Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2008–2009

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2770
Vragen van het lid Koppejan (CDA)
aan de staatssecretaris van Verkeer
en Waterstaat en de minister van
Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit over
dijkwerkzaamheden in de
Oosterschelde (Natura 2000 gebied)
en de Westerschelde. (Ingezonden
30 maart 2009)
1
Is het bericht waar1 dat bij
dijkwerkzaamheden in de
Oosterschelde (Natura 2000 gebied)
en de Westerschelde, waarschijnlijk
staal- en fosforslakken worden
gebruikt?
2
Zijn er in de aanbesteding van deze
werkzaamheden in de Oosterschelde
en Westerschelde en bij vergelijkbare
projecten elders in het land, door de
overheid duidelijke eisen gesteld aan
de te gebruiken materialen en
constructies waardoor iedere schade
aan natuur en milieu, de vispopulatie
en de schelpdieren uitgesloten is?
3
Zijn er inmiddels resultaten bekend
van de door u toegezegde monitoring
van ecologische effecten (door
uitloging in zout water) die kunnen

KVR36371
2009Z05857
0809tkkvr2770
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

optreden als gevolg van het gebruik
van slakken bij de voor
oeverbestorting in de Westerschelde?
Zo ja, wat zijn hiervan de resultaten?
4
Kunt u garanderen dat het gebruik
van de nu voorgestelde materialen
voor de dijkversterkingen in de
Oosterschelde en de Westerschelde
geen risico’s oplevert voor het
onderwaterleven? Zo niet, bent u
bereid andere – beproefde – veilige
materialen voor te schrijven voor de
uit te voeren werkzaamheden in de
Oosterschelde en de Westerschelde
en nog lopende en toekomstige
aanbestedingstrajecten?
5
Deelt u de opvatting dat het gebruik
van reststoffen of het hergebruik van
materialen in de weg- en waterbouw
vanuit duurzaamheid wenselijk is, op
voorwaarde dat gegarandeerd kan
worden dat er geen schadelijke
effecten zijn op het gebied van
veiligheid, volksgezondheid en
milieu?
6
Kunt u uiteenzetten welke
verschillende technische
mogelijkheden voor dijkversterking er
zijn? Hoe scoort elk van die
mogelijkheden op beschadiging,
behoud of juist stimulering van

natuurwaarden, bijvoorbeeld als
gevolg van onderscheiden materiaalen structuurkeuzes? Waarom wordt –
indien dat zo is – hier voor het
gebruik van staal- en fosforslakken
gekozen?
1

PZC, 14 maart 2009: «Zorg over slakken op
dijkoevers».

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris
Huizinga-Heringa (Verkeer en
Waterstaat), mede namens de
minister van Landbouw, Natuur en
Voedselkwaliteit (ontvangen 28 mei
2009), zie ook Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar
2008–2009, nr. 2346
1
De aanbestedingsprocedure voor de
werkzaamheden is nog niet afgerond.
Zolang de aannemer voldoet aan de
eisen in het contract en de ter zake
geldende wettelijke voorschriften, is
deze vrij in de keuze van het
materiaal. Dit betekent dat zowel
staalslakken als fosforslakken in
principe mogen worden gebruikt mits
ze zijn voorzien van een door de
Minister erkende kwaliteitsverklaring.
In alle ontvangen aanbiedingen voor
deze werkzaamheden wordt het
gebruik van staalslakken voorgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5819

Sommige aannemers stellen ook
voor om fosforslakken te gebruiken
als uitvulmateriaal en deze af te
dekken met een andere bouwstof. Na
gunning van de werkzaamheden zal
duidelijk zijn welke materialen exact
zullen worden gebruikt.
2
Voor de werkzaamheden in de
Ooster- en Westerschelde heeft
Rijkswaterstaat eisen gesteld die
volgen uit de wet- en regelgeving,
onder meer op het gebied van natuur
en milieu. Rijkswaterstaat heeft door
Arcadis een passende beoordeling
laten uitvoeren op grond van de
Natuurbeschermingswet. Op basis
hiervan heeft het bevoegd gezag, de
provincie Zeeland, geconcludeerd dat
voldoende is aangetoond dat er geen
significante negatieve effecten zullen
optreden voor de natuurwaarden in
de projectgebieden.
De provincie heeft dan ook een
vergunning in het kader van de
Natuurbeschermingswet afgegeven.
Rijkswaterstaat heeft het plan ook
laten toetsen aan de Flora- en
Faunawet. Hieruit is gebleken dat de
werkzaamheden gedurende de
uitvoeringsperiode tijdelijke
negatieve effecten zullen veroorzaken
voor vissen, vogels en zoogdieren.
Om deze negatieve effecten uit te
sluiten, is in het contract opgenomen
dat er in de periode 1 mei t/m
1 september op de Oosterschelde niet
gewerkt mag worden.
Ook bij vergelijkbare projecten elders
in het land schrijft Rijkswaterstaat in
haar contracten geen specifieke
materialen of constructies voor. Wel
wordt voorgeschreven dat bij de
uitvoering aan een aantal functionele,
technische en wettelijke eisen dient te
worden voldaan. De eisen aan de
materiaalintrinsieke
milieuhygiënische eigenschappen
van bouwstoffen die worden
toegepast op of in de bodem of in het
oppervlaktewater zijn wettelijk
vastgelegd in het Besluit
bodemkwaliteit (Bbk). Het bevoegd
gezag houdt toezicht op een correcte
naleving van dit besluit. Ter
bescherming van natuurwaarden
worden ook eisen gesteld aan de
constructie op basis van de
Natuurbeschermingswet 1998
(gericht op gebiedsbescherming) en
de Flora- en faunawet (gericht op
soortenbescherming).
Wanneer ook bij vergelijkbare
projecten de toepassing van

secundaire bouwstoffen plaatsvindt
conform bovenstaande wet- en
regelgeving, is er geen aanleiding om
te twijfelen aan de bescherming van
natuur en milieu, inclusief de vis- en
schelpdierenpopulatie.
3
In 1997 en 1998 zijn bij de tweede
verruiming van de hoofdvaargeul in
de Westerschelde op een aantal
locaties vooroeververdedigingen
aangebracht, bestaande uit
staalslakken met op enkele plaatsen
breuksteen, breuksteen met een
kleine hoeveelheid fosforslakken of
fosforslakken die zijn afgedekt met
staalslakken en breuksteen. Op een
aantal locaties is onderzoek gedaan
naar de effecten op de mate van
begroeiing met organismen én de
mate waarin deze organismen stoffen
opnemen die afkomstig zijn uit de
onderliggende laag.
Op basis van dit onderzoek is er geen
verschil in begroeiing met
organismen geconstateerd tussen
breuksteen en de staal- en
fosforslakken. De organismen
vertoonden echter wel verhoogde
concentraties aan fluor en zware
metalen op de plaatsen waar
breuksteen en fosforslakken waren
gebruikt. Volgens het onderzoek
houdt de verhoogde fluorconcentratie
«mogelijk een oorzakelijk verband»
met het fluorgehalte in fosforslakken.
Wat betreft de verhoogde
concentratie zware metalen is het
volgens het onderzoek aannemelijk
dat deze het gevolg zijn van de
slechte waterkwaliteit destijds, en niet
van de gebruikte materialen.
De oorzaken van de verhoogde
concentraties zijn echter niet
onderzocht in deze studie.
Wel heeft het RIVM een ecologische
risicobeoordeling uitgevoerd ter
onderbouwing van de
emissiewaarden voor alle
bouwstoffen in het Bbk, waaronder
staal- en fosforslakken. Uitgaande
van deze onderbouwing zijn er geen
ecologische effecten te verwachten
van fluoride in het oppervlaktewater.
4
De gebruikte bouwstoffen zijn via het
Besluit bodemkwaliteit in lijn met de
ecologische en chemische
doelstellingen uit de Kaderrichtlijn
water. Daarnaast heeft provincie
Zeeland op basis van een passende
beoordeling geconcludeerd dat er
geen significante negatieve effecten
voor de natuurwaarden zijn te

verwachten. Ook is gebleken dat er
geen ontheffing nodig is voor
verbodsbepalingen uit de Flora- en
Faunawet. Ik zie daarom momenteel
geen aanleiding het uitvoeringsbeleid
te wijzigen in deze of vergelijkbare
aanbestedingstrajecten.
Specifiek voor de mogelijke
ecologische gevolgen van het
bedekken van de huidige zachte
bodem met een hard materiaal, zoals
breuksteen en staal- en fosforslakken,
zal Rijkswaterstaat monitoren wat de
gevolgen zijn. Wanneer er op dit
specifieke punt onaanvaardbare
effecten blijken te zijn, zal
Rijkswaterstaat herstelmaatregelen
nemen.
5
Ja, ik deel de opvatting dat vanuit het
oogpunt van duurzaamheid het
gebruik van reststoffen en het
hergebruik van materialen in de wegen waterbouw wenselijk is. De eisen
die de geldende wet- en regelgeving
stelt, zorgen er voor dat de
waterkwaliteit en natuurwaarden
worden beschermd.
6. Voor oeverbeschermingen kunnen
de volgende materialen worden
gebruikt:
– Asfalt
– Beton
– Fosforslakken (een bijproduct van
fosforproductie).
– Hoogoven-staalslakken (een
bijproduct van staalproductie).
– Natuursteen
– Zinkstukken of kraagstukken. Dit
zijn vlechtwerken bestaande uit
waterdoorlatend textiel met daarop
gevlochten wilgentenen. Hierop
wordt natuursteen gestort.
De milieuhygiënische effecten van al
deze bouwstoffen vallen binnen de
normen van het Besluit
bodemkwaliteit. Voor de
natuurwaarden is verder de textuur
van het materiaal van belang omdat
een open oppervlaktetextuur soorten
zoals kreeft meer mogelijkheden
biedt om te nestelen. Zinkstukken,
kraagstukken en bij bepaald gebruik
ook natuursteenelementen hebben
een open oppervlaktetextuur.
Ter bescherming van natuurwaarden
en de drinkwaterkwaliteit gelden
specifieke beperkingen voor
fosforslakken en staalslakken.
Fosforslakken mogen niet worden
toegepast in oppervlaktewater met
een drinkwaterfunctie. Staalslakken
mogen niet in stilstaand
oppervlaktewater of in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5820

oppervlaktewater met een
drinkwaterfunctie worden toegepast,
in verband met pH-verhoging.
Voor zoute watersystemen met
getijdenwerking zijn deze
beperkingen echter niet van
toepassing.
Zoals aangegeven maakt
Rijkswaterstaat geen keuze voor een
specifiek materiaal. Rijkswaterstaat
stelt soms specifieke eisen aan de
waterstaatkundige eigenschappen
van het materiaal en eisen op het
gebied van milieu volgen uit wet- en
regelgeving. De aannemer kiest
binnen deze randvoorwaarden voor
een specifiek materiaal.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

5821