Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2012–2013

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

614
Vragen van de leden Leijten en Kooiman (beiden SP) aan de minister en
staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het bericht dat er
steeds meer kinderen in de crisisopvang komen zonder goede hulp
(ingezonden 30 oktober 2012).
Antwoord van staatssecretaris Van Rijn (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 22 november 2012)
Vraag 1
Wat is uw reactie het bericht dat het aantal kinderen dat in de crisisopvang
terecht komt met hun ouders nog altijd toeneemt?1
Antwoord 1
Aangezien cijfers over 2011 en 2012 op dit moment niet beschikbaar zijn, is
het niet duidelijk of het aantal kinderen in de crisisopvang nog altijd
toeneemt. Als er daadwerkelijk sprake is van een blijvende toename, is dat
zorgwekkend.
Vraag 2
Deelt u de mening dat het zorgwekkend is dat steeds meer kinderen met hun
ouders opgevangen worden in de crisis- en maatschappelijke opvang, dat er
voor hen geen passende hulp voor handen is, en dat directe actie nodig is?
Zo ja, wat is er de afgelopen jaren gedaan om te voorkomen dat ouders en
hun kinderen in deze opvang terecht komen?
Antwoord 2
Ja, kinderen horen niet in de opvang. Daarom heeft het Kabinet op 13 april
2011 samen met de G4 de tweede fase van het Plan van Aanpak Maatschappelijke Opvang (29325, nr. 54) vastgesteld. De tweede fase gaat uit van het
principe dat voorkomen beter is dan genezen. Doel is te voorkomen dat
mensen (weer) dakloos raken en te bereiken dat mensen zoveel als mogelijk
(blijven) participeren in de samenleving. De G4 willen dakloosheid voorkomen door te investeren in preventie van uitval en het voorkómen van
terugval.
Ook de overige centrumgemeenten zijn uitgenodigd meer nadruk te leggen
op preventie. Ik constateer dat dit ook steeds vaker gebeurt.

1

ah-tk-20122013-614
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

Metro, 29 oktober 2012, «Steeds meer kinderen in opvang geen goede hulp»

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

1

De voorgenomen decentralisaties (jeugdzorg, begeleiding, verzorging,
participatiewet) bieden gemeenten bij uitstek voor deze groep een kans om
de hulp en begeleiding geïntegreerd vorm te geven en de gemeentelijke regie
te versterken.
Toch is het helaas niet altijd te voorkomen dat kinderen in de opvang
terechtkomen. Kinderen in de opvang verdienen aparte aandacht. Ik financier
daarom de ontwikkeling van een methodiek speciaal gericht op kinderen in
de maatschappelijke opvang. In de afgelopen jaren is voor de vrouwenopvang de methodiek Veerkracht ontwikkeld om kinderen in de vrouwenopvang
passende hulp te bieden. Ik heb de Federatie Opvang daarom gevraagd deze
methodiek voor de maatschappelijke opvang aan te passen en vervolgens te
implementeren.
Vraag 3
Is het u bekend dat er in 2008 nog 7574 kinderen werden opgevangen in de
maatschappelijke opvang, en dat in 2010 dit er 8791 waren? Wat is uw
verklaring voor de voortdurende stijging van kinderen in de opvang?
Antwoord 3
Ja, het branchebeeld 2010 van de Federatie Opvang is mij bekend. In maart
2012 heeft de Federatie Opvang (FO) de Quick Scan Gezinnen in de maatschappelijke opvang uitgebracht. In deze quick scan worden de financiële
crisis en scheidingen genoemd als belangrijkste redenen voor de toename
van gezinnen in de opvang.
Vraag 4
Hoe verhoudt de budgettaire korting in de jeugdzorg van € 36 miljoen zich
straks tot de toenemende wachtlijsten in de jeugdzorg en de maatschappelijke opvang? Bent u niet bang dat deze bezuinigingen ervoor zullen zorgen
dat de wachtlijsten in de jeugdzorg en de maatschappelijke opvang alleen
maar meer zullen toenemen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, bent u bereid deze
korting te schrappen?
Antwoord 4
De budgetkorting bedraagt 2,65 %.Voor de provinciale jeugdzorg is het aan
de provincies om te bepalen hoe deze korting wordt ingevuld. Dit is
bijvoorbeeld mogelijk door efficiencymaatregelen. De budgetkorting hoeft dus
niet tot wachtlijsten te leiden.
Vraag 5
Hoeveel kinderen staan er nu op de wachtlijst voor residentiële zorg? Welke
zorg krijgen deze kinderen in de tussentijd geboden?
Antwoord 5
Er zijn geen aparte gegevens bekend per zorgvorm van geïndiceerde
jeugdzorg. Het aantal jeugdigen op de wachtlijst per 1-7-2012 bedraagt 2859.
Dit betreft dus zowel residentiële jeugdzorg, daghulp, pleegzorg als geïndiceerde ambulante jeugdzorg. Van deze 2 859 wachtende ontvangen 1476
jeugdigen al een vorm van jeugdzorg terwijl zij wachten.
Vraag 6
Hoeveel gezinnen staan er nu op de wachtlijst voor maatschappelijke, crisisen vrouwenopvang? Welke zorg krijgen deze gezinnen in de tussentijd
geboden?
Antwoord 6
Het is niet bekend hoeveel gezinnen in heel Nederland bij alle opvangcentra
op een wachtlijst staan. Uit een korte, niet representatieve, enquête onder
acht grotere instellingen blijkt dat de meerderheid van de instellingen een
wachtlijst hanteert en dat daar in de meeste gevallen tussen de 5 en 11
gezinnen op staan.
De gezinnen verblijven vaak bij familie, vrienden of kennissen. De opvanginstellingen bemiddelen in een aantal gevallen naar collega-organisaties of
onderzoeken mogelijkheden in het sociaal netwerk van het gezin. Soms wordt
ook verwezen naar campings of charitatieve initiatieven van kerken. In
gevallen waar slapen op straat dreigt bemiddelt de opvanginstelling voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

2

gemeente naar verschillende typen noodhulp, variërend van noodbedden
voor 48 uur, plaatsing hostel (Stayokay of pension door GGD) of in het
uiterste geval soms splitsing van het gezin: volwassene(n) in nachtopvang en
kind(eren) naar crisisopvang van de jeugdzorg.
De zorg voor die gezinnen die op een wachtlijst staan bestaat onder andere
uit (jeugd)maatschappelijk werk, het organiseren van een ronde tafeloverleg
met partners Stedelijk Kompas, het regelen dat mensen toch een uitkering
kunnen ontvangen, terwijl ze niet ingeschreven staan op verblijfadres, overleg
met Bureau Jeugdzorg en bemiddeling bij een woningbouwvereniging over
verblijf of inschrijving op adres van kennissen. Wanneer sprake is van
huiselijk geweld bestaat de hulp bijvoorbeeld uit plaatsing op time-out
appartement of noodbedden, het inzetten en bemiddeling van het Steunpunt
Huiselijk Geweld of het inzetten van een tijdelijk huisverbod in combinatie
met time-out plaatsing.
Vraag 7
In hoeverre zijn alle maatschappelijke, crisis- en vrouwenopvang aangesloten
op de verwijsindex risicojongeren? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 7
Bij en krachtens de Wet op de jeugdzorg wordt bepaald wie er meldingsbevoegd kunnen zijn. De maatschappelijke en vrouwenopvang zijn meldingsbevoegd. In de crisisopvang kan melding achteraf plaatsvinden via de plaatsende instantie. Bureau Jeugdzorg is immers ook meldingsbevoegd.
Vraag 8
Welke middelen en methoden gaat u aanwenden om te voorkomen dat
kinderen en gezinnen in een crisis- of vrouwenopvang terecht komen? Kunt u
uw antwoord toelichten?
Antwoord 8
Ik ga in overleg met gemeenten om te bezien in hoeverre zij het probleem
herkennen, in hoeverre het op hun netvlies staat en of zij behoefte hebben
aan ondersteuning. Nu al verspreid ik samen met de VNG goede voorbeelden.
Ik zal gemeenten attenderen op de mogelijkheid afspraken te maken met
woningcorporaties over het inschakelen van de hulpverlening bij de eerste
signalen van huurachterstand. Er zijn namelijk gemeenten die met corporaties
afspreken dat hulp wordt ingeschakeld bij de eerste betalingsachterstand. Zo
kan worden voorkomen dat de huurachterstand zodanig oploopt dat
uithuisplaatsing volgt.
Vraag 9
Gaat u de methode «Veerkracht» bij alle maatschappelijke, crisis- en
vrouwenopvang implementeren en op welke termijn? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 9
Veerkracht is reeds gereed voor de vrouwenopvang en wordt daar nu
geïmplementeerd.
De methodiek Veerkracht momenteel aangepast voor de maatschappelijke
opvang. In de pilotfase die daarna volgt (vanaf juni 2013) wordt de methodiek
getest binnen drie instellingen zodat cliëntervaringen en ervaringen van de
hulpverleners in de methodiek verwerkt kunnen worden. De implementatie in
de maatschappelijke opvang vindt plaats vanaf begin 2014.
Vraag 10
Op welke manieren wordt er (na)zorg geboden aan de gezinnen met kinderen
die in een maatschappelijke, crisis- of vrouwenopvang hebben gezeten? Kunt
u uw antwoord toelichten?
Antwoord 10
De nazorg die geboden wordt is afhankelijk van het aanbod van een
maatschappelijke of vrouwenopvanginstelling en is afhankelijk van de wijze
waarop een gemeente de aanpak van huiselijk geweld en voorkomen van
dakloosheid en huisuitzetting regisseert. Nazorg bestaat bijvoorbeeld uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

3

begeleiding bij inkomensbeheer, woonbegeleiding, opvoedingsondersteuning
en dagbesteding of toeleiding naar (vrijwilligers)werk.
Vraag 11
Hoe groot zijn de verschillen in de bekostiging van maatschappelijke, crisisen vrouwenopvang tussen de verschillende gemeenten? Kunt u uw antwoord
zo specifiek mogelijk toelichten?
Antwoord 11
Een actueel overzicht van de gemeentelijke bekostiging is niet beschikbaar.
Gemeenten zijn vrij hierin hun eigen keuzes te maken die passen bij de lokale
omstandigheden. Doorgaans zetten de centrumgemeenten de respectievelijke
decentralisatieuitkeringen die zij van het Rijk ontvangen in voor preventie,
opvang en nazorg. Veel gemeenten investeren daarnaast ook eigen middelen.
Verschillen in bekostiging hebben bijvoorbeeld ook te maken met de kosten
van de huisvesting van de opvanginstelling. Hierbij spelen ook historische
factoren een rol, zoals de vraag of de instelling panden in eigendom heeft of
dat de instelling moet huren van een woningcorporatie of gemeente.
Vraag 12
Wat is uw mening over de uitvoering van de maatschappelijke, , crisis- en
vrouwenopvang door centrumgemeenten, en waar ziet u mogelijkheden tot
verbetering?
Antwoord 12
Ik ben van mening dat er in de afgelopen jaren goede resultaten zijn geboekt
en stappen vooruit zijn gezet. Vanwege de financiële situatie bij gemeenten
en het Rijk, is het van belang die successen te borgen. De sleutel daarvoor
ligt in het versterken van eigen kracht, inzetten op preventie en intensiveren
van samenwerking. Deze thema’s zien we terug in de Stedelijke Kompassen
(plannen van aanpak maatschappelijke opvang) van de centrumgemeenten.
Wel is op specifieke thema’s meer aandacht nodig, bijvoorbeeld voor
kinderen in gezinnen die hun huis (dreigen te) verliezen. Daarom financier ik,
zoals gezegd, de aanpassing van de methodiek Veerkracht voor de maatschappelijke opvang en voor ambulante hulpverlening. Ook ga ik in overleg
met gemeenten om te bezien of zij behoefte hebben aan ondersteuning met
een aanpak in het kader van het ondersteuningsprogramma voor Stedelijke
Kompassen voor centrumgemeenten.
Vraag 13
Deelt u de mening dat de maatschappelijke opvang en de geestelijke
gezondheidszorg nog in onvoldoende mate op elkaar aansluiten, ondanks de
verbeteringen die er zijn geweest de afgelopen jaren? Kunt u uw antwoord
toelichten?
Antwoord 13
In het kader van de voorgenomen ambulantisering van de GGZ wordt de
relatie tussen de GGZ en gemeenten (waaronder maatschappelijke opvang)
steeds belangrijker. In het traject van de ambulantisering ga ik in gesprek met
gemeenten en andere maatschappelijke partners, daarbij zal ik ook praten
met maatschappelijke opvang. Daarnaast biedt de decentralisatie van de
jeugdzorg (waaronder Jeugd-GGZ) vanaf 2015 meer mogelijkheden om de
jeugd-GGZ en maatschappelijke opvang op elkaar af te stemmen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, Aanhangsel

4