Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 601

Initiatiefnota van de leden Berckmoes-Duindam
en Van der Linde over beschermd wonen

Nr. 2

INITIATIEFNOTA
1. Inleiding
Veel mensen die zich vanwege psychische problemen niet zelfstandig
kunnen handhaven, wonen voor een bepaalde periode van hun leven in
beschermde woonvormen van zorg- of opvanginstellingen. Beschermd
wonen vormt een schakel in de keten van verblijf in een psychiatrisch
ziekenhuis, naar verblijf in beschermd wonen en daarna een vorm van
zelfstandig wonen, zo nodig met begeleiding. Samenwerking tussen
gemeenten, woningcorporaties en zorgaanbieders is hierbij van groot
belang.
Het overheidsbeleid is erop gericht dat mensen met een zorg en/of
ondersteuningsbehoefte zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven
wonen of weer zelfstandig gaan wonen. Vaak zal het wonen van deze
mensen gepaard gaan met een vorm van zorg en/of ondersteuning.
Het aantal zelfstandig wonende huurders met een psychiatrische
aandoening of een verstandelijke beperking zal de komende jaren
toenemen. Als gevolg van de extramuralisering en ambulantisering zijn er
meer woningen nodig voor mensen met een psychiatrisch probleem of
een licht verstandelijke beperking. De capaciteit voor beschermd wonen
blijft echter achter bij de vraag.
Deze situatie doet zich niet alleen voor bij de doelgroep met psychische
problemen, maar ook bij de doelgroepen ouderen en gehandicapten. Voor
de doelgroep ouderen en gehandicapten bevat de Wet doorstroming
woningmarkt 2015 daarom bepalingen die erop toezien dat woningen die
specifiek bestemd zijn voor die doelgroepen, ook voor die doelgroepen
beschikbaar kunnen worden gehouden.
Met deze initiatiefnota wordt beoogd om ook voor de doelgroep mensen
met psychische of psychosociale problemen die niet in staat zijn zich op
eigen kracht te handhaven in de samenleving (Wmo 2015, art 1.1.1, eerste.
lid), de mogelijkheid te creëren speciaal voor hen bestemde woningen
beschikbaar te houden.

kst-34601-2
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 2

1

1.1 Specifieke doelgroep
Corporaties zien zich in toenemende mate geconfronteerd met een
doelgroep die een zwaardere zorgvraag heeft. Huurders hebben steeds
vaker een psychische of psychosociale problematiek waardoor het hen,
tijdelijk, niet lukt om te voldoen aan de eisen die de verhuurders (corporatie) aan een huurder stellen. De cliënt, zorgaanbieder, buren, woningbouwcorporatie en gemeente hebben er belang bij dat bewoners
maximaal worden toegerust, zodat zij succes hebben als nieuwe bewoner
in de wijk.
Zorgaanbieder, corporatie en gemeenten spelen in op de hierboven
beschreven ontwikkeling. Daarbij staat het vraagstuk van een zorgvuldige
in- en uitstroom en goede nazorg (en dus het belang van de cliënt)
centraal. Belangrijke succesfactor is de samenwerking tussen zorgaanbieders en woningcorporaties om bewoners (cliënten) met zo veel
mogelijk kans op een stabiele wooncarrière en met voldoende huurvaardigheden over te dragen door de zorgaanbieder aan de verhuurder
(corporatie).
2. Aanpak
Twee aspecten worden daarbij onderscheiden:
• Ontwikkelen van huurdersvaardigheden tijdens het verblijf in een
beschermde woonomgeving ten einde een betrouwbare huurder te
worden.
• Zorgvuldig proces van uitstroom ter voorkoming van terugval naar een
beschermde woonvorm
Het trainen van de huurdersvaardigheden voor de cliënten die (nog) niet
zelfstandig kunnen wonen kan, voor een deel van de cliënten, al starten in
een beschermde woonvorm. Door in de beschermde woonvorm te starten
met verhuren, wordt in een vroeg stadium van de begeleiding de
verhouding genormaliseerd en gewerkt aan de huurdersvaardigheden.
Resultaat van deze aanpak is dat er een meer vloeiende overgang komt
tussen het wonen bij een zorgaanbieder naar het wonen bij een
verhuurder (corporatie): een zorgvuldig proces van uitstroom dus.
Om dit te realiseren sluit een zorgaanbieder aparte contracten af met
cliënten voor de huur van de woning en de zorg en ondersteuning
(scheiden wonen en zorg in een intramurale setting). Volgens de huidige
huurwetgeving kunnen mensen die gebruik maken van deze vorm van
beschermd wonen aanspraak maken op huurbescherming, ook na afloop
van hun begeleidingsovereenkomst. Hierdoor blijven woningen die voor
beschermd wonen, en daarmee ook voor training van huurdersvaardigheden (beschermd wonen) bedoeld zijn, niet continue beschikbaar voor
beschermd wonen na afloop van een begeleidingsovereenkomst. Dit zal
tot gevolg hebben dat beschermd wooncomplexen, waar toezicht en
veiligheid wordt gegarandeerd aan cliënten die nog niet zelfstandig
kunnen wonen in de wijk, uiteindelijk worden bewoond door mensen die
wel zelfstandig kunnen wonen in de wijk. Gevolg is dat de specifieke
doelgroep voor beschermd wonen langer moet wachten op een plek in
een beschermd wonen complex en daarmee langer in een opvanginstelling of (psychiatrisch) ziekenhuis moet verblijven. Om dit ongewenste
effect, niet alleen ongewenst voor de zorgaanbieders en hun cliënten,
maar ook voor de samenleving, te voorkomen, is uitbreiding van de
opzeggingsgrond «dringend eigen gebruik» noodzakelijk. Dat past ook
volledig in het stelsel van de wet, dat is gecreëerd met de Wet
doorstroming huurmarkt 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 2

2

3. Elementen van de initiatiefnota
3.1 Uitbreiding van de opzeggingsgrond «dringend eigen gebruik» voor
de specifieke doelgroep mensen met psychische of psychosociale
problemen
Wanneer een woning door een zorgaanbieder beschikbaar gesteld wordt
voor een bepaalde doelgroep en daarmee specifiek bestemd is voor die
doelgroep, dan is het uit het oogpunt van efficiënt gebruik van
woonruimte wenselijk om die woning voor de betreffende doelgroep
beschikbaar te kunnen houden. Maar het is dan wenselijk en noodzakelijk
dat het mogelijk gemaakt wordt om de huur op te zeggen wanneer de
huurder (de cliënt) of het huishouden dat er woont niet langer tot die
doelgroep behoort.
De Wet doorstroom woningmarkt 2015 kent een aantal specifieke
doelgroepen voor wie dit mogelijk is. Het gaat dan om ouderen, gehandicapten, studenten, promovendi, jongeren en grote gezinnen. Deze
initiatiefnota beoogt om aan deze specifieke doelgroepen toe te voegen,
de groep mensen met psychische of psychosociale problemen, die niet in
staat is zich op eigen kracht te handhaven in de samenleving (Wmo 2015,
art 1.1.1, eerste lid) en een gemeentelijke beschikking voor de maatwerkvoorziening beschermd wonen of opvang heeft gekregen dan wel wordt
opgevangen in een vorm van beschermd wonen bij een instelling, die
daarover zorgafspraken heeft gemaakt met de betreffende gemeente.
3.2 Dringend eigen gebruik
In deze initiatiefnota wordt voorgesteld tijdelijke huurcontracten mogelijk
te maken voor mensen met een Wmo beschikking beschermd wonen en
opvang en voor cliënten, die gebruik maken van beschermd wonen en
opvang bij een instelling, die daarover zorgafspraken heeft gemaakt met
de betreffende gemeente. Dit wordt mogelijk indien enkele wijzigingen
worden aangebracht in Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Om precies te
zijn: de mogelijkheden van de verhuurder om een huurovereenkomst op
te zeggen wegens dringend eigen gebruik (artikel 7:274 van het BW)
dienen te worden aangevuld met de mogelijkheid om op die grond een
huurovereenkomst op te zeggen 1. die met een cliënt van een zorginstelling met een Wmo beschikking is afgesloten voor de duur van de
toekenning van de maatwerkvoorziening beschermd wonen of opvang 2.
die een instelling, die daarover zorgafspraken heeft gemaakt met de
betreffende gemeente, is aangegaan met een cliënt ten behoeve van
beschermd wonen en opvang. Dit is bedoeld om de doorstroom te
bevorderen. (Kamerstukken II, 2015/16, 34 156, nr. 3, p. 2). Cliënten wonen
alleen dan niet langer in een woning voor beschermd wonen dan
noodzakelijk is. Voor cliënten (bewoners) van woningen die bestemd zijn
voor beschermd wonen dient de huurbescherming dan ook te vervallen
indien zij geen gebruik meer maken van enige vorm van beschermd
wonen, hetzij (1) omdat zij geen Wmo-beschikking daarvoor meer hebben,
hetzij (2) het doel van het beschermd wonen, namelijk het voldoende
aanleren van huurdersvaardigheden, is bereikt.
3.3 Beschikbaarheid zelfstandige woonruimte
Om de overgang van beschermd wonen naar zelfstandig wonen goed te
laten verlopen en terugval te voorkomen is het van belang dat de ex-cliënt
andere passende woonruimte verkrijgt en niet op straat komt te staan. Het
is een vereiste dat alternatieve woonruimte voor de ex-cliënt beschikbaar
is alvorens zijn huurcontract voor het beschermd wonen kan worden
beëindigd. Onder passende woonruimte wordt verstaan een betaalbare
woonruimte in een omgeving die de sociaal-psychische kwetsbaarheid

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 2

3

van de bewoner compenseert en daarmee de kans op participatie
optimaliseert. Gemeenten hebben hierin de regierol en zorgen er samen
met de verhuurder voor dat deze passende woonruimte beschikbaar is.
4. Alternatieve oplossing niet afdoende
Alternatieve werkbare en efficiënte oplossingen voor het beschikbaar
houden van specifiek voor de doelgroep beschermd wonen en opvang
geschikte woonruimte, zijn niet voorhanden. De kosten van onderdak in
instellingen voor beschermd wonen en maatschappelijke opvang zijn
zodanig hoog dat doorstroom vanuit beschermd wonen en opvang altijd
de voorkeur heeft. (kosten van € 20.000 tot € 75.000 per bed per persoon
per jaar). Het uitsluitend vergroten van de woningvoorraad van betaalbare
eenvoudige woningen kost tijd en voorziet niet in de noodzakelijke
begeleiding en nazorg.
Tijdelijke wooncontracten van twee jaar, waarvoor geen aanpassing nodig
is, houden geen rekening met de duur van het herstelproces van een
psychiatrisch cliënt dat niet goed kan worden voorspeld. Het risico bestaat
dan dat het maximum van twee jaar een doel op zich wordt en daardoor
het beoogde doel voor de cliënt niet wordt bereikt.
5. Financiële onderbouwing
5.1 Financiële gevolgen verhuurders
1.

2.

De indiener verwacht per saldo geen toename van administratieve
lasten die het gevolg zijn van deze initiatiefnota bij verhuurders,
huurders of overheden.
Het is niet te verwachten dat het aantal mutaties van huurders
significant zal wijzigen door deze initiatiefnota zodat er geen sprake
zal zijn van een toename van kosten in dat verband.

5.2 Financiële gevolgen overheden
Deze initiatiefnota bevordert de doorstroom en voorkomt de kans op
terugval van een cliënt bij uitstroom. Verhuizen naar regulier wonen is één
van de kwetsbaarste momenten in begeleiding. Verhuizen is voor een
cliënt een life event dat veelal gepaard gaat met veel stress en
onzekerheid; huur gaan betalen, nieuwe sociale omgeving, verwachtingen
op gebied van onderhouden van een woning, begeleiding op afstand etc.
Door de huursituatie al binnen het beschermd wonen te oefenen nemen
de stressoren op gebied van huren af.
Deze initiatiefnota heeft geen nadelige financiële consequenties voor de
begroting. Voldoende doorstroom en uitstroom uit instellingen zou een
positief effect kunnen hebben op de uitgaven door de overheid als geheel.
Wonen in een instelling is relatief duur ten opzichte van zelfstandig wonen
met eventueel ambulante begeleiding vanuit het sociaal wijkteam. Een
plaats in een instelling kost de overheden variërend van € 20.000 per bed
per jaar in de nachtopvang tot € 75.000 per plaats in beschermd wonen.
De kosten voor een bed in een psychiatrische zorginstelling (exclusief
verpleging en therapie) zijn vergelijkbaar met die van beschermd wonen.
De kosten voor een sociale huurwoning bedragen maximaal € 8.530 per
jaar, exclusief servicekosten en exclusief begeleiding van een zorgaanbieder. Wanneer over wordt gegaan op het meer zorgvuldig uitstromen
naar regulier wonen door het huren binnen de beschermde woonvorm te
trainen neemt de kans op terugval naar een vorm van opvang of
beschermd wonen af en daarmee nemen ook de kosten af.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 2

4

6. Evaluatie
–

Het verdient aanbeveling dat een aanpassing van de wet om de
doorstroom en uitstroom binnen het beschermd wonen te bevorderen
binnen vijf jaar wordt geëvalueerd op doeltreffendheid en de effecten.
Op deze wijze kan worden gevolgd of de doorstroom en uitstroom ook
daadwerkelijk verbetert.

7. Consultatie
–

–
–

–
–

Cliëntenraden G4 voor maatschappelijke opvang COMOG4 (waaronder
het Straatconsulaat Den Haag) – Cliëntenraden staan positief tegenover dit initiatief mits passende alternatieve woonruimte geboden
wordt en sprake is van een warme overdracht, liefst met vaste
begeleider.
Federatie Opvang – Zeer positief gestemd over het voorstel en actief
betrokken bij dit initiatief.
Aedes – Neutraal gestemd. Benadrukt dat de regierol van de gemeente
cruciaal is en kan alleen in nauwe samenwerking tussen gemeenten,
zorgaanbieder en woningcorporatie slagen.
RIBW Alliantie – Zeer positief gestemd, omdat het voorziet in een
urgente behoefte.
VNG – VNG vraagt zich af of het hier gaat om een tijdelijk construct,
maar verwacht dat woningcorporaties bereid zijn mee te werken in
nauwe samenwerking met gemeenten en zorgaanbieders.

8. Wettekst
Het vorenstaande zal op een zodanige wijze in een wettekst vorm gegeven
moeten worden dat recht wordt gedaan aan zowel de belangen van de
cliënten (huurders) als de zorgaanbieders. Met de onderstaande proeve
voor een passende wettekst worden die belangen verenigd en wordt
aansluiting gevonden bij de wetteksten die voor andere situaties van
dringend eigen gebruik bestaan.
Aan artikel 7:274 BW zal een nieuw onderdeel toegevoegd worden met de
volgende tekst:
1. Onder eigen gebruik in de zin van artikel 7:274 lid 1 onder c BW wordt
mede begrepen het verstrekken van een zelfstandige woning aan een
bewoner met psychiatrische of psychosociale problemen, die
beschikt over een gemeentelijke Wmo-beschikking voor de behandeling van die problemen door een zorginstelling, dan wel die voor de
behandeling van die problemen een begeleidingsovereenkomst is
aangegaan met een zorginstelling, die daarover zorgafspraken heeft
gemaakt met een gemeente op grond van de Wmo.
2. De woning moet door de betreffende zorginstelling zijn bestemd voor
bewoning ten behoeve van beschermd wonen en opvang in de zin
van de Wmo.
3. In de huurovereenkomst met de huurder tegen wie de in artikel 7:274,
lid 1 onder c BW bedoelde vordering is ingesteld, moet zijn bepaald
dat die woonruimte na beëindiging van de huurovereenkomst
opnieuw zal worden verhuurd aan een bewoner met psychiatrische of
psychosociale problemen ten behoeve van de behandeling ervan in
de vorm van begeleid wonen en opvang.
4. De huurder tegen wie de vordering als bedoeld in dit onderdeel,
wordt ingesteld, zal in staat moeten zijn om zelfstandig te gaan
wonen en aan hem moet ook daadwerkelijke alternatieve woonruimte
beschikbaar worden gesteld, hetgeen zal zijn aangetoond indien
hetzij de huurder niet langer beschikt over een Wmo-beschikking als
hiervoor bedoeld in lid 1 van dit onderdeel, hetzij de zorginstelling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 2

5

aantoont, dat de huurder in staat is om zelfstandig te wonen en
aantoonbaar andere woonruimte is aangeboden aan de huurder door
de verhuurder dan wel via de gemeente.
9. Beslispunt
De Kamer wordt gevraagd in te stemmen met voorgestelde uitgangspunten inzake beschermd wonen.
Berckmoes-Duindam
Van der Linde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 601, nr. 2

6