Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2008–2009

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2198
Vragen van de leden Besselink en
Kraneveldt-van der Veen (beiden
PvdA) aan de staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
mw. Dijksma, over de opheffing van
kleine scholen in de noordelijke
provincies. (Ingezonden 26 maart
2009)
1
Heeft u kennisgenomen van de
berichtgeving over schoolbesturen in
het noorden van het land die af willen
van kleine scholen in verband met
teruglopende leerlingenaantallen en
oplopende kosten?1
2
Hoe beoordeelt u de opvatting van
ouders met kinderen op van kleine
scholen die sluiten, dat er door de
schoolbesturen te weinig is gedaan
om het voortbestaan van deze
scholen mogelijk te maken?2

welke wijze denkt u goed onderwijs
dicht bij huis in stand te kunnen
houden voor dunbevolkte gebieden
zoals de noordelijke provincies?
5
Hoe kunt u bewerkstelligen dat er een
regionaal op overeenstemming
gericht overleg voor spreiding van
scholen ontstaat zodat er voor ieder
kind zo dicht mogelijk bij huis een
kwalitatief goede school is?
6
Welke knelpunten zitten in de huidige
bekostiging waardoor scholen zich
gedwongen kunnen voelen om kleine
vestigingen in dunbevolkte gebieden
te moeten sluiten?
7
Wilt u deze vragen beantwoorden
voorafgaand het algemeen overleg
over Bekostiging primair onderwijs in
relatie tot demografische
ontwikkelingen op 2 april as.?
1

3
Deelt u de mening dat het een
zorgwekkende situatie is wanneer
scholen te makkelijk sluiten waarbij
aspecten zoals efficiëntie,
kwaliteitsbewaking en samenwerking
met andere nabijgelegen scholen
(desnoods van een andere gezindte)
onvoldoende mee zijn gewogen?
4
Deelt u de opvatting dat het voor de
vitaliteit van dunbevolkte gebieden
van belang is dat er ook kleinere
scholen blijven bestaan? Zo ja, op

KVR35735
2009Z05631
0809tkkvr2198
ISSN 0921 - 7398
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Dagblad van het Noorden, 21 maart 2009:
«Einde verhaal voor kleine scholen».
2
Dagblad van het Noorden, 21 maart 2009:
«Besturen willen af van kleine scholen».

Antwoord
Antwoord van staatssecretaris
Dijksma (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap) (ontvangen 2 april 2009)
1
Ja.
2
Het krantenartikel geeft aan dat
schoolbesturen in het noorden van

het land overwegen om massaal
kleine scholen te sluiten. Dat beeld
spoort tot op heden niet met de
gegevens die er zijn over de
instandhouding van kleine scholen in
dunbevolkte gebieden. De
demografische ontwikkeling zal wel
enig effect hebben op de sluiting van
kleine scholen, maar niet zo massaal
als in het artikel wordt aangegeven.
Ik heb begrip voor de zorgen van
ouders wanneer schoolbesturen ertoe
zouden overgaan kleine scholen op
vrijwillige basis, dus zonder dat de
instandhoudingsystematiek daartoe
aanleiding geeft, te sluiten. Van de
schoolbesturen mag worden
verwacht dat ze hun
maatschappelijke
verantwoordelijkheid blijven nemen
om ook in de toekomst zorgvuldig om
te gaan met de positie van kleine
basisscholen in dunbevolkte
gebieden en te blijven zorgen voor de
instandhouding van een goed
bereikbaar net van basisscholen.
Verder zal er vanuit ouders en
leerkrachten waarschijnlijk ook het
nodige tegenwicht worden geboden
indien schoolbesturen tot vrijwillige
sluiting zullen overgaan, bijvoorbeeld
via de medezeggenschap.
3
Ik ben het er mee eens dat er een
zorgelijke situatie zou ontstaan
wanneer schoolbesturen zonder
dringende reden kleine scholen
zouden sluiten. Als schoolbesturen
kleine scholen te gemakkelijk sluiten
is dat ook niet conform de gedachte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

4619

achter de wettelijke systematiek voor
de instandhouding van scholen. Zoals
ook is aangegeven in de brief aan de
Kamer van 23 februari jl. (TK
2008–2009, 31 293, nr. 30), over de
bekostigingssystematiek in het
primair onderwijs en de
demografische ontwikkelingen, biedt
die wettelijke systematiek
schoolbesturen de nodige
instrumenten om kleine scholen in
stand te houden, zolang het
onderwijs kwalitatief op orde is. Het
is vervolgens aan het schoolbestuur
om die instrumenten ook te benutten.
Zo kent de wet bijvoorbeeld
gedifferentieerde opheffingsnormen
die afhankelijk zijn gesteld van de
leerlingdichtheid. Hierdoor kunnen in
landelijke, dunner bevolkte gebieden,
scholen met een klein aantal
leerlingen in stand worden
gehouden. Ook ontvangen kleine
scholen extra bekostiging in de vorm
van een vaste voet en een kleine
scholentoeslag. Verder zorgt het
instrument van de gemiddelde
schoolgrootte er voor dat
schoolbesturen het leerlingaantal van
kleine scholen kunnen compenseren
met het leerlingaantal van grote
scholen. Een schoolbestuur kan ook
besluiten de school als
nevenvestiging in stand te houden,
zodat de onderwijslocatie in ieder
geval bereikbaar blijft voor de
leerlingen.
Verder is er op dit moment een
wetsvoorstel in voorbereiding dat de
samenwerkingsschool mogelijk
maakt. Dat wetsvoorstel houdt in dat,
als er een opheffingsdreiging is, een
openbare school samen kan gaan
met een bijzondere school, met
behoud van de identiteit van beide
richtingen.
Ook is er een wetsvoorstel in
voorbereiding dat de allerkleinste
scholen nog een kans biedt om in
stand te blijven ondanks het lage
leerlingaantal. Dit gaat over scholen
die onder de absolute ondergrens
van 23 leerlingen zakken en een
perspectief hebben op een toename
van het aantal leerlingen door
bijvoorbeeld de bouw van nieuwe
woningen. De kwaliteit van het
onderwijs moet dan wel op orde zijn.
In de praktijk speelt dit wanneer de
school in kwestie met het instrument
van de gemiddelde schoolgrootte in
stand wordt gehouden.
Naast al deze instrumenten hebben
schoolbesturen natuurlijk nog andere
mogelijkheden om sluiting te
voorkomen. Zo kunnen scholen

bijvoorbeeld werken aan een betere
kwaliteit door meer samen te werken
en kennis met elkaar te delen. Ook
kan bijvoorbeeld de uitwisseling van
docenten met kleine scholen die het
goed voor elkaar hebben de kwaliteit
verbeteren.
4
De vitaliteit van dunbevolkte
gebieden is primair gediend met een
goede bereikbaarheid van
basisscholen die voldoende kwaliteit
onderwijs bieden. Zoals ook in de
vorige vraag is aangegeven, is het
systeem van de wet daar ook op
ingericht. Dankzij de instrumenten die
schoolbesturen in handen hebben,
hoeft de demografische ontwikkeling
niet te leiden tot een ontscholing van
het platteland.
Wat betreft het aspect van de
kwaliteit van het onderwijs aan kleine
scholen het volgende. Uit de
rapportage van de onderwijsinspectie
over het noorden van Nederland die
ik recent aan de Kamer heb gestuurd
(TK 2008–2009, 31 293, nr. 27) blijkt
dat de kwaliteit van het onderwijs in
de noordelijke provincies achterblijft.
De inspectie heeft hierbij geen
significante relatie gevonden tussen
slechte kwaliteit en de grootte van
scholen. Er zijn ook grote scholen
waarvan de kwaliteit achterblijft en
kleine scholen die het juist goed
doen. Wel is de kwaliteit van het
onderwijs op een kleine school
kwetsbaarder. Dat is ook de
aanleiding om goed te kijken naar de
kwaliteit op kleine scholen. Mijn
voornemen om per provincie
tripartiete afspraken te maken over de
verbetering van de
onderwijskwaliteit, zal ook waar
nodig de kwaliteit van de kleine
scholen ten goede komen.

6
Zoals in de eerder aangehaalde brief
aan de Kamer van 23 februari jl. is
aangegeven, wordt ook in de
bekostiging rekening gehouden met
de positie van kleine scholen. De
kosten van kleine scholen zijn
weliswaar hoger dan die van grote
scholen maar daar staat ook een
hogere rijksvergoeding tegenover. Zo
ontvangt een kleine school met
bijvoorbeeld 25 leerlingen een bedrag
per leerling dat drie keer zo hoog ligt
dan het bedrag dat een school met
200 leerlingen ontvangt. De
bekostiging als zodanig is dus geen
steekhoudend argument om kleine
scholen, die op basis van de wet een
bestaansrecht hebben, te sluiten.
7
Ja.

5
Schoolbesturen hebben een eigen
verantwoordelijkheid om, al dan niet
in onderling overleg, de
bereikbaarheid van scholen te
waarborgen. Tot op heden hebben ze
die verantwoordelijkheid ook
genomen en ik vertrouw erop dat
schoolbesturen die
verantwoordelijkheid ook naar de
toekomst toe zullen blijven
waarmaken. Wel ben ik bereid om
met de noordelijke schoolbesturen en
de provincie in gesprek te gaan om te
kijken wat de overwegingen zijn en
om ze te wijzen op hun
maatschappelijke
verantwoordelijkheid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, Aanhangsel

4620