Uitvoeringstoets Sociale Banken Nederland
Hersteloperatie
kinderopvangtoeslagen private
schulden door SBN/ Kredietbanken
ingrijpend / middelgroot / beperkt

Gevolgen:

Interactie burgers/bedrijven

x

Maakbaarheid systemen

x

Handhaafbaarheid

x

Fraudebestendigheid

x

Complexiteitsgevolgen

x
groot / gemiddeld / klein

Risico procesverstoringen:
Uitvoeringskosten

incidenteel

structureel

• Consortium
kredietbanken kosten
t/m september 2022
• SBN (kosten t/m eind
2022)

€ 15-17 Mio

€

nnb

€

€

6 Mio

Personele gevolgen:

Invoering mogelijk per:

2,5 Mio

150

fte incidenteel

210

fte bij
piekbelasting

november 2021 (test)
medio december 2021
loket open

Beslag portfolio:
Eindoordeel:

uitvoerbaar

Inleiding
De Belastingdienst/Toeslagen heeft de stichting Sociale
Banken Nederland gevraagd te ondersteunen bij het
proces ter voldoening van bepaalde private schulden
van ouders en hun toeslagpartners die gedupeerd zijn
door problemen rondom de kinderopvangtoeslag.
Sociale Banken Nederland (SBN) is een
samenwerkingsverband van kredietbanken en biedt hulp

bij het oplossen van schulden. Vanuit SBN werken
kredietbanken en gemeenten samen door afspraken te
maken met schuldeisers.
Beschrijving voorstel/regeling
Voor de hersteloperatie kinderopvangtoeslagen zal SBN
met een consortium van negen kredietbanken en
gemeenten samenwerken om de in het beleidsbesluit
omschreven private schulden van de gedupeerde ouders
te betalen. Dit consortium van kredietbanken zal
landelijk dekkend werken en daarvoor een tijdelijk
werkproces inrichten om dit onderdeel van de
hersteloperatie zo snel en soepel mogelijk te laten
verlopen. Hierbij houden de gedupeerde ouders regie.
Er wordt een speciaal loket ingericht waar erkende
gedupeerde ouders van de toeslagenaffaire hun private
schulden zelf kunnen indienen (online of per post). De
kredietbanken van het consortium gaan gecoördineerd
door SBN vervolgens voor gedupeerde ouders aan de
slag met het aflossen van private schulden zoals
beschreven in het vastgesteld besluit betalen private
schulden.
Het uitvoeringsproces bestaat in grote lijnen uit het
toetsen van de door de ouder ingevulde lijst private
schulden aan het beleidskader en het vervolgens
opvragen van de openstaande bedragen bij de
schuldeisers van de voor overname en betaling in
aanmerking komende schulden en achterstallige
betalingen. De opgave van ouder en schuldeiser(s)
wordt geverifieerd en vastgesteld. Door middel van een
beschikking aan de ouders wordt bevestigd welke
schulden er betaald worden. Vervolgens worden de
schulden door SBN uitbetaald aan schuldeisers. De
beschikking wordt door SBN afgegeven namens de
Belastingdienst. Mocht de ouder het niet eens zijn met
de inhoud van de beschikking, dan kan er bezwaar en
zo nodig beroep ingediend worden bij de
Belastingdienst. Wanneer er na uitvoering van het
beleidsbesluit nog een problematische schuldsituatie
blijft bestaan kan de ouder een beroep doen op de
hardheidsclausule, die belegd is bij de Belastingdienst.
Interactie gedupeerde ouders en
SBN/kredietbanken
Het is moeilijk nu een voorspelling te doen hoeveel
gedupeerde ouders zich zullen melden zodra het loket
opengaat. SBN heeft diverse bronnen gecombineerd om

een inschatting te kunnen maken van het aantal
gedupeerde ouders dat zich zal gaan melden. Hiervoor
zijn onder meer kredietbanken geraadpleegd en
gemeenten waarvan bekend is dat er veel gedupeerde
ouders wonen. Ook informatie van de Belastingdienst en
van de gerechtsdeurwaarders is gebruikt. Dit heeft een
voorlopige raming opgeleverd van het aantal
gedupeerde ouders waarvan verwacht wordt dat zich zal
melden met een schuldenlijst als het loket opengaat en
een schatting van het aantal meldingen in de tijd, per
maand tot medio 2022.
Geraamd wordt dat tot juli 2022 zich ongeveer 17.000
gedupeerde ouders gaan melden met een schuldenlijst.
Het betreft hier door de belastingdienst erkende
gedupeerde ouders. De gemiddelde afhandelingstermijn
van een schuldenlijst wordt geschat op 3 maanden met
een gemiddelde behandeltijd van 10 uur per ingediende
schuldenlijst. Na uitbetaling van de geverifieerde
bedragen aan de schuldeisers zijn de gedupeerde
ouders schuldenvrij, voor zover het de in het hiervoor
genoemde beleidsbesluit toegelaten private schulden
betreft. Van de schuldeisers wordt verwacht dat zij de
registratie van de oorspronkelijke schulden, zoals bij
BKR, ongedaan maken.
Voor deze hersteloperatie zullen de kredietbanken van
het consortium tijdelijk extra personeel vrijmaken en/of
inhuren. In de paragraaf personele gevolgen wordt
hierop nader ingegaan.
Om de gedupeerde ouders in dit proces zoveel mogelijk
te faciliteren wordt er een online ouderportaal gemaakt
waarin de gedupeerde ouder de schuldenlijst kan maken
en indienen. Ook kunnen ouders desgewenst hun
schuldenlijst per post sturen. Ouders kunnen de
schuldenlijst tevens laten invullen door een
(gemeentelijke) hulpverlener of iemand anders die hen
ondersteunt. Hierbij kunnen zij aangeven met wie er
contact opgenomen moet worden als er nog nadere
informatie nodig is.
Voor vragen over het ouderportaal, voor nadere uitleg
over het proces, bij problemen met het inloggen of
overige procesvragen is er een telefonische servicedesk
ingericht. Voor vragen over het beleidsbesluit wordt
men verwezen naar de servicedesk van de
Belastingdienst. Tijdens het afhandelen van de
schuldenlijst bestaat de mogelijkheid dat de
behandelende medewerker van de Kredietbank contact

opneemt met de ouder als er vragen zijn over de
opgevoerde schulden en/of bedragen. Vanzelfsprekend
staan de medewerkers van de kredietbanken in nauw
contact met de schuldeisers. Zij kennen de meest
voorkomende schuldeisers en delen de data in een
gezamenlijk databestand.
Het is mogelijk dat gedupeerde ouders na het indienen
en afhandelen van hun schuldenlijst tot de ontdekking
komen dat er nog meer schulden zijn die afgelost
moeten worden (en die binnen de kaders van het
beleidsbesluit vallen). In dat geval kunnen zij opnieuw
een schuldenlijst indienen die door SBN en de
kredietbanken wordt opgepakt. Dit kan zonder
beperking tot 1 januari 2024.
Het kan ook zo zijn dat na aflossing van de schulden de
gedupeerde ouders nog met een problematische
schuldsituatie blijven zitten. SBN/ de kredietbanken
zullen hierop alert zijn en ouders op wie dit van
toepassing is op hun verzoek in contact brengen met
hun gemeente om verdere ondersteuning te krijgen bij
het oplossen van deze problematische schuldsituatie.
Ook is het mogelijk dat deze ouders een beroep kunnen
doen op de zogenoemde hardheidsclausule waarvoor
een door de Belastingdienst in te stellen commissie zal
worden ingericht.
In het geval er meer of minder schulden afgewikkeld
moeten worden dan de gedupeerde ouder opgegeven
heeft in de schuldenlijst wordt er een voorlopig besluit
aan de ouder gestuurd. De ouder heeft twee weken de
tijd om te reageren op de inhoud van de voorgenomen
beschikking. Vervolgens heeft SBN nog twee weken om
de reactie te verwerken alvorens een definitieve
beschikking af te geven. Bij afgifte van de definitieve
beschikking vindt direct betaling aan schuldeisers plaats
van de onder het beleidsbesluit vallende schulden,
opgenomen in de beschikking.
Als de ouder het niet eens is met de inhoud van een
beschikking, bijvoorbeeld omdat bepaalde schulden die
uitgesloten zijn in het beleidsbesluit niet afgelost
worden, bestaat de mogelijkheid om bezwaar/beroep
aan te tekenen tegen de beschikking. In de beschikking
is aangeven waar en binnen welke termijn de ouder in
bezwaar kan gaan bij de Belastingdienst alwaar
Bezwaar & Beroep in behandeling genomen kan worden.

Maakbaarheid systemen
In relatief korte tijd wordt er een online ouderportaal
gebouwd voor het indienen van de schuldenlijst. Het
DigiD wordt gebruikt als unieke identificatie van de
erkende ouder, achter het portal wordt dit gematcht
met de lijst BSN’s van erkende ouders. Deze lijst wordt
periodiek geactualiseerd met nieuwe erkende ouders
door de Belastingdienst.
Zodra via DigiD wordt (h)erkend dat het gaat om een
erkende ouder, opent de portal de toegang naar de lijst
private schulden waar alle benodigde informatie door de
ouder of diens ondersteuner ingevuld kan worden. De
ouder wordt gevraagd zoveel mogelijk onderliggende
documenten toe te voegen om het verificatieproces van
de schulden en de schuldeisers te versnellen.
De ouder kan in het portaal aangeven of en wie
(eventueel hulpverlener) benaderd kan worden voor
nadere informatie als er onduidelijkheden of vragen zijn
m.b.t. de schuldenlijst of de hierop vermelde
schuldeisers. De ouder ontvangt na verzending bericht
van ontvangst.
Als de ouder die inlogt met DigiD niet op de lijst van
erkende gedupeerde voorkomt zal deze niet toegelaten
worden in het ouderportaal, maar krijgt een uitleg
(tekst) te zien waarin de ouder verwezen wordt naar het
juiste loket bij de Belastingdienst.
Daarna wordt de schuldenlijst door SBN gerouteerd naar
een van de kredietbanken (zoveel mogelijk de
kredietbank in de gemeente/regio waar de gedupeerde
ouder woont) die ermee aan de slag gaat. In eerste
instantie zal de schuldenlijst handmatig overgenomen
worden uit het ouderportaal en ingevoerd worden in het
eigen systeem van de kredietbank. Dit geeft kans op
kopieer fouten, maar doordat het mogelijk gemaakt is
om informatie te ‘knippen’ en ‘plakken’ wordt de kans
op tikfouten geminimaliseerd. Pas nadat een
automatische koppeling tussen het ouderportaal en de
systemen van de Kredietbanken gerealiseerd is, kunnen
schuldenlijsten geautomatiseerd ingelezen worden. Ook
hier wordt ondertussen hard aan gewerkt.
In het proces van de aflossing van private schulden van
gedupeerde ouders volgen de kredietbanken zoveel
mogelijk hun reguliere werkproces. In de
voorbereidende maanden is getracht het proces voor de
hersteloperatie kinderopvangtoeslag private schulden

hierop af te stemmen. Belangrijkste verschil is dat voor
de hersteloperatie de brieven in huisstijl van SBN
verstuurd worden aan de ouder en niet in naam van de
betreffende kredietbank. De brievenboeken worden
hierop aangepast.
De IT-ondersteuning en werkprocessen zullen voor de
hersteloperatie private schulden in oktober 2021
opgeleverd worden. In november 2021 zal met een
beperkt aantal van 50 tot 100 schuldenlijsten van
gedupeerde ouders getest worden of het hele proces, en
met name de ondersteunende systemen, goed werken
en wat de ervaringen ermee zijn. De schuldenlijsten van
deze gedupeerde ouders zullen zoveel mogelijk binnen
één maand afgewerkt worden om het hele proces van
invullen schuldenlijsten tot uitbetaling van de
schuldeisers en eindbrief aan de ouder te kunnen
testen. Dit leidt mogelijk nog tot een aantal
aanpassingen, waarna in de loop van december 2021
het loket open kan gaan. Voor de test in november
hebben de negen kredietbanken personeel vrijgemaakt.
Het ouderportaal wordt onderworpen aan diverse
testen: op bruikbaarheid met acceptatietesten en een
test door het ouderpanel op toegankelijkheid en op
duidelijkheid en kwaliteit. Daarnaast worden de
gebruikelijke ICT testen uitgevoerd op het gebied van
veiligheid en privacybescherming, zoals: PENtest, DPIA
test en een stress-test.
Handhaafbaarheid
Vanuit SBN werkt een team deskundigen (extern en
vanuit de deelnemende kredietbanken (kennis van de
praktijk) in co-creatie met het consortium en de
Belastingdienst/Toeslagen (voorbereiding wetgeving en
opdrachtgever) samen. Dit betreft alles wat nodig is om
de hersteloperatie private schulden vorm te geven: het
uitvoeringsontwerp, de voorbereiding van de IT, de
werkprocessen, het servicecentrum voor de gedupeerde
ouders, de verantwoording, de raming van volumes en
planning van de geldstromen.
De Belastingdienst/Toeslagen is opdrachtgever. SBN
treedt namens het consortium van negen kredietbanken
als opdrachtnemer. In het mandaatbesluit en de
contracten zullen de bevoegdheden en
verantwoordelijkheden van de betrokken partijen
worden vastgelegd. Dit betreft de relatie tussen de

Belastingdienst en SBN, alsmede de relatie tussen SBN
en de deelnemende kredietbanken.
De verantwoordings- en informatieplicht om de
rechtmatigheid te kunnen beoordelen en de effectiviteit
en efficiency van het proces worden vertaald in
uitvoerbare accountantsprotocollen voor SBN en de
Kredietbanken. Daarbij zal zoveel mogelijk worden
aangesloten bij de vigerende accountantscontrole bij de
kredietbanken van het consortium.
De Belastingdienst richt een opdrachtgeversteam in
voor casuïstiek die mogelijk buiten de kaders van het
beleidsbesluit vallen. Dit opdrachtgeversteam geeft
richting aan SBN over de betreffende dossiers.

Fraudebestendigheid
Er is een spanningsveld tussen het opvragen van de
diverse bewijsstukken van schulden bij de gedupeerde
ouder om het frauderisico te beperken en het zoveel
mogelijk ontzorgen van de gedupeerde ouder.
Daarnaast ligt het overvragen op bewijsstukken en
teveel controle gevoelig aangezien een dergelijke
opstelling onder andere de oorzaak is van de ontstane
situatie. Bij deze operatie wordt er duidelijk voor
gekozen om het de gedupeerde ouder zo gemakkelijk
mogelijk te maken om een schuldenlijst op te maken en
in te dienen.
Dit heeft als consequentie dat door de gedupeerde
ouder slechts minimale informatie over de schuld en de
schuldeiser hoeft te worden aangeleverd met de
schuldenlijst. De ervaring leert dat de Kredietbanken in
de praktijk de juiste informatie over de aard en hoogte
van de schuld meestal bij de schuldeiser ophalen. Vaak
weet de schuldenaar niet het juiste bedrag en heeft
geen idee van bijkomende kosten van incasso en
dergelijke. Met veel schuldeisers hebben de
kredietbanken een langdurige relatie en zij kunnen goed
inschatten of de schuldeiser een betrouwbare opgave
doet. In de opgave van de openstaande schulden
moeten de schuldeisers aangeven dat zij in het bezit
zijn van de benodigde bewijstukken. Alleen als er een
niet direct verklaarbaar verschil is tussen de opgave van
de ouder en de schuldeiser zal de kredietbank
bewijsstukken opvragen. Hier wordt onder meer
gekeken naar afwijkingen in het aantal schulden en de
opgegeven bedragen door de ouder en schuldeiser.

Anders dan gewoonlijk bij een schuldregeling waarbij
schuldeisers genoegen moeten nemen met slechts
enkele procenten van de oorspronkelijke vordering,
krijgen zij in het geval van de schulden van de
gedupeerde ouders, het volledige bedrag van de schuld
afbetaald. Dit leidt tot een onmiskenbaar risico dat er
fictieve schulden worden opgevoerd. Hoewel de
medewerkers van de kredietbanken ervaren zijn en door
de wol geverfd, zijn dit soort pogingen tot fraude niet
uit te sluiten. Maar de meest voorkomende schuldeisers
zijn al bij de kredietbanken bekend en dit is ook een
van de motieven om gedupeerde ouders zoveel mogelijk
door de kredietbank in hun eigen postcodegebied te
laten helpen.
Door bepaalde schulden uit te sluiten in het
beleidsbesluit wordt overigens het frauderisico
gereduceerd. In het beleidsbesluit zijn bijvoorbeeld
geen privé schulden opgenomen, tenzij vastgelegd in
een notariële akte.
Elke schuldenlijst wordt behandeld door geautoriseerde
medewerkers, die handelingen in het verificatie en
betalingsproces uitvoeren conform het mandaatregister
van de kredietbank. Het vier ogen principe is hierbij
leidend.
Controle op de kwaliteit van de uitvoering, het op juiste
wijze uitvoering geven aan het beleidsbesluit en
correcte betaling van de schulden vindt plaats door
middel van collegiale kwaliteitstoetsen en steekproeven.
Complexiteitsgevolgen
In het ontwerp van de hersteloperatie
kinderopvangtoeslag voor private schulden wordt
getracht zoveel mogelijk aan te sluiten op de gangbare
praktijk van kredietbanken. Dit maakt het mogelijk om
snel, effectief, efficiënt en kwalitatief betrouwbaar,
schulden van gedupeerde ouders af te lossen. Iedere
extra maatregel om uitzonderingen te reguleren,
uitgebreide bewijslast vast te leggen, of het proces
vergaand te juridiseren maakt het werkproces
complexer, vertraagt en vraagt meer geduld en
handelingen van de gedupeerde ouder. Daarom is het
behoud van een zekere discretionaire bevoegdheid van
de kredietbanken voor het inschatten van schulden en
schuldsituaties van gedupeerde ouders van groot
belang.

Ondanks het beleidsbesluit zal er een grijs gebied
overblijven waarvoor een ruimhartige ingerichte
hardheidsclausule met kennis van de uitvoeringspraktijk
soelaas zal kunnen bieden. Het grijze gebied zal
gaandeweg de ontwikkelingen door middel van het
bespreken van de casuïstiek minder grijs worden. Op
basis van uitspraken in de casuïstiekbespreking
(hiervoor wordt bij de Belastingdienst een overleg
ingericht met de Belastingdienst/ SBN en
schuldenexpertise) zullen Q&A’s vastgelegd worden die
leidend zijn voor voorkomende situaties.
Risico procesverstoringen
SBN/ de Kredietbanken starten deze operatie met een
doelgroep die de afgelopen jaren extreem negatieve
ervaringen met overheidsdienstverlening heeft gehad en
daardoor diepgaand in de problemen is geraakt. Het
wantrouwen tegen elke vorm van ‘hulp’ is groot. Zelfs
als schulden worden afgelost. Het is belangrijk te
beseffen dat hiermee slechts een deel van de materiële
schade en nauwelijks iets van de immateriële schade
wordt opgelost.
Het uitvoeringsproces van SBN/ de Kredietbanken zal
daarom voortdurend onder een vergrootglas liggen: van
de gedupeerde ouders zelf, van de media en van de
Tweede Kamer. Ook omdat het een operatie betreft die
geen precedent heeft. Het advies is daarom ook op dit
punt terughoudendheid te betrachten en SBN/ de
Kredietbanken hun werk te laten doen.
Een aantal Kredietbanken huurt extra personeel in voor
het uitvoeringsproces. Deze medewerkers zullen
intensief opgeleid worden door zeer ervaren
medewerkers. Daarnaast wordt gewerkt met het vier
ogen principe op de cruciale procesmomenten,
waardoor op dit punt geen grote uitvoeringsrisico’s
verwacht worden.
Uitvoeringskosten
Op basis van de huidige ramingen zijn de geschatte
uitvoeringskosten voor het consortium van
kredietbanken: €15-€17 Mio vanaf start test maand
november tot en met september 2022.
Voor SBN zijn de geschatte voorbereidingskosten tot 31
december 2021 €2,5 Mio en voor 2022 gemiddeld
€500k per maand.

Personele gevolgen
In de raming voor de benodigde extra capaciteit op het
niveau van SBN en de negen kredietbanken van het
consortium wordt zodra het loket opengaat in december
gerekend met een benodigde capaciteit die klaar moet
staan bij de kredietbanken van 150fte op maandbasis.
Een piek wordt verwacht in april 2022 ruim 200fte.
De mate waarin kredietbanken vanuit hun eigen
formatie kunnen opschalen of extern personeel moeten
aantrekken is verschillend. Een aantal kredietbanken
zijn nu al extern aan het werven. Het vergt tijd
medewerkers met het juiste profiel te werven en op te
leiden voor dit incidentele werkproces.
Personele capaciteit van de servicedesk is in de eerste
maand 20fte, Wanneer de situatie hier om vraagt kan er
snel opgeschaald worden.
Voor de exploitatie van SBN, waaronder het opzetten
van het gehele proces met alle bijbehorende
ontwikkelingen, zijn 12 tijdelijk ingehuurde
medewerkers van SBN betrokken in ieder geval tot en
met het eerste kwartaal 2022. Voor einde van het
eerste kwartaal zal bekeken worden welke functies nog
langer nodig zijn en hoe hier invulling aan gegeven kan
worden.
Daarnaast zal het kwartiermakersteam van SBN
minstens tot en met het eerste kwartaal betrokken
blijven en de bestuurder van SBN adviseren over de
regie van de hersteloperatie private schulden. Dit is een
parttime betrokkenheid van deskundigen uit de praktijk
van kredietbanken, de NVVK en enkele externe experts.
Invoeringsmoment
Als de test met schuldenlijsten van een beperkte groep
gedupeerde ouders in november 2021 geen bijzondere
punten oplevert kan in de loop van december 2021 het
loket geopend worden voor alle erkende gedupeerde
ouders. Gezien de Kerstperiode én afloop van het eerste
moratorium in februari 2022, zal gefaseerd
gecommuniceerd worden met de gedupeerde ouders. In
januari 2022 wordt proactief gecommuniceerd met als
doel zo veel als mogelijk gedupeerde ouders te bereiken
en hen te bewegen hun schuldenlijsten in te dienen.
Eindoordeel
Het voorstel is uitvoerbaar.