3
Vragenuur: Vragen Leijten
Vragen van het lid Leijten aan de staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over het gevaar dat
ouderenmishandeling (fors) toeneemt door de bezuinigingen op de zorg voor ouderen.

Mevrouw Leijten (SP):
Voorzitter. Afgelopen donderdag zagen wij een reportage
van Zembla. Ik denk dat iedereen die deze reportage heeft
gezien, daarvan geschrokken is. Oma en moeder wordt
opgenomen met vier hoofdwonden, gebroken neus,
gebroken nekwervel, gebroken ribben en open wonden en
zij overlijdt uiteindelijk in het ziekenhuis. De patholooganatoom weigert een verklaring van een natuurlijke dood
af te geven, maar de zorginstelling waarin de verwondingen
zijn opgelopen, zegt dat het hier gaat om een geval van uit
bed vallen. De zorginstelling komt er niet uit naar aanleiding
van een onafhankelijk onderzoek. Als de familie de media
wil opzoeken, krijgt zij het dreigement van een kort geding.
Hoe vaak komt het eigenlijk voor dat een niet-natuurlijke
dood wel als een soort incident wordt aangemerkt? Doet
de inspectie daar wat aan? Krijgt zij er melding van dat
iemand naar aanleiding van behandeling in een verpleegof verzorgingshuis, dan wel in een zorginstelling is overleden zonder een afgifte van een natuurlijke dood? Kan de
inspectie daarop toetsen? Wat vindt de staatssecretaris
ervan dat de familie het zwijgen wordt opgelegd via een
kort geding? Hoe vaak vindt dat plaats?
Mensen die in de zorg werken, doen dat met hart en ziel.
Toch weten wij dat ouderen worden vastgebonden,
gedrogeerd en mishandeld. Vaak gebeurt dat uit onmacht.
Omstandigheden maken dat dit gebeurt. Mantelzorgers
kunnen overbelast zijn en het niet meer zien zitten. De
thuiszorg of de zorg kan onvoldoende zijn. Het kan ook
voorkomen dat je met zo weinig collega's staat dat je de
zorg voor zwaar dementerende bewoners niet meer aankunt. Wat zegt de staatssecretaris van de opmerking van
de OuderenOmbudsman dat zijn beleid, met de bezuinigingen op de ouderenzorg, zal leiden tot fors meer ouderenmishandeling? Is de staatssecretaris bereid om zijn bezuinigingen te herzien nu blijkt dat zij zullen leiden tot willekeur
voor ouderen en een toename van ouderenmishandeling?

Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Wij hebben hier al vaker over gesproken. Ouderenmishandeling is onacceptabel en moet worden aangepakt. Ik heb wel moeite met de manier waarop dit nu wordt
gebracht. Mensen hebben de gerechtvaardigde wens om
langer thuis te blijven wonen en wij voeren met elkaar de
discussie over de kwaliteit van verpleeg- en verzorgingshuizen. De suggestie dat dit beleid zou leiden tot meer ouderenmishandeling, werp ik verre van mij. In navolging van
mijn voorgangster heb ik het onderwerp ouderenmishandeling nogal hoog op de agenda gezet. In de uitzending
van Zembla werd nogal laatdunkend gedaan over de campagne, maar ik benadruk dat ik er juist trots op ben dat de
vorige staatssecretaris dit onderwerp prominent op de
agenda heeft gezet en dat ik dit mag voortzetten. Het aantal

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Leijten

meldingen van ouderenmishandeling neemt toe; gelukkig
maar, want dat betekent dat wij ons steeds meer bewust
worden van het feit dat het voorkomt en dat wij er iets aan
kunnen doen. Zo nodig kunnen wij er de inspectie op
afsturen. Als er meldingen van calamiteiten zijn, moet dat
ook gebeuren. Dit staat nogal hoog op de agenda.
De koppeling tussen het voorgenomen en het toenemen
van ouderenmishandeling, werp ik echter verre van mij.
Wij zijn juist aan het bekijken of wij beleid kunnen maken
dat meer aansluit bij wat mensen zelf willen, waarin wij
meer aandacht hebben voor mantelzorgers. Wij maken het
beleid om de kwaliteit in verzorgings- en verpleeghuizen
te verbeteren. Wij moeten inderdaad bezuinigen, maar laten
wij niet zulke koppelingen maken. Vorige week hebben wij
nog gesproken over de vraag of wij een inhoudelijk debat
moeten voeren of over de beeldvorming moeten spreken.
Ik hoop dat ik het met mevrouw Leijten eens kan blijven
over de adequate en straffe aanpak van ouderenmishandeling. Ik weet niet of ik het eens kan zijn met haar opvattingen
over onze beleidsvoornemens, maar ik hoop dat zij dergelijke relaties niet meer legt. Als dat wel gebeurt, hebben wij
elkaar niet veel meer te vertellen.
Mevrouw Leijten (SP):
In de uitzending zegt een specialist op het vlak van de
ouderengeneeskunde dat wij ouderen wegdrukken uit
ouderdomsvoorzieningen en hen terugdrukken in een
situatie zonder voorzieningen. Daardoor worden zij uitermate kwetsbaar. Wij hebben huisartsen gevraagd of zij al
zien dat ouderen niet meer in verzorgingshuizen mogen
wonen. 80% van de huisartsen die dat meemaken, zegt dat
de thuiszorg niet voldoende geregeld is, waardoor oudere
mensen het risico lopen van verwaarlozing, maar wellicht
ook van mishandeling. Als de staatssecretaris hier durft te
beweren dat het keihard saneren van de ouderenzorg —
een sanering van meer dan 4 miljard in de komende jaren
— geen gevolgen zal hebben voor de inhoud van het werk
en de veiligheid van de mensen, dan vraag ik hier om een
garantie. Ik vraag van de staatssecretaris dan de garantie
dat iedere oudere in Nederland veilig is en voldoende personeel om zich heen heeft om zich veilig te wanen, en dat
ouderenmishandeling niet zal toenemen.
Staatssecretaris Van Rijn:
Dan is er misschien een garantie terug te vragen. Ik begrijp
dat de wijze waarop de ouderenzorg nu geregeld is en
waaraan mevrouw Leijten kennelijk niets wil veranderen,
leidt tot deze uitzending van ZEMBLA en deze constateringen. Zij doet alsof het nu allemaal zo goed geregeld is. Ik
werp verre van mij dat wij het verband moeten leggen
tussen de toename van ouderenmishandeling en welk
beleid dan ook. Ouderenmishandeling moet bestreden
worden. Dat doen wij ook en dat zetten wij hoog op de
agenda. Dat staat echter los van het beleid dat gericht is op
de verbetering van de kwaliteit in ouderen- en verzorgingshuizen, dat ook recht doet aan de gerechtvaardigde wens
van ouderen om in de eigen-thuissituatie te wonen. Het
gaat niet aan om nu met deze aantijging te komen. Overigens is dit ook een aantijging tegen de mantelzorgers die
het zo goed doen en tegen de verzorgers in verpleeg- en
verzorgingshuizen die elke dag heel hard hun best doen.
In dat debat ga ik niet mee. Nogmaals, als dat de teneur
van het debat wordt, hebben wij elkaar weinig te zeggen
in de toekomst.

21 januari 2014
TK 43

43-3-1

Mevrouw Leijten (SP):
Ik vind dit nogal schokkend. Het gaat in de uitzending van
ZEMBLA om iemand die volgens de patholoog-anatoom
daadwerkelijk mishandeld is en in elk geval geen natuurlijke
dood is gestorven. De staatssecretaris zegt met zoveel
woorden dat het aantal van dergelijke gevallen niet zal
toenemen als er straks minder personeel is. De mensen die
werken in de zorg, doen dat natuurlijk met hart en ziel, maar
juist zij durven dergelijke gevallen niet met naam en toenaam te melden, omdat zij bang zijn voor represailles van
dezelfde zorginstellingen die families het zwijgen opleggen.
Ik vind het nogal schokkend dat als 80% van de huisartsen
aangeeft dat ouderen op dit moment thuis verwaarloosd
raken omdat de thuiszorg wordt wegbezuinigd, de staatssecretaris mij verwijt dat ik dit hier aankaart. Ik vraag nogmaals of ik van de staatssecretaris de garantie kan krijgen
dat zijn bezuinigingen niet leiden tot extra ouderenmishandeling. Ja of nee?
Staatssecretaris Van Rijn:
Wat wil mevrouw Leijten nu precies? Op dit moment, in
een situatie waarin het nieuwe beleid nog helemaal niet is
ingevoerd, komt ouderenmishandeling voor. Dat is een
ernstige zaak. Wij richten ons op de aanpak van ouderenmishandeling, ongeacht het beleid. Elk geval van ouderenmishandeling is er één te veel. Mevrouw Leijten vindt mij
aan haar zijde als zij daartegen vecht, ongeacht het beleid.
Laten wij niet de suggestie wekken dat ouderenmishandeling niet voorkomt; ouderenmishandeling kwam voor, komt
voor en zal blijven voorkomen. Nogmaals, mevrouw Leijten
zal mij aan haar zijde vinden wanneer zij daartegen blijft
vechten. Als zij echter doet alsof er op dit punt garanties
gegeven kunnen worden, doet zij echt onrecht aan het
vraagstuk en aan het probleem. Ik hoop dat wij elkaar kunnen blijven vinden in het bestrijden van oudermishandeling,
nu en in de toekomst.
Mevrouw Agema (PVV):
Voorzitter. Jaarlijks worden er in ons land ongeveer 200.000
ouderen mishandeld en uitgebuit. 200.000 ouderen krijgen
jaarlijks te maken met geweld. Dat is een enorm groot
aantal. Daarom was het kabinet-Rutte I er veel aan gelegen
om te investeren in een campagne en 1 miljard extra in de
ouderenzorg te stoppen. Inmiddels is de situatie echter
helemaal veranderd. Er wordt 4 miljard bezuinigd op de
ouderenzorg. Verzorgingshuizen worden gesloten en de
thuiszorg wordt gehalveerd. Ik wilde de staatssecretaris de
vraag stellen of hij uit schaamte niet beter van de campagne
kan afzien. Nu ik echter de staatssecretaris in dit huis hoor
zeggen dat wij, als wij niet meegaan in zijn verhaal dat alles
er beter op wordt met 4 miljard aan bezuinigingen, elkaar
in de toekomst weinig meer te melden hebben, dan denk
ik dat de staatssecretaris misschien maar beter afscheid
kan nemen van deze hele club.
Staatssecretaris Van Rijn:
Voorzitter. Mevrouw Agema betrekt weer een andere stelling. Wij kunnen met elkaar discussies voeren over de vraag
of het beleid al dan niet klopt. Ik hoop op een voortdurend
inhoudelijk debat daarover. We zullen het daarin niet met
elkaar eens zijn en wij kunnen van mening verschillen over
het beleid, maar dat is ook goed. Die discussie moeten wij
hier in de Kamer voeren. Daar wordt het beleid beter van.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Leijten

Een kritische houding is helemaal prima. Wij zijn met zijn
allen bezig om het vraagstuk van de ouderenmishandeling
op de agenda te zetten. Wij zetten daar programma's op
om ervoor te zorgen dat het niet meer voorkomt. Ik maak
er in dat verband bezwaar tegen dat de suggestie wordt
gewekt dat door beleid A de ouderenmishandeling toeneemt en door beleid B de ouderenmishandeling afneemt.
Er is een campagne ingezet en die is succesvol; het aantal
meldingen neemt toe en het onderwerp komt uit de taboesfeer zodat we er echt wat aan kunnen doen. Het beleid
zorgt ervoor dat mensen sneller melden zodat we er sneller
wat aan kunnen doen. Ik hoop dat ik het met mevrouw
Agema eens kan blijven over een voortvarende aanpak van
de ouderenmishandeling, maar laten wij dan geen relaties
leggen die wij niet moeten leggen.
Mevrouw Keijzer (CDA):
Voorzitter. Ik merk aan de staatssecretaris dat hij het vervelend vindt dat er een verband gelegd wordt tussen zijn
beleid en ouderenmishandeling. Ik deel dat ook wel. Maar
toch, maar toch. Van de mantelzorgers van dementerenden
is 70% overbelast. Van de drie dagen dagbesteding gaat er
straks eentje verdwijnen door de bezuinigingen. Wil de
staatssecretaris deze Kamer helpen door eindelijk eens aan
te tonen op welke manier ervoor gezorgd wordt dat die
bezuinigingen niet leiden tot een nog grotere overbelasting
van mantelzorgers? Wij weten allemaal hoe zwaar het is
om mantelzorg vol te houden en hoe zeer professionele
hulp daarbij ondersteuning biedt. Ik zeg daarom tegen de
staatssecretaris: help ons dan, laat zien en bewijs de stelling
dat het een niets te maken heeft met het ander.
Staatssecretaris Van Rijn:
Was het nu maar waar dat het vraagstuk zo simpel was dat
niet bezuinigen of extra geld uittrekken vanzelf leidt tot een
betere kwaliteit van de zorg. We hebben juist in de afgelopen jaren en decennia gezien dat dat niet het geval is. In
de discussie over de vraag hoe wij met elkaar de thuiszorg
nu eigenlijk hebben georganiseerd, was de conclusie dat
wij enerzijds moeten bezuinigen en anderzijds anders
moeten organiseren. Ja, de eerste lijn moet sterker worden
gemaakt, evenals de samenwerking tussen zorgaanbieders.
Ja, de samenwerking tussen gemeenten en verzekeraars
moet sterker worden. Ja, de kwaliteit van de zorg en de
verpleeg- en verzorgingshuizen moet op een rij worden
gezet. En ja, we moeten ervoor zorgen dat we meer oog
hebben voor mantelzorgers en vrijwilligers bij de gerechtvaardigde wens van mensen om langer thuis te wonen.
Natuurlijk komen wij met elkaar te praten over de vraag
wat deze bezuinigingen en wetten betekenen en op welke
manier daaraan verder wordt vormgegeven. Ik wil echter
het volgende bestrijden. We zijn het erover eens dat er meer
aandacht nodig is voor mantelzorgers en vrijwilligers, en
voor de overbelasting van hen. In dat kader hebben we ook
meer oog voor ouderenmishandeling. Wij moeten echter
geen koppelingen maken die we niet kunnen bewijzen. Dat
soort beeldvorming moeten wij ook niet hebben. Ik stel het
op prijs dat mevrouw Keijzer zegt dat we die koppeling niet
moeten maken. Ik ben het met haar eens dat we in de
komende periode echt met elkaar in debat moeten over wat
die bezuinigingen betekenen, of de kwaliteit van de zorg
toeneemt, op welke manier wij dat gaan volgen en wat de
mensen daarvan vinden. Dat ben ik allemaal met haar eens.
Ik wil echter niet dat oneigenlijke koppelingen worden
gelegd die het zicht op dat debat alleen maar vertroebelen.

21 januari 2014
TK 43

43-3-2

Mevrouw Baay-Timmerman (50PLUS):
Voorzitter. Ik kom graag nog even terug op de uitzending
van ZEMBLA. Daarin gaat het ook over het blijf-van-mijnlijfhuis voor ouderen. Ik hoor graag van de staatssecretaris
of er meer van dat soort huizen is en of er voldoende
capaciteit is als blijkbaar een op de twintig ouderen mishandeld wordt.
Staatssecretaris Van Rijn:
De situaties waarin ouderenmishandeling plaatsvindt,
kunnen van elkaar verschillen. Het kan gaan om financiële
mishandeling — daarover zijn wij nu in gesprek met de
notaris en de banken — maar ook over een situatie waarin
de mantelzorger het niet meer goed kan dragen en geholpen
moet worden. In veel gevallen zal een blijf-van-mijn-lijfhuis
ongeschikt zijn voor de ouderen. Het gaat mij erom dat wij
gevallen van ouderenmishandeling, fysiek of geestelijk,
opsporen en vervolgens voor hen de goede beslissing
nemen. Als dat een blijf-van-mijn-lijfhuis is, dan moet
daarvoor gekozen worden. We moeten ook naar de capaciteit kijken als dat nodig is. Ik heb geen signalen dat dit nu
onvoldoende zou zijn. Het gaat er veel meer om dat in die
situatie een goede maatregel wordt genomen, die heel vaak
te maken heeft met het ondersteunen van de mantelzorger
of simpelweg met ingrijpen omdat iemand zich misdraagt
of zich crimineel gedraagt. Ik zou het veel meer specifiek
maken en geen algemene voorziening laten zijn.
De voorzitter:
Mevrouw Baay, gaat u de tweede vraag gebruiken? Gaat
uw gang.
Mevrouw Baay-Timmerman (50PLUS):
Uit onderzoek blijkt dat een op de twintig ouderen zou
worden mishandeld. Kan de staatssecretaris dit bevestigen?
Staatssecretaris Van Rijn:
Nee, niet in die mate. Die een op de twintig komt uit buitenlands onderzoek, waarin wordt gezegd dat er situaties
denkbaar zijn waarin het een op de twintig is. Dat is ook de
reden waarom wij in Nederland nader onderzoek doen. Wij
werken met ouderenambassadeurs van ouderenorganisaties, die veel meer voorlichting gaan geven over ouderenmishandeling. Wij werken samen met notarissen en banken
om te bekijken waar financieel misbruik voorkomt en wij
werken samen met huisartsen en andere zorgverleners om
erachter te komen hoe de registratie van ouderenmishandeling kan worden verbeterd. Die een op de twintig komt
dus uit buitenlands onderzoek. Ik zou dit niet een-op-een
vertalen naar Nederland, maar wij willen wel kijken of wij
goede Nederlandse cijfers kunnen krijgen.
De voorzitter:
U mag nog even blijven zitten want ook de volgende vraag
wordt gesteld aan de staatssecretaris van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. Die wordt gesteld door mevrouw Voortman van de GroenLinks-fractie.

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Leijten

21 januari 2014
TK 43

43-3-3