Wachttijden ggz 2021
21 januari 2022

Inleiding
Alle inwoners van Nederland hebben recht op tijdige en passende zorg, als ze deze nodig hebben. Dat
geldt natuurlijk ook voor de geestelijke gezondheidszorg (ggz). Om meer inzicht te krijgen in de
wachtproblematiek in de ggz leveren ggz-aanbieders per 2021 naast hun wachttijden ook het aantal bij
hen wachtende zorgvragers aan. Deze aanvullende verplichting – tot stand gekomen in nauw overleg
met de relevante veldpartijen – geldt voor ggz-aanbieders met meer dan 10 zorgverleners en vloeit
voort uit een aanpassing van de Transparantieregeling zorgaanbieders ggz.
Bij het effectief aanpakken van de wachtproblematiek in de ggz is betrouwbaar inzicht in de aard,
omvang en ontwikkeling van het probleem een essentiële randvoorwaarde. Dit inzicht helpt om te
bepalen waar eventuele knelpunten zitten. En hoe deze het best kunnen worden aangepakt. Inzicht in
de wachttijden was er al. Daar komt nu inzicht in het aantal wachtenden bij. Deze informatiekaart bevat
informatie – voornamelijk op landelijk niveau – over zowel de wachttijden als het aantal wachtenden in
de ggz.

Vooraf: Treeknormen
Met betrekking tot de wachttijden in de ggz gelden zogenoemde Treeknormen. Deze Treeknormen
beschrijven de door het veld (brancheorganisaties, zorgverzekeraars en ministerie van VWS) als
maximaal aanvaardbaar beschouwde wachttijden. Voor zowel de basis-ggz als de gespecialiseerde ggz
gaat het om 4 weken voor de aanmeldwachttijd, en 10 weken voor de behandelwachttijd. De maximaal
aanvaardbare totale wachttijd bedraagt daarmee 14 weken.

Aantal wachtenden
Ggz-aanbieders met meer dan 10 zorgverleners leveren per 1 januari 2021 het aantal mensen dat bij
hen op de wachtlijst staat aan. Het betreft 2 verschillende soorten aantallen. In de eerste plaats gaat het
om het actuele aantal wachtenden. Dit zijn zorgvragers die op het moment van aanleveren wachten op
een aanmeldgesprek dan wel op een behandeling. Naast de actuele aantallen worden er ook
retrospectieve aantallen aangeleverd. Deze ‘instroomcijfers’ halen ggz-aanbieders uit hun systemen
door na te gaan bij hoeveel zorgvragers een aanmeldgesprek heeft plaatsgevonden en hoeveel
patiënten in behandeling zijn genomen. Dit zijn ook de cijfers die veel ggz-aanbieders gebruiken om
hun gemiddelde wachttijden te berekenen. De totale instroom in de ggz is groter dan de instroom zoals
deze

informatiekaart die weergeeft (omdat de instroom bij ggz-aanbieders met 10 of minder zorgverleners en
de instroom vanuit de crisisdiensten bijvoorbeeld niet meetellen).
De cijfers zoals die met deze informatiekaart worden gedeeld, zijn gebaseerd op de cijfers zoals die
door ggz-aanbieders bij Vektis zijn aangeleverd. De ggz-aanbieders die hun gegevens hebben
aangeleverd zijn samen goed voor bijna 90% van de totale geneeskundige ggz (gebaseerd op de cijfers
van de maand december). Op basis hiervan kunnen betrouwbare uitspraken worden gedaan over (de
ontwikkeling van) de wachttijden. Omdat het bij het aantal wachtenden anders dan bij de wachttijden
niet gaat om gemiddelden, maar om absolute aantallen, is hier een kanttekening op zijn plaats. De
gerapporteerde aantallen zijn de aantallen zoals die door ggz-aanbieders (met meer dan 10
zorgverleners) zijn aangeleverd. Dit betekent dat niet-aangeleverde aantallen niet worden meegeteld.
Daarmee is er sprake van een (hoogstwaarschijnlijk) kleine onderschatting van het probleem.
Extrapoleren vanuit het marktaandeel van de ggz-aanbieders die wel aanleveren zou naar alle
waarschijnlijkheid een overschatting van de problematiek opleveren. Dit omdat de grotere instellingen
bovengemiddeld aanleveren, en juist deze groep instellingen te kampen heeft met relatief lange
wachttijden. Gezien het hoge aanleverpercentage is
ervoor gekozen om deze informatiekaart te baseren op de
aangeleverde aantallen.

Actueel aantal wachtenden
Bijna 85.000 mensen in Nederland blijken te wachten op
geestelijke gezondheidszorg (gebaseerd op de cijfers voor
de maand december). Het gaat hierbij om het totaal aan
zorgvragers die op een aanmeldgesprek of behandeling
wachten. Belangrijker dan het totale aantal wachtenden, is het
deel daarvan dat langer dan de Treeknorm moet wachten.
Bij bijna 40.000 wachtenden in de ggz (van de 85.000 in totaal)
is de duur van hun wachttijd langer dan de normen die het veld
hiervoor heeft bepaald. Een kleine 45% van de zorgvragers
die op een aanmeldgesprek staan te wachten kan binnen de
Treeknorm voor zo’n gesprek terecht. Terwijl ruim 70%
van de zorgvragers die op een behandeling wachten
binnen de Treeknorm kan worden behandeld. Ten
opzichte van de situatie in mei 2021 is het totale aantal
wachtenden al met al licht toegenomen (van ruim 37.000
toen naar een kleine 40.000 nu).
Tabel 1: Landelijk actueel aantal wachtenden december 2021

Aanmeld
periode
2021-05

2021-12

binnen
treek

buiten
treek

Behandel
totaal

binnen
treek

buiten
treek

Totaal
totaal

binnen
treek

buiten
treek

totaal

20267

29301

49568

20010

7868

27878

40277

37169

77446

23857

31091

54948

20626

8613

29239

44483

39704

84187

2

Let op: in de informatiekaart van juli 2021, die gebaseerd was op de cijfers van mei 2021, werd gesteld
dat ruim 27.000 zorgvragers langer dan de Treeknorm moesten wachten. Als gevolg van een
administratieve fout moeten deze cijfers echter worden gecorrigeerd. In mei 2021 bleken ruim 37.000
zorgvragers langer dan de Treeknorm te moeten wachten.

Instroom
De actuele aantallen wachtenden worden op ondernemingsniveau aangeleverd. En dus niet per
vestiging. Dit heeft er onder andere mee te maken dat verschillende ggz-aanbieders gebruikmaken van
een centrale intake. Samen met de relevante veldpartijen verkennen we momenteel de mogelijkheden
om ook de actuele aantallen wachtenden alsnog regionaal uit te splitsen. Daarom kunnen we op dit
moment de actuele wachtenden niet naar regio uitsplitsen. Zouden we dit wel doen, dan zouden de
aantallen van een grote, landelijk opererende ggz-aanbieder bij één regio meetellen. Dit zou een sterk
vertekend en daarmee onbetrouwbaar beeld opleveren. De actuele aantallen wachtenden kunnen
evenmin naar diagnose worden uitgesplitst. Dit heeft te maken met het feit dat bij deze groep vaak nog
geen diagnose is gesteld.
Uitsplitsingen naar diagnose en regio leveren zorgverzekeraars, ggz-aanbieders, verwijzers en
cliënten/patiënten uiteraard wel relevante sturingsinformatie op. Daarom leveren ggz-aanbieders (met
meer dan 10 zorgverleners) naast hun actuele aantallen maandelijks ook retrospectieve aantallen aan.
Deze aantallen worden ook wel de ‘instroomcijfers’ genoemd. Bij de instroomcijfers is uitsplitsing naar
diagnose en regio wel mogelijk.
In Figuur 1 zien we de instroomcijfers per hoofddiagnose, met de hoogste instroom in de basis-ggz,
depressie en angststoornissen. Iets minder dan de helft van het aantal ingestroomde cliënten kon
binnen de Treeknorm voor een aanmeldgesprek terecht. En qua behandeling kon het overgrote
merendeel van de wachtenden na aanmelding binnen de Treeknorm starten met een behandeling.
Figuur 2 geeft een overzicht van de instroomcijfers per regio. De grootste instroomaantallen zien we in
de regio’s Utrecht en Rotterdam.

3

Figuur 1: Instroom per hoofddiagnose december 2021

Figuur 2: Instroom per regio december 2021

4

Wachttijden
Naast hun aantallen wachtenden leveren ggz-aanbieders (ook aanbieders met 10 of minder
zorgverleners) al veel langer hun wachttijden aan. Dit stelt ons in staat om met betrekking tot de
wachttijden ook trends te rapporteren.
Over het algemeen zien we weinig grote ontwikkelingen in de wachttijden. De aanmeldwachttijden
(Tabel 2) zijn voor alle diagnosegroepen al lange tijd langer dan de Treeknorm. We constateren dat in
december 2021 de aanmeldwachttijden voor 10 van de 16 diagnosegroepen lager uitvallen dan in mei
van datzelfde jaar. Voor 1 diagnosegroep is de aanmeldwachttijd juist hoger. De verschillen zijn echter
klein.
Tabel 3 schetst voor de totale wachttijden juist een omgekeerd beeld; voor 6 van de 16
diagnosegroepen is de totale wachttijd in december 2021 toegenomen ten opzichte van de situatie in
mei 2021. Bij 3 diagnosegroepen is de totale wachttijd afgenomen. Het aantal diagnosegroepen dat de
Treeknorm overschrijdt is gelijk gebleven (9 diagnosegroepen in mei 2021 vs 9 diagnosegroepen in
december 2021).
Overkoepelend bevestigen deze cijfers de ontwikkeling die in mei van dit jaar al werd gesignaleerd,
namelijk dat de aanmeldwachttijden (licht) afnemen en de behandelwachttijden op hun beurt juist
toenemen. Opvallend zijn verder vooral de toegenomen totale wachttijden voor de diagnosegroepen
‘aandachttekort en gedrag’ (van 15 weken in mei 2021 naar 18 weken in december 2021) en
‘persoonlijkheid’ (van 18 weken in mei 2021 naar 21 weken in december 2021).
Net als de vorige keer merken we echter op dat de wachttijden over het algemeen geen grote
schommelingen laten zien. Figuur 3 toont relatief stabiele trends. Wij blijven aanraden om vooral naar
deze trends te blijven kijken.
Let op: voor de volledigheid merken we op dat er in de samenstelling van de diagnosegroepen één
wijziging is doorgevoerd. De uitsplitsing van autisme uit de diagnosegroep pervasief bleek niet mogelijk
en is nu ook in de informatiekaart ongedaan gemaakt. De diagnosegroep pervasief is daarom weer
inclusief autisme.

5

Tabel 2: Landelijk gemiddelde aanmeldwachttijd per hoofddiagnosegroep (in weken)

Diagnosegroep

201811

201905

201909

202004

202011

202105

202112

Aandachttekort en -gedrag

8

9

9

10

12

11

13

Alcohol gebonden

5

5

5

5

5

9

8

Angst (excl trauma)

7

7

7

9

8

10

9

Basis GGZ

5

5

5

6

6

8

8

Bipolair en overig

7

6

7

7

8

10

8

Delirium dementie en overig

5

4

4

5

5

8

8

Depressie

7

7

7

8

8

9

8

Eetstoornissen

8

8

9

7

7

11

10

Overige aan middel gebonden stoornissen

5

5

5

5

5

7

7

Overige stoornissen kindertijd

8

9

9

9

11

11

9

Persoonlijkheid

10

11

11

10

11

11

11

Pervasief

9

11

12

13

14

12

11

Restgroep diagnoses, andere aandoeningen

7

8

10

9

8

10

10

Schizofrenie

6

5

6

6

6

10

7

Somatoforme stoornissen

5

5

6

7

6

9

7

12

11

Trauma

6

Tabel 3: Landelijk gemiddelde totale wachttijd per hoofddiagnosegroep (in weken)
Diagnosegroep

201811

201905

201909

202004

202011

202105

202112

Aandachttekort en -gedrag

12

13

13

14

16

15

18

Alcohol gebonden

11

9

9

10

10

15

15

Angst (excl trauma)

13

12

13

14

15

15

15

Basis GGZ

8

8

8

8

9

10

12

Bipolair en overig

14

10

12

12

11

14

13

Delirium dementie en overig

12

8

9

8

9

13

13

Depressie

12

11

11

12

12

13

13

Eetstoornissen

13

14

17

13

14

17

17

Overige aan middel gebonden stoornissen

11

9

9

11

10

13

13

Overige stoornissen kindertijd

13

13

13

13

15

15

15

Persoonlijkheid

19

19

20

18

20

18

21

Pervasief

17

20

20

21

21

16

19

Restgroep diagnoses, andere aandoeningen

13

13

15

14

13

15

16

Schizofrenie

12

9

10

10

10

13

12

Somatoforme stoornissen

11

10

11

11

11

13

12

16

18

Trauma

7

Figuur 3: Verloop landelijke wachttijden per diagnose in de tijd

8

Figuur 4: Gemiddelde totale wachttijden in weken, per diagnosehoofdgroep en per regio
(december 2021)

Figuur 4, tot slot, geeft een overzicht van de regionale wachttijden per diagnosegroep (het gaat hierbij
om gewogen regionale gemiddelden per diagnosegroep, waarbij de instroomcijfers van ggz-aanbieders
met meer dan 10 zorgverleners zijn gebruikt om te wegen). Dit overzicht legt eventuele regionale
knelpunten bloot. Daarmee biedt het overzicht aanknopingspunten voor regionale taskforces, regionale
transfertafels, en de regionale versnellers.

Tot slot: Transparantieregeling zorgaanbieders ggz
Ggz-aanbieders zijn verplicht om maandelijks hun wachttijden aan te leveren. Voor ggz-aanbieders met
meer dan 10 zorgverleners geldt daarnaast de verplichting om maandelijks ook hun aantallen
wachtenden aan te leveren. Deze laatste, aanvullende verplichting geldt sinds 1 januari 2021.
Halverwege 2021 heeft de NZa de aanvullende verplichting geëvalueerd. Hiertoe heeft de NZa een
gebruikersoverleg (met individuele ggz-aanbieders en zorgverzekeraars) opgezet, vragenlijsten
verstuurd onder ggz-aanbieders, en een focusgroep (met ggz-aanbieders) georganiseerd. De input die
hiermee is opgehaald leidde al tot (technische) aanpassingen die de praktische uitvoerbaarheid van de
Transparantieregeling hebben verbeterd. Over het algemeen geven partijen aan dat de geldende
aanleververplichtingen de gewenste informatie opleveren. Daarnaast worden aanvullende landelijke
verplichtingen niet nodig noch opportuun geacht. Wel zal de NZa in 2022 een kwantitatief onderzoek
doen om inzicht te krijgen in het aantal ‘dubbelwachtenden’ (zorgvragers op meerdere wachtlijsten voor
dezelfde diagnose), en een kwalitatief onderzoek dat meer inzicht moet opleveren in het ontstaan en de
beweegredenen van zogenoemde ‘voorkeurswachtenden’ (zorgvragers die langer dan de Treeknorm
wachten op een bepaalde plek, terwijl ze met hun zorgvraag elders eerder terecht zouden kunnen).
9

Newtonlaan 1-41 ▪ 3584 BX Utrecht ▪ Postbus 3017 ▪ 3502 GA Utrecht
T 030 - 296 81 11 ▪ F 030 - 296 82 96 ▪ E info@nza.nl ▪ www.nza.nl

10