Spoor
Uit een Europese vergelijking, gemaakt door Eurostat voor het jaar 2006, blijkt dat
Nederland tot de veiligste landen van de EU behoort, gemeten naar het totale aantal
doden, exclusief suïcides, per miljard treinkilometers.

Op 29 april 2004 is de Europese Veiligheidsrichtlijn vastgesteld. Hierin zijn indicatoren
voor spoorwegveiligheid opgenomen waarover de lidstaten jaarlijks moeten rapporteren
aan het Europese Spooragentschap (ERA).
Voor het spoor zijn expliciete veiligheidsdoelstellingen vastgelegd in de nota Veiligheid op
de rails uit 2004. De voortgang wordt jaarlijks uitgebreid gerapporteerd in de Trendanalyse
Rail van de lnspectie Verkeer en Waterstaat. Deze Veiligheidsbalans geeft een globaal
beeld. Voor meer uitgebreide informatie wordt verwezen naar de Trendanalyse Rail.

figuur 3.18 | Totaal aantal doden op het spoor, exclusieÍ suitídes, per miljard treinkilometers in 2006.
Het aantal treinkilometers voor Belgie voor 2006 is dat van 2005. (bron: Eurostat, 2OO8)
Liechtenstein
lerland

Noorwegen

I

I
I
Verenigd Koninkrijk I
Zweden
I
Frankrijk
I
Denemarken
I
*
Duitsland
I
Belgiè I
Italië I
Spanje
I
Oostenrijk
I
Luxemburg
I
Tsjechië I
Finland
Slovenië I
Nederland

Roemenié

Hongarije
Polen

-

Portugal
Slowakije
Kroatiè
Letland
Estland
Bulgarije
Griekenland
Turkije

Litouwen
EU (15 landen)
EU (25 landen)
1,0

*inclusief de voormalige DDR

34

15

20

25

30

35

40

figuur 3.19 | Ovezicht van de indicatoren voor spoor met de gebruikte eenheid en categorie. het beleidsdoel met het
jaar waarin dit behaald moet worden, de waarde van de indicator in2007, de waardering van de trend voor de periode
van 1 998 tot en met 2007 en de venrachting vanuit de trendontwikkelingen voor het behalen van het doel op basis van
het vijfjaarsgemiddelde. (bron: Inspectie VenW, 2008)

Categorie

lndicator Eenheid

Doel

Waarde Trend
2007

Reizigen aantal doden per 10

Veruachting
doel

miljard reizigerkilometerc

aantal gewonden

Het aantal doden onder treinreizigers per 10 miljard reizigerskilometers bevindt zich sinds
1995 permanent onder de streefwaarde voor het maximaal aanvaardbare risico in 2010
(omgerekend gemiddeld anderhalve dode per jaar). Dat geldt echter nog niet voor het
aantal gewonden.

max. 1.5 in 2010

83 neutrzal

max,51 in 2010
muc24 in 2010

aantal gewonden

Overuveg-

Ontwikkeling veiligheid reiziters positief

totaal

19 neutrael

gebruiken

reizigeroverpad permanentveóeteren

1

Overige

onbevoegden permanentveóeteren

1

spooroverstekers permanent verbeteren

suicide

permanent verbeteren

0
193

@
@
@

figuur 3.20 | Aantal gewonde treinreizigers in de periode 1998 tot en met 2007. De dunne liin geeft de streefwaarde
aan en de rode liln het voortschrijdend vijfjaarsgemiddelde van het aantal gewonden, (bron: Inspectie VenW 20O8)

In 2007 raakten in totaal 85 reizigers gewond waaryan twee zwaar en 83 licht. Het aantal
gewonde reizigers in 2OO7 is wel het laagste aantal in de afgelopen vijf jaar en een goede
stap in de richting van de doelstelling voor 2010 (maximad 51 gewonden per jaar).
Uit een nadere analyse blijkt dat de vermindering vooral plaatsvindt in de categorie
gewonden in de trein. Dat wordt mogelijk veroozaakt doordat er in 2OO7 geen botsingen
na stoptonend sein-passage (5TS) waren met letsel onder reizigers. In eerdere jaren was
juist dit type botsingen een grote veroozaker van reizigerletsel. Het is daarom te vroeg
om te spreken van een trendbreuk. De doelstelling voor het maximale aantal gewonden
wordt nog niet gehaald.

DoelstelIing ovenveggebruikeÍs in zicht
Het gestelde doel voor het maximad aantal doden onder ovenveggebruikers voor 2010
wordt bereikt als de ontwikkeling zich ongewijzigd voortzet. Het aantal slachtoffers onder

150

gebruikers van reizigersoverpaden is de laatste jaren stabiel (één slachtoffer per jaar).
ln 2OO7 is één onbevoegde om het leven gekomen en geen enkele spooroversteker.
Omdat de doelstelling uitgaat van vijfjarige gemiddelden is er nog geen sprake van
permanente verbetering. Onder permanent verbeteren verstaan we in dit geval dat het
vijfjarig gemiddelde van het aantal doden lager is dan bij het begin van de rapportageperiode (1998).

100

@o\o.\ín9

ss88888

a{

N

a-l

C.'l

í\

Íiguur 3.21 | Aantal doden ten gevolge van suïcide op het spoor in de periode 1998 tot en met 2007. De rode lijn geeft
het vooÉschrijdend vijfjaangemiddelde van het aantal doden aan. (bron: Inspectie VenW, 20o8)

Het aantal suïcides op het spoor in 2007 bedroe g 193. De doelstelling (permanente verbetering) met betrekking tot suïcides wordt nog niet gehaald. Het gaat hierbij om een
aandeel van slechts 137" van het totaal aantal suicides in Nederland in 2007.
Het aantal suïcides op het spoor is gedurende de hele periode 1998 - 2007 ongeveer
constant. Het vijfjaargemiddelde ligt ongeveer op het niveau van 180 doden per jaar.

200
150

HRgEË

36

ms

55
Ní\

37

Íiguur 3.22 | Ovezicht van de aantallen ongevallen per indicator reizigersvervoer naar categorie in 2007. De laatste kolom
doet een uibpraak over trendmatige veranderingen op basis van het vijfjaarsgemiddelde van het aantal ongevallen per
jaar. (bron: Inspectie VenW, 2OO8)
lndicator

Aantal
ongcvallen

Botsing reizigentrein

totaal

Waade Trend
2007

5 neutraal

3@

met letsel

Aanrijding op overweg, met letsel in trein

tolaal

Aanrijding reizigerstrein op overweg,
met ontsporing of letsel

totaal

2 neutraal
1 neutraal
0 neutraal
I neutraal
1 neutraal
O neutraal
1 neutraal

Brand in reizigentrein

totaal

1 neutraal

Botsing na passage rood sein (STS) 1)

Ontsporing reizigerstrein

totaal

Onbporing met escalatie 2)

totaal

Aanrijding op overweg, gevolgd door ontsporing

totaal

met letsel

Botsingen met letsel vragen aandacht
Het spoorwegsysteem is een veilig vervoerssysteem. Ernstige ongevallen met meerdere
dodelijke slachtoffers komen sporadisch voor. Toch zljn deze'kleine kans, grote gevolgen'ongevallen voor een groot deel bepalend voor de reële en voor de door de maatschappij
beleefde veiligheid van het systeem. Om inzicht te krijgen in de veranderende kans op
ernstige ongevallen is het niet voldoende alleen de ernstige ongevallen zelf te bestuderen.
Daarvoor treden ze te weinig op. Minder ernstige ongevallen, onregelmatigheden en falen
van aanwezige veiligheidsbarrières geven ook informatie over de veiligheid van het
sysreem.

Voor de ongevaltypen botsingen, ontsporingen en aanrijdingen op overwegen zijn daarom
steeds drie indicatoren gedefinieerd op basis van risicobepalende kenmerken van het
ongevar.

Het aantal botsingen waarbij een reizigerstrein betrokken is, is de laatste jaren constant
(vijfjaargemiddelde 4,8). Het aantal botsingen met letsel in de trein vertoont een nega-

'1) ST5: passage na stoptonend sern

2) Ontsporing met escalatie: dit ontstaat als (een deel van) de ontspoorde trein kantelt of zo ver buiten het profiel van het eigen sPmr raakt dat er
een kans is op e€n botsing tegen een trein op het nevenspoor of een aanrijding van vaste objecten langs de spoorbaan

tieve trend: het vijfjaarsgemiddelde van het aantal botsingen met letsel aan boord van
de trein is sinds 2002 bijna verdubbeld (tot 3,a).

figuur 3.23 | Aantal botsingen van reizigerstreinen met letsel onder reizigers in de periode 1998 tot en met 2007. De rode
lijn geeft het voortschrijdend vijfjaarsgemiddelde van het aantal botsingen aan. (bron: lnspectie VenW, 2OO8)

De overige indicatoren voor het reizigersvervoer vertonen een neutrale trend. Voor de
indicatoren in relatie tot aanrijdingen op overwegen geldt dat het aantal zo laag is dat
er redelijkerwijs geen verbetering meer mogelijk is.
Indicatoren veiligheid goederenvervoer tonen geen aanleiding tot zorg
Evenals bij het reizigersvervoer ziln er ook bij het goederenvervoer steeds drie indicatoren
gedefinieerd op basis van risicobepalende kenmerken van het ongeval. Dit geldt voor de
ongevaltypen botsingen, ontsporingen en aanrijdingen op overwegen.

In 2007 waren ervijf ontsporingen van goederentreinen. Bijgeen enkele ontsporing is

HNgEËËëËËÈ

sprake van letsel. Bijvier ontsporingen vervoert de trein gevaarlijke stoffen. In geen enkel
geval komen gevaarlijke stoffen vrij bijde ontsporing. Erzijn in 2OO7 géên botsingen of

;-NNNNC{NC{ê'l

aanrijdi ngen op overwegen geregistreerd.
figuur 3.24 | Oveaicht van de aantallen ongevallen per indicator goederenvervoer naar categorie met de waarde in 2007.
(bron: lnspectie VenW 2008)
Waarde
2007

lndicaior

Aantal ongevallen

Botsing van goederentrein

totaal

U

met letsel

U

met gevaarlijke stoffen

0

Ontsporing van goederentrein

totaal

5

met letsel

0

met gevaarlijke stoffen

^

Aanrijding op overweg, gevolgd door ontsporing

totaal

Aanrijding op overweg, met letsel in trein
Aanrijding goederentrein met gevaarlijke stoffen op overweg

totaal

0

totaal

0

Brand in goederentrein

totaal

1

38

39

figuur 5.1 | Ovezicht van de indicatoren voor de arbeidsveiligheid spoor met de gebruikte eenheid en categorie, het
beleidsdoel met het jaar waarin dit behaald moet worden, de waarde van de indicator in 2007, de waardering van de trend
voor de periode van 1998 tot en met 2007 en de verwachting vanuit de trendontwikkelingen voor het behalen van het
doel op basis van het vijÍjaarsgemiddelde, (bron: Inspectie VenW, 20O8)

Categorie

Indicator

Docl

Waarde Trcnd
2@7

Personeel

baanwerkers max. 1 in 2010
rangeerder max. 1 in 2010
aantal gewonden machlnisten
hoofdconducteua

aantal doden

1o'0oo fte

oer

Verwaóting
doel

0 neutraal
o@
9 neutraal
0 neutraal

'tiguur 5.2 | Het risico voor de baanwerkers in de periode'1998 tot en met 2007. De dunne lijn geeft de streefwaarde aan
en de rode lijn het voortschrijdend vijfjaarsgemiddelde van het risico. (bron: Inspectie VenW, 2OO8)

Spoor
Baanwerkers

Voor baanwerkers geldt dat de absolute aantallen slachtoffers laag zijn: meestal vallen er
nul tot twee doden per jaar. ln2OO7 was er sprake van één zwaa( gewonde en één licht
gewonde.

Het risico voor de beroepsgroep is echter hoog in vergelijking met andere beroepen.
Baanwerkers vormen een beperkte groep, het zijn er circa 4000. De streefwaarde van
maximaal éen dode per 10.000 arbeidsplaatsen in 2010 komt bij de actuele personeelsomvang overeen met ongeveer één dodelijk slachtoffer per 2,5 jaar. Het vijfjaarsgemiddelde van het risico lag in 2007 een factor twee boven deze streefwaarde.
De Arbeidsinspectie en de lnspectie Verkeer en Waterstaat voerden in de periode van

oktober 2007 tot mei 2008 een gezamenlijk onderzoek uit naar arbeidsveiligheid. Daaruit
blijkt dat alle branchepartijen (aannemers, vakbonden en ProRail als opdrachtgever) werk
hebben gemaakt van het verbeteren van de arbeidsveiligheid, in het bijzonder wat betreft

ss8888

aanrijdgevaar.
ln2OO2 constateerden inspecteurs in 41 van de 100 werksituaties ernstige risico's voor
spoorbaanwerkers om aangereden te worden. Deze waren zodanig dat het werk werd
stilgelegd. Dat aantal stilleggingen is in de afgelopen jaren teruggelopen en bedroeg in
2008 minder dan 5Yo van de aangetroffen situaties.

6ol\Oc..lm

NNNN

Íiguur 5.3 | Het risÍco voor rangeerders in de periode 1998 tot en met 2007. De dunne lijn geeft de streefwaarde aan en
de rode lijn het voortschrijdend vilfjaangemiddelde van het risico. (bron: Inspectie VenW 20O8)
15

10

Bij dit onderzoek is voor het eerst ook gelet op andere arbeidsrisico's, zoals fysieke belasting en blootstelling aan kwartsstof. De conclusie is dat de aandacht voor deze arbeidsrisico's bij de bedrijven onvoldoende was. Al tijdens het inspectieproject hebben de bedrijven
afzonderlilk en in gezamenlijkheid afspraken gemaakt om deze achterstand in te lopen.
Ook is geïnspecteerd op naleving van de arbeidstijdenwet. Het resultaat is wisselend.
Bij een aantal bedrijven bleek de toename van nachtarbeid en weekendwerk te leiden tot
teveel nachtarbeid en onvoldoende rusttijd op de dag. Een zorgpunt waar de branche mee

aan de slag moet.

ss88888

Over het geheel genomen hebben de inspectiediensten een positief oordeel over de
ontwikkelingen rn de branche op het punt van arbeidsveiligheid. Alle partijen in de
branche nemen de problematiek serieus en tijdens inspecties was zichtbaar dat op het

RRÊNms

NNNNN

werk zelf een grote verbeterslag is gemaakt.

Ontwikkeling arbeidsveiligheid rangeerders positief
Nog sterker dan voor baanwerkers geldt voor rangeerders dat de absolute aantallen letsels
klein zijn: nul of één dode per jaar. In 2006 en 2OO7 was erzelfs helemaal geen sprakevan
letsel (geen doden, geen gewonden) in deze beroepsgroep.
Desondanks is het risico, op basis van het vijfjaarsgemiddelde, nog steeds even hoog als
bij de baanwerkers en een factor 2 boven de streefwaarde voor 2010. De streefwaarde
voor het maximaal aanvaardbare risico in 2010 komt bij de huidige personeelsomvang
overeen met ongeveer één dodelijk slachtoffer per 10 jaar. Als ook in 2009 geen dodelijk
ongeval optreedt, zal de doelstelling voor 2O10 worden gehaald.

1À

75

Arbeidsvei li gheid maói n isten en (hoofd)cond ucteurs gel lf k gebleven

-T

ln de periode 1998 -2OO7 zijn één machinist en één hoofdconducteur bijeen spoorwegongeval om het leven gekomen. Het aantal dodelijke slachtoffers is erg klein.
Het aantal gewonden onder machinisten ligt de laatste jaren stabiel op een niveau van
ongeveer 9 per jaar. Dit is minder dan de ongeveer 14 gewonden per jaar eind jaren
negentig van de vorige eeuw. Het aantal gewonden onder (hoofd)conducteurs ligt de
laatste jaren stabielop een niveau van ongeveer5 per jaar. Hetjaar2OOT vormde met
geen enkele gewonde (hoofd)conducteur daarop een zeer positieve uiEondering. Evenals
bij de machinisten is er bij de (hoofd)conducteurs een positieve trendbreuk zichtbaar rond
de eeuwwisseling.