Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

24 095

Frequentiebeleid

Nr. 394

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 november 2015
Met mijn brieven van 6 november 20141 en 23 december 20142 heb ik uw
Kamer geïnformeerd over de toekomst van de vergunningen voor digitale
ethertelevisie (DVB-T, Digital Video Broadcasting Terrestrial) en over de
herbestemming van de 700 MHz omroepband3 ten behoeve van mobiele
communicatie (mobiel breedband). Ik heb toegezegd uw Kamer nader te
informeren als ik de markt over deze onderwerpen zou hebben geraadpleegd. Met deze brief geef ik invulling aan mijn toezegging. Ik wil met
onderstaande uitgangspunten, die mede zijn vormgegeven op basis van
de marktraadpleging, een volgende stap zetten met digitale ethertelevisie
in Nederland en de 700 MHz band uiterlijk in 2020 voor mobiel breedband
beschikbaar gemaakt hebben.
Digitale ethertelevisie
Spectrum voor digitale ethertelevisie
Een belangrijke doelstelling van de vergunningverlening voor DVB-T in
2002 was het bevorderen van digitalisering en de concurrentie met andere
omroepinfrastructuren, met name de kabel, waar digitalisering nog in de
kinderschoenen stond. Die concurrentie is inmiddels aanzienlijk toegenomen: digitale televisie via andere infrastructuren (kabel, glas, DSL, al
dan niet in combinatie met vast en mobiel internet) met mogelijkheden
om televisiekijken via onder meer uitstel- en «on demand»-opties
persoonlijk te maken, groeit in beschikbaarheid en gebruik. Na een forse
groei, met in 2011 ca. 1 miljoen geregistreerde klanten bij Digitenne, is dit
aantal inmiddels flink afgenomen. Het aandeel van DVB-T in de televisiemarkt schommelt nu rond 6%.4

1

Kamerstuk 24 095, nr. 374
Kamerstuk 26 643, nr. 345
694–790 MHz
4
De marktcijfers in deze brief zijn geschat op basis van diverse marktcommentatoren.
2
3

kst-24095-394
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 095, nr. 394

1

Dit wil niet zeggen dat de rol van ethertelevisie is uitgespeeld. Ondanks de
afname van het aantal (geregistreerde) kijkers, zal aan het eind van de
huidige vergunningstermijn van Digitenne op 31 januari 2017 naar huidige
verwachting nog sprake zijn van een relatief grote groep van ca. 300.000–
400.000 klanten. Lineaire televisie – de belangrijkste dienst van ethertelevisie – neemt weliswaar af, maar is met 39% van de totale kijktijd nog
steeds populair.5 Moderne technologieën (zoals DVB-T2, de technische
opvolger van DVB-T) bieden nieuwe mogelijkheden, zoals High Definition
uitzendkwaliteit waardoor ethertelevisie ook voor grotere schermen
geschikt wordt, ruimte voor meer programma’s en nieuwe diensten, en op
termijn ook mobiele ontvangst. DVB-T2 maakt bovendien efficiënter
gebruik van het spectrum dan DVB-T waardoor het voorziene verlies aan
spectrum door het wegvallen van de 700 MHz band kan worden
gecompenseerd.
Deze moderne technieken, die in Nederland nog niet worden toegepast,
zijn relevant, mede vanuit het belang van spectrum-efficiëntie en
innovatie, twee belangrijke doelstellingen van het frequentiebeleid.
Vanwege zijn unieke eigenschappen kan ethertelevisie met deze
technieken ook na 2017 van belang blijven voor de keuzevrijheid van de
consument en voor de concurrentie op de televisiemarkt. Ik wil de markt
dan ook de mogelijkheid bieden digitale ethertelevisie te blijven
aanbieden.
Om het gebruik van DVB-T2 frequentie-technisch mogelijk te maken en de
betreffende gebruiksrechten te kunnen verwerven, zijn afspraken nodig
met buurlanden. Daartoe zijn de afgelopen periode onderhandelingen
gestart. Een aantal buurlanden heeft al gekozen voor een overgang naar
DVB-T2.
Ik zal na 2017 opnieuw spectrum ter beschikking stellen voor digitale
ethertelevisie. Met buurlanden worden momenteel afspraken
gemaakt over het gebruik van DVB-T2.
Veilen
Ten tijde van de consultatie bestond onvoldoende zicht op de frequentiebeschikbaarheid voor DVB-T2 (dat wil zeggen: wanneer welke frequenties
met welke rechten kunnen worden gebruikt voor DVB-T2) om direct te
kunnen veilen en leek het beter een korte verlengingsperiode in te lassen
om in de markt meer zekerheid te verkrijgen over de toekomstmogelijkheden van ethertelevisie. Sinds de consultatie is echter veel vooruitgang
geboekt bij de internationale frequentie-onderhandelingen. Dit komt
doordat naast Duitsland ook andere buurlanden vaart zijn gaan maken om
de 700 MHz band en DVB-T2 in de resterende frequentieruimte voor
gebruik gereed te hebben. Door de voortgang in de onderhandelingen is
er nu meer duidelijkheid gekomen over de frequentiebeschikbaarheid en
over de mogelijke implementatiedatum (uiterlijk 2020). Daarmee is een
belangrijk argument om eerst te verlengen en daarna pas te veilen, komen
te vervallen. Daarnaast is uit de marktconsultatie gebleken dat met de
nieuwe technieken in de markt toekomst wordt gezien voor digitale
ethertelevisie. Een aantal partijen in de markt (naast de huidige vergunninghouder) inventariseert momenteel de mogelijkheden hoe zij daaraan
kunnen bijdragen.
Ik zal de frequenties voor commerciële digitale ethertelevisie gaan
veilen.
5

http://www.telecompaper.com/nieuws/aandeel-lineair-tv-kijken-zakt-naar-39-van-totale-kijktijd2--1100114

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 095, nr. 394

2

De keuze om te veilen heeft de instemming van de Staatssecretaris van
OCW. De vergunning voor de publieke mediadienst zal zoals gebruikelijk
worden verleend met toepassing van paragraaf 3.3 van de Telecommunicatiewet.
Na de vergunningverlening
Nadat de nieuwe digitale ethertelevisievergunningen zijn verleend, zal er
een overgangsperiode zijn waarbinnen de nieuwe (commerciële en
publieke) vergunninghouders hun frequenties in gebruik nemen en de
oude vergunninghouders hun frequenties afgeven. Het distributienetwerk
zal door de komende vergunninghouders in gereedheid gebracht moeten
kunnen worden voor DVB-T2. Anderzijds moeten ook de buurlanden de
netwerken aanpassen, hetgeen onderling moet worden afgestemd. Veel
consumenten zullen bovendien nieuwe decoders nodig hebben.
Ik vind het van groot belang dat de consument van de overgang zo weinig
mogelijk last zal hebben en dat de continuïteit van de ethertelevisiedienstverlening geborgd blijft. Waar dat noodzakelijk en mogelijk is zal ik
ten behoeve van de overgang, in het belang van de consument, faciliterend optreden en met concrete maatregelen komen.
Vrijmaken 700 MHz band
In mijn brief van 6 november 2014 heb ik aangekondigd dat de 700 MHz
omroepband zal worden vrijgemaakt voor mobiele communicatie en dat
ik daarbij aansluit op de planning die de Europese Commissie voor ogen
heeft. Alvorens de 700 MHz band beschikbaar kan komen, zal er naar
alternatieven gezocht worden voor de huidige mede-gebruikers van de
700 MHz band, de PMSE-sector.6 Daarnaast zal ook aandacht nodig zijn
voor de potentiële storingsproblematiek van het mobiel gebruik in de 700
MHz band met de kabelontvangst.
PMSE
In mijn brief van 6 november 2014 ben ik ingegaan op de PMSE-sector, die
gevolgen zal gaan ondervinden als de 700 MHz band ook voor haar niet
meer beschikbaar is. De PMSE-sector heeft al vanaf 1 januari 2013 te
maken met overgangsmaatregelen als gevolg van het vrijkomen van de
800 MHz band voor mobiel breedband.7 Ik vind het belangrijk dat de
sector, die de verslaglegging van onder meer alle televisieprogramma’s en
grote evenementen op locatie mogelijk maakt, over adequate frequentieruimte moet kunnen blijven beschikken voor het uitoefenen van haar
werkzaamheden. Als dat nodig is zullen nieuwe frequenties gezocht
moeten worden, hetzij in de UHF omroepband zelf hetzij in andere
frequentiebanden. Hierbij zullen ook de al langer lopende internationale
initiatieven op dit terrein, waarin Nederland een leidende rol speelt,
worden betrokken. Eerder gemaakte afspraken met de sector zullen in
internationale onderhandelingen zoveel mogelijk worden bewaakt.
Anderzijds zal ook de sector zelf de mogelijkheden van nieuwe, digitale
alternatieven moeten (laten) onderzoeken.

6

Programme Making and Special Events; maakt mede-gebruik van de televisieband ten behoeve
van draadloze microfoons en daaraan gerelateerde toepassingen
7
http://www.agentschaptelecom.nl/onderwerpen/zakelijk-gebruik/programme-making-andspecial-events-pmse/verandering-frequenties

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 095, nr. 394

3

Ik zal samen met de PMSE-sector plannen ontwikkelen om de
effecten van het frequentieverlies in de 700 MHz band te minimaliseren. Daarbij wordt aangesloten op lopende internationale
initiatieven.
Storingsproblematiek met de kabel
Het is mogelijk dat door het gebruik van mobiele communicatiediensten
in de 700 MHz band (694–790 MHz) en omdat de televisieprogramma’s uit
die band moeten verhuizen naar de band daaronder, storingen kunnen
optreden op de ontvangst van programma’s die via de kabel in die
kanalen worden uitgezonden. Dat risico deed zich ook voor bij het
vrijmaken van de 800 MHz band voor mobiel gebruik in 2013. Kabelexploitanten en mobiele operators hebben destijds onderling een overeenkomst
gesloten over de gezamenlijke aanpak van de storingsproblematiek. De
gemaakte afspraken zien toe op het voorkomen van problemen en het
zoeken van een effectieve oplossing mocht zich toch een probleem blijven
voordoen. Veelal bleken tot nu toe klachten al verholpen te kunnen
worden met het vervangen van aansluitmateriaal bij de consumenten
thuis.
Ik zal er op toezien dat ten aanzien van de 700 MHz band tijdig tussen
kabelexploitanten en mobiele operators afspraken zullen worden
gemaakt om de potentiële storingsproblematiek zoveel mogelijk te
beperken.
Datum beschikbaarheid 700 MHz band voor mobiel
Zoals gezegd is na de verlening van vergunningen voor digitale ethertelevisie een overgangsperiode voorzien. Binnen deze periode zullen de 700
MHz frequenties nog enige tijd voor televisie moeten worden ingezet. Hoe
lang de overgangsperiode in beslag neemt, hangt af van de overgangsmaatregelen die door de markt worden genomen en van de plannen van
de DVB-T2 vergunninghouders in de ons omringende landen. Daarmee zal
rekening moeten worden gehouden.
Zowel voor het ontwikkelen van plannen om de effecten van het frequentieverlies in de 700 MHz band voor de PMSE-sector te minimaliseren als
voor de aanpak van de storingsproblematiek met de kabel zal ik tijd
inruimen. Ten aanzien van de storingsproblematiek rond de kabel moet er
rekening mee worden gehouden dat pas nadat de mobiele operators in de
700 MHz band bekend zijn en dus pas nadat de verdeling van de 700 MHz
band is afgerond, definitieve afspraken over de storingsproblematiek
kunnen worden gemaakt.
Er moet rekening mee worden gehouden dat ook de PMSE sector tijd
nodig zal hebben om te migreren naar andere frequenties en/of andere
technieken. Tot in ieder geval 1 februari 2017 zal zij niet met nieuwe
beperkingen van de gebruiksmogelijkheden worden geconfronteerd, maar
nu is nog niet geheel duidelijk welke (nieuwe) frequenties na deze periode
voor de sector beschikbaar zijn, en/of welke alternatieve technieken
gebruikt kunnen worden.
Alles afwegend, rekening houdend met bovenstaande omstandigheden,
met het belang van de 700 MHz band voor de mobiele sector en met de
door de Europese Commissie gewenste datum voor het vrijmaken van de
700 MHz band, komt de 700 MHz band in Nederland uiterlijk in 2020
beschikbaar voor mobiele communicatie. Ik wil daarbij niet uitsluiten dat
de band eventueel eerder beschikbaar kan komen als de omstandigheden
daartoe aanleiding geven. Een eventuele eerdere datum moet dan wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 095, nr. 394

4

passend te maken zijn in de lijn van de Europese Commissie en in de
implementatieplannen van onze buurlanden.
De 700 MHz band komt in Nederland uiterlijk 2020 beschikbaar voor
mobiele communicatie.
Vervolg
Ik ga mij de komende tijd richten op de voorbereiding van de veiling van
de frequenties voor digitale ethertelevisie. Het overleg met de
PMSE-sector zal ik voortzetten en ik zal tijdig het initiatief nemen voor
gesprekken tussen de kabelaanbieders en mobiele operators om tot
afspraken te komen over de aanpak van de storingsproblematiek. Ik bezie
nog in hoeverre de 700 MHz band voor mobiele communicatie in
samenhang met andere frequentiebanden, zoals bijvoorbeeld de 2100
MHz band (UMTS), zal worden geveild. Volgens de huidige planning kan
de 700 MHz band in 2019 worden geveild.
De Minister van Economische Zaken,
H.G.J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 24 095, nr. 394

5