9
Wet minimum CO2-prijs elektriciteitsopwekking
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet belastingen op
milieugrondslag en de Wet milieubeheer voor de invoering
van een minimum CO2-prijs bij elektriciteitsopwekking
(Wet minimum CO2-prijs elektriciteitsopwekking) ( 35216
).
De voorzitter:
Aan de orde is de Wet minimum CO2-prijs elektriciteitsopwekking, Kamerstuk 35216. Een hartelijk woord van welkom
aan de staatssecretaris van Financiën, ook wel bekend als
de staatssecretaris voor Fiscaliteit en Belastingdienst. Als
je zo'n mooie titel hebt, moeten we die ook helemaal uitspreken, vind ik.
We hebben tien sprekers van de zijde van de Kamer. Sommige mensen hebben een pittige spreektijd aangevraagd,
van een kwartiertje. We zijn dus wel even zoet.
Dit debat kent maar liefst twee maidenspeeches. Het is dus
een feestelijk debat. De collega van het CDA en de collega
van de VVD gaan hier voor het eerst spreken. Wij gaan dus
ook schorsen voor bloemen et cetera.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
De eerste spreker is hier vaker geweest. Dat is de heer Van
Raan van de fractie van de Partij voor de Dieren. Hij heeft
aangekondigd tien minuten het woord richting ons te gaan
voeren. Het woord is aan hem.

De heer Van Raan (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. Ik wens degenen die een maidenspeech gaan houden, natuurlijk alvast veel succes. Ik kan
ze helaas nog niet complimenteren, maar dat zal vast nog
komen!
Voorzitter. Ook al lijkt het op het oog misschien niet zo, ook
vandaag hebben we het eigenlijk weer over de brede welvaart, het bredewelvaartsbegrip. Het gaat immers over
afruilen, niet alleen in het hier en nu, maar ook de afruil
tussen wat we hier op dit moment gaan doen ten opzichte
van het belang van toekomstige generaties, het later.
Toen dit kabinet vier jaar geleden begon, zou bij wijze van
verduurzamingsprikkel een nationale minimum-CO2-prijs
voor elektriciteitsopwekking worden opgesteld. Dat is
eigenlijk tegen de stijgende cumulatieve CO2-emissies uit
de Monitor Brede Welvaart. Dat is misschien wel het
belangrijkste metertje uit die monitor. De bodemprijzen van
de EU waartegen de CO2 de lucht in kon worden gestoten,
konden namelijk niet voorkomen dat het aandeel broeikasgassen dat aan de atmosfeer zou worden toegevoegd,
alleen maar verder steeg. Zodoende zou het groenste

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

kabinet ooit het heft in eigen handen nemen, iets wat we
natuurlijk toejuichen. Want volgens het kabinet zou een
minimumprijs, ook als die lager zou liggen dan de verwachte EU ETS-prijs, een prikkel geven voor verduurzaming,
vanwege de zekerheid die de markt biedt over de prijs van
CO2-uitstoot, ongeacht de ontwikkelingen in de EU. De EU
doet dus wat, en Nederland zou ook wat doen.
Maar wat er nu, vier jaar later, voorligt, is stuitend, want
de nieuwe bodemprijzen van het kabinet liggen nog lager
dan wat iedereen eigenlijk al onaanvaardbaar vond. Dat
roept de vraag op: gelooft deze demissionaire staatssecretaris met de hele lange titel, die de voorzitter net voorlas,
er nou echt zelf in? Gelooft hij nu werkelijk dat deze minimumprijzen het in zich hebben om een verduurzamingsprikkel te zijn? Durft hij echt met droge ogen te beweren dat hij
door het invoeren van deze CO2-prijs een voorlopersrol in
Europa vervult? Durft hij met droge ogen te beweren dat
andere EU-lidstaten, onze buurlanden, worden gestimuleerd
om hierdoor een ambitieuzer energie- en klimaatbeleid te
voeren? Hij introduceert een minimumprijs die zo is vormgegeven dat er voorlopig helemaal geen heffing tot stand
komt. Ik zou de andere landen willen oproepen om wat dit
betreft juist geen voorbeeld aan Nederland te nemen. Laat
ik het anders formuleren: hoeveel gaat deze heffing opleveren? Hoeveel CO2 gaat deze heffing vermijden? Kan er een
toets worden gedaan aan de hand van artikel 3.1 van de
Comptabiliteitswet? Dat moet tegenwoordig gebeuren. Kan
er ook worden getoetst op de impact van met name de
cumulatieve uitstoot op de brede welvaart?
Voorzitter. De klimaatcrisis dient als zodanig behandeld te
worden. Daarbij is het beprijzen van de CO2-uitstoot
natuurlijk een uitstekend idee, maar dan moet die prijs wel
iets voorstellen. Deze regering had de mond vol van groen
herstel na de coronacrisis. Zo werd er gesproken over fiscale
vergroening. Maar in de praktijk blijft het vooral bij mooie
woorden en weinig daden, zoals de CO2-heffing, die wat
tegenvalt. En als dat nou de enige daad zou zijn die wat
tegenvalt, dan zou het misschien nog meevallen, maar ik
neem u even mee in het rijtje. De vliegtaks is zo laag dat je
'm met het blote oog nauwelijks nog kan zien. De belasting
op vrachtvliegtuigen is helemaal geschrapt. Het kabinet zet
geen vaart achter het heffen van belasting op kerosine en
ook niet achter het instellen van een vleestaks. Maar de btw
op groente en fruit ging wel omhoog, net als de btw op
treinkaartjes, het duurzame alternatief voor vliegen.
Voorzitter. We zien hier de trend dat ongezond en vervuilend
het nog steeds winnen van gezond en duurzaam. De
CO2-heffing voor de industrie is veel te laag en heeft de
komende jaren nauwelijks effect. De minimum-CO2-prijs
voor elektriciteitsopwekking, waar we het vandaag over
hebben, is niet in lijn met het uitgangspunt dat we zo snel
mogelijk zo veel mogelijk moeten doen. Dat is letterlijk wat
in het Parijsakkoord staat en waar we ons aan gecommitteerd hebben. Want als de wereld in het huidige tempo blijft
uitstoten, is in 2025 de kans om onder de 1,5 graden
opwarming te blijven al verkeken. Het scenario dat de aarde
in 2030 al 1,5 graden warmer is, is zelfs al realistisch
genoemd. Onze CO2-uitstoot moet dus radicaal worden
teruggedrongen. Daar komt nog bij — dat weten we dankzij
de Monitor Brede Welvaart — dat Nederland bij uitstek een
land is met een relatief hoge uitstoot per hoofd van de
bevolking en met heel veel historische emissies. Je zou

16 juni 2021
TK 89

89-9-1

kunnen zeggen dat we dankzij die historische emissies zijn
gekomen tot waar we nu zijn. Dat schept een speciale verplichting om daar nu wat aan te doen. Juist Nederland zou
dus internationaal voorop moeten lopen.
Daar is veel voor nodig. Wat de Partij voor de Dieren betreft
is daar onder andere een uniforme CO2-heffing voor nodig,
geldig voor alle sectoren en alle uitstoot. Geen uitzonderingsposities meer. Geen gratis uitstootrechten. Geen achterdeurtjes waardoor de grote vervuilers gewoon door
kunnen blijven gaan. Een prijspad dat past bij het doel om
de uitstoot zo snel mogelijk naar beneden te brengen. Maar
voor de CO2-minimumprijs voor elektriciteitsopwekking,
waar we het vandaag over hebben, geldt dat allemaal niet.
Het minimum ligt namelijk ver onder het minimum dat we
al hadden en dat we allemaal te minimaal vonden. Het
kabinet legt de lat nog lager dan de markt, met bodemprijzen die je niet eens meer op de markt ziet. En daarmee
hoopt het kabinet dan andere lidstaten te inspireren. Niet
dankzij maar ondanks het kabinet is de CO2-prijs hard
gestegen, en dat moeten we vasthouden. Maar de dumpprijzen van het kabinet gaan daar niet aan bijdragen. De
vervuiler moet betalen en moet zo snel mogelijk zo veel
mogelijk minder wíllen uitstoten door een prijsprikkel.
Daarom heb ik net een amendement ingediend op het
wetsvoorstel dat we vandaag bespreken. Dat wordt zo uitgedeeld. Met dat amendement gaat de prijs van CO2 voor
de energiesector fors omhoog.
Voorzitter. Dan wil ik nog graag een punt maken over die
andere CO2-heffing, de CO2-heffing voor de industrie, die
ook veel te laag is in relatie tot de subsidies voor het
ondergronds opslaan van CO2. Want aan de ene kant
introduceerde het kabinet in de herfst van vorig jaar een
CO2-heffing op die uitstoot voor de industrie — dus aan de
ene kant een heffing —en aan de andere kant weer een
subsidie om die uitstoot onder de grond te stoppen. Het
kabinet heeft 2,1 miljard aan subsidies gegeven aan Shell
en ExxonMobile. Kennelijk is het dus goedkoper om CO2
op te vangen dan om de uitstoot van CO2 te reduceren. De
regering blijft dus eigenlijk de vervuiler belonen en zet zo
niet in op de benodigde energietransitie, wég van het verbranden van fossiele brandstof. We moeten minder uitstoten en niet naderhand de uitstoot in de grond stoppen.
Voorzitter. Ik rond af. We kunnen niet anders dan naar een
situatie toegaan waarin er geen CO2 meer is om af te vangen
of om onder de grond te stoppen. Daarom roept de Partij
voor de Dieren de demissionaire staatssecretaris op om de
CO2-prijs fors te verhogen. Graag een reactie.
Voorzitter, ik dank u wel.
De voorzitter:
Heel goed, u bedankt.
Dan is thans het heuglijke moment aangebroken van een
maidenspeech van de heer Bontenbal. Daar gaan wij eens
even goed voor zitten. Wij spitsen de oortjes en we gaan
er eens uitgebreid naar luisteren. Het woord is aan de heer
Bontenbal.

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

De heer Bontenbal (CDA):
Voorzitter. Het is een nogal ongeschikt moment om als
nieuw Kamerlid dat tijdelijk de zetel van Pieter Omtzigt
invult een maidenspeech uit te spreken. Wat er in onze
partij gebeurt, is pijnlijk voor alle direct betrokkenen, maar
ook voor al die duizenden leden, vrijwilligers, raadsleden,
wethouders, Statenleden, gedeputeerden en kiezers. Mijn
antwoord is deze maidenspeech, waarin ik probeer te verwoorden wat ik beschouw als het hart van de christendemocratie, de idealen waarvoor ik lid ben geworden van het
CDA en van waaruit ik in dit huis wil werken.
Voorzitter. De afgelopen maanden maakte ik kennis met
drie heel verschillende mensen. Met Ted, Teus en Karen.
Ted en zijn broers zijn de eigenaars van Duijvestijn Tomaten
in Pijnacker. Dit familiebedrijf produceert op zo'n 25 hectare
glastuinbouw jaarlijks 17 miljoen kilo tomaten. Al jarenlang
is dit bedrijf koploper in innovatie en duurzaamheid. Ted
vertelt gepassioneerd over aardwarmte, zonnepanelen,
biologische gewasbescherming en het sluiten van kringlopen. Zijn bedrijf doet het allemaal en hij heeft nog véél meer
plannen.
Teus is een sociale vent. Hij is het gezicht van de Zeeuwse
energiecoöperatie Zeeuwind. Met hem bezoek ik een zonnepark op een voormalige vuilstortplaats bij Koudekerke.
Samen met de plaatselijke dorpscoöperatie is dit zonnepark
ontwikkeld vóór en dóór burgers. Teus vertelt welke barrières hij allemaal tegenkomt bij de ontwikkeling van zo'n
coöperatief zonnepark en dat het belangrijk is dat duurzame
energieprojecten lokaal eigenaarschap hebben. Dat is het
mooiste wat er is, vindt hij.
Karen is van huis uit chemisch technoloog, houdt van
techniek en is de baas van de raffinaderij van BP in Rotterdam. Ze leidt me rond over de raffinaderij en vertelt over
de werking ervan. Deze raffinaderij produceert 400.000
vaten olie per dag. Ook zij snapt heel goed dat de energievoorziening duurzaam moet worden. Daar denkt ze al lang
over na. Karen bedenkt projecten om met waterstof aan de
slag te gaan in de raffinaderij om op korte termijn de uitstoot terug te brengen. Maar ze denkt ook al veel verder.
Over een volledig klimaatneutrale raffinaderij in 2050.
Ted, Teus en Karen zijn heel verschillende mensen, maar
ze hebben dít met elkaar gemeen: het zijn gepassioneerde
vakmensen, die alle drie de wereld elke dag een stukje
mooier maken. Ze staan niet tegenover elkaar maar zij aan
zij.
Voorzitter. Klimaatverandering is een van de belangrijkste
vraagstukken van deze tijd. Daarvoor is een gezamenlijke
aanpak nodig voorbij de tegenstellingen. Dit vraagt om een
zij-aan-zij-aanpak, waarin we schouder aan schouder staan
om deze uitdaging aan te kunnen. Maar wie naar debatten
over het klimaatbeleid kijkt, ziet vaak iets anders dan deze
gemeenschappelijkheid. We zien polarisatie, zwart-wit- en
goed-foutdenken. We zien dat er gezocht wordt naar
schuldigen en zondebokken. De schuld van het klimaatprobleem wordt bij één partij gelegd, evenals de verantwoordelijkheid om het probleem op te lossen. Deze polarisatie
in onze samenleving verzwakt ons vermogen om met elkaar
de grote maatschappelijke uitdagingen aan te gaan. De
polarisatie in onze samenleving is een symptoom van de

16 juni 2021
TK 89

89-9-2

verschuiving in het denken over de relatie tussen individu
en samenleving.
Wie nadenkt over grote maatschappelijke vraagstukken,
zoals het klimaatvraagstuk, zal ook moeten nadenken over
het culturele klimaat, waarin deze vraagstukken zijn ontstaan. Wie zoekt naar oplossingen voor het klimaatprobleem
kan er niet omheen dat deze oplossingen niet politiekneutraal zijn. Ideologie doet ertoe, ook in het debat over het
klimaatbeleid.
Vergeeft u me daarom dat ik wat uitgebreider stilsta bij de
filosofie van de christendemocratie. Ik sta hier niet alleen
met concrete ideeën voor een beter klimaatbeleid, maar
ook met een rugzak vol met idealen. De kern van de filosofie
van de christendemocratie werd afgelopen zaterdagavond
treffend verwoord door de bondscoach van het Deense
voetbalelftal, toen hij geëmotioneerd zei: het leven draait
om betekenisvolle relaties. De kern van de christendemocratie is dat wij alleen voluit mens kunnen zijn in een
gemeenschap en in betekenisvolle relaties met onze naasten. Wij zijn aangewezen op elkaar of, zoals Ruud Lubbers
het mooi verwoordde, mensen hebben boodschap aan
elkaar. Juist deze gemeenschappelijkheid is de afgelopen
decennia geërodeerd.
De Britse rabbijn Jonathan Sacks schreef een indrukwekkend boek over moraal, waarin hij schrijft over wat hij een
culturele klimaatverandering noemt. Dat is de verschuiving
van het "wij" naar het "ik". Maatschappelijke vrijheid,
betoogt hij, kan alleen in stand gehouden worden door een
publieke moraal. Betrokkenheid bij het welzijn van anderen,
actieve inzet voor rechtvaardigheid, compassie en bereidheid om niet alleen bezig te zijn met wat goed is voor mij,
maar met wat goed is voor ons allemaal. Maatschappelijke
vrijheid gaat over ons, niet over mij. Het gaat over "wij",
niet over "ik".
Het rapport Zij aan zij van ons wetenschappelijk instituut
schetst een alternatief, een christendemocratisch perspectief
op de samenleving. Ik citeer: "In de christendemocratie is
de wereld geen vechtkooi waar het recht van de sterkste
geldt, maar is de wereld gegeven om samen te leven en
samen te werken. Dat betekent in de praktijk van alle dag
samenwerken, zorgzaamheid, verantwoordelijkheid voor
elkaar".
In het rapport wordt de metafoor van de wereld als een
gemeenschappelijk huis van paus Franciscus overgenomen.
De wereld als gemeenschappelijk huis impliceert dat zijn
bewoners zich gedragen als een goed rentmeester. Rentmeesterschap is een van de kernwaarden van de christendemocratie. Dit wat ouderwetse begrip betekent: creatief
doorgeven wat van waarde is. Het is geen passief, maar
een actief begrip. Het gaat niet alleen om het bewaren wat
goed is, maar ook om het vruchtbaar maken, verbeteren
en innoveren. Traditie is het doorgeven van het vuur en
niet de aanbidding van de as.
De metafoor van het gemeenschappelijk huis betekent ook
dat we ons geworteld weten, dat ergens ons thuis is en dat
we ons daar veilig weten. We maken samen onderdeel uit
van dit huis. Dat impliceert dat niemand uitgesloten wordt
en dat er voor iedereen plek is. Individuen dragen de
gemeenschap en omgekeerd.

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

Tot slot vraagt een gemeenschappelijk huis om gezamenlijke regels om het huis leefbaar te houden. In de opvatting
van paus Franciscus is de ecologische crisis ook een sociale
crisis. Dat is de kern van de metafoor van de aarde als een
gemeenschappelijk huis: wij worden pas echt mens in
relatie tot anderen, maar dat geldt ook voor onze relatie tot
de schepping, onze leefomgeving. De schreeuw van de
aarde en de schreeuw van de armen versterken elkaar. Een
ecologisch verantwoorde aanpak moet daarom ook een
sociaal verantwoorde aanpak zijn, schrijft hij.
Paus Franciscus heeft herhaaldelijk gewaarschuwd voor
wat hij de globalisering van de onverschilligheid noemt.
We kijken niet alleen steeds vaker instrumenteel naar onze
medemens, maar ook naar de schepping en naar andere
bewoners op onze planeet. We zullen dus op zoek moeten
gaan naar een nieuwe verhouding tot onze medemens en
onze leefomgeving, een verhouding van zorg en respect,
en niet van uitputting en uitbuiting. De lange termijn en het
algemeen belang moeten de agenda van de politicus
bepalen.
Voorzitter. Die "globalisering van onverschilligheid" mag
misschien wat somber klinken, maar in de kern van de
christendemocratie staat juist de hoop centraal. In elke
situatie, ook in de meest somber stemmende situaties, liggen kiemen van hoop verborgen. "There is a crack in everything — that's how the light gets in", zong Leonard Cohen.
Om paus Franciscus nog eenmaal te citeren: "Moeilijkheden
die overweldigend lijken, zijn eigenlijk kansen voor groei
en geen excuses voor een doffe berusting."
De kern van de christendemocratie is juist dat de zorg voor
elkaar en voor onze leefomgeving er al zijn en de essentie
van ons menszijn uitmaken. Het gaat erom deze tot bloei
te brengen en vruchtbaar te maken. Mensen gaan aan de
slag om de wereld mooier te maken. Dat is wat Ted, Teus
en Karen laten zien.
Voorzitter. Met deze christendemocratische bril kijk ik naar
mijn portefeuille, klimaat en energie. De klimaatopgave is
in eerste instantie een kwestie van een gedeelde verantwoordelijkheid tussen mensen. Samen zijn we de rentmeesters
van ons gemeenschappelijk huis, de aarde. Als ik de filosofie
van de christendemocratie vertaal naar energie- en klimaatbeleid, dan kom ik tot de volgende aanpak:
1. Polarisatie is niet de weg naar succes. Alleen denken
vanuit gezamenlijke verantwoordelijkheid brengt ons verder.
Ons vertrekpunt is niet de vraag wie schuldig is. Ons vertrekpunt is: wat kan iedereen bijdragen aan de oplossing?
2. Klimaatbeleid kan alleen succesvol zijn als het ook sociaal
is. Hier geldt ook dat de sterkste schouders de zwaarste
lasten dragen. Iedereen doet mee en moet ook mee kunnen
doen.
3. "Rentmeesterschap" betekent niet alleen behouden wat
van waarde is, maar ook creatief doorgeven. Dat betekent
dat we de enorme potentie voor creativiteit en innovatie
die er in de samenleving is, vruchtbaar maken.
4. We moeten het oplossen van het klimaatprobleem daarnaast koppelen aan het versterken van het verdienvermogen
van de economie. Bedrijven zijn geen probleem, maar
onderdeel van de oplossing. Dat betekent bijvoorbeeld dat
we werken aan een groene-industriepolitiek.
5. Alleen een Europese klimaataanpak kan succesvol zijn.
Alleen als we als lidstaten nauw samenwerken, een gelijk
intern speelveld creëren en een machtsblok vormen ten

16 juni 2021
TK 89

89-9-3

opzichte van de rest van de wereld, kunnen we met Europa
grote stappen zetten in klimaatbeleid.
Voorzitter. Hiermee kom ik bij onze appreciatie van het
wetsvoorstel dat nu voorligt. We spreken nu met elkaar
over een wetsvoorstel dat twee jaar op de plank heeft
gelegen. In deze twee jaar is er veel veranderd. Europa heeft
inmiddels zijn klimaatdoel aangescherpt naar 55% in 2030
en komt over een paar weken met een pakket aan maatregelen om dit doel in het beleid van de EU en de lidstaten
te verankeren. De markten hebben daarop gereageerd,
onder andere met een sterke stijging van de prijs van
emissierechten. Al een aantal weken ligt de prijs van emissierechten boven de €50 per ton CO2.
Het wetsvoorstel regelt een minimum CO2-prijs voor elektriciteitsopwekking. Dit vloertje in de CO2-prijs voor elektriciteitsproductie zorgt ervoor dat elektriciteitsproducenten
de komende jaren weten waar ze aan toe zijn. De koers is
helder: we gaan in Nederland naar een schone energievoorziening toe. We zijn daarom genegen het wetsvoorstel te
steunen. Het is een afspraak uit het Klimaatakkoord en het
is goed dat we met elkaar deze afspraken nakomen.
De CDA-fractie heeft drie vragen aan de staatssecretaris:
1. We zijn nu drie jaar verder en in de tussentijd zijn de
panelen verschoven. Niet alleen is de klimaatdoelstelling
van de EU aangescherpt en de CO2-prijs flink opgelopen,
maar er is ook een plafond gezet op de productie van
kolenstroom. In hoeverre is dit wetsvoorstel met dit prijspad
effectief?
2. Het CDA vindt een Europese focus in het klimaatbeleid
belangrijk. We moeten niet alleen kijken naar de CO2-uitstoot
binnen de grenzen van de postzegel Nederland, maar breder
kijken naar de effecten van ons beleid op de Europese en
mondiale uitstoot. In hoeverre zijn er nog gesprekken over
de invoering van een bodemprijs met andere lidstaten?
3. Als andere lidstaten niet meebewegen en als de bodemprijs op een zeker moment echt effect heeft, kan dit betekenen dat gascentrales in Nederland minder gaan draaien en
we meer elektriciteit uit het buitenland gaan importeren.
Wat vindt de staatssecretaris daarvan? Is dat wenselijk?
Voorzitter, ik rond af. Klimaatverandering is een van de
grootste uitdagingen waar we de komende decennia voor
staan. Samen met vele anderen maak ik me daar zorgen
over. Het motiveerde mij om niet aan de zijlijn te blijven
staan, maar zelf aan de slag te gaan, eerst in het bedrijfsleven en nu in de Tweede Kamer. Wat meer dan ooit nodig
is, is een politiek van verantwoordelijkheid. Daaraan wil ik
graag bijdragen.
Dank u wel.
(Geroffel op de bankjes)
De voorzitter:
Heel mooi, prachtig. Complimenten. Dit is een maidenspeech zoals we ze graag horen: gedragen en ook nog eens
een stukje ideologie. Dat hebben we te weinig in deze
Tweede Kamer. We hebben helemaal geen ideologieën
meer, lijkt het soms weleens. In die zin heeft u zelf voor een
kleine klimaatverandering gezorgd. Wat mij betreft is dat
prima.

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

Ik nodig u uit — ja, u bent alweer gaan zitten, maar zo zijn
we niet getrouwd — om hier even te gaan staan. Bij dezen
ben ik de eerste die u feliciteert. Dat is een grote eer. Zo te
zien zijn er anderen die hetzelfde willen doen. Nogmaals
mijn complimenten.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Tot zover onze staande receptie. Dan geef ik nu graag het
woord aan mevrouw Leijten van de fractie van de SP.

Mevrouw Leijten (SP):
Na deze prachtige oproep voor zij aan zij, komt een
Kamerlid dat weleens een "confrontatiepolitica" is genoemd.
Door een CDA'er, helaas. Maar ik heb ook veel zij aan zij
met CDA'ers gedaan. Als ik het verhaal hoor zoals de heer
Bontenbal dat neerzet, over het hebben over ideologie, het
nemen van verantwoordelijkheid en het in solidariteit dingen oplossen, dan voel ik me daar heel goed bij. Ik ben nog
niet overgestapt. We houden u scherp. U kunt heel trots
zijn op deze maidenspeech, zeg ik maar uit de grond van
mijn hart.
Dan ga ik toch een beetje vanuit polarisatie dit wetsvoorstel
aanvliegen, want waarom staan we hier eigenlijk? Waarom
hebben we deze wet? Waarom voeren we een wet in
waarvan het uitgangspunt zelfs lijkt te zijn dat deze geen
effect hoeft te hebben? Het voorliggende wetsvoorstel legt
vast dat voor het opwekken van elektriciteit door brandstof
of grondgebruik, dus niet door middel van wind of zon,
maar fossiele energie, nooit minder heffing betaald zal
worden dan de ETS-prijs. De bedragen van de ETS, de
Europese uitstootprijzen, zijn nu echter zo hoog dat de
bodem die wordt neergelegd niet eens te zien is. Dus
waarom staan we hier dan?
Voorzitter. We hebben een klimaatbeleid in ons land dat
een samenraapsel is van wetten zonder zeggingskracht en
afspraken die belobbyd zijn door de grootste vervuilers.
Dat zelfs de bedragen in deze wet afkomstig zijn van
dezelfde sector, laat dat ook zien. Dat is geen klimaatbeleid,
dat is mooi weer spelen. Dat is niet iets oplossen, dat is
gewoon niksdoen. Wat dan zo risicovol is, is dat we nu dit
wetsvoorstel aannemen. Dit wetsvoorstel stond in het
regeerakkoord van een regering die uitgeregeerd is; er
wordt onderhandeld over een nieuwe. Dit wetsvoorstel
wordt dan straks het argument om geen andere maatregelen te nemen, want we moeten toch eerst dit wetsvoorstel
evalueren. Dat wou ik de staatssecretaris graag voorhouden.
Is dit niet een beetje te weinig, maar ook niet een beetje te
laat? Als argument om de heffing zo laag te houden, noemt
het kabinet de leveringszekerheid. Maar het doel is om juist
via die belasting die overgang te regelen van fossiele
energie naar schone energie. We willen die omslag maken.
Als je daarbij zorgt dat de oude energie duurder is dan de
nieuwe, schone energie, krijg je die omslag ook. Maar er
komt nu dus een wet voor een minimum CO2-prijs waarvan
de doelstelling niet CO2-reductie is. Ik begrijp het eigenlijk
niet en ik kan het niet aan elkaar breien. Dat roept bij mij
de vraag op: waarom deze wet? Is die er dan misschien om
huishoudens te beschermen tegen hoge prijzen? Is het om
energiearmoede te voorkomen? Nee, er zijn vele andere

16 juni 2021
TK 89

89-9-4

manieren om dat te regelen en het voorkomen van energiearmoede wordt niet in dit wetsvoorstel geregeld.

opzichte van 1990. Dat was ook al niet erg ambitieus. Er
moest wat gebeuren.

Nou, nu komt er ook nog een stukje ideologie, voorzitter.
Dat bent u van mij wel gewend. Wat de SP betreft, komen
we er niet met dit neoliberale marktklimaatbeleid. We hebben regie nodig, regie van de overheid en niet van de markt.
De sleutel voor schone energie moeten we niet aan Shell
geven, maar die moeten we zelf hanteren. Daadkracht! Als
het dan gaat over leveringszekerheid, moeten we kiezen
voor bijvoorbeeld publieke energievoorziening. Samen
opwekken en het met elkaar, publiek organiseren. De heer
Bontenbal had het over de collectieve energievoorzieningen.
Wij zijn daar groot voorstander van en wij zien die voorzieningen nog veel te weinig ontstaan, terwijl zelfvoorzienend
energie opwekken wel een van de wensen is van ons klimaatbeleid.

En zo geschiedde. Naar Engels voorbeeld spraken we in
het coalitieakkoord een CO2-minimumprijs in de elektriciteitsopwekking af, om zo geleidelijk dit broeikasgas een
echte prijs te geven, en om en passant de kolencentrales
uit te roken. We zouden beginnen met €18 in 2020, oplopend
naar €43 in 2030, fors hoger dan de projecties van het PBL
indertijd. Om te voorkomen dat de kolencentrales het met
behulp van biomassabijstooksubsidies nog langer zouden
volhouden, spraken we af geen nieuwe subsidiebeschikkingen meer af te geven voor vuurtje stoken. Tegelijk sprak
de toenmalige coalitie af dat we nationaal gingen inzetten
op 49% CO2-reductie in 2030, onderwijl in Europa strijdend
voor 55% reductie. Dat laatste lukte, want afgelopen najaar
heeft de EU deze inzet overgenomen.

Voorzitter. Ik houd het kort, want we hebben een lange dag
te gaan en er zijn nog veel sprekers. Mijn fractie zou heel
graag zien dat de vervuilers gaan betalen. We hebben dat
de vorige keer bij de behandeling van de wet over de
CO2-heffing ook geprobeerd, met twee amendementen.
Helaas kregen we daarvoor alleen steun van de Partij voor
de Dieren en GroenLinks. Wij denken niet dat dit een
oplossing is. Als je de klimaatcrisis echt wilt oplossen,
hebben we een overheid nodig die durft, die durft te kiezen
tussen enerzijds de grote vervuilers, en anderzijds het
belang van ons, de inwoners, de toekomst, de kinderen. En
uiteindelijk gaat dat ook goed zijn voor de economie. Want
ook Shell heeft uiteindelijk geen snars meer aan een wereld
waarin niet meer te leven is.

Voorzitter. Van het coalitieakkoord uit 2017 naar het Klimaatakkoord uit 2019. Dat Klimaatakkoord betekende namelijk
een verslechtering en daarmee een fundamentele verandering van het instrument minimumprijs. Het prijspad ging
fors omlaag, van ruim boven de ETS-prijs naar ruim beneden die prijs, om redenen van leveringszekerheid. Daarmee
was ook de kans verkeken dat we met sec de minimumprijs
als instrument de kolencentrales voor 2030 uit de energiemix zouden duwen. Mijn vraag: hoe valide was en is het
argument leveringszekerheid eigenlijk, zowel in 2019 als
anno nu onder het huidige prijspad?

De voorzitter:
Dank u wel. De volgende spreker van de zijde van de Kamer
is de heer Grinwis van de fractie van de ChristenUnie.

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dank, voorzitter. En dank aan collega Bontenbal voor een
prachtige maidenspeech over betekenisvolle relaties, zij
aan zij, en rentmeesterschap dat actief doorgeven is wat
van waarde is. Dank, en gefeliciteerd.
Voorzitter. Soms behandelen we wetten waarbij je denkt:
hoe bestaat het, hoe kwamen ze erop en wat is de meerwaarde hiervan? En vandaag behandelen we zo'n wet,
namelijk de Wet minimum CO2-prijs elektriciteitsopwekking.
Graag krijg ik van de staatssecretaris een reactie op de
bovengenoemde drie vragen.
Wat ik in ieder geval kan doen, is míjn verhaal achter deze
wet vertellen. Daarvoor moeten we terug naar de coalitieonderhandelingen van de zomer van 2017. De ETS-prijs
voor CO2 lag op €7 per ton. Al jaren kwam die prijs nauwelijks van zijn plek. Er waren veel te veel uitstootrechten en
er werden er te veel gratis weggegeven. Kortom, de hoeksteen van het Europese klimaatbeleid werkte voor geen ene
meter. Het PBL raamde in die tijd dat de prijs tot 2030 maar
licht zou stijgen, namelijk tot €20 per ton. Dat onderstreept
overigens maar weer eens dat modellen, planbureaus en
beleidsmakers alleen maar lineair kunnen denken en voorspellen, en moeilijk greep kunnen krijgen op tipping points.
Het EU-reductiedoel voor CO2 lag op 40% in 2030 ten

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

Voorzitter. Door naar de actualiteit van het heden. Nadat
kijken naar de ETS-prijs voor CO2 jarenlang hetzelfde was
als kijken naar groeiend gras, is de CO2-prijs in Europa het
afgelopen jaar als een raket de lucht ingeschoten, tot zelfs
meer dan €50 per ton CO2. Collega Bontenbal haalde het al
aan. En dat terwijl het PBL bij de doorrekening van het
verkiezingsprogramma begin dit jaar nog raamde dat de
CO2-prijs in 2030, over negen jaar, nog niet eens zo hoog
zou zijn, namelijk €46. Die voor 2030 voorspelde prijs was
anderhalve maand geleden al geschiedenis. Zo snel kan
het gaan. Ook al zit er in de huidige prijs vast ook een speculatiecomponent, de op energie deskundige organisaties
beginnen hun CO2-prijsramingen te verhogen, naar boven
bij te stellen. Neem Bloomberg. Zij gaan nu uit van €108
per ton in 2030. Bij een CO2-prijs van rond de €100 gaat het
echt hard met de energietransitie en met CO2-reductie. Stelt
u zich eens voor: fossiele energie wordt dan uit de markt
geprijsd, vele duurzame opties zijn dan rendabel en kunnen
zonder subsidie. Niet alleen wind, maar ook zon, CCS, noem
maar op.
Voorzitter. Dit alles roept natuurlijk wel vragen op over de
toegevoegde waarde van dit wetsvoorstel, met een prijspad
dat begint met €12,30 en eindigt met nog geen €32 in 2030.
Oké, ik zie het voordeel van investeringszekerheid voor de
energiebedrijven. Zij hebben met dit wetsvoorstel de
zekerheid dat de prijs nooit onder de voorgestelde waarde
zakt. Hun financieringslasten worden daarmee lager, het
aantrekken van vermogen wordt door de gegarandeerde
minimumprijs namelijk goedkoper. Maar is dit voordeel
dan nog wel groot genoeg om dit wetsvoorstel te rechtvaardigen?
Daarom nogmaals mijn vraag aan de staatssecretaris: wat
is volgens hem anno nu nog de meerwaarde van de voor-

16 juni 2021
TK 89

89-9-5

gestelde minimumprijs? Hoe is hij voornemens de afspraken
in het kader van de minimumprijs uit het Klimaatakkoord
uit te voeren of uit te laten voeren? Om precies te zijn, citeer
ik even wat er staat: TenneT onderzoekt ieder jaar risico's
voor leveringszekerheid voor steeds de daarop volgende
zes jaar op basis van objectieve indicatoren. Hierin worden
nieuwe ontwikkelingen in de ETS-prijs meegenomen. Twee
regels verder: opwaartse bijstellingen van het prijspad
worden minimaal vijf jaar van tevoren aangekondigd,
waarbij op basis van de eerder genoemde objectieve indicatoren, TenneT, blijkt dat de leveringszekerheid gewaarborgd blijft. Mijn vraag: wat is de ambitie van de staatssecretaris als het gaat over het tijdpad? Immers, de nu voorgestelde minimumprijs heeft in de praktijk waarschijnlijk
vrij weinig toegevoegde waarde.
Voorzitter. Omdat er serieuze vragen zijn te stellen bij
enerzijds de toegevoegde waarde van de wet en anderzijds
het gekozen prijspad, én gelet op de snelle ontwikkelingen
in het Europese klimaatbeleid, heb ik een amendement
ingediend om de evaluatie te vervroegen: niet binnen vijf
jaar, maar binnen drie jaar, zodat er eind 2022/begin 2023
een evaluatie van deze wet ligt. Dat valt samen met de
beoogde invoering van een grensheffing en met de afspraak
uit het Klimaatakkoord om dan na te denken over het
minimumprijspeilpad na 2030.
Voorzitter. Dan kom ik bij een ander aspect van de Europese
CO2-prijs. Deze mag namelijk in Europa flink oplopen. Een
groot deel van de wereld doet hier niet aan mee. Dat levert
zonder aanvullende maatregelen natuurlijk nadelen op voor
de Europese industrieën. Die nadelen worden tot op heden
ondervangen door gratis emissierechten uit te delen, niet
bepaald een goede oplossing. Bovendien: binnen Europa
relatief nadelig voor de Nederlandse industrie, omdat deze
al langere tijd relatief efficiënt was. Kortom, het is hoog tijd
om dit beter te gaan regelen en om de grootste interne
markt ter wereld te gaan beschermen tegen valse klimaatconcurrentie. Ofwel: kom maar door met de CO2-grensheffing. Mijn vragen. Wat is de inzet van de staatssecretaris?
Knokt hij voor snelle implementatie, 2023, maar wel zo dat
het dan gelijk is afgelopen met het voor miljarden euro's
gratis uitdelen van emissierechten? De tijd van grandfathering lijkt me voorbij.
Voorzitter. Ik geef toe: dit was een beschouwing met veel
achtergronden en cijfers. Die is wat mij betreft relevant voor
de wetsgeschiedenis. Maar het gaat natuurlijk om veel meer
dan CO2-prijzen. Alleen een cynicus kent immers de prijs
van alles, maar van niets de waarde. Dit wetsvoorstel staat
in het teken van iets wat ver uitstijgt boven CO2-prijzen en
zo. Het gaat hier namelijk om onze zorg en verantwoordelijkheid voor de aarde, die we in bruikleen hebben van onze
kinderen. Om de aarde netjes over te dragen, kan het
prijsmechanisme een essentiële rol vervullen in de transitie
die onze economie en energievoorziening moeten maken.
Vanuit die gedachte is deze afspraak over een minimumprijs
in 2017 tot stand gekomen. CO2 was toen gewoon veel en
veel te goedkoop. Laten we vooral die originele gedachte
achter een effectieve minimumprijs vasthouden.
De voorzitter:
Was dat uw bijdrage?

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ja.
De voorzitter:
Perfect.
De heer Van Raan (PvdD):
Dank aan de heer Grinwis. Ik luister altijd met veel plezier
naar hem. Hij heeft zinnige dingen gezegd. Maar één ding
valt me altijd wel op bij de ChristenUnie, en overigens ook
bij het CDA, namelijk dat altijd wordt gesteld dat de wereld,
als we die nu zouden doorgeven, mooier is dan we die
aantroffen. Kijkend naar de brede welvaart is dat absoluut
niet het geval. Is de heer Grinwis het met de Partij voor de
Dieren eens dat we op dit moment de wereld gewoon
minder goed doorgeven en dat er dus een enorme verplichting op ons rust, zeker als we de Monitor Brede Welvaart
goed lezen? Ik ben benieuwd wat de heer Grinwis daarop
te zeggen heeft.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Laat duidelijk zijn dat de ChristenUnie de opdracht voelt
om de wereld op z'n minst even goed en het liefst beter
door te geven aan de volgende generatie. Dat is echt iets
anders dan stellen dat we dat op dit moment doen. Sterker,
in 2017 ging het juist om dat ontbrekende gevoel van
urgentie met een ETS-prijs die niet van z'n plek kwam, die
op €5, €6, €7, €8 een beetje een bestaan leidde. Daar ging
geen enkele impuls of prikkel van uit om te investeren als
bedrijfsleven, als energiesector in duurzame alternatieven
voor fossiele-energieopwekking. Juist daarom hebben we
toen besloten om naar Engels voorbeeld, waar dat goed
werkte, een minimumprijs af te spreken in het toenmalige
coalitieakkoord.
De heer Van Raan (PvdD):
Dank voor dat antwoord. Dat beantwoordt niet helemaal
de vraag. De vraag was meer: het frame dat geschetst
wordt, het beeld dat geschetst wordt is dat we de wereld
mooier gaan doorgeven. Maar ook vier jaar geleden en ook
tien jaar geleden stond die er beter voor als je kijkt naar de
voornaamste indicatoren voor de Monitor Brede Welvaart.
Dus ik snap wel dat de intentie was om dat te doen, maar
zoals het er nu voor staat, is dat volledig mislukt. Erkent de
heer Grinwis dat?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Integendeel. Ik heb in mijn bijdrage geschetst dat een ander
deel van de coalitieafspraken destijds was om in Europa in
te zetten op een verhoging van de CO2-reductie van 40% in
2030 naar 55%. Kijk naar wat er gebeurt: op dit moment
gebeurt dat. Vooruitwerpend gaat de ETS-prijs omhoog
van toen €7 à €7,50 in oktober 2017 naar nu ongeveer €51
à €52. Kortom, op dit moment zie je in de markt prikkels
ontstaan om aan de slag te gaan. Is dat genoeg? Nee. Moet
er meer gebeuren? Ja. Mijn bijdrage staat in het teken om
toch iedere keer weer een stapje verder te komen, maar
wel in het besef dat we dat samen moeten doen, om het in
de woorden van collega Bontenbal te zeggen: zij aan zij.

16 juni 2021
TK 89

89-9-6

Mevrouw Leijten (SP):
Ik denk dat de heer Grinwis van de ChristenUnie een heel
eerlijke inzage heeft gegeven in hoe het wetsvoorstel tot
stand is gekomen en wat de betrokkenheid van de ChristenUnie als regeringspartij daarbij is geweest. Nu ligt dit
wetsvoorstel er. Te laat, zo zegt de heer Grinwis eigenlijk
ook, en eigenlijk zonder doelstelling op de CO2-reductie,
waar we het allemaal wel om doen. Gaat de ChristenUnie
voor of tegen dit wetsvoorstel stemmen?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Ten eerste. Ik zit nog maar een paar maandjes in de Kamer.
Ik verbaasde me erover dat dit wetsvoorstel er nog altijd
lag, want het is uit mijn hoofd gezegd al in september 2019
aangemeld voor plenaire behandeling. Ik heb geen idee
wat er de afgelopen jaren in de Kamer is gebeurd, maar dit
wetsvoorstel is in ieder geval niet behandeld. Dat is één.
Twee: wij hebben met elkaar een Klimaatakkoord gesloten.
Daar heeft de ChristenUnie in die zin ook haar handtekening
onder gezet. Vanuit dat perspectief voel ik nog altijd commitment aan dit voorstel. Tegelijkertijd heb ik ook eerlijk
aangegeven dat ik echt met een loep moest zoeken naar
de toegevoegde waarde van dit voorstel. Ik heb er echt
maar één gevonden. Dat is dat de minimumprijs, met de
zekerheid dat de prijs daar niet onder zakt, energiebedrijven
de zekerheid geeft om te investeren. Geldverstrekkers bieden dan rentevoordelen, omdat ze aan de voorkant weten
dat de minimumprijs nooit lager wordt dan x.
Mevrouw Leijten (SP):
Dat zou je natuurlijk ook op een hele andere manier kunnen
oplossen, zou ik willen zeggen. De heer Grinwis zegt hier
eigenlijk: "We hebben dat in 2017 afgesproken vanuit een
gevoel van urgentie. Vervolgens kwam er een Klimaatakkoord. Dat was een forse stap achteruit, maar ja, ik heb nou
eenmaal mijn handtekening gezet, dus we gaan een onzinwet aannemen." Ik vind dat eigenlijk een beetje raar. Maar
goed, ik heb gehoord dat hij voor gaat stemmen. Dat heeft
u toch maar mooi in de tas, staatssecretaris.
De voorzitter:
Dat was geen vraag, maar ...
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Nou, ik mag toch wel kort reageren? Collega Leijten heeft
zeker een punt, maar collega Leijten ziet dat ik mijn medewetgevende taak wel serieus neem. Ik heb een amendement
ingediend om die evaluatie tenminste te versnellen,
natuurlijk met als doel om óf tot effectievere wetgeving te
komen óf misschien andere conclusies te trekken. Maar dat
is in ieder geval mijn bijdrage aan het wetgevingsproces:
een amendement om de evaluatie te versnellen.
De heer Thijssen (PvdA):
De vraag die ik heb, is de volgende. Ik snap dat er een Klimaatakkoord is en dat de heer Grinwis de afspraken die
daarin gemaakt zijn wil respecteren. Daar zaten ook heel
veel fossiele bedrijven bij. Die hebben ervoor gezorgd dat
het huidige prijspad in de wet staat zoals dat erin staat, en
dat dat nu dus niet effectief is. Er staat ook een andere
afspraak in het Klimaatakkoord, namelijk dat het moet leiden

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

tot 49% CO2-reductie. De planbureaus stelden afgelopen
najaar dat maar ongeveer de helft gehaald wordt van wat
er eigenlijk nodig is. Dus welke afspraak weegt nou zwaarder: dat we het klimaat gaan redden en die doelstelling
gaan halen, of dat we met een hele lage prijs komen waar
de fossiele lobby tevreden mee is?
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Allereerst: de ChristenUnie staat voor de maatregelen die
we hebben afgesproken in het Klimaatakkoord. Ten tweede:
ja, 49% was het doel, en het doelbereik van het Klimaatakkoord is zoals het er nu uitziet inderdaad slechts 43%. Als
je kijkt naar dat doel, moeten er dus stapjes bij. De ChristenUnie heeft een verkiezingsprogramma vol met plannen om
dat doel te bereiken. Sterker, dat doen wij zonder weglekeffecten naar het buitenland voor de industrie en dat doen
wij met minder CCS dan de PvdA. Maar dat is een plagerijtje.
De heer Thijssen (PvdA):
Plagen mag, maar laten we dan nu dit wetsvoorstel aanpassen en zorgen dat er meer CO2-reductie is in de elektriciteitssector. Dat kunnen we hier vandaag regelen.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Nogmaals, een andere afspraak uit het regeerakkoord van
2017 was al: in Europa strijden voor effectiever Europees
klimaatbeleid, in de wetenschap dat CO2 en klimaat zich
niet aan grenzen houden. En laat nou net dat gebeurd zijn.
Het Europese klimaatbeleid heeft hogere doelstellingen dan
het Nederlandse klimaatbeleid. Dat krijgt de komende weken
zijn beslag in concrete voorstellen. Daar moeten wij mee
aan de slag. Welk kabinet hier ook komt te zitten en welke
Kamer hier ook zit, daar moeten wij mee aan de slag. Volgens mij zijn collega Thijssen en ik het uiteindelijk dus eens,
voorzitter.
De voorzitter:
Heel mooi. Het is altijd mooi om zo af te sluiten. Dan gaan
we luisteren naar de heer Snels van de fractie van GroenLinks.

De heer Snels (GroenLinks):
Dank, voorzitter. Ik heb me voor zes minuten ingeschreven;
ik zal kijken hoever ik kom uit mijn hoofd. In ieder geval
felicitaties aan de heer Bontenbal. Het lokt bij mij de zin uit
— misschien komt dat nog een keer — om de discussie te
voeren over de verhouding tussen gemeenschap en individu. Toen ik naar hem zat te luisteren, moest ik zelf direct
denken aan een prachtig essay van Amos Oz, die ooit eens
de vergelijking heeft gemaakt tussen het harde gemeenschapsdenken en het harde individualistische denken, terwijl
het compromis is: de samenleving zien als schiereilandjes
die verbonden zijn aan één groot eiland, zodat het individu
ook weer verbonden is aan de gemeenschap. Dat heb ik
altijd een hele prachtige beeldspraak gevonden. Volgens
mij past die ook bij de visie van het CDA op de samenleving.
Ik ben ook benieuwd naar de maidenspeech van de heer
Idsinga; die wordt vast net zo prachtig.

16 juni 2021
TK 89

89-9-7

Voorzitter. We spreken inderdaad eindelijk over het wetsvoorstel over een minimumprijs voor CO2 in de elektriciteitssector. Volgens mij stond dat in januari anderhalf jaar
geleden al een keer geagendeerd in de plenaire zaal, en we
spreken er nu pas over. Dat ligt volgens mij niet aan de
staatssecretaris. We moeten als Kamer ook naar onszelf
kijken: waarom hebben we, ook in coronatijd, deze wet niet
eerder geagendeerd? De context is wel veranderd. Daar
zijn veel vragen over gesteld en ook ik zal daar vragen over
stellen. Maar laat ik beginnen met de systematiek van de
minimumprijs, want die is belangrijk, ook voor dit wetsvoorstel. Ik denk dat het ETS-systeem vanuit Europa in theorie
een zeer efficiënt systeem is. Als dat perfect zou werken,
zouden we geen minimumprijs nodig hebben. Maar er zitten
wel een aantal nadelen aan de ETS-systematiek. Een van
de nadelen is bijvoorbeeld dat de systematiek gevoelig is
voor de lobby van bedrijven. Dat hebben we in het verleden
gezien. We zullen ook moeten afwachten wat er de komende
tijd gaat gebeuren als we het ETS gaan aanscherpen. Maar
als die lobby effectief is — ik zal geen sectoren noemen,
maar die is in het verleden effectief geweest — ga je gratis
rechten en vrijstellingen weggeven. Dat betekent dat het
uiteindelijk minder effectief is dan zoals het idealiter zou
moeten werken.
Een tweede onvolkomenheid zit misschien in de wijze
waarop de markt werkt. Een aantal collega's zeiden het al:
de ETS-prijs is nu boven de €50 gestegen. Voor een deel
zijn dat volgens mij anticipatie-effecten ten aanzien van de
maatregelen en aanscherpingen van de Europese Unie: het
doel is 55% en dat zal ook gevolgen hebben voor het ETSmechanisme en de ETS-prijs. Maar volgens mij wordt er in
de aanloop daarnaar ook al op de futuresmarkt gespeculeerd op die rechten. Dat betekent volgens mij ook dat een
grotere volatiliteit denkbaar is in de prijs van het ETS. Dat
heeft uiteindelijk weer gevolgen voor de effectiviteit van
het instrument. Dat heeft weer gevolgen voor de investeringszekerheid voor bedrijven. Dat alleen al is volgens mij
een reden om een bodem in het ETS te leggen, zodat er
toch een wat stabieler prijspad ontstaat, ook naar de toekomst toe. Ik hoor graag een reactie van de staatssecretaris:
is deze wat vluchtige analyse die ik nu maak, terecht? Want
ik heb me ook wel verbaasd over die stijging van de ETSprijs en over wat die nou precies betekent.
Voorzitter. Dan toch de context. Ik denk dat de systematiek
van belang is. Ik denk dat het om de door mij genoemde
redenen echt belangrijk is dat we in die wet de systematiek
van die minimumprijs vastleggen. Dat is ook van belang
voor de toekomst, niet alleen vanuit de imperfecte werking
van het ETS, maar ook omdat we in Nederland bijvoorbeeld
eigen ambities hebben om in onze eigen elektriciteitsvoorziening wat extra's te doen als dat nodig is en om die
duurzaam te maken. Dat kan ook met een kopgroep van
landen, zelfs nog als kop op het ETS. Er zijn goede redenen
om dat nu in de wet vast te leggen, maar de context is
veranderd. Dat betreft niet alleen de 55% van Europa en de
aanscherping van het ETS, maar ook onze buren, Duitsland,
dat zelfs naar een doelstelling van 65% toe gaat. Wat betekent dat uiteindelijk voor het wetsvoorstel? Dan kun je
inderdaad al gaan nadenken over het nu al verhogen van
het prijspad. Ik denk dat het onontkoombaar is dat dat moet
gaan gebeuren. In ons verkiezingsprogramma hebben we
dat ook aangegeven. Ik denk dat dat onontkoombaar is,
maar er zullen bijvoorbeeld wel nieuwe sommen gemaakt
moeten worden. De sommen waarop de memorie van
toelichting en het wetsvoorstel nu gebaseerd zijn, zijn oude

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

sommen. Dat geldt voor de PBL-sommen die een prognose
geven van de ETS-prijs en daarmee een relatie hebben met
de minimumprijs, maar ook voor de sommen en berekeningen die zijn gemaakt over de leveringszekerheid. Vindt de
staatssecretaris het, nu Europa verder gaat én Duitsland
verder gaat én de ETS-prijs omhooggaat, niet noodzakelijk
om op korte termijn ook deze sommen helder te krijgen,
misschien als we iets meer zekerheid hebben over wat er
in Europa gebeurt? De heer Van Raan had het over artikel
3.1 van de Comptabiliteitswet. Eigenlijk wil je die informatie
opnieuw hebben om tot een juist prijspad te komen voor
de komende jaren na 2030.
De heer Bontenbal (CDA):
Waar ik zelf mee geworsteld heb, is het feit dat je zoveel
instrumenten over elkaar heen legt. We doen nu net alsof
we die wet afzonderlijk moeten bespreken, maar we hebben
een emissiehandelssysteem en we hebben een cap op
kolenstroom. Hier wordt gedaan alsof we niks aan klimaatbeleid doen en alsof deze wet datgene moet doen wat we
willen. Maar er is natuurlijk ook een soort hygiëne nodig;
welke wetten en instrumenten stapel je op elkaar? Je zou
namelijk ook kunnen zeggen dat die wet niet nodig is. We
hebben immers andere instrumenten: we zorgen voor een
hoge CO2-emissieprijs of die cap op de kolenstroom gaat
nog naar beneden. Hoe kijkt u naar het stapelen van al die
verschillende instrumenten? Vindt u dat effectief?
De heer Snels (GroenLinks):
Volgens mij valt het stapelen van instrumenten wel mee
bij die duurzame elektriciteitsvoorziening, want daar praten
we over. We bekijken wat er in Europa gebeurt en we
bekijken wat er in Nederland noodzakelijk is, ook in relatie
tot wat er in omringende landen gebeurt. Dan kom je volgens mij tot een vrij rationeel beleid.
Maar de heer Bontenbal heeft natuurlijk gelijk: klimaatbeleid
gaat niet alleen over elektriciteit. Het hele Klimaatakkoord
ging over veel onderwerpen: van mobiliteit, landbouw,
bebouwde omgeving en elektriciteitsvoorziening tot industrie. Daar heb je natuurlijk een heel pallet, een heel scala
van allerlei maatregelen die allemaal op die sectoren aangrijpen. Zo hebben we dat de afgelopen jaren in Nederland
vormgegeven, juist om ook rekening te houden met verschillende transitiepaden die mogelijk zijn, bijvoorbeeld in
de woningbouw, industrie of elektriciteitsvoorziening. Volgens mij is het onontkoombaar dat we bij al die verschillende sectoren verschillende instrumenten gebruiken.
Zou u het mij als econoom vragen, dan zeg ik: weet je, laten
we wereldwijd de CO2-prijs invoeren. Dan zijn we van heel
veel ellende af en dan zou het allemaal een stuk makkelijker
gaan. Maar ja, de wereld is niet perfect, dus ook de politieke
instrumenten werken niet perfect. We zullen dus met
imperfecte instrumenten, die soms ook aanvullend zijn,
klimaatverandering moeten aanpakken.
De heer Bontenbal (CDA):
Om het dan iets scherper te stellen: u bent eigenlijk niet
tevreden met die andere instrumenten, namelijk een Europese CO2-prijs en een cap op kolenstroom, en daarom denkt
u dat dit ook nog nodig is, inclusief een verhoging van het
prijspad. Als de Europese emissiehandel voldoende aangescherpt wordt, denk ik dat die een ontzettend effectief

16 juni 2021
TK 89

89-9-8

instrument gaat zijn om kolen uit de markt te drukken. Maar
blijkbaar bent u daar niet van overtuigd en verwacht u nog
een extra instrument nodig te hebben.
De heer Snels (GroenLinks):
Nee. Zoals ik in het begin van mijn bijdrage zei, zou het ETS
in theorie perfect kunnen werken, maar werkt het in de
praktijk niet perfect. Dat heeft iets te maken met de gevoeligheid voor de lobby, maar ook met de wijze waarop die
ETS-prijs op de markt uiteindelijk tot stand komt, waardoor
er ook inefficiënties tot stand komen. Dan is het een mooi
instrument waarmee je de markt voor een deel de ruimte
geeft om die prijs te bepalen en waarmee je tegelijkertijd
een publieke prijs als bodem neerlegt. Volgens mij is dat
een heel mooie combinatie in dit wetsvoorstel.
Voorzitter. Ik was gebleven bij de sommen, die volgens mij
opnieuw gemaakt moeten worden. Die sommen moeten
ook in context komen te staan van wat er in de ons omringende landen, ik noem Duitsland, gebeurt en van wat er
binnenkort aan aanscherpingen komt vanuit Brussel. Hoe
kijkt de staatssecretaris daarnaar?
De heer Grinwis had het al over de evaluatie en stelt voor
om die in ieder geval naar voren te halen, maar misschien
moet die nog wel verder naar voren gehaald worden. Hoe
kijkt de staatssecretaris aan tegen de afspraak uit het Klimaatakkoord dat aanpassingen van het prijspad vijf jaar
van tevoren aangekondigd moeten worden? Dat lijkt mij
vrij lang, nu de context zo is veranderd. Ik denk dat het
noodzakelijk is dat het prijspad omhoog moet en dat we
daar ruimte voor moeten hebben. Het moet minder dan vijf
jaar zijn en misschien moet het nog wel veel sneller. Hoe
kijkt de staatssecretaris daarnaar? Kan hij toezeggen dat
dat uiteindelijk ook mogelijk zal blijken in de komende
periode?
Voorzitter. Mag ik nog één klein themaatje aansnijden? Heel
veel technische vragen en vragen over de veranderende
situatie zijn gesteld. Eén vraag is niet gesteld. Die hangt
wel een beetje samen met hoe het begon bij het regeerakkoord. Ik ben financieel woordvoerder, dus ik heb het over
de budgettaire kant van de zaak. In het regeerakkoord
leverde de CO2-minimumprijs nog uit mijn hoofd 620 miljoen op. Dat is natuurlijk gewoon aangepast in het Klimaatakkoord. Daar kunnen goede redenen voor zijn, maar ik ben
het spoor een beetje bijster geraakt bij hoe dat budgettair
is opgelost. Ik weet dat 300 miljoen uiteindelijk gedekt is
via het niet afschaffen van de dividendbelasting — daar
heb je haar weer. Een klein deeltje is volgens mij in andere
klimaatmaatregelen opgelost. Maar ik heb het gevoel dat
hier nog een gat zit van ongeveer 300 miljoen. Hoe zit dat
nou in het lastenpad van het CPB en hoe staat dat nou in
de boeken van Financiën? Want we doen alsof er in de
toekomst een lastenverzwaring voor het bedrijfsleven aankomt, maar daar zou je zomaar eens 300 miljoen af kunnen
halen. Ik zou daar graag opheldering over hebben. Als
financieel woordvoerder zeg ik: we moeten ook zorgen voor
goed gedekte voorstellen.
Dank u wel, voorzitter.

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

De voorzitter:
Dank u wel. We gaan luisteren naar de heer Kops van de
fractie van de Partij voor de Vrijheid.

De heer Kops (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Allereerst felicitaties aan de heer
Bontenbal voor zijn maidenspeech, en uiteraard succes
voor de heer Idsinga, die zo dadelijk voor het eerst gaat
spreken.
Voorzitter. De Wet minimum CO2-prijs elektriciteitsopwekking: een nationale CO2-heffing voor onder andere de elektriciteitsbedrijven. De CO2-obsessie kent geen grenzen. Denk
er eens over na, het idee alleen al: het beprijzen van
CO2-uitstoot. Bovendien bestaat er al een CO2-heffing in
EU-verband. Meer dan 400 Nederlandse bedrijven nemen
daar al aan deel. En in aanvulling daarop komt de regering
dus nu met een nationale CO2-heffing, een minimumprijs
voor elektriciteitsopwekking.
En wat is het doel hiervan? Ik citeer uit de memorie van
toelichting. Het doel is om "bedrijven die elektriciteit produceren, in een grotere mate te stimuleren om in hun keuzes
rekening te houden met de gevolgen van CO2-uitstoot voor
het klimaat en de schadelijke consequenties daarvan voor
mens en milieu." Nederland wil hiermee — ik citeer opnieuw
— "een koplopersrol in Europa pakken, waardoor andere
EU-lidstaten (…) worden gestimuleerd om ambitieuzer
energie- en klimaatbeleid te gaan voeren." Een "koplopersrol". Wat een grootheidswaan, zou ik willen zeggen.
Nederland als braafste klimaatjongetje van de EU-klas, en
dat terwijl Nederland zelf verantwoordelijk is voor slechts
0,35% van de totale, wereldwijde CO2-uitstoot. Die is totaal
verwaarloosbaar. Al voert Nederland duizend CO2-heffingen
in en al doen al die andere partijen en de regering daar nog
zo lyrisch en enthousiast over: het Nederlandse klimaateffect wordt er echt niet groter op. Het is niks en het zal ook
nooit iets voorstellen.
Voorzitter. Een nationale CO2-heffing dus bij elektriciteitsproductie. Een minimumprijs oplopend tot zo'n €32 per ton
CO2 in 2030. In de praktijk komt het erop neer dat, als het
tarief van de Europese CO2-heffing lager wordt dan de hier
in Nederland vastgestelde minimumprijs, er nationaal moet
worden bijbetaald. Het is ook andersom het geval: als het
EU-tarief hoger is, hoeft in Nederland niet te worden bijbetaald. Dat systeem klinkt misschien heel logisch, maar het
is toch wel raar. Want begin vorig jaar, tijdens de coronacrisis, is vooral in de industrie de CO2-uitstoot enorm afgenomen. Juist daardoor is dat Europese CO2-tarief gekelderd.
Als dat tarief, juist door de afgenomen CO2-uitstoot, onder
de nationale minimumprijs komt, moet er worden bijbetaald. En dat is natuurlijk vreemd, want het doel was toch
CO2-reductie? Op deze manier moet er dus worden bijbetaald bij een afnemende uitstoot. Anders gezegd: zo worden
bedrijven gestraft voor hun eigen CO2-reductie. Dat is raar.
Graag een reactie van de staatssecretaris.

16 juni 2021
TK 89

89-9-9

Voorzitter. Feit is dat de Europese CO2-prijs flink is gestegen,
naar zo'n €50 per ton. Dat is tien keer zoveel als zestien jaar
geleden. Links staat daar dan bij te juichen, zo van "kijk
eens, fantastisch, de grote vervuilers, de grote uitstoters,
worden aangepakt", maar de realiteit is natuurlijk anders.
Want feit is ook dat de door de energiebedrijven te betalen
CO2-heffing uiteindelijk funest is voor de huishoudens. Zij
draaien er uiteindelijk voor op. Een paar weken geleden
berekende gaslicht.com dat de energierekening mede door
die gestegen CO2-prijs dit jaar met €200 zal stijgen. En ja,
zo zien we dan weer: links en anderen kunnen juichen wat
ze willen, maar uiteindelijk moeten de gewone man en
vrouw dokken, altijd. En dat terwijl nu al vele honderdduizenden huishoudens in energiearmoede leven. Honderdduizenden huishoudens kunnen de energierekening nauwelijks
tot niet meer betalen. Energie is een basisbehoefte, maar
al die peperdure klimaatmaatregelen hebben er een onbetaalbaar luxeproduct van gemaakt. Dan zegt nota bene het
Internationaal Monetair Fonds dat die Europese CO2-prijs
toch nog steeds te laag is, die zou nog verder omhoog
moeten, naar zo'n €60 per ton. Als dat gaat gebeuren, wat
doet dat dan in hemelsnaam met de energierekening? Graag
een reactie. De conclusie is: nee, niks stijgende energielasten. Hoe gaat de staatssecretaris er eindelijk voor zorgen
dat die energierekening fors omlaaggaat?
Dan over de leveringszekerheid van energie. Wat lezen we
in de memorie van toelichting? Daarin lezen we dat — ik
citeer — "de invoering van een minimum CO2-prijs gepaard
kan gaan met risico's op het gebied van leveringszekerheid.
Het rendement van Nederlandse gascentrales kan zodanig
onder druk komen te staan dat energiemaatschappijen deze
deels buiten gebruik moeten stellen." Het staat er gewoon
en het is nogal wat. Ik citeer verder: "Hierdoor kan de situatie ontstaan dat er in latere jaren niet op elk moment voldoende beschikbare binnenlandse productiecapaciteit is
om aan de piekvraag te kunnen voldoen." Als je dat tot je
laat doordringen. Dat heet dan dus klimaatbeleid, dat heet
dan dus duurzaamheid; het licht kan dus gewoon letterlijk
uitgaan, omdat er niet genoeg energie is, omdat die hele
klimaatwaanzin energie veel te duur heeft gemaakt. Hoe
verzin je het? Hoe gaat de staatssecretaris hiermee om?
Nou, zo lezen we dan in de stukken, we gaan het monitoren.
Het staat er. TenneT zal ieder jaar de risico's voor de leveringszekerheid in kaart brengen. In kaart brengen, is dat
dan alles? Wat betreft die leveringszekerheid heeft TenneT
zich onlangs al luid en duidelijk uitgesproken, namelijk dat
door het hele klimaatbeleid de levering van stroom vanaf
2025 niet meer vanzelfsprekend zal zijn door de enorme
toename van zonne- en windenergie. De levering van
stroom zal niet meer vanzelfsprekend zijn. Dan komen daar
de risico's voor de leveringszekerheid als gevolg van dit
wetsvoorstel nog eens bij. En dat terwijl Nederland normaal
gesproken een leveringszekerheid heeft van 99,99%. Daar
mogen we echt trots op zijn, maar dat wordt dus onder de
noemer klimaat allemaal de nek omgedraaid.
Conclusie: überhaupt het hebben van energie, het kunnen
betalen van energie, het wonen in een warm en comfortabel
huis, het wordt allemaal om zeep geholpen. Het moet allemaal wijken voor de allesverblindende klimaatideologie.
Het wordt allemaal kapotgemaakt voor 0,35% CO2-uitstoot.
De PVV heeft het al vaker gezegd: dit is feitelijk geen klimaatbeleid maar het is wanbeleid. En het maakt zo ontzettend
veel kapot.

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
U bedankt. Dan gaan we luisteren naar de heer Van Weyenberg. O, er is nog een vraag van de heer Jansen.
De heer Jansen (FVD):
Allereerst een compliment aan de heer Kops; ik ben het
helemaal met hem eens. Dat brengt mij ook gelijk op mijn
vraag. Hoe kan het dat, waar zelfs in de memorie van toelichting staat dat dit een heel groot risico is, al deze partijen
die hier zitten dit niet zien? Hoe kan het dat de PVV en de
FvD de enige partijen zijn die dit risico serieus nemen?
De heer Kops (PVV):
Dat is een hele goede vraag en ik zou haast zeggen: stelt u
die aan die andere partijen. Zoals ik in mijn afsluiting al heb
gezegd, ligt de allesverblindende klimaatideologie hieraan
ten grondslag. Inderdaad, alles moet daarvoor wijken. We
hebben een fantastische en betrouwbare energievoorziening
met 99,99% leveringszekerheid, maar dat wordt allemaal
om zeep geholpen. Het wonen in een warm huis, het kunnen
betalen van de energierekening, het moet allemaal wijken
voor die 0,35% CO2-uitstoot. Als je dat laat bezinken, is dat
te gek voor woorden.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Van Weyenberg van D66.

De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u wel, voorzitter. Voor ik over de inhoud van de wet
ga praten, zou ik het over één punt willen hebben, namelijk
hoelang dit wetsvoorstel in onze Kamer heeft gelegen. Het
is twee jaar geleden ingediend. Dat merk je ook wel, want
de aannames onder dit wetsvoorstel rondom de prijs van
ETS zijn inmiddels heel anders. Maar er is nog een tweede
reden waarom ik het echt problematisch vind. Wij roepen
de staatssecretaris vaak terecht op zijn fiscale wetten niet
één keer per jaar in het belastingplan te doen, maar dat wat
meer over het jaar te spreiden. Dat gebeurt te weinig, maar
ik geef toe dat het vast niet heel erg aanlokkend is dat wij,
de keer dat dat dan gebeurt, die wet hier twee jaar laten
liggen. Ik begrijp dat het door corona kwam, maar volgens
mij is dit dus wel iets waar we als leden van de commissie
Financiën een les uit moeten trekken, want ik vind dit niet
de schoonheidsprijs verdienen. Ik moedig de staatssecretaris aan om wetten wel zo veel mogelijk los van het belastingplan in te blijven dienen. Dat zorgt er dus voor dat we
ze ordentelijk kunnen behandelen, zoals vandaag, maar
hopelijk wel wat sneller.
Voorzitter. Collega Grinwis, met wie ik tijdens de formatie
op dit dossier heb mogen onderhandelen en op dit onderwerp aan dezelfde kant van de tafel heb mogen trekken,
gaf al een historische terugblik op hoe deze wet ooit tot
stand is gekomen. Als ik kijk waar we nu staan, heb ik daar
gemengde gevoelens bij. Om te beginnen ben ik heel blij,
want het feit dat de ETS-prijs nu €50 per ton is, waardoor
wij ons hier afvragen of het prijspad nog wel klopt, is
natuurlijk eigenlijk heel goed nieuws. ETS, het Europees

16 juni 2021
TK 89

89-9-10

beprijzen van CO2-uitstoot, is de allerbeste manier om de
CO2-uitstoot terug te dringen, als je dat goed en eerlijk doet.
Dan moeten de gratis heffingen er nog af. Dan moeten de
heffingen ook worden aangepast aan het wat ons betreft
veel ambitieuzere klimaatdoel. De 55% in Europa zou echt
weer een verdere stap vooruit zijn, maar het feit dat de ETSprijs fors is gestegen, is dus goed nieuws. Dit wetsvoorstel
kan in theorie nog steeds gaan bijten als de ETS-prijs de
komende tijd daalt, maar dat zou heel slecht nieuws zijn. Ik
hoop dus dat deze wet nooit iets gaat betekenen. Als deze
wet namelijk wat gaat betekenen, is de ETS-prijs weer naar
beneden gekacheld. Dat zou slecht nieuws zijn voor het
klimaat.

koord is een beetje ingehaald. Dan zou je kunnen zeggen:
dat is mooi.

Tegelijkertijd is er iets veranderd ten opzichte van het
regeerakkoord. De heer Kees Vendrik, een prominent
GroenLinkspoliticus die een Klimaatakkoordtafel leidde, zei:
pas nou op, want als je het op de elektriciteitsproductie te
dol maakt, gaat de bruinkool aan en gaan de gascentrales
uit. Daar is in het Klimaatakkoord ook naar geluisterd. Het
gevolg is een aangepast voorstel, een verbod op kolen, een
heffing voor de uitstoot van de industrie. Dat stond niet in
het regeerakkoord. Maar het betekent wel dat er nu een
prijspad in het wetsvoorstel ligt dat wel erg af is gaan wijken
van de huidige ETS-prijs.

Je zou dan kunnen zeggen: het is aardig dat u eronder bent
gaan zitten, maar het wetsvoorstel zegt dat het prijspad
moet stijgen naar 90% van de verwachte ETS-prijs. Dat
klopte op het moment van de indiening van het wetsvoorstel, maar daar zijn we nu ver vanaf. Dat levert bij mijn
fractie ook wel vragen op: in welke mate werkt dit wetsvoorstel nu nog? Daarom zou ik aan de staatssecretaris eigenlijk
twee dingen willen vragen. Kan hij bevestigen dat als we
de 55% reductie vastleggen in Europa, die naar Nederland
moet worden vertaald? Mijn partij wil nationaal nog verder
gaan, zoals ook in ons verkiezingsprogramma staat. Als er
een nieuw regeerakkoord komt met een ambitieuzer doel
dan de 49%, dan zul je ook moeten zorgen dat de elektriciteitssector weer een extra aandeel gaat leveren in die extra
opgave. Dat betekent waarschijnlijk ook dat je moet kijken
of dat prijspad niet fors omhoog moet. De heren Grinwis
en Snels, en ook anderen, vroegen of er niet opnieuw naar
dat prijspad kan worden gekeken. Die vraag zou ik ook wel
willen stellen. Want volgens mij moet meer ambitie, iets
wat mijn fractie wil, ook iets voor dat prijspad betekenen.
Ik teken nu dus voor het Klimaatakkoord. Mijn partij staat
voor die handtekening daaronder. Maar het gat tussen de
ETS-prijs en de minimumprijs in dit wetsvoorstel ligt wel
ver af van wat oorspronkelijk is beoogd. Moet dat prijspad
dan dus ook niet opnieuw worden bekeken, zeker als we
zo meteen in Nederland onze ambitie verder verhogen,
zoals ik van harte hoop, naar 55% of, wat mijn fractie betreft,
naar 60%.

Ik zie de heer Van Raan staan, voorzitter.
De voorzitter:
Ja. De heer Van Raan.
De heer Van Raan (PvdD):
Goed gezien, zeg ik tegen de heer Van Weyenberg.
Ik begrijp het even niet goed. Hij begon zijn betoog met het
verhaal dat hij deze wet nog aan de tafel van de vorige
kabinetsformatie heeft gemaakt en dat die mede bedoeld
is om klimaatverandering tegen te gaan door CO2-uitstoot
te beperken door beprijzing. Maar ik hoor hem zeggen: ik
hoop dat de wet niet gaat werken. Dat lijkt me gezien het
doel van de wet, CO2-beprijzing om het te laten dalen, niet
gewenst. Is het dan niet beter om de wet zo te repareren
dat die wel gaat werken voor de CO2-uitstootdaling?

De heer Van Weyenberg (D66):
Ik zei iets anders, namelijk: als deze wet gaat bijten. Dit
wetsvoorstel legt eigenlijk een bodem in de prijs, maar ik
hoop vooral dat de ETS-prijs nooit meer naar die bodem
zakt. Dat punt maakte ik. Tijdens die onderhandelingen
onder leiding van de heer Vendrik was de conclusie: pas
op, want bij de industrie kun je strenger zijn en aan de
kolencentrales kun je wat doen. Dat zijn we ook gaan doen.
Er zitten nog heel veel andere dingen in het Klimaatakkoord
die ik mooi vind. De conclusie was ook: pas op bij de elektriciteitssector dat je de leveringszekerheid niet te veel in
gevaar brengt en dat je niet zorgt dat Nederlandse centrales
uitgaan en dat dat wordt overgenomen door nog veel vervuilendere centrales in bijvoorbeeld Duitsland. Dat is een
terechte zorg. Daarom zit in het Klimaatakkoord dat de
elektriciteitsproductie natuurlijk een aandeel moet leveren
in de CO2-reductie. Maar dat instrument van het regeerak-

Ik zie de heer Thijssen.
De voorzitter:
Maak gewoon maar even uw betoog af, dan let ik wel op
de interrupties.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat is goed, voorzitter.

Voorzitter. Dat past ook wel bij een tweede ongemak dat ik
bij dit wetsvoorstel heb. Dat is de asymmetrie of de ongelijkheid. Bij een risico op de leveringszekerheid moet je snel
handelen. Dat snap ik. Dat staat ook in de wet: dan kan er
meteen iets aan die precies gedaan worden. Maar als je de
prijs wil verhogen, moet het vijf jaar van tevoren. Ik snap
het belang van zekerheid, en ik snap het feit dat je dat niet
van de ene op de andere dag zou willen doen, maar kan de
staatssecretaris bevestigen dat als bijvoorbeeld zo meteen
blijkt dat we een ambitieuzer klimaatdoel hebben, je dan
niet vijf jaar niks kunt doen? Dan gaan we waarschijnlijk
van alle sectoren in onze economie meer vragen. Dan lijkt
het me raar om de elektriciteitssector daarvan uit te zonderen. Die uitzonderingspositie lijkt mij onwenselijk. Kan de
staatssecretaris dat bevestigen? En is hij het met mijn
fractie eens dat je dan moet handelen? Ik ga zo het amendement van de heer Grinwis medeondertekenen, maar ook
andere collega's zeiden terecht: als er straks nieuwe doelen
zijn, betekent dit wetsvoorstel toch niet dat dat voor alle
sectoren impact gaat hebben, maar niet voor de elektriciteitsproductie? Graag een reactie van de staatssecretaris.
Nu zie ik wel de heer Thijssen, voorzitter.

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

16 juni 2021
TK 89

89-9-11

De voorzitter:
Ik let overigens wel op de interrupties; laat dat maar aan
mij over.
De heer Van Weyenberg (D66):
U kent mij als behulpzaam.
De voorzitter:
Dat waardeer ik. De heer Thijssen.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik snap het betoog van de heer Van Weyenberg. Het is volgens mij heel goed dat er nog wel handelingsvrijheid is
voor een volgend kabinet en dat dit kabinet niet over z'n
graf heen regeert. Maar ik constateer ook dat dít kabinet de
doelen niet haalt en dat dít kabinet ook een stapje extra
moet zetten om zijn eigen CO2-doelen te halen. Kunnen we
dan niet nu al zeggen: maak een nieuwe rekensom, kom
met een nieuw prijspad en zorg dat de elektriciteitssector
nu de bijdrage levert die geleverd moet worden om de
doelen van dit kabinet te halen?
De heer Van Weyenberg (D66):
Een klein onderscheid: dit kabinet moet meer doen om de
Urgendadoelen op korte termijn te halen. Daarover heeft
u ook de discussie gevoerd met mijn collega Raoul Boucke.
Geen misverstand daarover; het kabinet moet daarvoor
met voorstellen komen. Ik laat het aan het kabinet wat
daarin zit. Als het kabinet van mening is dat dat ook voor
de elektriciteitssector geldt, hoor ik dat graag. Ik heb overigens niet de indruk dat het niet halen van de doelstellingen
ten opzichte van de oorspronkelijke afspraken specifiek aan
de elektriciteitssector ligt. Mijn beeld is eerlijk gezegd dat
dat 'm in andere sectoren zit. Als je het prijspad nu zou
verhogen naar 90% van de huidige ETS-prijs, levert dat
natuurlijk nog steeds niet morgen een extra bijdrage. Het
geeft alleen een extra slot op de deur, dat veel steviger is
dan het slot dat er nu op zit. Ik ben het dus erg met u eens
dat we ambitieuzer moeten zijn en ik ben het met u eens
dat we door alle economische omstandigheden "saved by
the bell" zijn met Urgenda in 2020. Dat we veel meer moeten
doen, is evident, maar ik denk eerlijk gezegd meer aan het
veel sneller terugdringen van ETS-rechten. Als je de minimumprijs verandert en dat laat doorrekenen, denk ik dat
dat weleens heel weinig zou kunnen bijdragen op korte
termijn.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik ben heel optimistisch over hoeveel er nog wel uit kan
komen. Het gaat voor mij niet over het Urgendadoel, maar
over het doel uit het Klimaatakkoord voor 2030 en het pad
daarnaartoe. Ik zou dus heel graag die rekensom wel
opnieuw willen maken en kijken wat het effect kan zijn, en
dan het prijspad in de huidige wet aanpassen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dat snap ik. Ik vroeg net zelf ook om een actualisatie. Maar
er is één waarschuwing van Kees Vendrik die ik wel serieus
neem: als je dat noemt — dat onderscheidt de doorrekeningen van mijn partij soms ook van die van andere — wil je

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

meewegen wat het voor het wereldwijde klimaat doet. Ik
wil ervoor waken dat we iets doen wat nationaal heel wat
lijkt, maar waardoor de wereldwijde vervuiling oploopt. Ik
weet dat de heer Thijssen dat ook niet wil. Volgens mij is
wat wij nationaal zelf kunnen doen … Kijk, als de elektriciteitssector daarbij kan helpen, hoor ik dat graag, maar als
dat betekent dat de vervuiling zich gewoon verplaatst, ben
ik daar wel bezorgd over.
De heer Thijssen (PvdA):
Daar ben ik het natuurlijk helemaal mee eens. Dat is het
laatste wat de Partij van de Arbeid wil, dat er dan allerlei
bedrijvigheid naar het buitenland gaat. We moeten gewoon
onze eigen broek ophouden en onze vervuiling terugbrengen. Maar het buitenland zit ook niet stil. In Duitsland is er
ondertussen een soort Urgenda-uitspraak gekomen en de
regering heeft daar wel naar geluisterd; zij gaan de
CO2-uitstoot nu met 65% reduceren, in plaats van de 49%
die dit kabinet wil of de 55% die Europa wil. Sinds de heer
Vendrik heeft lopen rekenen, is dus ook het buitenland
veranderd. Dus ik denk: laten we nu opnieuw rekenen en
laten we nu opnieuw een prijspad vaststellen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Zeker, maar dat heeft geleid tot iets nog veel mooiers dan
een minimumprijspad, namelijk een veel hogere prijs van
ETS. Dat is nog steeds het allerbeste. Verder ben ik trots
op de Klimaatwet, met uw fractie, en op het feit dat dit
kabinet, met alle dingen die we nog moeten doen — ik ben
het eens met iedereen die zegt dat het niet genoeg is —
anders dan voorgaande kabinetten echt grote stappen heeft
gezet. Moet er meer? Absoluut. Maar dat maakt mij niet
minder trots en ook niet minder strijdbaar voor de toekomst.
Ik hoop dat ik de heer Thijssen dan aan mijn zijde vind.
De heer Jansen (FVD):
Ik hoor allemaal dingen over theoretische modellen en
afkortingen van Europese heffingen en dergelijke, maar ik
vraag mij af of u niet een beetje het contact met de werkelijkheid aan het verliezen bent. Dat geldt misschien niet
alleen voor u, maar ook voor andere partijen hier. Ik weet
namelijk zeker dat als we nu de straat op zouden lopen met
deze memorie van toelichting en als we aan mensen zouden
vragen of ze het een goed idee vinden om een wet in te
voeren die tot gevolg heeft — dat is door een onderzoeksbureau bekeken — dat de leveringszekerheid van stroom
niet meer gegarandeerd kan worden, iedereen aan wie je
dat vraagt, zou zeggen: nee, dat lijkt me een heel slecht
idee. En toch zijn we dat hier aan het doen. Hoe kan het dat
u niet ziet dat we hier iets totaal bezopens aan het doen
zijn?
De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Misschien omdat ik in tegenstelling tot de heer
Jansen blijkbaar de stukken gelezen heb, waar juist in staat
dat we iets anders doen dan het oorspronkelijke plan om
risico's op leveringszekerheid te voorkomen. Daarom ligt
hier ook een ander voorstel dan in het regeerakkoord.
Maar ik durf nog wel een andere uitdaging aan. Als je met
mensen gaat doorpraten en je zegt waar we dit voor doen,
dan zeggen zij: "weet u, ik wil graag dat ik en mijn kinderen

16 juni 2021
TK 89

89-9-12

wat schonere lucht hebben, dat we de opwarming van de
aarde stoppen en dat iedereen daar zijn steentje aan moet
bijdragen, ook de elektriciteitssector." Ik weet zeker dat heel
veel mensen dat steunen.

vanaf nu als het gaat om windmolens op zee aan mijn zijde
zal vinden.

De heer Jansen (FVD):
Hier zit een heleboel in. Het zijn inderdaad allemaal interessante stellingen. Ten eerste over schone lucht: dat wil
natuurlijk iedereen. Maar de consequentie van het beleid
dat nu gevoerd wordt, is dat juist de lucht steeds vervuilder
wordt door al die biomassacentrales. Die zijn veel vervuilender dan bijvoorbeeld kolenenergie.

De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Thijssen van de fractie van de
Partij van de Arbeid.

Maar daar gaat het even niet om. Ik heb hier de stukken bij
me, dus u kunt deze ook lezen. Ik vraag me af of u dat heeft
gedaan. Ik kan het ook citeren als u wilt: "Frontier Economics
concludeert dat de invoering van een minimum CO2-prijs
gepaard kan gaan met risico's op het gebied van leveringszekerheid." Het gaat nog even door. Maar het lijkt me goed
als u het ook leest. Nogmaals de vraag. Ik denk niet dat hier
draagvlak voor is. Ik denk niet dat u dat ook durft te vragen
aan mensen. Ik denk dat u hier een schimmenspel aan het
spelen bent, want u weet dat mensen dit niet willen. Daar
is ook genoeg onderzoek naar geweest. Maurice de Hond
heeft dat een paar jaar geleden nog gepeild. Als je mensen
vraagt "wat wilt u nou betalen voor dat klimaatbeleid?",
dan is dat niet meer dan €5 per maand, in 40% van de
gevallen. Dus ja, misschien willen mensen iets doen aan
het klimaat, maar als ze moeten betalen, of als hun stroom
gaat uitvallen, dan willen ze dat wel degelijk niet.
De heer Van Weyenberg (D66):
Een paar dingen. Om te beginnen, op basis van al die
onderzoeksrapporten ligt hier een heel ander voorstel dan
het oorspronkelijke voorstel. Twee, onderliggend is dat ik
vind dat er een klimaatprobleem is. Dat vindt u niet. Dat
vind ik wel, en dat vindt met mij ongeveer elke redelijke
wetenschapper in de wereld, ook dat we daar wat aan
moeten doen. En dan is er nog iets. Ik vind het prima als u
op opiniepeilingen uw discussie voert, ik voer die graag uit
overtuiging en dan ga ik de straat op om mensen te vertellen waarom ik denk dat het nodig is.
De heer Jansen (FVD):
Oké, natuurlijk, we voeren onze debatten vanuit overtuiging.
Dat ben ik helemaal met u eens. Mijn overtuiging is dat
mensen goedkope, betrouwbare stroom nodig hebben. Als
dat in gevaar komt, dan vraag ik me af waar we mee bezig
zijn. Ik vraag aan u: is dat ook iets wat u belangrijk vindt?
Want dat zet u op het spel.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ten eerste bestrijd ik dat we dat op het spel zetten en ten
tweede, het feit dat we nu olie van instabiele regimes
moeten importeren, zoals Rusland maar ook andere landen
in het Midden-Oosten, en het feit dat we daar minder
afhankelijk van worden door zelf groene stroom op te
wekken leidt wat mij betreft tot veel meer leveringszekerheid
en overigens ook nog tot een veel betere geopolitieke verhouding. Dus ik kan dat van harte aanraden. Wij staan pas
aan het begin, maar ik ga ervan uit dat ik de heer Jansen

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

Dank u wel.

De heer Thijssen (PvdA):
Dank u, voorzitter. Felicitaties aan collega Bontenbal voor
een hele mooie maidenspeech en heel veel succes dadelijk
voor de andere collega van de VVD.
Het deed mij ook even denken aan mijn eigen maidenspeech, nog niet zo heel erg lang geleden, waarin ik het
beeld opriep van de aarde die je ziet vanuit de ruimte,
waarbij je in één oogopslag duidelijk ziet dat die eindig is
en dat we respect dienen te hebben als mensheid voor de
planetaire grenzen.
Het is niet alleen ik die dat vind, dat is ook de Nederlandsche
Bank, het KNMI, Greenpeace en Eneco, dat met een verschrikkelijk ambitieus plan is gekomen, en eerlijk gezegd
volgens mij ook deze regering. Want dit kabinet heeft ook
gezegd dat het het groenste kabinet ooit wil zijn en heeft
een CO2-doelstelling gesteld die veel ambitieuzer was dan
de regering daarvoor.
Het is belangrijk om dat te constateren, want het is gewoon
een harde grens, een harde planetaire grens, waar de
mensheid tegenaan loopt. We kunnen een debat hebben
over hoe we binnen die grenzen moeten blijven. De PvdA
is van mening dat het huidige klimaatbeleid een stuk eerlijker moet. Maar dát er een harde grens is, daar zijn heel veel
mensen het over eens. En daar zijn heel veel organisaties
het gelukkig over eens.
Dat brengt me tot dit wetsvoorstel. Ik ben super, superblij
met dit wetsvoorstel, want het is verschrikkelijk belangrijk
dat CO2-vervuiling eindelijk een prijs krijgt, om heel veel
redenen. Want dan loont het namelijk om het op een groene
manier te gaan doen.
Maar het is ook verschrikkelijk belangrijk dat vervuilers gaan
betalen. Want dat is belangrijk voor het gevoel van rechtvaardigheid van ons, van de mensen in onze samenleving.
Die mensen kunnen het niet accepteren dat vervuilers maar
door kunnen gaan met vervuilen, wel subsidie kunnen
vangen, maar amper gaan betalen voor hun eigen vervuiling. Het is dus superbelangrijk dat die grote vervuilers
inderdaad een CO2-prijs voor de kiezen krijgen. Dit kan dus
een supereffectieve maatregel zijn. Nu 75% van de mensen
wil dat er goed klimaatbeleid wordt gevoerd, kan dit ervoor
zorgen dat het ook 75% blijft en dat niet steeds meer mensen dat klimaatbeleid niet meer willen.
Nu heb ik nog wel twee problemen met deze wet. Ik wil
graag dat de staatssecretaris daarop ingaat. Het ene is dat
het prijspad dat nu in de wet staat totaal niet effectief is.
Het is al eerder gezegd. Het draagt niet bij aan minder
CO2-vervuiling, omdat de ETS-prijs zo hoog is. Alle argu-

16 juni 2021
TK 89

89-9-13

menten die net genoemd zijn, namelijk dat we dit twee, drie
jaar geleden hebben bedacht, dat het in het Klimaatakkoord
zit en dat we het dus maar zo willen laten, begrijp ik, maar
het overall doel van het Klimaatakkoord was het halen van
een bepaalde CO2-reductie in 2030 en die wordt bij lange
na niet behaald. Volgens mij is het dan ook gerechtvaardigd
om te zeggen dat we opnieuw kijken naar het prijspad. Vindt
de staatssecretaris het niet veel slimmer om niet zozeer een
prijspad in de wet te zetten, maar te zeggen: dit is een van
de instrumenten waarmee wij het doel gaan halen in 2030
en daarna, hoe hoog we de prijs maken is afhankelijk van
de kolenprijs, de gasprijs, de ETS-prijs en wat onze buurlanden doen; op basis daarvan gaan we één keer per jaar een
minimum CO2-prijs vaststellen. Dan hebben we echt een
instrument in handen, waarmee we het draagvlak kunnen
vergroten, het klimaat kunnen redden en de CO2-vervuiling
kunnen reduceren.
Laten we wel wezen: dit instrument hebben wij kei- en keihard nodig. Het is onvermijdelijk. De rechter heeft ons al
verschrikkelijk hard op de vingers getikt met het Urgendavonnis over de uitstoot vanaf 2020. We zien dat in omringende landen, bijvoorbeeld in Duitsland, de rechter de
regering ook heel hard op de vingers heeft getikt. Die gaan
nu ook al een stuk verder. Het is dus wachten tot in Nederland een organisatie of een individu een rechtszaak start
over de doelen in 2030. Dan zullen we er ook aan moeten.
Laten we niet weer in een situatie komen zoals nu met
Urgenda. Laten we progressiever zijn. Laten we leiderschap
laten zien als politiek en laten we deze wet goed inrichten,
zodat hij echt kan werken.
En dan mijn tweede zorg. Het kwam net ook al even naar
boven in mijn debat met de collega van D66. Ik heb het idee
dat het kabinet met deze wet over zijn graf regeert. Als we
nu de prijs voor vijf jaar vastzetten, terwijl dit juist zo'n
belangrijk instrument is om te kunnen sturen in het klimaatbeleid en te zorgen dat we ons doel halen, denk ik dat deze
wet zijn doel daarin voorbij schiet. Mijn vraag aan de
staatssecretaris is: kunnen we die termijn niet verkorten
naar één jaar? Als we het op vijf jaar houden, kan de
staatssecretaris mij dan toezeggen dat we niet hoeven te
vrezen voor schadeclaims van bijvoorbeeld de kolenbedrijven die geraakt gaan worden door een ander prijspad, als
we dat gaandeweg gaan veranderen? Kan de staatssecretaris toezeggen dat de kolenbedrijven geen rechten kunnen
ontlenen aan wat er in de memorie van toelichting staat,
namelijk dat een prijswijziging of een CO2-minimumprijswijziging vijf jaar van tevoren moet worden aangekondigd?
Afsluitend, voorzitter. Ik wacht even op de antwoorden van
de staatssecretaris, maar ik overweeg een amendement in
deze lijn, waarbij we dus niet zozeer een prijspad opnemen
in de wet, maar dat we zeggen: dit is het instrument en
afhankelijk van de kolenprijs, de ETS-prijs en al die andere
prijzen, stellen we jaarlijks het prijspad vast. Dat doen we
rond de KEV, want dat is het moment dat we weten hoe
het klimaatbeleid ervoor staat. Op die manier voorkomen
we dat kolenbedrijven en andere bedrijven schadeclaims
kunnen gaan indienen, vanwege die vervelende vijf jaar die
in de memorie van toelichting staat.
Dank u wel, voorzitter.

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

De voorzitter:
U heeft een vraag, maar mag ik eerst nog even een standje
geven? U had zich ingeschreven voor vijftien minuten en
u heeft er maar vijf van opgemaakt. Als Griffie delen wij de
dag in naar het aantal sprekers en de spreektijden. Als elke
spreker tien minuten extra opgeeft, dan boeken we de hele
dag in, maar duren de debatten in de praktijk veel korter.
Dat kan met plannen heel veel uitmaken, bijvoorbeeld bij
tien sprekers.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik zal straks wat extra interrumperen, maar ik had geprobeerd om door te geven dat ik zes minuten spreektijd wilde.
De voorzitter:
Het zij u vergeven, maar voor de toekomst. Het geldt ook
voor de anderen. De heer Bontenbal heeft een vraag.
De heer Bontenbal (CDA):
Dank, voorzitter. Ik pak die tien minuten graag mee in mijn
tweede termijn.
De voorzitter:
Nee, dat is niet de bedoeling!
De heer Bontenbal (CDA):
O, dat niet? Ik zou aan de heer Thijssen dezelfde vraag willen stellen als net aan GroenLinks. Volgens mij willen we
allemaal de CO2-intensiteit van de elektriciteitsmix omlaag
hebben. De discussie gaat over wat de meest geschikte
instrumenten zijn. Er is een Europees emissiehandelssysteem, we hebben een bodemprijs en we hebben een cap.
Wat vindt u nou het meest geschikte instrument? Vindt u
het verstandig om die drie maar op elkaar te blijven stapelen? Ik zoek heel erg naar effectief klimaatbeleid in plaats
van dingen voor de bühne doen.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik denk dat het beprijzen van CO2 niet voor de bühne is,
maar een van de meest effectieve milieumaatregelen is die
we kunnen invoeren. Je ziet hoe complex onze samenleving
in elkaar zit en hoe complex het is om op al die verschillende plaatsen in onze samenleving de CO2 naar beneden
te laten gaan. De samenleving moet worden getriggerd om
in een transitie te komen. Want daar gaat het natuurlijk om.
We kunnen een hele mooie samenleving hebben die helemaal klimaatneutraal is, maar dan moeten we wel in die
transitie komen, zoals dat gelukt is met wind op zee. Dan
denk ik niet dat je kunt zeggen: wat is nu die ene milieumaatregel waarmee we de wereld gaan redden? Die bestaat niet.
Het Klimaatakkoord bestaat uit 600 maatregelen. Misschien
kunnen het er een paar minder zijn, maar we hebben heel
veel maatregelen nodig om heel precies al die kikkers in de
kruiwagen de goede kant op te krijgen.
De voorzitter:
Prima. Hartstikke goed. Dank u wel.

16 juni 2021
TK 89

89-9-14

Dan is nu het heugelijke moment aangebroken van de
maidenspeech van de heer Idsinga. We gaan er extra goed
voor zitten en met heel veel plezier naar hem luisteren. Het
woord is aan de heer Idsinga van de fractie van de VVD.

De heer Idsinga (VVD):
Dank u wel, voorzitter. In de eerste plaats mijn felicitaties
aan de heer Bontenbal voor zijn goede maidenspeech. Hij
heeft voor mij de lat vrij hoog gelegd, waarvoor dank.
Kort na mijn installatie als Kamerlid werd ik geïnterviewd
door Omrop Fryslân, de Friese regionale omroep. Verwachtingsvol vroeg de journalist mij welke portefeuille ik had
gekregen. Met oprechte trots vertelde ik hem dat dat de
portefeuille Belastingen was. Zichtbaar teleurgesteld vroeg
hij mij vervolgens wat daar nou zo sexy aan was. Belastingen, dat was toch maar saai hoor! Mijn antwoord was dat
belastingen enorm sexy zijn, maar dat het mij daar niet om
te doen is. Het gaat immers om de inhoud. Wij moeten als
parlement zorgen voor goede en uitvoerbare wetgeving en
de regering controleren. Ik was best tevreden dat ik die
vraag zo had beantwoord, totdat het later op de dag toch
een beetje begon te knagen. Waarom had ik slechts een
half antwoord gegeven? Waarom vond ik die fiscaliteit dan
zo belangrijk en zo sexy?
Zoals vaak vind je het antwoord in jezelf: in hoe je bent
opgegroeid en gesocialiseerd, in dat wat je bewust en
onbewust door ouders, voorouders en omgeving met de
paplepel ingegeven hebt gekregen. Mijn vader was leraar
en mijn moeder werkte in mijn jonge jaren als cursusleidster
bij een volkshogeschool en later in de zorg. Bij ons thuis
draaide het dus om onderwijs en om zorg. Maar bovenal
draaide het in mijn nabije omgeving om bemoediging. Ik
noemde al die volkshogeschool. Dat was iets unieks. In de
crisis van de jaren dertig van de vorige eeuw toog een jonge
idealist, meneer Van der Wielen, vanuit Amsterdam naar
the middle of nowhere in het hoge noorden. In het buurtschap Allardsoog, in een prachtig bos- en heidegebied,
maakte hij zijn dromen waar. Naar Deens voorbeeld stichtte
hij daar de eerste Nederlandse volkshogeschool, op een
steenworp afstand van waar ik, veel later, geboren ben.
Een volkshogeschool is niet wat de naam doet vermoeden.
Het is namelijk geen school in de klassieke zin. Het doel van
het instituut was om de toen zeer arme plattelandsbevolking
te helpen om te emanciperen en te ontwikkelen vanuit eigen
kracht en kunnen. De zogenaamde lesmethoden bestonden
in die eerste jaren gewoon uit kringgesprekken, waarbij
lokale keuterboertjes of werkloze jongeren met elkaar in
gesprek gingen en van elkaar leerden, bijvoorbeeld over
innovatieve landbouwmethoden of leefbaarheid. Sharing
best practices, zou dat nu heten. Het waren geen topdownopleidingen. Bemoediging bij zelfontwikkeling was de rode
draad. Het bewustmaken en versterken van eigen vermogens van mensen om zelf te creëren, was het doel. De
menselijke maat stond centraal. Het was in die tijd een groot
succes. Na zes weken volkshogeschool vonden bijna alle
werklozen in die crisisjaren werk. Die volkshogeschool, op
een steenworp afstand van mijn ouderlijk huis, bestaat
helaas niet meer. Er is overigens in Madurodam, hier vlakbij,
een replica te zien van het monumentale hoofdgebouw.
Toch heeft dit instituut, op zijn eigen manier, een bijdrage
geleverd aan een mooiere wereld. Ook al heb ik zelf nooit

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

op die school gezeten, de nabijheid en dynamiek van het
instituut heeft mij ook onbewust beïnvloed in mijn denken
en mijn doen. In mijn 25 jaren als fiscalist kreeg ik altijd
energie als ik anderen mocht bemoedigen. Vaak was dat
bij het begeleiden van de jonge medewerkers, het lesgeven
aan studenten of, misschien nog wel het mooiste, het geven
van praktijkgerichte cursussen aan mensen die verantwoordelijk waren voor bijvoorbeeld het invullen van btw-aangiftes.
Dan de fiscaliteit zelf. Wat een mooi vak. Belastingheffing
is essentieel om onze samenleving te kunnen financieren.
Ze zorgt voor veiligheid en maakt liefdevolle zorg en goed
onderwijs mogelijk. Fiscaliteit raakt ons allemaal. Vaak
stuurt het zelfs bewust of onbewust ons gedrag. Ze houdt
ons allen bezig. Ze doet het ook altijd heel goed op feesten
en partijen, van hypotheekrenteaftrek naar de hondenbelasting, van bpm tot bijtelling. Hoezo saai? Iedereen heeft er
wel een mening over. Helaas kent de fiscaliteit ook heel
nare rafelranden. We kennen allemaal de berichten over
belastingontduiking en -ontwijking of de berichten over
gezinnen die in grote problemen zijn geraakt met de kinderopvangtoeslag.
Ikzelf heb me de afgelopen 25 jaar mogen beziggehouden
met verbruiksbelastingen, met name de omzetbelasting,
ook wel de btw genoemd. Dat is een van de alleroudste
belastingen ter wereld. De oude Romeinen bedienden zich
er al van. De invoering van een tiende penning in de
Nederlanden door de Spaanse hertog van Alva in 1569 was
de aanleiding tot de Tachtigjarige Oorlog. Dat was dus
vanwege een btw van 10%. Belastingen: hoezo saai?
De moderne btw is in Europa ingevoerd als tijdelijke fiscale
maatregel ter financiering van de Eerste Wereldoorlog. Het
is dus altijd oppassen met tijdelijke fiscale maatregelen,
want tot op heden bestaat deze nog steeds. Sterker nog,
hij rukt wereldwijd steeds verder op. Zelf heb ik in het jaar
2000 het genoegen gehad om mee te werken aan de
invoering van een btw-systeem in Australië. Waarom had
ik dat die journalist niet verteld?
Ik had het natuurlijk ook heel klein en heel menselijk kunnen
maken. Fiscaliteit bestaat namelijk heel vaak uit kleine verhaaltjes die mensen aangaan, uit miniatuurtjes, uit
sprookjes bijna. Vaak komt de meest aansprekende casuïstiek voort uit jurisprudentie over echte mensen. Een van
die kleine verhaaltjes heeft mij destijds gewonnen voor dat
mooie vak. Dat is de wonderlijke zaak van de heer Tolsma.
De zaak haalde zelfs het Europese Hof van Justitie en is een
van de belangrijkste uitspraken op het gebied van de btw.
De zaak ging over meneer Tolsma. Meneer Tolsma heeft
een draaiorgel. Hij heeft een draaiorgel waarmee hij in de
winkelstraat muziek maakt. Hij houdt voorbijgangers een
rinkelend geldbakje voor waarin zij al dan niet wat kleingeld
dumpen. De uiteindelijke vraag was of de heer Tolsma over
die ontvangsten in zijn bakje btw moest betalen, met andere
woorden: of hij voor de btw een levering of een dienst
verrichtte. Vaak is de zaal verdeeld als ik deze zaak als
quizvraag voorleg. Ik zal u dat vandaag besparen.
Het Hof van Justitie oordeelde dat de heer Tolsma geen
btw verschuldigd was. Er bestond namelijk geen afdwingbare rechtsbetrekking tussen Tolsma en zijn publiek. Tolsma
speelde maar raak. Sommige mensen gaven wat, andere
liepen onverstoorbaar door. Tolsma's geldbakje bleef dus
btw-vrij. Maar als Tolsma te lang op eenzelfde plaats stond

16 juni 2021
TK 89

89-9-15

te draaien en de bewoner van het nabijgelegen pand tureluurs werd van de orgelmuziek en Tolsma verzocht om
tegen een kleine vergoeding een stukje verderop te gaan
staan met zijn orgel, dan was er wel een rechtsbetrekking.
Dan was er causaliteit en dan was de door Tolsma ontvangen vergoeding een tegenprestatie voor zijn verleende
dienst. Die dienst was niet muziek maken, maar wegwezen,
ophoepelen. Over dat bedrag moest hij dus wel btw betalen.
Is het geen wonderlijke wereld, die fiscaliteit? Het is spannend, het is sexy en het grijpt in in ieders leven.
Voorzitter. Vandaag ligt er weer zo'n opwindende fiscale
wet voor, namelijk de Wet minimum CO₂-prijs elektriciteitsopwekking. Dit is een nieuwe belasting zonder opbrengst.
De wet heeft als doel om bedrijven die elektriciteit produceren te stimuleren om in hun keuzes rekening te houden met
de gevolgen van CO₂-uitstoot voor het klimaat en met de
schadelijke consequenties daarvan voor mens en milieu.
De VVD-fractie onderschrijft deze doelen.
Nederland loopt met de minimumprijs voorop in het continentale Europa. Graag hoor ik van de staatssecretaris hoe
Nederland deze voortrekkersrol binnen Europa inzet om
andere landen te bewegen tot een dergelijke minimum-CO₂prijs. Vanaf daar kunnen we pas echte stappen zetten. Het
is namelijk cruciaal om in Europees verband te komen tot
een gelijk speelveld. Daarnaast is het belangrijk voor het
primaire doel, namelijk de reductie van CO₂.
De minimumprijs mag niet leiden tot problemen met de
leveringszekerheid. Dat is momenteel geregeld in de wet.
Ik hecht eraan om dat belang nogmaals te onderstrepen.
De Nederlandse Emissieautoriteit wordt verantwoordelijk
voor de monitoring, heffing en invoering van deze belasting.
De Raad van State is hier kritisch op en is van mening dat
de Belastingdienst hier eigenlijk verantwoordelijk voor zou
moeten zijn. In principe ben ik het daar hardgrondig mee
eens, maar gezien de huidige problemen bij de Belastingdienst, gezien het feit dat de Nederlandse Emissieautoriteit
al verantwoordelijk is voor de monitoring en gezien het feit
dat dit wetsvoorstel voorlopig, naar het zich laat aanzien,
niet zal leiden tot het daadwerkelijk innen van belasting,
vind ik het standpunt van het kabinet ten aanzien van dit
punt begrijpelijk. Toch zou ik de staatssecretaris willen
vragen om naar de toekomst zeer terughoudend te zijn om
fiscale taken bij de Belastingdienst weg te houden. Graag
een reactie op dit punt.
Voorzitter. Dan sloeg ik nog even aan op de door de Raad
van State geuite zorgen op het gebied van staatssteunregels. Inmiddels hebben we daar wat nare ervaringen mee.
De minimumprijs is immers beperkt tot bedrijven die elektriciteit opwekken. Andere sectoren die ook onder het EU
ETS vallen, vallen niet onder dit wetsvoorstel. Dit verschil
in behandeling zou mogelijk aanleiding kunnen zijn tot
staatssteundiscussies. Hopelijk is deze zorg onterecht, maar
ik zou graag van de staatssecretaris een verdere toelichting
en comfort krijgen op dit belangrijke punt.
Verder vraag ik met klem aandacht voor de administratieve
lasten voor bedrijven. Het bijhouden van de informatie moet
zo veel mogelijk aansluiten bij bestaande verplichtingen.
De VVD vindt het verstandig dat het kabinet de verplichting
om een elektriciteitsemissieverslag en dergelijke te hebben
laat varen als het te heffen tarief nihil is.

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

Tot slot vraag ik aandacht voor de eventuele uitbreiding
van de taken van de Nederlandse Emissieautoriteit. Het
kabinet lijkt van mening dat deze taken binnen de huidige
organisatie kunnen worden opgevangen. Ik wil daarvan
graag nog een bevestiging van de staatssecretaris.
Voorzitter. Terug naar waar ik mee begon. Fiscaliteit grijpt
in in ieders leven. Als Kamerleden, als collega's, hebben
wij de dure plicht om goede wetgeving te realiseren en
deze wetten te toetsen op uitvoerbaarheid en menselijke
maat. Laten we elkaar bemoedigen en scherp houden om
dit zo goed mogelijk te doen.
Dank u wel.
(Geroffel op de bankjes)
De voorzitter:
Kijk! Dat is nog eens een prachtige maidenspeech. Je staat
met je mond vol tanden tegenover een journalist, maar je
weet er toch een speech uit te draaien van tien minuten.
Dat is ontzettend mooi. Ik mag u als eerste feliciteren. Als
u hier gaat staan, dan komen de felicitaties en de bloemen
vanzelf uw kant op.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
De staatssecretaris is even weg. Ik schors nog even.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
We continueren. De laatste spreker van de zijde van de
Kamer is de heer Jansen van de fractie van Forum voor
Democratie.

De heer Jansen (FVD):
Dank u wel, voorzitter. Felicitaties aan de heren Bontenbal
en Idsinga. En een heel warm welkom aan de mensen op
de publieke tribune, want het was alweer een tijdje geleden
dat ik mensen op die tribune heb zien zitten. Ik ben heel blij
dat we de coronazotheid een klein beetje afbouwen en dat
er weer mensen aanwezig kunnen zijn bij debatten. Daar
ben ik heel blij mee.
Helaas voor de toeschouwers is dit wel een treurig debat.
Het is de zoveelste stap in een reeks teleurstellende
besluiten die we helaas na vandaag kunnen onderbreken.
De afgelopen tien jaar steeg de energierekening met 30%.
Als het aan deze partijen ligt, wordt dat de komende jaren
nog veel meer. Want VVD en CDA, samen met D66 en
GroenLinks, hebben bedacht een minimumprijs te gaan
heffen op CO2. Eerder dienden ze al samen de omstreden
Klimaatwet in. De wet de vandaag voorligt, dwingt elektriciteitsbedrijven om belasting te betalen per ton CO2 die
vrijkomt bij hun waardevolle werk, het opwekken van
goedkope en betrouwbare stroom voor alle Nederlanders.
De Europese Unie verplicht bedrijven nu al om rechten te
kopen voor het mogen uitstoten van CO2. Maar met deze

16 juni 2021
TK 89

89-9-16

wet worden de duimschroeven nog verder aangedraaid.
Het doel van deze wet is dat de uitstoot van CO2 zo duur
wordt dat alle betrouwbare kolen- en gascentrales, die het
grootste deel van onze elektriciteit opwekken, niet meer
rendabel zijn en zullen moeten worden vervangen door
onbetrouwbare wiebelstroom zoals van windturbines en
zonnepanelen. Daarvan is het niet zeker op welk moment
zij wel en niet stroom leveren, en als de wind niet waait of
de zon niet schijnt, heeft Nederland dan geen stroom.
De voorstanders van dit heilloze plan zullen ons betichten
van het ernstig overdrijven van dit risico. Maar het is niet
alleen FvD die hiervoor waarschuwt; ook het eigen onderzoeksbureau dat is ingeschakeld door EZK en Financiën
doet dat. Ik citeer uit de memorie van toelichting bij deze
wet; ik vond het echt schokkend om dit te lezen. "In opdracht
van de minister van Economische Zaken en Klimaat en de
staatssecretaris van Financiën heeft Frontier Economics
onderzoek gedaan naar de effecten van een nationale
invoering van de minimum-CO2-prijs in combinatie met het
verbod op kolen. In het onderzoek worden de effecten van
een minimum-CO2-prijs en het verbod op kolen voor elektriciteitsproductie afzonderlijk van elkaar en gezamenlijk in
beeld gebracht. Op 10 juli 2018 zijn de resultaten van deze
studie naar de Tweede Kamer gestuurd. Frontier Economics
concludeert dat invoering van een minimum-CO2-prijs
gepaard kan gaan met risico's op het gebied van leveringszekerheid. Frontier geeft aan dat een unilaterale CO2-minimumprijs het rendement van Nederlandse gascentrales
zodanig onder druk zet dat energiemaatschappijen deze
deels per 2020" — de wet had natuurlijk al in werking
moeten zijn getreden — "buiten gebruik stellen. Hierdoor
kan de situatie ontstaan dat er in latere jaren (2025 tot 2030)
niet op elk moment voldoende beschikbare binnenlandse
productiecapaciteit en interconnectiecapaciteit is om aan
de piekvraag te kunnen voldoen. Dit brengt risico's met zich
mee op het gebied van leveringszekerheid."
Voorzitter, waar gaat het heen met dit land? Afgelopen
winter zagen we dit horrorscenario werkelijkheid worden
in Texas. Daar zaten 3 miljoen mensen zonder stroom in
de vrieskou. De windturbines waar Texanen van afhankelijk
zijn gemaakt, waren namelijk bevroren en dan draaien ze
niet. Ook in Zweden, waar het deze winter betrekkelijk
windstil was en koud bovendien, stonden de windturbines
stil. Wie had ooit gedacht dat het koud zou worden in
Zweden … Even stoppen met stofzuigen, was het advies
van de Zweedse publieke omroep aan de Zweedse bevolking die tijdelijk zonder stroom kwam te zitten. Dat is beter
voor het milieu en de eigen portemonnee, vond de staatsomroep.
Weet je wat beter is voor het milieu? Stoppen met al die
windmolens overal neerzetten die bedreigde roofvogels in
tweeën hakken. Stoppen met overal biomassacentrales
neerzetten waar hele bossen in de kachel verdwijnen.
Stoppen met zonneakkers neerzetten die zware metalen in
de grond lekken en de biodiversiteit op de grond aantasten.
En weet je wat beter is voor de eigen portemonnee? Dat
we stoppen met deze peperdure waanzin. Ik ben natuurlijk
geen ingenieur, maar ik verwacht wel van onze minister —
ik spreek hopelijk via de staatssecretaris die dit wil doorgeven — die besloten heeft om de hele Noordzee, een groot
deel van het IJsselmeer en een groot deel van het vasteland
vol te zetten met overal van die afgrijselijke windmolens
om het zo om te toveren in een soort kerkhof van die eng

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

witte palen en die besloten heeft dat kolencentrales en
gascentrales op korte termijn allemaal gesloten moeten
worden, dat die minister heeft nagedacht over wat de
gevolgen kunnen zijn van dit beleid en of ons Texaanse
toestanden te wachten staan. Er zijn allerlei typen windmolens met allerlei typen eigenschappen, heb ik me laten
vertellen. De meeste windturbines draaien vanaf windkracht
3 tot aan windkracht 10. Je hebt weer speciale windmolens
die vanaf windkracht 10 draaien, maar niet als de windkracht
lager is. Ook heeft de temperatuur hier invloed op, heb ik
gehoord. Ik zou graag van de minister willen weten —
wellicht kan dat worden doorgegeven aan de minister van
EZK — hoe dit in Nederland gesteld is. Kan de minister een
overzicht aan de Kamer sturen van alle Nederlandse windturbineparken, het jaar dat ze zijn geplaatst, het type windmolens die daar draaien, bij welke minimum- en maximumtemperatuur ze operationeel zijn, bij welke minimum- en
maximumwindsnelheid ze operationeel zijn en tevens
hoeveel stroom ieder windturbinepark opwekt.
De voorzitter:
U stelt nu vragen aan een minister die niet aanwezig is.
De heer Jansen (FVD):
Ja. Wellicht kunt u dit doorgeleiden naar de juiste minister.
De voorzitter:
Nee, ik ga niks doorgeleiden.
De heer Jansen (FVD):
Ah, dat vind ik altijd zo'n mooi zinnetje.
De voorzitter:
Ja, u vroeg erom.
De heer Jansen (FVD):
Moet ik dit dan schriftelijk indienen?
De voorzitter:
Ja, het lijkt me het handigst dat u gewoon Kamervragen
stelt aan de desbetreffende minister. Deze staatssecretaris
wil daar misschien wel iets over zeggen, maar hij gaat er
niet over. Dan is het raar om hem een vraag daarover te
stellen.
De heer Jansen (FVD):
Dit debat raakt natuurlijk aan veel meer dan alleen de
financiën van de Staat.
De voorzitter:
Dat snap ik wel, maar we hebben hier maar één bewindspersoon, en dat is de bewindspersoon van Financiën.
De heer Jansen (FVD):
Dat is natuurlijk waar. Dan zal ik ze schriftelijk indienen,
maar ik ben wel heel benieuwd naar de antwoorden.

16 juni 2021
TK 89

89-9-17

De voorzitter:
Dat is mooi.
De heer Jansen (FVD):
En dan hoop ik ook dat die minister kan garanderen dat
Nederlanders nooit zonder stroom zullen zitten. Ik hoop dat
die minister ook zal reageren op de waarschuwing van
onderzoeksbureau Frontier Economics. Trouwens, daar kan
de staatssecretaris wel op reageren, want dat was mede in
opdracht van Financiën. Frontier Economics concludeert
dat de CO2-prijs ervoor zorgt dat de leveringszekerheid niet
meer op alle momenten kan worden gegarandeerd.
De voorzitter:
Ja. Nou, succes met uw Kamervragen dan.
De heer Jansen (FVD):
Maar deze zijn dus wel ...
De voorzitter:
Deze dan weer wel? Oké. De heer Bontenbal.
De heer Bontenbal (CDA):
Ik hoor nu zoveel onzin achter elkaar verteld worden. Ik was
eigenlijk van plan te blijven zitten, maar misschien kan ik
toch de tien minuten van de heer Thijssen pakken.
De heer Jansen (FVD):
Wat begrijpt u niet?
De heer Bontenbal (CDA):
Nou, ik begrijp heel veel. Eén puntje over bijvoorbeeld
Texas. U noemt dat eventjes tussen neus en lippen door.
De voorzitter:
Wilt u via de voorzitter spreken? Dus: de heer Jansen noemt.
De heer Bontenbal (CDA):
Flinke stroomstoringen, februari 2021. Daar is onderzoek
naar gedaan. Dat blijkt helemaal niet primair aan windturbines te liggen. Dat bleek ook uit bevroren leidingen, gascentrales, enzovoorts. U kunt die rapporten allemaal vinden.
U blamet nu de duurzame energievoorziening, maar uit
onderzoek blijkt dat dat niet het geval is. De plaatjes die
destijds op Twitter rondgingen, bleken gemaakt te zijn. Dat
waren bevroren windturbines in Zweden. U kunt dat allemaal teruglezen. Wat u nu doet, is weer een hele tirade met
fake news, enzovoorts. U verzuimt gewoon goed onderzoek
te doen naar wat duurzame energievoorziening is en wat
de pro's en contra's zijn. Dit is gewoon opgewarmde kliek
en het bestaat uit een hoop onzin. Dank, voorzitter.
De heer Jansen (FVD):
Ik neem afstand van deze kwalificaties. Ik refereer helemaal
niet aan foto's van windmolens. Ik refereerde aan het

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

nieuws dat dit in Texas gebeurd is. Wellicht is het inderdaad
zo dat het ook betrekking heeft gehad op andere elektriciteitsvoorzieningen. Maar als het gaat over Zweden, was dit
wel degelijk de reden dat dit gebeurd is. U kunt ook de
memorie van toelichting bij deze wet lezen, waarin wordt
gewaarschuwd voor dit ernstige risico. Ik hoop dat u daar
daadwerkelijk voor openstaat en u niet blindstaart op een
soort ideologisch bijgeloof, maar daadwerkelijk de risico's
serieus neemt die hieraan verbonden zijn. O, ik hoop dat
meneer Bontenbal dat doet.
De voorzitter:
Kijk, een leermoment. De heer Bontenbal, ook via de voorzitter graag.
De heer Bontenbal (CDA):
Ik heb een aantal jaren in de energiesector gewerkt, dus u
hoeft mij niet te vertellen wat leveringszekerheid is en hoe
belangrijk dat is. Volgens mij is het ontzettend belangrijk
en moeten we daarnaar kijken. Volgens mij is dat ook precies de reden waarom het prijspad onder die €43 per ton
is gelegd. U citeert allemaal onderzoek, maar dat is juist
precies de reden geweest waarom dat prijspad is aangepast.
Volgens mij heeft u de stukken niet goed gelezen en citeert
u maar te pas en te onpas uit rapporten. Ik weet niet waar
u het allemaal vandaan haalt, maar volgens mij klopt er
weinig van.
De heer Jansen (FVD):
Eerst ging het om Texas wat niet zou kloppen. Nu blijkt het
natuurlijk wel te kloppen. En nu zou het dan gaan om de
leveringszekerheid. Het staat er toch echt. Die prijs is nu
inderdaad onder de ETS-prijs gesteld, maar ik ben heel
benieuwd — ik vraag dat ook aan de minister — of dat
gegarandeerd zo blijft. Als je kijkt naar die tabel, dan is het
zo dat de prijs die Nederland stelt in tien jaar verdrievoudigt.
En het is ook nog eens zo dat in het Klimaatakkoord de
meest draconische maatregelen worden genomen vanaf
2030, bijvoorbeeld als het gaat om het gasloos maken van
woningen. Tot 2030 moeten 1,5 miljoen woningen van het
gas zijn gehaald en daarna, in 2050, alle 8 miljoen woningen. Zo gaat dat met dit beleid. Er wordt iedere keer verstoppertje gespeeld met het jaar 2030, maar de echte
gevolgen komen in 2050. Dan zal die prijs er wel degelijk
boven komen. Ik voorspel het tenminste alvast, want u zult
daar allemaal mee instemmen en dan gaan mensen wel
degelijk betalen voor die stroom.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten.
Mevrouw Leijten (SP):
Of je wel of niet in klimaatverandering gelooft is natuurlijk
een belangrijk startpunt voor deze discussie. Dat zullen
bijvoorbeeld de heer Kops van de PVV en de SP het niet
over eens zijn, terwijl we elkaar wel heel kunnen vinden op
bijvoorbeeld maatregelen tegen energiearmoede en dat
soort zaken. Waar ik me wel een beetje aan stoor, is voorbeelden gebruiken die niet kloppen. Daar mag je best op
aangesproken worden in deze zaal, omdat er namelijk
genoeg voorbeelden zijn die je wel kan gebruiken en die

16 juni 2021
TK 89

89-9-18

wel kloppen. Kijk bijvoorbeeld naar hoe de heer Kops dat
al die tijd al doet.
De heer Jansen (FVD):
Ik hoor geen vraag, maar ben wel bereid om hierop in te
gaan. De voorbeelden kloppen wel degelijk. Dus ik weet
niet precies waaraan u refereert. Het is een soort algemene
opmerking. Ik ben ermee eens dat we voorbeelden moeten
gebruiken die kloppen. In mijn overtuiging heb ik dat ook
gedaan.
Mevrouw Leijten (SP):
In mijn overtuiging niet, omdat er van alles voorspeld wordt:
pas maar op, na 2030; het is een groter plan, het is een
complot. Dat mag u geloven, maar toon het dan aan. We
hebben ook laatst een commissiedebat gehad over energie
en klimaat, waar de heer Jansen bij was. Dat was één groot
verhaal, vijf minuten lang, over het complot, zonder een
enkele vraag of bijdrage aan het debat. Dat mag. Maar dit
is een wetsbehandeling. Uw stem verklaren is prima, maar,
zoals de heer Bontenbal zegt: een opmerking over het
gebruik van een voorbeeld van energie-uitval dat niet met
duurzame energie te maken heeft, moet de heer Jansen
dan toch ook even nemen. Ik vind dat we elkaar ook moeten
aanspreken als dat gebeurt. Daarom wil ik de heer Jansen
daar ook op aanspreken.
De heer Jansen (FVD):
Bedankt dat u mij aanspreekt. Mevrouw Leijten noemt een
ander voorbeeld, namelijk dat mijn voorspelling zou zijn
dat na 2030 strengere maatregelen worden genomen. Dat
is niet zomaar uit de lucht gegrepen. Dat is wel degelijk wat
er in het Klimaatakkoord staat. Ik noemde een voorbeeld
over het gasloos maken van huizen. Er staat wel degelijk
in het Klimaatakkoord dat die echte slag na 2030 komt. Dat
betreft ook bijvoorbeeld het verplicht stellen van het gasloos
maken van huizen. Er wordt nu over gesproken. Nu kan het
nog niet, maar als het niet goed genoeg gaat in 2030, dan
zullen we dat moeten verplichten ná 2030. Dat staat er wel
degelijk. Ik heb dat gelezen. Ik kan het u doen toekomen als
u het niet hebt gelezen. Dus dat zijn geen voorbeelden die
ik zomaar heb verzonnen, mevrouw. Dit zijn gewoon dingen
die staan in het Klimaatakkoord.

wel iets waar de heer Jansen van Forum voor Democratie
zuiver in moet zijn. We moeten niet nepnieuws verder verspreiden bij een onderwerp waarin we allemaal zoeken naar
oplossingen, of je het nu wel of niet gelooft.
De heer Jansen (FVD):
Ik begrijp uw punt, dank u wel. Ik ben ervan overtuigd dat
het geen nepnieuws is. Als er een uitgebreid onderzoeksrapport blijkt te zijn waaruit dat niet zou blijken, dan lees ik
dat heel graag. Maar er zijn ook een heleboel andere
invalshoeken die dat wel degelijk niet zo zeggen. Meneer
Bontenbal refereerde aan een foto. Daar haakte ik op in. Ik
zou mijn opvattingen hebben gebaseerd op het zien van
een foto die uiteindelijk eigenlijk uit Zweden zou komen.
Nou, ik weet niet eens van het bestaan van die foto. Dus
daar reageerde ik op. Maar er zijn wel degelijk aanwijzingen
om te geloven dat in Texas het uitvallen van de windenergie
voor een heel groot probleem heeft gezorgd, omdat de
capaciteit daardoor namelijk sterk verlaagd is. Dat is in
Zweden ook gebeurd en dat gaat hier ook gebeuren. Daar
waarschuwt Frontier Economics voor. Dat staat gewoon in
de memorie van toelichting. We kunnen hier dus heel lang
heen en weer gaan in de zin van "u vindt dit" en "u vindt
dat". Dat zijn dan misschien interpretatieverschillen van de
feiten, maar ik werp de beschuldiging van mij dat ik hier
nepnieuws verspreid.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dan maar gewoon een beetje in een ja-neevorm. Dat rapport
heb ik ook gelezen. De crux is volgens mij dat in het Klimaatakkoord, waar de heer Jansen niet in gelooft, een vorm is
gekozen die anders is dan het oorspronkelijke plan vanwege
zorgen. Ik doe niks af aan de zorgen over leveringszekerheid,
maar het zou de heer Jansen sieren als hij zegt dat er op
basis van al die rapporten een heel ander voorstel in dit
wetsvoorstel ligt dan wat er oorspronkelijk was bedacht.
Dus er is iets gedaan met dat rapport. Ik vind het problematisch als een rapport over voorstel 1 en alles wat meekomt
met de stukken nu worden geplakt op voorstel 2.
De heer Jansen (FVD):
Ja, voorzitter, je weet nooit hoelang het duurt. Maar dank
u wel; u was betrekkelijk bondig.

De voorzitter:
Afrondend, kort.

De heer Van Weyenberg (D66):
Ik stel gewoon een vraag.

Mevrouw Leijten (SP):
Over het gasvrij maken van huizen en toekomstige woonwijken of huizen die er nu al zijn, en hoe dat nu georganiseerd is, ook met subsidiebeleid, zullen we misschien best
wel vaak overeenstemming hebben. Maar wat de heer
Jansen net deed, was zeggen dat het na 2030 alleen maar
erger wordt. Dat mag je vinden, vanuit het perspectief dat
je de klimaatverandering niet accepteert en al het beleid
onzin vindt, maar staaf het dan met voorbeelden die kloppen. U deed echt een beetje denigrerend tegen de heer
Bontenbal. Die gaf gewoon aan dat het verhaal van Texas
niet klopte. Het is toen wel verspreid dat de energie in Texas
zou zijn uitgevallen door de duurzame opwekking, maar
het is uitgezocht en het is niet juist. Dat lijkt me dan toch

De voorzitter:
Hij gaat antwoord geven op uw vraag.

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

De heer Jansen (FVD):
Ik wilde alleen wat drinken pakken, maar toen was u al klaar.
Over dat andere voorstel, het laag houden van die prijzen;
daarom maakte ik dat punt van 2030. Nu blijft die onder de
ETS-prijs, maar mijn voorspelling is dat de nationale prijs
niet over de ETS-prijs gaat, waardoor er dus wel degelijk
een extra heffing komt op CO2. Wellicht bent u het daar niet
mee eens en ik hoop ook dat u tegen zal stemmen, mocht
dat voorstel er komen, maar mijn vermoeden is dat u daar
wel degelijk voor bent. Daar heb ik u ook net een kort

16 juni 2021
TK 89

89-9-19

debatje over horen voeren, geloof ik. Er is hier net een heel
debat gevoerd over de tandenloosheid van deze wet omdat
die niet echt belasting heft. Er is wel een intentie om dat te
doen. Op dit moment is dat misschien niet zo, maar na 2030
gaat dat waarschijnlijk wel gebeuren.

voorlopig nog geen extra belasting hoeft te worden betaald.
Het CO2-prijsplan begint met een relatief lage CO2-prijs, die
dus onder de ETS-prijs blijft, maar wordt binnen tien jaar
al verdrievoudigd. De tabel houdt op bij 2030, maar wat
weerhoudt de volgende wetgevers ervan om de prijzen wel
te verhogen?

De heer Van Weyenberg (D66):
Twee dingen. Om te beginnen is die intentie er niet omdat
ik hoop dat de ETS-prijs dan zo hoog is dat het ons helpt
om inderdaad …

Ook in het Klimaatakkoord gaan na 2030 alle remmen los.
Ik heb het net al geschetst. Het grootste deel van de meest
draconische maatregelen hebben betrekking op de periode
tussen 2030 en 2050. Dat is interessant, want in deze wet,
noch in de memorie van toelichting, waar het net al over
ging, wordt gesproken over het jaar 2050, terwijl dat het
jaar is dat de klimaatdoelstellingen uiteindelijk moeten
worden gehaald volgens de Klimaatwet, die u heeft ingediend. Kan de minister toezeggen dat de CO2-prijs na 2030
niet nog hoger wordt, mocht dit vreselijke plan wel op steun
kunnen rekenen van de Kamer? Want dat is de trend die
we wel hebben gezien: alsmaar hogere belastingen, de
invoering van de ODE, steeds hogere stroom- en gasbelastingen. Als de stroombelasting naar beneden gaat, gaat de
gasbelasting omhoog. Er wordt de hele tijd gesjoemeld,
maar uiteindelijk moeten mensen onderaan de streep meer
betalen.

De heer Jansen (FVD):
Dat is gewoon broekzak-vestzak.
De heer Van Weyenberg (D66):
We hebben net de ontmaskering van Forum fake news
gezien. Eerst wordt gezegd: deze wet is een drama; het gaat
mis! Dan komt de heer Bontenbal met feiten en zegt u: het
is niet zo. Dan is het antwoord: nee, oké, het is nu niet zo,
maar het zou in de toekomst zo kunnen zijn. Dat is ook heel
erg denken in complotten. Zo maak je mensen bang. Zo
verspreid je nepnieuws. Dat is eigenlijk zeggen: hé, kijk, ik
heb daar een eenhoorn gezien! Nee hoor, zeggen wij, het
is geen eenhoorn. "Nee, maar hij zou morgen kunnen
komen." Dit niveau draagt wat mij betreft niet bij aan een
inhoudelijk debat. De heer Jansen mag alles vinden wat hij
vindt, maar hij maakt mensen bang met een onjuiste
weergave. Als dat door collega's wordt ontkracht, zegt hij:
dat zou in de toekomst toch kunnen gebeuren. Zo maak je
mensen bang en lever je geen echte bijdrage aan het debat.
De heer Jansen (FVD):
De heer Van Weyenberg heeft me ontmaskerd. Ik ben
betrapt. Ik heb expres mensen bang gemaakt. Het zal wel.
Nee, natuurlijk niet! Ik kan u mijn spreektekst toesturen als
u niet hebt geluisterd, maar in mijn hele tekst heb ik helemaal niet gezegd dat er nu wel een prijs is, en ik ben helemaal niet teruggekrabbeld en heb niet gezegd: er is geen
prijs. Nee, ik heb geciteerd uit de memorie van toelichting,
waarin staat dat er een risico is voor de energiezekerheid.
Vervolgens heb ik een ander punt gemaakt. Dat staat hier
ook. Ik kan het voorlezen. Ik pak het er weer even bij. Dat
is het stukje … Nou, ik zie het even niet staan. Ja, hier:
"Want in het wetsvoorstel zijn de bedragen erop ingericht
dat er voorlopig nog geen extra belasting hoeft te worden
betaald. Het CO2-prijsplan begint met een laag tarief, maar
dit wordt binnen tien jaar al verdrievoudigd." Dat heb ik net
ook gezegd in antwoord op een interruptie. Dus volgens
mij ben ik heel zuiver geweest in mijn antwoord en wordt
hier een karikatuur gemaakt van wat ik heb gezegd. Dat
vind ik heel kwalijk.
De voorzitter:
Prima. U continueert en rondt af.
De heer Jansen (FVD):
Ja, voorzitter. Dit punt is eigenlijk al voorbijgekomen in een
interruptie maar gezien het feit dat u wil dat ik mijn
spreektijd volmaak, kan ik het wel gewoon afmaken. Haha.
In het wetsvoorstel zijn de bedragen zo ingericht dat er

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

Als we klimaatpartijen mogen geloven, dan zorgt dat extra
belastinggeld ervoor dat we misschien, eventueel, in het
meest optimistische scenario 0,00007 graden minder
opwarming bereiken voor duizenden miljarden euro's. De
enige consequentie in de echte wereld is dat mensen meer
moeten betalen. 21% van de Nederlandse huishoudens kan
zijn rekeningen nu al nauwelijks op tijd betalen en heeft nu
al te kampen met betalingsachterstanden. Ik sluit me heel
erg aan bij mevrouw Leijten, die daar ook over begon. Dit
is iets heel reëels. Het is voor jullie misschien makkelijk om
de energierekening te betalen, maar dat is het voor heel
veel mensen niet. Hoe gaan mensen hun huizen hermetisch
isoleren? Hoe gaan ze een warmtepomp kopen van €20.000?
Waar gaan mensen dat in hemelsnaam van betalen?
Uw theoretische sprookjeswereld met CO2-prijzen en groene
stroom heeft daadwerkelijke gevolgen voor normale mensen. De extra kosten die elektriciteitsbedrijven op termijn
moeten gaan maken — misschien nu nog niet, maar als het
aan u ligt, wellicht wel — worden natuurlijk doorberekend
in de prijs voor stroom. Normale mensen gaan dat betalen.
Ieder mens met gezond verstand begrijpt dat, dus ik doe
bij dezen nogmaals de uitnodiging aan de heer Van Weyenberg om samen de straat op te gaan om te vragen of mensen daarop zitten te wachten. Want het enige wat normale
mensen gaan krijgen van al dit klimaatbeleid, is een hoge
energierekening en een koud huis.
Voorzitter. Het lijkt me duidelijk dat we deze wet niet moeten
aannemen en ik hoop op begrip van de rest van de Kamer.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik verzoek ook u om goed te timen, want u zit
maar op acht minuten en u had een kwartier aangevraagd.
De heer Jansen (FVD):
Maar ik heb wel veel goedgemaakt met interrupties.

16 juni 2021
TK 89

89-9-20

De heer Bontenbal (CDA):
Weet u wat het cynische is aan het hele voorbeeld van
Texas? Juist de veranderende weersomstandigheden, die
extreme kou, hebben ervoor gezorgd dat het daar misging.
Er werd daar tien jaar lang gewaarschuwd voor dit soort
omstandigheden. De regulator heeft daar te weinig aan
gedaan. Dat kunt u overigens allemaal vinden in de rapporten. Dat is juist het cynische: juist door klimaatverandering
is het energiesysteem daar kwetsbaarder geworden.
Windenergie is daar maar een beperkt deel van de energievoorziening, dus die kan ook niet zo'n hele grote klapper
hebben gemaakt. De grootste klapper die daar gemaakt is,
onder andere door het bevriezen van gasleidingen, vond
plaats bij de gascentrales. Het is daar in één keer 10 gigawatt naar beneden gegaan. De klimaatverandering heeft
ervoor gezorgd dat het daar misging en vervolgens waren
het de gascentrales die als eerste uitgingen en die het
grootste probleem hebben veroorzaakt. Ik weet niet waar
u uw verhaaltjes allemaal vandaan heeft, maar dit zijn
helaas de feiten.
De heer Jansen (FVD):
Dus door global warming is het kouder geworden? Dat zijn
altijd van die dingen. Vorig jaar was het heel warm in het
voorjaar en dan hoor je: klimaatverandering! Dit voorjaar
is het koud en dan hoor je niemand. Het zijn altijd dit soort
voorbeelden. U praat naar een uiteindelijk doel toe. Volgens
mij noemen we dat een doelredenering; dat heb ik weleens
gehoord. De conclusie is: het klimaat op aarde verandert.
Het past allemaal niet, maar het komt er toch door. Het is
allemaal zo duidelijk wat hier gebeurt. U kunt lachen. Ik
vind het ook lachwekkend. Ik lach met u mee, maar eigenlijk
huil ik, want mensen moeten dit wel gaan betalen.
De heer Bontenbal (CDA):
Het liefste zou ik willen dat klimaatverandering überhaupt
niet bestond. Dan gingen we andere leuke dingen doen en
was ik hier niet in de Tweede Kamer aan de slag gegaan
met het klimaatbeleid. Het is een raar verhaal om te denken
dat klimaatverandering een groot complot is. Ik ben een
bèta. Ik heb natuurkunde gestudeerd en ik probeer de
wetenschap zo veel mogelijk serieus te nemen. U lijkt de
hele wetenschap gewoon in de prullenbak te gooien. Ik
neem de wetenschap, de natuurwetenschap, serieus. Daar
hebben we grote resultaten mee bereikt. Helaas zegt diezelfde wetenschap dat we op dit moment een issue hebben.
Ik zou zeggen: follow the science, wees een beetje rationeel
en hang niet allerlei complottheorieën aan, waarvan u
stiekem misschien ook wel weet dat ze niet kloppen.
De heer Jansen (FVD):
Bedankt voor deze vraag. Ik vind het een interessant fenomeen wat hier gebeurt. Het woord "complot" is geïntroduceerd in het taalgebruik door mensen die tegengestelde
ideeën willen bestrijden. Het is heel interessant. U bent het
ergens niet mee eens en dus is het een complot. Een complot betekent: een samenzwering. Dat betekent dat mensen
in het geniep bijeenkomen om plannetjes te bedenken om
die uit te rollen over de wereld. Is dat wat u denkt dat ik
geloof?

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

De heer Bontenbal (CDA):
We hebben pas een commissiedebat over klimaat en energie gevoerd. U heeft daar een betoog van tien minuten
gehouden ...
De heer Jansen (FVD):
Het wordt steeds langer.
De heer Bontenbal (CDA):
... waarin u precies dit deed. U deed alsof het hele klimaatbeleid in Nederland één grote poging van de Europese Unie
is om ons in te kapselen. Nou, dat vind ik toch wel tamelijk
complotachtig. U kunt dat een heel rationeel wereldbeeld
vinden, maar ik vind dat toch sterk neigen naar het idee dat
het een complot is van een kleine elite die ons probeert in
te kapselen.
De heer Jansen (FVD):
Helaas is die elite niet zo klein, anders zou het misschien
minder succesvol zijn. U heeft misschien niet helemaal
goed geluisterd naar mijn definitie; misschien verschillen
onze definities. Maar in het geniep? In het commissiedebat
heb ik juist geschetst hoe open dit gebeurt. De G7, die
afgelopen weekend bijeen is gekomen, heeft hier heel
openlijk over gesproken. De Europese Unie is bezig met de
Green Deal van Frans Timmermans, die nog veel verder
gaat dan de nationale wetgeving die wij al hebben. Dus ik
vind helemaal niet dat hier sprake is van een soort van
geheime afspraak die we niet kunnen zien. Nee, dat gebeurt
gewoon in het openbaar. Mensen hebben het hierover. Ú
hebt het hierover. Ik schets alleen maar wat er gebeurt. Dus
er is helemaal geen sprake van een complot. Tenminste
niet als u een zuivere definitie aanhoudt.
De heer Thijssen (PvdA):
De verandering die de samenleving moet doormaken om
de klimaatverandering het hoofd te bieden is immens, heel
erg groot. Die gaat heel veel aspecten van ons leven beïnvloeden. We gaan dus wonen in goed geïsoleerde, comfortabele huizen. Ik woon er zelf in een; ik betaal geen energierekening meer. We gaan op een andere manier van A naar
B, met elektrische deelauto's, met een openbaar vervoer
dat beter werkt en goedkoper is. Dat gaat allemaal gebeuren. Dat kan op een eerlijke manier, waar ik voor sta en
waar de Partij van de Arbeid voor staat, of dat kan op een
oneerlijke manier. Ik herhaal wat ik al eerder zei: we moeten
het er hier over hebben hoe we de klimaatverandering het
hoofd gaan bieden.
De voorzitter:
Gaat u naar een vraag?
De heer Thijssen (PvdA):
Ja, dat doe ik nu. Ik heb twee vragen. Wij vinden elkaar in
het gegeven dat we het op een eerlijke manier moeten doen
en dat we niet zomaar de rekening moeten geven aan
mensen die het misschien niet kunnen betalen. Maar de
vraag is of het nodig is. U lijkt te zeggen dat het niet nodig
is. Daarom heb ik twee vragen aan u. Hoeveel mensen zijn
de afgelopen jaren jaarlijks gestorven aan de gevolgen van

16 juni 2021
TK 89

89-9-21

klimaatverandering? Mijn tweede vraag gaat over de
migratiestromen: hoeveel mensen slaan er op de vlucht
over de wereld vanwege de stijgende temperaturen?
De heer Jansen (FVD):
Ik ga de twee vragen zo beantwoorden. Wat het eerste deel
betreft vraag ik me af of de heer Bontenbal het als een
complot zou bestempelen wat u net allemaal heeft gezegd
over dat mensen toegaan naar deelauto's en dat soort dingen. Dat zijn namelijk dingen die worden besproken op de
G7. Die kunt u ook lezen in het verslag. Dan de twee vragen.
Help mij even herinneren wat uw eerste vraag was. Sorry,
ik ben nu even de draad kwijt.
De heer Thijssen (PvdA):
Of al dit beleid nodig is en hoeveel mensen er aan klimaatverandering sterven. En hoeveel vluchtelingen het gevolg
van klimaatverandering zijn.
De heer Jansen (FVD):
Ik weet de exacte cijfers natuurlijk niet, maar ik heb een
rapport gezien dat dat de afgelopen decennia dus sterk is
gedaald. Door het gebruik van natuurlijke brandstoffen,
door de uitbreiding van onze medische capaciteit, die daar
eigenlijk altijd volledig op draait, is dat afgenomen. Daar
mogen we heel blij om zijn. Wat die klimaatvluchtelingen
betreft: ik vind dat een verhaal dat er altijd een beetje met
de haren bij gesleept wordt. Ik geloof dat niet zo. Ik geloof
niet zo dat er heel veel mensen zijn die, omdat het ergens
droger of natter of warmer of kouder wordt, allemaal naar
Nederland trekken. Ik geloof dat ze hier komen voor ons
socialezekerheidsklimaat. Dat blijkt heel duidelijk uit de
motivaties die mensen ook zelf geven.

meter per jaar. Dat is niet veranderd in de afgelopen 120
jaar, ondanks het feit dat het iets warmer zou zijn geworden
op aarde. Voor de hele wereld berekent NASA dat dat
ongeveer neerkomt op 0,3 millimeter per jaar, dus net iets
sneller dan in Nederland. Maar alsnog hebben we het over
30 centimeter per eeuw en in Nederland over 19 centimeter
per eeuw. Ik zie dat niet als een immanente dreiging voor
het voortbestaan van ons land. Ik verschil daarover met u
van mening. Wat ik wel zie als een reëel gevaar voor mensen, is dat zij hun stroom niet meer kunnen betalen en dat
zij in een koud huis moeten zitten. Ik ben ervan overtuigd,
en met mij heel veel anderen — dat blijkt ook uit onderzoeksrapporten die het ministerie zelf heeft aangevraagd — dat
dat een reëel risico is. Daar hoor ik u niet over. U zegt mij
dat ik niet opkom voor die mensen, maar ik kom wél op
voor die mensen. Ik kom op voor de mensen die moeten
betalen voor al jullie plannetjes.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Prima, dank u wel. Om 17.30 uur gaan we luisteren naar de
antwoorden van deze staatssecretaris.
De vergadering wordt van 17.19 uur tot 17.33 uur geschorst.
De voorzitter:
De staatssecretaris doet de eerste termijn zittend vanwege
een rugprobleem. Daar werken we graag aan mee. Sommige mensen willen dit debat tot diep in de nacht laten
voortduren, maar aan die druk geef ik niet toe. Ik hoop dus
dat we het redelijk kort en puntig kunnen doen, en dat we
gewoon vóór het diner klaar kunnen zijn. Als iedereen
daaraan meewerkt, staan we over ongeveer drie kwartier
buiten. Het woord is aan de staatssecretaris. Ik zoek even
zijn microfoon.

De voorzitter:
Afrondend, kort.
De heer Vijlbrief (D66):
Hij doet niks.
De heer Thijssen (PvdA):
Dit is dus waar onze wegen scheiden. Dit vind ik totaal
onverantwoorde politiek die u hier staat te bedrijven. U zegt
dat u opkomt voor al die mensen in dit land en dat u niet
wilt dat die met onnodige kosten te maken krijgen, terwijl
het voortbestaan van dit land en deze samenleving wordt
bedreigd door klimaatverandering. Als u zich zorgen maakt
over de kosten die mensen moeten betalen, dan moet u
gaan staan voor die mensen, want het probleem moet
opgelost worden. Driekwart van Nederland vindt dat ook.
Dus houd op met deze verachtelijke bangmakerij en het
bagatelliseren van het probleem, en begin met oplossen,
begin met bijdragen.
De heer Jansen (FVD):
Ik hoor geen verdere uitdieping op uw vorige vragen, maar
ik wil hier ook wel op ingaan. Ik neem aan dat u het dan
eens bent met de antwoorden die ik heb gegeven. Wat het
redden van de wereld en de dreigende klimaatramp betreft
die eraan zit te komen: de cijfers onderbouwen dit natuurlijk
niet. Neem de Nederlandse zeespiegelstijging. De gegevens
daarover worden gepubliceerd door het RIVM. Dat wordt
ieder jaar bijgehouden. Het stijgt ongeveer met 0,19 milli-

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

De voorzitter:
Nee. Kunt u de microfoon een beetje op u richten?
De heer Vijlbrief (D66):
Hij doet het echt niet hoor.
De voorzitter:
O, dat is een probleem. Ik ga even raad zoeken. Hoe zet ik
de microfoon van de staatssecretaris aan?
Man, man, man, zo wordt het nachtwerk.
De heer Vijlbrief (D66):
Ik kan het ook gewoon met mijn stem doen natuurlijk.
De voorzitter:
Ja, dan zult u toch moeten schreeuwen. Er wordt hulp
gezocht. U gooit de hele organisatie in de war.

16 juni 2021
TK 89

89-9-22

Ik krijg nu appjes van de Griffie. De staatssecretaris moet
zelf een knopje indrukken, meldt de Griffie mij via de app.
De heer Vijlbrief (D66):
O, dat kan ik ook.
De voorzitter:
Testing one, two, three. We kunnen het niet zonder microfoon doen. Dat kan niet vanwege de stenografie. Doe het
dan maar schriftelijk, zegt de heer Kops. Of via de app
misschien? Kunnen we snel even een groepsapp aanmaken?
De heer Vijlbrief (D66):
Dat moeten we even aan mevrouw Van der Plas vragen.
De voorzitter:
De heer Van Doorn van de Griffie deelt via de app mede
dat hij zijn opwachting gaat maken.
De heer Vijlbrief (D66):
U hebt gewoon de stekker eruit getrokken.
De voorzitter:
Ik bedoelde het niet persoonlijk.
De heer Vijlbrief (D66):
We zijn al twee keer demissionair.
De voorzitter:
Ja, precies. U bent al demissionair, dus ik kan de stekker
er niet uit halen. Het wordt tijd dat we weggaan uit dit
gebouw. Dat is een beetje de les die we kunnen trekken,
denk ik.
Die leveringszekerheid werkt ook niet, hè? Ik schors voor
een enkel ogenblik.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
De heer Van Doorn hoeft maar binnen te komen lopen of
de zaken gaan ineens van een leien dakje! Het woord is aan
de staatssecretaris.

Vijlbrief:
Het is inderdaad net magnetisme; de heer Van Raan heeft
gelijk.
Voorzitter, dank u wel. Mag ik allereerst de heer Idsinga en
de heer Bontenbal van harte feliciteren met hun maidenspeech? Als ik naar de heer Bontenbal luister, denk ik: ik
kan ook bijna bij het CDA. Dat is toch net niet zo, maar
sociaalliberalen en christendemocraten blijken heel veel
met elkaar gemeen te hebben. Dat had ik hier al een keer

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

eerder geconstateerd. In het verhaal van de heer Idsinga
vond ik de verheffingsgedachte erg mooi van de school die
hij beschreef. Die spreekt mij enorm aan. Ik kom zelf uit een
eenvoudig milieu en mijn overgrootvader kon niet schrijven
en niet lezen. Die verheffing spreekt mij daarom zeer aan.
Die is voor mijn partij erg belangrijk, net als voor uw partij.
Het waren dus beide prachtige verhalen. Dank u wel daarvoor.
Dan ga ik nu terug naar een veel lager-bij-de-grondse zaak,
namelijk deze wet. Ik wil eerst wat zeggen over het doel
van de wet. Daar zijn veel vragen over gesteld en veel
opmerkingen over gemaakt. Ik denk dat ik wel enig licht in
de duisternis kan bieden, omdat het doel in mijn ogen ook
ietwat gewijzigd is nadat het Klimaatakkoord gesloten is.
Het tweede deel van mijn betoog zal gaan over het prijspad.
Dat is het grootste deel, want daar zijn de meeste vragen
over gesteld. Daarna kom ik bij vragen over het door mij
geliefde internationale deel, en dan heb ik nog wat overige
vragen.
Ik ga eerst in op het doel van de wet. Iemand deed dat zonet
ook al en ik ga het toch nog een keer doen, omdat het helpt
om na te denken over de vraag waarom deze wet in eerste
instantie een bepaald prijspad kende en gemaakt is, en wat
het geworden is. Dan kan ik misschien gelijk ook het grote
geheim rond dat Frontier Economics meenemen. De heer
Jansen is nu niet in de zaal, maar hij hoort het vast wel. Ik
ga eerst maar in op hoe het begon. Het begon als een
CO2-prijs voor de elektriciteitssector en het was echt bedoeld
om, zoals de heer Thijssen en de heer Snels zeiden,
CO2-uitstoot terug te dringen. Maar de werkelijkheid is
natuurlijk dat we daar al een instrument voor hebben. Ik
ben een keurige econoom, opgevoed met de regel van
Tinbergen: je hebt geen twee instrumenten nodig voor één
doel. Dat instrument heet: de ETS-prijs. Dat is eigenlijk het
goede instrument, omdat je het Europees gezamenlijk doet,
als je dit tenminste belangrijk vindt. Je kunt natuurlijk van
mening verschillen over de doelstelling; de heer Kops denkt
daar bijvoorbeeld anders over. Maar als je dit belangrijk
vindt, is dat het beste middel, want dan lekt het niet weg.
Dat behoeft geen betoog. Toen het Klimaatakkoord werd
uitonderhandeld — ik denk dat het in 2019 is geweest,
voordat ik staatssecretaris werd — werd in het rapport van
Frontier Economics geconstateerd dat, als je dat prijspad
te dicht legt op de ETS-prijzen of daaroverheen, het volgende gebeurt. De heer Bontenbal zei dat hij in de energiesector heeft gewerkt, dus hij weet het veel beter dan ik.
Maar ik zeg even heel simpel wat er allemaal gebeurd is.
Doordat wij nogal veel interconnectie hebben en we veel
energieverbindingen hebben, met name met Duitsland, is
de elektriciteitsproductie in Nederland op een gegeven
moment niet meer rendabel en wordt deze overgenomen
door viezere elektriciteitsproductie uit Duitsland. En dat kon
toch niet te bedoeling zijn? Mijn goede vriend Kees Vendrik
heeft hier aan de elektriciteitstafel toen over gesproken.
Toen is er een nieuw prijspad bepaald. Dat prijspad ligt nu
zo dat het niet meer werkt als een bijtende maatregel om
CO2 terug te dringen — daar heb je namelijk het ETS voor
— maar als een garantie dat bedrijven op lange termijn
structureel genoeg investeren in elektriciteitsbedrijven en
in duurzame opwekking. Volgens mij zit daarin de slag die
gemaakt is. Dat vroeg de heer Snels en dit is volgens mij
de redenering geweest. Dat pad moet je dan natuurlijk zo
neerleggen dat het wel iets doet, in de zin dat het een

16 juni 2021
TK 89

89-9-23

incentive, een prikkel, geeft om die investering te doen.
Tegelijkertijd moet het niet boven de ETS-prijs liggen, want
dan krijg je dat probleem met die leveringszekerheid van
Frontier Economics. Dit is volgens mij in essentie het economieverhaal.
Toen is er na 2019 iets gebeurd, want die ETS-prijs is
omhooggeschoten. Die is inderdaad veel hoger geworden.
Nu zegt iedereen: ja, dan is dat prijspad wel heel erg laag.
Dat klopt, dat is waar. Maar ik ben, zegge en schrijve, ook
veertien maanden directeur-generaal energie geweest in
2010. En ik kan u vertellen: er gaat niets zo heen en weer
en er is niets zo volatiel als energieprijzen, en daaraan
gekoppeld natuurlijk ook de CO2-prijs. Mag ik iedereen eraan
herinneren dat de ETS-prijs aan het begin van de coronacrisis €16 was? Die is nu €50 ongeveer. Dat gaat dus enorm
heen en weer. Als je met dat prijspad dus te dicht op die
werkelijke ETS-prijs gaat zitten, dan loop je weer die leveringszekerheidsrisico's. Dus daarom is gekozen voor dit
pad. Is dit pad dan zaligmakend? Tegen iedereen die daarnaar vroeg, onder andere de heer Thijssen en de heer Van
Weyenberg, zeg ik: nee. Maar het is wel ongeveer wat we
in 2019 dachten dat het goede pad moest zijn. Ik kom straks
nog op de aanpassing van dit pad. Dat ga ik in het volgende
blokje doen. Maar dit is de redenering.
Ik heb zelf een ontzettende hekel aan … De heer Bontenbal
zei in zijn speech iets over het samenwerken. Mevrouw
Leijten bracht het heel goed onder woorden. Ik heb zelf een
ontzettende hekel aan dat gehakketak tussen Kamer en
regering over de vraag aan wie het nou ligt dat iets misgegaan is. De Kamer is vorig jaar heel vriendelijk voor mij
geweest, terwijl ik een megabelastingplan indiende waar
ook nog stukken in zaten waar delen van de Kamer een
enorme hekel aan hadden. Dat hebben wij keurig behandeld. We hebben dit wel vijftien keer gezegd, maar we
hebben het daarna keurig behandeld. Daarna is gezegd:
volgend jaar moeten we dat niet meer zo doen; stuur daar
nou eens een brief over. Datzelfde geldt nu even andersom.
Ik ga één keer zeggen dat het niet aan mij heeft gelegen dat
dit er zo lang heeft gelegen. Dan houd ik er verder over op.
Want zo werkt het soms gewoon. Dit is denk ik door corona
en door het sluiten van de Kamer lang blijven liggen. Dat
heeft niemand zo bedoeld. Het ware beter geweest als dit
sneller behandeld was.
Ik zou dus zeggen dat dit de redenering is achter de wet
zoals die nu is. En dan zeg ik tegen de heer Van Raan, die
ik in de debatten in deze Kamer en ook in de verkiezingscampagne heel vaak tegenkwam — we zijn een soort reizend circus Vijlbrief-Van Raan of Van Raan-Vijlbrief; dat is
eerlijker — dat we het altijd eens zijn over de doelen. We
verschillen alleen altijd ook totaal over de methode daartoe.
Het CO2-effect van deze maatregel is, als je dit in een model
stopt, natuurlijk nul, want het ligt onder de prijs. Daar hoef
je geen grote econoom voor te zijn. Maar het is natuurlijk
niet structureel nul. Als je er even dieper over nadenkt, is
deze wet bedoeld om ervoor te zorgen dat er investeringszekerheid is. Je weet de CO2-prijs en geeft hiermee een
structurele impuls aan de verduurzaming van de elektriciteitsproductie. Het zit natuurlijk alleen niet in het model.
Hoe moet je modelleren? Dat kun je niet modelleren, omdat
de werkelijke prijs hoger ligt. Maar dan heeft het wel
degelijk effect. Dat meet je alleen nu niet. Dat zou mijn
antwoord zijn op dat punt.

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

Dat brengt mij bij het prijspad zelf. Er zijn heel veel vragen
gesteld over het prijspad en daaraan gekoppeld de doelen
van de wet, onder anderen door de heer Grinwis. Hij vroeg:
hoe valide is het argument "leveringszekerheid" nu eigenlijk
nog? Het antwoord is, denk ik, dat je bij de huidige ETSprijs een hoger prijspad zou kunnen hebben, zonder dat de
leveringszekerheid in gevaar komt. Is dat verstandig? Nou,
dat denk ik nu niet vanwege de volatiliteit in de prijs. Daar
zei ik net al iets over. Ik ga straks nog wel wat zeggen over
de aanpassing, over de evaluatie et cetera, mede naar
aanleiding van de inbreng van de heer Grinwis en het
amendement dat hij heeft ingediend. Ik zou dus zeggen dat
een hoger prijspad nu niet direct een gevolg zou hebben
voor de leveringszekerheid. Maar het lijkt me niet verstandig
om nu het prijspad aan te passen, omdat je niet weet wat
de ETS-prijs gaat doen. Dat zegt misschien wel wat over
de evaluatietermijnen. Daar kom ik zo meteen op terug. Dat
is ook een reden waarom ik, hoewel ik met belangstelling
naar hem heb geluisterd, de heer Thijssen niet helemaal
begrijp als hij ervoor pleit om die mogelijkheid jaarlijks te
creëren. De gedachte van die vijf jaar is nou juist dat je de
industrie enige zekerheid geeft over de prijs waarmee zij
moet rekenen als zij wil investeren. En dan is een jaar heel
kort. Het is niet omdat ik vriendelijk wil zijn voor de industrie, maar omdat dit aan de orde is.
Laat ik dit blokje even afmaken. Dat is misschien het handigste. De heer Thijssen vroeg mij: stel dat tijdens een formatie aan de orde komt dat die termijn van vijf jaar, die de
heer Thijssen veel te lang vindt maar waarvan ik zeg dat
het misschien nu wel verstandig is, moet worden verkort.
Loop je dan grote risico's richting de sector? Krijg je dan
allerlei claims aan je broek? Ik ga natuurlijk niet over de
claims die de sector doet. Daar gaat het kabinet niet over,
daar gaat u niet over, zeg ik tegen de heer Thijssen. De
vijfjaarstermijn staat niet in de wet, het prijspad zelf wel,
maar de aanpassing niet. De termijn staat in de toelichting.
Wij denken dat dit redelijk veilig is voor een eventuele
andere politieke afspraak. Laat ik het preciezer, netter of
helderder formuleren: als een nieuwe coalitie zou zeggen
dat zij het graag korter heeft, dan is dat theoretisch denk ik
gewoon mogelijk. Ik verwacht niet dat claims daar heel veel
succes zullen hebben.
Dan is de vraag: waarom doe je dat dan nu niet? Ik doe dat
nu niet omdat dit wetsvoorstel ongeveer het politieke
evenwicht weergeeft van wat wij nu kunnen bereiken. Ik
ben niet helemaal doof voor wat er hier in deze Kamer
gebeurt. Ik heb goed geluisterd en ik denk dat dit ongeveer
het politieke evenwicht weergeeft van wat ik kan bereiken.
Zelfs als je dit allemaal onzin vindt en denkt dat het nu geen
effect heeft, dan kan het toch nog steeds een belangrijke
wet zijn.
Maar ik zie iemand die mij een vraag wil stellen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Heel kort. Los van de termijnen geldt dit natuurlijk ook als
je zou besluiten naar een ander prijspad te gaan. Ik hoor
graag de reactie van de staatssecretaris, maar mijn stelling
zou de volgende zijn. Bij het sluiten van kolencentrales kun
je nog zeggen dat het een soort onteigening is. Daar hebben
we allerlei waarborgen en uitkopen voor. Maar dit is een
belastingmaatregel en belastingtarieven kun je aanpassen.
Wat mij betreft is er een primaat van de politiek om ook dit

16 juni 2021
TK 89

89-9-24

prijspad aan te passen, los van de tekst in de memorie. Is
de staatssecretaris dat met mij eens?

Vijlbrief:
Ik was voornemens daar wat over te zeggen, maar tegelijk
met dat andere punt, als de heer Snels mij dat toestaat.

Vijlbrief:
Het klinkt erg logisch: "het is een belastingmaatregel". Ik
denk dat de heer Thijssen vooral doelt op het feit dat, als
je in de memorie van toelichting iets opschrijft over je
intentie, namelijk die vijfjaarsaanpassing, het bedrijfsleven
vervolgens kan verwijzen naar die intentie: je houdt je niet
aan je eigen intentie. Ik heb in deze Kamer gezegd wat ik
heb gezegd. Ik heb een toelichting op de wet gegeven. Ik
interpreteer de wet zoals ik hem net interpreteerde.

De heer Van Weyenberg stelde op een iets andere manier
dezelfde vraag aan mij. Hij zei namelijk: als er ambitieuzer
klimaatbeleid wordt gevoerd, kunt u dan bevestigen dat de
elektriciteitssector niet is uitgezonderd? Dat is precies hetzelfde punt. Het antwoord is: ja, dan is de elektriciteitssector
niet uitgezonderd. Dat is logisch, gezien mijn eerdere antwoord.

De heer Van Weyenberg (D66):
Dat interpreteer ik als: een eerdere aanpassing van het pad
dan over vijf jaar kan als dat gewoon een politieke keuze
is. Er kan gewoon een andere mening zijn, voortschrijdend
inzicht, andere Europese doelen. Er kunnen allerlei verschillende argumenten voor zijn. Het is aan de politiek om dat
te doen. Er kunnen in die zin geen rechten worden ontleend
aan wat hier wordt gezegd omdat het een belasting is. En
belastingtarieven kunnen we nou eenmaal elk jaar verhogen
en verlagen. De tekst in de memorie doet niks af aan het
budgetrecht van deze Kamer.
Vijlbrief:
Ja, dat zou ik ook zeggen.
De heer Snels (GroenLinks):
Ik heb twee vragen. Voor de wetsgeschiedenis is dit een
belangrijk punt. Het was een afspraak in het Klimaatakkoord.
Het was dus een afspraak die eigenlijk überhaupt geen
rechtsgeldigheid had. Immers, die afspraken uit het Klimaatakkoord moesten in wetgeving worden vastgelegd. Het is
niet voor niets dat die vijfjaarstermijn niet in een wetsartikel
is gekomen. In de memorie van toelichting wordt gerefereerd aan het Klimaatakkoord, een soort maatschappelijk
akkoord zonder rechtsgeldigheid. Het staat niet in een
wetsartikel, maar als toelichting in de memorie van toelichting. Dat geeft volgende kabinetten alle ruimte om het prijspad aan te passen. Voor de wetsgeschiedenis is dit
belangrijk.
Vijlbrief:
Voorzitter, u heeft mij gevraagd bondig te zijn. Dit lijkt mij
een goede samenvatting.
De heer Snels (GroenLinks):
Dan de tweede vraag. De staatssecretaris gaf aan dat hij zo
meteen terugkomt op aanpassingen en evaluatietermijnen.
Ik heb in mijn eigen termijn ook iets gezegd over die volatiliteit. We hebben eigenlijk nieuwe sommen nodig op basis
van de veranderende context. Kan de staatssecretaris aangeven hoe we met die nieuwe sommen, zowel de leveringszekerheid als de verwachtingen voor het prijspad, om
moeten gaan?

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

De heer Bontenbal vroeg of het wetsvoorstel leidt tot meer
import van elektriciteit. Ja, dat kan. In mijn introductie zei
ik al dat dat kan, als je dat prijspad niet goed stelt. Daarom
kun je het ook naar beneden bijstellen als het echt misgaat
met die ETS-prijzen. Dan kun je die levering naar beneden
aanpassen.
De heer Bontenbal (CDA):
Ik blijf toch wel met een ongemakkelijk gevoel zitten. Er zijn
twee sporen: of hij doet iets of hij doet niets. In het ene
geval is er sprake van import van stroom. Wij willen als
CDA-fractie vooral vanuit de Europese focus naar klimaatbeleid kijken. Wij willen dingen doen die effect hebben op
het klimaat. Ik blijf daar een soort ongemak bij hebben. Is
het effectief? Tegelijkertijd vind ik ook dat het die zekerheid
kan geven. Het is een afspraak uit het Klimaatakkoord.
Begrijpt u iets van het ongemak dat ik bij dit wetsvoorstel
heb?
Vijlbrief:
Zal ik nog een keer proberen de heer Bontenbal te helpen?
Ik begrijp dit, maar ik denk dat het toch niet klopt. Ik ga het
nog één keer proberen. Misschien ben ik net te snel gegaan.
Het komt wel vaker voor dat je een markt wilt stabiliseren
door een minimumprijs in de markt te leggen. Dan heeft
dat geen direct effect. Die minimumprijs bijt niet. De naam
zegt het al: het is een minimumprijs. Je streeft met die
minimumprijs niet na dat die minimumprijs doorbroken
wordt, want daarom is het een minimumprijs. Wat je met
een minimumprijs probeert te doen is het tweede doel van
de wet. Het eerste doel is: leg een minimumprijs in de
markt, maar dat is natuurlijk geen echt doel. Het afgeleide
beleidsdoel is dat je daarmee investeringszekerheid geeft:
bij die en die CO2-prijs weet ik altijd zeker dat ik een
bepaalde investering rendabel kan maken. Dat is wat de
wet doet. Niet meer en niet minder.
De wet heeft vervolgens ingebouwd zitten dat je heel
voorzichtig het prijspad kunt verhogen als je daar heel ver
vanaf komt te zitten, zodat die minimumprijs totaal geen
betekenis meer heeft. Sommigen in deze Kamer — Van
Raan in zijn amendement — zeggen: doe dat nu. Ik zeg:
wees daar voorzichtig mee, want die prijs is zo volatiel. Dat
aspect zit daarin, maar volgens mij is daarmee de ongemakkelijkheid weg. Nee, het is een wet die nu inderdaad niet
bijt, maar dat wil niet zeggen dat hij niet bijdraagt aan de
klimaatdoelen. Dat blijft een moeilijke kronkel in het hoofd.
Ik heb er zelf ook goed over moeten nadenken. Maar dit is
wat het is. Dit is de wijsheid die er toen aan de elektriciteitstafel was. Er lag een rapport van Frontier Economics dat
zei: als je een bijtende prijs erin gooit, betekent dat dat je

16 juni 2021
TK 89

89-9-25

de leveringszekerheid in gevaar brengt. Het is een typische
economiesituatie, namelijk een trade-off tussen investeren
en leveringszekerheid. Dat is wat het is.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Dank aan de staatssecretaris. Het is een helder verhaal.
Maar wat is dan nu naar het inzicht van de staatssecretaris
en naar zijn ambitie de meest effectieve prijs die nog net
niet zo hard bijt dat het pijn doet?
Vijlbrief:
Als je de redenering volgt … Als je nu een nieuwe klimaattafel zou maken, is het antwoord aan de heer Grinwis —
die daar wel bij was en ik niet, maar dat doet er niet toe —
dat er toen een marge van 40% daaronder was gekozen.
Daar zitten we nu ver onder. En dat liep dan langzaam op.
Het ging om 60% van de ETS-prijs en dat liep dan langzaam
op. Als je die som nu maakt, krijg je een hoger prijspad.
Maar ik zeg daarbij dat dat een gevaarlijke redenering is.
Pas daarmee op. Dat zeg ik ook een beetje doordat ik door
ervaring wijzer ben geworden toen ik zelf in de energiesector actief was. Ik voel daar veel meer voor de route die de
heer Grinwis zelf aangeeft, namelijk sneller evalueren dan
na vijf jaar. Dan weten we namelijk veel meer. Ik ga er zo
veel meer over zeggen. De belangrijkste beweging zit hier
natuurlijk internationaal.
Voorzitter. Dat brengt mij bij een vraag die gesteld hoort te
worden wanneer je met leden van de commissie Financiën
in debat bent: het leverde eerst 620 miljoen op, nu is de
opbrengst 0, hoe is dat budgettair verwerkt? Hierbij ga ik
altijd voorlezen, om precies te zijn. Dat weet de heer Snels
ook. Bij het regeerakkoord is uitgegaan van een opbrengst
van 300 miljoen in 2021 en een structurele opbrengst van
620 miljoen euro. Bij het herijken van de maatregel blijkt
dat er geen sprake meer is van een opbrengst en dat komt
door een ander systeem in de prijssetting. De derving binnen de kabinetsperiode is dus 300 miljoen euro. Volgens
de begrotingsregels diende deze derving gedekt te worden
binnen het inkomstenkader met een lastenverzwaring elders
binnen deze kabinetsperiode. Die is gedekt vanuit het pakket
— we zouden het woord niet meer gebruiken, maar ik ga
het toch nog een keer doen — heroverwegen afschaffen
dividendbelasting. Het restant is 64 miljoen euro. Dan blijft
er nog over 234 miljoen uit dividendbelasting over. Dat is
gedekt binnen het pakket Klimaatakkoord. Het kabinet heeft
daarnaast besloten de dekking van 300 miljoen buiten de
kabinetsperiode anders in te zetten binnen het pakket Klimaatakkoord. Met andere woorden: men heeft gewoon het
Klimaatakkoord na de kabinetsperiode 300 miljoen duurder
gemaakt. Ik vertaal het maar even voor iedereen. Dan
begrijpen we elkaar weer. Dat is het. Dat is in het kort
gelopen, zou een ambtenaar van Financiën zeggen.
Voorzitter. Ik kom straks terug op de amendementen. Dan
ga ik ook over die prijspaden en de onderzoeken praten. Ik
wilde iets zeggen over het internationale deel. De heer Idsinga vroeg daar heel specifiek naar. De heer Van Raan stelde
de vraag: zijn we daar eigenlijk wel koploper; wat doen we
daar? Laat ik eerst iets zeggen over het internationale deel
in een wat groter verband. Er is op het ogenblik namelijk
een interessante ontwikkeling in de wereld bezig en dat is
dat er op een aantal terreinen waar jaren niet goed
samengewerkt is opeens beter samengewerkt wordt. Ik heb

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

daar vanmorgen iets over gezegd in het debat dat ik samen
met de minister met de heer Snels had over Ecofin. Toen
ging het over belastingontwijking. Ik vind dat een ongelofelijk gunstige ontwikkeling die daar bezig is. Ik constateerde
een aantal weken geleden, zoals ik vanmorgen ook in het
debat heb gezegd, dat daar bijna Kamerbreed steun voor
bestaat. Kamerbrede steun voor die lijn, dat is nogal wat.
Je ziet bij het klimaatbeleid eigenlijk hetzelfde. Ik verwacht
dus uit het pakket-Timmermans, dat in juli gaat komen, op
het terrein van ETS-reserves, de overvloed aan ETS-rechten,
en een aantal andere dingen positieve effecten. Dat zou
kunnen betekenen — ik kom straks nog terug op dat prijspad
— dat er uit dat pakket echt een substantieel effect op die
ETS-prijzen en daarmee op de CO2-uitstoot gaat komen.
Dat zou heel goed nieuws zijn. Dat past ook bij de hogere
ambitie van Europa.
Wat hebben wij als Nederland dan zelf gedaan? Ja, we
hebben gesproken met onze buren. Dat heeft mijn voorganger gedaan, dus ik citeer nu wat de heer Snel heeft gedaan.
Hij heeft contact gehad met Frankrijk en Duitsland op het
gebied van die minimum-CO2-prijs. Daar bleek geen steun
te zijn. Met name de Duitsers hadden een voorkeur om hun
CO2-doelen te bereiken door het sluiten van vieze centrales
en niet voor dit systeem. Wij hebben dat daarna natuurlijk
ook voor een deel gedaan. Wat betreft bredere CO2-beprijzing heeft mijn voorganger, zoals de Kamer weet, veel initiatieven genomen, onder andere rond vliegbelasting. Dit
was een van de weinige momenten waarop ik het met de
heer Van Raan totaal oneens was. Dat zijn we vanaf het
begin af aan geweest. Ik ben het er gewoon niet mee eens
dat de vliegtaks een klein dingetje zou zijn. Ja, de prijs is
een klein dingetje, maar het feit dat die tickets belast worden
en dat we zijn begonnen met internaliseren vind ik zelf geen
klein dingetje en vind ik belangrijk. Dat geldt by the way
ook voor deze minimum-CO2-prijs. Je hebt weer een
instrument in je tas zitten. Daar is internationaal echt heel
wat aan het gebeuren, zeg ik tegen de heer Idsinga. Maar
de eerlijkheid gebiedt te zeggen: we hebben geen enthousiaste steun gekregen voor het idee van een minimum-CO₂prijs. Andere landen hebben daar voor andere instrumenten
gekozen.
De heer Van Raan (PvdD):
Voordat de kijkers in totale verwarring achterblijven dat wij
het niet eens zouden zijn over het principe dat je kosten
internaliseert, geef ik aan dat wij het daar wel degelijk over
eens zijn.
De voorzitter:
Er kwamen inderdaad al veel telefoontjes binnen, dus dat
is daarmee opgelost. Meneer Idsinga voor zijn maideninterruptie.
De heer Idsinga (VVD):
Dank u wel, voorzitter. Ik hoor de staatssecretaris vertellen
wat er door voorgangers is gedaan en wat de status quo is
in het internationale veld. Maar mijn vraag zag specifiek op
het volgende: wat gaat u doen om dit naar de toekomst toe
weer op de agenda te krijgen? Het is iets meer vooruitkij-

16 juni 2021
TK 89

89-9-26

kend in plaats van de status quo en wat er in het verleden
gebeurde.
Vijlbrief:
Het antwoord is eigenlijk hetzelfde als het antwoord dat ik
steeds geef als het gaat over belastingontwijking: ik vind
dat Nederland te lang een land is geweest — volgens mij
deden we dat — dat niet naar die toekomst keek en vooral
probeerde vast te houden aan eigen kleine voordelen. Dat
speelde trouwens niet bij de vergoeding. Als u aan mij
vraagt welke rol Nederland daar moet nemen, dan vind ik
dat Nederland de rol van aanjager en koploper moet nemen.
Met andere woorden, juist omdat we relatief klein zijn tussen die grote landen, moeten wij proberen om zo veel
mogelijk voor elkaar te krijgen met samenwerking. Ik zou
zeggen, als het pakket-Timmermans er is, dan moeten wij
daar weer over spreken. Dat zult u overigens meer doen
met de staatssecretaris van Economische Zaken dan met
mij. Met het kabinet moet dan worden gesproken over hoe
het kabinet, of het nieuwe kabinet daarna, zo veel mogelijk
invulling kan geven aan die drijvende rol in Europa.
We komen dan in een kamp terecht waar we ons, denk ik,
goed thuis voelen, namelijk bij Zweden en Denemarken.
We komen dan niet in de hoek van Polen en Hongarije
terecht, die hier natuurlijk permanent aan de rem hangen.
Dus dat zou mijn antwoord erop zijn. Het moet actief. Dat
kan van alles zijn. Dat kan dit onderwerp zijn, de minimumprijs, maar het kan ook de accijns op kerosine zijn. Het zijn
al die zaken die je beter internationaal en Europees kunt
regelen. Dat zou mijn antwoord zijn op de heer Idsinga.
Dat brengt mij bij het blokje overig. Dan ga ik daarna terug
naar de amendementen en dan kom ik terug op het prijspad
en de sommenmakerij die daarbij hoort. De heer Idsinga
vroeg: kunt u bevestigd terughoudend zijn met de belasting
bij andere uitvoeringsorganisaties? Ik ben dat erg met hem
eens. Nee, het is niet de bedoeling dat wij een belastingdienst naast de Belastingdienst creëren. De Kamer heeft
echter ook weet van de problemen die de Belastingdienst
heeft, dus ik ben heel blij — de heer Idsinga zei dit ook in
zijn bijdrage — dat NEa dit kan en wil doen. U weet dat ik
ook bij andere fiscale onderwerpen naar andere uitvoerders
kijk, omdat we dit wel zullen moeten doen als we voortgang
willen maken.
De heer Idsinga vroeg: leidt het voorstel tot extra administratieve lasten voor bedrijven? Dat is niet het geval als er
geen heffing plaatsvindt. Dan zijn er ook geen extra rapportageverplichtingen. Als er wel een heffing plaatsvindt, zijn
de lasten beperkt. De rapportageverplichtingen sluiten
namelijk aan bij die van het EU ETS.
Ik had dit net ook bij het blokje internationaal kunnen, of
misschien zelfs moeten doen, maar laat ik het hier doen.
De heer Grinwis vroeg naar de CO₂-grensheffing. In de
Brusselse dieftaal is dit: CBAM, carbon border adjustment
mechanism. Het kabinet kijkt uit naar de Commissievoorstellen die daar komen. Die zitten in een pakket dat volgende
maand wordt gepubliceerd. Dit is eigenlijk een heel simpel
ding. Het is eigenlijk gek om hier tegen te zijn, want als je
CO₂-beleid voert, wil je liever niet dat andere landen,
gebiedsdelen of werelddelen die dat niet doen — die dus
freeriden op jouw CO₂-beleid — gaan onderbieden. Dat kan
nooit de bedoeling zijn. Daarom is er die CBAM. Ik begrijp

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

dat de grote tegenstanders, de VS, dit inmiddels ook
begrijpen. Zij willen het liefst met ons samenwerken om in
hetzelfde gebied van CO₂-uitstootbestrijding terecht te
komen. Dan zitten we in de ideale situatie. Alhoewel, het is
niet de ideale situatie, want er is nog een héél groot land
dat je daar het liefst aan zou laten meedoen. Deze zomer
komt er een voorstel van de Commissie. Dan moet dat weer
worden besproken. Dat zal opnieuw met een ander lid van
het kabinet zijn.
Voorzitter, dat brengt mij bij de amendementen. Daarbij ga
ik aan de hand van de amendementen gelijk in op de vragen
over prijzen, et cetera. Het eerste amendement dat ik voor
me heb, is dat van de heer Grinwis op stuk nr. 10.
De voorzitter:
Dat wordt misschien medeondertekend door de heer Van
Weyenberg en dat zou betekenen dat het een nieuw nummer krijgt, maar vooralsnog spreken wij over stuk nr. 10.
Vijlbrief:
Ik noem het nummer 10 als u dat goed vindt.
De voorzitter:
Heel goed!
Vijlbrief:
Dat amendement regelt eigenlijk dat de evaluatietermijn
wat wordt vervroegd. Dat is ook weer die vijf jaar, maar
dan niet die vijf jaar die erin zit. Het is een andere vijf jaar,
namelijk "over vijf jaar evalueren met aandacht voor de
ontwikkeling van het Europese klimaatbeleid". Ik denk
eigenlijk dat het gewoon een verstandig amendement is.
Ik zal uitleggen waarom. Er gebeurt zo veel Europees dat
je moet kijken of deze wet over drie jaar eigenlijk ... Dat was
volgens mij ook ongeveer de redenering van de heer Grinwis. Het kan namelijk zijn dat over drie jaar mijn opvolger
hier zit en zegt: die Vijlbrief zag het echt verkeerd, want die
ETS-prijs is nu zo skyhigh dat we rustig met dat prijspad
omhoog kunnen. Het kan ook zijn dat Vijlbrief gelijk had en
dat die ETS-prijs weer eens is ingestort, omdat er iets is
gebeurd in de wereld. Dat kan namelijk ook. Het is, denk ik,
goed om daar geen vijf jaar op te wachten. Ik ben het
daarmee eens en daarom geef ik het amendement oordeel
Kamer.
Voorzitter. Alle leden van uw Kamer die hebben gevraagd
of ik alvast kan gaan rekenen aan wat nu het goede prijspad
moet zijn, kan ik zeggen dat ik dat mee zal nemen in deze
kortere evaluatie. Met andere woorden, zoals de heer
Grinwis en de andere leden van de Kamer weten duurt het
wel even voordat dat allemaal goed is uitgerekend en netjes
is opgeschreven. Je moet ook nog maar eens zien wat er
van al die Europese maatregelen precies terechtkomt in
nationaal beleid. Dan kun je, denk ik, een goede nieuwe
som maken van dat prijspad. Je weet dan wat meer en
daardoor heb je wat meer zekerheid. Ik zou daarover het
volgende willen zeggen tegen iedereen die daarvoor gepleit
heeft. De heer Snels vroeg zelfs expliciet om een toezegging. Als ik die zo mag lezen dat er in het kader van die
snellere evaluatie van de desbetreffende maatregelen aan
PBL et cetera wordt gevraagd om met het oog daarop een

16 juni 2021
TK 89

89-9-27

nieuwe berekening van het prijspad te maken, dan zeg ik
dat graag toe.
De voorzitter:
Meneer Grinwis, het amendement is oordeel Kamer, hè.
De heer Grinwis (ChristenUnie):
Het is meer naar aanleiding van. Ik dank de staatssecretaris
daar hartelijk voor, maar ik vraag me naar aanleiding van
de vraag van de heer Snels in eerste termijn nog wel af of
"binnen drie jaar" het verstandigst is. Is dat het snelst
mogelijke getal of is het voldoende dat we zeggen "na twee
jaar"? Ik bedoel dan: na twee volle jaren met data tot een
evaluatie komen. Of kan de staatssecretaris anders toezeggen: zo snel als redelijkerwijs mogelijk een evaluatie te
maken met de Europese ontwikkelingen voor ogen. Ik snap
dat de heer Snels net als wij allemaal wat ongeduld voelt.
Vijlbrief:
Dit vind ik een beetje ingewikkeld. Ik heb hier een amendement liggen over van vijf naar drie jaar gaan. De heer
Grinwis vraagt: als het sneller zou kunnen en moeten, kan
het dan sneller en doe je dat dan ook? Dat kan altijd, maar
dit amendement verandert de wet van vijf naar drie jaar,
en niet naar twee jaar. Anders wordt het ingewikkeld, denk
ik. Dit is meer iets voor de staatssecretaris van Economische
Zaken en Klimaat. Als het eerder zinvol is … Maar de redenering van de heer Grinwis was — en dat was volgens mij
een logische redenering — om dat Europese deel even uit
te laten trillen. En ik kan niet helemaal beoordelen wanneer
dat uit is getrild en je een goed prijspad kunt maken.
De voorzitter:
Dan de heer Snels.
De heer Snels (GroenLinks):
Toch even voor alle duidelijkheid. Ik heb veel sympathie
voor het amendement van de heer Grinwis, maar heb er
toch twee vragen over. Mijn eerste vraag is of het amendement van de heer Grinwis inderdaad helpt om de evaluatie
naar voren te trekken. Want bij nota van wijziging is ook de
ingangsdatum van de wet verlaat, dus dan zitten we nog
steeds in de oorspronkelijke periode. Dus helpt het echt?
Dan mijn tweede punt. Ik zou het op prijs stellen als er toch
een toezegging komt. Met het amendement van de heer
Grinwis is het in principe drie jaar, maar wellicht geven
Europese ontwikkelingen, ontwikkelingen in Duitsland, toch
reden om sneller de sommen te maken en de evaluatie te
maken, om zo sneller te kunnen handelen. Dat is natuurlijk
afhankelijk van wat er in het buitenland en Europa gebeurt,
maar als er wat gebeurt, zouden we het iets sneller kunnen
gaan doen.
Vijlbrief:
Ik ben blijkbaar onduidelijk geweest, want dit probeerde ik
zojuist te zeggen. Ik heb blijkbaar de verkeerde woorden
gebruikt. Ik hoorde ook al iemand in mijn linkeroor "uittrillen?" vragen. Ik ga me dus helderder uitdrukken. We veranderen "vijf jaar" naar "drie jaar". Als er aanleiding zou zijn

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

— als het kan en als het moet omdat het bijvoorbeeld in
Europa heel snel gaat — om het sneller te doen, lijkt het
mij verstandig als de volgende staatssecretaris — nogmaals,
dat zal dan de staatssecretaris van Economische Zaken zijn,
denk ik — dat ook sneller doet. Ik probeerde er alleen aan
vast te houden dat er in het amendement "drie jaar" staat
en geen "twee jaar". Want anders wordt het een blurry
geheel. Dat was mijn punt. "Een onhelder geheel" bedoel
ik, zeg ik tegen mevrouw Leijten, via u, meneer de voorzitter.
Voorzitter. Het zal niet verbazen dat ik in het licht van wat
ik gezegd heb, het amendement van de heer Van Raan om
het prijspad te verhogen, ontraad. De heer Jansen is nog
steeds niet aanwezig, maar als ik dat zou verhogen, had hij
opeens een punt. Dat zou ik willen vermijden en ten tweede
zit er ook een inhoudelijk argument achter mijn oordeel,
namelijk dat bij dit soort prijspaden de leveringszekerheid
in gevaar kan komen. Dat zou ik niet willen, dus ik moet het
amendement ontraden.
Datzelfde geldt voor het tweede amendement, dat daarop
voortbouwt. Dat zou niet alleen een tarief van €105 regelen,
maar daarna ook nog €10 erbij. Ik zeg hier wel bij dat ik
helemaal niet uitsluit dat uiteindelijk de prijspaden na zo'n
evaluatie weleens dichter daarbij in de buurt zouden kunnen
komen dan ze nu zijn. Dat durf ik best te zeggen.
Dat brengt mij bij het amendement van de heer Thijssen.
Dat wil ik ook ontraden. Het is niet in de geest van deze wet
om nu te zeggen dat je het prijspad jaarlijks aan kunt passen. We hadden hier al een kort debatje over. De redenering
is hier dat de industriebedrijven tijd nodig hebben om zich
aan te passen en dat je investeringszekerheid wilt bieden.
Dan is een jaar echt een heel korte termijn. Ik heb al eerder
gezegd: als de informateur straks aan mij zou vragen wat
ik ervan vind dat er partijen zijn die het willen terugbrengen
tot één jaar, zal ik hopelijk consistent zijn en zeggen dat ik
dat te kort vind. Het staat politieke partijen straks natuurlijk
vrij om hier iets anders van te vinden; het staat immers niet
in de wet. Maar ik wil ervoor waarschuwen, want je haalt
daarmee de geest van de afspraken onderuit. Je trekt het
kleed eronderuit met een periode van een jaar, want dat is
echt heel kort.
De heer Thijssen (PvdA):
Er is natuurlijk een doel in het Klimaatakkoord om leveringszekerheid te bieden aan de bedrijven die onze energie
maken. Maar er is ook een doel om de CO2-reductie te halen.
Volgens mij zijn er geen energiebedrijven meer die nu nog
gaan investeren in fossiele installaties, want dan heb je écht
niet door wat er gebeurt in de wereld. Volgens mij is het
dus alleen maar om te zorgen dat die bedrijven nog wat
meer winst kunnen maken. En ik zit er hier niet voor dat die
bedrijven meer winst kunnen maken. Ik zie het probleem
van investeringszekerheid dus niet. Er komen geen investeringen meer in fossiele installaties. Investeringszekerheid
is dus geen argument volgens mij. Volgens mij kunnen we
heel precies gaan dokteren, ieder jaar weer: hoe hoog
kunnen we de minimumprijs maken om de CO2-vervuiling
zo veel mogelijk te reduceren?
Vijlbrief:
Ik denk toch, met alle respect voor de heer Thijssen ... Het
is fijn dat we deze discussie kunnen voeren. Ik denk dat de

16 juni 2021
TK 89

89-9-28

redenering niet klopt. Ik ben het wel met hem eens — dat
is geen redenering; dat is een feit, denk ik — dat de meeste
energiebedrijven niet zullen investeren in fossiele centrales,
althans niet in Nederland. Dat lijkt mij voor de hand te liggen. Maar het rendement dat iemand kan halen, het soort
centrale dat je neerzet, wordt natuurlijk wel degelijk beïnvloed door het prijspad dat jij kent voor de komende jaren.
De diepte en omvang van je investeringen wordt daar wel
door beïnvloed. Het is geen 1-0-beslissing, maar dit is
gewoon een investeringsbeslissing, waarbij het rendement
wordt bepaald door de prijs in de toekomst en de hoeveelheid van die spullen die je in de toekomst verkoopt. Ik houd
toch vol dat een langere termijn helpt aan zekerheid.
De heer Thijssen (PvdA):
Ik weet zeker dat dat helpt, maar mijn voorstel helpt ook
om de CO2-vervuiling te reduceren. Dat is denk ik de afweging die we anders maken.
Vijlbrief:
Ja. Ik zie dit instrument vooral om langetermijninvesteringszekerheid in duurzame energieopwekking te bevorderen —
over dat doel zijn we het overigens eens — en niet zozeer
de CO2-besparing nu, want daarvoor hebben we het ETS.
Dan gaan we in een cirkel.
De voorzitter:
En in cirkels willen we niet. De heer Van Weyenberg.
De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter, ik zal een vierkante interruptie doen. De heer
Thijssen vroeg naar de leveringszekerheid en het klimaat.
Ik las een tweede reden om op te passen met een nationale
prijs hoger dan ETS bij elektriciteitsproductie, namelijk dat
het wereldwijde klimaat er last van had omdat de Duitse
bruinkool opengaat. Ik snap het investeringsargument. Maar
in de keuze die nu met het Klimaatakkoord gemaakt is, was
dit een punt dat bij mij ook resoneerde, namelijk dat het
het wereldwijde klimaat niet hielp. Daarom lijkt het me
belangrijk om daar oog voor te houden, ook als we gaan
aanscherpen. Ik lees het zo dat, tenzij Duitsland bijvoorbeeld
heel veel meer zou doen dan Europa, ik me niet kan voorstellen dat de heer Vendrik, als we het hem opnieuw zouden
vragen, tot een andere conclusie zou komen.
Vijlbrief:
Dit had ik erbij moeten zeggen. De heer Van Weyenberg
heeft gelijk. Dit is een juist argument, denk ik. Er waren
twee argumenten als je dat pad niet goed zet. Het eerste is
dat je elektriciteitsproductie over de grens duwt, waarmee
de leveringszekerheid in gevaar komt. Voor alle helderheid:
in pieksituaties, niet direct, niet structureel. Het tweede
argument is dat er vieze, CO2-intensievere energieproductie
in andere landen kan plaatsvinden en daarmee de totale
productie van CO2 zelfs kan toenemen. Natuurlijk is dat
correct. Ik deed het een beetje losjes en dat had ik niet
moeten doen.

De heer Snels (GroenLinks):
Heel kort. We hebben aan de ene kant vijf jaar en aan de
andere kant het voorstel van de Partij van de Arbeid voor
één jaar. Het lijkt mij op zich redelijk, zeker als we wat verder
in de energietransitie gaan en die afweging ook anders
komt te liggen, bijvoorbeeld omdat het internationale
speelveld verandert, om ook dit punt expliciet even mee te
nemen in de evaluatie. Kijk nou even of die vijf jaar inderdaad de meest redelijke termijn is waarbij we zowel investeringszekerheid als leveringszekerheid geven.
Vijlbrief:
Dit is volgens mij exact wat de evaluatie behelst. Het korte
antwoord hierop is ja. Het iets langere antwoord hierop is:
als we gaan evalueren, kijken we naar de totale wet en kijken we hier ook naar. Ik denk dat dat het preciezere antwoord is. Ik zie mensen ongerust kijken als we nu te veel
aan die vijf jaar gaan schroeven. Daarom pak ik juist die
evaluatiekant, omdat ik denk dat dat mensen meer rust
geeft. Dat is eigenlijk het simpele antwoord hierop.
Voorzitter. Daarmee ben ik aan het eind gekomen van mijn
beantwoording.
De voorzitter:
Dank voor uw beknoptheid. De heer Idsinga? Of kan het in
zijn termijn?
De heer Idsinga (VVD):
Het kan heel kort. Ik had een vraag gesteld over de eventuele staatssteundiscussie. Het kan aan mij liggen, maar ik
kan me niet herinneren dat ik daar antwoord op heb
gekregen.
Vijlbrief:
Dat ligt niet aan de heer Idsinga, maar dat ligt aan mij. Nu
zult u ook zien dat ik het blaadje heb weggemaakt, want dit
is nou iets wat ik niet uit mijn hoofd weet. Ik heb het wel
gearchiveerd, dus het zit in dit mapje. Maar ik ben nu aan
het zoeken. Ik kom er zo op terug. Zijn er nog andere mensen met vragen? Dan kan ik tegelijkertijd door zoeken.
De voorzitter:
Nee, ga nou geen interrupties uitlokken.
Vijlbrief:
Oké, dan kom ik er in de tweede termijn even op terug. O,
ik zie meneer Janssen. Het antwoord komt.
De voorzitter:
U krijgt ineens een ingeving, zeggen we.
Vijlbrief:
Nee, nee, meneer Janssen krijgt een ingeving, hoop ik.
De heer Idsinga vraagt om een toelichting op de staatssteunregels. De CO2-minimumprijs geldt alleen voor de elektrici-

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

16 juni 2021
TK 89

89-9-29

teitsopwekking en niet voor andere uitstoot in het EU ETS.
Op basis van de besluitenpraktijk van de Europese Commissie concludeert het kabinet dat deze beperking tot elektriciteitsopwekking geen staatssteun vormt. Ik wilde het precies
weten; dit had ik namelijk niet onthouden. Om u een voorbeeld te geven, het Verenigd Koninkrijk heeft al sinds 2013
deze soort heffingen en is hier niet tegenaan gelopen.
De voorzitter:
Ik zie de heer Idsinga tevreden kijken.

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Raan.
Zij krijgt nr. 14 (35216).

Motie
De Kamer,

Vijlbrief:
Matig tevreden, constateer ik, voorzitter.
De voorzitter:
Als zelfs mevrouw Leijten geen moties heeft in tweede termijn, hoeven we ook geen tweede termijn te doen, lijkt me.

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het kabinet de minimumprijzen voor
CO2-uitstoot bij elektriciteitsopwekking ver onder de
marktprijzen wil vaststellen, waardoor er in de praktijk geen
CO2-heffing zal plaatsvinden;
spreekt uit:

Vijlbrief:
Dat is uitlokking, dit.
De voorzitter:
Of wel, meneer Van Raan? Heeft u een bijdrage? Het hoeft
niet, hoor. Het woord is aan u.

- dat dit haaks staat op artikel 4 van het klimaatakkoord
van Parijs, dat voorschrijft om zo snel mogelijk zo veel
mogelijk te doen, overeenkomstig de beste beschikbare
wetenschappelijke kennis, om de uitstoot van schadelijke
broeikasgassen te verminderen;
- dat het kabinet zo ook tegengesteld handelt aan het
belang van de brede welvaart later,
en gaat over tot de orde van de dag.

De heer Van Raan (PvdD):
Voorzitter, ik waardeer uw poging om het allemaal kort en
bondig te houden enorm. Dat zal ik in dit geval ook moeten
doen. Ik feliciteer de maidenspeechhouders met hun
prachtige verhalen. 1 minuut 50 is eigenlijk te kort om daar
helemaal op in te gaan, maar ik ga dat zeker nog doen.

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Raan.
Zij krijgt nr. 15 (35216).

Motie
Ik heb ook ontdekt dat er naast zoiets als een maidenspeech
ook zoiets is als een ontvangst van een maidenspeech, die
je dan aanhoort. Helaas is de heer Jansen er niet, dus ik zal
mijn commentaar daarop ook bewaren, want ik had hem
graag nog even van repliek gediend. Maar hij is er helaas
niet en ik vind het flauw om daar dan op in te gaan.
Voorzitter. Verder is met dit soort wetten het beste bewijs
weer geleverd van het feit dat de economie te belangrijk is
om aan economen over te laten. Dat heeft de heer Vijlbrief
hier feilloos uitgelegd.
Ik heb drie moties, voorzitter.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Algemene Rekenkamer constateert
dat er een "wildgroei" aan fiscale regelingen is ontstaan
waarbij "de doelstellingen vaag zijn, de onderbouwing
gebrekkig, het resultaat onduidelijk en evaluaties zeldzaam";
constaterende dat de aangenomen motie-Van Raan het
toepassingsbereik van de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek uit wil breiden naar fiscale regelingen;
verzoekt de regering om de Wet minimumprijs CO2-uitstoot
elektriciteitsopwekking alsnog te onderwerpen aan een
analyse conform artikel 3.1 van de Comptabiliteitswet, en
de Kamer daarover te informeren,

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het PBL aangeeft dat een uniforme
CO2-heffing het voordeligst is;

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Raan.
Zij krijgt nr. 16 (35216).

verzoekt de regering om stappen te zetten om de komst
van een uniforme CO2-heffing voor te bereiden,

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

16 juni 2021
TK 89

89-9-30

De heer Van Raan (PvdD):
Dank u, voorzitter.

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter. Dank aan de staatssecretaris voor zijn adequate
beantwoording.

De voorzitter:
Heel goed. Dan is het woord aan de heer Bontenbal van de
fractie van het CDA.

Ik ben het eens met collega Bontenbal. Het is inderdaad fijn
om inhoudelijk over wetgeving te kunnen spreken, alhoewel
dit een wet is waarvan we in 2017 dachten "hèhè, we gaan
eindelijk eens iets effectiefs doen wat gaat werken", terwijl
we nu moeten constateren dat voor het woord "effectiviteit"
het woord "marginaal" gezet moet worden. Toch was en is
het een belangrijk signaal dat wij CO2 en broeikasgassen
zodanig willen beprijzen dat je er niet zomaar mee omgaat,
in de zin van: het maakt niet uit. We hebben het hier over
een aarde die we kostbaar vinden en waarvoor we ons
willen inspannen. Het is fijn dat het Europees klimaatbeleid
eindelijk zo effectief lijkt te gaan worden als we allemaal
ooit, ook in 2017, hoopten.

De heer Bontenbal (CDA):
Dank, voorzitter. Ik ga het kort houden; ik heb genoeg
gezegd. Ik vond het een mooi debat, dat ook echt werd
gevoerd op de inhoud, op een enkele uitzondering na. Ik
vind het mooi om echt over de inhoud van een wetsvoorstel
te kunnen spreken en ook echt inhoudelijke antwoorden te
krijgen. Ik ben hier blij mee. Ik ben ook enigszins moe en
hoop snel een hapje te kunnen gaan eten.
Dank u wel.
De voorzitter:
Mevrouw Leijten van de SP ziet af van haar spreektijd. De
heer Grinwis.

De heer Grinwis (ChristenUnie):
Voorzitter, dank. Dank ook aan collega Idsinga voor zijn
prachtige maidenspeech. Ik heb ervan genoten. Gefeliciteerd. Ik heb één motie meegebracht. Die luidt als volgt.

De voorzitter:
Dank u wel. De volgende spreker is de heer Snels, maar die
is ons ontvallen, begrijp ik. Dan is het woord aan de heer
Kops.

De heer Kops (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de staatssecretaris voor
de beantwoording. We gaan het uiteraard niet eens worden.
Wij zijn en blijven tegen deze wet, maar ik moet toegeven
dat de beantwoording wel helder was.
Voorzitter. Nu ik dat zo vriendelijk gezegd heb, verwacht ik
oordeel Kamer op de volgende twee moties.

Motie
De Kamer,

Motie

gehoord de beraadslaging,

De Kamer,

overwegende dat de snel oplopende ETS-prijs de noodzaak
van een CO2-grensheffing met de dag groter maakt om zo
Europese bedrijven te beschermen tegen valse concurrentie;

gehoord de beraadslaging,

constaterende dat het Europees Parlement recent voor een
voorstel voor een in 2023 in te voeren CO2-grensheffing
heeft gestemd;
overwegende dat de komst van een grensheffing de
mogelijkheid biedt te stoppen met het gratis uitdelen van
emissierechten;
verzoekt de regering om zich in Brussel in te zetten voor
een zo snel mogelijke invoering van een eerlijke en effectieve Europese CO2-grensheffing en het in combinatie
daarmee beëindigen van het gratis uitdelen van emissierechten,

verzoekt de regering energiearmoede uit te bannen en
daartoe de energierekening substantieel te verlagen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Kops.
Zij krijgt nr. 18 (35216).

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Grinwis en Van
Weyenberg.

verzoekt de regering Nederland te bevrijden uit het EU
Emissions Trading System,
en gaat over tot de orde van de dag.

Zij krijgt nr. 17 (35216).

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

16 juni 2021
TK 89

89-9-31

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Kops.

maar ik heb echt andere signalen gehoord. Ik zou de
staatssecretaris dus willen vragen of hij toch nog in een
Kamerbrief uiteen kan zetten dat die ruimte er is, het liefst
nog voor de stemmingen.

Zij krijgt nr. 19 (35216).
Dank u wel.
De heer Kops (PVV):
Ik dank u.
De voorzitter:
U bedankt. Dan de heer Van Weyenberg van de fractie van
D66.

De voorzitter:
Prima. Dan de heer Idsinga van de fractie van de VVD. Die
ziet af van zijn spreektijd. De laatste deelnemer, de heer
Jansen, is ons ontvallen. Ik schors twee minuten en dan
gaan we luisteren naar de staatssecretaris.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.

De heer Van Weyenberg (D66):
Dank u wel, voorzitter. Vanaf deze plek wil ik ook de heer
Bontenbal en de heer Idsinga van harte complimenteren
met hun maidenspeech. De een was na mij en de ander
was ik tot mijn grote schande en spijt vergeten. Maar het
was mooi. De heer Bontenbal had het over hoop. Ik vind
het woord "optimisme" voor sociaalliberalen altijd een soort
kernwaarde, dus ook hier zie ik weer heel veel raakvlakken.
Ik zie uit naar de samenwerking. Met de heer Idsinga heb
ik dat al eerder op andere plekken mogen doen. Bij zijn
voorbeeld van de btw moest ik eraan denken dat, als ik het
goed heb onthouden, de cavia in het hoge btw-tarief zit en
het konijn in het lage, omdat je het konijn kunt eten. Dan
weet u dat ook.
Voorzitter. Ik heb een motie mee-ingediend en een amendement meeondertekend, dat volgens mij zo opnieuw wordt
ingediend. Dit was ooit bedacht door de heer Grinwis en
mijzelf als de hoofdroute naar de elektriciteitssectoraanpak.
Het is inmiddels een soort slot op de deur geworden.
Andere instrumenten zijn nu de hoofdroute. Is dit daardoor
waardeloos? Nee. Moet je het niet overschatten? Ook. Wat
mij betreft zul je dit prijspad, dat een soort slot op de deur
is, op een gegeven moment moeten aanpassen als we zo
meteen een nog ambitieuzer klimaatbeleid gaan voeren,
waar mijn fractie een zeer groot voorstander van is. Maar
ook dan zal de echte grote tonnenreductie uit andere
maatregelen moeten komen en zal dit een soort extra slot
op de deur zijn. Het is niet waardeloos, maar het is zeker
niet het enige wat we moeten doen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan de heer Thijssen van de Partij van de
Arbeid.

De heer Thijssen (PvdA):
Dank u, voorzitter. Het is een heel mooi stukje wet, want
de vervuiler moet inderdaad gaan betalen. Het mes snijdt
aan twee kanten. Dat zorgt voor eerlijk en effectief beleid.
Uit mijn amendement en mijn inbreng blijkt duidelijk dat
ik het toch iets anders had vormgegeven, om het nog wat
effectiever en eerlijker te maken.
Ik vind het wel heel belangrijk dat dit kabinet niet over zijn
graf heen regeert en dat het volgende kabinet echt zijn
handen vrij heeft. De staatssecretaris heeft daar het een en
ander over gezegd, namelijk dat die juridische ruimte er is,

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

De voorzitter:
Het woord is aan de staatssecretaris en dan breien we er
snel een eind aan.

Vijlbrief:
Voorzitter. De heer Van Raan heeft de motie op stuk nr. 14
over een uniforme CO2-heffing ingediend. Ik begrijp de
redenering daarachter, maar ik moet 'm ontraden. Door het
op deze manier te doen — "de komst van een uniforme
CO2-heffing voor te bereiden" — kan de regering er niks
mee. De heer Van Raan heeft theoretisch gelijk — ik dacht
dat de heer Snels dat ook in zijn termijn zei — dat een uniforme heffing het allerbeste is. We proberen daar op zo
veel mogelijk manieren aan te werken, namelijk door zo
veel mogelijk sectoren te belasten. Ik ontraad de motie dus
in deze vorm.
Dan de motie van de heer Van Raan op stuk nr. 16; die op
nr. 15 is verdwenen. "Constaterende dat de Algemene
Rekenkamer constateert dat er een wildgroei is aan fiscale
regelingen" verzoekt deze motie om te toetsen aan artikel
3.1 van de Comptabiliteitswet. Dat is gebeurd. In de
memorie van toelichting kan de heer Van Raan dat ook
teruglezen. Deze motie moet ik dus ontraden.
De voorzitter:
Wat bedoelt u met "de motie op stuk nr. 15 is verdwenen"?
Want die hebben wij gewoon.
Vijlbrief:
Ik heb die motie niet. Is dat een spreekt-uitmotie?
De voorzitter:
Het is ook een spreekt-uitmotie. Ja, inderdaad, dan kunnen
we 'm laten schieten.
Vijlbrief:
Ja, scherp. De heer Grinwis verzoekt de regering in zijn
motie op stuk nr. 17 om zich in Brussel in te zetten voor een
zo snel mogelijke invoering van een effectieve CO2-heffing,
en voor het gelijktijdig beëindigen van het gratis uitdelen
van emissierechten. Ik geef deze motie graag oordeel
Kamer, want de regering is van plan om dit te doen.

16 juni 2021
TK 89

89-9-32

Dan de motie over de energiearmoede op stuk nr. 18, waar
ik zelf het langst over heb nagedacht. In deze vorm ontraad
ik de motie. Energiearmoede uitbannen is een prachtig doel,
maar dat kan ik nu niet toezeggen en dus kan ik ook geen
oordeel Kamer geven. Een halfjaar geleden heb ik een debat
gehad met mevrouw Leijten, dat niet ging over energiebelastingen maar over autobelastingen. Toen hebben we
precies deze discussie gevoerd met elkaar. Volgens mij was
u daar ook bij, zo zeg ik tegen de heer Kops. Wel ben ik het
ermee eens dat je bij het klimaatbeleid en energiebeleid
moet proberen goed te letten op de mensen met een kleine
beurs. Met andere woorden, u kunt ervan op aan dat ik als
ik op de een of andere manier bij de formatie betrokken
ben daar ook steeds op zal letten. Ik moet 'm in deze vorm
ontraden, maar ik herken en erken het punt.
De laatste motie, op stuk nr. 19, is kansloos voor een oordeel Kamer. Je kunt niet bevrijd worden uit iets ... Je kunt
wel bevrijd worden uit iets als je je dat wenst, maar wij
willen niet bevrijd worden, zo zeg ik tegen de heer Kops,
uit het EU Emissions Trading System, want dat is ons
belangrijkste CO2-instrument.
Ik ben de heer Thijssen een antwoord verschuldigd. Hij
vroeg om een brief over het punt van de juridische kant
van die vijf jaar. Ik heb daar net even overleg over gehad.
Dat is een serieuze vraag. Mijn medewerkers zeggen: een
brief heeft geen extra waarde. Mijn gesproken woord hier
telt en een brief heeft juridisch niet meer waarde. Als u een
brief zou krijgen, krijgt u ongeveer het stenogram van deze
vergadering, maar dan in de vorm van een nette brief. Die
wil ik u sturen, maar het heeft geen extra waarde. Het is
ook een prachtig doel om meer werk voor de ambtenaren
te voorkomen, dus ik zou dat niet willen doen. Ik vraag u
om te vertrouwen op het gesproken woord.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Meneer Thijssen, kort, afrondend, puntig.
De heer Thijssen (PvdA):
Dan doen we dat.
De voorzitter:
Dat is nog eens kort en puntig. Tot zover de behandeling
van wat de heer Idsinga "een opwindende fiscale wet"
noemt. Ik dank de staatssecretaris voor zijn aanwezigheid
en het beantwoorden van de niet heel veel vragen.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Dinsdag stemmen wij over de wet, over de amendementen
en over de moties. Ik schors tot 19.45 uur en dan gaan we
praten over de Wet educatie en beroepsonderwijs.
De vergadering wordt van 18.35 uur tot 19.45 uur geschorst.
Voorzitter: Van der Lee

Tweede Kamer

Wet minimum CO2-prijs
elektriciteitsopwekking

16 juni 2021
TK 89

89-9-33