Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

32 280

Samenvoeging van de gemeenten Bussum,
Muiden, Naarden en Weesp

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 27 oktober 2011
Inhoudsopgave
1.
1.1.
1.2.
2.
2.1.
2.2.
2.3.
2.4.
3.
3.1.
3.2.
3.3.
3.4.
3.5.
4.
5.

Inleiding
Algemeen
Beschrijving opgaven en bestuurlijke situatie in het gebied
Voorgeschiedenis en totstandkoming herindelingsadvies
Voorgeschiedenis
Grenscorrecties
Nader onderzoek Commissie van Wijzen
Samenwerkingsalternatief Bussum
Toets aan het beleidskader en het coalitieakkoord
Toets bestuurskracht
Toets duurzaamheid
Toets interne samenhang
Toets regionale samenhang en evenwicht
Toets draagvlak
Financiële aspecten
Overige aspecten

1
1
2
7
7
7
10
13
13
13
14
15
16
17
22
24

1. Inleiding
1.1. Algemeen
De leden van de VVD-fractie, CDA-fractie en GroenLinks-fractie hebben
kennis genomen van het wetsvoorstel. De leden van de PvdA-fractie
hebben met belangstelling kennis genomen van het voorliggende
voorstel. De leden van de SP-fractie hebben met toenemende verbazing
kennisgenomen van dit voorstel. De leden van de ChristenUnie-fractie
hebben met verbazing kennisgenomen van het onderhavige wetsvoorstel.
De leden van de SGP-fractie geven aan het wetsvoorstel in samenhang te
lezen met de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van 20 april 2011 (Kamerstukken II, 2010/11, 28 750, nr. 23).

kst-32280-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

1

Bij de beantwoording van de vragen van de leden van de genoemde
fracties heeft de regering zoveel mogelijk de volgorde van het verslag
aangehouden. Uit praktisch oogpunt is de regering slechts van die
volgorde afgeweken om vragen en opmerkingen van vergelijkbare
strekking samen te beantwoorden.
1.2. Beschrijving opgaven en bestuurlijke situatie in het gebied
De gemeente Bussum verzet zich, naar de indruk van de leden van de
VVD-fractie, mordicus tegen een herindeling waarbij alle vier de
gemeenten betrokken zijn. De aan het woord zijnde leden vragen zich af of
de regering het eens is dat het standpunt van de gemeente Bussum niet
mag leiden tot een situatie waarbij individuele gemeenten een vetorecht
hebben. Voorts vragen deze leden zich ook af of de regering de opvatting
deelt dat een samenvoeging van de gemeenten Bussum en Naarden,
conform de wens van de gemeente Bussum, een te mager resultaat is.
Voor het realiseren van een nieuwe, bestuurskrachtige gemeente in deze
regio is het noodzakelijk dat de bestuurskrachtige gemeente Bussum haar
bijdrage levert. Op dit uitgangspunt berust in wezen het voorliggende
wetsvoorstel, ondanks het feit dat het gemeentebestuur van Bussum geen
voorstander is van een samenvoeging met de gemeenten Muiden en
Weesp. Uiteraard respecteert de regering het standpunt van het gemeentebestuur van Bussum, maar van een «vetorecht» van individuele
gemeenten bij gemeentelijke herindeling kan geen sprake zijn.
Afwezigheid van bestuurlijk draagvlak bij een gemeente moet worden
afgewogen tegen de verschillende overige criteria die zijn opgenomen in
het Beleidskader gemeentelijke herindeling. Een samenvoeging van alleen
de gemeenten Bussum en Naarden is naar het oordeel van de regering
onvoldoende om de maatschappelijke opgaven in het gebied alsook de
noodzakelijke versterking van de bestuurskracht van de gemeente Muiden
te realiseren. Om deze reden bestaat de – in mijn brief van 20 april 2011
genoemde – alternatieve variant voor het voorliggende wetsvoorstel uit
een mogelijke samenvoeging van de gemeenten Bussum, Naarden en
Muiden.
De aan het woord zijnde leden vragen de regering hoe het staat met de
ontwikkelingen van de Bloemendalerpolder. Is het juist, zo vragen deze
leden, dat deze ontwikkelingen ernstig vertraagd zijn.
De ontwikkelingen in de Bloemendalerpolder ondervinden inderdaad
enige vertraging ten opzichte van de planning. Als gevolg van de
financiële crisis hebben de samenwerkende partijen in de Bloemendalerpolder eind 2010 besloten om het concept-masterplan dat er toen lag aan
te passen. In de periode tot de zomer 2011 hebben partijen nieuwe
ruimtelijke en financiële kaders voor de Bloemendalerpolder verkend. Dit
heeft er in geresulteerd, dat er op 30 juni 2011 een nieuw stelsel van
afspraken is getekend door de samenwerkende publieke en private
partijen gericht op de rode, groene en grijze ontwikkeling van het gebied.
De rode ontwikkeling betreft de bouw van maximaal 2750 woningen. De
groene ontwikkeling betreft de realisatie van circa 300 ha nieuwe natuur
en recreatiegebied. De grijze opgave behelst de landschappelijke
inpassing van de nieuwe A1, het realiseren van een nieuwe ontsluitingsweg en het realiseren van een eco-aquaduct bij de passage van de
A1 met de Vecht.
De komende tijd worden deze afspraken verder uitgewekt tot een
samenwerkings- en uitvoeringsovereenkomst, waarbij het voornemen is
deze voor 1 april 2012 te ondertekenen. De start van de uitvoering van het
project is voorzien in 2014–2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

2

De aan het woord zijnde leden geven aan dat in de plannen tot nu toe er
vooral wordt gebouwd op het grondgebied van de huidige gemeente
Weesp en er vooral op het grondgebied van de huidige gemeente Muiden
natuurontwikkeling plaatsvindt. Deelt de regering de opvatting van deze
leden, dat het gehele grondgebied uiteindelijk integraal door één
gemeente dient te worden ontwikkeld, zo vragen deze leden.
Het plangebied Bloemendalerpolder ligt grotendeels binnen de grenzen
van de gemeente Muiden. Wel is het zo, dat het plangebied grenst aan en
sterk is gericht op de oude kern van Weesp. De verschillende inzichten van
Muiden en Weesp op het plangebied hebben in het verleden stagnerend
gewerkt op de voortgang van de gebiedsontwikkeling. Dit heeft ertoe
geleid dat provinciale staten van Noord-Holland in 2009 hebben besloten
om de beleidsontwikkeling verder ter hand te nemen en voor het gebied
een inpassingsplan te ontwikkelen. Daarmee is de complicerende werking
van de gemeentegrens echter niet verdwenen. In de uitvoering van het
plan is het voor de voortgang niet wenselijk dat discussies over vergunningen en beheer voortdurend met twee verschillende gemeenten
gevoerd moeten worden. Vanuit het perspectief van de gebiedsontwikkeling Bloemendalerpolder is het voor de voortgang en de haalbaarheid
van belang dat het plangebied na de herindeling binnen de grens van één
gemeente valt. Het provinciebestuur van Noord-Holland heeft zich daarbij
uitgesproken voor het voorliggende voorstel, maar indien de gemeente
Weesp geen deel zou uitmaken van de onderhavige samenvoeging is het,
bezien vanuit het project Bloemendalerpolder, ook denkbaar dat de
gemeentegrens wordt gecorrigeerd, zodat het plangebied Bloemendalerpolder binnen de grenzen van de gemeente Weesp valt.
De aan het woord zijnde leden vragen zich af hoe de regering de
financiële risico’s beoordeelt. Is de regering bereid om, eventueel
gezamenlijk met de provincie Noord-Holland, te zoeken naar een
oplossing die het voor de gemeente Bussum mogelijk maakt de laatste
hobbel te nemen, zo vragen deze leden. Voorts vragen deze leden in
hoeverre het denkbaar is dat de provincie Noord-Holland een belangrijker
rol krijgt bij de ontwikkeling van de plannen. Welke rol ziet de regering
voor zichzelf in het zoeken naar een oplossing, zo vragen de aan het
woord zijnde leden.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de stand van zaken is met
betrekking tot de ontwikkeling van de woningbouwopgave in de Bloemendalerpolder en het KNSF-terrein. Welke rol heeft de provincie bij de beide
bouwopgaven en hoe zal deze rol van de provincie na een eventuele
herindeling van de gemeenten zijn, zo vragen deze leden.
De gemeente Muiden is verwikkeld in een juridische procedure, waarbij
de hoogte van een eventuele financiële claim nog niet duidelijk is. De
gemeente Muiden is beperkt financieel aansprakelijk gesteld door de
rechtbank. De juridische procedure is door de private partij voortgezet en
is derhalve nog niet afgerond. Vaststelling van een financiële claim zal
door middel van een zogeheten schadestaatprocedure moeten plaatsvinden. Via deze procedure moet de omvang van de schade inzichtelijk
worden gemaakt en tevens aanwijsbaar zijn in hoeverre eventueel
geleden schade geheel of gedeeltelijk het gevolg is van een tekortkoming
van de gemeente Muiden. De regering acht het primair de verantwoordelijkheid van de gemeente Muiden en de provincie Noord-Holland om te
komen tot consensus ter zake met de gemeente Bussum.
Gedeputeerde staten van Noord-Holland zijn wel betrokken bij een
intentieovereenkomst van 20 december 2002 met het voormalige
ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer en
de Koninklijke Nederlandsche Springstoffenfabrieken (KNSF). De
verplichting voor gedeputeerde staten op grond van deze overeenkomst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

3

betreft een aanpassing van het streekplan en is inmiddels nagekomen. De
provincie heeft een belang bij de ontwikkeling van het KNSF-terrein, welke
bestaat uit de (kostendekkende) sanering van het terrein, de regionale
woningopgave en de ruimtelijke kwaliteit. Gedeputeerde staten van de
provincie Noord-Holland hebben eind 2010 nogmaals bekrachtigd geen
aanleiding te zien om de huidige beleidslijn ten aanzien van het
KNSF-terrein te herzien. Dit komt er op neer dat de provincie de verantwoordelijkheid voor de ontwikkeling van het KNSF-terrein vooralsnog
overlaat aan de gemeente Muiden en KNSF Vastgoed. Afhankelijk van de
voortgang van de ontwikkeling van het KNSF-terrein zullen gedeputeerde
staten overwegen om ter behartiging van de provinciale belangen een
nadrukkelijkere rol in de uitvoering te gaan spelen. De regering acht het
verstandig dat het provinciebestuur zich bezint op zijn rol in deze zaak die
vraagt om een oplossing. Betrokkenheid van de regering is in deze
kwestie niet aan de orde.
De leden van de SGP-fractie merken op dat uit de bestuurskrachtmeting in
2005 blijkt dat de financiële situatie van Weesp en Muiden matig tot
onvoldoende is. Intussen is het zes jaar later. Deze leden vragen zich af
hoe de financiële situatie op dit moment is.
De leden van de PvdA-fractie vragen van de regering een onderbouwing
hoe een grenscorrectie ten gunste van de gemeente Weesp de geconstateerde knelpunten uit de bestuurskrachtmeting op kan lossen. Zo bleek, zo
geven deze leden aan, uit die meting dat de ambtelijke organisatie en de
bestuurlijke aansturing op tekortschieten. Deze leden vragen hoe een
grenscorrectie hierin uitkomst kan bieden. Wat is de te verwachten
planning van de ontwikkeling van dit gebied, zo vragen deze leden.
De financiële situatie van de gemeente Muiden wordt als zorgelijk
beoordeeld. Dit terwijl de belastinginkomsten als relatief hoog beoordeeld
moeten worden. Het tarief voor meerpersoonshuishoudens is in Muiden
€ 938,00, terwijl het gemiddelde tarief van de gemeenten in NoordHolland € 687,00 bedraagt. Ondanks deze hoge eigen inkomsten heeft de
gemeente Muiden onvoldoende middelen om groot onderhoud uit te
voeren. De begroting 2011 en de meerjarenraming zijn door de provincie
Noord-Holland als materieel niet in evenwicht aangemerkt. De tekorten
zijn niet onoverkomelijk, maar gelet op de beperkte mogelijkheden om
gezien het reeds relatief hoge belastingniveau en mede gelet op verdere
rijksbezuinigingen, is er reden tot zorg over de financiële situatie van de
gemeente Muiden.
Uit de bestuurskrachtmeting uit 2005 bleek ook dat de bestuurskracht van
de gemeente Weesp matig is. Tijdens het overleg met de nieuw aangetreden gemeentebesturen op 7 februari 2011 heeft het gemeentebestuur
van Weesp kenbaar gemaakt, dat de bestuurskracht sinds 2005 enigszins
is verbeterd, maar nog niet het gewenste niveau heeft bereikt. Een
grenscorrectie ten gunste van de gemeente Weesp zal hiertoe wel kunnen
bijdragen. Door het realiseren van woningen in het gebied en daarmee
het inwonertal, neemt de schaal van de gemeente toe en kunnen
schaalvoordelen worden bereikt.
De afspraken over de gebiedsontwikkeling Bloemendalerpolder gaan uit
van een flexibele planaanpak. Marktinvloeden kunnen effect hebben op de
voortgang in het project. Voor de uiteindelijke oplevering van het project
wordt nu uitgegaan van 2025.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de memorie van toelichting al
van enkele jaren terug dateert. Deze leden vragen wat de stand van zaken
is van de genoemde opgaven in de memorie van toelichting en of er
nieuwe opgaven voor het gebied zijn bijgekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

4

De leden van de SGP-fractie vragen of de minister nader kan toelichten
waaruit die opgaven precies bestaan en in hoeverre deze opgaven
zodanig zijn, dat er niet door enigerlei vorm van samenwerking tot een
vergelijkbaar resultaat gekomen zou kunnen worden. Voorts vragen deze
leden zich af of het ontbreken van onderling vertrouwen dan geen risico is
bij een herindeling. Waaruit bestaat het wantrouwen precies, zo vragen
deze leden.
De leden van de SP-fractie merken op dat de minister meent dat de
bestuurlijke problemen in het gebied «zeer urgent» zijn. Dat zou blijken uit
rapporten uit 2005. Inmiddels is het 2011, zo constateren deze leden, en
stellen zij de vraag waaruit die urgentie blijkt.
De in de memorie van toelichting genoemde opgaven zijn onverminderd
actueel. Daarbij gaat het om opgavenzoals de verbreding en de verlegging
van de A 1 naar tweemaal zeven rijstroken, de verbinding tussen de A 6
en de A 9, het spoortraject Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad, de
schaalsprong van Almere en daarnaast opgaven als het behoud van de
landschappelijke kwaliteiten van de regio, de ontwikkeling van de
Bloemendalerpolder en het KNSF-terrein, maar ook sociaalmaatschappelijke opgaven als de sterk toenemende vergrijzing in het
gebied.
Begin 2005 hebben de gemeenten in de Gooi en Vechtstreek een
bestuurskrachtmeting of kwaliteitsmeting doen uitvoeren, met uitzondering van de gemeente Wijdemeren. Deze gemeente is op 1 januari 2002
ontstaan: om die reden werd een bestuurskrachtmeting, zo kort na de
herindeling, niet zinvol geacht. Op basis van de uitkomsten van de
metingen hebben gedeputeerde staten van de provincie Noord-Holland
het standpunt ingenomen, dat versterking van de bestuurskracht in de
regio noodzakelijk is. In 2006 hebben gedeputeerde staten van NoordHolland een Arhi-procedure gestart.
Bij brief van 12 juni 2009 heeft het college van Bussum kenbaar gemaakt
om door middel van intergemeentelijke samenwerking de geschetste
problematiek op te lossen. Deze suggestie is ter advisering voorgelegd
aan de Raad van State. De Raad van State heeft, mede op basis van de
bevindingen van de Commissie van Wijzen, geconcludeerd dat het
onderlinge vertrouwen ontbreekt om te komen tot een goede samenwerking tussen de betrokken gemeenten. De Raad van State geeft tevens
aan dat hij met het oog op de transparantie van het bestuur en het
functioneren van de lokale democratie herindeling in bepaalde gevallen
verkiest boven samenwerking. Daar komt bij, dat er bij de betrokken
gemeenten weinig ruimte lijkt te bestaan om te komen tot effectieve
samenwerkingsconstructies. De afgelopen periode heeft bevestigd dat de
bestuurlijke versnippering in het gebied een obstakel is voor een krachtige
inbreng vanuit het gebied. Een voorbeeld is de totstandkoming van de
Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) waar wel veel over wordt gesproken,
maar tot op heden nog zeer weinig is gerealiseerd.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de memorie van toelichting
stelt, dat de opgaven «een stevige bestuurskracht vereisen om de
inwoners goed te kunnen vertegenwoordigen bij de bestuurlijke en
maatschappelijke partners». Deze leden geven aan bekend te zijn met het
gebruik van het begrip «bestuurskracht», maar vragen of het begrip
«stevige bestuurskracht» een nieuw toetsingscriterium is en hoe de
minister dit dan weegt.
Het begrip «stevige bestuurskracht» is geen nieuw toetsingscriterium in
het aangepaste Beleidskader gemeentelijke herindeling. Het Beleidskader
kent enkel het criterium «bestuurskracht» en werkt deze vervolgens uit.
Met de toevoeging, in de memorie van toelichting, van het bijvoeglijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

5

naamwoord «stevige» aan het begrip «bestuurskracht» is enkel beoogd
aan te geven dat de maatschappelijke opgaven in het betrokken gebied
fors en complex zijn en derhalve hoge eisen stellen aan de bestuurskracht
van de betrokken gemeenten.
De aan het woord zijnde leden vragen verder wat de stand van zaken is
met betrekking tot de ontwikkeling van de woningbouwopgave in de
Bloemendalerpolder en het KNSF-terrein. Welke rol heeft de provincie bij
de beide bouwopgaven en hoe zal deze rol van de provincie na een
eventuele herindeling van de gemeenten zijn, zo vragen deze leden.
De planvorming Bloemendalerpolder heeft er toe geleid, dat deze zomer
kaderstellende afspraken zijn gemaakt over de ruimtelijke invulling en de
financiën. In het plangebied worden op basis van deze afspraken
minimaal 2 350 en maximaal 2 750 woningen gebouwd. Deze afspraken
worden in de komende tijd uitgewerkt. Verwacht wordt dat er in
2014–2015 gebouwd kan worden. De huidige afspraken voor de Bloemendalerpolder voorzien erin dat in de uitvoeringsfase de private partijen de
volledige gebiedsopgave voor hun risico zullen ontwikkelen. De planologische kaders zullen door ofwel door de gemeente ofwel door de
provincie gecreëerd moeten worden. Vooralsnog hebben provinciale
staten van Noord-Holland in 2009 besloten voor het plangebied Bloemendalerpolder een inpassingsplan voor te bereiden. Afhankelijk van de
besluitvorming over de herindeling zullen provinciale staten opnieuw
moeten overwegen of de provincie het bevoegde gezag blijft voor de
planologische inpassing dan wel dat dit kan worden belegd bij een
gemeente.
Voor wat betreft de ontwikkeling van het KNSF-terrein is de gemeente
Muiden bevoegd gezag conform de Wet ruimtelijke ordening en zodoende
verantwoordelijk voor het opstellen van het bestemmingsplan KNSF. Het
ontwerpbestemmingsplan KNSF wordt nu ambtelijk voorbereid. Volgens
de provinciale structuurvisie heeft de provincie Noord-Holland bij de
ontwikkeling van het KNSF-terrein de rol van regelgever en aanjager. Deze
rol blijft in principe onveranderd na de herindeling. Verder is de provincie
Noord-Holland bevoegd gezag op grond van de Wet Bodembescherming
en de Natuurbeschermingswet.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de minister onder meer in het
kader van de vergrijzing in de toelichting uitspreekt dat een krachtige
gemeente nodig is om de opgaven aan te kunnen. Volgens de aan het
woord zijnde leden lijkt impliciet hierbij de veronderstelling dat een
kleinere gemeente geen krachtige gemeente kan zijn. Is deze afleiding
juist en waarop baseert de minister die veronderstelling, zo vragen deze
leden. Deze leden vragen hoe deze conclusie zich verhoudt tot de in 2009
aangenomen motie-Van der Staaij (28 750, nr. 9), dat een beperkt
inwoneraantal geen reden mag zijn om gemeenten te dwingen tot
herindeling.
Met het begrip «krachtige gemeente» in de memorie van toelichting heeft
de regering geen enkel verband willen leggen met de schaal of het
inwonertal van gemeenten. Of een gemeente «(bestuurs)krachtig» genoeg
is of niet, hangt niet één op één samen met het inwonertal of de gemeentelijke schaal, maar met zaken als: de aard en omvang van de maatschappelijke opgaven die aan de orde zijn, kwaliteit en professionaliteit van
bestuur en ambtelijke organisatie, het vermogen als gemeentebestuur om
effectief en efficiënt samen te werken met andere gemeenten en partners,
enzovoort. Omdat er voor de regering geen causaal verband is tussen
bestuurskracht en gemeentelijk schaal (inwonertal), ziet zij ook geen
eventuele discrepantie tussen het voorliggende wetsvoorstel en de
motie-Van der Staaij, waaraan de aan het woord zijnde leden refereren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

6

2. Voorgeschiedenis en totstandkoming herindelingsadvies
2.1. Voorgeschiedenis
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering of de stelling,
zoals door de Raad van State verwoord, dat er geen beschikbare
alternatieven voorhanden zijn, nog steeds actueel is en kan worden
onderbouwd. De aan het woord zijnde leden verzoeken de regering
daartoe een nadere onderbouwing te geven hoe zij dit herindelingadvies
heeft getoetst op het verloop van het proces, met inbegrip van de laatste
ontwikkelingen, en met betrekking tot de motivering van de initiatiefnemers. Voorts vragen deze leden de regering inzichtelijk te maken
waarom zij ertoe heeft besloten het wetsvoorstel voor te leggen aan de
Kamer in plaats van een verbeterd herindelingadvies te onderzoeken,
zoals verzocht is bij het herindelingadvies Krimpenerwaard.
In mijn brief van 20 april 2011 (Kamerstukken II 2010/11, 28 750, nr. 23)
heb ik u het kabinetsstandpunt aangeboden met betrekking tot de
controversieel verklaarde wetsvoorstellen tot gemeentelijke herindeling.
Ter voorbereiding van het kabinetsstandpunt inzake het onderhavige
wetsvoorstel, heb ik bestuurlijk overleg gevoerd met de nieuw aangetreden gemeentebesturen en de verantwoordelijke gedeputeerde. Mijn
conclusie is dat het bestuurlijke draagvlak voor het huidige wetsvoorstel
na de gemeenteraadsverkiezingen van 24 november 2010 is gewijzigd. Op
basis van de gevoerde gesprekken is mij gebleken dat het breedst
mogelijke draagvlak bestaat voor de samenvoeging van de gemeenten
Bussum, Muiden en Naarden en een grenscorrectie ten gunste van de
gemeente Weesp. Gezien de precaire positie van de gemeente Muiden en
de daarmee samenhangende urgentie voor een duurzame oplossing ter
versterking van de bestuurskracht in het gebied, acht ik het dringend
gewenst om te komen tot besluitvorming met betrekking tot dit
wetsvoorstel.
De leden van de SGP-fractie vragen in welke mate er aandacht is besteed
aan een met de BEL-gemeenten vergelijkbare constructie. Deze leden
vragen hoe de gemeenten een dergelijke constructie zouden vinden en of
er ook een concreet voorstel hiervoor is onderzocht. Voorts vragen deze
leden als de vier gemeenten zouden moeten kiezen tussen samenwerking
of een andere herindeling of samenwerking dan ook geen optie voor de
vier gemeenten zouden zijn. Wat zijn daarvoor de argumenten, zo vragen
deze leden.
Een samenwerkingsconstructie. zoals die functioneert voor de gemeenten
Blaricum, Eemnes en Laren (BEL-gemeenten) is niet onderzocht. Tijdens
de Arhi-procedure was er geen behoefte aan een soortgelijke constructie
bij de betrokken gemeenten. Van de vier betrokken gemeentebesturen
heeft alleen het gemeentebestuur van Bussum aangegeven dat het, naast
een samenvoeging van de gemeenten Bussum en Naarden, opteert voor
een vorm van samenwerking met de gemeente Muiden. De overige drie
gemeentebesturen hebben een voorkeur voor gemeentelijke herindeling
als duurzame versterking van de bestuurskracht. Samenwerking als
mogelijk alternatief voor herindeling kan derhalve niet rekenen op veel
bestuurlijk draagvlak onder de betrokken gemeentebesturen.
2.2. Grenscorrecties
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering van mening is dat deze
correctie in dit wetsvoorstel moet worden geregeld of kan deze grenscorrectie ook op een later moment kan plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

7

De leden van de CDA-fractie vragen naar de opvatting van de minister of
de grenscorrectie kan volgen na de samenvoeging. Tevens vragen deze
leden welke argumenten de minister heeft om te pleiten voor een
grenscorrectie met de gemeente Weesp en hoe deze grenscorrectie dient
te lopen.
Het heeft de voorkeur van de regering om de grenscorrectie bij de
besluitvorming over het voorliggende wetsvoorstel te betrekken. De
ontwikkeling van de Bloemendalerpolder kan zodoende sneller ter hand
worden genomen. Vanuit het perspectief van de gebiedsontwikkeling
Bloemendalerpolder is het voor de voortgang en de haalbaarheid van
cruciaal belang dat het plangebied na de herindeling binnen de grens van
één gemeente valt. De provincie Noord-Holland heeft zich daarbij
uitgesproken voor het onderhavige wetsvoorstel, maar bezien vanuit het
project Bloemendalerpolder is ook een variant denkbaar, waarin de
gemeente Weesp zelfstandig blijft en de gemeentegrens wordt gecorrigeerd, zodat het gehele plangebied Bloemendalerpolder binnen de
grenzen van de gemeente Weesp komt te liggen. Voor het project is het
van belang dat er zo spoedig mogelijk duidelijkheid ontstaat over de
gemeentegrenzen in relatie tot de Bloemendalerpolder. Daarnaast is het
de verwachting dat de beoogde grenscorrectie zal kunnen bijdragen aan
de versterking van de bestuurskracht van de gemeente Weesp.
De leden van de VVD-fractie vragen of de grenscorrectie beneden de norm
van 10% van het oppervlak en 10% van het aantal inwoners valt, waardoor
de beide gemeenten deze correctie ook zelfstandig zouden kunnen
uitvoeren.
Om te kunnen spreken van een grenscorrectie bepaalt artikel 1, eerste lid,
sub d, van de Wet algemene regels herindeling (Wet arhi) dat het moet
gaan om «een wijziging van de gemeentegrens die naar verwachting het
inwonertal van geen van de betrokken gemeenten met 10% of meer zal
doen toe- of afnemen». Relevant is dus uitsluitend het percentage van het
aantal inwoners. Het percentage van het oppervlak van het betrokken
gebied is als zodanig geen criterium om te kunnen spreken van een
grenscorrectie in de zin van de Wet arhi.
Een grenscorrectie met betrekking tot het plangebied Bloemendalerpolder
tussen de gemeenten Muiden en Weesp zal voor geen van de betrokken
gemeenten het inwonertal met 10% toe- of afnemen, zodat sprake is van
een grenscorrectie. Betrokken gemeenten kunnen daarom zelfstandig tot
een grenscorrectie besluiten. Dat kan echter pas nadat dit wetsvoorstel tot
wet is geworden, de gemeente Weesp in haar huidige vorm is blijven
bestaan en na de datum van herindeling. In die situatie zou sprake zijn van
een grenscorrectie tussen de gemeente Weesp en de nieuw gevormde
gemeente die ontstaat door de samenvoeging van de gemeenten
Bussum, Muiden en Naarden. Het realiseren van een grenscorrectie
tussen Weesp en de nieuw gevormde gemeente is in dat geval afhankelijk
van de bereidheid daartoe van beide gemeenten, wat op voorhand niet
zeker is. Los daarvan, een dergelijke volgtijdelijke aanpak betekent
vertraging en een nog langere doorlooptijd totdat het proces van
herindeling wordt afgerond. De regering hecht er daarom aan, dat in het
kader van de behandeling van voorliggend wetsvoorstel duidelijkheid
wordt geboden over de uitkomst van het herindelingsproces..
De aan het woord zijnde leden vragen of de regering bereid is om de
provincie Noord-Holland te verzoeken een onderzoek te laten doen om uit
te zoeken hoe de gemeente Weesp in de toekomst eventueel met andere
buurgemeenten zou kunnen komen tot een nauwere samenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

8

De regering acht het de verantwoordelijkheid van de betrokken
gemeenten en provincie om te komen tot de meest optimale vorm van
intergemeentelijke samenwerking. Vanuit het Rijk kunnen desgewenst
ondersteunende instrumenten worden aangeboden. Zo is in 2009 door het
ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties samen met
andere partners het Kennisplatform Intergemeentelijke Samenwerking
opgericht, dat is gericht op kennisontwikkeling en -deling van vraagstukken op het gebied van intergemeentelijke samenwerking.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke grenscorrectie ten
gunste van Weesp de regering voor ogen heeft. Betreft dat de Bloemendalerpolder en kan de regering onderbouwen waarom daarmee deze
gemeente voldoende versterkt wordt, zo vragen deze leden.
De leden van de SGP-fractie vragen of de grenscorrectie ook concreet kan
worden gemaakt en om welk deel het betreft.
Met de beoogde grenscorrectie wordt inderdaad gedoeld op de Bloemendalerpolder. Zoals eerder aangegeven, heeft op 7 februari 2011 het
gemeentebestuur van Weesp kenbaar gemaakt dat de bestuurskracht
sinds 2005 enigszins is verbeterd, maar nog niet het gewenste niveau
heeft bereikt. Een grenscorrectie ten gunste van de gemeente Weesp zal
hiertoe kunnen bijdragen. Dit heeft het gemeentebestuur van Weesp
nogmaals herhaald tijdens de hoorzitting van de vaste commissie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op 10 juni 2011. Vanuit het
perspectief van de gebiedsontwikkeling Bloemendalerpolder is het voor
de voortgang en de haalbaarheid van belang, dat het plangebied na de
herindeling binnen de grens van één gemeente valt. Het provinciebestuur
van Noord-Holland heeft zich daarbij uitgesproken voor het voorliggende
voorstel, maar indien de gemeente Weesp geen deel zou uitmaken van de
onderhavige samenvoeging is, bezien vanuit het project Bloemendalerpolder het ook denkbaar dat de gemeentegrens wordt gecorrigeerd, zodat
het plangebied Bloemendalerpolder binnen de grenzen van de gemeente
Weesp valt.
De leden van de SGP-fractie lezen in de toelichting op het wetsvoorstel
dat er in het beleidskader geen aanknopingspunten staan over het nemen
van beslissingen over grenscorrecties op perceelsniveau. In de brief over
de (mogelijke) wijziging van het wetsvoorstel wordt wel een grenscorrectie voorgesteld. Zijn daar wel aanknopingspunten voor in het beleidskader, zo vragen deze leden.
In het Beleidskader gemeentelijke herindeling zijn alleen uitgangspunten
en criteria opgenomen ten aanzien van een wijziging van de gemeentelijke indeling, als bedoeld in artikel 1, eerste lid, sub b, van de Wet arhi, en
niet ten aanzien van grenscorrecties, als bedoeld in artikel 1, eerste lid,
sub d, van de Wet arhi. De artikelen 3, 5, 7, 9 en 10 van de Wet arhi
bevatten voorschriften ten aanzien van de voorbereiding van grenscorrecties door gemeenten en provincies.
De aan het woord zijnde leden willen verder vernemen hoe de vier
gemeenten aankijken tegen de beoogde grenscorrectie ten gunste van de
gemeente Weesp. Was die correctie ook onderdeel van de bespreking met
de andere drie gemeenten, zo vragen deze leden. Graag ontvangen deze
leden hierover nadere informatie.
Het gemeentebestuur van Muiden wil geen grenscorrectie met de
gemeente Weesp en het gemeentebestuur van Naarden is van mening dat
de beoogde grenscorrectie op een later moment ter sprake kan worden
gebracht. Op basis van gevoerde overleggen met de nieuw aangetreden
gemeentebesturen op 7 februari 2011 is duidelijk geworden, dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

9

breedst mogelijke bestuurlijke draagvlak bestaat voor een samenvoeging
van de gemeenten Bussum, Muiden en Naarden. Indien hiertoe wordt
besloten, acht de regering het noodzakelijk dat de beoogde grenscorrectie
ten gunste van Weesp wordt doorgevoerd, omdat deze grenscorrectie kan
bijdragen aan de noodzakelijke versterking van de bestuurskracht van de
gemeente Weesp, in relatie tot de ontwikkelopgave van de Bloemendalerpolder.
2.3. Nader onderzoek Commissie van Wijzen
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen de
conclusie uit het rapport van de Commissie van Wijzen. Deelt de regering
de conclusies van de Commissie van Wijzen nog steeds en zo nee, op
welke punten is zij tot nieuwe inzichten gekomen, zo vragen deze leden.
De regering onderschrijft de conclusies van de Commissie van Wijzen nog
steeds en derhalve heeft de beoogde gemeentelijke herindeling op grond
van het voorliggende wetsvoorstel haar voorkeur.
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de Commissie van Wijzen
met diverse actoren in het gebied heeft gesproken, zoals met de burgemeesters van de betrokken gemeenten en met enkele hoge ambtelijke
vertegenwoordigers van de toenmalige ministeries van Volkshuisvesting,
Ruimtelijke Ordening en Milieu en van Verkeer en Waterstaat. Op welke
wijze hebben de leden van de Commissie van Wijzen ook de gemeenteraden betrokken bij het opstellen van hun advies, zo vragen deze leden.
De Commissie van Wijzen heeft voor het vaststellen van het bestuurlijk
draagvlak voor deze herindeling niet gesproken met de betrokken
gemeenteraden maar wel met de colleges van burgemeester en
wethouders van de betrokken gemeenten.
De aan het woord zijnde leden vragen welke problemen de hoge
ambtelijke vertegenwoordigers voor het gebied vanuit rijksperspectief
hebben gesignaleerd.
De hoge ambtelijke vertegenwoordigers hebben de drie volgende
categorieën opgaven voor het gebied benoemd.
1. Infrastructuur
De belangrijkste infrastructurele opgaven in het gebied zijn de weguitbreiding Schiphol-Amsterdam-Almere, de planstudie Openbaar Vervoer
Schiphol-Amsterdam-Almere-Lelystad en Ruggengraat voor natuur en
recreatie «natte as». Het is een uitdaging te waarborgen dat de infrastructurele aanpassingen de ruimtelijke kwaliteiten van het gebied zo min
mogelijk aantasten. Op het gebied van de bereikbaarheid lopen door de
vier gemeenten verschillende rijkswegen (A1, A6) als openbaar vervoer
verbindingen die cruciaal zijn voor de bereikbaarheid. Groei van de
mobiliteit en vigerend rijksbeleid (schaalsprong Almere) eisen op
verschillende weg- en spoorcorridors op termijn forse capaciteitsvergroting.
2. Ruimtelijke opgaven
De grootste ontwikkellocatie is de Bloemendalerpolder/KNSF-terrein waar
nieuwbouwwoningen en kantoor- en bedrijfsruimte worden gerealiseerd
in combinatie met de inpassing van de verbreding van de A1. In dit gebied
moet ook groen/blauwe ontwikkeling plaatsvinden. Na 2020 zijn nieuwe
grootschalige mogelijkheden voor woningbouw niet meer te realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

10

3. Natuur en Landschap
Het behoud en de verdere ontwikkeling van landschap, natuur en
cultuurhistorie vragen om een voortdurende inzet. Er liggen kansen om de
potenties van het gebied te benutten in het kader van recreatie en
toerisme. Tegelijkertijd schuilt ook hierin weer de opgave te zorgen dat
recreatie en toerisme niet leiden tot aantasting van landschappelijke,
natuurlijke en cultuurhistorische waarden.
De aan het woord zijnde leden geven aan dat de Commissie van Wijzen de
politieke situatie in de gemeenten Muiden en Weesp als zorgelijk
beoordeelt. Wat verstaat de Commissie van Wijzen onder de politieke
situatie en doelt zij daarmee op het functioneren van de colleges of de
gemeenteraden, zo vragen deze leden.
Wat betreft de gemeente Muiden constateert de Commissie van Wijzen
dat de gemeente Muiden politiek stabiel is, maar tevens dat de schaal van
deze gemeente te klein is en een ambtelijke organisatie ontbeert die de
toekomstige ontwikkelopgaven op adequate wijze kan realiseren. De
ambtelijke organisatie is kwetsbaar, heeft relatief veel extern ingehuurd
interim personeel en heeft last van een groot personeelsverloop. De
externe inhuur van interim personeel trekt bovendien een grote wissel op
de financiële situatie van deze gemeente.
De gemeente Weesp is al jarenlang politiek instabiel, dit betreft met name
de gemeenteraad, zo geeft de Commissie van Wijzen aan. Daarnaast is de
kwaliteit van de ambtelijke organisatie niet toereikend om de opgaven
waar de gemeente voor staat op adequate wijze te realiseren.
Deze leden vragen hoe de minister de politieke situatie beoordeelt van de
beide gemeenten na de laatste verkiezingen.
Het is niet aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
om uitlatingen te doen of kwalificaties te geven over de politieke situatie
in individuele gemeenten.
De aan het woord zijnde leden vragen hoe de minister de wijze ervaart
waarop Bussum zich bewust is van zijn regionale verantwoordelijkheid en
hoe hij de kritische houding van de gemeente Bussum ten opzichte van
gedeputeerde staten van de provincie Noord-Holland beoordeelt.
Het gemeentebestuur van Bussum is autonoom als het gaat om het
behartigen van lokale en regionale belangen van deze gemeente. Als
minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties geef ik geen
kwalificaties over de mate waarin het gemeentebestuur van Bussum zich
bewust is van zijn regionale verantwoordelijkheid, noch als het gaat om
de onderlinge verhoudingen tussen de gemeente Bussum en gedeputeerde staten van Noord-Holland.
De leden van de CDA-fractie geven aan dat de Raad van State heeft
opgemerkt dat de Commissie van Wijzen ten aanzien van verschillende
mogelijke samenwerkingsconstructies onderling wantrouwen bij de
betrokken gemeenten heeft geconstateerd. Deze leden vragen de minister
waar dit onderling wantrouwen zich manifesteert en in hoeverre dit van
invloed is op de effectiviteit van huidige en toekomstige samenwerkingsverbanden.
De leden van de SP-fractie merken op dat de minister concludeert dat de
gemeente Bussum niet bereid lijkt tot samenwerkingsconstructies.
Waarop baseert de minister zijn conclusie, waardoor is dit wantrouwen
ontstaan, en in hoeverre komt dit onderlinge wantrouwen juist voort uit
het gevolgde proces van herindeling, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

11

De Raad van State heeft mede op basis van de bevindingen van de
Commissie van Wijzen geconcludeerd, dat het benodigde onderlinge
vertrouwen tussen de betrokken gemeenten ontbreekt, om te komen tot
een goede onderlinge samenwerking. De Commissie van Wijzen heeft
onderzocht of samenwerking een alternatief was voor de beoogde
samenvoeging. Uit dat onderzoek bleek dat het gemeentebestuur van
Bussum alleen bereid was om na te denken over samenwerking als
oplossing voor de problemen in het gebied, als de samenwerking volgens
het zogeheten Finse model zou worden vormgegeven. Dat wil zeggen dat
de betrokken gemeenten de ambtelijke dienstverlening zouden laten
uitvoeren door een centrumgemeente. In dit geval werd gedacht aan de
gemeente Bussum als centrumgemeente. Andere vormen van samenwerking heeft het gemeentebestuur van Bussum van de hand gewezen.
Het door het gemeentebestuur van Bussum voorgestelde samenwerkingsmodel is door de overige drie betrokken gemeentebesturen van de hand
gewezen.
Daarnaast heeft de Commissie van Wijzen geconstateerd, dat de
bestuurlijke verhoudingen in het gebied gespannen zijn. Zoals eerder
aangegeven, is een voorbeeld van het gebrekkig functioneren van de
onderlinge samenwerking de totstandkoming van de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) waar wel veel over wordt gesproken, maar tot op heden
nog zeer weinig is gerealiseerd.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de minister de second opinion
«Herindelingsvoorstel Gooi en Vechtstreek (GV4)» door de wetenschappers Boorsma en Herweijer beoordeelt.
De leden van de SP-fractie verzoeken de minister te reageren op alle
conclusies van de second opinion.
De regering heeft op grond van het herindelingsadvies van de provincie
Noord-Holland, het advies van de Commissie van Wijzen en het advies
van de Raad van State besloten tot het voorliggende wetsvoorstel. Voorts
zijn er ook overleggen gevoerd met de betrokken gemeentebesturen. De
voorgenoemde adviezen en overleggen acht de regering voldoende om
een zorgvuldige afweging te kunnen maken. De genoemde second
opinion is tot stand gekomen in opdracht van een beperkt deel van de
betrokken gemeenten en is om die reden als minder objectief te beoordelen dan de hiervoor genoemde adviezen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen de regering waarom zij de
Kamer een wetsvoorstel voorlegt waarvan zij eigenlijk geen voorstander
is.
Samenvoeging van de gemeenten Bussum, Naarden, Muiden en Weesp
op grond van het voorliggende wetsvoorstel heeft de voorkeur van de
regering, maar op basis van de gevoerde gesprekken met de nieuw
aangetreden gemeentebesturen heeft zij aangegeven zich niet te zullen
verzetten tegen een wijziging van het voorliggende wetsvoorstel, zoals
toegelicht in de brief van de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties van 20 april 2011 (Kamerstukken II 2010/11, 28 750,
nr. 23).
De leden van de SGP-fractie vragen of de minister voornemens is met een
Nota van wijziging te komen. Dit is een vraag die naar de mening van
deze leden allereerst beantwoord zou moeten worden.
De regering heeft een duidelijke voorkeur voor samenvoeging van de vier
betrokken gemeenten op grond van het voorliggende wetsvoorstel en is
om die reden niet voornemens een nota van wijziging in te dienen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

12

2.4 Samenwerkingsalternatief Bussum
De leden van de VVD-fractie geven aan een constructie waarbij de
gemeente Bussum wel de ambtelijke organisatie overneemt maar niet de
bestuurlijke fusie plaatsvindt geen toekomstbestendige oplossing te
vinden. Deelt de regering deze opvatting en is de regering het met deze
leden eens dat er in deze constructie een volstrekt onwenselijke situatie
voor de gemeente Muiden ontstaat, zo vragen deze leden.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering het voorstel van de
gemeente Bussum een werkbare oplossing vindt.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de regering kan aangeven
in hoeverre tegemoet wordt gekomen aan de precaire situatie van de
gemeente Muiden door het initiatief tot samenvoeging van de ambtelijke
organisaties van de gemeenten Naarden, Muiden en Bussum.
Het is primair aan het gemeentebestuur van Muiden om te bepalen of en
in welke vorm ambtelijke samenwerking met de gemeente Bussum een
effectieve en tevens duurzame bijdrage kan leveren aan de noodzakelijke
versterking van de bestuurskracht van de gemeente Muiden. De regering
constateert dat een samenwerkingsconstructie waarbij sprake is van een
eventuele fusie van de ambtelijke organisaties van de gemeenten Bussum
en Muiden door het gemeentebestuur van Muiden van de hand is
gewezen. Zoals aangeven in de beantwoording van een vraag van leden
van de SGP-fractie, zijn de gemeentebesturen van Muiden, Naarden en
Weesp voorstander van gemeentelijke herindeling als duurzame
oplossing voor de versterking van de bestuurskracht en kan samenwerking als mogelijk alternatief voor herindeling derhalve niet rekenen op
veel draagvlak onder de betrokken gemeentebesturen. De majeure
regionale
maatschappelijke opgaven, de kwetsbare bestuurskracht van de
gemeenten Muiden en Weesp en de financiële kwetsbaarheid van de
gemeente Muiden vragen om één nieuw te vormen bestuurskrachtige
gemeente in het gebied.
3. Toets aan het Beleidskader en het coalitieakkoord
De leden van de CDA-fractie vragen de minister om zijn voorkeursvariant
van deze herindeling te toetsen aan het nieuwe Beleidskader gemeentelijke herindeling..
Allereerst merk ik op, dat het voorliggende wetsvoorstel door de regering
is getoetst aan het tijdens de Arhi-procedure vigerende vorige Beleidskader gemeentelijke herindeling dat dateert van 3 april 2009 (Kamerstukken II 2008/09, 28 750, nr. 5). Op basis van deze toetsing is de regering
tot de conclusie gekomen, dat het voorstel voldoet aan de criteria van het
vorige Beleiddskader, zoals toegelicht in de memorie van toelichting van
het voorliggende wetsvoorstel. Toetsing van het voorstel aan het nieuwe
of aangepaste Beleidskader gemeentelijke herindeling, zoals gevraagd
door de aan het woord zijnde leden, levert voor de regering geen andere
conclusie op. Samenvoeging van de vier betrokken gemeenten is volgens
de regering – gelet op de regionale maatschappelijke opgaven, de
kwetsbare bestuurskracht van de gemeenten Muiden en Weesp en de
financiële kwetsbaarheid van de gemeente Muiden – noodzakelijk en
urgent.
3.1 Toets bestuurskracht
De leden van de VVD-fractie vragen een reactie van de regering op de
volgende vraag: als er oplossingen worden gevonden voor de problemen
van de Bloemendalerpolder en het KNSF-terrein, is de regering dan van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

13

mening dat een Gooigemeente bestaande uit de gemeente Bussum,
Naarden en Muiden voldoet aan de criteria van een bestuurskrachtige,
toekomstbestendige gemeente.
Als er zicht is op een voldoende oplossing van de problemen langs andere
wegen dan de in het wetsvoorstel voorgestelde herindeling, dan voldoet
een samenvoeging van de gemeenten Bussum, Naarden en Muiden aan
de criteria van een bestuurskrachtige toekomstbestendige gemeente.
De leden van de CDA-fractie vragen welke problemen de regering
signaleert met de ambtelijke organisatie van de gemeenten Muiden en
Weesp.
In de gemeenten Muiden en Weesp is sprake van relatief kwetsbare
ambtelijke organisaties. De gemeente Muiden heeft 46 formatieplaatsen,
dat is inclusief een volledige buitendienst en exclusief de sociale dienst,
uitvoering van milieutaken, uitvoering ICT en WMO. De gemeente Muiden
is weinig succesvol op de arbeidsmarkt, hetgeen mede wordt veroorzaakt
door het feit dat omliggende gemeenten voor vergelijkbare functies
gunstiger arbeidsvoorwaarden kunnen bieden. Als gevolg hiervan is
sprake van een relatief groot verloop van personeel in de gemeente
Muiden.
De gemeente Weesp heeft 137 formatieplaatsen en de situatie is vergelijkbaar met die van de gemeente Muiden. Terwijl er bij beide gemeenten
een spanning zit op de uitvoering van de wettelijke lokale taken enerzijds,
zijn er anderzijds opgaven en ontwikkelingen aan de orde met een
bovenlokaal, regionaal karakter. De ondernemingsraden van de
gemeenten Muiden, Naarden en Weesp hebben bij brieven van 10 maart
2010 en 3 februari 2011 aangegeven dat de voorgestelde samenvoeging
naar hun opvatting tot voldoende schaalgrootte en bestuurskracht in het
gebied zal leiden.
De leden van de SP-fractie geven aan dat een samenvoeging van Muiden
en Weesp volgens prof. dr. Boorsma en dr. Herweijer een oplossing zou
kunnen zijn die wel voldoet aan het landelijke herindelingskader. Waarom
is deze variant niet nader onderzocht, zo vragen deze leden.
Om de provincie Noord-Holland en de betrokken gemeenten in staat te
stellen een zorgvuldige afweging te laten maken betreffende de bestuurlijke inrichting van de Gooi en Vechtstreek is door externe bureaus
onderzoek verricht. In het onderzoek is, mede op verzoek van de
betrokken gemeenten, een vergelijking gemaakt tussen twee fusievarianten: enerzijds een samenvoeging van de gemeenten Bussum, Muiden,
Naarden en Weesp, en anderzijds een samenvoeging van Muiden en
Weesp en een samenvoeging van Bussum en Naarden. De conclusie was
dat een samenvoeging van Muiden en Weesp kwetsbaar en niet duurzaam
is. Daarnaast hebben de provincie Noord-Holland in het herindelingsadvies en de Raad van State in zijn advies geconcludeerd dat samenvoeging van de vier betrokken gemeenten de beste oplossing is voor de
noodzakelijke versterking van de bestuurskracht in deze regio.
3.2. Toets duurzaamheid
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de visie van de regering op de
duurzaamheid van een herindeling, waarbij de gemeente Weesp niet
betrokken wordt. Hoe groot acht de regering het risico dat Weesp als
zelfstandige gemeente zijn bestuurskracht niet tijdig zal weten te
vergroten en welke mogelijkheden ziet de regering na deze herindeling
om eventuele restproblematiek voor Weesp op te lossen, zo vragen deze
leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

14

Indien het voorliggende wetsvoorstel wordt gewijzigd in die zin dat de
gemeente Weesp geen onderdeel meer uitmaakt van bij de gemeentelijke
herindeling, acht de regering het noodzakelijk dat een grenscorrectie
tussen de gemeente Muiden en gemeente Weesp wordt doorgevoerd
teneinde de bestuurskracht van de gemeente Weesp te kunnen versterken.
Tijdens het overleg met de nieuw aangetreden gemeentebesturen op
7 februari 2011 heeft het gemeentebestuur van Weesp aangegeven dat de
bestuurskracht sinds 2005 enigszins is verbeterd, maar nog niet het
gewenste niveau heeft bereikt. Een grenscorrectie ten gunste van de
gemeente Weesp zal hiertoe wel kunnen bijdragen. Dit heeft het gemeentebestuur van Weesp nogmaals herhaald tijdens de hoorzitting van de
vaste commissie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op 10 juni
2011. Als het plangebied Bloemendalerpolder geheel binnen de grenzen
van de gemeente Weesp komt te liggen, wordt de gemeente Weesp in
staat gesteld dit gebied als aantrekkelijk woon-, werk- en recreatiegebied
te ontwikkelen en aldus een positieve impuls te geven aan de gemeente.
Aldus acht de regering de voorwaarden aanwezig voor Weesp om voor
een reeks van jaren als zelfstandige gemeente te kunnen functioneren en
daarnaast samen met omliggende gemeenten, andere overheden en
maatschappelijke partners de regionale opgaven in het gebied op te
kunnen pakken. Met het in één bestuurlijke hand onderbrengen van de
ontwikkeling van het plangebied Bloemendalerpolder wordt overigens
zogeheten restproblematiek tegengegaan.
3.3. Toets interne samenhang
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering in te gaan op de effecten
voor de interne samenhang van de nieuwe gemeente als Weesp niet
deelneemt aan de fusie. Wat zou dit betekenen voor een goede
bescherming van het Naardermeer, de samenhangende ruimtelijke
ontwikkeling van het gebied zonder dat dit op gespannen voet staat met
natuur- en cultuurwaarden, zo vragen deze leden.
Het behoort tot de verantwoordelijkheid van het bestuur van de nieuw te
vormen gemeente om de interne samenhang verder te versterken. Indien
de gemeente Weesp geen onderdeel meer zou uitmaken van de gemeentelijke herindeling zal de bescherming van het Naardermeer en de
samenhangende ruimtelijke ontwikkeling van het gebied door middel van
intergemeentelijke samenwerking moeten plaatsvinden. Met de gemeentelijke herindeling neemt de bestuurlijke drukte in de regio af waardoor
besluitvormingsprocessen sneller kunnen verlopen. Verder heeft de
provincie een belangrijke taak als het gaat om (het bewaken van de)
samenhang op het gebied van ruimtelijke ordening, woningbouw, verkeer
en vervoer, regionale economie en natuur en landschap.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering inzichtelijk te
maken, zowel met betrekking tot het huidige voorstel als ten aanzien van
een eventuele wijziging hiervan, hoe de voorgestelde herindeling zich
verhoudt met de interne samenhang van betrokken gemeenten.
Het provinciebestuur van Noord-Holland heeft in het herindelingsadvies
inzake de beoogde samenvoeging van de gemeenten Bussum, Muiden,
Naarden en Weesp de interne samenhang van de nieuw te vormen
gemeente beoordeeld. De gemeenten Bussum en Naarden kennen een
meer verstedelijkt karakter; daarentegen hebben de gemeenten Muiden
en Naarden het karakter van vestingstad met elkaar gemeenschappelijk.
De gemeenten Muiden en Weesp beschikken over meer open groene
ruimte. De nieuw te vormen gemeente heeft vooral een recreatieve functie
en een woonfunctie. De betrokken gemeenten hebben kenmerken die
sterk complementair aan elkaar zijn. Indien de gemeente Weesp geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

15

onderdeel meer uit zou maken van deze gemeentelijke herindeling zal
door middel van intergemeentelijke samenwerking de regionale
samenhang moeten worden bevorderd. Het Naardermeer kan in dat
verband worden beschouwd als een belangrijke verbindende factor
evenals de mogelijkheden tot water- en natuurrecreatie in het gebied.
3.4. Toets regionale samenhang en evenwicht
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering om in te gaan op de
verantwoordelijkheid die gemeenten hebben voor een goede regionale
ontwikkeling en de bestuurlijke kracht in het gebied. Hoe vindt de regering
dat zij invulling geeft aan de zorgplicht voor een goed bestuur tegenover
de burgers van Weesp nu het de deur open zet om deze gemeente buiten
de herindeling te laten, vragen deze leden.
De zorgplicht voor «goed (lokaal) bestuur», waarover de aan het woord
zijnde leden spreken, berust vooral bij het betrokken gemeentebestuur. De
noodzaak de bestuurskracht van de gemeente Weesp te versterken is een
van de redenen voor het voorliggende voorstel. Daarnaast kan de
regering zich voorstellen dat door middel van intensieve samenwerking,
interbestuurlijke pools op het terrein van personeel of, indien gewenst,
een ondersteunende rol van de provincie de zorgplicht van het gemeentebestuur van Weesp voor «goed bestuur» kan worden versterkt.
De leden van de SP-fractie constateren dat bij de betrokken gemeenten
sprake is van onderling wantrouwen. Hierdoor zou een verdergaande
samenwerking, als mogelijke oplossing voor bestuurlijke problemen, niet
mogelijk zijn, aldus een «Commissie van Wijzen». Maar als gemeenten
niet kunnen samenwerken, waarom kunnen zij dan wel fuseren, zo vragen
deze leden.
Het succes van vrijwillige samenwerking tussen gemeenten is in sterke
mate afhankelijk van de vraag of de betrokken gemeenten bereid zijn in
gezamenlijkheid uitvoering te geven aan die verantwoordelijkheden en
taken, die de individuele behartiging van lokale belangen overstijgen. Dat
vraagt om onderling vertrouwen tussen betrokken gemeenten. Bij
gemeentelijke herindeling is sprake van een nieuwe, bij wet gevormde
gemeente die een nieuwe situatie doet ontstaan, waarbij het de verantwoordelijkheid van het nieuwe gemeentebestuur is zorg te dragen voor
goed bestuur voor de inwoners en te onderscheiden gemeenschappen.
De aan het woord zijnde leden geven aan dat de minister stelt dat «de
nieuwe gemeente binnen de regio een stevige onderhandelingspositie
krijgt, die tegenspel kan bieden aan het krachtenveld van de omliggende
grootstedelijke agglomeraties.» Waarover moet dan zoal worden
onderhandeld, zo vragen deze leden.
In het gebied zijn er belangrijke regionale opgaven met betrekking tot
infrastructuur, ruimtelijke opgaven en natuur en landschap die door
middel van intergemeentelijke samenwerking, die de schaal van de nieuw
te vormen gemeente ver te boven gaat, moeten worden opgepakt. De
nieuw te vormen gemeente wordt in staat geacht om tegenwicht te
bieden en haar belangen te behartigen in het krachtenveld en de
dynamiek van de omliggende grootstedelijke agglomeraties Amsterdam,
Almere, Amersfoort en Utrecht. Een dergelijke bestuurlijke rolinvulling
met betrekking tot intergemeentelijke samenwerking in deze regio vereist
een bestuurskrachtige gemeente.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

16

De aan het woord zijnde leden vragen waarom de ligging in de buurt van
«grootstedelijke agglomeraties» een reden voor herindeling is en of de
minister de opvatting van deze leden deelt dat herindelingen tot grotere
gemeenten op deze manier altijd leiden tot nieuwe herindelingen van
omliggende gemeenten.
Een causaal verband tussen de bestuurlijke schaal op basis van inwoneraantal en bestuurskracht is er niet. Bestuurskracht van gemeenten wordt
door meer zaken beïnvloed dan door de bestuurlijke schaal. Factoren als
bestuurscultuur, kwaliteit van de ambtelijke organisatie, de mate en
mogelijkheid van het aangaan van verbanden met gemeenschappen
beïnvloeden ook de gemeentelijke bestuurskracht. Versterking van
bestuurskracht kan behalve door gemeentelijke herindeling ook door
intergemeentelijke samenwerking gerealiseerd kan worden. Derhalve is
gemeentelijke herindeling geen doel op zich. Ik deel de opvatting van deze
leden dat de geografische ligging van gemeenten in de buurt van
grootstedelijke agglomeraties op zichzelf geen reden is voor gemeentelijke herindeling. Aan het voorliggende wetsvoorstel liggen andere
redenen ten grondslag, die tot de voorgestelde herindeling nopen.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de omliggende gemeenten in de
regio tegen het oorspronkelijke plan en tegen de voorgestelde wijziging
aankijken.
De gemeentebesturen van Blaricum, Hilversum en Laren hebben een
positieve zienswijze gegeven op het voorliggende voorstel tot gemeentelijke herindeling. Het gemeentebestuur van Huizen heeft aangegeven
positief te staan tegenover de beoogde herindeling, mits tegelijkertijd een
gebiedsuitbreiding van de gemeente Huizen plaatsvindt. Een eventuele
grenscorrectie ten gunste van de gemeente Weesp, zoals toegelicht in
mijn brief 20 april 2011, maakte geen onderdeel uit van het tijdens de
Arhi-procedure door de provincie opgestelde herindelingsontwerp en is
om die reden niet voorgelegd voor het geven van een zienswijze door de
omliggende gemeenten.
3.5. Toets draagvlak
De leden van de CDA-fractie merken op, naar aanleiding van de
hoorzitting in de Grote Kerk in Naarden, dat het draagvlak diffuus is. Hoe
is het draagvlak gewijzigd na de raadsverkiezingen van 2010, zo vragen
deze leden.
Na de raadsverkiezingen van 24 november 2010 is het bestuurlijk
draagvlak met betrekking tot het voorliggende wetsvoorstel als volgt
gewijzigd. De gemeentebesturen van Muiden en Naarden geven de
voorkeur aan samenvoeging met de gemeente Bussum. Het gemeentebestuur van Bussum geeft de voorkeur aan samenvoeging met de gemeente
Naarden en wil tegelijkertijd vergaande (ambtelijke) samenwerking met de
gemeente Muiden, waarbij op termijn een samenvoeging met de
gemeente Muiden niet is uitgesloten. Het gemeentebestuur van Weesp
opteert nog steeds voor samenvoeging met de overige drie betrokken
gemeenten, maar realiseert zich dat het bestuurlijk draagvlak hiervoor
ontbreekt, en maakt kenbaar dat een grenscorrectie met de gemeente
Muiden ten gunste van de gemeente Weesp onontbeerlijk is voor de
versterking van haar bestuurskracht. Het provinciebestuur van NoordHolland is voorstander van samenvoeging van de vier betrokken
gemeenten.
De aan het woord zijnde leden vragen in hoeverre de voorgenomen fusie
onderdeel uitmaakte van de verkiezingsstrijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

17

De vanwege de beoogde samenvoeging uitgestelde gemeenteraadsverkiezingen van 3 maart 2010 hebben plaatsgevonden op 24 november
2010. Gelet op de hierboven toegelichte verschuiving in de bestuurlijke
standpunten ten aanzien van de beoogde herindeling, kan gevoeglijk
worden gesteld dat het thema «gemeentelijke herindeling» een zeer
belangrijke rol heeft gespeeld bij deze gemeenteraadsverkiezingen.
Hoe heeft deze bestuurskracht van de gemeente Weesp zich sinds 2005
ontwikkeld en hoe ziet de minister de toekomst van de gemeente Weesp,
zo vragen de aan het woord zijnde leden. Daarnaast vragen deze leden op
welke wijze de provincie Noord-Holland een rol kan hebben in het
versterken van de positie van de gemeente Weesp anders dan door
herindeling.
Uit de bestuurskrachtmeting in 2005 bleek dat de bestuurskracht van de
gemeente Weesp als matig moest worden beoordeeld. Tijdens het overleg
met de nieuw aangetreden gemeentebesturen op 7 februari 2011 heeft het
gemeentebestuur van Weesp aangegeven dat de bestuurskracht sinds
2005 enigszins is verbeterd, maar nog niet het gewenste niveau heeft
bereikt. Een grenscorrectie ten gunste van de gemeente Weesp zal hiertoe
wel kunnen bijdragen. Dit heeft het gemeentebestuur van Weesp
nogmaals herhaald tijdens de hoorzitting van de vaste commissie van
Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties op 10 juni 2011. Daarnaast is
de provincie Noord-Holland bereid tot het tijdelijk versterken van de
gemeentelijke organisatie van Weesp, wanneer deze gemeente daaraan
behoefte heeft, en de provincie Noord-Holland de gewenste capaciteit kan
leveren.
De aan het woord zijnde leden vragen van de minister een duidelijk
overzicht van welke bestuurlijke en financiële knelpunten in de gemeenten
en in het gebied aanwezig zijn die een dergelijke herindeling noodzakelijk
maken. In hoeverre acht de minister de nieuw te vormen gemeente in
staat om de knelpunten adequaat op te pakken, zo vragen deze leden.
De majeure regionale maatschappelijke opgaven vereisen een aanpassing
van de bestuurlijke inrichting van het betrokken gebied. In dat verband
kan worden gedacht aan: de verbreding en de verlegging van de A 1 naar
tweemaal zeven rijstroken, de verbinding tussen de A 6 en de A 9, het
spoortraject Schiphol–Amsterdam–Almere–Lelystad, de schaalsprong van
de gemeente Almere en daarnaast opgaven als het behoud van de
landschappelijke waarden van de regio, de ontwikkeling van de Bloemendalerpolder en het KNSF-terrein, maar ook sociaal-maatschappelijke
opgaven die verband houden met de sterk toenemende vergrijzing in het
Gooi.
Voorts is, zoals eerder is aangegeven, de financiële situatie van de
gemeente Muiden zorgelijk. Daarnaast ben ik in de beantwoording van
een eerdere vraag van deze leden ingegaan op de relatief kwetsbare
ambtelijke organisaties van de gemeenten Muiden en Weesp. Dit alles
bijeen – de maatschappelijke opgaven, de financiële positie van de
gemeente Muiden en de kwetsbare bestuurskracht van de gemeenten
Muiden en Weesp – vragen om één nieuw te vormen bestuurskrachtige
gemeente, die in staat zal zijn adequate antwoorden te geven op de
uitdagingen in deze regio. Door de bestuurskrachtige gemeenten Bussum
en Naarden samen te voegen met Muiden en Weesp, worden de beste
voorwaarden gecreëerd om deze bestuurskrachtige gemeente in dit
gebied gestalte te geven.
De aan het woord zijnde leden vragen verder welke risico’s de minister
ziet dat de schaal van de gemeente toch niet voldoet aan de omvang van
de bestuurlijke en financiële problematiek in het gebied.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

18

Samenvoeging van de vier betrokken gemeenten conform het voorliggende voorstel levert een nieuw te vormen gemeente op met ongeveer
72 000 inwoners. Een gemeente van een dergelijke omvang moet in staat
worden geacht haar eigen (autonome) beleidsambities, haar wettelijke
lokale taken en tevens de regionale ontwikkelingstaken goed te vervullen
en te behartigen, en een sterke bestuurlijke partner te zijn in de regio.
Als de gemeente Weesp geen onderdeel meer zou uitmaken van de
beoogde gemeentelijke herindeling, ontstaat een nieuw te vormen
gemeente met ongeveer 55 000 inwoners. Ook in dat geval mag van de
nieuw te vormen gemeente worden verwacht dat zij in staat is om de
boven genoemde zaken op adequate wijze te vervullen respectievelijk te
behartigen. Wel is het zo, dat er in dat geval meer zal worden gevraagd
van samenwerking tussen de nieuw te vormen gemeente en de gemeente
Weesp.
Hoe beoordeelt de minister de regionale samenhang als voor deze variant
gekozen wordt, zo vragen de aan het woord zijnde leden.
In de genoemde variant is sprake van drie en niet vier gemeenten die
samengaan. De gemeente Weesp zal als zelfstandige gemeente op basis
van eigen inzichten tot beleid komen. Dat vraagt vanwege de gezamenlijke opgaven meer afstemming en overleg in de regio.
De aan het woord zijnde leden vragen of door de samenvoeging de
bestuurskracht zodanig wordt vergroot dat er zeker op korte termijn geen
redenen zullen zijn om te komen tot verdere herindelingen, of is er naar
de mening van de minister sprake van een tussenstap, zo vragen deze
leden.
De regering acht de voorgestelde gemeentelijke herindeling een
duurzame versterking van de bestuurskracht in het gebied. Ik vind deze
voorgestelde gemeentelijke herindeling dan ook geen tussenstap.
Voorts vragen deze leden de minister te reageren op het citaat van P.C.
Hooft uit de inleiding van het rapport van de Commissie van Wijzen in
relatie tot de huidige stand van zaken van de herindeling? («Door oorzaaks
kracht men al wat schiedt ziet drijven. Waar die te flauw, geen werking zou
beklijven.» Hertaling: de kracht is de oorzaak van al wat men ziet
gebeuren. Maar als die te zwak zou zijn, kan er niets blijvends tot stand
komen.).
Het citaat kan op twee manieren geïnterpreteerd worden. Allereerst kan
het worden gezien als oproep aan betrokken gemeenten om in hun
opstelling met betrekking tot deze herindeling niet «zwak» te zijn. Ten
tweede kan het citaat ook worden gelezen als appel aan de wetgever niet
«zwak» te zijn, maar krachtig te besluiten tot wat nodig is.
De aan het woord zijnde leden merken op dat de regering heeft besloten
de grenscorrectie met Huizen niet in het wetsvoorstel op te nemen, omdat
hiervoor geen draagvlak is. De gemeenten en provincie zijn gevraagd dit
vraagstuk onderling op te lossen. Wat is de stand van zaken van deze
grenscorrectie, zo vragen deze leden.
Na de besluitvorming met betrekking tot het voorliggende voorstel zullen
de betrokken gemeenten hierover in overleg treden.
Op hoeveel draagvlak bij de omliggende gemeenten zoals Hilversum en
Huizen kan het voorstel tot samenvoeging van de gemeenten Bussum,
Naarden en Muiden met een grenscorrectie ten behoeve van de gemeente
Weesp rekenen, zo vragen de aan het woord zijnde leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

19

De gemeentebesturen van Blaricum, Hilversum en Laren hebben een
positieve zienswijze gegeven op de beoogde gemeentelijke herindeling.
Het gemeentebestuur van Huizen heeft aangegeven positief te staan
tegenover de beoogde herindeling, mits tegelijkertijd een gebiedsuitbreiding van de gemeente Huizen plaatsvindt. Een eventuele grenscorrectie ten gunste van de gemeente Weesp, maakte geen onderdeel uit van
het – tijdens de Arhi-procedure door de provincie opgestelde – herindelingsontwerp en is om die reden niet voorgelegd voor het geven van een
zienswijze door de omliggende gemeenten.
Wat is het standpunt van maatschappelijke organisaties over de voorgestelde herindeling, vragen de aan het woord zijnde leden.
Ter vaststelling van het maatschappelijk draaglak voor de voorgestelde
herindeling hebben de betrokken gemeenten zich primair gericht op het
raadplegen van de inwoners en niet zozeer op maatschappelijke organisaties. Voor de vier betrokken gemeenten geldt dat een uitvoerige
consultatie heeft plaatsgevonden. Bij aanvang van het proces is het
maatschappelijke draagvlak onder de inwoners uitvoerig gepeild in de
gemeenten Muiden, Naarden en Weesp. In de gemeente Muiden
bijvoorbeeld zijn inwoners via inspraak- en discussieavonden en digitale
en telefonische enquêtes geraadpleegd. Het gemeentebestuur van
Bussum heeft hoofdzakelijk in de eindfase inwoners betrokken en
geraadpleegd door middel van een peiling onder de inwoners vlak
voorafgaand aan de definitieve vaststelling van de zienswijze van de
gemeenteraad op het herindelingsontwerp. De respons op deze peiling
was 47%, waarbij 96% van de respondenten aangaf een voorkeur te
hebben voor een samenvoeging van de gemeenten Bussum en Naarden,
inclusief de Hilversumse Meent.
De leden van de SP-fractie geven aan dat de gemeente Bussum deze
herindeling helemaal niet ziet zitten en Muiden en Naarden erop
aandringen om Weesp buiten de herindeling te houden. Deze leden geven
voorts aan dat de regering opmerkt, dat zij een eventueel amendement op
dit punt niet zal ontraden. Waarom komt de regering niet zelf met een
aanpassing, zo vragen deze leden.
Zoals aangegeven in de beantwoording van een vraag van de leden van
de SGP-fractie, heeft de regering een duidelijke voorkeur voor samenvoeging van de vier betrokken gemeenten op basis van het voorliggende
wetsvoorstel en is zij niet voornemens een nota van wijziging in te dienen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoeveel breder het draagvlak
is voor de samenvoeging van de gemeenten Bussum, Muiden en Naarden
dan voor de samenvoeging van de gemeenten Bussum, Muiden, Naarden
en Weesp. En ook op basis waarvan de regering tot deze conclusie komt.
De leden van de ChristenUnie-fractie verzoeken de regering de aanname
dat er bij de gemeenten Weesp en Muiden draagvlak bestaat voor een
wijziging van het onderhavig wetsvoorstel nader te motiveren.
De leden van de SGP-fractie geven aan dat in de brief van 20 april 2011
(Kamerstukken II 2010/11, 28 750, nr. 23) staat dat het breedst mogelijke
draagvlak bestaat voor een samenvoeging van de gemeenten Bussum,
Muiden en Naarden. Kan de minister nader toelichten hoe de vier
gemeenten precies over dit herziene herindelingsvoorstel denken, zo
vragen deze leden.
Na de raadsverkiezingen van 24 november 2010 is het bestuurlijke
draagvlak met betrekking tot het voorliggende wetsvoorstel gewijzigd.
Tijdens de hoorzitting van 10 juni 2011 van de vaste commissie voor
Binnenlandse Zaken hebben de betrokken gemeentebesturen en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

20

betrokken provinciebestuur hun standpunten uitgesproken en toegelicht.
De gemeentebesturen van Muiden en Naarden geven de voorkeur aan
samenvoeging met de gemeente Bussum. Het gemeentebestuur van
Bussum geeft de voorkeur aan samenvoeging van Bussum met de
gemeente Naarden en vergaande ambtelijke samenwerking met de
gemeente Muiden, waarbij op termijn een samenvoeging met de
gemeente Muiden niet is uitgesloten. De gemeente Weesp opteert nog
steeds voor samenvoeging met de overige drie betrokken gemeenten,
maar realiseert zich dat het bestuurlijke draagvlak hiervoor ontbreekt, en
geeft aan dat een grenscorrectie met de gemeente Muiden ten gunste van
de gemeente Weesp onontbeerlijk is voor de versterking van haar
bestuurskracht. Het provinciebestuur van Noord-Holland opteert voor
samenvoeging van de vier betrokken gemeenten.
De aan het woord zijnde leden vragen aan de regering haar conclusie te
onderbouwen dat voor de gemeente Bussum een samenvoeging met de
gemeente Muiden op termijn bespreekbaar is.
Zoals hiervoor is aangegeven, heeft het gemeentebestuur van Bussum de
mogelijkheid van een samenvoeging – op termijn – met de gemeente
Muiden in de voornoemde hoorzitting van 10 juni 2011 niet uitgesloten.
De leden van de ChristenUnie-fractie geven aan een onderbouwing te
missen van de regering met betrekking tot een eventuele grenscorrectie
ten gunste van de gemeente Weesp en verzoeken de regering dit alsnog
te motiveren.
De regering heeft een duidelijke voorkeur voor samenvoeging van de vier
betrokken gemeenten op grond van het voorliggende wetsvoorstel. Op
basis van gevoerde overleggen met de nieuw aangetreden gemeentebesturen op 7 februari 2011 is duidelijk geworden dat het breedst mogelijke
bestuurlijke draagvlak bestaat voor een samenvoeging van de gemeenten
Bussum, Muiden en Naarden. In dat geval acht de regering het noodzakelijk dat een grenscorrectie ten gunste van de gemeente Weesp
plaatsvindt, omdat de ontwikkeling van de Bloemendalerpolder van groot
belang is voor de noodzakelijke versterking van de bestuurskracht van de
gemeente Weesp. Als het plangebied Bloemendalerpolder geheel binnen
de grenzen van de gemeente Weesp komt te liggen, wordt de gemeente
Weesp in staat gesteld dit gebied als aantrekkelijk woon-, werk- en
recreatiegebied te ontwikkelen en aldus een positieve impuls te geven aan
de gemeente.
De aan het woord zijnde leden vragen hoe de politieke verhouding tussen
voor- en tegenstanders in de betrokken gemeenteraden is.
De verhoudingen in de raden van de betrokken gemeenten met betrekking
tot het voorliggende wetsvoorstel zijn als volgt. De gemeenteraad van
Bussum (23 zetels) is unamiem tegen het voorstel. In de gemeenteraad
van Naarden (17 zetels) kan het voorstel rekenen op steun van 4 raadsleden en steunen 13 raadsleden het voorstel niet. In de gemeenteraad van
Muiden (13 zetels) kan het voorstel rekenen op steun van 9 raadsleden en
steunen 4 raadsleden het voorstel niet. In de gemeenteraad van Weesp
(17 zetels) kan het voorstel rekenen op steun van 13 raadsleden en
steunen 4 raadsleden het voorstel niet. Hierbij moet worden aangetekend
dat deze verhoudingen niet in alle gevallen zijn gebaseerd op stemmingen
in de betrokken gemeenteraden, maar zijn afgeleid van de standpunten
van de verschillende fracties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

21

Verder geven de aan het woord zijnde leden aan, dat de gemeente
Bussum op de hoorzitting heeft aangegeven niet voor herindeling met de
gemeente Muiden te zijn, met name vanwege de grote financiële risico’s.
Hoe kijkt de minister hier tegenaan en wat is de precieze aard van die
risico’s, en heeft de minister in dit licht ook overwogen om te kiezen voor
een samenvoeging van Naarden en Bussum in nauwe samenwerking met
Muiden, zo vragen deze leden.
De gemeente Muiden is verwikkeld in een juridische procedure, waarbij
de hoogte van een eventuele financiële claim nog niet duidelijk is. De
gemeente Muiden is beperkt financieel aansprakelijk gesteld door de
rechtbank. De juridische procedure is door de private partij voortgezet en
is derhalve nog niet afgerond. Een vaststelling van een financiële claim zal
via een zogenoemde schadestaatprocedure moeten plaatsvinden. Via
deze procedure moet de omvang van de schade inzichtelijk worden
gemaakt en tevens aanwijsbaar zijn in hoeverre eventueel geleden schade
geheel of gedeeltelijk het gevolg is van een tekortkoming van de
gemeente Muiden.
Bij brief van 12 juni 2009 heeft het college van Bussum kenbaar gemaakt
om door middel van intergemeentelijke samenwerking de geschetste
problematiek te willen oplossen. Ik constateer dat een samenwerkingsconstructie waarbij sprake is van een eventuele fusie van de ambtelijke
organisaties van de gemeenten Bussum en Muiden door het gemeentebestuur van Muiden van de hand is gewezen. De gemeentebesturen van
Muiden, Naarden en Weesp voorstander van gemeentelijke herindeling
als duurzame oplossing voor de versterking van de bestuurskracht en kan
samenwerking als mogelijk alternatief voor herindeling derhalve niet
rekenen op veel draagvlak onder de betrokken gemeentebesturen.
Samenvoeging van de vier betrokken gemeenten heeft de voorkeur van
de regering, maar op basis van de gevoerde gesprekken met de nieuw
aangetreden gemeentebesturen heeft de regering geconcludeerd, dat het
bestuurlijk draagvlak is gewijzigd na de gemeenteraadsverkiezingen van
24 november 2010. Het breedst mogelijke bestuurlijke draagvlak bestaat
voor de samenvoeging van de gemeenten Bussum, Muiden en Naarden
en een grenscorrectie ten gunste van de gemeente Weesp, zoals
toegelicht in mijn brief van 20 april 2011 (Kamerstukken II 2010/11, 28 750,
nr. 23).
4. Financiële aspecten
De leden van de PvdA-fractie vragen aan de regering om een zo realistisch
mogelijke inschatting te maken van de mogelijke omvang van de
financiële claim en dit af te zetten tegen de begroting van de nieuw te
vormen gemeente. Deze leden vragen de regering verder welke mogelijkheden zij ziet om zich in te spannen voor een regeling waardoor het risico
van deze claim niet bij de partnergemeenten van Muiden komt te liggen.
Het is niet mogelijk een inschatting van de claim te maken. Een
vaststelling van een financiële claim zal via een zogeheten schadestaatprocedure moeten plaatsvinden. Via deze procedure moet de omvang van
de schade inzichtelijk worden gemaakt en tevens moet aanwijsbaar zijn in
hoeverre eventueel geleden schade geheel of gedeeltelijk het gevolg is
van een tekortkoming van de gemeente Muiden.
De leden van de CDA-fractie lezen in de memorie van toelichting dat met
name de precaire financiële situatie van de gemeente Muiden om een
oplossing op korte termijn vraagt. Wat is de stand van zaken met
betrekking tot de financiële positie van de gemeente Muiden, zo vragen
deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

22

De financiële situatie van de gemeente Muiden wordt als zorgelijk
beoordeeld. Dit terwijl de belastinginkomsten als relatief hoog beoordeeld
moeten worden. Het tarief voor meerpersoonshuishoudens is in Muiden
€ 938,00, terwijl het gemiddelde tarief van de gemeenten in NoordHolland € 687,00 bedraagt. Ondanks deze relatief hoge eigen inkomsten
heeft de gemeente Muiden onvoldoende middelen om groot onderhoud
uit te voeren. De begroting 2011 en de meerjarenraming zijn door de
provincie Noord-Holland als materieel niet in evenwicht aangemerkt. De
tekorten zijn niet onoverkomelijk, maar gelet op de beperkte mogelijkheden om gezien het reeds relatief hoge belastingniveau extra inkomsten
te genereren en mede gelet op verdere rijksbezuinigingen, is er reden tot
zorg over de financiële situatie van de gemeente Muiden.
De aan het woord zijnde leden vragen de minister om nader te onderbouwen en aan te geven welke gevolgen de samenvoeging heeft voor de
uitkering uit het gemeentefonds. Graag zien deze leden ook een vergelijking met de financiële startpositie van de GV4-variant.
Indien de gemeenten Bussum, Muiden, Naarden en Weesp worden
samengevoegd tot de nieuwe gemeente Naardermeer dan zal de
algemene uitkering uit het gemeentefonds aan deze gemeente
€ 61 380 000 bedragen (peildatum mei 2011). Dat bedrag is € 980 000
lager dan het bedrag dat de vier betrokken gemeenten in totaal zouden
ontvangen uit het gemeentefonds als er geen sprake zou zijn van een
samenvoeging. Deze (structurele) verlaging kan worden opgevangen door
de te verwachten vermindering van de bestuurskosten en andere
efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie. De nieuwe gemeente zal
bij herindeling per 1 januari 2013 een uitkering ontvangen op grond van
de maatstaf herindeling van € 13 700 000. Dit bedrag wordt gespreid over
de eerste vier jaren na de gemeentelijke herindeling betaald, waarbij in
het eerste jaar 40% en in de drie volgende jaren telkens 20% tot betaling
komt. Deze berekeningen zijn op basis van de gegevens uit de meicirculaire 2011.
Bij een samenvoeging van de gemeenten Bussum, Muiden en Naarden zal
de algemene uitkering uit het gemeentefonds aan de nieuw gevormde
gemeente € 45 000 000 bedragen (peildatum mei 2011). Dat bedrag is
€ 350 000 lager dan het bedrag dat de drie betrokken gemeenten in totaal
zouden ontvangen uit het gemeentefonds als er geen sprake zou zijn van
een samenvoeging. Deze (structurele) verlaging kan worden opgevangen
door de te verwachten vermindering van de bestuurskosten en andere
efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie. De nieuwe gemeente zal
bij herindeling per 1 januari 2013 een uitkering ontvangen op grond van
de maatstaf herindeling van € 8 800 000. Dit bedrag wordt gespreid over
de eerste vier jaren na de gemeentelijke herindeling betaald, waarbij in
het eerste jaar 40% en in de drie volgende jaren telkens 20% tot betaling
komt. Deze berekeningen zijn op basis van de gegevens uit de meicirculaire 2011.
De aan het woord zijnde leden vragen welke gevolgen de mogelijke
toekenning van een financiële claim met betrekking tot de ontwikkeling
van het KNSF-terrein heeft voor de financiële positie van de nieuwe
gemeente.
Rechten en verplichtingen van gemeenten gaan bij een gemeentelijke
herindeling over op de rechtsopvolger. In casu zou dat kunnen betekenen,
dat de nieuw te vormen gemeente verantwoordelijk zal zijn voor de
financiële claim waaraan deze leden refereren. Of, en welke gevolgen dat
zou kunnen hebben voor de financiële positie van de nieuw te vormen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

23

gemeente is niet aan te geven, omdat de hoogte van de financiële claim
en de afloop van de procedure thans niet duidelijk is.
Wat zijn de huidige uitgaven van de gemeente Muiden op het gebied van
extern personeel en welk percentage is dit van de uitkering uit het
gemeentefonds voor de gemeente Muiden, zo vragen de aan het woord
zijnde leden.
De uitgaven voor extern personeel van de gemeente Muiden bedroegen
voor het jaar 2010 in totaal € 508 000,00. De uitkering uit het gemeentefonds aan de gemeente Muiden in 2010 was € 5 084 000,00. Het
percentage dat in 2010 is uitgegeven voor extern personeel is derhalve
10%. Uitgedrukt als percentage van de uitgaven in 2010 voor het vaste
personeel (46 fte) van € 2 286 000,00, bedroegen de uitgaven voor extern
personeel ruim het dubbele (22%).
De leden van de SP-fractie geven aan in de second opinion te hebben
gelezen dat «fusiekosten de financiële toekomst van een fusiegemeente
zwaar kunnen belasten. De fusiekosten nemen toe wanneer er sprake is
van een grootschalige variant, wanneer er voor de fusie geen breed
draagvlak is, en wanneer de voorbereidende implementatie mede door
gebrek aan consensus laat op gang komt. Deze leden nodigen de minister
uit hierop inhoudelijk te reageren.
Het is aannemelijk dat frictiekosten, dat zijn kosten die direct verband
houden met een gemeentelijke herindeling, hoger zullen zijn als de
noodzakelijke voorbereidingen in een kortere tijdsspanne moeten worden
verricht en als gevolg daarvan een groter beroep moet worden gedaan
door betrokken gemeenten op externe expertise. Bij een samenvoeging
van gemeenten ontvangt een nieuw gevormde gemeente een tijdelijke
uitkering uit het gemeentefonds op basis van de maatstaf herindeling
waaruit frictiekosten kunnen worden bekostigd.
De leden van de SGP-fractie geven aan in de toelichting op het
wetsvoorstel te hebben gelezen dat de financiële situatie van de gemeente
Weesp matig is. Kan worden toegelicht hoe in het herziene voorstel van
de minister die financiële situatie wordt, zo vragen deze leden.
De financiële positie van de gemeente Weesp kan worden versterkt in het
geval deze gemeente de ontwikkeling van het plangebied Bloemendalerpolder integraal ter hand kan nemen. De grootste ontwikkellocatie is de
Bloemendalerpolder/KNSF-terrein waar nieuwbouwwoningen en kantooren bedrijfsruimte zouden kunnen worden gerealiseerd, in combinatie met
de inpassing van de verbreding van de A1 (zogeheten grijze ontwikkeling).
In dit gebied moet ook groen/blauwe ontwikkeling plaatsvinden. Over de
exacte consequenties voor de financiële positie van de gemeente Weesp
kunnen in dit stadium geen uitspraken worden gedaan, omdat dit mede
afhangt van het tempo waarin de zogeheten rode, groene en grijze
opgaven in het gebied worden gerealiseerd en daarnaast exogene
factoren van invloed zijn, zoals marktontwikkelingen wat betreft de bouw
van woningen, kantoren en bedrijfsruimten.
5. Overige aspecten
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering nog een aanpassing
van het wetsvoorstel overweegt ten aanzien van de zittingstermijn van de
raden. Indien de Staten-Generaal dit wetsvoorstel of een variant daarop
aannemen, dan is de datum van inwerkingtreding hoogstwaarschijnlijk
1 januari 2013. Wat betekent dit voor de zittingstermijn van de raden, zo
vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

24

In het geval de herindeling van de vier betrokken gemeenten op grond
van het voorliggende wetsvoorstel plaatsvindt op 1 januari 2013, betekent
dit allereerst dat op grond van de Wet arhi tussentijdse verkiezingen voor
de gemeenteraad van de nieuw te vormen gemeente moeten worden
gehouden, die dan in november of december 2012 plaatsvinden. Omdat in
dat geval de zittingsduur van de gemeenteraad van de op 1 januari 2013
gevormde nieuwe gemeente tot aan de reguliere gemeenteraadsverkiezingen in maart 2014 slechts 15 maanden zou bedragen, is in artikel 5,
derde lid, van het voorliggende voorstel bepaald dat voor de nieuwe
gemeente de reguliere gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014
worden uitgesteld tot de eerstvolgende reguliere verkiezingen van maart
2018. De zittingsduur van de gemeenteraad van de nieuw te vormen
gemeente wordt aldus verlengd tot vijf jaren en drie maanden (januari
2013–maart 2018).
Indien sprake is van een wijziging van het wetsvoorstel in die zin, dat de
gemeente Weesp geen onderdeel meer uitmaakt van de beoogde
herindeling per 1 januari 2013, dan geldt in dat geval voor de gemeente
Weesp dat de reguliere gemeenteraadsverkiezingen van maart 2014 niet
worden uitgesteld.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. P. H. Donner

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 32 280, nr. 6

25