Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

25 883

Arbeidsomstandigheden

25 834

Problematiek rondom asbest

Nr. 336

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 september 2018
Asbest is een gevaarlijke stof. Het kabinet zet in op een asbestdakenverbod vanaf 2024. Op dit moment is er een beperkt aantal specifieke
gevallen waarbij het nog niet mogelijk is om asbestdaken onder de
nu toegestane voorwaarden veilig te saneren. Asbestsaneerders
geven aan dat voor sommige asbestdaken de inzet van een werkbak
aan een hijskraan de enige mogelijkheid is. Deze arbeidsmiddelen
zijn niet bedoeld voor personenvervoer en de inzet gaat gepaard met
flinke risico’s.
Maar asbest brengt ook grote gezondheidsrisico’s met zich mee.
Daarom zal ik het gebruik van werkbakken aan hijskranen voor deze
specifieke gevallen beperkt en tijdelijk toestaan, onder strenge
aanvullende voorwaarden ten behoeve van de veiligheid van
werknemers.
Naar aanleiding van de aangenomen motie van het lid Bisschop c.s.
(Kamerstuk 25 883, nr. 308) en mijn toezegging tijdens het debat van
28 juni jl. bericht ik u bij deze over de inzet van werkbakken aan hijskranen
(hierna werkbakken) bij de sanering van asbestdaken.
Asbest is een gevaarlijke stof die we zo veel mogelijk uit onze leefomgeving willen verwijderen. Vanwege de gezondheidsrisico’s die aan het
verweren van oude daken verbonden zijn, is de doelstelling van het
kabinet dat in 2024 alle asbestdaken in Nederland gesaneerd zijn. Dat is
een enorme opgave voor het land. De asbestsector heeft aangegeven dat
het saneren van asbesthoudende daken in een beperkt aantal specifieke
gevallen niet mogelijk is met behulp van arbeidsmiddelen die geschikt zijn
voor het vervoer van personen. Volgens de asbestsector is de huidige
regelgeving in die gevallen te strikt en belemmerend om dit deel van de
daken te saneren, dit heeft als risico dat een verbod vanaf 2024 niet
gehaald wordt.

kst-25883-336
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 883, nr. 336

1

Voor mij is de veiligheid en gezondheid van werknemers een absolute
prioriteit. Maar dit signaal uit de sector over onze arboregelgeving neem
ik ook serieus. Daarom heb ik besloten een onafhankelijk onderzoek uit te
laten voeren. In dit onderzoek, uitgevoerd door TNO, zijn de resultaten
van het onderzoek dat de sector zelf heeft laten uitvoeren meegenomen.
Het onderzoek «Veilig saneren asbest op hoogte» treft u als bijlage bij
deze brief aan1.
Belangrijkste bevindingen uit het onderzoek
Het doel van het onderzoek was om in kaart te brengen in welke situaties
problemen ontstaan bij de inzet van werkmethoden die voldoen aan de
huidige regelgeving en welke veilige alternatieve oplossingen voor
dergelijke situaties mogelijk zijn. In het geval er veilige alternatieve
oplossingen zijn waarbij de huidige regelgeving te beperkend is, is op
basis van het onderzoek bezien of aanpassing mogelijk en noodzakelijk is.
Het onderzoek levert geen harde gegevens over het aantal asbestdaken in
Nederland die niet kunnen worden gesaneerd met een werkwijze die
voldoet aan de eisen van de regelgeving. Deze gegevens zijn niet
beschikbaar. De inschatting van de asbestsector is dat in 7% van het totale
oppervlakte van ongeveer 100 miljoen m2 aan te saneren daken, sanering
met de nu toegestane en op de markt zijnde arbeidsmiddelen niet
mogelijk is.
Het onderzoeksrapport bevat de conclusie dat in theorie vrijwel alle
asbestdaken te saneren zijn met wettelijk toegestane middelen en
werkwijzen. Dat kan grotendeels met bestaande en onder de huidige
voorschriften toegestane arbeidsmiddelen en werkwijzen die in de
asbestsector gangbaar zijn. TNO geeft daarnaast aan dat er in andere
sectoren alternatieven arbeidsmiddelen beschikbaar zijn, zoals de
telescoopverreiker, die geschikt is voor grote daken. Er zijn ook uitvoeringen met een schanierbare arm zodat moeilijk bereikbare delen
gesaneerd kunnen worden. Ook zijn er veelbelovende nieuwe arbeidsmiddelen in ontwikkeling. TNO ziet met name de zogenoemde sixpack lifter
als een kansrijke ontwikkeling die het veilig saneren in veel meer situaties
mogelijk zal maken. De sixpack lifter is nog niet beschikbaar, maar TNO
verwacht dat de sixpack lifter over een jaar op de markt kan zijn. De
verwachting is dat het gebruik van een werkbak dan niet meer nodig is of
in ieder geval verder kan worden beperkt.
Tenslotte geeft het onderzoek aan dat veiligheidsrisico’s bij de inzet van
bovengenoemde alternatieve arbeidsmiddelen, die geschikt zijn voor het
vervoer van personen, over het algemeen lager zijn dan bij de inzet van
een werkbak. De veiligheidsrisico’s bij saneren met behulp van een
werkbak zijn volgens TNO hoger dan bij een wettelijk toegestaan
arbeidsmiddel.
Voorschriften voor inzet werkbakken worden aangepast
Het is onze gezamenlijke doelstelling om asbestdaken snel te saneren.
Maar voorop blijft staan dat het werk op een veilige en gezonde manier
moet worden uitgevoerd. Uit het onderzoek blijkt dat alle asbesthoudende
daken in theorie gesaneerd kunnen worden met de arbeidsmiddelen die
nu al gangbaar zijn in de sector, gecombineerd met arbeidsmiddelen uit
andere sectoren en nieuwe arbeidsmiddelen. Innovatie is dus de sleutel
tot veilige, goede sanering. Mijn oproep aan de asbestsector is dan ook
om die innovatie zo veel mogelijk te stimuleren.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 883, nr. 336

2

Er is echter een beperkt aantal gevallen waarbij de beschikbare en
toegestane arbeidsmiddelen in de praktijk op dit moment niet goed
inzetbaar zijn. De enige manier om in die gevallen het dak te saneren, is
door een werkbak in te zetten. Die methode verdient geen voorkeur:
werken met een werkbak gaat gepaard met flinke risico’s, zoals ook een
aantal recente ernstige ongevallen aantoonden. Dat is met name het geval
bij het verlaten van de werkbak op hoogte en het beladen van de werkbak.
Niet voor niets is het gebruik van hijskranen bij asbestsanering in beginsel
ook verboden.
Dat blijft het uitgangspunt. Maar verouderde, asbesthoudende daken niet
saneren, brengt ook grote gezondheidsrisico’s met zich mee. Daarom wil
ik een tijdelijke uitzondering maken en asbestsanering met een werkbak
toestaan in die specifieke gevallen waarin alle andere werkmethoden in de
praktijk nog niet mogelijk zijn. Daarbij zal ik de bestaande grens van
maximaal 4 uur per dag opheffen.
Wel verbind ik extra eisen aan het gebruik van werkbakken, om ervoor te
zorgen dat het werk zo veilig mogelijk kan worden uitgevoerd. Zo zal het
werken in de werkbak aan extra regels onderhevig worden. Daarom zullen
werknemers een korte veiligheidsaanlijning moeten gebruiken om
valincidenten te voorkomen. Ik zal het bovendien mogelijk maken met
werkbakken te werken waarbij één zijde open is of gemaakt kan worden,
waardoor werknemers vanuit de werkbak de asbestplaten in de werkbak
kunnen trekken zonder daarbij zelf uit de bak te stappen. Daarnaast zal de
werkgever voor elk geval dat hij een werkbak wil inzetten door een
gecertificeerde veiligheidskundige moeten laten beoordelen of het gebruik
van een werkbak noodzakelijk is en of er voldoende veiligheidsvoorzieningen worden getroffen. Bij een positief oordeel kan de werkgever de
werkbak in dat geval inzetten.
Ook moeten de omstandigheden juist zijn: bij bepaalde weersomstandigheden, zoals hevige wind, zal het werken met een werkbak aan een
hijskraan niet worden toegestaan. Met de Inspectie SZW zal ik nader
kijken naar deze voorwaarden, zodat we gebruik kunnen maken van hun
kennis en expertise over het voorkomen van ongevallen.
De Inspectie SZW houdt, net zoals in de gehele asbestsaneringsketen,
toezicht op het werken op hoogte. De werkgever zal in alle gevallen
moeten kunnen aantonen dat het gebruik van de werkbak noodzakelijk is,
dat de noodzaak is vastgesteld door een veiligheidskundige en dat deze
de aanvullende veiligheidsvoorzieningen voor de veiligheid van
werknemers als afdoende beoordeeld.
Kort gezegd zet ik dus in op een tijdelijke «nee, tenzij»-regel. Daken
worden niet gesaneerd met een werkbak aan een hijskraan, tenzij er geen
andere mogelijkheid bestaat. Men moet eerst nagaan of het dak
gesaneerd kan worden met gangbare werkmethoden, middelen uit andere
sectoren of innovaties die redelijkerwijs beschikbaar zijn of binnen
afzienbare tijd zullen komen. Als dat niet aan de orde is, komt het gebruik
van een werkbak in beeld.
Om werkgevers tegemoet te komen, zal ik een leidraad ontwikkelen
waarmee werkgevers kunnen inschatten of een bepaalde klus in
aanmerking komt voor de inzet van een werkbak. Ik zal de sector hierbij
betrekken. De leidraad geeft slechts een indicatie; er zal altijd instemming
van een veiligheidskundige nodig zijn om een werkbak in te zetten.
Deze aanvullende uitzonderingsmogelijkheid voor de sanering van
asbestdaken is tijdelijk. Zij zal vervallen na de wettelijke termijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 883, nr. 336

3

waarbinnen de sanering van asbestdaken moet zijn afgerond, of zoveel
eerder als dat als gevolg van innovatie overbodig is geworden.
De aanpassing van het Arbeidsomstandighedenbesluit is al in voorbereiding en zal zo spoedig mogelijk voor internetconsultatie worden
vrijgegeven. Het streven is dat deze aanpassing zo snel mogelijk in
werking kan treden.
Werkbakken in brede zin
Overigens kijkt de Inspectie SZW op dit moment in bredere zin naar de
naleving van regelgeving rondom werken vanuit werkbakken. Combinaties van werkbakken met machines dienen te voldoen aan de vereisten
van de Europese machinerichtlijn. Uit verkennende productinspecties van
de Inspectie SZW in 2017 en 2018 blijkt dat de geïnspecteerde combinaties
van werkbakken met verreikers niet aan alle vereisten van de Europese
machinerichtlijn voldoen. De Inspectie zal hierover met fabrikanten en
conformiteitsbeoordelingsinstanties in gesprek gaan.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 25 883, nr. 336

4