Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 766

Initiatiefnota van de leden Agema en Wilders
over «Zorg van Nationaal Belang. Een direct
einde aan een deel van de marktwerking. En een
zorgcrisisreserve in geval van pandemie, ramp
of terreuraanslag»

Nr. 3

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 13 september 2021
Dit voorjaar heb ik van de leden Agema en Wilders (beiden PVV) de
initiatiefnota over «Zorg van Nationaal Belang. Een direct einde aan een
deel van de marktwerking. En een zorgcrisisreserve in geval van
pandemie, ramp of terreuraanslag»1 ontvangen. In hun initiatiefnota doen
de leden Agema en Wilders voorstellen aan de Kamer rond de crisisbestendigheid van het zorglandschap. De vaste Kamercommissie voor VWS
heeft verzocht om een reactie op deze initiatiefnota. Met deze brief kom ik
tegemoet aan dat verzoek. Hieronder ga ik in op de voorstellen uit de
initiatiefnota.
Voorstel 1: Een direct einde aan een deel van de marktwerking
Dit voorstel heeft volgens de initiatiefnemers als doel een aantal essentiële onderdelen van de acute zorg per direct uit de marktwerking te halen
door ze van Nationaal Belang te verklaren. Het gaat dan om de ambulancedienst, de spoedeisendehulppost, intensive cares en de persoonlijke
beschermingsmiddelen. In het voorstel komen voor deze onderdelen
vaste prijzen te gelden en wordt een speciaal gezant aangewezen voor
over de planning en het beheer. De initiatiefnemers beogen met deze
maatregelen de beschikbaarheid van (acute) gezondheidszorg beter te
kunnen waarborgen, mede met het oog op toekomstige ontwikkelingen
zoals het risico op bijvoorbeeld een nieuwe pandemie.
Als reactie hierop merk ik op dat er binnen de acute zorg al op diverse
gebieden maatregelen zijn genomen om de beschikbaarheid en toegankelijkheid van de acute zorg voor iedereen in Nederland expliciet te borgen,
ten koste van vrije keuzemogelijkheden en vrije prijsvorming. Denk daarbij
aan de Wet Ambulancezorgvoorzieningen die op 1 januari 2021 in werking
1

kst-35766-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Kamerstuk 35 766, nr. 2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 766, nr. 3

1

is getreden, waarin de ambulancezorg in Nederland wordt aangemerkt als
een niet-economische dienst van algemeen belang (NEDAB). Voor de
ambulancezorg gelden reeds vaste prijzen. Ook wordt in de acute zorg
veel gebruik gemaakt van beschikbaarheidbijdragen, bijvoorbeeld voor de
Mobiel Medische Teams (MMT – de zogenoemde traumaheli’s), de
ambulancehelikopter en spoedeisende hulpposten.
De beschikbaarheidbijdrage is een subsidie op grond van artikel 56a Wet
marktordening gezondheidszorg. Het instrument is geïntroduceerd om de
beschikbaarheid van noodzakelijke vormen van zorg te waarborgen. Het
betreft hier zorg waarvan de kwaliteit, toegankelijkheid c.q. bereikbaarheid
en betaalbaarheid niet gewaarborgd zijn zonder financiële bemoeienis van
de overheid. Dit betekent dat er, naast eventuele vergoedingen voor zorg
door de zorgverzekeraar, waar nodig een specifieke beschikbaarheidbijdrage wordt verstrekt aan een zorgaanbieder om de landelijke dekking
van deze vormen van zorg te kunnen garanderen. Ook voor acute
psychiatrische zorgverlening en huisartsenposten geldt een vorm van
beschikbaarheidsbekostiging. Bij deze vormen van zorg staat nu ook al het
belang van beschikbaarheid van de zorg voorop en daar sluit de huidige
bekostiging bij aan.
Om de beschikbaarheid van (acute) gezondheidszorg ook in de toekomst
goed te kunnen waarborgen, kunnen op onderdelen verdere aanscherpingen of veranderingen op dit gebied wenselijk zijn. Zo worden in de
discussienota «Zorg voor de Toekomst» diverse mogelijke maatregelen
genoemd rond de beschikbaarheid en de bekostiging van de (acute) zorg,
teneinde de toekomstbestendigheid van onze gezondheidszorg beter te
waarborgen. Specifiek over de acute zorg zijn daarnaast oplossingsrichtingen opgenomen in de houtskoolschets acute zorg, die door uw Kamer
controversieel is verklaard. Ten slotte merk ik op dat ook verschillende
politieke partijen in hun verkiezingsprogramma’s verschillende oplossingsrichtingen voorstellen die in meer of mindere mate aanpassingen
van het Nederlandse zorgstelsel omvatten.
Gezien de demissionaire status van het kabinet kan ik op dit moment geen
voorkeur uitspreken voor een bepaalde oplossingsrichting. Wel werken
we op dit moment aan bouwstenen die het nieuwe kabinet kan gebruiken
bij keuzes over de inrichting van het zorglandschap. Hierover heb ik uw
Kamer op 26 mei 2021 per brief geïnformeerd2 en wij hebben hier onder
meer in het debat over de ontwikkelingen rondom het coronavirus op
3 juni 2021 (Handelingen II 2020/21, nr. 84, items 7 en 12) over gesproken.
De crisis heeft namelijk laten zien er structurele vraagstukken bestaan
over de manier waarop ons zorglandschap is voorbereid op de toekomst.
Ons zorglandschap moet robuuster en flexibeler worden, zodat we ook
crisissituaties aan kunnen, die we nu niet kennen of kunnen bedenken. Dat
geldt voor zowel de curatieve als de langdurige zorg. Daarbij gaat het
onder meer om het behouden en uitbouwen van een vorm van zorgcoördinatie, regie en aansturing in tijden van crisis en het behouden van de
versterkte samenwerking binnen en tussen de zorgsectoren (zowel cureals caresector) en binnen en tussen regio’s, zoals bijvoorbeeld via het
ROAZ en de samenwerking met leveranciers en producenten. Er zullen op
dit vlak nog de nodige geleerde lessen moeten worden opgehaald om
deze en andere vraagstukken vervolgens uit te werken samen met alle
betrokken partijen.

2

Kamerstukken 31 765 en 25 295, nr. 566.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 766, nr. 3

2

Voorstel 2: Aanleg Zorgcrisisreserve in geval van pandemie, ramp
of terreuraanslag
Aanleg Nationale Reserve Zorgverleners
De COVID-crisis heeft laten zien dat er tijdens crises behoefte is aan een
reservecapaciteit van medisch geschoolde zorgprofessionals. In dit kader
ben ik gestart met een verkenning naar een nationale reserve van
zorgverleners. Hierover heb ik u in de Kamerbrief van 9 maart3 geïnformeerd. Dit is in lijn met de Kamerbreed aangenomen motie van de leden
Pieter Heerma en Wilders4, waarin werd verzocht onderzoek te doen naar
een Nationale Zorgreserve, in te zetten tijdens een pandemie, ramp of
terreuraanslag. Wij verkennen de mogelijkheden aan de hand van
scenario’s. In de Kamerbrief van 6 juli jongstleden5 heb ik u geïnformeerd
over de contouren van deze scenario’s. Deze scenario’s worden
momenteel verder uitgewerkt, onder andere door gesprekken met het
veld en met bestaande reserves. In september informeer ik u over de
uitkomsten van de verkenning.
Aanleg en beheer van een Zorgcrisisreserve bestaande uit reserve
gebouwen, reserve bedden, reserve apparatuur, etc.
Het zorglandschap moet in de toekomst robuuster, stootvaster en
flexibeler, zodat we niet alleen de crisis van gisteren en vandaag
aankunnen, maar vooral ook mogelijke crisissituaties die we nu niet
kennen of kunnen bedenken. We zijn ons nog aan het beraden op hoeveel
IC-bedden er structureel (vast) nodig zijn. We willen hierbij de zorgprofessionals betrekken en hen om advies vragen. Hierbij wordt onder andere
gedacht aan een flexibele capaciteit van materiaal (bijvoorbeeld
apparatuur, persoonlijke beschermingsmiddelen en geneesmiddelen) en
van medisch geschoolde zorgprofessionals (incl. de benodigde opleidingsinspanningen). Besluitvorming hierover is aan het nieuwe kabinet.
Ik heb uw Kamer bij brief van 14 april jongstleden6 bericht over een
voorstel om te komen tot een ijzeren voorraad aan persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) en medische hulpmiddelen (waaronder
IC-apparatuur) ten behoeve van toekomstige crises. In dit voorstel worden
drie zogenoemde dijken geïntroduceerd om de zorg beter voor te
bereiden op en te beschermen ten tijde van crises. Dijk 1 betreft ruimere
voorraden bij zorginstellingen zelf, Dijk 2 betreft ruimere centrale
voorraden waaronder bij leveranciers en Dijk 3 is de stand-by productie in
of dichtbij Nederland. Als «dijkbewaking» wordt voorgesteld om een
meldpunt op te richten om actuele informatie over de ontwikkeling van
vraag en aanbod inzichtelijk te maken. Ik ben voornemens om uw Kamer
nader te informeren over de uitwerking van dit voorstel, inclusief de
kosten daarvan. Daarnaast zijn er naar aanleiding van het Verslag
Schriftelijk Overleg inzake de brief IJzeren voorraad persoonlijke
beschermingsmiddelen en medische hulpmiddelen bij crises7 en de brief
Halfjaarlijks voortgang ijzeren voorraad geneesmiddelen8 vragen gesteld.
Mijn reactie daarop is op 9 juli jongstleden naar uw Kamer gestuurd9.
Definitieve besluitvorming is vervolgens aan het volgend kabinet. Een
andere maatregel die in deze context is genomen is de opzet van een

3

Kamerstukken 29 282 en 25 295, nr. 433
Kamerstuk 25 295, nr. 692
5
Kamerstuk 25 295, nr. 1356
6
Kamerstukken 32 805 en 25 295, nr. 114
7
Kamerstukken 32 805 en 29 477, nr. 118
8
Kamerstuk 29 477, nr. 701
9
Kamerstukken 32 805 en 29 477, nr. 118
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 766, nr. 3

3

subsidieregeling die ziekenhuizen in staat heeft gesteld om een crisisvoorraad van geneesmiddelen die gebruikt worden op de intensive care
aan te leggen, waarmee zij vijf maanden regulier gebruik én drie maanden
piekgebruik kunnen opvangen.
Het in eigen land en in eigen beheer produceren en beheren van
persoonlijke beschermingsmiddelen.
Het is niet realistisch en wenselijk om alle persoonlijke beschermingsmiddelen in eigen land en in eigen beheer te gaan produceren. Wel bekijk
ik wat een zinvolle aanpak is om de leveringszekerheid van persoonlijke
beschermingsmiddelen ten behoeve van toekomstige crises en ook op de
lange termijn zo veel mogelijk te garanderen. Ik hecht zeer aan de inbreng
en betrokkenheid van veldpartijen in Nederland. Daarom heb ik ter
ontwikkeling van een strategische beleidsagenda voor de leveringszekerheid van medische producten in maart ronde tafels georganiseerd om
met het veld hierover in gesprek te gaan. Ook de industrie was daarbij
vertegenwoordigd. Op 11 mei jongstleden is het toegezegde verslag
hiervan naar uw Kamer10 gestuurd. Verder is het veld op dit punt
structureel betrokken via de Klankbordgroep van het programma ijzeren
voorraad (Dijkenmodel). Ik verwacht uw Kamer in het derde kwartaal mijn
beleidsagenda leveringszekerheid te doen toekomen.
De speciaal gezant de Zorgcrisisreserve aan te laten sturen. Hij of zij geeft
leiding aan de GHOR en de veiligheidsregio’s en is verantwoordelijk voor
de reserve capaciteitsplanning.
De huidige pandemie heeft laten zien dat coördinatie tijdens een
dergelijke crisis binnen de zorgketen zeer belangrijk is. Daarom werken we
op dit moment aan bouwstenen voor het crisisbestendig maken van de
zorg, onder andere over het behouden en uitbouwen van een vorm van
zorgcoördinatie en over regie en aansturing in tijden van crisis. Een
diepgaande evaluatie van de pandemie gaat een scherper beeld geven
van het functioneren van crisisbeheersing in de zorg, waaronder de rol
van de GHOR. Zoals ik heb aangegeven in het debat over medisch
specialistische zorg op 5 juli jongstleden, wil ik daarbij ook het vraagstuk
van de doorzettingsmacht betrekken.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
H.M. de Jonge

10

Kamerstuk 29 477, nr. 703

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 766, nr. 3

4