Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

31 409

Zee- en binnenvaart

Nr. 220

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 1 april 2019
Met mijn brief van 26 september jl. (Kamerstuk 31 409, nr. 199) heb ik u
geïnformeerd over de beleidswijziging ten aanzien van de registratie en
certificering van zeeschepen van organisaties met ideële doelstellingen.
Dergelijke organisaties konden hun zeeschepen inschrijven in het
Nederlands vlagregister in dezelfde categorie als pleziervaartuigen. Dit
had als gevolg dat deze schepen niet hoefden te voldoen aan een aantal
eisen op veiligheids- en bemanningsgebied. Omdat hiermee onvoldoende
recht werd gedaan aan het risicoprofiel van dergelijke schepen, heb ik in
september jl. de beleidswijziging doorgevoerd, waardoor aan deze
schepen een aantal internationale eisen op veiligheids- en bemanningsgebied worden opgelegd.
Uitwerking beleidswijziging
Zoals aangekondigd in de brief van 26 september (Kamerstuk 31 409, nr.
199), zijn wij in overleg met een aantal organisaties die schepen hebben
die als pleziervaartuig in het Nederlandse vlagregister zijn ingeschreven,
maar die niet als zodanig worden gebruikt. Tijdens het overleg zijn de
beleidswijziging en de achtergronden daarvan nader toegelicht. De
aanwezige organisaties hebben genoemd dat Nederland de vrijheid van
meningsuiting en het recht op demonstratie historisch hoog in het
vaandel heeft staan. Zij benadrukten dat de doelstellingen van de
organisaties niet in gevaar mogen komen door de beleidswijziging. De
organisaties hebben ook aangegeven dat zij – los van hun opvatting over
de noodzaak voor de beleidswijziging – een registratie als koopvaardijschip niet voorstaan, en dat zij een formeel normenkader prefereren,
waaruit blijkt aan welke eisen de schepen moeten voldoen. Tot slot
hebben de aanwezige organisaties zorgen geuit over de kosten die de
beleidswijziging met zich mee kan brengen voor hun organisaties.
Nederland heeft het recht op vreedzaam protest en vrijheid van meningsuiting altijd gesteund en doet dat nog steeds. De standpunten van het

kst-31409-220
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 409, nr. 220

1

kabinet zijn op dit punt niet gewijzigd. De beleidswijziging heeft
uitsluitend als doel dat schepen veilig ingezet worden.
Naar aanleiding van de wens een formeel normenkader te krijgen waarin
de eisen zijn vastgelegd, is besloten de eisen op te nemen in regelgeving.
Het certificeren van schepen en -indien nodig- het aanpassen van schepen
zal inderdaad kosten met zich meebrengen. Deze kosten zullen zoals
gebruikelijk ten laste komen van de eigenaar van het schip.
Nieuwe ontwikkelingen
Sinds mijn brief van 26 september jl. (Kamerstuk 31 409, nr. 199) aan uw
Kamer hebben zich nieuwe ontwikkelingen voorgedaan t.a.v. een
specifieke categorie schepen waarop de beleidswijziging onder meer van
toepassing is, namelijk schepen die stelselmatig drenkelingen aan boord
nemen. Dit soort schepen is onder andere actief in het Middellandse
Zeegebied.
In het recente verleden konden schepen die in het Middellandse
Zeegebied drenkelingen aan boord namen, deze mensen binnen
afzienbare tijd in één van de nabijgelegen havens van boord laten gaan.
Hierdoor waren aan boord van het schip geen voorzieningen noodzakelijk
voor een langdurig verblijf van grote groepen mensen. De situatie is
echter veranderd. Schepen die drenkelingen aan boord hebben kunnen nu
minder makkelijk een haven vinden waar zij de mensen van boord kunnen
laten gaan. Bij iedere groep drenkelingen die aan boord wordt genomen,
vinden er lange onderhandelingen plaats om te bepalen welke landen
bereid zijn om mensen op te nemen, voordat het schip de haven mag
invaren. Hierdoor liggen schepen noodgedwongen langer op zee met
grote groepen mensen aan boord.
Deze veranderde situatie kan grote veiligheidsrisico’s met zich
meebrengen. Schepen moeten technisch en qua bemanning veilig zijn
voor een langdurig verblijf op zee met een grote groep mensen aan boord
in allerlei (weers-)omstandigheden. Omdat Nederland – in tegenstelling
tot andere landen – vrijwel geen veiligheidseisen stelt, is dit niet geborgd
via de huidige registratie en certificering.
Onderzoek ILT aan boord van Sea-Watch 3
Een specifiek voorbeeld van een schip onder Nederlandse vlag dat
stelselmatig drenkelingen aan boord neemt in het Middellandse
Zeegebied, is de Sea-Watch 3. Dit schip is in januari jl. in de haven van
Catania, Italië, geïnspecteerd door de Italiaanse Kustwacht. Italië
constateerde een aanzienlijk aantal tekortkomingen (punten waarop het
schip niet aan de technische eisen voldeed), en vroeg om ten aanzien van
een aantal tekortkomingen te kunnen overleggen met de vlaggenstaat. De
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft vervolgens ook onderzoek
gedaan aan boord van het schip. Ik heb de ILT gevraagd om naast een
beoordeling van de technische eisen ook te onderzoeken of het gebruik
van het schip onder de huidige omstandigheden veiligheidsrisico’s zou
kunnen opleveren.
De ILT heeft op 11, 12 en 13 februari jl. onderzoek gedaan aan boord van
Sea-Watch-3. Het rapport van dit onderzoek treft u aan als bijlage 1 bij
deze brief1.
De ILT heeft tijdens het onderzoek een aantal technische tekortkomingen
vastgesteld. Het herstel van een aantal tekortkomingen kon alleen
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 409, nr. 220

2

plaatsvinden op een scheepswerf en daarom is toestemming verleend om
het schip te laten vertrekken naar een scheepswerf in Marseille, waar ook
al een werfbeurt was gepland i.v.m. regulier onderhoud.
Daarnaast heeft de ILT in het onderzoek vastgesteld dat er als gevolg van
het gebruik van het schip inderdaad veiligheidsrisico’s kunnen optreden
voor de bemanning en andere personen aan boord. Die risico’s betreffen
onder meer:
1. het aan boord nemen en transporteren van drenkelingen op volle zee
met een snelle motorboot, inclusief het trainen van de bemanning
voor deze handelingen, de keuring van de motorboot en de stabiliteit
van de motorboot met grote groepen personen aan boord;
2. het gebrek aan opleiding van bemanning met betrekking tot onder
meer Crowd management;
3. het ontbreken van voldoende reddingsmiddelen voor alle bemanningsleden én voor alle drenkelingen aan boord, zoals reddingsvlotten, reddingsvesten en overlevingspakken en
4. het ontbreken van een beveiligingsplan voor schip en bemanning.
Versnelde toepassing beleidswijziging voor schepen die stelselmatig drenkelingen aan boord nemen
Onder de huidige registratie als pleziervaartuig heeft Nederland geen
juridische mogelijkheden om eisen aan schip of bemanning te stellen om
veiligheidsrisico’s te voorkomen. Dit is ook bevestigd in het specifieke
geval van de Sea-Watch 3, waar een groot deel van de tekortkomingen
feitelijk betrekking had op veiligheidseisen die niet verplicht zijn voor
pleziervaartuigen, maar wel bepalend zijn voor de veiligheid aan boord
van het schip. Bij schepen waarop langdurig grote aantallen personen
verblijven, is dit uiteraard van groot belang.
Nederland is ervoor verantwoordelijk dat schepen die zijn geregistreerd in
het Nederlandse vlagregister voldoen aan regels die zijn vastgelegd in
internationale verdragen, en dat ze veilig zijn voor de bemanning en de
andere mensen aan boord. Om veiligheidsrisicos te voorkomen heb ik
daarom besloten om de eerder aangekondigde beleidswijziging voor
schepen van organisaties met een ideële doelstelling versneld te laten
ingaan voor de categorie schepen die stelselmatig drenkelingen aan
boord nemen. Hiermee ontstaat een juridische basis om het veilig gebruik
van dit soort schepen op zeer korte termijn beter te waarborgen.
Veiligheidseisen en bemanningseisen
Naar aanleiding van de wens om een formeel normenkader te krijgen, zal
voor schepen van organisaties met een ideële doelstelling worden
aangesloten bij internationale regelgeving van de Internationale
Maritieme Organisatie (IMO). Voor de veiligheidseisen is de basis het
SOLAS verdrag, het internationale verdrag voor de veiligheid van
mensenlevens op zee. Dit verdrag beschrijft aan welke eisen zeegaande
schepen moeten voldoen op het gebied van constructie, uitrusting en
bemanning.
Specifiek voor schepen die in het Nederlandse vlagregister zijn geregistreerd en stelselmatig drenkelingen aan boord nemen zal Nederland de
eisen uit de Special Purpose Ships Code (SPS Code) 2008 gaan toepassen.
Deze code is door IMO speciaal ontworpen voor schepen met een
bijzondere taak. De code stelt veiligheidseisen aan schepen, en houdt
hierbij rekening met de diversiteit van de schepen: hoe meer mensen een
schip aan boord wil kunnen nemen, hoe strenger de eisen worden. Bij
zeer grote groepen mensen aan boord zijn de eisen gelijk aan die van een
passagiersschip.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 409, nr. 220

3

Daarnaast zullen de eisen volgens de Internationale Veiligheidsmanagement Code (ISM) van de IMO worden gehanteerd. Hierin wordt het
veiligheidsbeleid beschreven en tevens worden procedures vastgelegd
m.b.t. het veilig gebruik van het schip, ook in geval van calamiteiten. Zo
kunnen voor de schepen die stelselmatig drenkelingen aan boord nemen
procedures worden vastgelegd voor het veilig aan boord nemen en
transporteren op volle zee van drenkelingen m.b.v. snelle motorboten,
waarbij ook kan worden vastgelegd welke extra voorzieningen daarvoor
nodig zijn.
Voor de bemanningseisen ligt de basis in het STCW verdrag, het
internationale verdrag betreffende de normen voor zeevarenden inzake
opleiding, diplomering en wachtdienst. In dit IMO verdrag zijn de
minimale eisen vastgelegd waaraan zeevarenden op zeeschepen moeten
voldoen onder meer qua training en opleidingen. Daarnaast wordt het
Maritiem Arbeidsverdrag (MAV) gehanteerd van de Internationale
Arbeidsorganisatie (ILO). Dit verdrag gaat over de arbeidsvoorwaarden en
arbeidsomstandigheden van zeevarenden.
Ik heb besloten gebruik te maken van een specifieke uitzonderingsbepaling van het MAV voor niet commercieel gebruikte schepen. Dat
betekent dat schepen die stelselmatig drenkelingen aan boord nemen niet
hoeven te beschikken over een MAV certificaat. Echter, aan de inhoudelijke eisen van het verdrag dient wel voldaan te worden omdat deze
betrekking hebben op de basale arbeidsomstandigheden van zeevarenden
en ook de veiligheid van het schip. De vastgestelde hoogte voor loonbetaling conform het MAV is niet van toepassing voor aan boord zijnde
vrijwilligers, zodat organisaties met vrijwilligers kunnen blijven werken.
De veiligheidseisen worden juridisch vastgelegd via een wijziging van de
Regeling veiligheid zeeschepen. De bemanningseisen worden vastgelegd
via een wijziging van de Regeling zeevarenden. Ik heb de wijzigingsregelgeving getekend en deze zal deze week in werking treden. Vanaf de dag
van inwerkingtreding moeten alle schepen die zijn geregistreerd in het
Nederlandse vlagregister en die stelselmatig drenkelingen aan boord
nemen voldoen aan deze veiligheids- en bemanningseisen.
Vervolgproces beleidswijziging
De versnelde doorvoering van bovengenoemde eisen betreft alleen de
schepen die zijn geregistreerd in het Nederlandse vlagregister van
organisaties met ideële doelstellingen die stelselmatig drenkelingen aan
boord nemen. Voor schepen van organisaties met een ideële doelstelling
die anders worden gebruikt, zal de beleidswijziging nader worden
ingevuld zoals in mijn eerdergenoemde brief aangegeven, in overleg met
de betrokken partijen en met een overgangstermijn.
Naar aanleiding van die brief zijn schriftelijke vragen gesteld door de
vaste commissie voor Infrastructuur en Waterstaat over de registratie en
certificering zeeschepen van organisaties met ideële doelstellingen
(Kamerstuk 31 409, nr. 203). Deze vragen werden ingezonden op
23 januari 2019. De antwoorden op deze vragen vindt u als bijlage 2 bij
deze brief (Kamerstuk 31 409, nr. 221).
Daarnaast zijn vragen gesteld door GroenLinks. Mede namens de
Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid bied ik u de antwoorden op die
vragen aan in bijlage 3 (Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 2151).
De Minister van Infrastructuur en Waterstaat,
C. van Nieuwenhuizen Wijbenga

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 409, nr. 220

4