Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

31 322

Kinderopvang

Nr. 517

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 8 november 2023
De vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over de ontvangen brieven:
– Verbetertraject gastouderopvang (31 322, nr. 491),
– Impactanalyses concept-stelselontwerp financieringsstelsel kinderopvang (31 322, nr. 506) en
– Invulling van de gewijzigde motie van de leden Sahla en Maatoug over
oplossingen voor geïdentificeerde knelpunten bij samenwerking
tussen de kinderopvang en het onderwijs (Kamerstuk 31 322, nr. 458)
(Kamerstuk 31 322, nr. 489).
De vragen en opmerkingen zijn op 29 september 2023 voor gelegd aan de
Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Bij brief van 7 november
2023 heeft de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid deze
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuzu
Adjunct-griffier van de commissie,
Van den Broek

kst-31322-517
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

1

Inhoudsopgave
I

II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVDfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDAfractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdAfractie en de leden van de GroenLinks-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
Antwoord/Reactie van de Minister

2
2
4
10
11
12
14
16

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de stukken voor
het schriftelijk overleg omtrent kinderopvang. Deze leden hebben hier nog
vragen en opmerkingen over.
Algemeen
De leden van de VVD-fractie menen dat diversiteit in het aanbod van de
kinderopvang van belang is voor de kwaliteit van de kinderopvang. Hoe
blijft de Minister de diversiteit binnen de kinderopvang waarborgen?
De leden van de VVD-fractie merken verder op dat uit onderzoek blijkt dat
er op woensdagen en vrijdagen relatief minder kinderen naar de
kinderopvang worden gebracht.1 Deze leden hebben van de Minister
reeds op 5 september 2022 vernomen dat de Minister maatregelen wilde
nemen om opvang op juist die dagen te stimuleren.2 In de voortgangsbrief van 26 april jl. is te lezen dat er aan «meerdere knoppen» moet
worden gedraaid om hier werk van te maken.3 Hoe gaat de Minister zich
hier blijvend voor inzetten?
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de Minister organisaties in de
kinderopvang gaat stimuleren om grotere contracten aan te bieden nu de
proeftuinen met «Het Potentieel Pakken» (HPP) werken.
Verder menen de leden van de VVD-fractie dat keuzevrijheid voor ouders
om te beslissen op welke kinderopvang zij hun kinderen plaatsen
belangrijk is en gewaarborgd dient te worden. Deelt de Minister deze
mening? Zo ja, hoe blijft de Minister zich inspannen om die keuzevrijheid
te garanderen? Zo niet, waarom niet?
De leden van de VVD-fractie vragen of er inzicht is in het aantal gezinnen
waarvan één of beide ouders werken. Kan de Minister deze gegevens
inzichtelijk maken?

1

Het Parool, 5 september 2022, «Kabinet: kinderopvang goedkoper op woensdag en nieuwkomers als hulp», (https://www.parool.nl/nederland/kabinet-kinderopvang-goedkoper-opwoensdag-en-nieuwkomers-als-hulp~b44d99d9/?referrer=https://www.google.com/).
2
Kamerstuk 31 322, nr. 463.
3
Kamerstuk 31 322, nr. 488.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

2

Is de Minister het met de leden van de VVD-fractie eens dat professionele
zeggenschap een waardevolle toevoeging is om de kwaliteit van de
kinderopvang te waarborgen en waar mogelijk te verbeteren?
De leden van de VVD-fractie vragen wat de stand van zaken is met
betrekking tot de uitvoer van de kabinetsreactie op de evaluatie Wet
innovatie en kwaliteit kinderopvang (IKK).
De leden van de VVD-fractie vragen wat op dit moment de grootste
knelpunten zijn van kinderopvangcentra die uit willen breiden. Speelt het
aantrekken van financiering/investeringen hierbij een rol? Wat doet het
kabinet om de centra hierbij zo weinig mogelijk in de weg te zitten?
Verbetertraject gastouderopvang
De leden van de VVD-fractie onderstrepen dat gastouderopvang een
belangrijke functie vervult binnen de kinderopvang. Deze leden onderstrepen net zoals de Minister het belang van goede kwaliteit van dit soort
opvang. Met betrekking tot hoofdstuk 2 vragen zij de Minister hoe de
voorgestelde extra plannen uit het stuk «verbeteren van de begeleiding
door gastouderbureaus» zich verhouden tot de wens van het waarborgen
van de kwaliteit van gastouderopvang. Kan de Minister hier nog nadere
toelichting over geven?
Met betrekking tot punt 7 onder het kopje «professionalisering van
gastouders» uit hetzelfde hoofdstuk merken de leden van de VVD-fractie
op dat een pedagogisch werkplan op zich een goed idee is, maar zij
vragen hoe de Minister gaat waarborgen dat het werkplan simpel en niet
te uitgebreid blijft.
Impactanalyses concept-stelselontwerp financieringsstelsel kinderopvang
De leden van de VVD-fractie lezen dat het Centraal Planbureau (CPB) en
het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) waarschuwen voor de gevolgen
van de snelle toename van de vraag voor de kwaliteit. Onderschrijft de
Minister deze analyse? Wat doet de Minister om de kwaliteit te
waarborgen? Hoe zorgt de Minister voor een deugdelijke meting van de
kwaliteit van alle kinderopvangorganisaties? Welke handelingsopties ziet
de Minister als de kwaliteit blijkt te dalen? Is de te ontwikkelen code van
de sector zelf wellicht een geschikt instrument om de kwaliteit te meten en
te waarborgen?
Is de Minister het met de leden van de VVD-fractie eens dat, gezien de
personeelstekorten en het daarmee gepaard gaande tekort aan
kindplaatsen, professionele zeggenschap een aanvulling kan zijn om het
werkplezier te vergroten en het werken in de kinderopvangsector
aantrekkelijker te maken voor mensen?
Kan de kinderopvangsector de toenemende vraag aan? Zo ja, in welk
tempo?
Hoe zou een gefaseerde invoering van een nieuw kinderopvangstelsel met
arbeidseis eruit kunnen zien? Kunnen problemen als langere wachtlijsten
en mogelijke prijsstijgingen «gedempt» worden? Hoe groot is de rol van
duidelijkheid voor aanbieders en investeerders hierin?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

3

Invulling van de gewijzigde motie van de leden Sahla en Maatoug over
oplossingen voor geïdentificeerde knelpunten bij samenwerking tussen de
kinderopvang en het onderwijs (Kamerstuk 31322–458)
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het kabinet ervoor gaat waken dat
de samenwerking tussen kinderopvanglocaties en het onderwijs niet
leiden tot onredelijk veel administratie en overleguren, waardoor
mogelijkerwijs minder tijd besteed kan worden aan het kind en waardoor
tevens mogelijkerwijs de kosten zullen stijgen.
In paragraaf 2.3.2 «Partnerkeuze, financiering en het voorrangsbeleid
scholen» lezen de leden van de VVD-fractie dat scholen de wettelijke
vrijheid hebben om voorrangsbeleid te voeren. Zoals het kabinet ook
aangeeft, zijn er wezenlijke bezwaren tegen deze wettelijke vrijheid. Het
kabinet geeft aan dat zij voornemens is om een gezamenlijk onderzoek te
laten uitvoeren om de problematiek die deze wettelijke vrijheid veroorzaakt, te onderzoeken. Wanneer wordt dit onderzoek te gestart? Wanneer
worden de resultaten van dit onderzoek verwacht?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie onderstrepen het grote belang van en de
noodzaak voor gratis kinderopvang, wegens de voordelen die dit met zich
meebrengt voor de ontwikkeling van kinderen en specifiek kansengelijkheid tussen kinderen, de vitaliteit van de arbeidsmarkt, de arbeidsparticipatie van ouders in het algemeen en moeders in het bijzonder en
daarmee de economische emancipatie van vrouwen. Daarnaast hechten
deze leden grote waarde aan de afschaffing van de kinderopvangtoeslag
(KOT), onder meer met oog op de desastreuze gevolgen die dit complexe
systeem met zich mee heeft gebracht voor grote groepen ouders.
De leden van de D66-fractie hebben daarom met grote belangstelling
kennisgenomen van de impactanalyses van het concept-stelselontwerp
waarbij er voor werkende ouders een hoge inkomensonafhankelijke
overheidsvergoeding van 96% van het maximum uurtarief rechtstreeks zal
worden uitgekeerd aan de kinderopvangorganisaties. Deze leden hebben
hier nog enkele vragen en opmerkingen bij.
Verbetertraject gastouderopvang
De professionalisering onder gastouders van de afgelopen jaren zien de
leden van de D66-fractie als een positieve ontwikkeling. Daarentegen zien
deze leden een «lage of zeer lage pedagogische kwaliteit» bij «ruim 21%
van de gastouders» als een bijzonder zorgwekkende score. Gelukkig
begrijpen zij dat het kabinet de randvoorwaarden voor kwalitatief
hoogwaardige gastouderopvang steviger wil verankeren in de regelgeving, maar volgens hen is hier haast bij geboden. Kan het kabinet
toezeggen dat de noodzakelijke kwaliteitseisen voor het eind van 2023 in
wetgeving zijn geschreven en op z’n minst aanhangig zijn gemaakt bij de
Raad van State, in plaats van zorgen in stand te houden over de kwaliteit
van gastouderopvang tot de wijzigingen per 1 januari 2025 (dus over
anderhalf jaar) in werking treden volgens de erg ruime planning waar de
Minister haar brief mee afsluit, vragen deze leden concreet.
Ten aanzien van het toezicht kijken de leden van de D66-fractie met
interesse uit naar het Landelijk Rapport Toezicht. Deze leden zien graag
dat het kabinet daarin ook ingaat op welke concrete verbeteringen zijn
ingezet samen met GGD GHOR NL en de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) om niet uitlegbare verschillen in handhaving en boetes
te verminderen. Daarom vragen zij het kabinet om in de aangekondigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

4

handelingsperspectieven ook een mogelijkheid op te nemen om landelijk
geldende regels gepaard te laten gaan met één landelijke toezichthouder.
Vanwege de verschillen die de leden van de D66-fractie zien in de
uitvoering van gemeentelijke regelingen rond kinderopvang voor kinderen
met een sociaal-medische indicatie, vragen deze leden tevens naar een
duiding van de Minister van de redenen voor deze verschillen en de
impact van de stelselherziening op de toegankelijkheid voor deze
kinderen. Zij vragen naar de maatregelen die het kabinet neemt om de
verschillen in beoordeling of er sprake is van een sociaal-medische
indicatie te verkleinen en een goede basis te verzekeren.
Impactanalyses concept-stelselontwerp financieringsstelsel kinderopvang
De leden van de D66-fractie steunen nadrukkelijk dat er binnen het nieuwe
stelsel een inkomensonafhankelijke overheidsvergoeding van 96% van het
maximum uurtarief wordt geïntroduceerd, gezien hiermee een hoog
gehalte van complexiteit (zoals die bestond in het KOT-stelsel) wordt
vermeden; begrijpelijkheid en zekerheid over kosten van kinderopvang
worden gewaarborgd; hoge terugvorderingen voorkomen worden; en de
marginale druk op ouders verlaagd wordt, waardoor meer werken ook
daadwerkelijk meer oplevert. Deze ontwikkelingen zullen zich uiteindelijk
vertalen naar hogere arbeidsmarktparticipatie en emancipatie van
specifiek moeders, waardoor tegemoet wordt gekomen aan de krapte op
de arbeidsmarkt en een gelijke verdeling van zorgtaken bevorderd wordt.
Deze leden vragen daarom of er ook een nulmeting wordt gedaan van de
situatie nu, zodat die goed te vergelijken is met een situatie waarin
kinderopvang bijna-gratis is.
Waar het voorheen binnen het oude KOT-stelsel voor veel gezinnen, als
gevolg van de bestaande loonkloof en de hoge kosten voor de kinderopvang, voordeliger kon lijken voor de moeder om thuis te blijven dan
voor de vader, wordt het binnen het nieuwe stelsel financieel aantrekkelijker gemaakt voor moeders om te gaan werken. Daarnaast bemoedigen
de leden van de D66-fractie dat deze regeling ertoe leidt dat de kinderopvang toegankelijker en daarmee aantrekkelijker wordt voor verschillende inkomensgroepen, wat kan resulteren in grotere kansengelijkheid
tussen kinderen van verschillende achtergronden die op de kinderopvang
in staat zijn dezelfde basis te vormen voor hun verdere onderwijs en
elkaar ontmoeten.
Echter hebben de leden van de D66-fractie ook kennisgenomen van de
conclusies van het SCP en CPB, die stellen dat een inkomensonafhankelijke vergoeding van 96% zal leiden tot een grotere vraag naar kinderopvang, iets waar de markt momenteel niet aan tegemoet kan komen.
Indien hier niet wordt ingegrepen, zou dit kunnen leiden tot prijsstijgingen, wachtlijsten en potentieel een daling in de kwaliteit van kinderopvang. In een dergelijke situatie zou het, als gevolg van prijsstijgingen,
voor lagere inkomensgroepen alsnog financieel onaantrekkelijk zijn om
gebruik te maken van de kinderopvang en (meer) te gaan werken. Daarom
zien deze leden het aangekondigde onderzoek naar prijsregulering binnen
de kinderopvangsector met interesse tegemoet.
Omdat deze leden zien dat investeringen in de kinderopvang begrijpelijkerwijs achterblijven zolang de dreiging van een prijsplafond boven de
markt hangt, vragen zij naar de maatregelen die het kabinet neemt om
ervoor te zorgen dat investeringen in kwaliteit en capaciteit gedaan
kunnen blijven worden zodat de tekorten in de kinderopvang afnemen en
de kinderopvang voor iedereen toegankelijk blijft. Zij vragen hoe
zekerheid aan de sector geboden kan worden om wel te zorgen voor meer
capaciteit. Daarbij onderstrepen zij dat het stapsgewijs invoeren van het
nieuwe financieringsstelsel de vraagstijging zou kunnen beperken,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

5

waardoor de markt ruimte en tijd krijgt om de toenemende vraag naar
kinderopvang bij te benen.
De leden van de D66-fractie betreuren het dat de Minister helaas nooit
echte duidelijkheid heeft kunnen geven over de toekomst van de
kinderopvang, terwijl de sector en ouders daar juist zo naar snakken. Deze
duidelijkheid zal helaas pas komen wanneer een nieuw kabinet is
aangetreden. Deze leden vragen het kabinet om toe te zeggen dat de
handelingsperspectieven voor een volgend kabinet beschikbaar zijn bij
aanvang van de komende formatie. In de afweging van handelingsperspectieven vragen zij in het bijzonder om duidelijkheid over de gevolgen
van het al dan niet loslaten van de arbeidseis voor het gebruik van
kinderopvang, voor de kinderopvangsector en voor de kosten van de
uitvoeringscapaciteit.
Wat de leden van de D66-fractie betreft ligt de focus in de afweging van
verschillende handelingsperspectieven op de ontwikkeling van kinderen,
kansengelijkheid tussen kinderen van verschillende achtergronden en
emancipatie dankzij toetreding van ouders in het algemeen en moeders in
het bijzonder op de arbeidsmarkt. Volgens deze leden staan deze idealen
namelijk centraal in de beoogde duurzame veranderingen die het nieuwe
stelsel teweeg zal brengen in normen omtrent het gebruik van kinderopvang en in arbeidsmarktgedrag. Het kabinet schrijft eveneens dat er in
het bestaande stelsel twee «gelijke» hoofddoelen zijn, namelijk het
kunnen combineren van arbeid en zorg door ouders en de ontwikkeling
van kinderen, maar het CPB en SGP geven aan dat prioritering gewenst is.
Daarom vragen deze leden hoe het kabinet naar deze opmerking kijkt.
Verder zien ook de leden van de D66-fractie de voordelen van de
beschikbaarheid van ondersteuning voor ouders die moeite hebben met
het (proces van het) nieuwe stelsel. Ziet de Minister deze voordelen ook
en op welke manier kan dergelijke ondersteuning bij bestaande loketten
worden vormgegeven, idealiter via de kinderopvangorganisaties, vragen
deze leden. Naast ondersteuning van ouders voor het (proces van het)
nieuwe stelsel, kunnen zij zich voorstellen dat ook (kleinschalige)
organisaties ondersteuning kunnen gebruiken bij de inrichting van de
nieuwe administratie en eventueel bij de bewaking van deze processen.
Daarom vragen zij hoe ondersteuning van organisaties en diversiteit van
het aanbod onderdeel blijven van de stelselherziening.
Over de uitvoerbaarheid lezen de leden van de D66-fractie gelukkig dat het
concept-stelselontwerp voor de meeste ouders doenlijk en voor de
kinderopvangorganisaties onder voorwaarden uitvoerbaar is. Ook
begrijpen deze leden dat het enkel achteraf mogelijk is om te controleren
of de kinderopvangorganisatie de vergoeding volledig heeft doorgegeven
aan de ouders. Ziet de Minister net als deze leden dat een mogelijke
uitvoering van zo’n controle kan plaatsvinden via een vergunning om
kinderopvang aan te bieden, waarin het doorgeven van de vergoeding
aan ouders vastgesteld zou staan en in aansluiting op de Kwaliteitsmonitor voor Kinderopvang?
Het kabinet kiest in het concept-stelselontwerp voor het loslaten van de
voorschotsystematiek om tot maximale toekenningszekerheid te komen,
waarmee de inkomensafhankelijkheid en de koppeling gewerkte uren
beoogd worden losgelaten, maar de koppeling gewerkte uren is eerder al
losgelaten door de Minister. Daarom horen de leden van de D66-fractie
graag wat er nog nodig is om de inkomensafhankelijkheid los te laten
zodat ouders niet meer hoeven te vrezen voor terugvorderingen en het
gebruik van kinderopvang zal toenemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

6

Welke mogelijkheden ziet het kabinet om te komen tot een verdere
vermindering van financiële risico’s voor ouders voordat een nieuw
financieringsstelsel voor de kinderopvang is geïmplementeerd, zo vragen
deze leden verder. Zij begrijpen immers dat het met «additionele
verbeteringen en vereenvoudigingen» mogelijk is om «de problemen
binnen het huidige stelsel verder terug te dringen», maar horen graag
welke concrete verbeteringen en vereenvoudigingen dan genomen
kunnen worden en waarom die nog niet genomen zijn. Op welke termijn
kunnen deze verbeteringen en vereenvoudigingen geïmplementeerd zijn,
vragen zij.
Aanpak tekorten
De leden van de D66-fractie zien de medewerkers binnen kinderopvanginstellingen als essentieel voor het behoud van hoge kwaliteit van kinderopvang en daarom ook in de herziening van het financieringsstelsel. Zo
kunnen zij wegens hun ervaring binnen de sector een waardevolle rol
vervullen in het bedenken van oplossingen om de arbeidsmarktkrapte te
verkleinen. Deze leden vragen hoe het kabinet hiernaar kijkt en hoe dit
vorm krijgt rond de stelselherziening.
Op basis van en dankzij hun ervaringen zijn medewerkers namelijk in staat
mee te denken over manieren om het werk in de kinderopvangsector
aantrekkelijker te maken en over de wijze waarop de stelselherziening
ingevoerd zou moeten worden. Om deze redenen onderstrepen de leden
van de D66-fractie dan ook het grote belang om de medewerkers intensief
te betrekken bij de voorgenomen wijzigingen. Ziet het kabinet dit belang
ook, zo vragen deze leden.
Naast het belang van betrokkenheid van medewerkers voor de stelselherziening, zien de leden van de D66-fractie ook kansen voor (de persoonlijke
ontwikkeling van) deze medewerkers. Daarom vragen deze leden op welke
termijn alle pedagogisch medewerkers een gesprek kunnen hebben gehad
over de voordelen en mogelijkheden van meer uren werken op de
kinderopvang waar zij al werken, op een andere opvang (buitenschoolse
in plaats van peuteropvang of vice versa) of in het onderwijs. Dit zal
bijdragen aan de hoeveelheid uren per werknemer en daarom tevens aan
de aanpak van de personeelskrapte.
Daarnaast spreken de leden van de D66-fractie hun waardering uit voor de
loonsverhoging van ruim 11 procent binnen de nieuwe collectieve
arbeidsovereenkomst (cao) Kinderopvang, omdat dit bijdraagt aan het
aantrekkelijker maken van het werk en het blijven werken in loondienst.
Deze leden vinden het namelijk onwenselijk dat een groot aantal
pedagogisch medewerkers zelfstandige zonder personeel (zzp’er) wordt
maar in feite werknemer is, gezien dit leidt tot schijnzelfstandigheid
waarbij de belangen van de werknemer (zoals werkzekerheid en sociale
zekerheid) in het geding worden gebracht. Zij vragen het kabinet of het
deze conclusie deelt.
Door het blijven werken in loondienst aantrekkelijker te maken, wordt
voorkomen dat werknemers met elkaar concurreren – iets waarvan de
leden van de D66-fractie het belang onderstrepen. De Minister heeft
meermaals aangegeven schijnzelfstandigheid (breder dan slechts in de
kinderopvangsector) aan te willen pakken. Deze leden vragen daarom wat
er concreet van dit voornemen terecht is gekomen: welke concrete
stappen heeft de Minister in deze richting gezet, welke resultaten zijn hier
(vooralsnog) mee geboekt en hoe ziet de Minister voor zich dat schijnzelfstandigheid bestreden kan blijven worden? Kan het kabinet daarnaast
toezeggen werk te maken van het aanpakken van de aanleiding waarom
mensen liever als zelfstandige gaan werken in plaats van in loondienst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

7

door met sociale partners in gesprek te gaan over knelpunten die
werknemers ervaren in de cao, zo vragen zij.
Om tegemoet te komen aan de personeelskrapte binnen de kinderopvangsector zegt het kabinet maatregelen te hebben genomen, zoals het
aantrekken van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt (waaronder
statushouders) als groepshulp. Het kabinet geeft aan dat de regeling
hiervoor momenteel wordt vormgegeven. De leden van de D66-fractie
vragen daarom naar de status van deze vormgeving en of er al meer
duidelijkheid bestaat over de invulling van deze regeling. Voorts vragen
deze leden hoe de Minister precies van plan is mensen met afstand tot de
arbeidsmarkt te bereiken en hoe zij vervolgens worden opgeleid om
ingezet te kunnen worden als groepshulp. Daarnaast hebben zij eerder
geïnformeerd naar (een uitbreiding van) de pilot waarbinnen subsidies
beschikbaar zijn voor de aanpak van contractuitbreiding, wat als gevolg
heeft gehad dat 19% van de medewerkers hun contract heeft uitgebreid.
Zij vragen naar het oordeel van het kabinet over de effectiviteit van deze
maatregel.
Omdat de leden van de D66-fractie nog steeds geloven in het nut van een
combinatiebaan voor de vermindering van arbeidsmarktkrapte en het in
staat stellen van ouders om meer te werken, vragen zij nogmaals welke
stappen reeds ondernomen zijn of gaan worden om deze aanpak uit te
breiden binnen andere kinderopvangorganisaties. Gerelateerd hieraan
vragen deze leden ook naar de status van de motie Van BeukeringHuijbregts/Sahla4, waarin verzocht werd de mogelijkheden te verbreden
om makkelijk op verschillende posities binnen de kinderopvangsector te
werken. Welke acties zijn er genomen en wat hebben deze acties
opgeleverd in de praktijk, zo vragen zij concreet.
De leden van de D66-fractie vragen specifiek naar het vervolg van de
pilots van HPP en andere partijen om mensen te helpen om meer uren te
werken en naar hoe de lessen uit deze pilots zijn gebruikt om alle
kinderopvangorganisaties van het belang hiervan te doordringen. Ook
vragen deze leden naar maatregelen die zijn genomen om mensen te
interesseren voor het beroep van pedagogisch medewerker, op jonge
leeftijd en als zij-instromer.
Ten slotte delen de leden van de D66-fractie de observatie dat een betere
spreiding over de week, door gebruik van kinderopvang (deels) te
verschuiven naar de «daldagen» woensdag en vrijdag, de potentie heeft
om druk op de sector te verkleinen. Deze leden vragen het kabinet daarom
welke initiatieven genomen zijn om werkgevers en werknemers te
stimuleren om hiervoor met innovatieve oplossingen te komen. Welke
gesprekken heeft de Minister reeds gevoerd, wat waren daar de resultaten
van en wat zijn de geplande vervolgacties, zo horen zij graag van de
Minister.
Invulling van de gewijzigde motie van de leden Sahla en Maatoug over
oplossingen voor geïdentificeerde knelpunten bij samenwerking tussen de
kinderopvang en het onderwijs (Kamerstuk 31322–458)
De leden van de D66-fractie constateren dat met de motie van de leden
Sahla en Maatoug de Tweede Kamer het kabinet eerder heeft verzocht om
een lijst met door onderzoek geïdentificeerde knelpunten bij de samenwerking tussen de kinderopvang en het onderwijs aan te leveren, met
daarbij mogelijke oplossingen om deze knelpunten weg te nemen. Deze
leden juichen het, net als het kabinet, toe dat het werkveld kinderopvang
4

Kamerstuk 29 544, nr. 1148.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

8

en primair onderwijs investeren in het werken in interprofessionele teams,
het uitwisselen van kennis en het organiseren van een doorlopende
leerlijn voor kinderen. Zij vragen hoe het kabinet de uitkomsten beoordeelt.
Het kabinet geeft aan te hopen dat het werkveld nog meer verbinding met
elkaar opzoekt om zo van elkaar te leren, voornoemde leden vragen welke
stappen het kabinet concreet onderneemt om het werkveld hiertoe te
stimuleren, eventueel via de introductie van regelingen, om zo hun hoop
op verdere samenwerking te realiseren.
Ten slotte onderstrepen de leden van de D66-fractie de grote toegevoegde
waarde van combinatiebanen in het tegengaan van personeelstekorten,
het bieden van doorgroeimogelijkheden en het creëren van een stabiele
leeromgeving voor kinderen. Zo zijn er ook signalen vanuit de sector dat
medewerkers ook meer willen werken binnen beide sectoren, maar
desondanks ontbreekt er een precieze aanpak van de Minister, zo zien
deze leden, om oplossingen te implementeren die bijdragen aan de
creatie en stimulatie van combinatiebanen. Zo wordt er door Kinderopvang Werkt! een onderzoek uitgevoerd naar combinatiebanen en zijn er
enkele initiatieven vanuit de sector zelf, maar wat doet de Minister
concreet om uiting te geven aan de conclusies en uitkomsten van deze
onderzoeken en initiatieven, zo vragen zij.
Doorlopende leerlijn
Daarnaast hechten de leden van de D66-fractie grote waarde aan het
waarborgen van een doorlopende leerlijn voor kinderen, waar op
toegezien zou kunnen worden middels één kwaliteitskader en één
gezamenlijke inspectie voor onderwijs en kinderopvang. Het kabinet heeft
aangegeven het advies van de Taskforce samenwerking onderwijs en
kinderopvang voor het ontwerpen van een doorlopende leerlijn over te
nemen, met onder andere als gevolg dat de kinderopvang- en onderwijssector zelf stappen in deze richting hebben gezet. Deze leden moedigen
dit aan, maar vragen ook welke concrete stappen de Minister verder heeft
gezet om invulling te geven aan de realisatie van dit waardevolle advies.
In aanvulling hierop vragen de leden van de D66-fractie welke knelpunten
het kabinet heeft weggenomen om een Integraal Kindcentrum (IKC) op te
richten waarin onderwijs en opvang samengaan. Hoeveel kinderen
hebben reeds een rijke schooldag en hoe worden de voordelen van een
IKC voor een rijke schooldag gebruikt, vragen deze leden verder.
Omdat de leden van de D66-fractie de voordelen kennen van een rijke
schooldag voor de ontwikkeling van kinderen, vragen deze leden naar de
kennis van deze voordelen bij kinderopvangorganisaties. Kan het kabinet
ook een toelichting geven op de complexiteit van integrale huisvestingsplannen waarbij gemeenten wel verantwoordelijk zijn voor het primair
onderwijs maar niet voor de opvang, waardoor de opvang op zoek moet
naar huisvesting? Wat doet het kabinet om dit probleem te verkleinen,
vragen deze leden.
Ook zien de leden van de D66-fractie dat er nog altijd verschillen zijn
tussen cao’s voor de kinderopvang en voor het primair onderwijs, wat
samenwerking tussen beide bemoeilijkt. Hoe worden financiële belemmeringen voor samenwerking tussen onderwijs en opvang verkleind en hoe
worden medewerkers gestimuleerd om in beide actief te blijven, vragen
deze leden. Op hoofdlijnen vragen zij naar een analyse van het probleem
dat de kinderopvang wordt betaald met private middelen terwijl de
financiering van het primair onderwijs via publieke middelen verloopt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

9

Tot slot zien de leden van de D66-fractie dat het coalitieakkoord van dit
kabinet belangrijke afspraken over bijna-gratis kinderopvang voor alle
werkende ouders bevatte, zodat kinderen zich kunnen ontwikkelen, ouders
arbeid en zorg kunnen combineren en de kinderopvangtoeslag wordt
afgeschaft. Met dit akkoord in de hand heeft de Minister veel onderzoeken
en verkenningen uitgevoerd naar hoe de stelselherziening van de
kinderopvang er precies uit moet zien. Overkoepelend vragen deze leden
het kabinet wat er nu concreet is veranderd in de kinderopvang en welke
vervolgstappen er zijn genomen na deze onderzoeken, anders dan
vervolgonderzoeken. Wat heeft de Minister gedaan met de punten uit het
Kom-in-actieplan5, eerder aangeboden door het lid Sahla, en wat is de
status van deze acties, zo vragen zij.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de brief over het
verbetertraject gastouderopvang. Deze leden hebben over de brief een
aantal vragen.
Met betrekking tot het verbetertraject gastouderopvang onderschrijven de
leden van de CDA-fractie de belangrijke rol van de gastouderopvang. Deze
vorm van opvang is flexibel en kleinschalig en vormt een welkome
aanvulling in met name niet stedelijke gebieden. Deze leden vinden het
positief dat uit het onderzoeksrapport van de Landelijke Kwaliteitsmonitor
Kinderopvang (LKK) naar voren komt dat een grote groep gastouders
hoge kwaliteit biedt als pedagogisch professional. Zij zijn echter wel
bezorgd over de bevinding uit het onderzoeksrapport dat ruim 21% van de
gastouders een lage of zeer lage pedagogische kwaliteit aanbiedt. De
Minister geeft terecht aan dat de kwaliteitseisen moeten worden aangescherpt. Dit heeft financiële gevolgen. Om de negatieve gevolgen hiervan
voor de toegankelijkheid voor ouders te voorkomen, is de Minister
voornemens om de maximum uurprijs voor de gastouderopvang te
verhogen met 21 cent. Dit wordt gedekt door de maximum uurprijzen
voor dagopvang en buitenschoolse opvang met 2 cent minder te
indexeren. Kan de Minister beargumenteerd aangeven waarom er voor
deze dekking is gekozen?
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de Minister over de impactanalyse van het conceptstelselontwerp voor een nieuw financieringsstelsel kinderopvang. Deze
leden hebben hierover de volgende vragen.
Op pagina 4 lezen de leden van de CDA-fractie dat uit de impactanalyse
naar voren komt dat het beoogde systeem te veel vraagt van het
doenvermogen van ouders en dat risico’s voor ouders zich vooral
voordoen bij ouders zonder een vaste arbeidsrelatie, ouders met beperkte
digitale (taal)vaardigheden en bij ouders die te maken krijgen met
echtscheiding of verlies van een baan. In hoeverre is dit dezelfde groep
ouders die ook in het huidige stelsel risico loopt? Worden de problemen in
het nieuwe stelsel naar het oordeel van de Minister voldoende opgelost
voor deze groep ouders? Graag een uitgebreide toelichting.
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of in de oplossingsrichtingen
van een nieuw stelsel ook rekening wordt gehouden met het feit dat in de
praktijk door uitbreiding van verlofregelingen, baby’s later naar de opvang
worden gebracht en er dus ook plaatsen vrijgespeeld kunnen worden? In
5

D66, november 2022, «Kom-in-actieplan. Toegankelijke kinderopvang voor alle werkende
ouders», (https://d66.nl/wp-content/uploads/2022/11/D66_Kom-inactieplan_Kinderopvang_2022_v2.pdf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

10

hoeverre wordt de samenhang bewaakt met een eventueel traject van
herziening van het verlofstelsel?
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan toelichten hoe het
Verenigde Naties (VN-)verdrag handicap wordt betrokken in het traject
naar inclusieve kinderopvang en voor- en vroegschoolse educatie (vve).
De leden van de CDA-fractie vragen of de Minister kan aangeven of er bij
de impactanalyse ook gekeken is naar de impact van het meest simpele
stelsel, zoals we deze kennen van het onderwijs; rechtstreekse financiering van kindplaatsen door Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO). Kan de
Minister bij benadering aangeven hoeveel dit zou kosten? Zou DUO dat
kunnen en willen uitvoeren? Wat vraagt dit van het doenvermogen van
ouders? Wat doet dat met de arbeidsparticipatie van ouders? Wat kost het
en wat levert het op?
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de zorgen van
de brancheorganisatie Kinderopvang. Zij vrezen dat de rechtsbescherming
van zowel de ouders als de kinderopvangorganisaties in het nieuwe
voorgenomen stelsel onder druk komt te staan. Wat vindt de Minister van
deze analyse?
De leden van de CDA-fractie constateren dat de planbureaus CPB en SCP
bijzonder kritisch zijn op de voorgenomen plannen voor een nieuw
financieringsstelsel en adviseren om de herziening van het financieringsstelsel te heroverwegen vanwege de beperkte langetermijneffecten en de
korte termijnrisico’s voor de ontwikkeling van kinderen en voor hun
kansengelijkheid. De beide planbureaus vragen aandacht voor onder
andere de arbeidseis, de inkomensafhankelijkheid en de samenhang met
vve. Kan de Minister op deze aandachtpunten een reactie geven en nader
ingaan op de adviezen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de impactanalyses
voor het nieuwe kinderopvangstelsel. Deze roepen bij hen de nodige
vragen op.
De leden van de SP-fractie vragen het kabinet te reflecteren op de rode
vlaggen die gewapperd worden door praktisch elke betrokken partij over
de arbeidseis. De impactanalyse ouders rept van onduidelijkheid en
onzekerheid, zowel bij minder digitaal geletterde ouders als bij ouders
met een onzeker inkomen en onzekere uren. Daarnaast vragen alle
betrokken uitvoerders aandacht voor de problemen die mogelijk kunnen
opdoeken. Deze leden roepen met klem in herinnering wat een van de
aanleidingen was voor dit nieuwe stelsel, namelijk het toeslagenschandaal. Vindt het kabinet dat dit ontwerp recht doet aan dat schandaal
en de daar geconstateerde problemen en malversaties, zo vragen zij, die
zich tevens afvragen wat er gebeurd is met de ambitie van dit kabinet om
beter te gaan luisteren naar de uitvoering. Kan het kabinet een andere
reden dan de halsstarrige opstelling van de VVD-fractie noemen, waarom
nog altijd lijkt te worden vastgehouden aan dit bureaucratische gedrocht,
zo vragen de leden van de SP-fractie.
Hoe weegt het kabinet de risico’s voor ouders die tijdelijk hun baan
verliezen, vragen de leden van de SP-fractie. Is overwogen om de
driemaandelijkse toets te vervangen door een zesmaandelijkse toets, zoals
eerder door deze leden is voorgesteld, zo vragen deze leden. Zo niet,
erkent het kabinet dan het risico dat ouders straks hun baan verliezen, een
nieuwe baan vinden, maar hier niet kunnen starten omdat de opvang nog

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

11

niet rond is? Hoe gaat het kabinet voorkomen dat mensen onnodig lang
werkloos thuiszitten vanwege de wachtlijsten en personeelstekorten in de
kinderopvangsector, zo vragen zij.
Indachtig de eerder geuite zorgen van de leden van de SP-fractie, hoe
weegt het kabinet de zorgen dat «de burgerreis» – wat dit dan ook moge
zijn – teveel stappen omvat? Hoe verhoudt zich dit met het beperken van
de complexiteit?
De leden van de SP-fractie lezen dat de impactanalyse van aanbieders van
kinderopvang het risico benoemt van toenemende administratieve druk
voor ondernemers in de sector. Deze leden vragen het kabinet of het risico
onderkend wordt dat een bijeffect hiervan kan zijn dat er een toename is
van grote aanbieders, van overnames door private equity fondsen en van
het afhaken van kleinere aanbieders. Hoe wenselijk vindt het kabinet dit?
En ziet het mogelijkheden om hier iets aan te doen? Erkent het kabinet dat
het minimaal ironisch zou zijn wanneer de invoering van een nieuw stelsel
leidt tot extra overnames door grote commerciële aanbieders, gezien de
zorgen die door praktisch de hele Kamer hierover zijn geuit?
De leden van de SP-fractie vragen hoe het kabinet de zorgen weegt die
geuit worden door sommige aanbieders dat hun tekorten groeien omdat
organisaties die meer geld vragen voor de opvang betere voorwaarden
aan personeel kunnen bieden. Deelt het kabinet de zorgen van deze leden
dat dit ertoe kan leiden dat juist in de meer kwetsbare wijken de tekorten
buitenproportioneel zullen toenemen?
De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet het doelmatig vindt om
275 tot 500 fte beschikbaar te stellen voor een procent of tien van de
ouders, omdat de VVD-fractie te koppig is om afscheid te nemen van de
arbeidseis. Is dit prudent omgaan met belastinggeld en de wens tot het
versimpelen van een systeem? En weegt de wens van deze fractie dan zo
zwaar, dat de zeer dringende waarschuwingen van uitvoerders als DUO,
Dienst Toeslagen, Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)
en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) terzijde worden geschoven, zo
vragen deze leden. Hoe weegt het kabinet de uitkomst van de pilot met
gratis kinderopvang in Zeeuws- Vlaanderen, waar geen arbeidseis is
ingevoerd? Deelt het kabinet de mening van de leden van de SP-fractie
dat deze pilot als uitkomst had dat mensen zonder arbeidseis juist sneller
de stap naar werk maakten?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie en de
leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
hebben de brieven over kinderopvang met interesse gelezen en hebben
nog enkele vragen aan de Minister.
Verbetertraject gastouderopvang
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie lezen
dat de Minister schrijft dat «de deskundigheid van de pedagogisch
professional» de basis vormt «voor goede kwaliteit van de opvang».
Tegelijkertijd benadrukken de auteurs van het rapport van de LKK met
betrekking tot de professionalisering van gastouders dat er «weinig
verschillen tussen de gastouders die hoge en lage kwaliteit bieden» zijn.
Waarom kiest de Minister dan toch voor professionalisering van
gastouders als een van de drie sporen om te verkennen? Is hier een
andere wetenschappelijke basis voor?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

12

De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie lezen
dat de gastouderopvang niet is meegenomen in de Wet IKK. Waarom is
daar destijds voor gekozen? Wat is er veranderd waardoor de Minister er
nu wel voor kiest om de randvoorwaarden uit de Wet IKK te verankeren in
de regelgeving rondom gastouderopvang?
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie lezen
in de brief van de Minister ook dat pedagogische coaching een verplicht
onderdeel wordt van de begeleiding van gastouders door gastouderbureaus. De auteurs van het rapport van de LKK bevonden dat ouders die
een lagere emotionele kwaliteit bieden, vaker cursussen hebben gevolgd
dan ouders die een hogere emotionele kwaliteit bieden. Kan de Minister
onderzoeken of de betreffende cursussen effect hebben op de emotionele
kwaliteit die gastouders bieden?
Kan de Minister daarnaast toelichten waarom zij voornemens is verplicht
te stellen dat gastouderbureaus beschikken over pedagogische expertise
op hbo werk- en denkniveau? Heeft zij concrete aanwijzingen dat dit de
kwaliteit ten goede komt?
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie lezen
dat de Minister een aantal maatregelen wel heeft overwogen maar nu niet
doorvoert. Welke maatregelen zijn dat? Waarom is ervoor gekozen deze
nu niet door te voeren? Deze leden lezen ook dat de Minister een
eventuele uitstroom van gastouders die de beschreven stappen niet
kunnen zetten en de gevolgen hiervan voor het aanbod nauwlettend zal
volgen. Op welke manier gaat de Minister dit doen? Wanneer kunnen we
hier een vervolg van verwachten? En hoe snel is de Minister in staat te
reageren, mochten de gevolgen groot blijken?
Tot slot zijn de leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinksfractie benieuwd waarom gestreefd wordt naar implementatie van de
genoemde wijzigingen per 1 januari 2025, terwijl in de meegezonden
beslisnota is aangegeven dat nog goed gekeken moet worden naar de
implementatiesnelheid, en specifiek of alle maatregelen wel in 2025 in
moeten gaan. Kan de Minister dat verder toelichten?
Impactanalyse concept-stelselontwerp financieringsstelsel kinderopvang
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie lezen
dat één van de doelstellingen van het concept-stelselontwerp financieringsstelsel kinderopvang bijdragen aan de ontwikkeling van kinderen is
en dat daarbij ook wordt gekeken naar kansengelijkheid. De Minister heeft
eerder aangegeven om terug te komen op vervolgstappen om kinderopvang toegankelijker te maken voor kinderen met een handicap door
middel van plusgroepen (opvang voor kinderen met en zonder beperking
samen). Wat is de huidige stand van zaken met betrekking tot deze
vervolgstappen? Is de Minister van plan om verdere vervolgstappen te
ondernemen om kinderopvang toegankelijker te maken voor kinderen met
een handicap in het kader van kansengelijkheid?
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie zijn
blij om te lezen dat het aantal terugvorderingen in de hoogste categorieën
van de kinderopvangtoeslag in 2020 met ruim een derde is gedaald ten
opzichte van 2015. Tegelijkertijd merken zij op dat er dus nog steeds veel
terugvorderingen plaatsvinden. Is de Minister het met deze leden eens dat
dit nog steeds onwenselijk is? Hoe gaat zij het aantal terugvorderingen
omlaag brengen in de tijd vóórdat de (bijna) gratis kinderopvang wordt
ingevoerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

13

De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie lezen
ook dat de Minister verdere politieke keuzes over het financieringsstelsel
aan een volgend kabinet laat. Deze leden hebben eerder al kritiek geuit op
de arbeidseis in het financieringsstelsel omdat deze negatief uitwerkt voor
zowel de uitvoerbaarheid voor uitvoeringsorganisaties als de
doenbaarheid voor ouders. Is de Minister bereid om het (deels) loslaten
van de arbeidseis verder te onderzoeken voordat er een nieuw kabinet
aantreedt zodat een nieuw kabinet hier een geïnformeerde politieke keuze
in kan maken?
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie zijn
verder nieuwsgierig wanneer zij de nieuwe hoofdlijnenbrief over het
nieuwe financieringsstelsel voor kinderopvang kunnen verwachten. De
Minister heeft immers toegezegd deze na de zomer aan de Kamer te doen
toekomen.
Invulling van de gewijzigde motie van de leden Sahla en Maatoug over
oplossingen voor geïdentificeerde knelpunten bij samenwerking tussen de
kinderopvang en het onderwijs (Kamerstuk 31322–458)
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie lezen
dat het onderzoek van de Universiteit Utrecht naar vve concludeert dat
samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs niet vanzelf gaat, maar
ondersteuning van beleid nodig heeft. Is de Minister voornemens om
dergelijk ondersteunend beleid te maken? Zo niet, waarom niet? Zo ja,
hoe gaat dat er concreet uitzien?
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie lezen
dat de Minister schrijft dat het ophogen van niet-groepsgebonden uren in
de cao Kinderopvang kan leiden tot meer mogelijkheid tot combinatiebanen, maar dat dit moet worden afgewogen tegen een mogelijk effect op
de tarieven voor ouders. Hoe weegt de Minister dit?
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie lezen
ook dat de Minister de verkenning om arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden van kinderopvang en onderwijs beter op elkaar aan te laten
sluiten aanmoedigt. Ziet de Minister daarin ook een rol voor zichzelf? Zo
ja, hoe gaat zij dit vormgeven? Zo nee, waarom niet?
De Minister geeft verder aan in gesprek te zullen gaan met sociale
partners om samen tot concrete afspraken en acties te komen om werken
op woensdag en vrijdag beter te faciliteren. Op welke termijn zullen deze
gesprekken plaatsvinden en wanneer kan de Kamer hiervan een update
verwachten?
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie lezen
daarnaast dat de Minister voornemens is om een handreiking te
verspreiden over de beste vormgeving van een overdracht tussen
kinderopvang en primair onderwijs. Op welke termijn is de Minister
voornemens deze klaar te hebben?
Tot slot zijn de leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinksfractie benieuwd wanneer de Minister zal starten met het door haar
aangekondigde onderzoek naar peuter-kleutergroepen op basis van een
nog op te stellen experimenteerbesluit, en wanneer zij de resultaten van
dit onderzoek naar de Kamer hoopt te kunnen sturen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SGP-fractie
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de stukken en
hebben daarover nog enkele vragen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

14

Verbetertraject gastouderopvang
De Minister is voornemens maatregelen te treffen om de kwaliteitseisen
beter te borgen. De leden van de SGP-fractie willen allereerst opgemerkt
hebben dat zij het onwenselijk vinden dat een demissionair kabinet verder
gaat met dergelijke nieuwe regelgeving met serieuze gevolgen voor de
gastouderopvang. Deze leden vragen waarom ervoor gekozen is kort na
de intensivering van het toezicht nu opnieuw met een maatregelenpakket
te komen, zonder dat duidelijk is hoe de kwaliteit van de gastouderopvang
zich gaat ontwikkelen als gevolg van deze recente maatregel. Is de
Minister het met deze leden eens dat het beter is eerst het effect van deze
maatregel af te wachten alvorens opnieuw de regeldruk voor de gastouderopvang te verzwaren? Waarom is er niet voor gekozen de autonomie
van de professional centraal te stellen en met hen in gesprek te gaan over
hoe zij de kwaliteit willen gaan verbeteren, zonder meteen over te gaan tot
nieuwe regels en verplichtingen?
De leden van de SGP-fractie vragen in te gaan op de haalbaarheid en de
uitvoerbaarheid van de voorgestelde set maatregelen. Hoe beoordeelt de
Minister dit? Is hierover ook het gesprek gevoerd met de sector, en hoe
beoordelen zij de haalbaarheid hiervan?
De leden van de SGP-fractie vragen aandacht voor de gevolgen van de
lange lijst met maatregelen die de Minister nu voorstelt. Steeds meer
gastouders stoppen, terwijl er al een groot personeelstekort is in de
kinderopvangsector. De Minister probeert aan de ene kant arbeidskrachten te winnen voor deze sector, terwijl aan de andere kant de
regeldruk wordt opgevoerd. In veel gevallen leidt dat tot een afname van
werkplezier en zullen steeds meer mensen vertrekken. Hoe reageert de
Minister hierop?
Zo lezen de leden van de SGP-fractie dat de Minister wil dat gastouders in
een pedagogisch werkplan gaan vastleggen hoe het pedagogisch beleid
van het gastouderbureau wordt toegepast. Deze leden vragen de Minister
wat zij hiermee denkt te bereiken. Wordt dit geen papieren tijger die in
werkelijkheid de situatie onvoldoende verbetert? Welke alternatieve
maatregelen zijn overwogen en waarom is niet daarvoor gekozen?
De leden van de SGP-fractie maken zich ook zorgen over de financiële
gevolgen van deze maatregelen. Eerder al vroegen deze leden aandacht
voor het toenemende verschil tussen de kostprijs en de tarieven in de
gastouderopvang, zoals blijkt uit kostprijsonderzoek door AYIT Consultancy.6 Zij vragen de Minister met een reactie te komen op dit onderzoek.
Daarbij vragen zij ook in te gaan op de gevolgen van de voorgestelde
maatregelen op het verschil tussen de kostprijs en de tarieven in de
gastouderopvang, en als gevolg daarvan de toegankelijkheid van de
gastouderopvang. De recent voorgestelde extra indexering van het
maximumuurtarief van 21 cent per 2025 is volgens deze leden onvoldoende om de gastouderopvang hierin tegemoet te komen. In 2023 en
2024 werd het maximum te vergoeden uurtarief namelijk juist verlaagd
met 15 en 2 cent, o.a. om het eigen toezicht te kunnen bekostigen.
De leden van de SGP-fractie vragen de Minister daarnaast nog te reageren
op de rechterlijke uitspraak over speeltoestellen bij gastouders, die onder
het Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen zouden moeten vallen.
Kan hierop in de wet een uitzondering komen voor de gastouderopvang?
6

AYIT Consultancy, maart 2023, «De kostprijs van de gastouderopvang», (https://
cms.kinderopvang.nl/wp-content/uploads/2023/06/BK-kostprijsonderzoek-gastouderopvang2023.pdf).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

15

Impactanalyses concept-stelselontwerp financieringsstelsel kinderopvang
De leden van de SGP-fractie vragen de Minister nogmaals of zij bereid is
de aanbeveling om nader onderzoek te doen naar de grootte en impact
van doenlijkheidsrisico’s op te volgen.
De leden van de SGP-fractie lezen dat de organisatiekosten voor organisaties toenemen als gevolg van herziening van het financieringsstelsel.
Wat is de impact daarvan op deze organisaties, en hoe groot is de
toename van administratieve lastendruk? Kan de Minister hierbij specifiek
ingaan op de effecten op kleine aanbieders en gastouders cq. gastouderbureaus? Klopt het dat er dertien lastenverzwarende maatregelen in het
stelselontwerp zitten? Hoe verhoudt dat zich tot de ambitie van het
kabinet de lastendruk in publieke en private sector te verminderen? Wat
zal het effect zijn op de pluriformiteit en fijnmazigheid van de kinderopvang? In hoeverre zullen dunbevolkte regio’s nog een kinderopvang in
de buurt kunnen behouden?
De leden van de SGP-fractie constateren dat een traject is gestart om
invulling te geven aan de toekomst van de kindregelingen. Hoe ziet dit
traject eruit en wanneer zijn de resultaten hiervan beschikbaar? Deze
leden vragen hoe dit traject zich verhoudt tot de plannen ten aanzien van
herziening van het kinderopvangstelsel. Is de Minister bereid het
samenvoegen van alle kindregelingen tot één kinderbijdrage als beleidsvariant daarin mee te nemen en uit te werken voor de aankomende
formatieonderhandelingen cq. ter besluitvorming voor te leggen aan een
volgend kabinet?
Invulling van de gewijzigde motie van de leden Sahla en Maatoug over
oplossingen voor geïdentificeerde knelpunten bij samenwerking tussen de
kinderopvang en het onderwijs (Kamerstuk 31322–458)
De leden van de SGP-fractie zouden graag zien dat de samenwerking
tussen opvang en onderwijs wordt verbeterd door belemmeringen weg te
nemen. Op dit moment is het zo dat een gelieerde kinderopvangorganisatie en school last hebben van juridische en administratieve belemmeringen, aangezien dit twee verschillende rechtspersonen zijn die onder
twee verschillende wetten vallen. In de situatie dat een kind eerst naar de
gelieerde peuteropvang gaat en vervolgens «doorstroomt» naar de
basisschool «onder hetzelfde dak», is nu sprake van een harde administratieve knip met alle bijbehorende gevolgen voor de informatieoverdracht.
In sommige gevallen bevindt de peuteropvang zich ten slotte al fysiek in
de school (en is soms zelfs sprake van eenzelfde bestuur(der)), waar de
peuter later ook als leerling naar school zal gaan. Volgens deze leden zou
het helpen als een peuter, die gebruik maakt van opvang, voortaan kan
worden ingeschreven als leerling op school zonder leerplicht in plaats van
dat een kind eerst wordt ingeschreven bij de peuteropvang en vervolgens
wordt «overgedragen» aan de school. Kan de Minister uitwerken welke
belemmeringen er voor onderwijs en opvang onder één dak precies zijn
en waar deze belemmeringen wettelijk gezien vandaan komen? Is de
Minister bereid te verkennen hoe vroegtijdige inschrijving bij de school
(zonder leerplicht) mogelijk kan worden gemaakt? Wat is hiervoor nodig?
II Antwoord/Reactie van de Minister
De beantwoording is ingedeeld naar onderwerp, te weten a) gastouderopvang, b) impactanalyses concept-stelselontwerp, c) samenwerking
onderwijs en kinderopvang (o.a. motie Sahla/Maatoug), d) arbeidsmarkt
en e) overig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

16

a. Gastouderopvang
De leden van de VVD-fractie vragen een nadere toelichting op hoe het
«verbeteren van de begeleiding door gastouderbureaus» zich verhoudt tot
de wens van het waarborgen van de kwaliteit van gastouderopvang.
Gastouderbureaus vervullen een spilfunctie in de gastouderopvang. Ze
bemiddelen tussen gastouder en vraagouder, vervullen de kassiersfunctie
en hebben een begeleidende en controlerende rol richting de gastouder.
Wanneer gastouderbureaus deze rol goed invullen draagt dit bij aan het
waarborgen van de kwaliteit van de door hen bemiddelde gastouderopvang. Er blijken echter grote verschillen in hoe gastouderbureaus hun
begeleidende rol waarmaken, bijvoorbeeld in de mate en intensiteit van
contact tussen de bemiddelingsmedewerker van het gastouderbureau en
de gastouder. Zo zijn er veel gastouderbureaus die bijscholing en
pedagogische coaching aanbieden, maar ook gastouderbureaus die
hoofdzakelijk de kassiersfunctie vervullen.7 Dit hoor ik ook terug in
gesprekken met toezichthouders in de kinderopvang en met de sector.
Daarom zet ik – naast verhogen van de kwaliteitseisen – ook in op extra
eisen voor het gastouderbureau. Zo wil ik dat pedagogisch coaching, door
een daartoe geschoolde pedagogisch beleidsmedewerker werkzaam bij
een gastouderbureau, verplicht onderdeel wordt van de begeleiding. Dat
draagt bij aan het versterken en beter waarborgen van de pedagogische
kwaliteit van de gastouder.
De leden van de SGP-fractie vragen wat de Minister denkt te bereiken met
het verplicht stellen van een pedagogisch werkplan van gastouders. Zij
vragen zich af of dit geen papieren tijger wordt die in werkelijkheid de
situatie onvoldoende verbetert. Ook vragen zij welke alternatieve
maatregelen zijn overwogen en waarom daar niet voor is gekozen.
Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie hoe de Minister gaat
waarborgen dat het pedagogisch werkplan simpel blijft en niet te
uitgebreid wordt.
Op dit moment moet een gastouder handelen overeenkomstig het
pedagogisch beleidsplan van het gastouderbureau. Dit beleidsplan bevat
een pedagogische visie op de omgang met kinderen.
Elke voorziening voor gastouderopvang is uniek, door verschillen in de
locatie, de groepssamenstelling en de kwaliteiten en achtergrond van de
gastouder. Met het pedagogisch werkplan wil ik de gastouder uitdagen
om bewust na te denken over hoe hij of zij concreet invulling geeft aan het
pedagogisch beleidsplan in de eigen opvanglocatie. Door hier vooraf over
na te denken en dit vast te leggen, kan de gastouder hier bewuster naar
handelen tijdens de opvang. Bijvoorbeeld door met het aanbieden van
een bepaalde activiteit te werken aan een ontwikkelingsgebied van de
kinderen. Daarnaast kan dit werkplan ook als uitgangspunt dienen in
gesprekken met ouders en de toezichthouder of voor de pedagogische
coaching.
Uit onderzoek van het Kohnstamm Instituut blijkt overigens dat een
belangrijk deel van de gastouders al werkt met een pedagogisch
werkplan.8 Ook in gesprekken met gastouders blijken veel gastouders al
een eigen werkplan te hebben en de meerwaarde hiervan te zien.
Er zijn diverse varianten overwogen. Een alternatief is om deze maatregel
achterwege te laten. In dat geval mist alleen een duidelijk aangrijpingspunt om het gesprek aan te gaan met de gastouder over hoe de
betreffende gastouder met de pedagogische visie van het gastouderbureau om wil gaan.

7
8

Kohnstamm Instituut, Inventarisatieonderzoek Gastouderopvang, mei 2022.
Kohnstamm Instituut, Inventarisatieonderzoek Gastouderopvang, mei 2022. P. 105. Meer dan
35% van de gastouders werkt met een pedagogisch werkplan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

17

Een ander alternatief dat is overwogen, is om de inhoud en/of vorm van
het pedagogisch werkplan uitgebreider voor te schrijven. Hier heb ik niet
voor gekozen, omdat ik het – net als de leden van de SGP-fractie en de
VVD-fractie – van belang vind dat het pedagogisch werkplan simpel en
praktisch is. De eisen die ik hieraan wil stellen zijn dan ook beknopt, zodat
de gastouder dit naar eigen invulling kan uitwerken. Hier zal ik ook in de
communicatie aandacht aan besteden. Daarnaast zal ik met GGD GHOR
NL spreken over de wijze van toezicht op het pedagogisch werkplan, om
te voorkomen dat het toezicht een prikkel vormt voor de gastouder om
een omvangrijk of gedetailleerd werkplan op te stellen.
De leden van de D66-fractie vragen of de Minister kan toezeggen dat de
wetswijziging voor de gastouderopvang in 2023 aanhangig is gemaakt bij
de Raad van State.
Het voorstel van wet tot wijziging van de Wet kinderopvang in verband
met verbetermaatregelen in de gastouderopvang is afgelopen september
aanhangig gemaakt bij de Raad van State. Na advies van de Afdeling
advisering van de Raad van State en het opstellen van de reactie van de
regering daarop, het nader rapport, zal het voorstel bij de Tweede Kamer
worden ingediend. Ik streef ernaar het wetsvoorstel begin van 2024 aan te
bieden aan uw Kamer. De meeste kwaliteitseisen zullen op het niveau van
algemene maatregel van bestuur (hierna: amvb) worden uitgewerkt.
Nadat het wetsvoorstel door de Tweede Kamer is behandeld, zal deze
amvb bij uw Kamer worden voorgehangen. Het streven is om dit voor
1 januari 2025 gereed te hebben.
De leden van de CDA-fractie benoemen dat de maximumuurprijs voor de
gastouderopvang met 21 cent wordt verhoogd, om de negatieve gevolgen
voor de toegankelijkheid voor ouders te voorkomen als gevolg van de
nieuwe maatregelen. Zij vragen of de Minister kan aangeven waarom dit
is gedekt door de maximumuurprijs voor dagopvang en buitenschoolse
opvang met 2 cent minder te indexeren.
Voor het dekken van een beleidsmatige maatregel zoals het verhogen van
de maximumuurprijs voor gastouderopvang binnen de kinderopvangtoeslag zijn enkele mogelijkheden: het verlagen van de toetsingsinkomensgrenzen, de toeslagpercentages of de maximumuurprijs. Het
verlagen van toetsingsinkomensgrenzen of de toeslagpercentages biedt
echter geen structurele dekking in combinatie met het introduceren van
een inkomensonafhankelijke vergoeding van 96% die in het coalitieakkoord (bijlage bij Kamerstuk 35 788, nr. 77) is aangekondigd. Om deze
reden is ervoor gekozen om de maximumuurprijzen voor dagopvang en
buitenschoolse opvang minder te indexeren.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
vragen waarom de Minister kiest voor professionalisering van gastouders
als een van de drie sporen om te verkennen en of hier een andere
wetenschappelijke basis voor is dan het LKK-rapport. Daarnaast merken
de leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie op dat
de auteurs van LKK bevonden dat gastouders die een lagere emotionele
kwaliteit bieden, vaker cursussen hebben gevolgd dan ouders die een
hogere emotionele kwaliteit bieden. Zij vragen of de Minister kan
onderzoeken of de betreffende cursussen effect hebben op de emotionele
kwaliteit die gastouders bieden. Voorts lezen de leden van de PvdA-fractie
en de leden van de GroenLinks-fractie dat pedagogische expertise op hbo
werk- en denkniveau verplicht wordt gesteld bij het gastouderbureau en
vragen of de Minister concrete aanwijzingen heeft dat dit de kwaliteit ten
goede komt.
Met de Wet IKK is de pedagogisch beleidsmedewerker met hbo werk- en
denkniveau geïntroduceerd bij dagopvang en buitenschoolse opvang. Dit
heeft positieve effecten op de kwaliteit van de opvang in de perceptie van
beroepskrachten en houders, zo geven respondenten aan in de evaluatie
van de Wet IKK. Pedagogisch beleidsmedewerkers worden in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

18

dagopvang en buitenschoolse opvang onder andere ingezet als pedagogisch coach en dragen daardoor bij aan de versterking van de rol van de
beroepskrachten. Uit de literatuur blijkt dat coaching on the job een
bewezen effectieve maatregel is voor het verhogen van de kwaliteit.9
Goed toegeruste beroepskrachten/gastouders zijn belangrijk om de
ontwikkeling van kinderen te volgen en maatwerk te kunnen bieden. Dit
beoog ik ook voor de gastouderopvang. Uit onderzoek blijkt dat de
kwaliteit van de gastouder in de gastouderopvang nog bepalender is voor
de ontwikkeling van het kind dan de kwaliteit van de beroepskracht in een
kindercentrum.10 Dit kan worden verklaard door de kleinschalige setting
en de één-op-één relatie tussen gastouder en kind.
Daarom ben ik voornemens pedagogische coaching verplicht onderdeel te
laten zijn van de begeleiding vanuit het gastouderbureau. Een hbo-profiel
sluit het beste aan bij de beoogde taak van het coachen van gastouders, in
lijn met de ervaringen van pedagogische coaching uit de Wet IKK in de
dagopvang en buitenschoolse opvang.
Naast deze positieve resultaten t.a.v. coaching in de centrumopvang,
wordt professionalisering van pedagogisch professionals in de literatuur
als belangrijke factor genoemd voor de verbetering van de kwaliteit.11
Daarom is professionalisering van de gastouders één van de sporen om
de kwaliteit in de gastouderopvang te verbeteren.
In het LKK-rapport (2019) geven de onderzoekers aan dat na- en
bijscholing en voortgaande professionalisering in de gastouderopvang de
verschillen in kwaliteit niet lijken te verklaren. Als mogelijke verklaring
waarom er geen relaties zijn gevonden tussen professionalisering en
geobserveerde kwaliteit, geven de onderzoekers aan dat professionalisering in de gastouderopvang veel minder vaak voorkomt dan in de
andere opvangvormen.12
De bevinding dat gastouders die een lagere emotionele kwaliteit bieden
vaker cursussen hebben gevolgd dan gastouders die een hogere
emotionele kwaliteit bieden herken ik niet op basis van het LKK-rapport.
Dit jaar hebben de onderzoekers van LKK nadere analyses uitgevoerd naar
de grote variatie in de gastouderopvang. Daarin concluderen zij dat in de
hoogste kwaliteitsprofielen er meer kenmerken van professionaliteit zijn.
Deze gastouders hebben bijvoorbeeld meer aanvullende cursussen
gevolgd en maken vaker gebruik van een kind-volgsysteem.13
Gezien de reeds beschikbare kennis ben ik niet voornemens onderzoek te
laten uitvoeren naar het effect van cursussen op de emotionele kwaliteit
die gastouders bieden.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
vragen waarom de gastouderopvang niet is meegenomen in de Wet IKK.
De gastouderopvang is destijds niet meegenomen in IKK, omdat op dat
moment nog werd gewerkt aan een beleidsdoorlichting van de gastouderopvang.14 Uit verschillende onderzoeken die sindsdien zijn uitgevoerd
blijkt dat de kwaliteit in de gastouderopvang gemiddeld genomen
9

Fukkink, R, & Tavecchio, L. (2010). Effects of Video Interaction Guidance on early childhood
teachers. Teaching and Teacher Education.
Moreno et al., (2015). Effectiveness of Coursework and Onsite Coaching at Improving the
Quality of Care in Infant–Toddler Settings.
10
Sluiter, Fekkes, Fukkink. (2022).Comparing center-based with home-based child care: type of
care moderates the association between process quality and child functioning, Early
Childhood Research Quaterly.
11
Slot, P. (2018). Early childhood education and care in the Netherlands: A shift towards an
integrated system aimed at enhancing children’s development and learning.
12
Landelijke Kwaliteitsmonitor Kinderopvang, Ontwikkelingen in de kwaliteit van de Nederlandse kinderdagopvang, peuteropvang, buitenschoolse opvang en gastouderopvang.
Gecombineerde metingen 2017–2019, december 2019.
13
Landelijke Kwaliteitsmonitor Kinderopvang, Verschillen in kwaliteit tussen gastouders. Een
typologische verkenning. Gecombineerde metingen 2017–2019, mei 2023.
14
Kamerstukken II 2016/17, 34 597, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

19

vergelijkbaar is met die in de dagopvang en buitenschoolse opvang, maar
dat de variatie groter is met grote uitschieters aan de bovenkant én
onderkant.15 De beleidsdoorlichting en bovengenoemde onderzoeken
tonen aan dat de kwaliteitseisen voor gastouders en gastouderbureaus
aanpassing behoeven om de pedagogische kwaliteit van gastouders en
goede begeleiding door gastouderbureaus beter te kunnen waarborgen.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
vragen welke maatregelen de Minister nog meer heeft overwogen, maar
nu niet doorvoert en waarom hiervoor gekozen is. Daarnaast vragen deze
leden op welke manier de Minister het aanbod van gastouderopvang zal
volgen en wanneer zij hier een vervolg van kunnen verwachten. Verder
vragen deze leden hoe snel de Minister in staat is hierop te reageren,
mochten de gevolgen van de nieuwe maatregelen te groot blijken.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
hebben in de beslisnota gelezen dat er ook maatregelen zijn overwogen
die ik nu niet doorvoer. Het overzicht van deze maatregelen vindt u in
bijlage 1. Bijlage 2 geeft daarnaast een overzicht van de maatregelen die
wel verder worden uitgewerkt.
De selectie van de maatregelen die ik in de brief aan uw Kamer heb
aangekondigd, is tot stand gekomen op basis van onderzoeken en
gesprekken met individuele gastouders en gastouderbureaus, toezichthouders, wetenschappers en relevante partijen in de sector. Met deze
maatregelen verwacht ik de kwaliteit beter te waarborgen en bevorderen.
Bij de selectie van maatregelen heb ik rekening gehouden met de
uitvoerbaarheid voor gastouders en gastouderbureaus.
Daarnaast heb ik ook enkele acties ondernomen om knelpunten weg te
nemen voor gastouders. Zo heb ik de diploma’s die kwalificeren om
gastouder te kunnen worden uitgebreid. Ook heb ik gemeenten die hoge
leges heffen aangeschreven. Daarnaast ben ik voornemens om een
onderzoek uit te laten voeren naar de redenen van uitstroom van
gastouders. Ik vind het namelijk belangrijk dat er voldoende aanbod van
gastouderopvang van goede pedagogische kwaliteit blijft.
Informatie over de ontwikkeling van het aantal gastouders wordt elk
kwartaal door mijn ministerie gepubliceerd op de website rijksoverheid.nl
in de kwartaalcijfers kinderopvang.16 Daarnaast ben ik voornemens om de
implementatie van de nieuwe eisen te monitoren. Zo wil ik zicht houden
op eventuele knelpunten in de uitvoering.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
vragen of de Minister kan toelichten waarom gestreefd wordt naar
implementatie van de genoemde wijzigingen per 1 januari, terwijl in de
meegezonden beslisnota is aangegeven dat nog goed gekeken moet
worden nar de implementatiesnelheid en of alle maatregelen wel in 2025
in moeten gaan.
Ik streef ernaar de maatregelen per 1 januari 2025 inwerking te laten
treden. Of dit haalbaar is, is onder meer afhankelijk van het verloop van
het juridische en politieke proces van de wijziging van de wet, algemene
maatregel van bestuur en ministeriële regeling waar deze kwaliteitseisen
in worden uitgewerkt. Daarnaast is het van belang dat gastouderbureaus
en gastouders tussen het moment van publicatie in het Staatsblad
respectievelijk Staatscourant en de inwerkingtreding voldoende tijd
hebben zich voor te bereiden op de nieuwe maatregelen. Gastouders
zullen bijvoorbeeld een pedagogisch werkplan moeten opstellen. Zij
zullen daar enige tijd voor nodig hebben voordat deze eis daadwerkelijk
verplicht is.
Voor enkele maatregelen denk ik aan een overgangstermijn, omdat
gastouders of gastouderbureaus meer tijd nodig hebben om zich aan te
15
16

LKK 2019 en 2023, Kohnstamm, IvhO
Cijfers kinderopvang eerste kwartaal 2023 | Publicatie | Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

20

passen op de nieuwe eisen. Dit geldt bijvoorbeeld voor verplichting van
een pedagogisch beleidsmedewerker bij een gastouderbureau en het
maximeren van het aantal gastouderbureaus op twee.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom, kort na de intensivering van
het toezicht, nu opnieuw een maatregelenpakket wordt aangekondigd.
Daarnaast vragen zij waarom er niet voor gekozen is de autonomie van de
professional centraal te stellen en met hun in gesprek te gaan hoe zij de
kwaliteit willen verbeteren, zonder meteen over te gaan tot nieuwe regels
en verplichtingen.
De verkenning naar verbetermaatregelen voor de gastouderopvang loopt
langs drie sporen, zoals ook in eerdere brieven aan uw Kamer is vermeld.
Het gaat om het versterken van het toezicht, het verbeteren van de
begeleiding van de gastouders door de gastouderbureaus en het
professionaliseren van gastouders. Deze drie sporen zie ik als even
belangrijk om de kwaliteit beter te kunnen waarborgen. De intensivering
van het toezicht is de eerste stap die ik heb kunnen zetten. Bij wet en
algemene maatregel van bestuur worden de kwaliteitseisen die worden
gesteld aan gastouders en gastouderbureaus gewijzigd. Dit betreft een
langer proces dan de intensivering van het toezicht.
De Inspectie van het Onderwijs stelt in haar rapport dat het kwaliteitskader
onvoldoende waarborg biedt voor kwaliteit. Om deze reden wil ik naast
het toezicht ook inzetten op het aanpassen van de kwaliteitseisen voor
gastouderbureaus en gastouders.
Bij de totstandkoming van dit maatregelenpakket en de uitwerking hiervan
in wet- en regelgeving zijn overigens meerdere sessies georganiseerd met
gastouders en gastouderbureaus. Net als de leden van de SGP-fractie vind
ik het belangrijk om met de professionals zelf in gesprek te gaan over het
verbeteren van de kwaliteit, aanvullend op de gesprekken die ik voer met
sectorpartijen.
De leden van de SGP-fractie vragen in te gaan op de haalbaarheid en de
uitvoerbaarheid van de voorgestelde set maatregelen. Zij vragen hoe de
Minister dit beoordeelt en of hierover ook het gesprek gevoerd met de
sector, en hoe beoordelen zij de haalbaarheid hiervan? Daarnaast vragen
de leden van de SGP-fractie aandacht voor de gevolgen van de maatregel.
Deze leden zien dat steeds meer gastouders stoppen. Zij zien dat de
Minister enerzijds probeert arbeidskrachten te winnen voor de sector en
anderzijds dat de regeldruk wordt opgevoerd. Deze leden vragen de
Minister om een reactie.
Ik verwacht dat deze maatregelen uitvoerbaar zijn voor de meeste
gastouders en gastouderbureaus. Voor de totstandkoming van deze
maatregelen heeft mijn ministerie verschillende gesprekken gevoerd met
individuele gastouders, gastouderbureaus en relevante partijen uit de
sector. Ook nu de maatregelen worden uitgewerkt in wet- en regelgeving,
is de sector hierbij betrokken. Uit deze gesprekken, en ook uit onderzoeken die ik hiernaar heb laten uitvoeren, blijken grote verschillen in de
professionaliteit waarmee gastouders en houders van gastouderbureaus
hun vak uitoefenen. Zo geven veel gastouders en gastouderbureaus aan
nu al te werken volgens de maatregelen die zijn aangekondigd, omdat zij
zelf al het belang zien van bijscholing, coaching of het werken met een
pedagogisch werkplan. Andere gastouders of houders van een gastouderbureau werken nu nog niet volgens de aangekondigde maatregelen. Zij
zullen dus nog één of enkele stappen moeten zetten om hieraan te
voldoen. Ik heb dit afgewogen tegen het belang om de kwaliteit goed te
waarborgen. Alle ouders en kinderen moeten kunnen vertrouwen op
kinderopvang van goede pedagogische kwaliteit.
Echter, net als de leden van de SGP-fractie zie ik een daling van het aantal
gastouders. Daarom wil ik, zoals ook aangegeven in reactie op de vragen
van de leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie,
onderzoek laten uitvoeren om zicht te krijgen op de redenen van
uitstroom.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

21

De leden van de SGP-fractie vragen de Minister om een reactie op het
kostprijsonderzoek door AYIT Consultancy. 17 Ook vragen deze leden de
Minister om in te gaan op de gevolgen van de voorgestelde maatregelen
op het verschil tussen de kostprijs en de tarieven in de gastouderopvang,
en als gevolg daarvan de toegankelijkheid van de gastouderopvang.
Volgens deze leden is de voorgestelde extra verhoging van de maximumuurprijs met 21 cent per 2025 onvoldoende om de gastouderopvang hierin
tegemoet te komen. Hierbij wijzen deze leden op het minder indexeren
van de maximumuurprijs voor gastouderopvang in 2023 met 15 cent en in
2024 met 2 cent.
Net als de leden van de SGP-fractie vind ik het belangrijk dat gastouderopvang toegankelijk blijft. Uit de kwartaalcijfers op basis van de data van
Dienst Toeslagen blijkt dat de vastgestelde maximumuurprijs bij gastouderopvang dichter in de buurt ligt van het uurtarief dat gastouders
daadwerkelijk vragen dan bij kindercentra. Dat was ook in voorgaande
jaren het geval.
Gemiddeld genomen verwacht ik dat de extra verhoging van 21 cent
genoeg is om tegemoet te komen in de extra kosten die gastouders en
gastouderbureaus moeten maken. Voor een deel van de gastouderbureaus en gastouders zullen deze maatregelen tot extra kosten leiden.
Bijvoorbeeld omdat zij meer tijd kwijt zijn aan begeleiding en bijscholing.
Een ander deel van de gastouders en gastouderbureaus werkt nu al
volledig of grotendeels volgens deze nieuwe maatregelen. Zij volgen al
bijscholing, hebben al een pedagogisch werkplan opgesteld of coachen al
op hbo werk- en denkniveau. Zij hoeven straks dus ook geen extra tijd of
kosten te maken.
Gastouderbureaus en gastouders zullen hogere kosten mogelijk (gedeeltelijk) doorberekenen in hun tarieven. Om negatieve gevolgen voor de
toegankelijkheid van ouders te voorkomen, wordt de maximumuurprijs
voor de gastouderopvang bij inwerkingtreding van deze kwaliteitseisen
met 21 cent verhoogd. Dit betekent voor ouders dat zij mogelijk een hoger
tarief zullen betalen voor de gastouderopvang, maar dat door de stijging
van de maximumuurprijs de extra kosten niet volledig ten laste van
ouders komen.
Om beter zicht te krijgen op de kostprijs van gastouders – en ook
dagopvang en buitenschoolse opvang – heb ik op 15 september aangekondigd een onderzoek naar de kostprijs uit te gaan voeren.18 Zoals de
SGP-fractie aangeeft, heeft Brancheorganisatie Kinderopvang onderzoek
laten doen door AYIT-consultancy naar de kostprijs van gastouderopvang
onder 56 gastouders. Ik waardeer het dat er vanuit de sector zelf ook
aandacht voor is en dat zij hier een onderzoek naar hebben laten
uitvoeren. Het onderzoek van AYIT-consultancy laat zien dat verschillen in
de gemiddelde bezetting per uur en het al dan niet toepassen van
normbedragen tot grote verschillen in kostprijzen kunnen leiden. Deze
resultaten zal ik betrekken bij het onderzoek dat ik zelf laat uitvoeren naar
de kostprijzen in de kinderopvangsector.
De leden van de SGP-fractie vragen de Minister of er een uitzondering kan
komen voor de gastouderopvang op het Warenwetbesluit attractie- en
speeltoestellen.
In het Tweeminutendebat van 7 juni jl. heb ik toegezegd om hierover een
Kamerbrief te sturen samen met de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport (VWS). Op dit moment ben ik met VWS in gesprek om te
verkennen of er eventueel een uitzondering gemaakt zou kunnen worden

17

AYIT Consultancy, maart 2023, «De kostprijs van de gastouderopvang», (https://
cms.kinderopvang.nl/wp-content/uploads/2023/06/BK-kostprijsonderzoek-gastouderopvang2023.pdf).
18
Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 512

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

22

voor de gastouderopvang. Ik streef ernaar uw Kamer hier voor het einde
van het jaar over te informeren.
b. Impactanalyses concept-stelselontwerp
De leden van de VVD-fractie vragen hoe een gefaseerde invoering van een
nieuw kinderopvangstelsel met arbeidseis eruit zou kunnen zien? Kunnen
problemen als langere wachtlijsten en mogelijke prijsstijgingen
«gedempt» worden? Hoe groot is de rol van duidelijkheid voor aanbieders
en investeerders hierin?
Er zijn diverse instrumenten om een te snelle toename van de vraag naar
kinderopvang en de daarmee samenhangende problemen als lange
wachtlijsten en mogelijke prijsstijgingen te dempen. Eén van deze
instrumenten is het geleidelijk verhogen van het vergoedingspercentage.
Zoals is aangekondigd in de brief «Stand van zaken herziening financieringsstelsel kinderopvang»19 van 15 september jl. heeft het kabinet eerder
al gekozen voor een gefaseerde invoering. Dit betekent dat we het
toeslagpercentage in de jaren 2025 en 2026 verhogen, zodat de vraag
gecontroleerd stijgt in aanloop naar invoering van het nieuwe stelsel.
Andere instrumenten om de vraagstijging te dempen zijn het handhaven
van een (verzwaarde) arbeidseis en/of inkomensafhankelijkheid in het
nieuwe stelsel. In de vormgeving van eventuele inkomensafhankelijkheid
zijn diverse opties die verschillend uitwerken op de verwachte vraagstijging. In voorgenoemde brief wordt nader ingegaan op de instrumenten
arbeidseis en inkomensafhankelijkheid.
Aanbieders in de kinderopvang kunnen helpen wachtlijsten en grote
prijsstijgingen te beperken door hun aanbod uit te breiden. Eén van de
factoren waar aanbieders naar kijken als het gaat om uitbreiding, is hoe
de vraag zich op de lange termijn ontwikkelt. Op basis van de verwachte
vraag kunnen zij een inschatting maken of het rendabel is hun capaciteit
uit te breiden. Zoals hierboven aangegeven hangt de mate waarin de
vraag zich ontwikkelt sterk samen met de keuzes die gemaakt worden
over de inrichting van het financieringsstelsel. Daarmee helpt het voor
aanbieders en investeerders om duidelijkheid te hebben over hoe een
nieuw stelsel eruit zal zien en wat dit doet met de vraag. Naast de
verwachte vraagontwikkeling is het voor aanbieders ook van belang of zij
voldoende personeel, geschikte huisvesting en financiering kunnen
krijgen om hun capaciteit uit te breiden.
De leden van de VVD-fractie vragen of de kinderopvangsector de
toenemende vraag aan kan en wat de grootste knelpunten zijn voor
kindcentra om uit te breiden. Daarnaast vragen zij zich af in welke mate
het aantrekken van financiering/investeringen hierbij een rol spelen. De
leden van de D66-fractie zien dat de investeringen in de kinderopvang
achterblijven en vragen naar de maatregelen die het kabinet neemt om
ervoor te zorgen dat investeringen in kwaliteit en capaciteit gedaan
kunnen blijven worden. Zij vragen hoe zekerheid aan de sector geboden
kan worden om wel te zorgen voor meer capaciteit.
Uit de marktscan van SEO20 blijkt dat 95% van de kinderopvangorganisaties in het afgelopen jaar (2022) geen externe financiering nodig had.
Investeringen werden gedaan in het aannemen dan wel opleiden van
personeel, samenwerking met het onderwijs, verduurzaming en investering in huisvesting. De verwachte behoefte aan externe financiering ligt
in komende jaren én na een eventuele stelselherziening flink hoger. Men
verwacht externe financiering nodig te hebben voor onder andere

19

Kamerbrief – Stand van zaken herziening financieringsstelsel kinderopvang | Kamerstuk |
Rijksoverheid.nl
20
De markt voor kinderopvang – SEO Economisch Onderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

23

onroerend goed dan wel huisvesting en eventueel verduurzaming. Ook de
vormgeving van het nieuwe kinderopvangstelsel is hierop van invloed.
Bestaande aanbieders in de kinderopvang kunnen helpen wachtlijsten en
grote prijsstijgingen te beperken door hun aanbod uit te breiden. Zoals
hiervoor aangegeven is daarbij relevant hoe de vraag zich op lange
termijn ontwikkelt en de invloed van het nieuwe stelsel daarop. De
komende tijd wordt onderzocht in welke mate het aanbod de verwachte
toename in de vraag zal volgen. Eventuele belemmeringen of knelpunten
voor de groei van het aanbod worden hierbij in kaart gebracht.
Een overzicht van alle lopende en aangekondigde acties om het personeelstekort in de kinderopvang te verminderen, kan worden geraadpleegd
in de Kamerbrief Voortgang aanpak personeelstekort in de kinderopvang
van april 2023.
De leden van de VVD-fractie vragen of de Minister de analyse onderschrijft van het Centraal Planbureau (CPB) en het Sociaal Cultureel
Planbureau (SCP) waarin zij waarschuwen voor de gevolgen van de snelle
toename van de vraag voor de kwaliteit. Wat doet de Minister om de
kwaliteit te waarborgen? Hoe zorgt de Minister voor een deugdelijke
meting van de kwaliteit van alle kinderopvangorganisaties? Welke
handelingsopties ziet de Minister als de kwaliteit blijkt te dalen? Is de te
ontwikkelen code van de sector zelf wellicht een geschikt instrument om
de kwaliteit te meten en te waarborgen?
Het klopt dat de stelselwijziging zoals beoogd met het conceptontwerp
voor een toename van de vraag kan zorgen en dat behoud van kwaliteit
daarbij een belangrijk aandachtspunt is. De kwaliteit in de kinderopvang is
gewaarborgd door de kwaliteitseisen in de Wet kinderopvang. Op de
naleving vindt toezicht plaats door de GGD. Daarnaast volg ik de kwaliteit
van de kinderopvang door de Landelijke Kwaliteitsmonitor Kinderopvang
en de nieuwe monitor van de kwaliteitseisen die ik heb aangekondigd21.
Daarbij vind ik het positief dat er vanuit zes kinderopvangorganisaties een
kwaliteitscode voor de sector wordt ontwikkeld om de kwaliteit van en
toegang tot de kinderopvang verder te verhogen.
Vanwege de verschillen die de leden van de D66-fractie zien in de
uitvoering van gemeentelijke regelingen rond kinderopvang voor kinderen
met een sociaal-medische indicatie, vragen deze leden tevens naar een
duiding van de Minister van de redenen voor deze verschillen en de
impact van de stelselherziening op de toegankelijkheid voor deze
kinderen. Zij vragen naar de maatregelen die het kabinet neemt om de
verschillen in beoordeling of er sprake is van een sociaal-medische
indicatie te verkleinen en een goede basis te verzekeren.
De regeling Sociaal Medische Indicatie (SMI) is er voor gezinnen die geen
recht hebben op KOT, maar die ook niet in staat zijn de zorg voor kun
kinderen volledig te dragen vanwege sociale en/of medische problematiek. Het gaat dan bijvoorbeeld om (chronische) lichamelijke, verstandelijke of psychische beperkingen, ziekte, of een crisissituatie in een gezin.
Het kan ook voorkomen dat er voor kinderen geen gezond opvoedklimaat
is. De gemeente kan deze gezinnen een vergoeding bieden voor het
gebruik van kinderopvang. Ik vind het heel belangrijk dat, daar waar
ouders en kinderen vanwege dergelijke problematiek kinderopvang nodig
hebben, gemeenten ze hierin ondersteunen.
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van SMI en hebben
daarbij beleidsvrijheid. Verschillen in hoe gemeenten SMI vormgeven zijn
er vooral waar het gaat om de toekenning van het aantal uren per week
dat kinderen naar de opvang kunnen, in de hoogte van de vergoeding of
in de duur van de periode waarvoor SMI wordt toegekend.
De beleidsvrijheid die geldt bij SMI stelt gemeenten in staat maatwerk te
leveren aan ouders die een beroep doen op SMI. Elke problematiek is
anders en elk gezin is anders. Daarmee kan ook de behoefte aan onder21

Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 490

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

24

steuning verschillen, en dus ook de wijze waarop gemeenten die
ondersteuning bieden. Tegelijkertijd vind ik het net als u belangrijk dat
verschillen tussen gemeenten uitlegbaar zijn, zo klein mogelijk zijn en dat
gelijke gevallen zo veel mogelijk gelijk behandeld worden. Uit onderzoek
van Significant in 2021 blijkt dat gemeenten zelf ook hun interne
processen willen verbeteren om zo onder meer de informatievoorziening
naar ouders te verbeteren. Om dat te bereiken heeft de VNG in
afstemming met mijn ministerie in 2021 een factsheet voor beleidsmedewerkers en uitvoerders van SMI gepubliceerd. Ik ga over de uitvoering van
SMI verder in gesprek met de VNG en gemeenten. Ik zal in mijn
gesprekken ook verkennen of centrale richtlijnen wenselijk zijn om
verschillen te verkleinen. Ook bespreek ik daarbij waar gemeenten
tegenaan lopen en hoe we hiermee om kunnen gaan. Zo bekijk ik
bijvoorbeeld of het mogelijk is om aanvullende groepen te identificeren
die nu zijn aangewezen op SMI en die mogelijk recht op KOT kunnen
krijgen, net als gedaan voor ouders met een Wlz-indicatie. Ik voer hierover
overleg met diverse gemeenten en de VNG, waar ook uitvoeringstechnische afwegingen vanuit Dienst Toeslagen in mee zullen worden
genomen.
Op 15 september heb ik uw Kamer geïnformeerd over de stand van zaken
rond de herziening van het financieringsstelsel in de kinderopvang22. In
deze brief staat dat de invulling van de herziening van het financieringsstelsel aan een volgend kabinet is. Het is afhankelijk van de invulling van
een volgend kabinet wat de impact is op de toegankelijkheid voor
kinderen die vallen onder de regeling SMI. Op dit moment geven
verschillende gemeenten reeds aan dat het budget voor SMI knelt en dat
zij daarmee minder aan ouders kunnen bieden dan zij zouden willen.
Samen met gemeenten en de VNG kijk ik naar deze knelpunten en wat
voor mogelijkheden er zijn om hiermee om te gaan. Bij de stelselherziening is de toegankelijkheid voor deze gezinnen een aandachtspunt. Een
snelle stijging van de vraag naar kinderopvang kan leiden tot meer
schaarste in plekken voor SMI en mogelijke prijsstijgingen met hogere
kosten voor de gemeente of minder indicaties voor SMI tot gevolg.
De leden van de D66-fractie vragen of er een nulmeting wordt gedaan van
de situatie nu, zodat die goed te vergelijken is met een situatie waarin
kinderopvang bijna gratis is. In de vraag noemen de leden van de
D66-fractie onder andere het voorkomen van hoge terugvorderingen, een
hogere arbeidsmarktparticipatie en emancipatie van moeders.
In artikel 7 van de begroting van SZW zijn standaard kerncijfers
opgenomen over het gebruik van kinderopvang, kinderopvangtoeslag, de
arbeidsmarktparticipatie en het aantal uren betaalde arbeid. In de cijfers
wordt onderscheid gemaakt naar vaders en moeders, alleenstaand of lid
van een ouderpaar. Er zijn dus verschillende bronnen waar (een deel) van
een nulmeting op gebaseerd kan worden.
Als er meer duidelijk is over de herziening van het financieringsstelsel zal
er ook aandacht besteed worden aan de evaluatie van de herziening,
waarbij de specifieke doelen van de herziening centraal doen. In een
eventueel wetsvoorstel wordt standaard een evaluatieparagraaf
opgenomen. De invulling en planning van een evaluatie specifiek voor
een herziening van het financieringsstelsel zal met uw Kamer gedeeld
worden als er meer duidelijk is over de invulling van het nieuwe stelsel.
De leden van de D66-fractie vragen hoe het kabinet kijkt naar de
opmerking van het CPB en het SCP dat prioritering tussen de hoofddoelen
van het stelsel gewenst is. De leden van de CDA-fractie vragen om een
reactie op de adviezen en geconstateerde aandachtspunten van de

22

Kamerbrief – Stand van zaken herziening financieringsstelsel kinderopvang | Kamerstuk |
Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

25

planbureaus over onder meer de arbeidseis, inkomensafhankelijkheid en
de samenhang met vve.
In de analyse van het CPB en het SCP staat dat kinderopvang van goede
educatieve kwaliteit voor een substantieel aantal uren per week een
positief effect heeft op de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling
van kinderen. De duidelijkste en sterkste positieve effecten treden op bij
kinderen die opgroeien onder minder gunstige sociaaleconomische
omstandigheden, zoals in gezinnen met een laag inkomen of met ouders
die niet werken. Deze kinderen beginnen vaak met een achterstand aan de
basisschool. Als deze kinderen naar kwalitatief goede kinderopvang
zouden gaan, kan dit dergelijke achterstanden voorkomen of verminderen
en zorgen voor een betere start op de basisschool en meer kansengelijkheid.
Volgens de planbureaus is het – beredeneerd vanuit de pedagogische
doelen van kinderopvang – niet logisch en weinig effectief om vast te
houden aan de arbeidseis, zoals voorgenomen in het coalitieakkoord.
Bovendien geven ze aan dat beleid dat met één instrument meerdere
doelen nastreeft, kwetsbaar is. Ook in het buitenland wordt kinderopvang
vaak ingezet om de arbeidsparticipatie van ouders en de ontwikkeling van
kinderen te bevorderen, maar in landen zoals Zweden en Duitsland wordt
het ontwikkeldoel duidelijker vooropgezet. Uit de analyse van CPB en SCP
komt naar voren dat de potentiële winst in de ontwikkeling van kinderen
groter is dan de potentie om de arbeidsparticipatie verder te vergroten.
Het laten vallen van de arbeidseis zou enerzijds mogelijk een beperkt
negatief effect op de arbeidsparticipatie hebben, omdat gebruik van
kinderopvang voor niet-werkende ouders goedkoper wordt. De arbeidseis
beoogt de arbeidsparticipatie te bevorderen door het kinderopvangbeleid
te richten op (kinderen van) werkende ouders.
Aan de andere kant is het aannemelijk dat het voor sommige ouders die
niet werken juist aantrekkelijker wordt om werk te zoeken als ze in staat
worden gesteld hun kind naar de opvang te brengen, en ze merken dat
hun kind op de opvang goed verzorgd wordt en spelenderwijs kan leren.
De planbureaus stellen dat kinderopvang ook zonder arbeidseis arbeidsmarktparticipatie kan bevorderen.
Ook over inkomensonafhankelijkheid zijn de planbureaus kritisch in hun
analyse. Ze geven aan dat de inkomensonafhankelijkheid, zoals voorgenomen in het huidige coalitieakkoord, betekent dat een deel van de
ouders er financieel op vooruitgaat als ze hun werkuren uitbreiden. Dit
kan voor hen een prikkel zijn om meer te werken. Tegelijkertijd constateren ze dat financiële prikkels weinig effect zullen hebben op het aantal
gewerkte uren en dat het loslaten van de inkomensafhankelijkheid vooral
tot een prijsdaling voor de hoge en middeninkomens zal leiden. Dit staat
op gespannen voet met de constatering dat juist de kinderen die in
minder gunstige sociaaleconomische omstandigheden opgroeien het
meest van goede kinderopvang profiteren.
Over de samenhang met voorschoolse educatie schrijven het CPB en het
SCP dat het nodig is om het totaal van kindvoorzieningen (inclusief «Rijke
Schooldag») op elkaar af te stemmen. Ze geven aan dat het bedrag dat
per kind beschikbaar is om (taal)achterstanden bij peuters en kleuters te
voorkomen of te verminderen sterk verschilt tussen gemeenten. Door het
naast elkaar bestaan van voorschoolse educatie, peuteropvang en
kinderopvang is er sprake van een complex web van private en publieke
voorzieningen, waarin samenwerking vaak moeizaam verloopt. In deze
context noemen de planbureaus ook de verlofregelingen rond de
geboorte van kinderen. Zo geven zij een ruimer en beter betaald verlof
voor ouders in het eerste jaar in overweging om zo de kinderopvang te
ontzien, ouders zorgtaken gelijker te kunnen laten verdelen, en de
ontwikkeling van kinderen te bevorderen.
Het kabinet heeft kennis genomen van de analyse van de planbureaus en
de mogelijke spanning tussen de verschillende doelen van kinderopvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

26

Voor de verdere stappen tot herziening van het stelsel is veel informatie
beschikbaar, waaronder de analyses van de planbureaus. Deze
afwegingen zullen een plek moeten krijgen bij de politieke keuzes die aan
het volgende kabinet zijn.
Op basis van en dankzij hun ervaringen zijn medewerkers namelijk in staat
mee te denken over manieren om het werk in de kinderopvangsector
aantrekkelijker te maken en over de wijze waarop de stelselherziening
ingevoerd zou moeten worden. Om deze redenen onderstrepen de leden
van de D66-fractie dan ook het grote belang om de medewerkers intensief
te betrekken bij de voorgenomen wijzigingen. Ziet het kabinet dit belang
ook, zo vragen deze leden.
Het kabinet ziet zeker het belang van betrokkenheid van medewerkersorganisaties bij de stelselherziening en het meenemen van het perspectief
van werknemers. Om die reden waren de beroepsvereniging voor
pedagogisch professionals in de kinderopvang (PPINK) en werknemersorganisaties (FNV en CNV) betrokken bij het greenfieldtraject. Ook is er in
opdracht van het Ministerie van SZW een separate impactanalyse
«Werknemers in de Kinderopvang» uitgevoerd door het Waarborgfonds &
Kenniscentrum Kinderopvang, die met uw Kamer is gedeeld. Uiteraard zal
ook in komende trajecten na een nieuw coalitieakkoord het werknemersperspectief worden meegenomen.
De leden van de CDA-fractie constateren dat uit de impactanalyse naar
voren komt dat het beoogde systeem te veel vraagt van het doenvermogen van ouders en dat risico’s voor ouders zich vooral voordoen bij
ouders zonder een vaste arbeidsrelatie, ouders met beperkte digitale
(taal)vaardigheden en bij ouders die te maken krijgen met echtscheiding
of verlies van een baan. In hoeverre is dit dezelfde groep ouders die ook in
het huidige stelsel risico loopt? Worden de problemen in het nieuwe
stelsel naar het oordeel van de Minister voldoende opgelost voor deze
groep ouders? Graag een uitgebreide toelichting.
Om te onderzoeken wat het conceptontwerp voor ouders betekent is er in
opdracht van het Ministerie van SZW een «Impactanalyse Ouders»
uitgevoerd door onderzoeksbureau D&B Gedrag en het Kenniscentrum
Psychologie en Economisch Gedrag. Deze analyse bestond uit gesprekken
met experts en ouders en gedragsanalyses. Hieruit bleek dat het nieuwe
conceptstelsel op een aantal punten was verbeterd qua «doenlijkheid» en
eenvoud in vergelijking met het huidige stelsel. Dat komt doordat ouders
door de voorgenomen wijzigingen minder hoeven te doen en minder
verantwoordelijkheid dragen.
Desondanks worden er in de impactanalyse ook een aantal risicogroepen
geïdentificeerd. Dit zijn voornamelijk groepen waarbij levensgebeurtenissen ervoor zorgen dat zij niet meer aan de voorwaarden van de
vergoeding voor kinderopvang voldoen. In de meeste gevallen gaat het
hier om verlies van werk, waardoor zij niet meer aan de arbeidseis
voldoen. Deze veranderingen, zoals het verlies van werk, kunnen er in
zowel het huidige stelsel als het nieuwe conceptstelsel voor zorgen dat
ouders niet langer aan de voorwaarden voldoen.
Wel is het zo dat de gevolgen in het nieuwe stelsel minder groot zijn voor
deze risicogroepen. Het nieuwe stelsel is zo ingericht dat vooraf wordt
getoetst of ouders voldoen aan de voorwaarden. De vergoeding wordt
vervolgens drie maanden onherroepelijk toegekend. Dit betekent dat
ouders niet meer achteraf geconfronteerd kunnen worden met (hoge)
terugvorderingen.
Het kabinet vindt het belangrijk dat alle ouders die recht hebben op VKO
makkelijk hun weg kunnen vinden in het systeem. Hiervoor is een inclusief
en toegankelijk stelsel essentieel. Uit de verschillende impactanalyses
komen risico’s naar voren die mogelijk de toegankelijkheid onder druk
zetten. Het is aan het nieuwe kabinet om aandacht te hebben voor deze
risico’s bij de vormgeving van de verdere herziening.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

27

De leden van de SP-fractie vragen hoe het kabinet de zorgen weegt dat
«de burgerreis» teveel stappen omvat? Hoe verhoudt zich dit met het
beperken van de complexiteit?
Een burgerreis beschrijft alle stappen en acties die een burger moet
doorlopen om tot een resultaat te komen. Derhalve beschrijft de «kinderopvangtoeslagburgerreis» alle stappen die een burger moet doorlopen
om de kinderopvangtoeslag aan te vragen. Klant- en burgerreizen worden
veel gebruikt om nieuw diensten te visualiseren en zo de samenhang
tussen elementen zichtbaar te maken. Op deze manier kan de nieuwe
dienst ook voorgelegd worden aan burgers en kan de werking getoetst
worden.
Bij de ontwikkelingen van het nieuwe financieringsstelsel voor kinderopvang was het essentieel om het ontwerp zo vroeg mogelijk bij ouders te
toetsen. Daarom is het conceptontwerp gevisualiseerd tot een burgerreis
en in verschillende sessies aan ouders en (gedrags)experts voorgelegd.
Hieruit bleek dat de meeste ouders door de voorgenomen wijzigingen
minder hoeven te doen en minder verantwoordelijkheid dragen. Dit maakt
het stelsel voor de meeste ouders eenvoudiger.
Via de «Impactanalyse Ouders» zijn ook risico’s geïdentificeerd. Eén van
de risico’s betrof het aantal stappen in de burgerreis. Dit gold met name
voor ouders die minder (digi)taalvaardig zijn. Het is goed dat de risico’s in
een vroeg stadium zijn geïdentificeerd. Dit biedt kansen om deze geleerde
lessen mee te nemen bij de verdere herziening van het financieringsstelsel voor kinderopvang.
De leden van de SGP-fractie lezen dat de organisatiekosten voor organisaties toenemen als gevolg van herziening van het financieringsstelsel.
Wat is de impact daarvan op deze organisaties, en hoe groot is de
toename van administratieve lastendruk? Kan de Minister hierbij specifiek
ingaan op de effecten op kleine aanbieders en gastouders c.q. gastouderbureaus? Klopt het dat er dertien lastenverzwarende maatregelen in het
stelselontwerp zitten? Hoe verhoudt dat zich tot de ambitie van het
kabinet de lastendruk in publieke en private sector te verminderen? Wat
zal het effect zijn op de pluriformiteit en fijnmazigheid van de kinderopvang? In hoeverre zullen dunbevolkte regio’s nog een kinderopvang in
de buurt kunnen behouden?
Op basis van een concept-stelselontwerp op hoofdlijnen is nog niet te
concluderen wat de precieze effecten op de administratieve lastendruk
zullen zijn. Dat hangt samen met verdere ontwerpkeuzes en met maatregelen in het kader van risicobeheersing. Lastendruk verminderen is zeker
een ambitie van het kabinet, maar er bestaat in deze specifieke context
ook een mogelijke afruil tussen administratieve lasten voor de organisaties en de administratieve lasten voor de ouders. Eenvoud voor ouders
is een belangrijke doelstelling van de herziening. Daarbij is behoud van
kwaliteit een randvoorwaarde.
Op dit moment verzorgt de kinderopvangsector een heel divers aanbod
via een mix van kleine en grote, commerciële en niet-commerciële
organisaties, en ook gastouder- en agrarische kinderopvang. Het is
belangrijk om die diversiteit te behouden, zoals ook aangegeven in het
commissiedebat op 16 mei jongstleden (Kamerstuk 31 322, nr. 505). Mede
daarom moet de transitie naar een nieuw stelsel geen onevenredig zware
druk leggen op bepaalde typen organisaties. Voor gastouders en kleine
kinderopvangorganisaties moet het net zoals voor grote organisaties
mogelijk zijn om de overstap naar een nieuw stelsel te maken. Tot welke
concrete maatregelen dit eventueel leidt is afhankelijk van de verdere
vormgeving van het nieuwe stelsel, maar ook van de behoefte vanuit de
sector zelf. We blijven hierover dan ook in gesprek met de sector.
De leden van de D66-fractie vragen hoe ondersteuning van ouders bij
bestaande loketten (idealiter de kinderopvangorganisaties) kan worden
vormgegeven. Daarnaast willen de leden van de D66-fractie graag weten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

28

hoe ondersteuning van (kleinschalige) organisaties en diversiteit van het
aanbod onderdeel blijven van de stelselherziening.
Ik zie ook het belang van ondersteuning voor ouders en kinderopvangorganisaties, zowel in de transitiefase als in het nieuwe stelsel. Hoe deze
ondersteuning het beste kan worden vormgegeven is afhankelijk van de
inrichting van het nieuwe stelsel.
Ter illustratie: als de aanvraag van de vergoeding via de kinderopvangorganisatie loopt is de kinderopvangorganisatie waarschijnlijk een logisch
eerste aanspreekpunt. Tegelijkertijd moet dit voor de organisaties wel
uitvoerbaar zijn. Het legt immers meer druk op de medewerkers in de
kinderopvang. Er zal daarnaast ondersteuning vanuit de uitvoerder nodig
zijn, afhankelijk van de voorwaarden binnen het stelsel. Kinderopvangorganisaties kunnen ouders waarschijnlijk minder goed helpen bij vraagstukken rond (wijzigingen in) inkomen, gezinssamenstelling en de
arbeidseis.
Voor het in stand houden van diversiteit in het aanbod is het belangrijk
dat de transitie naar een nieuw stelsel niet een onevenredig zware druk
legt op bepaalde typen kinderopvangorganisaties. Het moet bijvoorbeeld
voor een gastouder of kleine kinderopvangorganisatie net zo goed
mogelijk zijn om de overstap naar een nieuw stelsel te maken als voor een
grote organisatie. Dat is niet vanzelfsprekend. Vandaar dat ik in de laatste
brief over de herziening van het financieringsstelsel ook schrijf dat het
belangrijk is in de overgang naar een nieuw stelsel extra aandacht te
hebben voor de kleinschalige organisaties.
De leden van de D66-fractie, PvdA-fractie en GL-fractie hebben gevraagd
naar de mogelijkheden die het kabinet ziet om binnen het huidige
financieringsstelsel de financiële risico’s voor ouders verder te verminderen en het aantal terugvorderingen verder te verlagen in de periode tot
aan de invoering van een nieuw financieringsstelsel voor de kinderopvang.
Verbeteringen binnen het huidige stelsel blijven onverkort van groot
belang voor ouders die gebruik maken van kinderopvangtoeslag. Deze
verbeterstappen kunnen tegelijkertijd een opmaat zijn naar een nieuw
stelsel. Het terugdringen van terugvorderingen en financiële risico’s voor
ouders vinden we belangrijk en is uitdrukkelijk een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Het Ministerie van SZW werkt daarom blijvend nauw
samen met Dienst Toeslagen, de kinderopvangsector en andere belanghebbenden aan verbetermaatregelen binnen het huidige stelsel. Daarbij
zijn reeds concrete resultaten geboekt, bijvoorbeeld door:
Dienstverlening:
– Verplichte maandelijkse gegevenslevering door kinderopvangorganisaties, waardoor Dienst Toeslagen meer zicht heeft op de grootste
oorzaak van terugvorderingen en ouders beter kan wijzen op fouten in
de aanvraag.
– Ondersteunen van kinderopvangorganisaties bij het verbeteren van de
administratie en het verhogen van de kwaliteit van de verplichte
maandelijkse gegevensleveringen.
– Verbeteringen in dienstverlening, zoals persoonlijke begeleiding;
aandacht voor een (al dan niet tijdelijk) verlaagd doenvermogen; beter
inzicht in en overzicht van aanvraaggegevens voor ouders en eerder
signaleren van mogelijke afwijkingen in de KOT-aanvraag.
– De ontwikkeling van de KOT-app waarmee ouders eenvoudig hun
toeslag kunnen aanvragen en wijzigen.
Wetgeving:
– Proportioneel vaststellen en terugvorderen: dit houdt in dat een ouder
aanspraak heeft op KOT op basis van de door hem of zijn partner
daadwerkelijk betaalde kosten voor kinderopvang.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

29

–

Matiging van de terugvordering in schrijnende gevallen wanneer
ouders door omstandigheden buiten hun invloed te maken krijgen met
een terugvordering.
– KOT voor gezinnen waar één ouder werkt en de andere ouder een
vrijheidsbenemende straf heeft van langer dan 3 maanden.
– KOT voor gezinnen waar één ouder werkt en de andere ouder een
tijdelijke of permanente Wlz-indicatie heeft.
Daarnaast zet Dienst Toeslagen meer in op dienstverlening in de fase van
voorlopige toekenning (VT-fase), waarbij zo vroeg mogelijk het recht op de
toeslag wordt vastgesteld en het voorschot zo betrouwbaar mogelijk
wordt berekend. Dit vergroot de zekerheid en tijdigheid voor burgers en
vermindert het aantal terugvorderingen en financiële risico’s. Dit proces
krijgt vorm door meer toezicht uit te voeren in de VT-fase en uitbreiding
van het attenderen van ouders op mogelijke fouten of afwijkingen in de
toeslagaanvraag. Daarvoor zet Dienst Toeslagen in op het verbeteren van
de kwaliteit van gegevens die het ontvangt van bijvoorbeeld kinderopvangorganisaties.
De toekomst van het financieringsstelsel in de kinderopvang is aan een
nieuw kabinet. In de besluitvorming hierover is oog voor een zorgvuldige
transitiefase belangrijk. In de overgang naar een nieuw systeem moet
rekening gehouden worden met het effect van de transitie op terugvorderingen. Zodra meer duidelijk is over de transitie zal het Ministerie van
SZW samen met Dienst Toeslagen onderzoeken of aanvullende maatregelen nodig zijn om in de transitiefase hoge terugvorderingen te
voorkomen.
De leden van de D66-fractie vragen wat er nodig is om de inkomensafhankelijkheid los te laten.
Om inkomensafhankelijkheid los te laten is het noodzakelijk dat er één
percentage gekozen wordt dat ouders vergoed krijgen van de maximumuurprijs door de overheid. Een budgettair neutrale afschaffing van de
inkomensafhankelijkheid in de kinderopvangtoeslag zou leiden tot forse
negatieve inkomenseffecten voor lage inkomens. Om de negatieve
inkomenseffecten voor lage inkomens te beperken is het nodig om het
vergoedingspercentage te verhogen voor alle inkomensgroepen naar het
huidige tarief voor lage inkomens, namelijk 96%. Hiervoor zijn financiële
middelen nodig. In het coalitieakkoord van het huidige (demissionaire)
kabinet waren hier reeds middelen voor gereserveerd. Het is aan een
nieuw kabinet om hierin keuzes te maken voor een nieuw stelsel. Als
inkomensafhankelijkheid wordt losgelaten en het vergoedingspercentage
wordt vastgesteld op 96%, dan leidt dit tot een vraagtoename die het
aanbod waarschijnlijk niet kan bijbenen. Om dit te ondervangen heeft het
kabinet eerder al gekozen voor een gefaseerde invoering. Dit betekent dat
we de toeslag in de jaren 2025 en 2026 verhogen, zodat de vraag
gecontroleerd stijgt in aanloop naar invoering van het nieuwe stelsel.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het kabinet de risico’s weegt voor
ouders die tijdelijk hun baan verliezen. Is overwogen om de driemaandelijkse toets te vervangen door een zesmaandelijkse toets, zoals eerder
door deze leden is voorgesteld, zo vragen deze leden. Zo niet, erkent het
kabinet dan het risico dat ouders straks hun baan verliezen, een nieuwe
baan vinden, maar hier niet kunnen starten omdat de opvang nog niet
rond is? Hoe gaat het kabinet voorkomen dat mensen onnodig lang
werkloos thuiszitten vanwege de wachtlijsten en personeelstekorten in de
kinderopvangsector, zo vragen zij.
In het concept-stelselontwerp is gekozen voor een werkloosheidstermijn
van drie maanden. Dat is gelijk aan het huidige stelsel. Doordat in het
concept-stelselontwerp de arbeidseis één keer per drie maanden wordt
getoetst en er wordt gekeken of de drie maanden voorafgaand aan het
toetsmoment is gewerkt, bestaat er in sommige gevallen nog acht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

30

maanden recht op kinderopvangvergoeding nadat voor het laatst is
gewerkt.
In de brief «Stand van zaken herziening financieringsstelsel kinderopvang» worden verschillende afwegingen omtrent het toetsen op de
arbeidseis geschetst, waaronder diverse intervallen waarin gegevens
kunnen worden getoetst. Hierin is sprake van een afruil tussen gerichtheid
(in hoeverre beperk je je tot ouders die daadwerkelijk aan het werk zijn) en
eenvoud (is het nog doenlijk voor ouders om in de gekozen frequentie
gegevens aan te leveren als deze niet automatisch beschikbaar zijn en
uitvoerbaar voor de uitvoerder om deze te toetsen en verwerken). Hoe
lager de frequentie van toetsen, hoe minder gericht het stelsel is op het
gebruik van de kinderopvang door werkende ouders.
De leden van de D66-fractie lezen dat het concept-stelselontwerp voor de
meeste ouders doenlijk is en voor kinderopvangorganisaties uitvoerbaar
is. Ook begrijpen deze leden dat het enkel achteraf mogelijk is om te
controleren of de kinderopvangorganisatie de vergoeding volledig heeft
doorgegeven aan de ouders. Is de Minister het met de leden van de
D66-fractie eens dat een mogelijke uitvoering van zo’n controle kan
plaatsvinden via een vergunning om kinderopvang aan te bieden, waarin
het doorgeven van de vergoeding aan ouders vastgesteld zou staan en in
aansluiting op de Kwaliteitsmonitor voor Kinderopvang?
In het concept-stelselontwerp is gekozen voor controle achteraf om
toetreding tot het stelsel laagdrempelig te houden. Dat betekent niet dat
er, mede in het licht van de impactanalyses, geen andere keuzes gemaakt
kunnen worden. Er kan bijvoorbeeld aan aanvullende toetsing aan de
voorkant door de GGD of uitvoerder worden gedacht. Dat brengt wel extra
lasten met zich mee voor de kinderopvangorganisaties. Deze controle is
onderdeel van een breder zorgpunt dat de uitvoerders schetsen rond de
checks and balances in het systeem. Dit is een belangrijk aandachtspunt
dat het volgende kabinet in de besluitvorming over de invulling van het
nieuwe stelsel kan betrekken.
De leden van de CDA-fractie vragen of er bij de impactanalyses ook is
gekeken naar de impact van een stelsel zoals in het onderwijs: rechtstreekse financiering van kindplaatsen door DUO. Hoeveel zou dit bij
benadering kosten? Kan en wil DUO dit uitvoeren? Wat vraagt dit van het
doenvermogen van ouders? Wat doet het met de arbeidsparticipatie van
ouders? Wat kost het en wat levert het op?
De impactanalyses zijn gebaseerd op het concept-stelselontwerp zoals dat
in april van dit jaar naar uw Kamer is gestuurd23. Hierbij is uitgegaan van
een model met directe financiering naar de kinderopvangorganisaties op
basis van gefactureerde opvanguren en een inkomensonafhankelijke
vergoeding van 96% voor werkende ouders. Er zijn geen analyses naar
financiering op basis van kindplaatsen.
Een belangrijk aandachtspunt is wel dat rechtstreekse financiering van
kindplaatsen zoals in het onderwijs uitgaat van financiering van het
aanbod. De plaats wordt gefinancierd, niet de gebruiker van die plaats. Dit
betekent dat er bij rechtstreekse financiering van kindplaatsen geen
mogelijkheid is voor de uitvoerder om voorwaarden te stellen aan de
gebruiker. Daarmee staat deze manier van financieren ver af van de
huidige voorwaarden voor financiering van de kinderopvang (inkomensafhankelijk en alleen voor werkende ouders), en de voorwaarden in het
coalitieakkoord van het kabinet Rutte IV (alleen voor werkende ouders). Er
zijn tussenvormen denkbaar waarbij kenmerken van kindplaatsfinanciering en financiering van de gebruiker zoals in het huidige stelsel
gecombineerd kunnen worden, leidend tot een mogelijk eenvoudiger
uitvoerbaar stelsel. Er zijn echter nog geen uitgebreide analyses van de

23

Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 490

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

31

haalbaarheid van dergelijke tussenvormen. Wel wordt de optie voor een
dergelijke tussenvormde komende periode ambtelijk verder uitgewerkt.
De leden van de CDA-fractie willen graag van de Minister weten hoe zij
aankijkt tegen de analyse van de Brancheorganisatie Kinderopvang
waarin wordt gevreesd dat de rechtsbescherming van zowel ouders als de
kinderopvangorganisaties in het concept-stelselontwerp onder druk komt
te staan.
In het concept-stelselontwerp wordt de vergoeding voor kinderopvang
betaald aan de kinderopvangorganisaties, indien zowel de kinderopvangorganisatie als de betreffende ouder aan bepaalde voorwaarden voldoet.
Hiermee ontstaat een driehoeksrelatie tussen ouder, kinderopvangorganisatie en uitvoerder. De analyse van de Brancheorganisatie Kinderopvang
wijst op de onduidelijke (rechts)positie en afhankelijkheden die de
verschillende partijen verkrijgen ten opzichte van elkaar. De taken,
verantwoordelijkheden en bevoegdheden per betrokken partij zijn
uitgebreid beschreven in hoofdstuk 7 van de baseline24. Daarin is rekening
gehouden met de risico’s en verantwoordelijkheden die de verschillende
actoren in het stelsel kunnen dragen. Bij het opstellen van de wet- en
regelgeving voor de herziening van de financiering van het kinderopvangstelsel zullen de onderlinge afhankelijkheden en risico’s in de driehoeksrelatie een belangrijk aandachtpunt zijn.
De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet onderkent dat de
toenemende administratieve regeldruk voor ondernemers, als gevolg van
de stelselherziening, kan leiden tot een toename van grote aanbieders,
overnames door private equity-fondsen en het afhaken van kleinere
aanbieders. Vervolgens vragen de leden van de SP-fractie of het kabinet
dit wenselijk vindt en welke mogelijkheden het kabinet ziet om hier iets
aan te doen.
De kinderopvangsector bestaat uit een mix van kleine en grote organisaties, commercieel en niet-commercieel. Al deze partijen hebben we hard
nodig om kinderen een opvangplek te kunnen bieden. Nu, maar ook in (de
transitie naar) een nieuw stelsel voor kinderopvang. Tegelijkertijd deel ik
uw zorgen rondom private equity en andere grote commerciële
aanbieders, zoals ik ook in het commissiedebat van 16 mei jl. heb
aangegeven.
Het is belangrijk dat de transitie naar een nieuw stelsel niet een onevenredig zware druk legt op bepaalde typen kinderopvangorganisaties. Voor
gastouders en kleine kinderopvangorganisaties moet het mogelijk zijn om
de overstap naar een nieuw stelsel te maken, net zoals voor grote
organisaties. Dat is niet vanzelfsprekend. Vandaar dat ik in de laatste brief
over de herziening van het financieringsstelsel25 ook aangeef dat het
belangrijk is in de overgang naar een nieuw stelsel extra aandacht te
hebben voor de kleinschalige organisaties. Tot welke concrete maatregelen dit eventueel leidt is afhankelijk van de vormgeving van het nieuwe
stelsel, maar ook van de behoefte vanuit de sector zelf. We blijven
hierover in gesprek met de sector.
De leden van de SP-fractie vragen of het kabinet het doelmatig vindt om
275 tot 500 fte beschikbaar te stellen voor een procent of tien van de
ouders, omdat de VVD-fractie te koppig is om afscheid te nemen van de
arbeidseis. Is dit prudent omgaan met belastinggeld en de wens tot het
versimpelen van een systeem? En weegt de wens van deze fractie dan zo
zwaar, dat de zeer dringende waarschuwingen van uitvoerders als DUO,
Dienst Toeslagen, Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV)
en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) terzijde worden geschoven, zo
vragen deze leden. Hoe weegt het kabinet de uitkomst van de pilot met
24
25

Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 490
Kamerbrief – Stand van zaken herziening financieringsstelsel kinderopvang | Kamerstuk |
Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

32

gratis kinderopvang in Zeeuws-Vlaanderen, waar geen arbeidseis is
ingevoerd? Deelt het kabinet de mening van de leden van de SP-fractie
dat deze pilot als uitkomst had dat mensen zonder arbeidseis juist sneller
de stap naar werk maakten?
Door de demissionaire status van het kabinet heeft besluitvorming over
de definitieve inrichting van een nieuw financieringsstelsel voor de
kinderopvang niet kunnen plaatsvinden. Het is aan een volgend kabinet
om hierin keuzes te maken, waaronder een besluit over de rol van de
arbeidseis.
In 2022 is de proef met (bijna) gratis opvang op een aantal locaties in
Zeeuws-Vlaanderen gestart. De organisaties geven aan dat het aantal
deelnemende kinderen is gestegen. De Hogeschool Zeeland doet
onderzoek naar de effecten, waarbij tevens wordt gekeken naar effecten
op arbeidsparticipatie. De onderzoeksresultaten van de Hogeschool
Zeeland zijn nog niet gepubliceerd. Het is voor mij dus niet mogelijk om al
iets te zeggen over de effecten van deze pilot.
De leden van de D66-fractie hebben gevraagd om bij aanvang van de
komende formatie de handelingsperspectieven voor een volgende kabinet
beschikbaar te hebben en daarbij specifiek in te gaan over de gevolgen
van het al dan niet loslaten van de arbeidseis.
De politieke keuze over de toekomst van het kinderopvangstelsel en
daarmee van de stelselherziening zijn aan een nieuw kabinet. Dit kabinet
gaat waar mogelijk wel verder met de voorbereidingen. In aanloop naar
de formatie worden de komende periode diverse handelingsperspectieven
verder ambtelijk uitgewerkt. Het al dan niet loslaten of anders vormgeven
van de arbeidseis is daar onderdeel van. Voor het uiteindelijke stelsel zal
goed gekeken moeten worden naar de optelsom van de verschillende
keuzes en hoe deze in combinatie uitpakken. Het is daarom naar
verwachting alleen mogelijk om een globale inschatting te geven van
bijvoorbeeld effecten voor de sector en uitvoering en bijbehorende
kosten.
De leden van de SGP-fractie vragen naar het traject over de toekomst van
de kindregelingen. Ook vragen zij hoe zich dit verhoudt tot de herziening
van het kinderopvangstelsel en of de Minister bereid is om de samenvoeging van de kindregelingen tot één kinderbijdrage als beleidsvariant
daarin mee te nemen en uit te werken voor de komende formatieonderhandelingen c.q. ter besluitvorming voor te leggen aan een volgend
kabinet.
In het coalitieakkoord is de ambitie geformuleerd om het toeslagenstelsel
af te schaffen. Eén van de toeslagen is het kindgebonden budget. Vanuit
haar beleidsverantwoordelijkheid voor het kindgebonden budget en de
kinderbijslag kijkt de Minister van SZW naar de vormgeving van deze
kindregelingen die beiden als doel hebben een tegemoetkoming in de
kosten van kinderen te bieden. Er is een traject gestart om invulling te
geven aan de toekomst van deze kindregelingen zodat deze beter passen
bij de behoeften en verwachtingen van ouders. Hierin wordt samengewerkt met Dienst Toeslagen en de SVB. Het streven is de uitkomsten voor
het einde van het jaar met uw Kamer te delen. De inzichten die worden
opgedaan worden tevens meegenomen in de eindrapportage van het
traject Toekomst Toeslagen, beoogd voor januari 2024.
In het coalitieakkoord is apart invulling gegeven aan het afschaffen van de
kinderopvangtoeslag en de herziening van het financieringsstelsel
kinderopvang. Om die reden is de kinderopvangtoeslag geen onderdeel
van het traject kindregelingen.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie geven
aan eerder al kritiek te hebben geuit op de arbeidseis in het financierings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

33

stelsel omdat deze negatief uitwerkt voor zowel de uitvoerbaarheid voor
uitvoeringsorganisaties als de doenbaarheid voor ouders. Deze leden
vragen of de Minister bereid is om het (deels) loslaten van de arbeidseis
verder te onderzoeken voordat er een nieuw kabinet aantreedt zodat een
nieuw kabinet hier een geïnformeerde politieke keuze in kan maken? De
leden van de SP-fractie vragen het kabinet te reflecteren op de rode
vlaggen die gewapperd worden door praktisch elke betrokken partij over
de arbeidseis.
In de brief «Stand van zaken herziening financieringsstelsel kinderopvang»26 deelt het kabinet de inzichten die zijn opgedaan in het traject
om te komen tot het huidige conceptontwerp voor een nieuw financieringsstelsel in de kinderopvang. In deze brief wordt ook ingegaan op de
impactanalyses, reflectie hierop vanuit het kabinet en handelingsperspectieven richting een nieuw stelsel.
Daarbij wordt ook ingegaan op de arbeidseis. Het huidige kabinet gaat
waar mogelijk door met de voorbereidingen voor een nieuw financieringsstelsel zodat een volgend kabinet hier desgewenst snel keuzes in kan
maken.
De leden van de SGP-fractie vragen de Minister of zij bereid is de
aanbeveling om nader onderzoek te doen naar de grootte en impact van
doenlijkheidsrisico’s op te volgen.
Ik heb in de brief van 15 september over de stand van zaken herziening
financieringsstelsel kinderopvang aan uw Kamer gemeld dat de verdere
invulling van een herziening van het stelsel aan een volgend kabinet is.
De keuzes die een volgend kabinet maakt zullen invloed hebben op de
inrichting van het stelsel en daarmee op de doenlijkheid voor ouders,
sector en uitvoerders. Het lijkt mij zeer verstandig om als er meer duidelijk
is over de verdere inrichting opnieuw onderzoek te doen naar de grootte
en impact van de doenlijkheidsrisico’s voor alle betrokken partijen.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
hebben gevraagd wanneer zij de hoofdlijnenbrief over het nieuwe
financieringsstelsel voor kinderopvang kunnen verwachten.
Uw Kamer heeft op 15 september de brief «Stand van zaken herziening
financieringsstelsel kinderopvang ontvangen». Deze brief komt in plaats
van de hoofdlijnenbrief.
De leden van de D66-fractie vragen wat er nu concreet is veranderd in de
kinderopvang en welke vervolgstappen er zijn genomen na de onderzoeken en verkenningen, anders dan vervolgonderzoeken.
In de brief van 15 september over de stand van zaken herziening
financieringsstelsel kinderopvang schetst het kabinet een beeld van waar
we nu staan met de herziening27. Hierin zijn niet alleen de uitkomsten van
en reflectie op de verschillende onderzoeken opgenomen, maar ook de
stappen die al zijn gezet de afgelopen periode en handelingsperspectieven
richting een nieuw stelsel.
Besluitvorming over het nieuwe stelsel is aan een volgend kabinet. Naast
de voorbereiding op het nieuwe financieringsstelsel heeft het kabinet
verbeteringen aangebracht in zowel beleid als uitvoering van de huidige
kinderopvangtoeslag. Zo biedt de kinderopvangtoeslag nu ruimte voor
proportioneel toekennen of matiging van een terugvordering bij
bijzondere omstandigheden. De uitvoering is aangepast, met meer oog
voor de behoeften van en ondersteuning aan kwetsbare burgers. Er is een
verbetertraject gestart om de kwaliteit van de gastouderopvang te
waarborgen en te verhogen en er wordt samen met de sector gewerkt aan
het aanpakken van de personeelskrapte. Paragraaf 4.1 van de brief van

26

Kamerbrief – Stand van zaken herziening financieringsstelsel kinderopvang | Kamerstuk |
Rijksoverheid.nl
27
Kamerbrief – Stand van zaken herziening financieringsstelsel kinderopvang | Kamerstuk |
Rijksoverheid.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

34

15 september bevat een uitgebreide beschrijving van de maatregelen in
de kinderopvang die dit kabinet heeft doorgevoerd.
c. Samenwerking onderwijs en kinderopvang (o.a. motie Sahla/Maatoug)
De leden van de D66-fractie vragen hoe het kabinet de uitkomsten uit de
invulling van de motie Sahla/Maatoug beoordeelt. Verder vragen zij welke
stappen het kabinet concreet onderneemt om het werkveld hiertoe te
stimuleren, eventueel via de introductie van regelingen, om zo hun hoop
op verdere samenwerking te realiseren. Verder vragen de leden van de
D66-fractie of het kabinet ook een toelichting kan geven op de
complexiteit van integrale huisvestingsplannen waarbij gemeenten wel
verantwoordelijk zijn voor het primair onderwijs maar niet voor de
opvang, waardoor de opvang op zoek moet naar huisvesting. Wat doet
het kabinet om dit probleem te verkleinen, vragen deze leden.
Daarnaast vragen de leden van de D66-fractie hoe financiële belemmeringen voor samenwerking tussen onderwijs en opvang worden verkleind
en hoe medewerkers worden gestimuleerd om in beide sectoren actief te
blijven. Ook vragen de leden van de PvdA-fractie en GroenLinks-fractie
welk ondersteunde beleid ik voornemens ben om te maken op de
samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs. Verder vragen de leden
van SGP-fractie vragen welke belemmeringen er voor onderwijs en
opvang onder één dak precies zijn en waar deze belemmeringen wettelijk
gezien vandaan komen.
Het kabinet is verheugd dat de sectoren kinderopvang en onderwijs
steeds meer samenwerken en dat er veel mooie verbanden tot stand zijn
gekomen (en komen). Het kabinet waardeert de betrokkenheid en inzet
van alle partijen die hierbij betrokken zijn en juicht een verdere verbinding
en samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs van harte toe. Dit
vraagt inzet van alle betrokken partijen om vanuit ieders eigen rol en
verantwoordelijkheid de samenwerking waar mogelijk verder te verbeteren. Een goede samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs is zeer
waardevol. Dit helpt bij het realiseren van een doorgaande ontwikkeling
van kinderen en kan ouders ondersteunen in het combineren van arbeid
en zorg. Er wordt doorlopend gewerkt aan het verbeteren van deze
samenwerking. Vanuit de overheid, maar zeker ook vanuit de sectoren
zelf. Uw Kamer is in april 2023 bij de beantwoording van de motie
Sahla/Maatoug geïnformeerd over de laatste stand van zaken van deze
samenwerking en waar er belemmeringen worden ervaren28. Deze brief
geeft ook inzicht in de mogelijke oplossingsrichtingen. Het kabinet is
positief over het overzicht van knelpunten en oplossingen waartoe we
gekomen zijn en over de rol die de sectoren kinderopvang en onderwijs
hier zelf ook in pakken om de samenwerking te versterken. Voorbeelden
hiervan zijn initiatieven als de «cao van de toekomst» en de rol die
sectoren pakken in de verspreiding van best practices.
Ook vanuit de overheid worden stappen gezet om deze samenwerking
verder te verbeteren. Zo heeft Kinderopvang werkt! met subsidie van mijn
ministerie recent een onderzoek afgerond naar de kansen van combinatiebanen binnen en buiten de kinderopvangsector, onder meer met het
onderwijs. Er zijn vier profielen van medewerkers gecreëerd met
verschillende behoeften met betrekking tot combinatiebanen. Deze vier
profielen zijn uitgewerkt in visuals waarmee werkgevers en werknemers
samen het gesprek aan kunnen gaan over een geschikte combinatiebaan.
Aan de hand van deze resultaten kijk ik samen met de sector en het
Ministerie van OCW naar de mogelijkheden om combinatiebanen tussen
kinderopvang en onderwijs verder te stimuleren. Verder publiceren de
Ministeries van SZW en OCW naar verwachting begin volgend jaar een
actualisatie van de handreiking over btw-problematiek bij uitwisseling van
28

Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 489

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

35

personeel tussen kinderopvangorganisaties en onderwijsinstellingen.29
Ook start ik met de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs een
onderzoek naar het speelveld tussen kinderopvang en onderwijs op
gebied van partnerkeuze door scholen, de inachtneming van de juiste
financieringsregels bij samenwerking en het gehanteerde voorrangsbeleid
door scholen. Naar verwachting zal dit onderzoek in het voorjaar van 2024
opgestart worden. Daarnaast heeft uw Kamer gevraagd te kijken naar het
samenvoegen van de verschillende VOG’s voor de kinderopvang en
primair onderwijs. Hiervoor heeft screeningsautoriteit Justis een
impactanalyse opgeleverd.
Daarin worden uitvoeringsconsequenties van een aanpassing van het
VOG-screeningsprofiel in het primair onderwijs uitgezocht. OCW verkent
momenteel de mogelijkheid van de door Justis geschetste opties en zal
uw Kamer naar verwachting in Q1 van 2024 hierover informeren.
Daarnaast is vanuit het Ministerie van OCW het programma Ontwikkeling
jonge kind gestart om de kwaliteit en het bereik van voorschoolse
educatie (ve) te vergroten. Hierbij is ook aandacht voor het verbeteren van
de overgang tussen kinderopvang en het basisonderwijs. In de twintig
gebieden van het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid wordt
gezamenlijke scholing en coaching aan beroepskrachten ve en
leerkrachten in groep 1–3 georganiseerd, zodat de professionals van beide
sectoren van elkaar kunnen leren. Daarnaast worden onderwijsassistenten
of pedagogisch professionals met een combinatiebaan in groep 1 en 2
ingezet naast de bevoegde leerkracht. Zo wordt het verschil in
beroepskracht-kindratio tussen de kinderopvang en de basisschool, en
daarmee ook de overgang, verkleind.
Tot slot is het goed om te benadrukken dat ondanks de goede samenwerking tussen de sectoren in de praktijk knelpunten blijven bestaan die
inherent zijn aan de vormgeving van het private en het publieke stelsel
van de kinderopvang en het onderwijs. Dit speelt bijvoorbeeld bij de
vraagstukken omtrent de integrale huisvestingsplannen. Zo is er bijvoorbeeld geen wettelijke plicht voor gemeenten om de kinderopvang van
huisvesting te voorzien. Daarbij voorziet de wet niet in reguliere huurbescherming voor kinderopvang. Wel is het is logisch dat gemeenten bij de
planning van de onderwijshuisvesting ook rekening houden met andere
voorzieningen, zoals kinderopvang. Veel gemeenten doen dat ook. De
gemeente kan kinderopvangorganisaties betrekken bij de planning van
nieuwbouw en renovatie van de schoolgebouwen.
De Ministeries van OCW en SZW hebben in 2022, in samenwerking met
o.a. VNG, PO-Raad en branchepartijen kinderopvang, een handreiking30
gepubliceerd met goede praktijkvoorbeelden. Deze handreiking geeft
scholen, kinderopvangorganisaties en gemeenten inzicht in mogelijke
oplossingsrichtingen voor knelpunten die binnen de huidige wet- en
regelgeving ervaren worden bij de realisatie van gezamenlijke
huisvesting. In november 2022 is deze handreiking ook gedeeld met uw
Kamer.31 Wij blijven met deze partijen in gesprek over mogelijkheden om
de samenwerking verder te verbeteren en wat er aanvullend behulpzaam
kan zijn om de rol van kinderopvang te versterken.
De leden van de D66-fractie vragen hoeveel kinderen reeds een rijke
schooldag hebben, hoe de voordelen van een IKC voor een rijke
schooldag gebruikt worden en hoe de kennis van deze voordelen bij
kinderopvangorganisaties is. In aanvulling hierop vragen zij welke

29

Handreiking btw in de samenwerking tussen onderwijs en kinderopvang: https://
open.overheid.nl/documenten/ronl-481840a760a0eb8e75388220c0c26d70b51a88e0/pdf
Handreiking organiseren en financieren van gezamenlijke huisvesting kinderopvang en
onderwijs | Rapport | Rijksoverheid.nl
31
Kamerstukken II 2022/23 31 322, nr. 467.
30

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

36

knelpunten het kabinet heeft weggenomen om een Integraal Kindcentrum
(IKC) op te richten waarin onderwijs en opvang samengaan.
Vanuit het programma School en Omgeving van het Ministerie van OCW
wordt gewerkt aan de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs.
Hierin werken coalities van scholen, gemeenten en andere partijen zoals
sport- en cultuurorganisaties en de kinderopvang lokaal samen.
De insteek is een lerende aanpak waarin samen met coalities in drie jaar
zowel praktijk- als wetenschappelijke kennis wordt opgebouwd en
uitgewisseld. Dit geeft ruimte om verschillende vormen van samenwerking lokaal vorm te geven, en de komende jaren veel van elkaar te
leren. Bij die lerende aanpak is het ook altijd van belang te bezien hoe de
verschillende stelsels zich tot elkaar verhouden en waar mogelijk sprake is
van overlap. Uit een eerste inventarisatie naar verrijkte schooldagen in
Nederland, dat de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs u
afgelopen voorjaar toestuurde, blijkt dat ongeveer de helft van de scholen
in het funderend onderwijs een bepaalde vorm van verrijkt aanbod biedt
aan haar leerlingen.32 Dit aanbod is heel divers. Ruim een kwart van de
programma’s met verrijkt aanbod kreeg vorig schooljaar subsidie vanuit
het programma School en Omgeving. Vanuit de subsidie School en
Omgeving werd vorig schooljaar aan circa 124.000 leerlingen een verrijkt
aanbod opgestart en aangeboden. Hoeveel leerlingen dit schooljaar een
verrijkt aanbod krijgen vanuit de subsidieregeling School en Omgeving
2023–2025 is nog niet bekend omdat de subsidieaanvragen op dit moment
nog worden beoordeeld door de Dienst Uitvoering Subsidies aan
Instellingen (DUS-I).
De vormgeving van de verrijkte schooldag is heel wisselend, en zo ook de
partijen waarmee wordt samengewerkt binnen de coalitie. Bij de verrijkte
schooldag in het primair onderwijs wordt de kinderopvang vaak
betrokken, maar verschilt de rol van de buitenschoolse opvang erg tussen
de coalities. Veel kinderopvang-organisaties vervullen graag een rol bij de
verrijkte schooldag vanuit hun ervaring met het aanbieden van buitenschools aanbod en hun pedagogische expertise. Er zijn ook zorgen vanuit
de kinderopvang dat het effect van een verrijkte schooldag een afname
van het gebruik van de BSO kan betekenen, en vaak wordt de wens geuit
om te komen tot één naschools aanbod voor alle kinderen.
Ik bekijk of die afname ook daadwerkelijk plaatsvindt, bijvoorbeeld met
een onderzoek van het CBS waarin op wijkniveau wordt gekeken naar
welke overlap bestaat tussen het gebruik van BSO en het aanbod vanuit
School en Omgeving. Er is vanuit het programma School en Omgeving
een werkgroep kinderopvang opgestart waarin besproken wordt welke rol
de BSO kan vervullen en hoe eventuele knelpunten kunnen worden
opgelost. Daarbij wordt ook gekeken naar de voordelen van samenwerking tussen onderwijs en opvang, zoals in integrale kindcentra (IKC’s).
IKC’s en andere waardevolle vormen van samenwerken kunnen en
worden al gerealiseerd binnen de huidige stelsels. Er blijven echter
knelpunten bestaan die inherent zijn aan de inrichting van de twee
separate stelsels van kinderopvang en onderwijs. Gelet op de demissionaire status van het kabinet is het aan een volgend kabinet om te
beslissen over de wenselijkheid van een mogelijke wijziging in deze
stelsels. Via bijeenkomsten die vanuit het programma School en
Omgeving worden georganiseerd door de Gelijke Kansen Alliantie
worden goede voorbeelden gedeeld en wordt kennisuitwisseling tussen
de coalities gestimuleerd en gefaciliteerd. Goede voorbeelden van
samenwerking in IKC’s en andere vormen van samenwerking komen
hierbij ook aan bod. Deze bijeenkomsten zijn in de eerste plaats gericht op
de uitwisseling tussen coalities. De goede voorbeelden worden
vervolgens meegenomen in de ontwikkeling van de duurzame
vormgeving van het programma School en Omgeving.
32

Kamerstukken II 2022/23, 36 200 VIII, nr. 222

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

37

De leden van de PvdA-fractie en van de GroenLinks-fractie vragen naar de
huidige stand van zaken met betrekking tot het toegankelijker maken van
kinderopvang voor kinderen met een handicap in de vorm van
plusopvang, oftewel opvang voor kinderen met en zonder beperking
samen. Voorts vragen de leden van de CDA-fractie om toe te lichten hoe
het VN-Verdrag Handicap wordt betrokken in het traject naar inclusieve
kinderopvang en voorschoolse educatie.
Ik heb uw Kamer vorig jaar geïnformeerd over de onderzoeken die ik heb
uitgezet naar kinderopvang voor kinderen met een extra zorg- en/of
ondersteuningsbehoefte. In deze brief heb ik onder andere aangegeven
dat ik met de Minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs en de
Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport in gesprek ga over
de uitkomsten van de onderzoeken en de mogelijke vervolgstappen.33
Het VN-Verdrag Handicap schrijft onder meer voor dat ervaringsdeskundigen (of hun ouders), belangenbehartigers en specifieke organisaties die
zich richten op kinderen met een beperking betrokken zouden moeten
worden. Om meer zicht te krijgen op de praktijk van kinderopvang met
een extra ondersteuningsbehoefte – hierna inclusieve kinderopvang
genoemd – heb ik onderzoek laten doen naar plusopvang. In 2022 heb ik
ook kwalitatief onderzoek laten uitvoeren. Door middel van diepteinterviews is gesproken met ouders van kinderen die een extra zorg- of
ondersteuningsbehoefte hebben, over hun ervaringen, zoektocht en
behoeften. Dit waren ouders die gebruik maakten van reguliere kinderopvang (waaronder voorschoolse educatie), plusopvang, medisch
kinderdagverblijf, kinderdagcentrum of ouders die nog zoekende waren
naar passende opvang. Vervolgens zijn de resultaten en mogelijke
vervolgstappen op ambtelijk niveau besproken met belangenorganisaties,
waaronder Ieder(in) en Balans.
Samen met het Ministerie van VWS en het Ministerie van OCW werk ik
aan het stimuleren van inclusieve kinderopvang voor kinderen met een
extra zorg- of ondersteuningsbehoefte (bijvoorbeeld een handicap). Dat
doen we door kennis en goede praktijkvoorbeelden over inclusieve
kinderopvang (waaronder plusgroepen) te delen met gemeenten en
kinderopvangorganisaties en door samen met het werkveld te verkennen
hoe belemmeringen kunnen worden weggenomen. Daarbij gaat het om
de inzet van (jeugd)zorgpersoneel in de reguliere kinderopvang en het
stimuleren van meer buitenschoolse opvang voor kinderen in het speciaal
(basis)onderwijs. Met deze acties dragen we bij aan het vergroten van
kansengelijkheid voor kinderen met een extra zorg- of ondersteuningsbehoefte. Daarbij vind ik het belangrijk dat kinderopvangorganisaties zo veel
mogelijk streven naar inclusieve kinderopvang, waar dit haalbaar en
verantwoord is. Er zullen altijd kinderen zijn waarvan de zorgbehoefte
dusdanig zwaar is dat de reguliere kinderopvang hier niet in kan voorzien.
In dat licht is het goed dat er ook medische kinderdagopvang en kinderdagcentra bestaan voor kinderen met een zwaardere zorgbehoefte.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe het kabinet ervoor gaat waken dat
de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs niet leidt tot
onredelijk veel administratie en overleguren. Ook vragen de leden van de
D66-fractie of ik een rol voor mijzelf zie in de verkenning van de
cao-partijen om arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden van
kinderopvang en onderwijs beter op elkaar aan te laten sluiten. Daarnaast
vragen de leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinksfractie hoe ik de mogelijke effecten op kinderopvangtarieven weeg bij het
ophogen van niet-groepsgebonden uren in de cao Kinderopvang.
Zoals aangegeven in de brief over de motie Sahla/Maatoug34 adviseerde
de Taskforce samenwerking kinderopvang-onderwijs de cao-partijen in de
kinderopvang om de niet-groepsgebonden uren in de cao Kinderopvang
33
34

Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 467
Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 458

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

38

op te hogen. Met als doel om samenwerking en afstemming tussen
kinderopvang- en onderwijsprofessionals te bevorderen. Deze
niet-groepsgebonden uren zijn bedoeld voor medewerkers om bijvoorbeeld administratie te doen, voor te bereiden en te overleggen. Dat
kunnen ook overleggen betreffen met het basisonderwijs. In de samenwerking met het basisonderwijs kan de pedagogisch coach op de
kinderopvang een rol spelen, met name voor de voorschoolse educatie.35
In de brief riep ik de cao-partijen in de kinderopvang op om duidelijke
afspraken in de cao te maken rondom de samenwerking kinderopvangonderwijs. Verkenningen om arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden van kinderopvang en onderwijs beter op elkaar aan te laten sluiten
moedig ik aan. Zo hebben de cao-partijen aangekondigd om tot medio
2024 een verkenning te starten naar een «cao van de toekomst». De
ambitie is om samen met aanpalende sectoren, waaronder zorg en
onderwijs, onderwerpen te bespreken als samen anders werken, leven
lang ontwikkelen en functiedifferentiatie. Goede afspraken hierover
kunnen de samenwerking tussen kinderopvang en onderwijs verder
stimuleren. Ik moedig deze verkenning daarom zeer aan. Het is aan de
werkgevers en werknemers in de sector om afspraken te maken over
arbeidsvoorwaarden.
Het is niet de bedoeling dat een betere samenwerking leidt tot onredelijke
aantallen uren aan overleg en administratie. Ik ben doorlopend met de
kinderopvangbranche in gesprek. Indien er signalen hiertoe zijn, dan zal ik
deze met de branchepartijen bespreken. Zoals hierboven genoemd,
kunnen de cao-partijen beslissen om het aantal niet-groepsgebonden uren
op te hogen in de cao. Daarbij vind ik het niet wenselijk als kinderopvangorganisaties hun tarieven verder verhogen dan noodzakelijk.
De leden van de D66-fractie vragen een analyse van het probleem dat de
kinderopvang wordt betaald met private middelen terwijl de financiering
van het primair onderwijs via publieke middelen verloopt.
Dit verschil is inherent aan de inrichting van de twee separate stelsels van
kinderopvang en onderwijs. Een verschil in financieringsvormen hoeft in
mijn ogen niet een probleem te zijn, zoals de leden van de D66-fractie
stellen. Een doorlopende leerlijn of interprofessionele samenwerking kan
ook worden gerealiseerd binnen de huidige stelsels, met verschillende
financieringsvormen.
De leden van de VVD-fractie vragen wanneer het onderzoek wordt gestart
naar de wettelijke vrijheid om voorrangsbeleid te voeren en wanneer de
resultaten worden verwacht. Daarnaast vragen de leden van de
PvdA-factie en de leden van de GroenLinks-fractie wanneer de
handreiking over de beste vormgeving van een overdracht tussen
kinderopvang en primair onderwijs gereed is en wanneer de Minister
voornemens is om deze te verspreiden.
Samen met mijn collega voor Primair en Voortgezet Onderwijs start ik dit
onderzoek in het voorjaar van 2024 op. We verwachten de resultaten van
dit onderzoek ook in 2024 met u te kunnen delen. Bij dit onderzoek willen
we ook een uitvraag doen naar de overdracht tussen kinderopvang en
onderwijs om meer inzicht te krijgen in de cijfers op dit gebied. Op basis
van de resultaten kan een volgend kabinet besluiten hoe de overdracht
tussen kinderopvang en primair onderwijs het beste vorm kan krijgen.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de Minister de diversiteit binnen
het aanbod in de kinderopvang blijft waarborgen. Daarnaast vragen de
leden van de VVD-fractie hoe de Minister zich blijft inspannen om de
keuzevrijheid van ouders bij het kiezen van plek te waarborgen.
Op dit moment zie ik dat de kinderopvangsector een heel divers aanbod
verzorgt, zodat ouders een plek kunnen vinden voor hun kind dat past bij
hun voorkeuren. Zo bestaat de kinderopvangsector uit een mix van kleine
35

Sinds 1 januari 2022 is het verplicht om een pedagogisch coach in te zetten voor 10 uur per
peuter.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

39

en grote organisaties, en zowel commerciële als niet-commerciële
organisaties. Verder is er bijvoorbeeld ook gastouderopvang en
agrarische kinderopvang. Die diversiteit koester ik en wil ik behouden,
zoals ik ook heb aangegeven in het commissiedebat op 16 mei jl.
Daarnaast is het belangrijk dat de transitie naar een nieuw stelsel voor
kinderopvang niet een onevenredig zware druk legt op bepaalde typen
kinderopvangorganisaties. Daarom zal ik ook in de transitie naar een
nieuw stelsel aandacht hebben voor eventuele gevolgen voor de
diversiteit van het aanbod.
De leden van de D66-fractie vragen welke concrete stappen ik heb gezet
om invulling te geven aan de realisatie van het waardevolle advies van de
Taskforce samenwerking kinderopvang en onderwijs met betrekking tot
het waarborgen van een doorlopende leerlijn voor kinderen, waar op
toegezien zou kunnen worden middels één kwaliteitskader en één
gezamenlijke inspectie voor onderwijs en kinderopvang.
Zoals mijn collega voor Primair en Voortgezet Onderwijs ik in onze
Kamerbrief36 al benoemd hebben, is in de wet Innovatie Kwaliteit
Kinderopvang opgenomen dat kinderopvangorganisaties in hun pedagogisch beleidsplan moeten opnemen hoe kinderen gevolgd worden en hoe
er naar een doorlopende ontwikkellijn wordt gestreefd. Hiermee is dit ook
geborgd. Recent heeft de Onderwijsraad een briefadvies uitgebracht over
voorzieningen voor het jonge kind. De Onderwijsraad adviseert om de
voor- en vroegschoolse educatie te garanderen en te versterken, en doet
hiertoe ook aanbevelingen die raken aan één doorlopende ontwikkel- en
leerlijn. De integrale kabinetsreactie op dit advies is onderdeel van de
Kamerbrief «Verdere kwaliteitsverbeteringen voorschoolse educatie».37 In
deze brief licht mijn collega voor Primair en Voortgezet Onderwijs onder
meer de voorkeur toe om het toezicht op voorschoolse educatie ook bij de
GGD te beleggen. Hierdoor worden kinderopvangorganisaties slechts
door één toezichthouder bezocht, en neemt de complexiteit van het
toezicht voor kinderopvangorganisaties af.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
vragen wanneer het onderzoek naar peuter-kleutergroepen start en
wanneer de resultaten verwacht worden.
In de brief over de invulling van de Motie Sahla/Maatoug van april 202338
heb ik aangekondigd samen met het Ministerie van OCW onderzoek te
gaan doen naar peuter-kleutergroepen. Dit gebeurt in nauwe afstemming
met de Inspectie van het Onderwijs. In dit onderzoek zal worden getoetst
wat het effect is van het structureel samenvoegen van peuters en kleuters
in één groep op het welbevinden en de ontwikkeling van deze kinderen,
en de kwaliteit en veiligheid. Dit onderzoek zal worden uitgevoerd op
basis van een experimenteerbesluit dat we nu voorbereiden.
Voorwaarden voor deelname zullen onder andere gericht zijn op de
emotionele veiligheid en het welbevinden van jonge peuters in de groep.
De inzet is erop gericht dat het onderzoek naar verwachting aan het begin
van het schooljaar 2025/2026 kan starten. Informatie over de looptijd van
het onderzoek en wanneer de resultaten worden verwacht, is nu nog niet
bekend. Uw Kamer zal hierover op een later moment verder worden
geïnformeerd.
Ook vragen de leden van de SGP-fractie of de Minister bereid is te
verkennen hoe vroegtijdige inschrijving bij de school (zonder leerplicht)
mogelijk kan worden gemaakt en wat hiervoor nodig is.

36

Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 489
Kamerbrief OCW «Verdere kwaliteitsverbeteringen ve»
38
Kamerstukken II, 2022/23, 31 322, nr. 458
37

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

40

Op het gebied van informatieoverdracht tussen kinderopvang en scholen
is er in 2021 een handreiking verschenen over privacyvraagstukken bij
gegevensdeling.39 In de Kamerbrief inzake de Motie Sahla/Maatoug
beschrijf ik dat ik samen met de Minister voor Primair en Voortgezet
Onderwijs wil bezien waar er nog knelpunten liggen in de informatieoverdracht. Deze vraag neem ik mee in het gezamenlijke onderzoek naar een
gelijk speelveld. Aan de hand hiervan zullen de Ministeries van SZW en
OCW bezien hoe de beste vormgeving van een overdracht tussen
kinderopvang en primair onderwijs onder de aandacht gebracht kan
worden. De oplossingsrichting die de leden van SGP-fractie beschrijven is
vanuit het onderwijs wettelijk bezien niet mogelijk. Wat mij betreft is het
ook geen passende oplossing. Ook als een kind bij beide instellingen
ingeschreven staat, moeten de kinderopvang en basisschool zich nog
steeds houden aan privacyregelgeving bij overdacht van informatie.
Daarom zie ik dit niet als oplossing voor het vergemakkelijken van
gegevensdeling. Daar komt bij dat een basisschool vanaf het moment dat
een kind ingeschreven wordt een zorgplicht heeft voor dit kind, ook
zonder leerplicht. Je zou een kind in theorie dus (veel) jonger kunnen
inschrijven op school, terwijl het kind naar een kinderopvang gaat. Het
gevolg daarvan is dat de school verantwoordelijkheid heeft voor dat kind
in de kinderopvang, terwijl de kinderopvang een andere organisatie is.
d. Arbeidsmarkt
De leden van de CDA-fractie vragen of er bij de inrichting van een nieuw
kinderopvangstelsel ook wordt gedacht aan een uitbreiding van verlofregelingen.
Door een uitbreiding van het ouderschapsverlof zouden ouders meer
mogelijkheden hebben om baby’s op latere leeftijd naar de opvang te
brengen. Pedagogisch professionals die hierdoor vrijgespeeld worden,
kunnen in theorie worden ingezet op groepen voor oudere kinderen. Dit
kan voor extra plekken zorgen voor deze kinderen en bijdragen aan het
verminderen van het personeelstekort in de kinderopvang. Uitbreiding
van de verlofregelingen kan echter ook effect hebben op inkomens en de
arbeidsmarkt. Daarom moeten deze effecten tegen elkaar worden
afgewogen. Aangezien dit een ingrijpende wijziging is van het huidige
beleid, laat ik het aan een volgend kabinet om hierover te beslissen.
De leden van de D66-fractie vragen of medewerkers van kinderopvanginstellingen een rol vervullen in het bedenken van oplossingen voor de
arbeidsmarktkrapte en hoe dit vorm krijgt rond de stelselherziening.
Elk kwartaal vindt een arbeidsmarktoverleg plaats. Dit overleg wordt op
ambtelijk niveau gevoerd vanuit het Ministerie van SZW met werkgeversorganisaties (BK, BMK en BVOK), werknemersorganisaties (FNV en CNV),
Kinderopvang werkt! (het samenwerkingsverband van werkgevers en
werknemers, onderdeel van arbeidsmarktfonds FCB) en met de beroepsvereniging voor pedagogisch professionals in de kinderopvang (PPINK).
Ook ouderorganisaties VWO en BOinK nemen deel aan dit overleg. In dit
overleg wordt van gedachten gewisseld over actuele problemen ten
aanzien van het personeelstekort in de kinderopvang en gebrainstormd
over oplossingsrichtingen.
Daarnaast is de inzet om zoveel mogelijk oplossingen op te halen uit de
praktijk en bedachte oplossingen ook te toetsen bij kinderopvangorganisaties. Niet alleen in gesprek met de sectorpartijen, maar ook door in
gesprek te gaan met ondernemers en pedagogisch professionals op
werkbezoeken en tijdens verschillende bijeenkomsten die het Ministerie
van SZW hiertoe georganiseerd heeft. Op 9 februari faciliteerde het
39

Kennisnet: Handreiking AVG en informatieoverdracht en -uitwisseling tussen kinderopvang en
basisonderwijs: https://open.overheid.nl/documenten/ronl-24c2ce72-d2f7–42cf-b4a9–
509674833ad4/pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

41

Ministerie van SZW bijvoorbeeld een sessie over het personeelstekort en
werkdruk, en welke oplossingen daarvoor op korte termijn mogelijk zijn.
Op 28 maart heeft een sessie plaatsgevonden over zij-instroom waaraan
35 organisaties deelnamen, waaronder kinderopvangorganisaties,
gemeenten, opleiders en brancheorganisaties. Op 12 oktober was er een
bijeenkomst over modern werkgeverschap waaraan 30 kinderopvangorganisaties deelnamen om ideeën met elkaar uit te wisselen. Ook worden met
enige regelmaat uitvragen gedaan bij kinderopvangorganisaties via de
sectorpartijen om beleid zo goed mogelijk vorm te kunnen geven. Ik ben
het met de leden van de D66-fractie eens dat pedagogisch professionals
een waardevolle rol kunnen vervullen in het bedenken van oplossingen
om de arbeidsmarktkrapte te verkleinen en ben daarom blij met de
inbreng van PPINK, FNV en CNV tijdens de periodieke overleggen en de
grote animo die ik zie bij kinderopvangorganisaties en pedagogisch
professionals om met ons in gesprek te gaan. Zoals in een antwoord op
een eerdere vraag aangegeven zal ook in komende trajecten na een nieuw
coalitieakkoord het werknemersperspectief uiteraard meegenomen
worden.
De leden van de VVD-fractie vragen of ik het met hen eens ben dat
professionele zeggenschap een aanvulling kan zijn om het werkplezier te
vergroten en het werken in de kinderopvangsector aantrekkelijker te
maken, alsmede om de kwaliteit van de kinderopvang te waarborgen en
waar mogelijk te verbeteren.
Ik ben het met de VVD-fractie eens dat het versterken van professionele
zeggenschap een aanvulling kan zijn om het werkplezier te vergroten en
het werken in de kinderopvangsector aantrekkelijker te maken. Zoals ik
tijdens het wetgevingsoverleg «Wijziging van de Wet Kinderopvang in
verband met structurele regeling voor meertalige dagopvang (d.d.
16 oktober) aangaf, is werkgeluk van belang voor het behoud van
personeel in de sector.
Professioneel zeggenschap raakt de discussie rond modern werkgeverschap en het belang om als werknemer grip te hebben op je werk. Door
professionals de ruimte te geven om zelf regie te voeren over hun
werkzaamheden, kan het werkplezier worden vergroot.
Ook deel ik de opvatting van de leden van de VVD-fractie dat professionele zeggenschap een waardevolle toevoeging is om de kwaliteit van de
kinderopvang te waarborgen en waar mogelijk te verbeteren. Daarbij zie ik
een duidelijke link met het stimuleren van modern werkgeverschap waar
ik op inzet. Modern werkgeverschap vraagt en kan niet zonder professionele zeggenschap. Dat is wat mij betreft primair de verantwoordelijkheid
van de werkgever. In mijn voortgangsbrief over het PNIL-programma zal
ik nader ingaan op modern werkgeverschap. Deze brief ontvangt uw
Kamer nog dit jaar.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het kabinet de zorgen weegt die
geuit worden aangaande tekorten die bij sommige aanbieders groeien,
vooral in kwetsbare wijken, doordat andere aanbieders betere
voorwaarden aan personeel kunnen bieden?
Primaire arbeidsvoorwaarden voor pedagogisch professionals worden in
de cao Kinderopvang geregeld en zijn daarmee voor alle medewerkers
geldig, ongeacht in welke wijk zij werken. Ik moedig daarnaast de inzet op
modern werkgeverschap aan bij kinderopvangorganisaties. Op
12 september heeft SZW een themabijeenkomst georganiseerd over
modern werkgeverschap. Hieraan namen circa dertig werkgevers uit de
sector deel. Tijdens deze bijeenkomst hebben zij veel mooie initiatieven
uitgewisseld om werken in loondienst in de kinderopvang aantrekkelijker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

42

te maken. Ik heb geen signalen dat de mate van modern werkgeverschap
samenhangt met de wijk waar kinderopvangorganisaties staan. Wel heb ik
onlangs het CBS de opdracht gegeven om het aanbod van en de vraag
naar kinderopvang per wijk in Nederland in beeld te brengen door het
aantal kindplaatsen, het aantal kinderen, het recht en het gebruik van
kinderopvangtoeslag vanaf 2015 en in de toekomst te volgen.
De leden van de D66-fractie geven aan het onwenselijk te vinden dat een
groot aantal pedagogisch medewerker zzp’er wordt maar in feite
werknemer is, gezien dit leidt tot schijnzelfstandigheid, en vraagt het
kabinet of het deze conclusie deelt
Het kabinet is van mening dat de balans van werken met en als
zelfstandige moet worden hersteld, waar deze nu ontbreekt. Zoals ik
eerder heb aangegeven vind ik de snelle toename van het aantal zzp’ers in
de kinderopvang onwenselijk gezien de gevolgen voor kwaliteit, veiligheid
en betaalbaarheid.40 Of daarbij ook sprake is van schijnzelfstandigheid,
moet per individueel geval worden beoordeeld. Wel deelt het kabinet de
mening van de D66-fractie dat schijnzelfstandigheid onwenselijk is.
Daarom zet het kabinet stappen om schijnzelfstandigheid aan te pakken.
Zo is op 6 oktober 2023 het conceptwetsvoorstel «verduidelijking en
rechtsvermoeden zelfstandigen» in internetconsultatie is gegaan.41
Daarnaast is mijn ministerie in gesprek met de Belastingdienst en
brancheorganisaties over de verschillende vormen van schijnzelfstandigheid in de kinderopvangsector.
Mijn ambitie is dat dit tot meer duidelijkheid leidt in de kinderopvangsector over wanneer er daadwerkelijk sprake is van schijnzelfstandigheid,
zodat dit beter kan worden tegengegaan.
De leden van de D66-fractie vragen welke stappen de Minister heeft gezet
om schijnzelfstandigheid (breder dan alleen in de kinderopvangsector)
tegen te gaan, welke resultaten zijn geboekt en hoe schijnzelfstandigheid
in de toekomst bestreden kan blijven worden. Daarnaast vragen de leden
van de D66-fractie of het kabinet de factoren wil aanpakken die ertoe
leiden dat mensen liever als zelfstandige dan als werknemer aan de slag
gaan, door in gesprek te gaan met sociale partners over knelpunten die
werknemers ervaren.
Er zijn verschillende oorzaken waarom werkenden kiezen om niet (meer)
in loondienst te werken. Dit kan bijvoorbeeld zijn vanwege het ontplooien
van ondernemerschap, maar ook omdat zij gedreven zijn door een hoger
inkomen en kostenvoordelen in de fiscaliteit, sociale premies en pensioenpremies. Deze laatste beweegredenen betekenen dat sprake is van
concurrentie op arbeidsvoorwaarden, zeker in de huidige krappe
arbeidsmarkt.
Daarom werkt het kabinet aan diverse maatregelen die gericht zijn op het
in balans brengen van de arbeidsmarkt.42 Dit is in lijn met het middellange
termijn advies van de Sociaal-Economische Raad. Over de voortgang van
de maatregelen bent u regelmatig geïnformeerd.43 Concreet resultaat van
mijn inzet is onder andere dat op 6 oktober 2023 het conceptwetsvoorstel
«verduidelijking en rechtsvermoeden zelfstandigen» in internetconsultatie

40

Kamerstukken II 2022/23, 31 322 nr. 488
https://www.internetconsultatie.nl/
wetverduidelijkingbeoordelingarbeidsrelatiesenrechtsvermoeden/b1
42
Kort samengevat gebeurt dit langs drie lijnen, namelijk: gelijker speelveld tussen contractvormen (lijn 1), meer duidelijkheid over de vraag wanneer gewerkt wordt als werknemer dan
wel als zelfstandige (lijn 2) en verbetering van handhaving op schijnzelfstandigheid (lijn 3).
43
Over de uitwerking en voortgang van deze generieke aanpak bent u regelmatig geïnformeerd,
bijvoorbeeld in de Hoofdlijnenbrief van 5 juli 2022, de Voortgangsbrief van 16 december 2022
en het schriftelijke overleg over de voortgang werken met en als zelfstandige(n), waarvan u op
31 mei 2023 de antwoorden hebt gekregen. Daarnaast ben ik hierover met Uw Kamer op
diverse momenten in debat gegaan, laatstelijk tijdens het tweeminutendebat van 22 juni
jongstleden.
41

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

43

is gegaan.44 Daarmee heeft het kabinet een belangrijke stap gezet om de
balans van het werken met en als zelfstandige(n) te herstellen. Verder heb
ik u in april 2023 geïnformeerd over de voortgang van de arbeidsmarktmaatregelen in de kinderopvangsector.45
Naast bovenstaande generieke aanpak van schijnzelfstandigheid zet het
kabinet zich ook op sectorniveau in om schijnzelfstandigheid aan te
pakken. Zo werk ik sinds eind vorig jaar samen met Minister voor Primair
en Voortgezet Onderwijs, de Minister voor Langdurige Zorg en Sport, de
Staatssecretaris Fiscaliteit en Belastingdienst en de Staatssecretaris
Cultuur en Media aan het «personeel niet in loondienst»-programma
(PNIL-werkprogramma). Met dit programma wordt ingezet op het
tegengaan van schijnzelfstandigheid in (semi-)publieke sectoren. Over de
voortgang van dit programma heb ik u bij brief van 2 juni 202346
geïnformeerd en dat doe ik opnieuw in een brief die ik eind dit jaar naar
uw Kamer stuur.
Ik ben er mee bekend dat er ook andere oorzaken een rol kunnen spelen
waarom werkenden niet (langer) voor werken in dienstbetrekking kiezen.
Het gaat dan bijvoorbeeld om situaties waarin werkenden een gebrek
ervaren aan autonomie of werk en privé onvoldoende kunnen combineren. Er is dus veel winst te behalen door het werken in loondienst
aantrekkelijker te maken. Dit is een primaire verantwoordelijkheid van
werkgevers en werknemers. Door over en weer in elkaar te investeren
worden zij ook meer geprikkeld tot investeren in kwalitatief goed werk en
duurzame arbeidsrelaties. Tegelijkertijd ligt op dit vlak voor
(semi-)publieke sectoren ook een belangrijke rol voor het kabinet. Het
draagt immers bij aan het behoud van personeel in de sector. We zetten
hierop in door in het programma «Personeel niet in loondienst» het thema
modern werkgeverschap centraal te stellen. Binnen dit thema worden
voorbeelden47 besproken en gedeeld tussen de betrokken departementen
en met werkgevers. Dat doen we ook als het gaat om regionaal werkgeverschap. Verder werken we binnen het programma aan een communicatietraject. Ik zal uw Kamer eind dit jaar informeren over de voortgang van
het PNIL-programma.
De leden van de D66-fractie en de VVD-fractie vragen naar het vervolg van
de pilot contractuitbreiding in de kinderopvang, mijn oordeel over de
effectiviteit van de pilot en hoe ik het aanbieden van grotere contracten en
het gesprek hierover ga stimuleren.
Eind vorig jaar startte Kinderopvang werkt! een proeftuin naar het
uitbreiden van contracten in de kinderopvang, begeleid door Stichting Het
Potentieel Pakken. Dit project kreeg subsidie van mijn ministerie. De
resultaten van de proeftuin van juli dit jaar zijn veelbelovend. Eén op de
vijf medewerkers die meedeed aan het onderzoek ging meer uren werken,
gemiddeld 5,4 uur per week extra. Bijvoorbeeld om meer geld te
verdienen, meer ontwikkelkansen te krijgen en meer te kunnen doen voor
de kinderen op de groep. Deze mooie resultaten laten zien dat het
potentieel van meer uren werken te verwezenlijken is. De resultaten
komen overeen met het vooronderzoek van Kinderopvang werkt!, waaruit
bleek dat één op de vijf medewerkers in de kinderdagopvang, en zelfs één
op de drie in de buitenschoolse opvang, meer uren zou willen werken.
De kennis en ervaringen van het onderzoek zijn doorontwikkeld naar een
aanpak voor de kinderopvang in de vorm van een routekaart met
stappenplan. Ik ben verheugd dat kinderopvangorganisaties met behulp
44

https://www.internetconsultatie.nl/wetverduidelijkingbeoordelingarbeidsrelatiesenrechts
vermoeden/b1
45
Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 488
46
Kamerstukken II 2022/23, 29 544, nr. 1198
47
Zoals flexpools die binnen het onderwijs worden toegepast, werknemers voorrang geven in
de roostering en functiedifferentiatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

44

van deze aanpak aan de slag kunnen om het gesprek over contractuitbreiding te voeren met hun medewerkers.
Kinderopvang werkt! evalueert tot het eind van dit jaar de ervaringen met
het toepassen van de aanpak bij zeventien kinderopvangorganisaties die
de proeftuin hebben gevolgd. Aan de hand van de resultaten zal de
routekaart begin volgend jaar worden verfijnd en breed worden verspreid.
Ik sta hierover in contact met de kinderopvangsector.
In het kader van het verhogen van het aantal gewerkte uren in kraptesectoren, benoem ik ook graag de voorwaardelijke toekenning voor het
Nationaal Groeifondsproject «Meer uren werkt!». In dit meerjarige
programma zullen ook in de kinderopvang evidence-based interventies
worden uitgevoerd die tot doel hebben de deeltijdfactor structureel te
verhogen.
Ook vragen de leden van de D66-fractie naar maatregelen die zijn
genomen om mensen te interesseren voor het beroep van pedagogisch
medewerker, op jonge leeftijd en als zij-instromer.
Kinderopvang werkt! gaat een «kandidatenreis» onderzoeken waarvoor ik
subsidie heb gegeven. Voor de kandidatengroepen scholier, student,
student-medewerker, beroepskracht in opleiding, starter en zij-instromer
wordt in beeld gebracht wat sleutelmomenten en redenen zijn om in de
kinderopvang te gaan en blijven werken. Ook wordt onderzocht of er
oorzaken zijn die ertoe leiden dat mensen uiteindelijk toch niet kiezen voor
een baan in de kinderopvang of voortijdig uitstromen uit de sector. Begin
2024 worden de resultaten van de kandidatenreis verwacht. De kandidatenreis kan belangrijke aangrijpingspunten bieden voor beleid vanuit
werkgevers en/of de overheid om de arbeidsmarkttekorten te verminderen.
De leden van de D66-fractie vragen naar de status van de regeling inzake
groepshulpen.
Zoals beschreven in de kabinetsreactie op de SER-brief Waardevol werk:
publieke dienstverlening onder druk48 wordt er in het kader van het
Ontwikkelpad kinderopvang een subsidieregeling ontwikkeld voor de inzet
van groepshulpen. De instapfunctie van het ontwikkelpad betreft de
groepshulp, een functie die geen specifieke kwalificatie vraagt. Groepshulpen zorgen er enerzijds voor dat de werkdruk voor pedagogisch
professionals direct afneemt en dragen daarmee bij aan het behoud van
medewerkers. Anderzijds kunnen groepshulpen die dat willen en kunnen
zich doorontwikkelen tot de functie van pedagogisch professional.
Daarmee wordt ook de nieuwe instroom verhoogd en wordt het arbeidsmarkttekort verminderd. De functie van groepshulp biedt in het bijzonder
kansen voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Om te
stimuleren dat groepshulpen (met een afstand tot de arbeidsmarkt)
worden aangenomen en zich kunnen doorontwikkelen, werkt SZW aan
een tijdelijke subsidieregeling voor kinderopvangorganisaties. Hiermee
kunnen kinderopvangorganisaties gedeeltelijk tegemoetgekomen worden
in de kosten voor de groepshulp als instapfunctie in het ontwikkelpad.
Voor de tijdelijke regeling is in totaal zes miljoen euro gereserveerd over
de komende jaren (2024–2026). De regeling wordt momenteel verder
vormgegeven, met beoogde inwerkingtreding per april 2024. De conceptregeling zal naar verwachting voor het einde van dit jaar met uw Kamer
worden gedeeld.
Ook vragen de leden hoe de Minister precies van plan is mensen met
afstand tot de arbeidsmarkt te bereiken en hoe zij vervolgens worden
opgeleid om ingezet te kunnen worden als groepshulp.
Met het ontwikkelpad bied ik een perspectief aan nieuwe en bestaande
groepshulpen om aan de slag te gaan met het ontwikkelen van vakvaardigheden, onder andere via het halen van praktijkverklaringen.
48

Kamerstukken II 2022/23, 29 544, nr. 1212

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

45

Het ontwikkelpad bevat tevens een nieuw mbo-certificaat «ondersteuning
in de kinderopvang» op mbo 2-niveau. Dit certificaat is door de branche
ontwikkeld en wordt naar verwachting binnenkort aan het Ministerie van
OCW aangeboden voor vaststelling. Dit certificaat biedt groepshulpen de
mogelijkheid zich verder te ontwikkelen en verkleint daarmee de stap naar
scholing voor pedagogisch professional. Aanvullend hierop kunnen
kandidaten met een taalachterstand, bijvoorbeeld statushouders, via het
Werkgeversservicepunt diverse vormen van taalondersteuning (op de
werkvloer) aangeboden krijgen. De Minister voor Armoedebeleid,
Participatie en Pensioenen en ik werken voor de implementatie nauw
samen met partijen in de arbeidsmarktregio’s om dit ontwikkelpad,
inclusief bijbehorende ondersteuning, te implementeren in de regio.
Onder deze partijen vallen bijvoorbeeld het UWV, gemeenten en de
Regionale Mobiliteitsteams. Ook faciliteren we de aansluiting van andere
partijen in de arbeidsmarktregio’s met zicht op kandidaten, onder meer via
een communicatietoolkit. Daarbij kunt u denken aan de sociaal ontwikkelbedrijven, asielzoekerscentra, doorstroompunten voor voortijdig
schoolverlaters en vso/pro/mbo-scholen.
De leden van de D66-fractie vragen welke stappen ik zet om uiting te
geven aan resultaten van onderzoeken en initiatieven naar combinatiebanen en deze te stimuleren.
Net als de leden van de D66-fractie zie ik kansen voor combinatiebanen
binnen en buiten de kinderopvangsector om het huidige personeelstekort
te verminderen en toenadering en kennisoverdracht met andere sectoren
te stimuleren. In de brief over de invulling van de Motie Sahla/Maatoug49
beschrijf ik verschillende acties en initiatieven rondom dit thema vanuit de
sector en de Ministeries van OCW en SZW. In de praktijk zie ik bijvoorbeeld al mooie initiatieven ontstaan waarbij medewerkers van de BSO ook
in de klas werken als onderwijsassistent.
Kinderopvang werkt! heeft met subsidie van mijn ministerie recent een
onderzoek afgerond naar de kansen van combinatiebanen binnen en
buiten de kinderopvangsector. Zij hebben vier profielen van medewerkers
kunnen onderscheiden met verschillende behoeften met betrekking tot
combinatiebanen. Deze vier profielen zijn uitgewerkt in visuals waarmee
werkgevers en werknemers samen het gesprek aan kunnen gaan over een
geschikte combinatiebaan. Deze resultaten en mogelijke vervolgacties zal
ik met de sector bespreken.
Er is reeds een aantal handreikingen in samenwerking met verschillende
partijen uitgegeven die zorgen voor het vergemakkelijken van de
samenwerking tussen sectoren. Zo komt er naar verwachting begin
volgend jaar een actualisatie van de handreiking over btw-problematiek
bij uitwisseling van personeel tussen kinderopvangorganisaties en
onderwijsinstellingen.
Verder hebben de cao-partijen aangekondigd om tot medio 2024 een
verkenning te starten naar een «cao van de toekomst». De ambitie is om
samen met aanpalende sectoren, waaronder de zorg en het onderwijs,
onderwerpen te bespreken als samen anders werken, leven lang
ontwikkelen en functiedifferentiatie. Goede afspraken hierover kunnen
combinatiebanen tussen verschillende sectoren verder stimuleren. Ik
moedig deze verkenning daarom zeer aan.
Ook vragen de leden welke acties er zijn genomen in het kader van de
motie Van Beukering-Huijbregts/Sahla.
Mijn ministerie heeft samen met de kinderopvangsector een breed scala
aan acties opgezet en gestimuleerd om de personeelstekorten tegen te
gaan.50 Deze aanpak loopt langs drie pijlers: nieuw personeel aantrekken,
huidig personeel behouden en personeel stimuleren tot meer uren
49
50

Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 458
Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 488

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

46

werken. Ik geef uiting aan de motie Van Beukering-Huijbregts/Sahla via de
eerste pijler. Deze motie verzoekt de regering om ervoor te zorgen dat
iedereen aan de slag kan in de kinderopvang die dat wil en die veilig met
kinderen kan werken. Zo heb ik samen met de branchepartijen en het
Ministerie van OCW een ontwikkelpad kinderopvang vormgegeven. Hierin
kunnen mensen instromen in de kinderopvang als groepshulp (zonder
kwalificaties). Indien zij dit willen en kunnen, kunnen zij zich stap voor stap
verder ontwikkelen tot pedagogisch professional door het volgen van
(delen van) opleidingen via praktijkleren in het mbo. Ook ontwikkel ik in
dit kader een subsidieregeling voor kinderopvangorganisaties om de inzet
en doorontwikkeling van groepshulpen te stimuleren.
De leden van de PvdA-, GroenLinks-, VVD- en D66-fractie hebben vragen
gesteld over een betere spreiding van de week (meer gebruik van
kinderopvang van woensdagen en vrijdagen) zodat de druk op de
kinderopvangsector op de zogenaamde piekdagen vermindert. Ze willen
weten welke initiatieven ik heb genomen, welke gesprekken er zijn
gevoerd, wat de opbrengsten van deze gesprekken waren en wanneer de
Kamer hierover wordt geïnformeerd.
Laat ik voorop stellen dat ik geloof dat een betere spreiding van de
werkweek daadwerkelijk kan bijdragen aan een verminderde druk in de
kinderopvangsector. Hiervoor blijf ik mij inzetten. Zoals ik al in mijn
Kamerbrief van afgelopen april aangaf, heb ik verkend welke mogelijkheden er zijn om een betere spreiding te realiseren.51 In deze brief heb ik
eveneens aangegeven dat het realiseren van een betere spreiding niet
eenvoudig is,. Dit vraagt inzet van verschillende partijen, onder wie
werkgevers, scholen en kinderopvangorganisaties. Daar heb ik nogmaals
op gewezen tijdens het wetgevingsoverleg «Wijziging van de Wet
Kinderopvang in verband met een structurele regeling voor meertalige
dagopvang» van 16 oktober naar aanleiding van vragen van de
D66-fractie.
Ik heb in mijn eerdergenoemde brief werkgevers en werknemers
opgeroepen om tot concrete afspraken en acties te komen gericht op een
betere spreiding van de werkweek. Verder heb ik werkgevers opgeroepen
om het werk anders in te richten zodat aanwezigheid op de piekdagen niet
noodzakelijk is. Zoals tijdens het eerdergenoemde wetgevingsoverleg
aangegeven, ga ik hierover op korte termijn in gesprek met de sociale
partners. Ik zou graag willen weten welke acties zij de afgelopen tijd
hebben genomen. Daarnaast spelen schooltijden in het primair onderwijs
een rol in de spreiding van de werkweek en het gebruik van kinderopvang
op woensdag en vrijdag van ouders. Daarom ga ik hierover in gesprek
met mijn collega voor Primair en Voortgezet Onderwijs.
Tot slot ben ik voornemens om dit punt met de Minister van BZK te
bespreken om te bezien of, en zo ja, welke mogelijkheden er zijn voor een
betere spreiding van de werkweek binnen de rijksoverheid. Dit gesprek zal
ik ook binnen mijn eigen ministerie voeren.
Tot slot blijf ik met de kinderopvangsector in gesprek over hoe we tot een
betere spreiding van de werkweek kunnen komen. Dit onderwerp
agendeer ik regelmatig in de periodieke overleggen die ik met de sector
voer. Uit deze gesprekken komt naar voren dat spreiding van de werkweek
een bijdrage kan leveren aan het verminderen van de druk op de sector,
maar dat het ingewikkeld is om dit te realiseren. Ik zal uw Kamer op de
hoogte houden van de uitkomsten van de gesprekken die ik hierover voer.
Ook vragen de leden van de D66-fractie naar de status van hun Kom-inactieplan.
Het Kom-in-actie-plan van D66 bevat voorstellen om het personeelstekort
aan te pakken door meer uren werken te stimuleren en de administratieve
51

Kamerstukken II 2022/23, 31 322 nr. 488

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

47

lasten aan te pakken. Ik ben blij om te kunnen zeggen dat op al deze
punten samen met de sector de afgelopen tijd stappen zijn gezet. Hierover
is uw Kamer geïnformeerd in een brief van 26 april 2023. Veel zaken waar
in het Kom-in-actieplan om wordt gevraagd is al mogelijk.
Met een diploma voor de kinderdagopvang kun je ook in de buitenschoolse opvang (BSO) werken. De kwalificatie-eisen voor de kinderopvang zijn belegd bij de cao-partijen. Zij maken hier gezamenlijk
afspraken over. Verschillen in kwalificatie-eisen voor kinderdagopvang en
BSO bestaan omdat sommige diploma’s meer geschikt zijn voor ontwikkelingsgericht werken met peuters of juist voor sport of cultuur voor oudere
kinderen op de BSO.
Uit onderzoek blijkt dat een derde van de BSO-medewerkers meer uren
zou willen werken. De sector heeft daarom een deeltijdfactorproject
uitgevoerd in samenwerking met Stichting Het Potentieel Pakken. Dit
project is ondersteund met een subsidie vanuit het Ministerie van SZW.
De veelbelovende resultaten en een aanpak voor kinderopvangorganisaties om zelf met contractuitbreiding aan de slag te gaan, zijn in juli dit
jaar gepubliceerd door Kinderopvang werkt!. Voor een uitgebreidere
reactie hierop, verwijs ik u graag naar de vragen in dit document van de
D66-fractie en de VVD-fractie naar het vervolg van de pilot contractuitbreiding in de kinderopvang, mijn oordeel over de effectiviteit van de pilot
en hoe ik het aanbieden van grotere contracten en het gesprek hierover ga
stimuleren.
Combinatiebanen in de kinderopvang komen al voor, maar in de praktijk
worden soms belemmeringen ervaren om dit op grotere schaal in te
zetten. Recent heeft de sector de resultaten gepubliceerd van een
onderzoek naar de succesfactoren en knelpunten van combinatiebanen,
binnen en buiten de kinderopvangsector. Dit onderzoek is ondersteund
met een subsidie van het Ministerie van SZW. De visuals met vier
profielen van werknemers kunnen kinderopvangorganisaties gebruiken
om combinatiebanen binnen de kinderopvangsector of tussen de
kinderopvangsector en andere sectoren te realiseren.
Ook komt er een actualisatie van de handreiking over btw-problematiek bij
uitwisseling van personeel tussen kinderopvangorganisaties en onderwijsinstellingen, naar verwachting begin volgend jaar.
Voor mensen in opleiding zijn al veel mogelijkheden om formatief ingezet
te worden. De inzet van beroepskrachten in opleiding is tijdelijk verruimd
tot 50 procent tot 1 juli volgend jaar. Naar verwachting zal ik rond de
jaarwisseling een besluit nemen over een eventuele verlenging. Daarnaast
werk ik aan een afwijkingsmogelijkheid van het vaste gezichtencriterium
en inzet van anders gekwalificeerden in de BSO. Het ontwerpbesluit tot
wijziging van het Besluit kwaliteit kinderopvang op het gebied van vaste
gezichtencriterium en buitenschoolse opvang is op 13 september jl. naar
uw Kamer toegezonden in het kader van de wettelijke voorhangprocedure.
De inzet van groepshulpen verlaagt de werkdruk van pedagogisch
professionals en biedt de groepshulpen werkervaring en doorgroeimogelijkheden. Recent is het ontwikkelpad kinderopvang van start gegaan,
waarbij mensen die dat willen en kunnen zich stapsgewijs kunnen
ontwikkelen van groepshulp naar pedagogisch professional in de
kinderopvang. Als ondersteuning voor de inzet van de groepshulp ben ik
momenteel bezig een subsidieregeling uit te werken. De planning is dat
de conceptregeling voor het einde van het jaar met uw Kamer wordt
gedeeld.
e. Overig
De leden van de VVD-fractie vragen of er inzicht is in het aantal gezinnen
waarvan één of beide ouders werken. Kan de Minister deze gegevens
inzichtelijk maken?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

48

Uit berekeningen van het Ministerie van SZW blijkt dat er in 2023 bijna 1,2
miljoen gezinnen zijn in Nederland met minimaal één kind onder de 12. In
ruim 825.900 van deze gezinnen werken beide ouders en in meer dan
67.000 gezinnen werkt één van de ouders. Daarnaast zijn er bijna 146.000
alleenstaande ouders met kinderen onder de 12 die werken.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de stand van zaken is met
betrekking tot de uitvoer van de kabinetsreactie op de evaluatie Wet
innovatie en kwaliteit kinderopvang (IKK).
In aanvulling op de laatste brief aan uw Kamer over dit onderwerp52 kan ik
het volgende melden. Het wijzigingsbesluit voor de aanpassingen in de
kwaliteitseisen per 1 juli 2024 (spoor 1 van de herijking) is op dit moment
onderwerp van een voorhangprocedure bij uw Kamer. De verschillende
onderzoeken om te komen tot een kader voor toekomstige aanpassingen
van kwaliteitseisen (spoor 2 van de herijking) zijn in uitvoering. Het laatste
onderzoek wordt afgerond in de eerste helft van 2024. Nadat ik de
uitkomsten van de onderzoeken heb besproken met wetenschappers en
de praktijk, zal ik de balans opmaken en uw Kamer informeren over de
uitkomsten en het vervolg. Intussen zijn er verkenningen gaande naar een
aantal ervaren knelpunten in de kwaliteitseisen die mogelijk kunnen
worden weggenomen zonder aanpassing van wet- en regelgeving (spoor
3 van de herijking). Hierbij betrek ik de sector kinderopvang en de
toezichtpartijen.
Ook loopt op dit moment de procedure voor een Europese aanbesteding
van de nieuwe monitor van de kwaliteitseisen. Zoals reeds gecommuniceerd is het streven dat in 2024 de eerste meting kan plaatsvinden.53
De leden van de D66-fractie informeren naar wat er gedaan is om niet
uitlegbare verschillen in boetes en handhaving te verminderen. Tevens
vragen zij het kabinet om in de aangekondigde handelingsperspectieven
ook een mogelijkheid op te nemen om landelijk geldende regels gepaard
te laten gaan met één landelijke toezichthouder.
Verschillen in de uitvoering van toezicht en handhaving kinderopvang zijn
inherent aan een decentraal georganiseerd stelsel. Sommige verschillen
kunnen uitlegbaar zijn. De gemeente en de GGD zijn gehouden aan in de
Wet kinderopvang opgenomen bepalingen. In de regelgeving zijn enkele
verplichte onderwerpen opgenomen die toezichthouders in ieder jaarlijks
onderzoek dienen te beoordelen (pedagogische kwaliteit, aanwezigheid
van een verklaring omtrent het gedrag (VOG), de inschrijving in het
Personenregister Kinderopvang (zodat continue screening kan plaatsvinden) en de kwaliteitseisen aan voorschoolse educatie). Daarbij zijn in
de regelgeving bepalingen opgenomen wanneer een boete mag worden
opgelegd en tot welk bedrag. Individuele omstandigheden – verzwarend
of verzachtend – kunnen van invloed zijn op het wel of juist niet geven van
een maatregel nadat geconstateerd is dat een kwaliteitseis niet is
nageleefd. Dat doet recht aan het feit dat niet alle situaties «standaard»
zijn.
Een houder kan bezwaar en beroep instellen tegen een gemeente als deze
van mening is dat een maatregel onterecht of niet proportioneel is.
Niettemin ontvang ik signalen over verschillen die niet goed uitlegbaar.
Zoals ik in mijn Kamerbrief van 4 april jl.54 aangaf, wil ik de onwenselijke
verschillen verder tegengaan en laat ik daarom vervolgonderzoek doen.
Dit onderzoek richt zich op de mate waarin (ongewenste) verschillen
voorkomen, op welke aspecten en wat hiervan de redenen zijn. De
uitkomsten worden in mei 2024 verwacht.
Voor de handelingsperspectieven voor de inrichting van het stelsel van
toezicht en handhaving kinderopvang verwijs ik naar het lopende
52

Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 508
Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 490
54
Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 484
53

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

49

onderzoek naar stelselvarianten55. Hierin wordt ook gekeken naar de
voordelen en nadelen van een stelsel met één landelijke toezichthouder.
Dit onderzoek is in de zomer 2023 gestart en de uitkomsten worden in het
eerste kwartaal van 2024 verwacht.
De uitkomsten van beide onderzoeken kunnen door een nieuw kabinet
worden benut bij de verdere ontwikkeling van het toezicht en de
handhaving in de kinderopvang.

55

Kamerstukken II 2022/23, 31 322, nr. 484

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 31 322, nr. 517

50