of rechtstreeks gekoppeld worden.
De kwaliteit van experts waarmee SGE werkt, wordt gewaarborgd via
een waarderingssysteem waarbij bedrijven na afloop de kwaliteit van
de experts en hun dienstverlening beoordelen.
SGE is niet alleen verantwoordelijk voor export promotie, maar ook
voor het aantrekken van buitenlandse investeringen en voor de
promotie van import uit ontwikkelingslanden.

Organisatie
SGE is een zelfstandige organisatie, verantwoordelijk voor de uitvoering
van onder andere export promotie. Het is een ledenorganisatie met
verschillende soorten organisaties als lid waaronder individuele bedrijven,
brancheorganisaties, Kamers van Koophandel en andere handelsbevorderende instanties. De opdrachtgever voor de werkzaamheden van SGE is
de State Secretary for Economic Affairs (SECO) waarmee telkens voor vier
jaar een mandaat voor de uitvoering wordt afgesproken voor de drie
gebieden van export promotie, import promotie en investeringen.
SGE heeft drie vestigingen in Zwitserland (hoofdkantoor in Zürich en in
Lausanne en Lugano). In 21 landen zijn er Swiss Business Hubs (SBH)
gevestigd die ter plaatse ondersteuning bieden aan Zwitserse bedrijven.
Vaak is een SBH gevestigd op de ambassade, waarmee een strikte
scheiding bestaat tussen handelsbevordering (via SBH) en economische
diplomatie en ander economisch werk.

12

Zwitserland is in de laatste fase van het onderzoek toegevoegd waardoor de informatie in deze
bijlage beperkter is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

18

Dienstverlening
De dienstverlening van SGE begint voor individuele bedrijven met een
eerste adviesgesprek. Voorafgaand aan dit gesprek wordt vaak al een
quick scan van de lokale markt gedaan waar het bedrijf in is geïnteresseerd. Voor verdere ondersteuning wordt een offerte opgesteld. Een
project wordt uitgevoerd door medewerkers van SGE (dit kunnen ook
medewerkers van een ambassade/lokale SBH zijn) of er wordt besloten dit
door een expert te laten uitvoeren. Deze keuze is afhankelijk van de
benodigde expertise. Afhankelijk van de complexiteit van de vraag loopt
het contact met de expert via SGE/SBH of wordt het bedrijf rechtstreeks in
contact gebracht met een expert.
Experts kunnen zich aanmelden voor de Expert Directory13 van SGE om in
aanmerking te komen voor projecten. Bedrijven worden na afloop
gevraagd om de dienstverlening te beoordelen zodat hiermee de kwaliteit
wordt gewaarborgd. Wanneer experts consistent goede beoordelingen
krijgen kunnen ze «certified expert» worden.
Privaat netwerk
Het private netwerk in Zwitserland wordt onder andere betrokken bij
handelsbevordering via de ledenorganisatie van SGE. SGE werkt
bijvoorbeeld met een aantal strategische partnerschappen met private
partijen (waaronder DHL, PwC, SAP). Door te werken met de Expert
Directory van SGE wordt gebruik gemaakt van beschikbare kennis en
expertise in de commerciële markt.

13

Deze directory is toegankelijk via http://expertdirectory.s-ge.com/en/search#!/all

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 625, nr. 116

19