Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 735

Mensenrechten in het buitenlands beleid

Nr. 24

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 juni 2011
Graag bied ik u hierbij deze brief aan over buitengerechtelijke executies,
zoals toegezegd aan de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken tijdens
het Algemeen Overleg van 14 juni 2011.
Zoals ik reeds opmerkte tijdens dit Algemeen Overleg Mensenrechten, kan
over het verbod op buitengerechtelijke executies geen twijfel bestaan. Op
politiek niveau heeft Nederland altijd en met kracht stelling genomen
tegen dit soort dodelijk geweld. Er bestaat een belangrijk en uitgebreid
juridisch kader dat opzettelijke levensberoving dan wel buitengerechtelijke
executie verbiedt.
Nederland heeft zich, vaak samen met de Europese Unie, uitdrukkelijk
tegen de doodstraf, en tegen buitengerechtelijke, standrechtelijke
(summary) of willekeurige executies uitgesproken. Zo hebben Nederland
en andere EU-lidstaten op 21 december 2010 de resolutie over buitengerechtelijke, standrechtelijke (summary) of willekeurige executies van de
Derde Commissie van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties
ge-cosponsord. In deze verklaring veroordeelt de Algemene Vergadering
nogmaals sterk alle buitengerechtelijke, standrechtelijke of willekeurige
executies die nog steeds plaatsvinden over de hele wereld (A/C.3/65/L.29/
Rev.1).
Wat betreft buitengerechtelijke executies in het Israëlisch-Palestijnse
conflict wijs ik op uitspraken van de toenmalige minister van Buitenlandse
Zaken over de buitengerechtelijke executies van Sheikh Yassin en zijn
opvolger Abdel Aziz Rantisi in 2004. De Nederlandse regering heeft deze
veroordeeld (zie bijv. Kamerstuk 23 432, nr. 157). Voorts wijs ik op de
verklaring van de Europese Raad van 16 juni 2006 over het vredesproces
in het Midden-Oosten (21 501-20, nr. 321). De Europese Raad herhaalt
hierin de Europese veroordeling van buitengerechtelijke executies. Het
standpunt van de regering is ook verwoord in haar antwoord op vragen
van het lid Karimi (GroenLinks) aan de minister van Buitenlandse Zaken
(vergaderjaar 2000–2001, aanhangsel nr. 1564), en van het lid Peters
(GroenLinks; vergaderjaar 2006–2007, aanhangsel nr. 892).

kst-32735-24
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 24

1

Buitengerechtelijke executies hebben zich daarnaast op grote schaal
voorgedaan in andere landen in de regio, zoals Algerije, Irak en Soedan,
aldus onderzoeken van de VN en van mensenrechtenorganisaties. De
regering heeft daar ook stelling tegen ingenomen. De regering deelt de
zorgen van de VN-rapporteur voor buitengerechtelijke executies, Christof
Heyns, en andere VN-rapporteurs zoals neergelegd in VN-verklaringen
over de recente gebeurtenissen in de Arabische wereld, onder andere
Jemen, Libië, Syrië en Tunesië, waarbij mogelijk ook sprake is geweest
van buitengerechtelijke executies.
Bij de beoordeling of sprake is van buitengerechtelijke executies is van
belang welk recht van toepassing is op een bepaalde situatie. In geval
sprake is van een gewapend conflict is het humanitair oorlogsrecht van
toepassing, dat in artikel 147 van de Vierde Geneefse Conventie opzettelijke levensberoving ten aanzien van door de Conventie beschermde
personen tot een ernstige schending maakt. Dit verbod is herhaald in
artikel 85 van Aanvullend Protocol I bij de Geneefse Conventies. Het
misdrijf is nadien ook opgenomen in het Statuut voor het Internationaal
Strafhof, en het is eveneens strafbaar gesteld in de Wet Internationale
Misdrijven.
Tijdens gewapend conflict zijn er situaties waarin dodelijk geweld
rechtmatig is. Of er sprake is van een buitengerechtelijke executie ten tijde
van een gewapend conflict vereist een feitelijk oordeel dat in eerste
instantie de verantwoordelijkheid is van de partijen betrokken in dat
conflict. Zij hebben zicht op de feiten en omstandigheden die tot de
conclusie zouden kunnen leiden dat sprake is van een dergelijke executie.
Als er een vermoeden is van onrechtmatige levensberoving of buitengerechtelijke executies dan behoort strafrechtelijk onderzoek te worden
gedaan en, indien aan de orde, strafvervolging plaats te vinden.
Het Israëlische rechtssysteem biedt de mogelijkheid om dit soort vragen
voor te leggen aan de nationale rechter. In dat verband wijs ik op de
uitspraak over «targeted killings» van het Israëlische Hooggerechtshof uit
december 2006 (Public Committee Against Torture in Israel & Palestinian
Society for the Protection of Human Rights and the Environment vs the
State of Israel et.al., HCJ 769/02, 13 December 2006).
Voor situaties waarin de rechten van de mens het uitgangspunt zijn, wijs
ik op de bestaande verdragsverplichtingen die de doodstraf verbieden
zoals het Tweede Facultatief Protocol bij het Internationaal Verdrag inzake
Burgerrechten en Politieke Rechten. Voor staten die de doodstraf nog niet
hebben afgeschaft geldt het vereiste dat deze pas ten uitvoer mag worden
gelegd na een procedure die voldoet aan alle vereisten van het recht op
een eerlijk proces, zoals onder andere opgenomen in het Internationaal
Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten. Waar de doodstraf
nog steeds bestaat pleit de Europese Unie overigens al jaren voor een
moratorium op de uitvoering daarvan.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 735, nr. 24

2