Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

31 209

Schoon en zuinig

26 485

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Nr. 242

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 april 2023
Op 23 september 2022 informeerde ik uw Kamer over de publicatie van de
Beleidsregel handhaving kwaliteit van benzine en diesel bestemd voor de
export naar lage- en middeninkomenslanden buiten de EU, in het
bijzonder ECOWAS-landen, 2022 (hierna: beleidsregel) door de ILT in de
Staatscourant.1
In die brief en tijdens het Commissiedebat Duurzame Mobiliteit van
24 januari jl. (Kamerstukken 31 305 en 32 813, nr. 384) zegde ik toe uw
Kamer te informeren over de uitkomsten van de door mijn ministerie en
UNEP georganiseerde high level bijeenkomst in Nairobi en het effect van
het optreden van de ILT op brandstofstromen naar de ECOWAS-landen
(Economic community of West African States). Met deze brief kom ik deze
toezegging na, en informeer ik uw Kamer over de recente bevindingen
van de ILT.
Huidig beeld
Na publicatie van de beleidsregel op 15 augustus 2022 heeft de ILT
gemonitord of de specificaties die tot 1 april 2023 gelden worden
nageleefd2. De ILT liet mij recent weten voldoende toezichtsinformatie
over de periode 1 september 2022 tot en met 31 december 2022 te hebben
verzameld om het volgende te concluderen:
– Van de 41 onderzochte benzinevrachten die vanuit Nederland naar de
ECOWAS-landen geëxporteerd zijn (goed voor 80% van de totale
hoeveelheid), voldeed 85% aan de zwavelspecificatie en minder dan
40% aan de benzeen- en mangaanspecificatie;
– Twee exporterende bedrijven voldoen aan alle specificaties zoals
vermeld in de beleidsregel, vijf andere bedrijven voldoen niet in alle
gevallen.
1
2

kst-31209-242
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Kamerstukken 31 209 en 26 485, nr. 238
Vanaf 1 april 2023 gelden er strengere specificaties. De ILT blijft toezicht houden op de naleving
hiervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 209, nr. 242

1

Kortom, twee van de zeven onderzochte bedrijven handelden conform de
Wet milieubeheer, vijf van de zeven niet.
Vervolg
De ILT treedt in de gevallen waar sprake is van niet-naleving handhavend
op. De rechter sprak recent uit geen twijfel te hebben aan de bevoegdheid
van de ILT om de beleidsregel te publiceren en hierop te handhaven.3
Aangezien de ILT voorafgaand en ten tijde van de publicatie ruimschoots
aandacht vroeg voor de beleidsregel beschouwt de ILT het gedrag van de
overtreders als bewust niet nalevend. De gevolgen voor mens en milieu
van de overtreding zijn aanzienlijk. Daarom is de ILT gestart met bestuursrechtelijke handhaving. Aanvullend heeft de ILT het Functioneel Parket
geïnformeerd over haar bevindingen.
African Petroleum ministers meeting on cleaner fuels (georganiseerd door
UNEP en IenW)
Het door de ILT geconstateerde gebrek aan naleving staat haaks op de
conclusies uit de high level bijeenkomst die eind november in Nairobi
plaatsvond, waar IenW en ILT het Nederlandse standpunt hebben
toegelicht. Bij dit evenement waren 24 Afrikaanse lidstaten, regionale
economische organen, afgevaardigden van België, Portugal, Zweden en
Nederland, vertegenwoordigers en brancheorganisaties uit de olie- en
auto-industrie en niet-gouvernementele organisaties vertegenwoordigd.
In de aanbevelingen die naar aanleiding van deze bijeenkomst zijn
opgesteld worden importerende en exporterende landen aangemoedigd
laagwaardige brandstoffen (>50ppm zwavel) uit te bannen per 1 juli 2023.
Verder is aanbevolen dat auto’s die geïmporteerd en geëxporteerd worden
vanaf die datum minimaal emissieklasse Euro 4/IV zijn en beschikken over
een geldig rijwaardigheidscertificaat (zie slotverklaring in de bijlage).
UNEP heeft de uitkomsten van de bijeenkomst middels een brief onder de
aandacht gebracht bij de brandstof exporterende Europese lidstaten,
brandstof importerende Afrikaanse lidstaten en de Europese Commissie.
Effect van het ILT-optreden
In positieve zin heeft het optreden van de ILT eraan bijgedragen dat een
groot deel van de vanuit Nederland naar ECOWAS-lidstaten geëxporteerde brandstoffen significant in kwaliteit is verbeterd. Via bestuursrechtelijke handhaving zet de ILT zich in voor verdere verbetering van die
kwaliteit door naleving van alle bedrijven.
Leden van uw Kamer vroegen tijdens het recente Commissiedebat
Duurzame Mobiliteit naar eventuele verschuivingen van brandstoffenstromen. Ik gaf toen aan dat de ILT de gevolgen van de eventuele
handhavende optredens monitort, mij informeert als er ongewenste
effecten optreden en dat ik op dat moment geen verifieerbare signalen
had dat productie uit Nederland naar elders verplaatste.
De ILT concludeert op basis van kwantitatieve onderzoeksdata tot en met
eind februari 2023 dat er vooralsnog geen verschuivingen hebben
plaatsgevonden die in verband staan met de publicatie van de beleidsregel en het daarop gebaseerde handhavend optreden. De hoeveelheid
benzine die Nederland in 2022 en de eerste twee maanden van 2023 naar
ECOWAS-landen exporteerde bedroeg zowel voor als na de publicatie van
de beleidsregel ongeveer 26 miljoen liter per dag. Ook is de totale benzine
uitvoer naar ECOWAS-landen in 2022 toegenomen met 16% ten opzichte
van 2021 tot een totale hoeveelheid van 9.3 miljard liter. De hoeveelheid
diesel voor het wegverkeer die Nederland naar de ECOWAS-landen
3

Rechtbank Den Haag 27 januari 2023, ECLI:NL:RBDHA:2023:740

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 209, nr. 242

2

exporteerde nam wel af. Deze trend is echter al langer zichtbaar. Vermoedelijk is dit eerder een gevolg van onder andere de huidige geopolitieke
situatie dan van de beleidsregel. Echter, recent heeft de ILT wel signalen
ontvangen vanuit de sector over Zwitserse oliehandelaren die een
overstap van de haven van Amsterdam en Rotterdam naar Antwerpen
overwegen. In de onderzoeksdata van september 2022 tot en met februari
2023 is een dergelijke overstap vooralsnog niet te zien.
Desalniettemin onderschrijf ik het belang van een gelijk speelveld in
Europa. Sinds langere tijd zet Nederland zich in voor het bereiken van een
gelijk speelveld met onze buurlanden. Tijdens de Vlaams-Nederlandse top
op 31 januari j.l. heb ik met Minister Demir (Ministerie van Justitie en
Handhaving, Omgeving, Energie en Toerisme) gesproken over de export
van laagwaardige brandstoffen en gebruikte voertuigen en de intentie die
gezamenlijk aan te pakken. Daarnaast zal ik de mogelijkheden voor een
gesprek met Zwitserland verkennen omdat veel van de vanuit Nederland
opererende handelaren in Genève gevestigd zijn. Verder werk ik samen
met België, Luxemburg en het Secretariaat-Generaal van de Benelux Unie
aan een politiek statement. Tot slot zal ik het onderwerp agenderen op de
komende United Nations Environmental Assembly en mij er, bij een
toekomstige herziening van de Richtlijn Brandstofkwaliteit (FQD), voor
inzetten dat brandstofspecificaties ook gelden voor brandstoffen die
bestemd zijn voor export, in lijn met het nationaal beleid. Ook de
slotverklaring van de bijeenkomst in Nairobi onderstreept het belang van
een gelijk speelveld.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
V.L.W.A. Heijnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 31 209, nr. 242

3