Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 570 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2021

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 180

VERSLAG VAN EEN NOTAOVERLEG
Vastgesteld 3 februari 2021
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft op
25 januari 2021 overleg gevoerd met de heer Slob, Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media, over:
– de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 17 december 2020 inzake vrijheid van meningsuiting en de veiligheid van leraren (Kamerstuk 35 570 VIII,
nr. 152);
– de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 16 december 2020 inzake antwoorden op vragen
commissie over strategische evaluatie lerarenbeleid (Kamerstuk 31 511, nr. 47);
– de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 9 december 2020 inzake lerarenbeleid en onderwijsarbeidsmarkt 2020 (Kamerstuk 27 923, nr. 413 );
– de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 12 oktober 2020 inzake bestuursakkoord flexibilisering lerarenopleidingen (Kamerstuk 27 923, nr. 412);
– de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 2 juli 2020 inzake aanbevelingen mevrouw Van
Vroonhoven, aanjager aanpak lerarentekort (Kamerstuk
27 923, nr. 414);
– de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 10 juli 2020 inzake uitvoering van diverse
moties en toezeggingen op het gebied van het funderend
onderwijs en lerarenbeleid (Kamerstuk 35 300 VIII, nr. 212);
– de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 19 november 2020 inzake antwoorden op vragen
commissie over de uitvoering van diverse moties en toezeggingen op het gebied van het funderend onderwijs en lerarenbeleid (Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 127);
– de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 22 september 2020 inzake uitvoering van de
gewijzigde motie van het lid Van Meenen c.s. over het alsnog
toekennen van aanvragen uit de lerarenbeurs (Kamerstuk
35 570 VIII, nr. 9);

kst-35570-VIII-180
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

1

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

–

de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 16 juni 2020 inzake reactie op verzoek commissie over de beleidsregel andere dag- en weekindeling in het
kader van noodmaatregelen voor het lerarentekort in het
primair onderwijs in de G5 (Kamerstuk 27 923, nr. 411);
de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 17 maart 2020 inzake uitvoering van de motie van
het lid Rudmer Heerema c.s. over het creëren van een gespecialiseerde pabo gericht op het jongere en oudere kind (Kamerstuk 27 923, nr. 409);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 17 december 2020 inzake reactie op de motie
van de leden Segers en Klaver over maximale inspanning om
zo veel mogelijk kwetsbare gezinnen en kinderen te bereiken
(Kamerstuk 25 295, nr. 814) (Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 150);
de brief van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap d.d. 15 september 2020 inzake strategische evaluatie
lerarenbeleid (Kamerstuk 31 511, nr. 40);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 18 december 2020 inzake antwoorden op vragen
commissie over examenresultaten 2020 (Kamerstuk 31 289,
nr. 438);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 13 oktober 2020 inzake examenresultaten 2020
(Kamerstuk 31 289, nr. 432);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 10 december 2020 inzake beleidsreactie rondom
eindtoetsing en schooladviezen (Kamerstuk 31 293, nr. 568);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 16 december 2020 inzake besluit eindexamen
voortgezet onderwijs 2021 (Kamerstuk 31 289, nr. 437);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 3 december 2020 inzake eerste rapportage
peilingsonderzoek en maandrapportage meldpunt schoolsluiting (Kamerstuk 31 293, nr. 566);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 17 december 2020 inzake afronding experiment
Regelluwe scholen (Kamerstuk 29 546, nr. 33);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 17 december 2020 inzake uitvoering van de
motie van de leden Van Meenen en Westerveld over preventief
inzetten van coronageld (Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 68)
(Kamerstuk 35 570 VIII, nr. 151);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 17 december 2020 inzake rapport monitoringsonderzoek subsidieregeling (hoog)begaafden eerste meting
over 2019–2020 (Kamerstuk 31 497, nr. 392);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 10 december 2020 inzake antwoorden op vragen
commissie over de eindevaluatie sectorakkoorden (p.o. en vo)
en bijgestelde aanwending prestatieboxmiddelen (Kamerstuk
31 293, nr. 570);
de brief van de Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs
en Media d.d. 12 oktober 2020 inzake eindevaluatie sectorakkoorden (p.o. en vo) en bijgestelde aanwending prestatieboxmiddelen (Kamerstuk 31 293, nr. 549).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

2

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Tellegen
De griffier van de commissie,
De Kler

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

3

Voorzitter: Tellegen
Griffier: De Kler
Aanwezig zijn elf leden der Kamer, te weten: Beertema, Bisschop, Bruins,
Rudmer Heerema, Van den Hul, Kwint, Van Meenen, Van der Molen, Van
Raan, Tellegen en Westerveld,
en de heer Slob, Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media.
Aanvang 10.06 uur.
De voorzitter:
Goedemorgen. Hartelijk welkom bij dit notaoverleg over onderwijs en
corona. Het is alweer het achtste debat dat wij over dit onderwerp voeren.
Hartelijk welkom aan volgens mij ál mijn collega-woordvoerders
onderwijs. Dit zou weleens het laatste debat kunnen zijn. We weten het
niet. Dank u allen voor uw komst. Hartelijk welkom aan de Minister en zijn
ambtenaren. Wij gaan snel beginnen. Ik geef de heer Heerema van de
VVD als eerste het woord.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Voorzitter, dank. Voor het laatst een notaoverleg van deze commissie in
deze periode. Het is heel mooi om te zien dat we zo’n volle bak hebben.
Voorzitter. De hoop dat we dit na de eerste sluiting van de scholen nooit
meer zouden hoeven te doen, werd half december helaas omgezet in
angst voor de effecten van een tweede schoolsluiting. Ik had een steen in
mijn maag toen duidelijk werd dat het onontkoombaar was dat de scholen
toch de deuren weer moesten sluiten. Een steen in mijn maag, omdat bij
de eerste keer duidelijk was dat er kinderen van de radar verdwenen, dat
kinderen die op het randje zaten, net te weinig bagage meekregen, en
omdat de thuissituatie voor te veel kinderen steeds slechter werd. School
is de veilige plek voor die kinderen.
De scholen moeten zo snel als mogelijk weer open. De angst voor de
Britse mutatie en de onduidelijkheid over de besmettelijkheid en het
ziekteverloop maken het nu noodzakelijk dat de scholen dicht zijn. Maar
welke informatie is nu nodig om de scholen zo snel mogelijk weer te
kunnen openen? Hoever staat het met het onderzoek naar de besmettelijkheid van de Britse variant bij kinderen op de basisschool? Wat doet de
Minister met de eerste signalen en uitkomsten van het breedschalige
onderzoek in Lansingerland? Elke dag krijgen we – ik neem aan: al mijn
collega’s in deze commissie ook – e-mailtjes met noodkreten van ouders,
docenten en leerlingen. Het geven van onderwijs is overleven geworden,
waarbij we moeten hopen op een zo min mogelijk negatief effect voor
kinderen.
Het is natuurlijk ontzettend goed dat er geld beschikbaar is gekomen voor
het onderwijs, maar wat zien we daar nu, vandaag, in de dagelijkse
praktijk van terug? Hoeveel scholen hebben nu extra handen in de klas?
Hebben alle kinderen zonder computer er nu een beschikbaar gekregen?
Hoe gaat het met de inzet van middelen om achterstanden in te lopen?
Voorzitter. Terecht maakt iedereen zich hier zorgen over. Want er is geld
beschikbaar, maar wat kunnen we als landelijke politiek nu het beste
generiek doen om al die verschillen per school, per klas, per leraar op de
juiste manier te ondersteunen? We krijgen simpelweg te veel signalen dat
lessen online niet doorgaan, onderwijskwaliteit niet geleverd wordt of kan
worden, examenklassen toch niet naar school mogen komen en klassen
dan bijvoorbeeld maar halve lesuren krijgen. Met als resultaat: kinderen,
met name in het voortgezet onderwijs, die afhaken.
Elk leerjaar heeft zijn eigen problematiek. Of het nu gaat om derdegroepers, die net zijn begonnen met leren lezen, schrijven en rekenen en
door corona die belangrijke basis weer kwijtraken, of groep 8-leerlingen,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

4

die zich voorbereiden op de overgang naar het voortgezet onderwijs. En
dat is al zo moeilijk nu de open dagen online gehouden moeten worden
en het daarom niet mogelijk is om een fysieke stap binnen een school te
zetten. Te veel kinderen zijn vorig jaar ten onrechte ondergeadviseerd.
Mag je eigenlijk als school beslissen om groep 8 als kwetsbaar aan te
merken en naar school te laten komen? Het IKC Teresa in Leeuwarden is
door de gemeente op de vingers getikt, terwijl uit Friesland wel degelijk
veel signalen van onderadvisering zijn gekomen. Wat is hier voor een
school nu mogelijk?
Je zal maar in een volgend leerjaar terechtkomen met onvoldoende
bagage. Of dat nu op de basisschool of het voortgezet onderwijs is. Een
leerling heeft dan een enorme opgave om dat volgende schooljaar te
halen. Dan komt het risico van jarenlang op de tenen moeten lopen en
met hakken over de sloot over kunnen gaan. Minder plezier in school ligt
op de loer.
Ik ben blij dat de Minister nu een meerjarig plan maakt om leerlingen in
het funderend onderwijs zo veel mogelijk te ondersteunen. Maar ik maak
me wel zorgen dat het onderwijsveld te verschillende problematiek blijkt
te hebben om generiek aan te pakken. Daarom de vraag aan de Minister
om mij en wellicht ons comfort te geven over hoe de problemen die nu
ontstaan, aangepakt gaan worden. En dan het liefst zo praktisch mogelijk.
Wat gebeurt er nu op school en wat gebeurt er nu op klasniveau? Hoe
gaan we die leerlingen de komende jaren ondersteunen?
Voorzitter. Ik wil graag specifiek ingaan op de examens en al die leerlingen
die zich zorgen maken of ze wel goed genoeg voorbereid worden op het
centrale eindexamen. Ik zal de Minister meteen zeggen: ik heb een
positieve grondhouding om de examens door te laten gaan. Maar ik maak
me wel zorgen. Zorgen of de voorbereiding van voldoende niveau is
geweest om het centraal examen te kunnen maken. Ik wil van de Minister
weten wat zijn laatste informatie is. Ik hoop dat de Minister ons gerust kan
stellen. Maar als dat niet zo is, wat zijn dan de opties die we nog hebben?
Overweegt de Minister om het vervolgonderwijs bijvoorbeeld veel
directer te betrekken bij de overstap van het voortgezet onderwijs naar het
vervolgonderwijs? Het doorgaan van de examens is belangrijk om zicht
op het niveau van onze kinderen te houden. We moeten echter wel een
plan klaar hebben om direct in te kunnen grijpen als dat nodig is. Wat is
dat plan?
Voorzitter. Ik heb nog twee onderwerpen die ik aan de orde wil stellen. Ten
eerste: de zijinstromers. De VVD heeft de afgelopen jaren fors ingezet op
het versterken van de zijinstroom. Maar deze voor het onderwijs bijzonder
interessante groep toekomstige docenten heeft last van het strakke kader
van de pabo. Een van de mafste voorbeelden die we hoorden, was dat
vier jaar PhD-onderzoek niet voldoende bleek te zijn, omdat het onderzoek
niet in het onderwijs had plaatsgevonden. Er zijn ook nog steeds
zijinstromers die niet geplaatst kunnen worden, omdat er geen
begeleiding is. En steeds vaker krijgen we signalen van zijinstromers die
willen instromen, maar te horen krijgen dat er geen lerarentekort meer is.
Dit roept bij mij twee vragen op. Zijinstroom is de beste kortetermijnoplossing die we hebben voor het lerarentekort. We moeten dus zo veel
mogelijk ruimte geven om geïnteresseerden voor het vak van docent
binnen te halen, een plek te geven en te begeleiden. De eerste vraag is:
kan er minder rigide omgegaan worden met aanmelders voor de
zijinstroom, door elders verworven competenties zwaarder en serieuzer
mee te wegen? De basishouding moet veranderen van «dit moet je nog
allemaal doen» naar «dit kan je allemaal al, wat heb je nog meer nodig
om je te ondersteunen?». De tweede vraag is: hoe staat het nu met het
lerarentekort? Is dat inderdaad zo hard aan het afnemen of is er iets
anders aan de hand? Als dat zo is, wat is dat dan?
Voorzitter. Mijn laatste punt. De overheid heeft 400 miljoen euro
beschikbaar gesteld voor het verbeteren van ventilatie in schoolge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

5

bouwen. De regeling geeft aan dat de landelijke overheid 30% van de
kosten op zich neemt en dat gemeenten de resterende 70% moeten
bijleggen. Maar een deel van de gemeenten lijkt deze kosten onvoldoende
te kunnen dragen. Daarom wil ik van de Minister weten op welke manier
hij er nu voor gaat zorgen dat de ventilatie in schoolgebouwen ook
daadwerkelijk wordt verbeterd. Ik kan me namelijk voorstellen dat, als de
oorspronkelijke aanpak vanwege de financiële verplichtingen niet blijkt te
werken, er dan andere opties verkend moeten worden. Ik heb bijvoorbeeld
kennis mogen nemen van de recirculatietechniek, die gebruikt wordt in
plaats van het optimaliseren van ventilatie. Deze innovatie van de
TechHub Assen in samenwerking met het Universitair Medisch Centrum
Groningen en de Rijksuniversiteit Groningen schijnt veel goedkoper
ingezet te kunnen worden, omdat dure bouwtechnische aanpassingen
door deze techniek vermeden kunnen worden. Met minder geld zouden
wij daarmee meer scholen kunnen helpen. Met name voor oude
gebouwen of gebouwen die op korte termijn gesloten zouden gaan
worden, is dit wellicht een veel slimmere oplossing.
De voorzitter:
De heer Van Meenen heeft een vraag.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik heb zo’n klein stukje nog, voorzitter.
De voorzitter:
Oké.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Mijn vraag aan de Minister is of hij op de hoogte is van deze of andere
ontwikkelingen die mee kunnen helpen om ervoor te zorgen dat kinderen
weer sneller naar school kunnen gaan. Zo nee, is hij bereid te verkennen
welke bijdragen deze innovatie kan leveren?
Dank u wel.
De heer Van Meenen (D66):
Even terug naar het onderwerp «examens». Ik heb twee dingen gehoord.
Een is dat de VVD het examen door wil laten gaan. Twee, er zijn grote
zorgen. Ik vraag me even af waar de ruimte zit voor de VVD. Hoever
kunnen aanpassingen van het examen wat betreft de VVD gaan? Er zijn
bijvoorbeeld voorstellen om op de stof te korten, zal ik nog even zeggen.
Dat is een voorstel van het LAKS. Waar liggen de grenzen wat dat betreft
voor de VVD?
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik kan me voorstellen dat we het aantal examenonderdelen wat inperken
als dat de kwaliteit van het examen niet onderuithaalt. Ik kan me ook goed
voorstellen dat wij de examens sowieso door laten gaan en in samenspraak met het vervolgonderwijs kijken wat de resultaten zijn van de
examens en wat er nodig is voor iemand die bijvoorbeeld net gezakt is om
toch naar het vervolgonderwijs door te kunnen stromen. Kun je de
deficiënties op korte termijn bijspijkeren? Dat is een. Twee. Ik heb de
afweging gemaakt om de examens zeker door te laten gaan omdat we
zicht moeten blijven houden op het effect van de afgelopen twee
schooljaren minder onderwijs en op waar kinderen vervolgens in hun
schoolcarrière staan. Ik zou niet alleen zicht willen blijven houden op de
resultaten van de examens de jaren daarvoor, maar met name ook op de
vraag hoe we kinderen die minder scoren dan de jaren daarvoor, kunnen
helpen om die stap te maken. Daar heb je gewoon cijfers en informatie
voor nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

6

De heer Van Meenen (D66):
Dat begrijp ik. Ik ben het overigens heel erg eens met wat u zegt over het
versterken van de betrokkenheid van het vervolgonderwijs. Ik heb het
gevoel dat het uit die hoek tot nu toe meer voorschrijvend dan betrokken
is. Waar ik de heer Heerema niet over gehoord heb, is het voortgezet
speciaal onderwijs en de examens daar. Dat was vorig jaar een groot
issue. Dat is echt een ander verhaal dan de examens in het regulier
onderwijs. Hoe kijkt de VVD naar die zorgen? Wat zou daar moeten
gebeuren?
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Gezien de beperkte spreektijd die ik heb, heb ik voor deze onderwerpen
gekozen. Het voortgezet speciaal onderwijs is heel, heel uitgebreid aan de
orde geweest, ook in verhouding tot hoe groot de doelgroep is en de
aandacht die dit heeft gekregen in de commissie. Dat is overigens terecht,
want het is een belangrijke doelgroep, die tegen zaken aanloopt. Ik heb
ervoor gekozen om deze onderwerpen te behandelen en ik laat andere
partijen – dat zal ik eerlijk zeggen – meer leiden op het voortgezet speciaal
onderwijs. De kans dat ik ze daarin volg, is groot.
De voorzitter:
De heer Van Raan van de Partij voor de Dieren.
De heer Van Raan (PvdD):
Dank u wel, voorzitter. Dit is inderdaad waarschijnlijk de laatste keer dat
wij in deze samenstelling met elkaar spreken over het onderwijs. In die zin
wil ik de bijdrage van de Partij voor de Dieren richten op de vragen en de
zorgen die we hebben en horen in het veld. Wij hebben overigens
waardering voor het snoeiharde werken op het ministerie, uiteraard ook
door de Minister zelf.
Voorzitter. Dank voor de actuele stand van zaken, de brief van vrijdag. Wat
we graag als aanvulling daarop zouden willen zien, is een concreet plan,
concrete stappen of criteria om scholen weer te openen. De collega van
de VVD vroeg daar ook al naar. De berichten over kwetsbare thuissituaties, lichamelijke klachten en de impact op de sociaal-emotionele
ontwikkeling zijn verontrustend. De vraag is: heeft de Minister dit goed in
beeld en kan hij daar nog op ingaan? De vraag is natuurlijk ook hoe dit
kabinet deze aspecten weegt in zijn besluit over het dichthouden van de
scholen.
Dat brengt mij ook op de rol van de Minister als expliciete belangenbehartiger van leraren en leerlingen. Er zijn reële zorgen over de besmettingsrisico’s op scholen. Om een keuze te kunnen maken over de wijze waarop
scholen straks weer op een veilige wijze open kunnen gaan is behoefte
aan meer informatie. Ik vroeg daar net al naar. Kan de Minister aangeven
wat hij bijvoorbeeld heeft gedaan met de oproep van de bonden om bij te
houden hoeveel leraren inmiddels in het ziekenhuis zijn opgenomen?
Voorzitter. Veel mensen maken zich op dit moment zorgen over de
oplopende leerachterstanden en dat is terecht. Wij hebben de moties van
het CDA en D66, en van D66 en GroenLinks, hierover van harte gesteund.
Welke kansen ziet de Minister nu om de dwang van de toetscultuur,
waarin we alles meetbaar proberen te maken, wat los te laten terwijl de
kwaliteit wel geborgd wordt? Met andere woorden, welke mogelijkheden
ziet de Minister om docenten wat meer invloed daarop te geven? En wat
gaat de Minister doen met de oproep van de scholierenvereniging LAKS
om nog eens kritisch te kijken naar de wijze waarop de eindexamens
straks georganiseerd zullen worden? Hetzelfde geldt voor de eindtoets in
groep 8 van de basisschool. Hoe gaat de Minister voorkomen dat de
inhaalplannen straks enkel gefocust zijn op de leerachterstanden of dat
deze plannen straks als gevolg hebben dat de werkdruk voor leraren weer
verder toeneemt? Een deel van de oplossing zit wat ons betreft in het later

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

7

selecteren en in brede brugklassen in het eerste jaar van de middelbare
school. Welke mogelijkheden ziet de Minister daartoe? Dat was eerlijk
gezegd voor de coronacrisis al een goed idee, maar dat is nu des te
belangrijker.
Voorzitter. Veel mensen lopen op hun tandvlees en er is sterk behoefte aan
perspectief en aan het verlichten van de enorme druk op de samenleving.
Eerlijk gezegd helpen de proefballonnetjes die de Minister oplaat daar niet
bij. Vorige week hield de Minister bij het Catshuis nog de wortel van een
coronaverlof voor, maar een paar dagen later werd dat alweer weggegooid omdat het niet snel uitvoerbaar zou zijn. Het verzoek is om er dan
niet mee te komen of om er beter over na te denken. Een coronaverlof zou
op zich een heel goed idee kunnen zijn, dus bij dezen het verzoek om daar
wat langer over na te denken. Zit het grootste bezwaar van het kabinet
tegen het coronaverlof in de financiën? Als dat zo is, dan is het goed
nieuws dat premier Rutte vorige week een opmerkelijke uitspraak deed.
Hij zei namelijk letterlijk: geld mag geen rol spelen bij het structureel
verbeteren van de situatie in het onderwijs. In theorie biedt die uitspraak
natuurlijk enorme kansen. Ik herinner me het debat dat we bij de
begroting in 2020 hadden nog goed. Daarin kwamen we er precies op dit
punt, namelijk structureel geld voor structurele problemen, niet uit met de
regering. Nu lijkt daar ruimte voor te zijn. Maar goed, voordat we te vroeg
juichen, is de vraag aan de Minister: kunnen we deze uitspraak van Rutte
serieus nemen of niet? Ik krijg daar graag een antwoord op.
De vraag is immers: komt er dan eindelijk echt genoeg geld om de
onderwijscrisis op te lossen, inclusief alle zaken die voor de coronacrisis
ook al moesten worden aangepakt, zoals genoeg geld voor kleinere
klassen, minder lesuren per week en meer salaris voor leraren, of ziet de
Minister dit ook als een proefballon?
Voorzitter, dank u wel.
De voorzitter:
Dank aan de heer Van Raan. U heeft aangegeven dat u ons na de eerste
termijn van de Kamer gaat verlaten.
De heer Van Raan (PvdD):
Helaas ga ik u wat eerder verlaten, maar ik kom graag terug voor de
antwoorden van de Minister.
De voorzitter:
Dank. Dan is het woord aan de heer Bruins van de ChristenUnie.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter. We horen veel over kwetsbare ouderen, ic-bedden en vaccinaties, maar we horen te weinig over de druk die staat op gezinnen,
ouders, kinderen, jongeren of leerlingen. We krijgen iedere dag een
pushbericht met het aantal besmettingen, maar we krijgen niet iedere dag
een pushbericht met het aantal kinderen dat een achterstand oploopt of
wier veiligheid of welzijn in gevaar is. Ik krijg veel mails van jongeren die
het zwaar hebben. Ik ben daarom blij dat deze Minister daar wel aandacht
voor heeft. De acties die hij onderneemt en de woorden die hij gebruikt
laten zien dat hij zijn maximale spankracht gebruikt om op te komen voor
leerlingen. Ik heb de volgende vragen daarover.
De Minister schrijft dat fysiek onderwijs de norm is én blijft in het
voortgezet speciaal onderwijs en het praktijkonderwijs. Toch blijkt dat veel
van deze scholen online lesgeven. Deze scholen mogen een eigen
afweging maken, maar worden ze hierin wel voldoende ondersteund? Is
er zicht op de redenen waarom sommige van deze scholen dicht blijven?
Ik krijg veel ouders aan de lijn die bezorgd zijn omdat hun kind niet naar
school kan, maar die scholen horen open te zijn. Kan de Minister de vsoen pr.o.-scholen extra helpen door maatregelen te nemen die specifiek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

8

tegemoetkomen aan de problemen die deze scholen hebben om open te
gaan? Kan de Minister meer details geven over hoe het op de vso-scholen
zal gaan met de examens?
Voorzitter. Tot 8 februari wordt er geen fysiek onderwijs gegeven. Er zijn
uitzonderingen voor examens en tentamens, maar bij de invoering van de
avondklok zijn de praktijklessen vergeten die op het mbo en misschien
ook wel op het vmbo en in het pr.o., in de avonduren worden gegeven om
de leerlingen coronaproof te spreiden over de uren. Kan er onder de
avondklok ook een uitzondering gelden voor studenten die noodgedwongen in de avond praktijklessen moeten volgen?
Voorzitter. Ik lees dat er samen met diverse partners gewerkt wordt aan
een nationaal programma voor onderwijs na corona. Ik vind dat dat
programma met de grootst mogelijke prioriteit en urgentie moet worden
opgezet. Het gaat niet alleen om leerachterstanden, maar ook om de
sociaal-emotionele ontwikkeling en het welzijn van leerlingen. Daarbij zijn
maatwerk en flexibiliteit belangrijk. Ik denk daarom dat er veel geleerd kan
worden van het praktijkonderwijs, want als er één schoolsoort is die goed
met individuele verschillen kan omgaan, dan is het wel het praktijkonderwijs. Ze hebben daar een bak vol kennis van en ervaring met
maatwerk, ze hebben flexibele uitstroommomenten en ze werken met
verschillende uitstroomniveaus. Dat kan enorm helpen. Kan de Minister
bij het opzetten van het nationaal programma wellicht leren van de best
practices in het praktijkonderwijs? Kan de Minister zo spoedig mogelijk
duidelijkheid geven over de invulling van dit programma en borgen dat
scholen en schoolteams zo veel mogelijk grip hebben op de besteding van
eventuele middelen, zodat het zo goed mogelijk gaat passen bij wat
leerlingen daadwerkelijk nodig hebben?
Voorzitter, tot slot. Al is de Minister demissionair, ik wil een nationaal
programma van formaat zien voor de huidige generatie leerlingen. Ik kan
mij nauwelijks iets belangrijkers voorstellen dan het met man en macht
werken aan de toekomst van onze kinderen. Ik wens de Minister daarbij
dan ook wijsheid en zegen toe.
De voorzitter:
Dank. Het woord is aan mevrouw Van den Hul van de PvdA.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Dank, voorzitter. Weer begin ik vandaag met een groot compliment aan
leraren, schoolleiders, ouders en kinderen. Wat wordt er ondanks alles
veel werk verzet. Dat is zo ongelofelijk belangrijk, want alle coronamaatregelen, en vooral de verlengde sluiting van scholen, hebben een ongekend
effect. Uit onderzoek van Oberon blijkt dat zo’n 50% van de lesuitval
geheel of grotendeels kon worden opgevangen, maar de helft dus niet.
Dat is nogal wat. Ik hoor graag wanneer de Minister denkt dat scholen
weer veilig en verantwoord open kunnen en ook wanneer we dat nadere
OMT-onderzoek kunnen verwachten.
De Nederlandse Vereniging voor Autisme luidt ondertussen de noodklok.
Zelfverminking, suïcide, ernstige depressie; alle meldingen lopen
schrikbarend op. Ook zien we dat de jeugd-ggz het niet meer kan
bolwerken. Voor noodhulp is nu soms wel een wachtlijst van een maand
in plaats van dat men dezelfde dag terechtkan. Ook veel kinderen in de
residentiële jeugdzorg komen in de knel, soms met schrijnende situaties
tot gevolg. Want hoe hard er ook gewerkt wordt in de noodopvang,
noodopvang is geen onderwijs. Wat doet de Minister om ook deze
kinderen te helpen? Wij krijgen ondertussen ook zorgwekkende berichten
dat tolken Nederlandse Gebarentaal in de klas worden geweigerd wegens
coronamaatregelen of geen toegang krijgen tot de digitale werkomgeving.
Kan de Minister ook deze leerlingen helpen?
Voorzitter. Ook in het vso loopt de spanning op. Kan de Minister vandaag
toezeggen aan leerlingen in het vso die een achterstand hebben

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

9

opgelopen dat zij hun huidige opleiding mogen afmaken, ook als zij ouder
zijn dan 18? Mevrouw Westerveld en ik hebben daar al meerdere keren
vragen over gesteld. Kan de Minister zorgen voor voldoende herkansingen, ook voor leerlingen die opgaan voor deelcertificaten?
Voorzitter. Al maanden zijn er alarmbellen over de toenemende kansenongelijkheid. Die komen van leraren, ouders, jongeren zelf, wetenschappers.
We krijgen signalen dat schaduwonderwijs toeneemt voor wie het kan
betalen. In het ene gezin ieder z’n eigen laptop en in het andere één laptop
voor iedereen. Wel een rustige werkplek of niet. Ouders die je kunnen
helpen of niet. Zo kan het gebeuren dat de ene leerling één stap achterloopt terwijl de andere nu mijlenver achterop raakt. We moeten er alles
aan doen om te voorkomen dat deze kinderen straks worden afgerekend
op iets waar ze niets aan kunnen doen. Daarom was ik blij dat de Minister
eindelijk met een nationaal programma komt, iets waar de PvdA, maar
ook wethouders in de G4 al langer om vragen. Om te voorkomen dat er
een coronageneratie ontstaat, moet nú worden ingegrepen, juist om
groeiende ongelijkheid te voorkomen. Het is daarom goed om te lezen dat
de Minister van plan is om gerichte interventies in te zetten voor kinderen
en jongeren met de grootste achterstanden, of vertraging, zoals we het
eigenlijk zouden moeten noemen. Maar over de vraag «hoe dan?» blijft de
brief van de Minister wat mij betreft toch een groot vraagteken. Wie
beslist hoe en waar dat geld uiteindelijk wordt ingezet? Al eerder vroeg ik
de Minister om de achterstanden in kaart te brengen en vooral wat nodig
is om die in te lopen. De Minister schrijft wel over hoeveel geld, hoeveel
scholen en hoeveel leerlingen, maar hoe weten we nou wat nodig is, wat
werkt en wat het effect is geweest? Waar is de visie en wie monitort?
Voorzitter. Ik zei het al eerder: corona werkt als vergrootglas op bestaande
problemen, ook in het onderwijs. Dat brengt mij bij de roze olifant in de
Kamer: het lerarentekort. Zoals niet meetbaar wordt bijgehouden hoeveel
achterstand leerlingen oplopen, zo houdt de Minister ook nog steeds niet
bij hoe groot het lerarentekort precies is, ondanks aangenomen moties.
Laat deze crisis ten minste de katalysator zijn voor het aanpakken van de
fundamentele problemen waar ons onderwijs mee kampt. We weten
allemaal waar dat begint: bij voldoende goede leraren. Vorige maand was
de aanjager aanpak lerarentekort mevrouw Van Vroonhoven bij ons te
gast. Zij sprak duidelijke taal: de basis is niet op orde, de aanpak is te
beperkt, te versnipperd en te weinig factbased en de beroepsgroep is
bovendien te weinig betrokken. Weer zien we wie het kind van de
rekening zijn: de meest kwetsbare kinderen. In de wijk Laak, hier in Den
Haag, is het lerarentekort 21%. Wat gaat de Minister doen met de
aanbevelingen van Van Vroonhoven, ook al is hij nu demissionair? Is hij
het met ons eens dat we het ons niet kunnen permitteren te wachten tot
een nieuw kabinet?
Voorzitter. Dit brengt mij bij mijn laatste punt vandaag: de examens. Wij
lezen dat de Minister pas na de voorjaarsvakantie met de onderwijssector
in gesprek gaat over de examens om te kijken of er sprake is van sterk
verslechterde omstandigheden en of een herijking van de afspraken nodig
is. Maar is dat moment niet allang aangebroken? De Minister kan toch niet
van docenten en leerlingen verwachten dat ze nog zo lang wachten? Zij
verdienen nu duidelijkheid. LAKS drong vorige week daarom al aan op
een aangepast plan, bijvoorbeeld alleen kernvakken centraal laten
afnemen. Ook CNV gaf aan het niet realistisch te vinden om de centrale
examens in vo en mbo in de huidige aangepaste vorm door te laten gaan.
Verschillende leerlingen, teamleiders, maar ook docenten pleiten
inmiddels voor het helemaal schrappen van de eindexamens. Dan kan de
Minister toch niet zeggen dat hij daar na de voorjaarsvakantie op
terugkomt? Waarom niet nu al een knoop doorhakken?
Voorzitter. Tot slot. Net als vorig jaar doen ook dit jaar leerlingen in het vso
onder aanvoering van Elijah een dringend beroep op ons om oog te
hebben voor hun bijzondere situatie en om passende maatregelen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

10

nemen, zodat ook deze leerlingen verder kunnen en niet, zoals Elijah het
zo krachtig omschreef, het laatste reddingsbootje missen. Kunnen zij
rekenen op de steun van de Minister?
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank. We gaan naar de heer Bisschop van de SGP.
De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank u wel. Een videovergadering voorzitten en dat combineren met het lesgeven aan twee kinderen; dat is het type uitdagingen
waarmee veel ouders worden geconfronteerd. Ik heb er diepe bewondering voor hoe mensen dat soms voor elkaar weten te krijgen. En dan
heb ik het nog niet eens over een situatie waarin kinderen extra ondersteuning nodig hebben of waarin ze vijfhoog zitten zonder tuin en zonder
uitloop, behalve dan het balkon.
Voorzitter. Thuisonderwijs kan in sommige gevallen een hele goede
situatie zijn. Maar we krijgen te veel signalen dat er reden is tot zorg. Die
komen niet alleen van de ouders en de kinderen zelf, maar ook van
huisartsen en pedagogen. Ook de Kinderombudsman heeft al een
noodsignaal uitgezonden. Het kabinet heeft steevast de boodschap: het is
vervelend, maar we hebben geen keus. Veel ouders en ook professionals
wijzen erop dat er kennelijk wel een keus is. Er zijn ook landen die
kinderen bewust ontzien en scholen en sportvoorzieningen openhouden.
Daarbij is speciale aandacht voor het speciaal onderwijs gewenst, zoals
collega’s ook terecht vragen. Het OMT constateert dat te veel scholen een
strikt beleid voeren en dat al deze scholen in beginsel open zouden
moeten zijn. Mijn vraag, aansluitend bij die van collega’s, is: hoe gaat de
Minister hiermee aan de slag?
Dan de toetsen en de examens. We leven in een vreemde tijd. Dat maakt
dat elke vergelijking in de beoordeling van leerlingen mank gaat. Als dat
eens een keer een jaar gebeurt, valt dat nog te overkomen, maar als het
twee jaar op een rij gebeurt, dan wordt het wel heel lastig. Leerlingen die
vorig jaar in groep zeven of in het voorexamenjaar zaten krijgen, zeker
met de strenge lockdown dit jaar, geen eerlijke kans vergeleken bij de
gebruikelijke situatie. De uitslagen zijn dan dus onbetrouwbaar. Het
vasthouden aan de eindtoets en de eindexamens kan kwetsbare
leerlingen juist extra benadelen. Daarom vindt de SGP dat alle onderwijssectoren dit probleem collectief moeten dragen. Moet het oordeel van de
school over een reëel perspectief in het vervolgonderwijs niet belangrijker
worden in de gegeven situatie, ook in de richting van dat vervolgonderwijs? De behoefte van de inspectie om zicht te houden op de testresultaten mag in ieder geval geen rol spelen, en scholen mogen geen last
hebben van de beoordelingskaders, bijvoorbeeld bij extra afstroom. Hoe
staat de Minister hiertegenover?
Wat misschien een begrijpelijke reflex is, maar in geen geval acceptabel,
is dat leraren door leidinggevenden onder druk worden gezet om cijfers
van schoolexamens aan te passen. Ook daarvan komen signalen bij ons
binnen. Heeft de Minister dit met de VO-raad besproken? En kan hij
bevestigen dat scholen echt naar maatwerk moeten zoeken als docenten
vanwege gezondheidsrisico’s niet op school willen werken?
Voorzitter. Tot slot de coronavrijstelling. Scholen hebben alle tijd en
aandacht nodig om het onderwijs goed te organiseren en extra inzet te
plegen op kwetsbare leerlingen. Veel van de gebruikelijke verplichtingen
en rompslomp kun je er dan even niet bij hebben. Mijn vraag aan de
Minister is of hij eens wil kijken of een tijdelijke vrijstelling gegeven kan
worden van allerlei verplichtingen die op zichzelf misschien wel nuttig
zijn, maar nu te zeer belastend zijn en naast de extra verantwoordelijkheden een te grote aanslag plegen op de tijd. Ik denk bijvoorbeeld aan
allerlei verantwoordingsdocumenten en het schrijven van een nieuw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

11

schoolplan, hoe zinvol dat op zichzelf uiteraard ook kan zijn. Laat alle
scholen wat dat betreft even regelluw zijn. Ik vraag in ieder geval
aandacht voor de verwarring rond leerlingvolgsystemen, waar allerlei
signalen over binnenkomen. Ontwikkelaars en scholen krijgen te horen
dat er mogelijk nieuwe eisen komen voor observatie-instrumenten, maar
er is nog heel veel onduidelijk. Dat kunnen de scholen er in ieder geval
even niet bij hebben. Is de Minister bereid om al dit soort zaken even
radicaal te parkeren, zodat de volle aandacht en concentratie gericht kan
worden op de ondersteuning van leerlingen die extra zorg nodig hebben,
en het primaire proces zo veel mogelijk doorgang kan vinden?
Voorzitter, ik dank u zeer.
De voorzitter:
Dank aan de heer Bisschop. Het woord is aan de heer Kwint van de SP.
De heer Kwint (SP):
Dank. Het valt leerlingen en docenten zwaar dat de scholen weer hebben
moeten sluiten. Laten we er hier geen wedstrijdje van maken wie dat het
ergst vindt. We horen allemaal de verhalen. Die doen pijn, omdat we
precies weten wie de hardste klappen uiteindelijk krijgen.
Er moet me hier wel iets van het hart. In de media verschijnen verhalen
over een half afgerond onderzoek in Lansingerland, waarvan de
voorlopige uitkomst inderdaad mee lijkt te vallen. Laten we het hopen.
Maar als in de tweede alinea van het bericht letterlijk staat dat de
onderzoeken nog twee weken duren en die precies gaan over de
overdraagbaarheid van het virus door kinderen, dan is het misschien niet
het meest verstandige als een Minister meteen enthousiast op Twitter
gooit dat dit misschien wel kan betekenen dat de scholen eerder open
kunnen. Ik snap zijn hoop en deel die ook, maar het is nu al ingewikkeld
zat. Creëren we op deze manier niet alleen maar meer onduidelijkheid en
chaos?
Het lijkt mij dan ook verstandiger dat de Minister nu al zijn energie
aanwendt om te proberen om fysiek onderwijs, bijvoorbeeld op 1,5 meter,
zo veel mogelijk mogelijk te maken en om te kijken wat we meer kunnen
doen om kwetsbare leerlingen in het zicht te houden en ervoor te zorgen
dat leerlingen worden opgezocht wanneer docenten merken dat het
contact verwatert, al dan niet bijvoorbeeld in samenwerking met
jongerenwerkers. Kunnen bijvoorbeeld pabostudenten helpen om bij
jonge leerlingen langs te gaan die thuis niet altijd de hulp krijgen die ze
nodig hebben? Wat mij betreft kunnen ook studenten sociaal werk daar
een belangrijke rol in vervullen.
Hoe staat het met de motie-Marijnissen die vraagt om in deze tijd vooral
voorbereidingen te treffen om onderwijs met aanvullende maatregelen –
afstand houden, mondkapjes, schermen; verzin het allemaal maar –
mogelijk te maken? De Minister-president heeft scholen kort van tevoren
verteld dat ook de examenleerlingen nu op 1,5 meter afstand les moeten
krijgen. Gebeurt dat nu overal goed? Ik heb ondertussen wel geleerd dat
mijn mailbox niet de maatstaf aller dingen is, maar ik krijg wel heel
regelmatig berichten van ouders en scholieren die hier bepaald niet
gerustgesteld over zijn op basis van de ervaringen die ze tot nu toe
hebben. Zijn er bijvoorbeeld ook al nieuwe besmettingen terug te leiden
tot de lessen in de examenklassen? Er wordt dus nog allerlei onderzoek
gedaan, maar na de OMT-leden die we al bij Nieuwsuur hebben gezien,
zagen we dit weekend in de Volkskrant dat kinderen tussen de 10 en 18
volgens het OMT volop meedoen in de verspreiding van het virus. Was
dat eerder al bekend? Ik heb net, vlak voor de opening van het debat, de
Kamerantwoorden van de Minister binnengekregen, waarvoor dank, maar
betekent dat dat de randvoorwaarde voor het weer opendoen van scholen
ook gaat zijn dat de 1,5 meter afstand zoveel mogelijk bewaard wordt?
Betekent dat ook dat we echt kijken naar hoe het veilig kan, in plaats van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

12

dat we van opening naar sluiting, van opening naar sluiting en weer terug
rennen?
Een paar weken geleden zei de Minister tegen ons, en hij herhaalt dat
vanochtend in de Kamervragen: «Ik luister niet naar OMT-leden in de
media. Er is voor mij maar een OMT en dat voorziet ons van onafhankelijk
advies.» In de Volkskrant van zaterdag staat dat het OMT van tevoren al
ongeveer de richting van het kabinet meekreeg, namelijk: verzin maar een
set met maatregelen, maar de scholen moeten openblijven. Luistert de
regering naar het OMT of het OMT naar de regering?
We weten nog heel veel niet. Het is niet voor niets dat onder andere de
AOb en Leraren In Actie vragen om meer informatie over de rol van
scholen bij besmettingen, maar dat ze ook vragen om meer inzicht in wat
dit doet met docenten. Is de Minister bereid om die informatie te
verschaffen? Wij hebben het al eerder gevraagd, maar misschien helpt dat
de bonden het nu doen. Docenten voelen zich namelijk nog altijd
regelmatig onveilig.
De Minister kent mijn bezwaren tegen onderwijs op afstand, al voor deze
crisis, maar wat gebeurt er met kinderen die nu, omdat ze in een
examenklas zitten, of later wanneer de scholen weer opengaan, om
gegronde gezondheidsredenen worden thuisgehouden door hun ouders?
Eerder, in de eerste golf, is gezegd: laten we daar met de inspectie
terughoudend mee omgaan. Hoe wordt daar straks mee omgegaan?
Dan iets over het lerarentekort. Daar gaan we het namelijk ook nog over
hebben vandaag. De vraag is, onder de streep, wat er nu beter is voor een
docent en voor een leerling dan toen dit kabinet aantrad. Ten eerste
sowieso het salaris. Dat is mooi en het is goed dat dat gelukt is, maar het
tekort is groter, zowel op de basisschool als op de middelbare school. De
discussie over het curriculum loopt nog steeds en de gigantische omvang
van dat project staat kleine logische verbeteringen in de weg. De
leesvaardigheid gaat achteruit. Passend onderwijs is nog altijd een chaos.
Tegen de wens van de Kamer in geven leraren op de middelbare school
nog altijd evenveel les.
Mijn bezwaar is niet dat er op deze terreinen geen maatregelen zijn
aangekondigd; begrijp me niet verkeerd. Er zijn echt mooie dingen
aangekondigd. Maar is de realiteit van de docent en de leerlingen in de
klas nu echt verbeterd? Wij denken van niet, en dat is wel pijnlijk in een
periode waarin docenten meer dan ooit van zich hebben laten horen,
waarin ze de grootste onderwijsstaking ooit organiseerden en waarin ze
succes hadden. Ik ben heel benieuwd hoe de Minister dat uiteindelijk na
vier jaar weegt. Er zijn successen geboekt, maar er zijn meer achterstanden, meer tekorten en meer thuiszitters dan toen hij begon. Hoe kan
dat dan? Is die kleilaag rondom het onderwijs dan zo hardnekkig dat het
uiteindelijk niet uitmaakt wat voor verbeteringen er hier worden aangekondigd? Hoe verklaart hij dit?
Al anderhalf jaar is er gehannes over de registratie van de tekorten. Kort
samengevat doet de Minister een hele hoop, behalve waar de Kamer om
vraagt, en mislukt dat dan ook nog. Wij zijn er eigenlijk wel klaar mee. Er
komt gewoon een nieuwe motie en dan gaat de Minister het maar
gewoon doen. We hebben namelijk echt niet de tijd om deze discussie
elke keer weer opnieuw te voeren. Voor je het weet, heb je een taskforce
die in kaart gaat brengen hoe een onderzoekscommissie het rapport kan
monitoren, om daar vervolgens verslag over uit te brengen. Ik noem een
voorbeeld van laaghangend fruit dat allang opgelost had moeten zijn.
Waarom moet iemand die nu in de WW zit eerst langs zijn ex-werkgever
als hij een opleiding wil gaan doen tot docent? Die ex-werkgever heeft
daar toch niks mee te maken? Waarom kunnen dat soort simpele dingen,
die wel degelijk een – kleine, zeker – bijdrage kunnen leveren, nog steeds
niet opgelost worden?
Ten slotte. Het zal in ieder geval de voorzitter maar ondertussen ook de
rest van de commissie na vier jaar niet verbazen dat ik graag nog veel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

13

meer had willen zeggen. Ik noem dus nog een paar korte punten ter
afsluiting.
Een. Uit angst voor de Kamer is Curriculum.nu controversieel verklaard.
Partijen hebben blijkbaar slechte ervaringen met dit onderwerp in een tijd
zonder kabinet. De vorige keer werd het project namelijk ook helemaal
vertimmerd toen er een demissionair kabinet zat. Wat gaat het kabinet de
komende maanden op dit terrein nog doen? Wat zijn de stappen die nu al
gepland en gezet worden?
Dan het vso. We weten nog veel niet over de examens. Kan de Minister
hier ten minste garanderen dat wanneer er weer problemen zijn met het
afnemen van examens – dat kunnen we helaas niet uitsluiten – de
conclusie onder de streep niet is dat de vso-leerlingen weer een zwaarder
programma moeten afronden om hun examen te halen dan de leerlingen
in de rest van het voortgezet onderwijs?
En als laatste: de veiligheid van onze docenten. Je zou het bijna vergeten,
maar ook dat staat nog op de agenda vandaag. Naar aanleiding van de
dood van Samuel Paty werd een voorstel van mij aangenomen om
docenten beter te beschermen. Ik schrik een beetje wanneer ik lees: «De
verkeerde veronderstelling dat de leraar alleen verantwoordelijk is, moet
veranderen in een gezamenlijk gedragen verantwoordelijkheid.» Hoe is
dat nou mogelijk? Dat is toch de basis? Bij welke schoolleider of bij welk
bestuur zou dit besef nog moeten indalen? Dat kan toch niet? En een
praktischere vraag op dat punt: waarom wil de Minister jongerenwerkers
en politie pas erbij betrekken wanneer een bedreiging zich verplaatst naar
buiten de school? Misschien heb ik het verkeerd begrepen, maar dat is
volgens mij wat er in de passage staat. Ik kan me voorstellen dat,
afhankelijk van de mate van bedreiging waar een docent onder gebukt
gaat, jongerenwerkers en politie ook binnen de school een rol kunnen
hebben wanneer het nodig is. We hebben gezien dat het ook binnen die
scholen heel erg fout kan gaan. Volgens mij moeten we er dan snel bij
zijn. Tot zover.
De voorzitter:
De heer Heerema heeft een vraag.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ja, ik heb een vraag over een onderdeel in het begin van het betoog van
de heer Kwint. De afgelopen tijd hebben we kunnen zien dat een aantal
docenten inderdaad langsgaat bij leerlingen thuis, om te kijken hoe het
ervoor staat en om ze weer even face to face te zien. Dat doen ze buiten
met stoeltjes voor de deur en dan praten ze even met elkaar. Ik vind dat
hartverwarmend en echt ontzettend goed. Ik heb erover nagedacht of wij
als Kamer ook een rol zouden kunnen spelen in het ondersteunen hiervan.
Ik ben niet tot een oplossing gekomen. U haalt het aan. Waarom ik niet tot
een oplossing ben gekomen, is omdat op het moment dat je sociaalpedagogisch werk of pabostudenten inschakelt, dat vreemde gezichten zijn
voor kinderen thuis. Volgens mij is het juist de bedoeling ervoor te zorgen
dat die veiligheid van school wordt thuisgebracht; dat een kind weer even
dat veilige gezicht van school ziet. Dus ik vroeg me af of de heer Kwint
ook heeft nagedacht over de vraag: hoe kunnen we dit nou effectief
inzetten? Ik vind het hartverwarmend en ik ben er ook groot voorstander
van om hier een stapje in te kunnen zetten. Het sec langssturen van een
pabostudent die een leerling nog nooit heeft gezien, is volgens mij niet de
manier om te kijken of iets werkt. Misschien heeft u iets meer informatie
over hoe we dit wel van de grond zouden kunnen tillen?
De heer Kwint (SP):
Ik ben het onmiddellijk met de VVD eens dat dit geen ideale oplossing is.
Ik denk alleen dat totdat wij in staat zijn om docenten te klonen, een
docent onmogelijk én een online les én de noodopvang voor leerlingen én

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

14

het thuis langsgaan bij leerlingen voor zijn rekening kan nemen. We
vragen al heel veel van docenten en ik denk dat dat onmogelijk is. Als de
problemen vooral daarin zitten dat je wat moeite hebt met leren of zo, kan
een pabostudent die even meehelpt, op gang helpt of meekijkt hoe een
opdracht gaat, heel erg helpen. Als je denkt dat de problemen meer in de
sociaal-emotionele of psychologische sfeer zitten, kan iemand die al een
aantal jaar studeert op het worden van sociaal werker, daar ook bij helpen.
En dan ben ik het onmiddellijk met de bezwaren van de VVD eens dat dat
niet automatisch de veiligheid van het klaslokaal imiteert, maar ik denk
dat de pijnlijke waarheid is dat we dat ook niet kunnen waarmaken. Dit is
beter dan niks en nog steeds verre van ideaal.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Een korte vraag, want ik denk dat we inderdaad tegen hetzelfde aanlopen.
Zou het voor de SP ook een oplossing of een stukje van een oplossing
kunnen zijn om bijvoorbeeld in plaats van vijf dagen onlineonderwijs van
de eigen docent, juist voor een deel eindejaarspabostudenten daarvoor in
te zetten? Die hebben misschien wat meer verstand van digitale zaken ten
opzichte van docenten die daar misschien niet zo veel van hebben
meegekregen. Dan kan de docent bij de kinderen thuis komen die dat
nodig hebben. Daar maken we dan misschien een soort van afwisseling
in. Ik ben even op zoek naar hoe we dit wat meer vorm kunnen geven.
De heer Kwint (SP):
Ik denk dat die afweging het best op scholen zelf gemaakt kan worden.
Maar stel dat je mij nu zou vragen: waar denk jij dat de docent de grootste
toegevoegde waarde heeft, als hij met veel moeite op z’n fiets vijf
leerlingen bezoekt of als hij er 25 of 30 lesgeeft? Dan zegt mijn intuïtie dat
dat laatste vermoedelijk effectiever is qua onderwijsopbrengst. Kijk,
wanneer je nu al een kei van een stagiair hebt die zonder enige problemen
een klas kan overnemen, dan kun je er zelf toe besluiten om op je fiets te
stappen. Maar als we dat in algemene zin gaan doen, dan maak ik me wel
zorgen over de onderwijskwaliteit. Dat maak ik me trouwens sowieso al. Ik
gooi de deur dus niet automatisch dicht, maar ik denk niet dat dat de
beste oplossing is. Ik denk dat je het beter kunt oplossen zoals ik
voorstelde. Er kunnen individuele, extreme gevallen zijn, waarbij je echt
denkt: een leraar is de enige die tot deze kwetsbare leerling door kan
dringen. In zo’n geval denk ik dat die docent, hoe moeilijk en hoe zwaar hij
het ook heeft, toch wel na schooltijd op z’n fiets zal stappen om even te
kijken of hij nog iets kan betekenen. Maar het voorstel is voor mij ook niet
in beton gegoten. Wat werkt, moeten we doen, denk ik, want je ziet
gewoon dat we op dit moment kinderen kwijtraken.
De voorzitter:
Was u aan het einde gekomen van uw bijdrage?
De heer Kwint (SP):
Zeker.
De voorzitter:
Dan is het woord aan de heer Van Meenen, D66.
De heer Van Meenen (D66):
Voorzitter, dank u wel. Het is nu bijna een jaar geleden sinds de schooldeuren voor het eerst dichtgingen – vreselijk, natuurlijk – een jaar waarin
leraren, leerlingen, ouders en schoolleiders hun uiterste best gedaan
hebben om er het beste van te maken, ondanks de vele uitdagingen en
onzekerheden. De situatie verandert namelijk continu: er is veel onduidelijk over examens, sneltesten, vaccinaties, eindtoetsen, het heropenen
van de scholen en ga zo maar door. Vandaag wil D66 horen wat het plan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

15

van de Minister is en hoe hij zo snel mogelijk zekerheid kan bieden en
meer veilig onderwijs op school. Want ondertussen groeien achterstanden, neemt stress toe onder examenleerlingen en hebben alle
leerlingen en studenten, en niet te vergeten leraren, het zwaar. Het gaat
ons mogelijk jaren kosten om dat te herstellen.
Voorzitter. Vorige week kregen we te horen dat de scholen niet open
kunnen op 25 januari. Een enorme teleurstelling voor leerlingen, leraren
en ouders, want elke dag dat het onderwijs eerder veilig open kan, telt.
Daarom wil D66 dat het OMT wekelijks gaat adviseren over de
mogelijkheid om meer en veilig onderwijs op scholen te geven. Graag een
reactie van de Minister.
Voorzitter. Ondertussen lopen de achterstanden op. En ja, ik zeg «achterstanden», helaas, want zolang gestandaardiseerde toetsen op vooraf
vastgestelde momenten in het leven van jonge mensen hun toekomst
bepalen, is vertraging achterstand. Dat zegt dus veel over dat systeem.
Dat kan ook anders. We maken ons zorgen. Leraren maken zich zorgen.
Inmiddels waarschuwen zelfs economen voor de negatieve effecten als
gevolg van het sluiten van de scholen. Kansenongelijkheid zorgt ervoor
dat kinderen op een lager niveau komen dan ze aankunnen in de sjoelbak
die het voortgezet onderwijs nog steeds is, vastgezet op een niveau dat
geen recht doet aan het kind. Dat zorgt uiteindelijk voor minder goed
opgeleide jongeren, minder geluk, meer frustratie. Het brengt ook heel
veel maatschappelijke kosten met zich mee.
Voorzitter. Het kabinet heeft toegezegd met een nationaal programma
onderwijs na corona te komen, met een meerjarige financiële dekking.
Wanneer worden deze mooie en goede woorden omgezet in daden en
komt er daadwerkelijk geld beschikbaar? De heer Bruins heeft aangedrongen op haast en dat doe ik ook. De problemen stapelen zich op. Nu
snel actie! En niet alleen met investeren maar ook door het kind centraal
te stellen in plaats van het systeem, door meer geduld te hebben met
kinderen, door ze meer kansen te geven om hun talenten optimaal te
ontwikkelen.
Hoe staat het met de inzet van sneltesten? De Minister is bezig met een
paar pilots in het voortgezet onderwijs en ...
De voorzitter:
Ik onderbreek u even, want ik denk dat de heer Kwint over het vorige punt
nog een vraag heeft.
De heer Kwint (SP):
Dat heeft de voorzitter uitstekend ingeschat. Ik heb meer een verhelderende vraag, want ik ben het heel erg eens met wat D66 zegt over nu
kansen bieden aan leerlingen, maatwerk bieden en kijken hoe je het beste
uit hen kunt halen zonder dat ze verstrikt raken in het systeem. Daarover
staat vandaag ook een interessant stuk in de Volkskrant. Hoe kunnen wij
dat het best faciliteren? Er zijn brede brugklassen, er zijn 10–14-scholen, er
zijn overstapmogelijkheden, maar die zijn er allemaal al langer. En toch
zien we wat de heer Van Meenen terecht een sjoelbak noemt: als je
eenmaal in het ene hokje zit, dan kom je er niet meer uit. Tenzij je zo vals
speelt met sjoelen als mijn oma vroeger deed. Op welke manier kunnen
wij ervoor zorgen dat kinderen niet vast komen te zitten in zo’n hokje?
De heer Van Meenen (D66):
Daar is natuurlijk een antwoord voor de langere termijn, een systeemantwoord, op mogelijk. En dat ga ik graag aan. Daar vind ik van alles van. Dat
is ook wel bekend: een veel bredere instroom, geduld hebben met
kinderen. Maar eigenlijk is dit acuter dan ooit. Dit moeten wij juist nu
doen. Ik heb net al gezegd dat je langzaam maar zeker een discussie ziet
ontstaan over de vraag: hebben we nu achterstanden of vertraging of wat
dan ook? Wat we in ieder geval hebben, is dat er op vastgestelde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

16

momenten een toets plaatsvindt die beslissend is voor jouw toekomst. En
als je daar dan niet goed op voorbereid bent, dan is dat dus heel kwalijk.
Daar kunnen wij iets aan doen. Wij kunnen rekening houden met de
consequenties, de gevolgtrekking uit zo’n toets. Wat doen we met de
resultaten van de eindtoets? Wat doen scholen daarmee? Hoe kijken we
naar het examen? Hoe kunnen leerlingen tot hun recht komen? Het kwam
net al even aan de orde: hoe betrekken we het vervolgonderwijs hierbij?
De grootste, acute problemen zitten op de grensvlakken van het
onderwijs. Voor een kind in groep 3 zijn de problemen soms ook groot,
maar dan hebben we echt de tijd om daar nog iets aan te doen. Maar voor
een examenleerling of een leerling in groep 8 moeten we zorgen dat het
niet beslissend wordt. We hebben als overheid betrekkelijk weinig
middelen, we hebben een vrijheid van onderwijs, maar ik zou zeggen:
laten we een Minister en ook een Kamer hebben die heel nadrukkelijk
uitspreken wat hier van het onderwijs verwacht wordt en welke ruimte we
ze willen geven.
De heer Kwint (SP):
Bij dat laatste punt zit juist mijn zoektocht. Ik ben het helemaal eens met
de heer Van Meenen. Natuurlijk worden er nu achterstanden opgelopen. Ik
zag van het weekend een wethouder die dat maar een vervelend woord
vond, maar ik vind dat eerlijk gezegd semantisch geneuzel. Als je thuis
achter een beeldscherm onderwijs volgt, dan loop je achterstanden op.
Punt! Als je bijvoorbeeld naar de meerjarige ontwikkeling van laaggeletterdheid kijkt, dan zie je dat leesvaardigheid en dergelijke vaak al
achteruitgaan op de middelbare school. Het is nu al heel erg ingewikkeld
voor docenten in het middelbaar onderwijs om het kennisniveau op peil te
houden, om dat uit te breiden en om leerlingen het best mogelijke
onderwijs te bieden. Hoe kun je bovenop die taak ook nog op de beste
manier ervoor zorgen dat niet alleen het onderwijs an sich beter wordt
maar dat we ook nog eens een keer die opgelopen achterstanden daarbij
pakken? Ik heb daar zelf ook geen panklaar antwoord voor de korte
termijn op, maar daar ben ik naar op zoek.
De heer Van Meenen (D66):
Ik geloof dat de heer Kwint het zelf in zijn bijdrage zei: we weten precies
waar die achterstanden plaatsvinden. Daar hoeven we helemaal niet
ingewikkeld over te doen. Als wij hier met de commissie even een
halfuurtje gaan zitten, dan kunnen we bij wijze van spreken op de kaart
van Nederland zo aanwijzen waar het gebeurt. Ik zeg dus dat in het
nationaal plan dat er komt massief moet worden geïnvesteerd in die
scholen waar die achterstanden zo manifest zijn. We weten al welke
scholen het zijn. Begin daar. Er zijn ook omgevingen waar die gevolgen
veel minder zwaar zijn, waar ouders het veel beter trekken, waar kinderen
misschien zelfs wel sneller gaan dan op school. Laten we dus echt, ook in
onze aanpak, voor maatwerk kiezen; niet een soort hagelslag over het
land, maar echt kijken waar de problemen het grootst zijn. Daar pleit ik
voor en ik hoop ook dat dat in het programma tot uitdrukking komt.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld heeft ook een vraag.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ja, want dit is wel een interessant en ook belangrijk punt. Ik kan me wel
vinden in de woorden van de heer Van Meenen dat we weten op welke
scholen de meeste kinderen zitten die het moeilijk hebben. Maar er zijn
natuurlijk ook scholen die er op zich goed voor staan en in een buurt staan
waar mensen het over het algemeen beter hebben dan in sommige
buurten, maar waar toch een aantal kinderen op zitten die het wel echt
heel moeilijk hebben. Zouden we dus niet beter nog per klas moeten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

17

kijken welke kinderen baat hebben bij gerichte ondersteuning? Zouden we
dat niet nog beter in kaart moeten brengen?
De heer Van Meenen (D66):
Ik weet niet of wij in staat zijn om dat van hieruit te doen. Ik heb wat dat
betreft heel erg veel vertrouwen in scholen en in leraren, omdat ik denk
dat die dat eigenlijk al een jaarlang aan het doen zijn. Natuurlijk was het
bijna een jaar geleden enorm schrikken en waren er 5.000 kinderen zoek.
De meesten daarvan zijn gevonden. Eigenlijk denk ik: die waren we
daarvóór ook al kwijt. Als er iets is wat wij kunnen doen om leraren en
scholen daarin te steunen, dan wil ik dat graag doen. Dat zou bijvoorbeeld
kunnen door mensen vanuit de gemeenten, vanuit de leerplicht, in te
zetten en daar ook extra middelen voor beschikbaar te stellen. Ik sluit echt
helemaal niets uit, want ik ben het ermee eens dat het niet zo zwart-wit is
dat de ene school alleen maar bestaat uit kinderen met een achterstand en
de andere er geen een kent. Je moet echt naar het individuele kind blijven
kijken. Ik zeg wel: achterstand ontstaat pas als wij vasthouden aan vaste
momenten waarop we met kinderen afrekenen. Dat is echt al fout in ons
systeem. Laten we zo snel mogelijk ook kijken naar wat we daaraan
kunnen doen.
De voorzitter:
Dan heeft mevrouw Van den Hul een vraag.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ja, toch op het punt van de achterstanden, vertraging of hoe we het ook
noemen. In mijn spreektekst vroeg ik aan de Minister wat de visie is en
hoe we nou precies weten wat nodig is. Ik hoor de heer Van Meenen nu
eigenlijk zeggen dat we weten op welke scholen het nodig is. Ik ben wel
geneigd om dat met hem eens te zijn, maar de Minister schrijft ook in zijn
brief: we hebben geïnvesteerd in de aanpak van achterstanden en dit is
het geld dat we daaraan hebben besteed. Deelt de heer Van Meenen mijn
zorg over de nulmeting die er niet is geweest en vervolgens het
monitoren van wat er nu aan aanpak gebeurt en hoe effectief dat is? We
zijn er toch niet met gewoon maar geld op de rekening storten en met een
«veel succes ermee»? Ik hoor heel graag hoe de heer Van Meenen
daarnaar kijkt en of hij het met mij eens is dat we daar veel meer
monitoring, veel meer analyse en veel meer visie voor nodig hebben.
De heer Van Meenen (D66):
De eerste motie van de heer Kwint en ongetwijfeld anderen – misschien
stond ik er zelf ook wel onder; dat weet ik niet eens meer – over die
monitoring, heb ik van harte gesteund. De tweede ging over het
monitoren van niet alleen het lerarentekort, maar ook de gevolgen. Daar
hebben we toen een discussie over gehad. Kijk, mij interesseert het
eigenlijk niet of als gevolg van het lerarentekort een klas naar huis wordt
gestuurd of wordt gesplitst. Het is allebei erg, dus ik wil vooral iets aan de
oorzaak doen. Mevrouw Van Vroonhoven heeft daar ook iets over gezegd.
Maar ik vind het echt heel erg gek, en dat staat nog helemaal los van
corona, dat we wel een beeld hebben van later – je kunt in de grafiekjes
over onderwijs in cijfers zien hoe het lerarentekort zich de komende jaren
zal ontwikkelen – maar dat we niet weten hoe het nu is. Dat is voor mij
onbegrijpelijk, maar ook onaanvaardbaar. Ik sta dus ook onder de motie
die de heer Kwint waarschijnlijk opnieuw gaat indienen. Die monitoring
moet nu echt gaan gebeuren. Dat ben ik helemaal met mevrouw Van den
Hul eens.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Blij om dat te horen. Als die motie er komt, sta ik daar natuurlijk ook weer
onder. Ik vind het overigens erg genoeg dat het voor de tigtriljoenste keer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

18

nodig is, maar goed, dat terzijde. Mijn vraag ging niet zozeer over het
monitoren van het lerarentekort, maar die extra middelen van vijfhonderdnogwat miljoen waarover de Minister schrijft dat gedaan te hebben
om de achterstanden aan te pakken. Daarvan heb ik al helemaal aan het
begin gezegd: breng nou eerst in kaart wat ervoor nodig is om die
achterstanden aan te pakken. Vervolgens vraag ik nu aan de Minister: hoe
weten we nou wat er precies is gebeurd, wat succesvol is en wat de
interventies zijn die we mogen verwachten? Wat is daarop het beleid? Ik
vraag dus heel specifiek naar de aanpak van de achterstanden. Want we
praten nu over een nationaal programma en volgens mij delen wij
helemaal dat dat nodig is. Het moet niet generiek zijn, maar juist
maatwerk. Dat ben ik helemaal met de heer Van Meenen eens en dat heb
ik ook benoemd in mijn spreektekst. Het maakt nogal uit of je één laptop
voor het hele huishouden hebt of dat ieder zijn eigen laptop heeft. Hoe
kijkt de heer Van Meenen terug op de extra middelen die beschikbaar zijn
gekomen voor achterstanden? En wat betekent dat voor wat de Minister
nú zou moeten doen?
De heer Van Meenen (D66):
Zoals mevrouw Van den Hul zich wellicht herinnert, heb ik bij het
beschikbaar komen van die middelen gezegd: laten wie die nou verdelen
volgens de systematiek van de werkdrukmiddelen. Dan gaan ze niet naar
een abstractie – zou ik haast zeggen – of een bestuur. Of nee, het is nog
groter: het is een regionaal samenwerkingsverband dat ergens op een of
ander manier via een behoorlijk bureaucratische weg geld binnen moet
zien te krijgen. Daarna komt het in een soort sorteerhoed en waar het
uiteindelijk eindigt, weten we niet. Draai het om, ook voor het nationaal
plan, en kies voor de scholen. Daar gebeurt het, daar worden de specifieke
keuzes gemaakt, dus zorg dat het geld daar terechtkomt en dat daar ook
verschillende keuzes kunnen worden gemaakt. Het heeft helemaal geen
zin om van hieruit één regel te maken of één zak geld over de schutting te
gooien en te zeggen: we horen het verder wel. Nee, het hele verleden laat
zien dat we het op schoolniveau moeten doen. Dat geldt wat mij betreft
dus ook voor de middelen in het nationaal plan. Kijk naar de enige
succesvolle keer dat we extra middelen hebben overgemaakt. Daarvan
kan iedereen zo aanwijzen waaraan ze besteed zijn. Die zijn allemaal goed
besteed: een gesplitste klas, een extra klassenassistent, een vakleerkracht.
Eigen schoolkeuzes, rekening houdend met de eigen situatie, ook op het
gebied van achterstanden. Ik zeg dus: laten we niet dezelfde fouten blijven
maken en laten we kiezen voor een schoolgerichte benadering bij de
verdeling van het geld.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Dan blijft bij mij nog steeds staan: wie monitort dat dan en hebben we dat
nu al voldoende gemonitord? Want er is uiteindelijk al behoorlijk wat geld
beschikbaar gekomen. Mijn zorg, en ik hoop dat de heer Van Meenen die
zorgt deelt, is dat we wel moeten kijken wat we dan precies verwachten
van scholen. Welke aanpak werkt? Ik hoop heel erg dat de Minister dat nu
wel gaat monitoren, zoals mevrouw Westerveld en ik helemaal al aan het
begin al hebben gevraagd: kijk nou wat werkt, kijk wat er nodig is om
achterstanden gericht aan te pakken en hou daar ook de vinger aan de
pols.
De heer Van Meenen (D66):
Hoe slechter je iets aan de voorkant organiseert, hoe meer je aan de
achterkant moet monitoren. Waar ik op uit ben, is dat we het aan de
voorkant nu eens een keer goed doen. We moeten het op zo’n manier
inrichten dat de kans dat het niet goed gaat, dat het geld niet op de goede
plek komt, zo klein mogelijk is. Dat doe je door het op het niveau te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

19

brengen waar het gebeurt: op het niveau van de school. Laat ze daar hun
eigen keuzes maken. Dat is mijn antwoord.
De voorzitter:
Gaat u verder met uw bijdrage.
De heer Van Meenen (D66):
De sneltesten. Daar had ik, geloof ik, al wat over gezegd.
Voorzitter. Wat zijn de extra veiligheidsmaatregelen in het speciaal
onderwijs, het sbo en het vso, gezien de kwetsbare leerlingen? De enige
strohalm waaraan we ons met z’n allen vastklampen, zijn de vaccinaties.
D66 wil leraren hierin voorrang geven. Hun beroep wordt per definitie in
aanwezigheid van grote groepen uitgeoefend en heeft een dusdanig
maatschappelijk belang dat we het zo snel mogelijk zo veilig mogelijk
willen maken. Toch ontbreken leraren nog steeds in de vaccinatiestrategie.
Na de kwetsbaren en het zorgpersoneel gaan we iedereen vaccineren. Er
lijkt geen voorrang meer te worden gegeven. Ik vraag de Minister:
waarom krijgen leraren geen voorrang, zodat we in ieder geval volgend
schooljaar normaal kunnen starten? Ligt er op het ministerie al een
kant-en-klaar logistiek plan, met leraren van oud naar jong en een
priklocatie waar ze heen kunnen in de buurt van de school?
Voorzitter. Voor veel eindexamenleerlingen hangen de examens nu als
een donkere wolk boven hun hoofd. Inmiddels is een petitie met de
oproep om de inhoud aan te passen meer dan 35.000 keer ondertekend.
Dat is een serieuze optie die wat D66 betreft de moeite van het onderzoeken waard is. Ik vraag de Minister: gaan de examens door en, zo ja, op
welke wijze? Wanneer wordt daarover een definitief besluit genomen? De
Minister is nu van plan om rond de voorjaarsvakantie duidelijkheid te
geven. Dat is wat mij betreft te laat. Dat zou bij wijze van spreken al
volgende week moeten. Hoe zit het met de extra herkansingsmogelijkheden? We lopen straks immers tegen rare situaties aan. Leerlingen die
ziek worden of in quarantaine moeten in tijdvak twee of drie, en mogelijk
hun hele examen in de soep zien lopen. D66 wil dat de Minister op korte
termijn, in overeenstemming met alle betrokken partijen, een substantieel
besluit neemt over de examens. D66 wil geen halve maatregelen en volle
medeverantwoordelijkheid van het vervolgonderwijs.
Ook de examens in het vso verdienen nog een kritische blik. Is de Minister
bereid om diplomakandidaten en deelcertificaatexamenkandidaten in het
vso twee extra herkansingen te geven? Is hij bereid om mondelinge
examens af te schaffen?
Voorzitter. Ook de achtstegroepers verdienen onze speciale aandacht. Ze
hebben al een middelbare school moeten uitzoeken zonder ook maar een
bezoekje te kunnen brengen, en nu hangt de eindtoets boven hun hoofd.
Kunnen deze leerlingen de toetsen wel goed maken, na al die tijd
thuisonderwijs? Hoe kunnen we kansrijk adviseren en brede brugklassen
optimaal bevorderen?
Ten slotte, voorzitter. Naast de coronacrisis is er nog de andere crisis: het
lerarentekort. Mevrouw Van Vroonhoven heeft dit zeer goed en uitgebreid
aan ons toegelicht, voor zover we het nog niet wisten. Wat D66 betreft is
er volledige focus de komende jaren. Geen kleine dingetjes zoals
bijvoorbeeld de duizendknoop Curriculum.nu; zo noem ik het maar. Je
denkt het gesnoeid te hebben en het gaat weer groeien. Laten we de
dingen doen die nodig zijn, bijvoorbeeld de aanpassing van de examens
in de bovenbouw voor de vakken waarvoor dat al eerder bepaald is. De
basis op orde brengen en het beroep aantrekkelijker maken, zoals een
beter salaris en minder lesuren. Aandacht en extra geld voor achterstandsscholen, maar ook eigenaarschap, zeggenschap en betrokkenheid
van de beroepsgroep, ook en met name met de opleiding. Samenwerking
in plaats van concurrentie door besturen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

20

Voorzitter. Ten slotte wens ik iedereen die de komende tijd in het
onderwijs mag werken en daar mag bezig zijn al het goede. Ik hoop dat
we snel weer terug kunnen naar de klas. Terug naar de klas, terug naar de
school.
Dank u wel.
De voorzitter:
De heer Kwint heeft een vraag en dan de heer Heerema.
De heer Kwint (SP):
Voor wat betreft Curriculum.nu zou ik D66 alleen de suggestie willen
meegeven dat historisch vrij uitgebreid is vastgelegd wat de beste manier
is om van een gordiaanse knoop af te komen.
Maar ik hoorde de heer Van Meenen in relatie tot de examens in het vso
zeggen: stop met mondelinge examens. Ik sluit niet uit dat het even was
omdat er nou eenmaal een hele hoop punten op de agenda staan en je af
en toe eens een halve zin inslikt, maar een deel van de vso-leerlingen is
juist gebaat bij mondelinge examens. Zij zijn beter in zich mondeling
uitdrukken dan op schrift. Deelt de heer Van Meenen dan toch in ieder
geval mijn mening dat, waar het veilig kan, deze kans vso-leerlingen niet
ontnomen zou moeten worden?
De heer Van Meenen (D66):
Stel dat maatwerk mogelijk is ... Als ik moet kiezen tussen wel of niet door
laten gaan ... Welke keuze je ook maakt, het is altijd slecht voor bepaalde
groepen leerlingen. Maar we hebben wel gezien hoe dat de vorige keer
ging, hoe beperkt de extra mogelijkheden waren en hoe ongelofelijk
beperkt die rol van de bijzittende eigen docent werd gehouden. Dat is
onaanvaardbaar voor mij. Als het zo moet, dan zeg ik «stop er maar mee»,
hoewel ik tegelijkertijd begrijp dat we daar bepaalde leerlingen mee
tekortdoen. Maar ik pleit er vooral voor om nou eens oog te hebben voor
wat daar gebeurt, voor die zeer kwetsbare groep leerlingen. Ik geloof dat
de heer Kwint het zelf ook zei, maar anderen hebben het geloof ik ook al
gezegd: laten we niet de fout maken van vorig jaar – nou ja, aan ons als
Kamer heeft het niet gelegen – om het examen voor de vso-leerlingen
zwaarder te maken dan dat voor de reguliere leerlingen.
De heer Kwint (SP):
Ik zou alleen de heer Van Meenen willen meegeven: laten we de leerlingen
die hier wel iets aan hebben ook niet uit het oog verliezen. Maar ik had
nog één verduidelijkende vraag. Nou ja, laat ik die in ieder geval hiervoor
gebruiken. Na zijn vorige interrupties zei de heer Van Meenen: volgens mij
heb ik het rondje sneltesten al gehad. Maar volgens begon hij net aan die
alinea, dus misschien zou hij nog even duidelijk uiteen kunnen zetten wat
hij precies bedoelt met de sneltesten en wat hij verwacht van het kabinet,
want dat kunnen ze daar zo antwoord op geven.
De heer Van Meenen (D66):
Dat is een onderwerp waar ik al maanden geleden over begonnen ben. Ik
heb er moties over ingediend. Die zijn ook aangenomen. Ondertussen zijn
we nu zo ver dat er op een paar scholen een pilot loopt. Nederland is geen
eiland, heb ik weleens begrepen. Dit gebeurt ook in andere landen. Waar
zitten we op te wachten? Als je dat op een goede, slimme, risicogerichte
manier invult, zou je wellicht, als Britse varianten et cetera dat allemaal
toestaan, toch verder naar opening kunnen. Mijn hele lijn, vanaf de
allereerste dag van de schoolsluiting, is geweest: laten we alle, alle
middelen snel en effectief inzetten die het mogelijk maken dat er weer zo
veel mogelijk veilig onderwijs op school plaatsvindt. Dat is mijn lijn. Dat
blijft mijn lijn. Daar spelen de sneltesten ook een rol in. Ook op dat vlak –
en ook op andere vlakken: kijk naar de vaccinaties, kijk naar de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

21

mondkapjes, kijk naar weet ik welke maatregel – gaat het allemaal trager
dan ik het gewild zou hebben. Daar is overigens niet veel voor nodig.
Nog één opmerking, voorzitter, over een duizendknoop. Een duizendknoop is geen knoop, maar een onkruid.
De heer Kwint (SP):
Volgens mij is het een gordiaanse knoop.
De heer Van Meenen (D66):
Ja, en ik had het over een duizendknoop. Maar misschien mag ik nog een
citaat van Hitchcock aanhalen? Gewoon even, mag het? Hitchcock, u kent
hem wel. «I have a perfect cure for a sore throat: cut it.»
De voorzitter:
Dank voor deze bijdrage, meneer Van Meenen! Ik geef het woord aan de
heer Heerema. Hij had ook een vraag aan u.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Hij lacht inderdaad zelf het hardst. Ik heb een vraag over vaccineren. De
heer Van Meenen geeft aan dat er voorrang moet komen voor docenten,
omdat ze ontbreken in de vaccinatiestrategie. Ze worden niet bij naam
genoemd, maar ik vraag me af of de heer Van Meenen bedoelt dat er een
verschil moet komen tussen oudere docenten en jongere docenten. Stel,
je hebt een docent van 25. Volgens mij moet je dan voorrang geven aan
iemand van 60 of 59 die eerder in de lijn zou moeten staan, die geen
docent is overigens, maar bijvoorbeeld een politieagent die gisteravond
op de bres stond om relschoppers in de kraag te vatten. Ik snap dat u een
pleidooi houdt voor die vaccinatie, maar in de vaccinatiestrategie gaan we
toch van oud naar jong en zitten docenten, als ze ouder zijn, toch al aan de
voorkant? Dat vraag ik, omdat er zoveel andere groepen te benoemen zijn
die ook noodzakelijk zijn voor onze samenleving en onze maatschappij,
die ook heel belangrijk werk doen. Dat doen docenten uiteraard ook, maar
ik vind het zo moeilijk om daar een soort van prioriteringslijstje van te
maken.
De heer Van Meenen (D66):
Dat begrijp ik. Dat is ook ingewikkeld. Zeker ook omdat het nodig is,
namelijk doordat er een tekort is. Er moeten keuzes gemaakt worden. Ik
begrijp heel goed wat de heer Heerema zegt. Ik wil het ook niet per se tot
leraren beperken. De mensen aan het bed staan al vooraan, zeer terecht.
Voor politiemensen geldt wat mij betreft precies hetzelfde. Eigenlijk is dat
zo voor alle cruciale beroepen – corona heeft ons geleerd welke dat zijn –
die automatisch met zich meebrengen dat er heel veel contact met
anderen is. Daar horen leraren bij. Ik zie het als mijn rol als onderwijswoordvoerder, en ook als oud-leraar, om hier te zeggen: die groep, daar
hoor ik te weinig over. Die wordt gewoon zo meegenomen. Ik hoop dat
die vooraan komt te staan. Dan nog steeds zeg ik: van oud naar jong.
Grofweg, want je kunt ook rekening houden met andere kwetsbaarheden.
Maar even grofweg die lijn. Voor mij is het niet te begrijpen dat cruciale
beroepen niet vooraan staan in de strategie, na de kwetsbaren en de
zorgverleners.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Moet ik het dan zo begrijpen dat de vaccinatiestrategie zoals die nu
voorligt, zou kunnen, maar dat in de lijn van 60 naar 18 jaar een beperkt
aantal beroepen, de cruciale beroepen, vooraan zouden moeten komen te
staan? Is dat wat u bedoelt?
De heer Van Meenen (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

22

Ik zeg, als het me goed uitkomt, altijd maar: ik ben maar een eenvoudige
wiskundeleraar. Het gaat mij om het grotere plaatje. Oud is gemiddeld
genomen kwetsbaar, maar leraar is gemiddeld genomen ook kwetsbaar.
Gewoon het beroep, omdat je zo veel mogelijk contact hebt met
leerlingen. Zo willen we het graag. Dat wil de heer Heerema ook. Nu
weerhoudt veel ons van dat fysieke onderwijs. We weten allemaal dat dat
uiteindelijk toch superieur is aan online onderwijs. We hebben het hier
allemaal over, dus daar wil ik naar terug op een veilige manier voor
leraren. Dat kan met een vaccinatie. Daar spelen allerlei andere ingewikkeldheden bij mee, maar ik zie het als mijn rol om daarvoor te pleiten.
De voorzitter:
Dan was er een vraag van mevrouw Westerveld en dan de heer Bisschop.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik heb een vraag over het speciaal onderwijs. Daar zitten leerlingen die
soms een jaar extra nodig hebben. Nu vraagt LBVSO maar ook de
Nederlandse Vereniging voor Autisme om af te stappen van de leeftijdsgrens. Zij zeggen: zorg er nou voor dat leerlingen altijd de garantie
hebben dat ze hun diploma kunnen halen, ook als ze ouder zijn dan 18. Ik
vroeg mij af of de heer Van Meenen dat met hen eens is.
De heer Van Meenen (D66):
Helemaal.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dat is heel fijn om te horen. Ik heb nog een andere vraag over het speciaal
onderwijs. Daar hebben we het met de Kamer de afgelopen zomer vaak
over gehad. We zijn het met elkaar eens dat er voor deze leerlingen extra
aandacht moet zijn. We lezen in de brief dat er voor kandidaten die
opgaan voor certificaten, weer geen extra herkansingsmogelijkheid is. Ik
vroeg me af wat de heer Van Meenen daarvan vindt.
De heer Van Meenen (D66):
Daar heb ik vorige zomer heel veel over gezegd en heel hard voor gepleit.
Totdat de zomer al voorbij was, bij wijze van spreken, ben ik erover
doorgegaan. Helaas, het is beperkt gelukt, maar niet voldoende wat mij
betreft. Nee, het is trouwens helemaal niet gelukt. De certificaathouders
hebben geen extra herkansing. Nou, dat is gewoon verschrikkelijk. Ik heb
net gezegd: laten we als overheid niet dezelfde fouten maken als die we
vorig jaar op dat vlak gemaakt hebben. Dus ik ben het volledig met
GroenLinks eens dat dat dit jaar wel moet gaan gebeuren. Ik heb daar ook
in mijn eigen tekst voor gepleit.
De voorzitter:
Dan is er nog een vraag van de heer Bisschop.
De heer Bisschop (SGP):
Ook even over de examinering van vso-kandidaten. Dat is vorig jaar
inderdaad een heel lastig dossier geweest. Dat had er ook mee te maken
dat de mondelinge examens in veel gevallen de enige afsluitende toetsing
waren. Ik heb niet precies zicht op hoe dat programma er dit jaar uitziet.
Misschien is dat aangepast. Maar onderstreept het bezwaar van een
mondelinge afsluiting aan het eind van het jaar, dat we allemaal zien, niet
de noodzaak om nu een besluit te nemen om de examens wel of niet door
te laten gaan en om, hoewel het daar eigenlijk ook al te laat voor is, het
komende halfjaar globaal na te denken over andere soorten programma’s
van toetsing en afsluiting? Dan kunnen we voorkomen dat we straks in die
fuik zwemmen. Is de heer Van Meenen dat met me eens?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

23

De heer Van Meenen (D66):
Ja, helemaal. Ik heb op 14 oktober – dat is meer dan drie maanden
geleden – gezegd dat ik vond dat er héél snel besluiten over de examens
zouden moeten worden genomen, ook om precies te doen wat de heer
Bisschop hier zegt. We zijn nu meer dan drie maanden verder. Er is nog
steeds geen besluit. We zitten nog steeds te kijken hoe het allemaal zal
gaan. Toen heb ik letterlijk gezegd: laten we uitgaan van het zwartste
scenario. Ik hoop nog steeds niet dat het er is, maar we kunnen inmiddels
wel constateren dat de situatie door allerlei omstandigheden erg zorgelijk
is geworden. Daarom heb ik ook gevraagd om nú, echt onmiddellijk,
substantiële maatregelen te nemen. Ik denk dat het inderdaad voor een
deel al te laat is. Vorig jaar gingen we die besluiten eind maart nemen.
Nog eventjes en we zijn bijna net zo ver, terwijl we al het hele jaar weten
dat er een probleem is. Sterker nog, er was al een probleem vanuit de
voorexamenklassen. Dat kwam al mee. Dus ik vind dat er ontzettend veel
tijd verloren is. Het enige antwoord daarop is nu: zo snel mogelijk en
substantieel.
De heer Bisschop (SGP):
Ik heb daar niet zo veel aan toe te voegen. Ik denk dat het inderdaad van
wezenlijk belang is dat, om de maatschappelijke waarde van ook die
diploma’s te borgen, er een fatsoenlijke toetsing en afsluiting moeten
komen. Ik denk dat daar met zeer veel urgentie nú een besluit over
genomen moet worden, zodat, waar dat nog niet gebeurd mocht zijn, het
alsnog op een goede manier toegepast kan worden, om dus te
voorkomen dat er aan het eind het probleem zich voordoet waar we vorig
jaar mee werden geconfronteerd.
De heer Van Meenen (D66):
Ja, eens. Daar voeg ik dan nog – ik heb het al een paar keer gezegd – die
verdergaande betrokkenheid van het vervolgonderwijs aan toe. We
hebben het eerder bij crises gezien, denk bijvoorbeeld aan Maastricht,
waarbij toch rekening gehouden wordt met wat daar al voorafgaand
gebeurd is. Ik zie nu te veel druk. Daar hoor ik ook over vanuit het
voortgezet onderwijs, in de zin van: jongens, wij willen ze hier graag op
een presenteerblaadje, volledig van achterstanden vrij, zeg ik maar
eventjes, ontvangen. Dat kan dus niet. Er zal in die overgang ook
souplesse moeten zijn, want anders kunnen we niet meer waarmaken dat
we op een vast moment vaststellen hoe het ervoor staat met een leerling.
De voorzitter:
Ik kijk naar mevrouw Westerveld. Aan u is het woord.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Vanuit GroenLinks hebben wij enorme waardering
voor alle leraren, onderwijsassistenten, schoolleiders en ander onderwijspersoneel, want het hele onderwijsveld werkt keihard om kinderen zo
goed mogelijk onderwijs te geven. Ook zij zien met pijn in het hart dat
kinderen ondanks alle inspanningen toch minder goed leren en dat
sommige kinderen het heel moeilijk hebben thuis. Ik begrijp dat het
onderwijsveld soms met verbazing kijkt naar wat hier door politieke
partijen wordt gezegd, want ineens maken álle politieke partijen zich druk
om onderwijsachterstanden. Ik wil benadrukken dat dat niet alleen iets is
van de coronacrisis, maar ook van daarvoor. We weten dat leraren veel en
veel te hard moeten werken, dat het lerarentekort oploopt en dat de
kansenongelijkheid groeit. Dat is echt niet iets van alleen de coronacrisis,
maar iets van de laatste jaren. Ik hoop dan ook dat alle partijen die zich
hier zo druk maken om kwetsbare leerlingen en om onderwijsachterstanden, ook bereid zijn om de portemonnee te trekken voor het
onderwijs, ook na de verkiezingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

24

Voorzitter. Dat gezegd hebbende: het is heel goed dat we ons erop richten
dat de scholen weer open kunnen, maar kan dat ook zo veilig mogelijk? Ik
wil de Minister vragen wat hij gaat doen om ervoor te zorgen dat dat op
8 februari veilig kan. Ik wil hem ook vragen hoe het zit met het openen van
het voortgezet onderwijs, want daar lezen we minder over in de brieven.
Ik wil hem vragen of er ook gekeken wordt naar verschillende scenario’s
om het onderwijs eventueel gedeeltelijk te openen.
Dan het voortgezet speciaal onderwijs. Daar is al het een en ander over
gezegd. Ik sluit mij helemaal aan bij alle vragen die de heer Bruins daar al
eerder over stelde. De heer Van Meenen heeft daar ook een punt van
gemaakt, net als verschillende andere collega’s. Hoe zit het met het
speciaal onderwijs? Is dat open? En als het dicht is, op basis waarvan
worden die afwegingen dan gemaakt door scholen? Is dat goed in beeld?
Want ook wij krijgen geluiden van ouders van leerlingen die autisme
hebben. Deze leerlingen hebben behoefte aan een dagritme, maar op de
ene plek kunnen ze wel naar school en op de andere plek niet.
Voorzitter. Ook is er een groot verschil in hoeverre kwetsbare leerlingen
naar de noodopvang kunnen. Soms is een leerling niet per se kwetsbaar,
maar woont een leerling bijvoorbeeld bij een alleenstaande ouder. Voor
een alleenstaande ouder die én kostwinner is in het gezin én moet zorgen
voor thuisonderwijs, is dit heel moeilijk te combineren. Ik wil de Minister
vragen of er ook aandacht is voor deze groep. Ik wil de Minister ook
vragen in hoeverre het onderwijsveld geholpen wordt om ervoor te
zorgen dat kinderen bij wie het thuis minder fijn is, herkend worden en
ondersteuning krijgen. Mevrouw Van den Hul vroeg dat ook al. Als
woordvoerder jeugdzorg zie ik rapporten voorbijkomen waarin de
schatting wordt gemaakt dat veel meer kinderen getuige zijn van huiselijk
geweld of daar zelf slachtoffer van worden.
Voorzitter. Ook kinderen van vluchtelingen hebben ondersteuning nodig.
Hiervoor heb ik ook al eerder aandacht gevraagd. Onder anderen de heer
Van Meenen en mevrouw Van den Hul hebben dit ook gedaan. Wij horen
dat de wifi op azc’s nog steeds of opnieuw onvoldoende is. Ik wil de
Minister vragen of hij met zijn collega en het COA ervoor kan zorgen dat
er structureel goede wifi is en dat ook deze kinderen een device hebben
waardoor ze permanent onderwijs kunnen krijgen.
Voorzitter. Dan de examens in het voortgezet onderwijs. Ik wil de Minister
vragen om te reageren op het voorstel van het LAKS. Hoe verlopen de
voorbereidingen van de leerlingen nu? Verder sluit ik me aan bij de
vragen die de collega’s daarover hebben gesteld.
Dan de staatsexamens, waaronder ook veel vso-leerlingen vallen. Ik had
het daar net al even over met collega Van Meenen. Wat ik niet goed
begrijp, is dat we dezelfde discussie hebben als afgelopen zomer. Ook dit
jaar worden er kennelijk geen extra herkansingen geregeld voor leerlingen
die opgaan voor een certificaat. Ik wil de Minister vragen waarom dit in
het afgelopen jaar niet geregeld is. Is er extra gezocht naar meer
examinatoren? Wat is daar de uitkomst van? En hoe kunnen we ervoor
zorgen dat deze leerlingen ook dit jaar zo goed mogelijk hun examen
kunnen maken of kunnen opgaan voor een certificaat?
Voorzitter. GroenLinks is blij dat er een plan komt om de achterstanden
weg te werken. Vorige week sprak ik daarover met onderzoeker Thijs Bol.
Hij wist het mooi te verwoorden. Hij zei: alle leerlingen gaan een stapje
achteruit, maar voor de ene leerling is het maar een kleine stap, terwijl
andere leerlingen twee of drie stappen achteruit doen. Het hele grote
probleem is dus dat de kansenongelijkheid steeds groter wordt. Het maakt
echt uit wie je ouders zijn en waar je vandaan komt. Dé leerachterstand
bestaat niet. Ik wil de Minister daarom vragen of we goed genoeg in beeld
hebben welke leerlingen dit precies treft. Kunnen we echt zorgen voor
maatwerk op de scholen? Het lijkt mij ontzettend nuttig om dat wel goed
in beeld te hebben, want dan kunnen we ook precies bepalen welke
scholen extra hulp en middelen nodig hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

25

Ik vraag me ook af of het nationaal programma van de Minister nog
verder wordt uitgewerkt. Wat is zijn visie voor de komende jaren? Gaat hij
ook het hele onderwijssysteem bekijken? Denk aan de manier waarop
middelbare scholen worden afgerekend, of in ieder geval worden
beoordeeld op het aantal zittenblijvers of leerlingen die een niveau
afstromen. Daar zitten bepaalde prikkels in. Hoe gaat de Minister ervoor
zorgen dat die prikkels uit het systeem verdwijnen?
Voorzitter. Ik begrijp de ouders van thuiszitters heel goed. Zij vragen zich
af welk plekje hun kind krijgt in de plannen. Thuiszitters zijn vaak
leerlingen die al maandenlang thuiszitten. Zij lopen vaak een nog veel
grotere achterstand op. Hoe zorgt de Minister ervoor dat ook zij
perspectief krijgen? Een plan om achterstanden weg te werken is kansloos
als het niet begint bij de basis, namelijk voldoende goedopgeleide leraren,
want anders kunnen we dit hele plan meteen in de prullenbak gooien. Ik
wil de Minister dus vragen wat hij doet om ervoor te zorgen dat we
genoeg leraren werven. Wat doet hij met het stevige rapport van Merel
van Vroonhoven?
Ik kreeg vorige week nog een mail van een docente die als zijinstromer in
het onderwijs was begonnen. De eerste periode lukte het haar nog wel om
met tijdelijke contracten en tijdelijke klussen aan de slag te blijven, maar
bij de tweede lockdown werd het moeilijker. Ze schreef me dat ze de
kerstvakantie niet meer kreeg doorbetaald en dat ze nu deeltijd-WW moet
gaan aanvragen. Ik vind dat echt niet uit te leggen. Hoe kan het nou dat
wij alles op alles zetten om meer mensen in het onderwijs te krijgen, maar
dat gemotiveerde zijinstromers nu tijdelijke contracten krijgen en zelfs
deeltijd-WW moeten aanvragen?
Dan een laatste vraag, over onze aangenomen motie om onderwijs door
onbevoegden geen «onderwijstijd» te noemen. Waarom heeft de Minister
ervoor gekozen om deze motie niet uit te voeren?
Dank u wel.
De voorzitter:
Als er geen vragen zijn aan mevrouw Westerveld, gaan we naar de heer
Van der Molen van het CDA.
De heer Van der Molen (CDA):
Voorzitter, dank u wel. De sluiting van scholen valt leerlingen, veel
werkende ouders en docenten bijzonder zwaar. Leerlingen missen het
contact met hun leraren en klasgenoten. Ouders worstelen met het
combineren van thuisonderwijs en werk. Helaas is er voor veel kinderen
thuis geen veilige plek.
Ook weten we inmiddels dat de sluiting in maart heeft geleid tot een
gemiddelde leerachterstand van twee maanden. Bij kwetsbare kinderen is
die achterstand nog eens anderhalf keer zo groot. Het heeft ook geleid tot
lagere scores voor de eindtoetsen. Dit laat maar weer eens zien hoe
belangrijk direct contact tussen leerlingen en docenten is. Dat is belangrijk
voor de leerprestaties van de leerlingen, maar ook voor hun sociaalemotionele ontwikkeling en hun zelfbeeld. Het CDA vraagt de Minister of
hij een goed beeld heeft van de wijze waarop scholen het onlineonderwijs
hebben ingericht. Gaat dit beter dan in de eerste periode?
In de aangenomen motie-Jetten/Heerema wordt de Minister opgeroepen
om samen met het onderwijsveld een plan te maken voor de wijze waarop
de door leerlingen opgelopen achterstanden kunnen worden ingelopen.
We zijn blij dat de Minister hier voortvarend mee aan de slag is gegaan
middels zijn opzet voor een nationaal programma. We zien de nadere
uitwerking van het programma graag snel tegemoet. We zijn vooral
benieuwd of hierbij ook de effectiviteit van de ingezette interventies wordt
bijgehouden. Een aantal collega’s heeft dat al genoemd.
We zijn benieuwd naar de aangekondigde adviezen van het OMT over de
opening van de scholen en het aanhouden van de anderhalvemeterregel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

26

Als de scholen weer open mogen, is het van groot belang dat de ventilatie
snel op orde is. Worden de arbo-eisen voor leraren ten aanzien van
ventilatie nageleefd, vraag ik de Minister. Hoe snel kunnen scholen aan de
slag met de middelen uit de subsidieregeling waaruit volgens de brief van
de Minister al geput is?
Voorzitter. Zoals ik hiervoor al zei, zijn de omstandigheden verre van
optimaal voor de kinderen die in deze twee schooljaren twee keer met een
langdurige sluiting van de school, lesuitval, verzuim vanwege corona en
alle daarbij behorende gevoelens van stress en eenzaamheid worden
geconfronteerd. Het CDA ondersteunt de oproep van de PO-Raad en de
VO-raad om kwetsbare kinderen dit jaar het voordeel van de twijfel te
geven bij het schooladvies, maar we zouden graag zien dat dit ook voor
andere kinderen gaat gelden. We snappen het belang van de eindtoets
voor een kansrijke doorstroom, maar we willen wel van de Minister weten
of dit in zijn ogen ook kan als de sluiting van scholen onverhoopt nog
langer duurt. Komt er dan een moment van heroverweging? Zo ja,
wanneer is dat dan?
Medio december gaf de Minister aan dat de eindexamens dit jaar wél
doorgaan, met één extra herkansingsronde. De wereld ziet er nu echter
anders uit dan medio december. De vraag dringt zich op of dit onder de
huidige omstandigheden nog verantwoord is. Het is goed dat de Minister
nu al met de betrokken partijen om tafel is gaan zitten over het al dan niet
doorgaan van het centraal schriftelijk examen. Het is nu wellicht te vroeg
om aan te geven om daarvan af te zien, maar voor het CDA zijn er bij het
doorgaan van het centraal schriftelijk examen wel een aantal punten van
belang. Ten eerste. Is er goed zicht op de opgelopen achterstanden per
leerling op leergebied? Kan dit worden meegenomen in een eventuele
aangepaste normering of de inhoud van de examenstof? LAKS stelt dat
veel scholen eindexamenleerlingen geen fysieke les geven. Weet de
Minister om hoeveel scholen dit gaat en wat de reden is? Wil hij scholen
oproepen alle eindexamenleerlingen dan ook fysiek les te geven?
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Op dit punt heb ik toch nog wel heel even een vraag aan de heer Van der
Molen. Ik hoor hier een oproep om alle eindexamenleerlingen fysiek les te
geven, maar wat vindt de heer Van der Molen dan van de zorgen van
leraren die eindexamenleerlingen lesgeven, die soms niet op een veilige
manier die 1,5 meter kunnen waarborgen? Er zijn natuurlijk schoolgebouwen die de mazzel hebben dat ze hele grote klaslokalen en hele brede
gangen hebben en waar de leraren dat veilig kunnen doen, maar er zijn
ook scholen waar dat heel lastig is en waar wat mij betreft heel begrijpelijke zorgen zijn over de veiligheid, zeker in deze leeftijdsgroep. Hoe kijkt
de heer Van der Molen naar die zorgen?
De heer Van der Molen (CDA):
Die zorgen zijn reëel. Het hangt inderdaad heel specifiek van de omstandigheden af, maar we weten met elkaar ook dat de eindexamenleerlingen
in dat directe contact in de gelegenheid moeten worden gesteld om zich
daarop te kunnen voorbereiden. Daar moeten we wel rekening mee
houden, want het is niet wenselijk om leerkrachten in een onveilige
situatie te brengen. Het is om die reden ook goed dat de Minister zeker
voor het voortgezet onderwijs via de pilots kijkt wat er mogelijk is met
sneltesten. Dan wil ik dus niet zeggen «dan is elke situatie prima, want er
is een sneltest», maar ik denk dat dat ook een mate van zekerheid kan
geven voor leerkrachten die dan vervolgens voor de klas komen te staan
om hun eigen gezondheid en omstandigheden in gang te houden. Ik
vertrouw erop dat scholen in staat zijn om met andere creatieve oplossingen te kijken of dit doorgang kan vinden, maar het kan in de praktijk
voorkomen dat het ergens heel erg knelt. Dat realiseer ik me ook, want we
kunnen hier echt niet alles overzien. Alleen, wanneer wij reacties krijgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

27

van LAKS, dat zegt «we zien dit toch best vaak voorkomen», vind ik dat
wel een reden om na te vragen wat die omstandigheid is. Dan kunnen we
kijken hoe dat toch kan.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik denk op grond van de signalen die ik ondertussen uit het veld opvang
dat het helemaal niet realistisch is om ervan uit te gaan dat eindexamenleerlingen nog meekrijgen wat ze eigenlijk mee zouden moeten krijgen om
goed eindexamen te doen. Ik spreek leraren die misschien net op een
derde zitten van de stof die ze op dit moment hadden moeten behandelen.
Dat is dan nog de positieve kant van het verhaal. Er zijn groepen die voor
de helft les krijgen en er vallen natuurlijk ook heel veel lessen uit. Volgens
mij is het wel heel optimistisch om te denken dat het zo door kan gaan
zoals de Minister dat beschrijft. Ik hoor heel graag een reflectie van de
Minister, maar hoop ook dat de heer Van der Molen het met me eens is
dat we wel realistisch moeten zijn en niet het onmogelijke mogen vragen
van leraren, maar ook zeker niet van leerlingen.
De heer Van der Molen (CDA):
Dat is een andere vraag dan de eerste. Die ging over de omstandigheid
waarin je het mogelijk maakt om bijvoorbeeld eindexamenleerlingen te
ontmoeten en of dat veilig kan. Het tweede is of je onder de huidige
omstandigheden rekening moet houden met de verre van perfecte
omstandigheden waarin er les wordt gegeven. Het antwoord op die vraag
is wat ons betreft ja. Dat is ook de reden dat ik heb voorgesteld om naar
de normering te kijken. Een aantal andere collega’s hebben verschillende
opties genoemd die mijns inziens gebruikt moeten worden om een reële
situatie te hebben. Als de examens doorgaan, moet je ervoor zorgen dat
je je best kunt doen op de voorbereiding. Dat is ook de reden dat wij
zeggen: als het mogelijk is om fysiek onderwijs te geven, zou dat plaats
moeten vinden. Aan de andere kant – anderen hebben dat ook gezegd,
onder wie de heer Heerema – moet je een reëel verwachtingspatroon
hebben over wat er kan. Dat kan wat ons betreft een aanpassing zijn van
wat er in zo’n examen wordt gevraagd. Ook vraagt dat om een antwoord
op de vraag hoe we met leerlingen omgaan. Ik heb de heer Van Meenen
horen zeggen: wat als leerlingen doorstromen? Dan mag je ook iets van
die andere school vragen. Dan vraag ik dus een beetje rekkelijkheid aan
die kant, zo van: oké, iemand heeft het misschien net niet gehaald. Dat is
precies het punt waar mijn voorganger, Michel Rog, samen met de heer
Van Meenen al eerder voor heeft gepleit. Als je examens laat doorgaan,
moet je je realiseren dat er wellicht een hele kleine groep is die met een
extra herkansing geholpen zou zijn. Dat is dus niet bedoeld om ze een
extra uitweggetje te bieden; dat is vooral omdat je je realiseert dat de
omstandigheden zo verre van ideaal zijn dat je niet het onmogelijke van
kinderen en jongeren kan vragen, en ook niet van leerkrachten. Want dat
nog even bijplussen voor het einde van het schooljaar is in heel veel
gevallen vast een onmogelijke opdracht.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik sla even aan op het aanpassen van de normering, zoals het CDA
voorstelt. Bij de vraag wat kinderen nodig hebben om door te stromen
naar het vervolgonderwijs, gaat het om de bagage die ze hebben om te
kunnen slagen in het vervolgonderwijs. Het is niet zozeer het cijfer op het
examen dat in deze situatie leidend zou moeten zijn. Het gaat erom wat je
na het examen nodig hebt om in het vervolgonderwijs te kunnen slagen,
maar ook een plezierige schoolperiode te kunnen hebben. Volgens mij is
het aanpassen van de normering dan een van de slechtste dingen die je
kan doen, omdat je dan a geen vergelijking kan maken met de jaren
daarvoor, en b er helemaal niet voor zorgt dat kinderen die bagage op
orde krijgen. U heeft al aangehaald dat ik daar zelf opmerkingen over heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

28

gemaakt. De heer Van Meenen heeft dat ook gedaan. Maar wat vindt het
CDA nou van die lacune, die deficiënties, tussen het examen en het
instromen in het vervolgonderwijs?
De heer Van der Molen (CDA):
Zoals ik al aangaf, neem ik dit over van Michel Rog, die op dit moment
ergens druk wethouder aan het spelen is. Als ik het woord «normering»
gebruik, dan is dat in mijn hoofd misschien wat minder technisch dan u
dat bedoelt. Ik bedoel namelijk niet dat je anders naar de cijfers moet gaan
kijken. Het punt dat ik wilde maken, is dat ik uw punt goed kan begrijpen,
vandaar dat ik naar u verwees. Op het moment dat je met een bepaalde
uitslag op een examen een vervolgstap in het onderwijs zet, moet je
onder de huidige omstandigheden kijken wat daar dan nodig is. Het gaat
mij er dus niet om dat we geen duidelijk beeld of een aangepast beeld
hebben van wat een jongere kan, maar dat we vooral gaan kijken wat er in
die vervolgstap nodig is om ervoor te zorgen dat je met een door de
omstandigheden wellicht wat lagere score dan je normaal zou halen toch
succesvol kunt zijn in het vervolgonderwijs.
De voorzitter:
Gaat u verder.
De heer Van der Molen (CDA):
Voorzitter. De Minister gaf in zijn brief van december aan dat er één extra
herkansingsronde komt en dat een tweede extra herkansingsronde lastig
is in verband met de overlap met de zomervakantie en het aannamebeleid
van het vervolgonderwijs. Gezien de verslechterde omstandigheden en
het bevorderen van kansrijke doorstroom roept het CDA de Minister op
om bij het doorgaan van het centraal schriftelijk examen alsnog deze extra
herkansing toe te staan. Het zal waarschijnlijk maar gaan om een zeer
beperkte groep leerlingen. Deze oproep geldt wat ons betreft ook voor het
voortgezet speciaal onderwijs.
Voorzitter. Dan leraren en de arbeidsmarkt. De Ministers hebben het
rapport van mevrouw Van Vroonhoven omarmd, en terecht, want het
rapport legt op een aantal punten de vinger op de zere plek. Kan al wat
meer verteld worden over de nadere uitwerking van die plannen, vraag ik
de Minister. We zijn overigens blij dat de Vereniging Hogescholen heeft
aangegeven de lerarenopleidingen voor zijinstromers te gaan flexibiliseren en meer te kijken naar opleiding en ervaring van zijinstromers bij
het inrichten van de opleiding. Daar is het CDA een groot voorstander
van, zoals we ook aangaven bij de behandeling van de Onderwijsbegroting. Het CDA is benieuwd hoe de Ministers de versnippering van het
huidige aanbod van opleidingen gaan aanpakken. Het CDA pleit ervoor de
scholen zelf de regionale samenwerking te laten oppakken en dit niet van
bovenaf op te leggen. Wat gaan de Ministers verder doen om uitval van
studenten en uitstroom van beginnende leraren te voorkomen, juist ook
onder de omstandigheden waarin ze nu moeten functioneren? Hoe gaan
de Ministers er samen met de scholen voor zorgen dat startende leraren
beter worden begeleid en hun begeleiders hiervoor beter worden
uitgerust en hier meer effectieve tijd voor krijgen?
Tot zover, voorzitter.
De voorzitter:
Als er geen vragen meer zijn aan de heer Van der Molen, dan gaan we tot
slot naar de heer Beertema van de PVV.
De heer Beertema (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Ik loop soms even weg, omdat ik last heb van
hoesten. Ik ben drie keer getest en het was drie keer negatief, dus maakt u

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

29

zich vooral geen zorgen. De gewone griepjes en verkoudheden bestaan
ook nog. Die worden nog weleens wat onderbelicht.
De voorzitter:
We zijn blij dat u er bent. Gaat uw gang.
De heer Beertema (PVV):
Voorzitter. De eisen die gesteld worden aan leraren in tijden van corona
zijn uitzonderlijk zwaar. Er rust een enorme verantwoordelijkheid op hun
schouders. Iedere dag, iedere les, iedere leerling is een uitdaging. Daarom
spreek ik ook nu weer mijn bewondering en waardering uit voor al die
leraren, die hun uiterste best doen om deze generatie leerlingen niet
verloren te laten gaan. Wat zij doen is essentieel voor de toekomst van
ons land. Dit is alweer het achtste deel van de reeks debatten die wij
voeren over het effect van het coronavirus op het onderwijs. Dat kunnen
we in alle redelijkheid rampzalig noemen. De meeste scholen zijn al sinds
december gesloten en leerachterstanden lopen zo hard op dat we ze
onmogelijk nog binnen een redelijke termijn kunnen inhalen. En dan te
bedenken dat we precorona al gigantische leerachterstanden hadden
binnen het funderend onderwijs.
Wij waarderen het dat de demissionaire Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs nu met een actieplan komt, dat in de loop van februari
verder geconcretiseerd zal gaan worden. Een nationaal actieplan
onderwijs had wat ons betreft al voor de uitbraak van het virus in de
steigers gezet kunnen worden.
Ook maakt deze crisis voor ons steeds duidelijker dat de aanstaande
vernieuwing van het curriculum in een tijd als deze zeer verantwoord is.
We zijn in ieder geval zeer benieuwd naar de concrete plannen en zouden
graag een reactie van de Minister willen over de verenigbaarheid van
Curriculum.nu met het nationaal actieplan onderwijs, dat per definitie een
langetermijnproject is. Curriculum.nu is weliswaar controversieel
verklaard, maar te zijner tijd is het dat niet meer. De crisistijd in het
onderwijs duurt voort, ook na deze kabinetsperiode. Zo’n crisistijd vraagt
om concentratie op wat van essentieel belang is. Het aanwenden van
geld, energie en denkkracht voor niet-essentiële zaken, zoals een
onderwijsvernieuwing die onrust veroorzaakt, kunnen we ons
gewoonweg niet permitteren nu. Deelt de Minister onze zorg?
Voorzitter. Er is sprake van een systeemcrisis in het onderwijs. Wij
gebruikten die beladen term als eersten. Ik denk dat alle partijen dat zo
langzamerhand met ons erkennen. Naast de onwerkelijke leerachterstanden en de emotionele en mentale problemen die daarmee samenhangen, hebben we immers ook te maken met het gierende lerarentekort.
Graag een reactie van de Minister op de vraag of het niet wenselijk is om
ook het lerarentekort op te nemen in het nationaal actieplan. Het een kan
toch niet los gezien worden van het ander.
Ook wil ik graag een reactie van de Minister op de vraag of zijn nationaal
actieplan, juist nu het kabinet gevallen is, niet vooruitloopt op een
politieke realiteit die over een paar maanden heel anders is. Wij twijfelen
er niet aan dat ook een volgend kabinet de noodzaak van het actieplan
ziet, maar de brief die we vrijdag ontvangen hebben, maakt duidelijk dat
het een allesomvattend actieplan is dat voor het gehele onderwijs geldt.
Het actieplan wil niet alleen de onderwijsachterstanden aanpakken, maar
ook de mentale problemen die met de lockdown en het overgaan op
digitaal onderwijs gepaard gaan. Het is allemaal nogal wat. Wij vragen
ons af of er niet ambities worden uitgesproken die door een volgend
kabinet misschien niet waargemaakt kunnen worden. Regeert u met het
actieplan niet een beetje over uw spreekwoordelijke graf heen? Hoe denkt
u uw actieplan in de hearts and minds te krijgen van uw opvolgers, wie
het dan ook zijn? Wie spreken we straks aan als de plannen niet verwezenlijkt worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

30

Voorzitter. We zijn blij dat we de Minister aan onze zijde hebben wat
betreft de eindtoets. De afname van de eindtoets en het doorgaan van de
examens zijn van groot belang, vinden wij. Er is al veel over gewisseld.
We hebben vorig jaar kunnen zien waar het niet afnemen van de eindtoets
toe kan leiden. Zeker partijen die niet uitgesproken raken over gelijke
kansen zouden zich moeten realiseren dat juist minderheden en kinderen,
en vooral de meisjes, afkomstig uit economisch minder slagvaardige
milieus weer de prijs betalen, mocht de eindtoets voor het tweede jaar op
rij niet afgenomen kunnen worden. Zonder eindtoets vindt er geen
bijstelling naar boven plaats, zoals ook duidelijk wordt uit het rapport van
DUO. Ik denk dat ook de partijen die zich politiek uitspreken tegen de
eindtoets deze conclusies van het DUO-rapport niet kunnen ontkennen. Ik
ben dus blij dat deze jongens en vooral de meisjes nu toch een eindtoets
doen en nu toch de kans krijgen op een bijstelling van het advies. Wij
vragen de Minister om alles op alles te zetten om ervoor te zorgen dat de
eindtoets niet weer wordt geannuleerd. Als het niet anders kan, moeten
we de schooladviezen maar uitstellen tot 1 mei. Graag een reactie van de
Minister.
Voorzitter. De Minister ziet ook het belang van sneltesten om de schoolomgeving zo snel mogelijk veilig te maken en te houden mochten de
scholen inderdaad na 9 februari weer de deuren openen. Hoe kijkt de
Minister aan tegen het verlenen van voorrang voor onderwijspersoneel bij
vaccinaties? Daar is al meer over gezegd, en ik sluit me aan bij de
woorden die de heer Van Meenen van D66 daarover gezegd heeft. Deelt
de Minister de mening dat het verlenen van voorrang ervoor kan zorgen
dat het geven van fysiek onderwijs, wat zo belangrijk is, weer gegarandeerd kan worden?
Tot slot enkele vragen over de brief van de Minister over de veiligheid op
school, naar aanleiding van de verschrikkelijke gebeurtenissen in
Frankrijk. Daar werd een leraar onthoofd door een islamitische terrorist,
omdat hij een cartoon liet zien in een les over de vrijheid van meningsuiting. Uit de brief blijkt dat het niet ontbreekt aan goede bedoelingen. Tal
van organisaties zijn ermee bezig. Dat zijn er naar mijn smaak te veel,
want het beeld van een lappendeken doemt op. Ze zijn allemaal hard aan
het werk, elk met hun eigen deelthema en elk met goede bedoelingen,
terwijl ook het beeld oprijst van gebrek aan effect. Verontrustend vind ik
bijvoorbeeld deze zinsnede: «De veilige werkomgeving is primair de
verantwoordelijkheid van het schoolbestuur en de schoolleiding.» Dat
vind ik te gemakkelijk, zeker omdat we voorbeelden hebben gezien van
leraren die juist door die schoolleiding niet alleen niet gesteund werden,
maar zelfs een reprimande kregen en hun excuses moesten maken aan
leerlingen en ouders die zich «gekwetst» voelden.
Ik noem nog een citaat: «Uit de gesprekken met de sociale partners en
leraren is duidelijk naar voren gekomen dat het beschikbare aanbod van
trainingen en informatievoorziening op dit vlak op zichzelf voldoende is.
Er wordt echter nog niet voldoende gebruik van gemaakt.» Wat zich hier
aftekent, is een gebrek aan urgentie, en niet bij die leraren geschiedenis of
burgerschap/maatschappijleer. Die leven dagelijks met dat gevoel van
urgentie. Het gaat tenslotte om hun veiligheid. Waar het hier volgens mij
om gaat, is de onverschilligheid en het ontbreken van urgentie in de
bestuurskaders, dus in de kantoren van de leidinggevenden. Is de Minister
dat met mij eens en ziet hij met mij de noodzaak van meer regie op dit
thema? Wij zien graag meer landelijke aansturing, en dan uiteraard het
liefst minder vrijblijvend maar wel dwingender, misschien vanuit het
ministerie en misschien zelfs vanuit een landelijk coördinator met
doorzettingsmacht. Graag een reactie daarop.
Dank u wel. Tot zover.
De voorzitter:
Er is een vraag van de heer Van Meenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

31

De heer Van Meenen (D66):
Ik kom even terug op dat advies in groep 8 van de basisschool. Ik geloof
dat de heer Beertema dat koppelde aan het al dan niet doorgaan van de
eindtoets. Maar hij deed de suggestie om in dat geval, als het niet door
zou gaan, op 1 mei het advies te geven. Zou het niet sowieso een goed
idee zijn om dat te doen in dit jaar, zodat je hopelijk ook nog iets meer van
kinderen kunt zien?
De heer Beertema (PVV):
Dat vind ik een heel goede suggestie. Ik ben al blij dat meneer Van
Meenen mij nu toch enigszins tegemoet komt als het gaat over de
eindtoets. Mijn belangrijkste bezwaar tegen het laten vervallen van de
eindtoets was het gebrek aan bijstelling. Kinderen moeten de kans krijgen
om na dat belangrijke advies nog op te schalen. Zonder eindtoets mis je
dat. Daar gaat het mij om. Als het kan helpen om het advies uit te stellen
tot in mei, dan lijkt me dat een goed idee.
De voorzitter:
Zijn er geen vragen meer? Dan zijn we aan het einde gekomen van de
eerste termijn van de kant van de Kamer. Ik schors een uur, zodat iedereen
een boterham kan eten. Dan zien we elkaar om 12.45 uur terug voor de
beantwoording door de Minister.
De vergadering wordt van 11.47 uur tot 12.49 uur geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is een notaoverleg over onderwijs en corona. Ik geef de
Minister het woord voor zijn beantwoording in de eerste termijn. Het
woord is aan de Minister.
Minister Slob:
Dank u wel, voorzitter. Ik dank ook de Kamer voor de inbreng die is
geleverd in mijn richting in de eerste termijn. Het is inderdaad een
bijzonder moment, want dit is misschien het laatste grote overleg dat wij
in deze Kamersamenstelling hebben. In gedachten zijn wij natuurlijk ook
even bij uw oud-collega Rog, die ooit ook mijn collega was en hier
jarenlang zijn bijdrages heeft geleverd.
Ik heb mijn beantwoording als volgt ingedeeld. Ik heb een korte inleiding,
dan ga ik in op de vragen over het lerarenbeleid en dan ga ik in op de
vragen over noodopvang en het heropenen van scholen. Ik moet daar
eigenlijk zeggen «het volledig heropenen van scholen,» want de scholen
zijn nu niet dicht. Dan ga ik in op het nationaal programma onderwijs na
corona en alle vragen over hoe we omgaan met de situaties die we nu in
de scholen aantreffen qua de voortgang van het onderwijs; laat ik het
maar even zo formuleren. Daarna heb ik een apart blokje over de
eindtoets en de examens. Tot slot heb ik nog een klein blokje diversen.
Daarin ga ik onder andere in op de veiligheid, want daar zijn een paar
vragen over gesteld, die uiteraard ook om beantwoording vragen.
Voorzitter. Allereerst heb ik een paar korte opmerkingen aan het begin. Ik
doe dat niet om open deuren in te trappen, maar ik denk dat het toch goed
is om dat toch even naar elkaar uit te spreken. Dit is een ongelofelijk
spannende tijd met heel veel onzekerheid. We dachten dat we langzaam
maar zeker wat grip op het virus begonnen te krijgen. U weet wat er eind
vorig jaar begon: toen was er opeens een Britse variant. Nu wordt er ook
over een Zuid-Afrikaanse en een Braziliaanse variant gesproken en weet ik
veel wat voor varianten er allemaal nog door mutaties kunnen komen. Dat
heeft de onzekerheid weer enorm aangewakkerd. Dat is heel vervelend,
maar het gebeurt. We moeten daar ook gewoon rekening mee houden,
ook bij de keuzes die we maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

32

We zien dat dit een spannende tijd is, ook omdat we het wel een keertje zo
ongelofelijk zat zijn. Ik dacht dat de heer Van Meenen dat zei. We gaan
richting de elfde maand. Daarom is deze tijd ook zo spannend. Je raakt
een soort verzadigingspunt van wat je allemaal nog aankan, zeker omdat
de perspectieven die leken te komen, verder achter de horizon verdwijnen,
doordat die Britse variant opeens opdook. Dat is dan ondanks het feit dat
de vaccinaties zijn gestart. Dat was dan weer een lichtpunt. Maar goed,
dan komen er weer berichten dat het tegenvalt met de hoeveelheden.
Kortom, ik merk dat dit best een hele spannende tijd is op alle plekken; in
de gezinnen, op de scholen, in het bestuur en in de samenleving als
geheel. We hebben allemaal op ons netvlies wat we gisteravond in ons
land hebben zien voltrekken. Dan is het heel erg belangrijk dat we met
elkaar de rust bewaren, ook weer op al die niveaus, en dat we zorgen dat
we de goede dingen doen.
Ik zeg daar heel nadrukkelijk bij dat we heel erg goed oog hebben voor de
sociaal-emotionele kant van dit gebeuren, ook heel gericht op het
onderwijs. U heeft dat ook in mijn brief van vrijdag gelezen. Het is niet
alleen maar «Heb je je lesjes wel geleerd?» en «Is het boek op tijd uit?»
om het maar even beeldend te zeggen. Nee, er is ook een hele sociaalemotionele kant waar we aandacht voor moeten hebben. Ik merk dat de
scholen dat ook echt proberen op allerlei manieren. Ik heb vorig week
weer een heel aantal digitale werkbezoeken gehad waarin dit punt heel
nadrukkelijk werd genoemd als iets waar men in investeert. Ik kreeg dit
weekend een berichtje van een ouder dat hij van school had ontvangen.
Dat was helemaal op dit niveau. Dat raakt ook aan de discussie die in de
eerste termijn door uw Kamer werd gevoerd. Ik ga het even voorlezen,
want ik heb het opgeschreven. Het was een bericht richting de ouders en
de leerlingen. «Dus vragen we u voor nu: wees kalm, wees sterk, zorg
voor vrolijkheid en plezier. Geen enkel kind loopt voor, geen enkel kind
loopt achter. Uw kinderen zijn precies daar waar ze zouden moeten zijn.»
Dat zit helemaal op het sociaal-emotionele niveau. Daar kun je natuurlijk
gelijk weer een kanttekening bij plaatsen, maar in de richting van de
kinderen is het op zich wel goed om die rust en kalmte te bewaren, en ze
niet zo onder spanning te brengen. Sommigen gebruiken op dit moment
de woorden dat er sprake zou zijn van een verloren generatie. Dat hoort
een kind ook, die dan denkt: wacht effe, ik ben onderdeel van een verloren
generatie. Nee, er is natuurlijk wel wat aan de hand, maar je bent gewoon
kind. En inderdaad, als kind maak je deze situatie mee. Dat is heftig, voor
de een zelfs nog heftiger dan voor de ander. Maar hou oog voor dat kind.
Dat het kind nu staat waar het staat, is inderdaad een gegeven. Bij alle
onderwerpen waarover we straks spreken, kom ik er nog wel op terug. We
proberen ook het beste voor deze kinderen te doen, maar probeer
kinderen ook gewoon, als het gaat om het sociaal-emotionele gebeuren
en wat er allemaal op hen afkomt, op een goede manier te benaderen.
Ik zag sommigen van u denken: oef, gaan dit soort teksten richting
ouders? De andere kant van de medaille is dat er plannen waren voor dit
schooljaar, door scholen gemaakt, waarvan ze nu weten dat het gewoon
niet gaat lukken om ze allemaal uit te voeren. Misschien hebben ze in de
eerste maanden nog even de hoop gehad dat ze het toch nog zouden
gaan redden. Je kunt daar inderdaad het woord «achterstand» aan
koppelen. Je kan ook het woord «vertraging» gebruiken, zoals ik dit
weekend weer ergens las. Ik geloof dat mevrouw Moorman uit
Amsterdam het op die manier heeft ingebracht. Welk woord je ook
gebruikt: in dat opzicht staan we natuurlijk niet waar we wilden staan, al is
het beeld per kind soms wel heel divers, zoals een van u ook aangaf. Er
zijn kinderen die er op deze manier nog wel weten te komen, maar er zijn
ook kinderen die achterstand hebben, soms dubbele achterstanden. We
weten dat de kinderen die al kwetsbaar waren niet opeens minder
kwetsbaar zijn in deze tijd, en soms zelfs extra kwetsbaar, soms ook
gezien hun thuissituatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

33

Dan alles overziend. We zijn het cursusjaar ingegaan met de gedachte:
laten we hopen dat het virus zo snel mogelijk teruggedrongen wordt, en
laten we scholen op allerlei manieren helpen om hun werk te doen en om,
als ze merken dat er gaten vallen, die gaten op een goede manier te
dichten. Die inzet staat ook. Daar gaan we gewoon mee door. Maar zeker
de introductie van de Britse variant heeft net voor oud en nieuw allerlei
gevolgen gehad voor de besluitvorming. Daarna kwam ook voor het vo de
1,5 meter weer terug. De gedachte die we aan het begin van het
cursusjaar hadden is niet meer reëel, namelijk dat we werkende weg met
allerlei aanvullende onderwijstijd, schooldagen in de vakanties en extra
mensen erbij alles gaan oplossen. Dat is de reden waarom ik al vroegtijdig
ben begonnen om plannen te maken voor de langere termijn. Daar heb ik
u vrijdag voor het eerst wat uitvoeriger over geïnformeerd. Dit gaat
gewoon meerdere jaren kosten. Daar moeten we in investeren, ook
financieel. Ik kom in een ander blokje nog apart op de inhoud daarbij
terug. Het kan ook een stukje rust geven dat we dat nu gewoon hardop
hebben uitgesproken. Iemand citeerde de Minister-president in het debat:
er is eenheid van kabinetsbeleid. Dat is dus inderdaad de opvatting, ook
als het om de financiën gaat. We proberen dus met elkaar om op een
goede manier dit cursusjaar de dingen te doen die zo veel mogelijk nog
kunnen en de scholen daarin te ondersteunen. Daar helpen die
programma’s enorm bij, en het geld ook. Daar zal ik straks iets over
zeggen.
Maar we zijn ook meerjarig vooruit aan het kijken. Ik heb het in de brief
ook geschreven, of ik heb het in ieder geval vrijdag gezegd: demissionair
of niet, hier blijf ik me wel voor inzetten. Volgens mij zei de heer
Beertema: u vuurde mij aan, want u schoof er zelf nog een paar dingen bij
die ook gelijk opgepakt moeten worden. Maar toen zei hij gelijk: maar
wacht even, u bent wel demissionair en straks kunnen Kamerpolitieke
meerderheden weer veranderen, dus als er straks een programma niet
uitgewerkt is, wie is er dan verantwoordelijk? Nou, dat is altijd heel
simpel, hoor: het zit in het kabinet. Alles rondom het lerarentekort heb ik
ook overgenomen en daarvoor was ik gelijk verantwoordelijk – dat heb ik
geweten ook. Zo werkt dat. Daar moeten we ook niet moeilijk over doen.
Dat zal straks net zo zijn, maar dit is inderdaad een spanningsveld.
Uiteraard leg ik alles wat ik doe aan u voor. Dat spreekt voor zich. U kunt
zich er dus over uitspreken. Dat zal straks na de verkiezingen, als er een
nieuwe Kamer zit, natuurlijk onverkort gewoon doorgaan. Maar we
hebben ook geen enkele behoefte en geen enkele reden om nu te zeggen:
laten we dan nog maar even een paar maanden wachten. Als we namelijk
moeten gaan wachten tot er een nieuw kabinet zit ... Nou, u heeft het de
laatste keer gezien. Volgens mij waren de verkiezingen toen ook in maart,
en ik ben eind oktober aangetreden. Daar gaan we natuurlijk niet op
wachten. We waren sowieso al bezig, maar we gaan ook gewoon door.
We leggen het aan u voor, en als u dan zegt dat het op een bepaald
onderdeel echt wel wat te snel te gaat, dan horen we het wel. Maar ik heb
liever dat we dit zo doen dan dat we nietsdoen en wachten en wachten, en
dan straks in de problemen komen.
Voorzitter. Ik heb nog één slotopmerking bij mijn inleidende woorden. We
doen nu gewoon echt alles wat we kunnen. Dat hebben we de afgelopen
maanden gedaan en daar gaan we gewoon dit hele cursusjaar mee door,
maar wel met een zekere ontspanning, ook in de richting van de scholen
en de ouders, dat we beseffen dat echt niet alles voor de zomer opgelost
moet zijn en dat we in de jaren erna er ook gewoon mee door gaan. Die
plannen worden ontwikkeld. Ik hoop dat er ook vrij snel al eerste
uitwerkingen naar u toe kunnen gaan, zodat dat ook tot rust kan leiden:
mensen, het hoeft niet allemaal in die paar maanden of weken. Als het
nodig is voor iemands kind, dan kan daar meer tijd voor genomen
worden. Maar daar gaan we maatwerk in leveren. Dat zal echt nodig zijn,
want generieke top-downoplossingen voor ieder kind zijn killing in deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

34

tijd. Dat moet je echt niet willen, ook niet in normale tijd, volgens mij.
Maar je moet de scholen wel faciliteren, zodat ze het goed kunnen doen.
En natuurlijk moeten we het over de eindtoetsen hebben en over het
centraal examen en over al dat soort dingen, maar uiteindelijk is de vraag
die wij ook steeds voor ogen hebben en waar we ondersteuning aan
moeten bieden: hoe dienen we de leerlingen het beste met het oog op een
verdere kansrijke leerloopbaan? Dat is uiteindelijk de vraag. Examens en
eindtoetsen zijn daarin geen doel op zichzelf. Die kunnen daar wel een
hele goede bijdrage aan leveren – daar kom ik straks nog wel op terug –
maar dat geldt ook voor heel veel andere dingen die we met elkaar
kunnen benoemen. Maar die kansrijke leerloopbaan moeten we op het
oog hebben. Daarin willen we kinderen ondersteunen en helpen. We
zullen er misschien echt wat meer jaren voor nodig hebben om de schade
die nu in coronatijd opgelopen wordt, weg te werken. Dat zij dan maar zo.
Dat is een gegeven, denk ik. Maar daar zetten we met elkaar de schouders
onder.
Voorzitter. Dat waren mijn inleidende woorden. Dan wil ik naar het
lerarenbeleid gaan.
De voorzitter:
Ja, maar er is een vraag van de heer Van Raan.
De heer Van Raan (PvdD):
Uiteraard sluit ik me aan bij die woorden over de kansrijke leerloopbaan.
Ik wil wel even proberen te markeren of de Minister daarmee wat hij zei
over het geld en wat de premier daarover zei ... Hij refereerde eraan dat
het één uitspraak was, dat het met één mond spreken was. Ik begrijp dat
dat geen blanco cheque is. Dat begrijp ik heel goed, dus de Minister hoeft
wat mij betreft ook niet te benadrukken dat dat niet het geval is. De
premier heeft wel gezegd, ik citeer: de scholen hebben al extra geld
ontvangen dat nu gebruikt wordt voor het aanpakken van die achterstanden. Prima. Daar hebben we het dus niet over. Maar we werken dus
ook aan een plan om het structureel aan te pakken. Dat gaat ook weer
meer geld kosten. Dat geld gaan we dus vrijmaken. Geld mag hier geen
rol spelen. Denk daarbij aan extra cursustijd voor leerlingen en ondersteuning van docenten, maar ook aan extra ondersteuning in het
vervolgonderwijs, extra ondersteuning van brugklassers en – ook
belangrijk – van eerstejaars in het hoger onderwijs. Dat heeft de premier
gezegd.
In mijn bijdrage heb ik gewezen op het nadeel, het schadelijke effect van
proefballonnetjes. Ik hoor de Minister in zijn inleiding ook zeggen dat het
kabinet, wat die extra investeringen betreft, met één mond spreekt. Ik zie
graag in een brief wat die extra toezeggingen en de woorden van de
Minister-president dat geld geen rol mag spelen, betekenen. Ik doe dit
verzoek in de wetenschap dat het geen blanco cheque is.
Minister Slob:
Dit is geen tijd voor proefballonnetjes. Ik kom straks nog wel even terug
op wat u over het coronaverlof zei, want dat klopt echt niet. Daar zal ik dus
nog op reageren. Dit is een tijd waarin we onze verantwoordelijkheid, ook
al zijn we demissionair, uiterst serieus nemen. U mag ook niet anders van
ons verwachten. We zijn ook echt 24/7 bezig. Ik dank u overigens voor uw
waarderende woorden in de richting van de ambtenaren. Ik kreeg net te
horen dat ze opveerden in de ambtenarenkamer. Dit even om aan te
geven wat er gebeurt, want de effecten van woorden doen ertoe. Ik zeg
weleens: je moet in woorden kunnen wonen. Woorden doen er dus echt
toe. Er wordt zó hard gewerkt door de mensen, die voor een groot
gedeelte thuiszitten. De communicatie is soms heel ingewikkeld, maar ze
gaan er vol voor, ook mijn mensen, op alle plekken en in het onderwijs.
Iedereen doet dat. Laten we niet aan elkaar twijfelen als het gaat om onze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

35

inzet. Dat wil niet zeggen dat altijd alles goed gaat – daar mag je elkaar op
aanspreken – maar er wordt zó hard gewerkt. En dat doet men echt niet
om ballonnetjes op te laten. Nee, dan is er een inzet. Soms lukt het en
soms lukt het niet.
Even los van het feit dat de Minister-president zijn eigen bewoordingen
kiest – maar zo kennen we hem – zijn woorden waren niet anders dan wat
u in de brief heeft kunnen lezen. Daarin staat dat we zullen komen met een
meerjarige financiering, omdat we beseffen dat het niet zomaar in een
jaartje klaar is. Dat moet ook geregeld worden op de momenten die
daarvoor zijn. Het eerstkomende moment daarvoor is de voorjaarsnota.
Die komt er al heel snel aan. Natuurlijk moeten er plannen onder liggen,
en berekeningen die kloppen.
Wat wij natuurlijk niet gaan doen, is hier allerlei grote stelseldiscussies in
stoppen. Daar vroegen sommigen van u naar. Dat overstijgt echt wel even
de verantwoordelijkheid van een demissionair kabinet. Of u moet mij daar
de ruimte voor geven. Dan ga ik daar met alle liefde mee aan de slag.
Maar ik zie al dat een van de leden het hoofd schudt. Die vertrouwt mij dat
waarschijnlijk niet helemaal toe. Dat is wel heel zorgelijk, maar dat even
terzijde. Maar het is ook niet zo gepast om dat nu te doen.
Het staat u uiteraard volkomen vrij om alle door u gewenste veranderingen in te brengen. Dat zult u in deze tijd ook doen. Dit plan moet
natuurlijk straks verder gedragen worden door een nieuwe coalitie, maar
ik kan me haast niet voorstellen dat er fracties in de Kamer zijn die
zeggen: doe dit maar niet. U kunt dat natuurlijk altijd aanvullen met
politieke wensen die misschien meer het stelsel raken. Dat is natuurlijk
geen enkel probleem. Dat kan. Maar dat is niet wat wij op dit moment
gaan doen. Wij gaan hier dus mee door. Er moet financiering komen, die
zal meerjarig zijn en op basis van de berekeningen die in de komende
weken nog nader uitgewerkt worden, zullen we daar met Financiën
afspraken over maken. En dan komen we naar u toe, nog voor de zomer.
De voorzitter:
Meneer Van Raan, u had een hele lange inleiding bij uw vraag. Ik geef u
de gelegenheid voor een korte tweede vraag.
De heer Van Raan (PvdD):
Dat lijkt me redelijk, voorzitter.
De voorzitter:
Dank.
De heer Van Raan (PvdD):
Dank aan de Minister voor het antwoord. Ook hier kan ik me echt enorm
in vinden. Dus in die brief wordt het aangegeven. De behandeling van de
voorjaarsnota is ergens in juni, soms zelfs pas in juli. Er zit dus heel veel
tijd tussen de brief en de voorjaarsnota. Kan de Minister iets zeggen over
de tussentijdse stappen?
Minister Slob:
We gaan gewoon met deze plannen verder aan de slag. Wanneer die
uitgevoerd kunnen worden, zullen we die uitvoeren. We gaan niet langer
wachten dan strikt noodzakelijk is. Er moet ook gewoon duidelijkheid
worden geboden aan scholen. U kunt ervan overtuigd zijn dat we hier
maximaal doen wat we kunnen. Dat hebben we ook bij de andere plannen
gedaan. Zelfs toen er overtekening was, hebben we het ook direct
geregeld. We willen de scholen gewoon ondersteunen en faciliteren, ook
in financiële zin.
Voorzitter. Dan zijn er vragen ...
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

36

Voordat u verdergaat, heeft ook de heer Van Meenen een vraag naar
aanleiding van uw inleiding.
De heer Van Meenen (D66):
Ja, ik ga er nog even op door. Het is natuurlijk wel belangrijk dat als dat
plan, dat nationaal programma, er in februari ligt, we niet tot de
voorjaarsnota moeten wachten totdat er geld bij geleverd wordt. Zegt de
Minister hier nu dat met het plan ook het geld er komt?
Minister Slob:
Als de plannen er liggen ... Overigens komen wij dan met de eerste
uitwerking. Er zal best even tijd nodig zijn om het de komende tijd ook in
verdiepende zin richting de scholen verder uit te werken, maar ik zal eind
februari, begin maart met de eerste uitwerking in uw richting komen. Dan
hebben we ook de wetenschappelijke inzichten erbij. Daar kom ik straks
nog wel even op terug, maar ook vanuit de wetenschap willen we dit
natuurlijk gelijk laten ondersteunen, zodat we ook met de goede interventies bezig zijn. Sommigen van u hadden daar ook naar gevraagd. We
hebben het al eens vaker gedaan: al voordat de voorjaarsnota er formeel
ligt, naar buiten brengen dat bepaalde bedragen uiteindelijk nog een
plekje moeten krijgen in de voorjaarsnota maar dat het kabinet er al een
besluit over heeft genomen. Dat zou heel goed zo kunnen gaan werken.
Als er geld nodig is, moet dat ook gegeven worden. Als het snel nodig is,
moet het snel gegeven worden. Dat is de opzet waarmee we hiernaar
kijken en ermee werken. Dat lijkt me in alles redelijk.
De heer Van Meenen (D66):
Dat overtuigt mij nog niet helemaal, want ik ken de systematieken hier. Ik
hoor de Minister zeggen: eind februari, begin maart gaan we de
contouren doen, dan moet nog de wetenschap en dit en dat en zus en zo.
Ondertussen moet er een heleboel gaan gebeuren. Wat ik ook niet hoor,
anders dan bepaalde besluiten die het kabinet heeft genomen waarbij bij
wijze van spreken met één druk op de knop het geld wordt overgemaakt ...
Ik zou er zeker van willen zijn dat eind februari het geld naar de scholen
gaat. Kan de Minister de zekerheid geven dat met het plan ook het geld
komt? Anders zitten we gewoon nog een halfjaar naar een plan te kijken,
een prachtig plan, maar dan gaan we naar volgend schooljaar om er eens
een euro van te kunnen uitgeven. Dat lijkt mij toch niet de bedoeling.
Minister Slob:
Ik verbaas me een beetje over hoe deze discussie zich ontwikkelt. Ik denk
dat we als kabinet helder zijn geweest. We komen met plannen. Ik heb
gezegd dat de eerste uitwerkingen eind februari, begin maart komen. Als
dat direct al tot uitvoering gaat leiden en daar geld voor nodig is, gaan we
dat gewoon regelen. Dat het misschien formeel in de boeken en later bij
een voorjaarsnota nog even verder een plekje moet krijgen, daarmee
vallen we u in die zin lastig dat het naar u toe gaat. Maar als wij scholen
helderheid kunnen geven over «dit gaan we doen en dit geld is ervoor
nodig», dan leveren we het erbij. Als dat al voor de voorjaarsnota is,
gebeurt dat voor de voorjaarsnota. Er zullen ook wat langeretermijndingen in zitten en dan heb je misschien nog iets meer tijd nodig. Maar ik
denk dat de uitspraken van de Minister-president ook helder waren: geld
mag hier niet het probleem zijn. Als er geld nodig is, dan komt het er dus
en ook zo snel mogelijk. Dat heeft u de afgelopen maanden overigens ook
gezien.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld en dan de heer Heerema.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

37

We hebben de afgelopen maanden inderdaad een aantal keren gezien dat
er geld is overgemaakt naar de scholen, maar dat ging meestal om
incidentele bedragen. Als de Minister nu met een plan komt om achterstanden weg te werken, is er natuurlijk een structureel bedrag nodig. Dat
is niet iets wat wij even een jaartje doen; dat vraagt echt om een meerjarenplan. Hoe gaat dat technisch dan in zijn werk? Het kabinet is demissionair en we hebben binnenkort verkiezingsreces, dus ik ben even
benieuwd hoe het gaat als nu blijkt – ik denk dat dat blijkt – dat er
structureel geld nodig is.
Minister Slob:
We hebben inderdaad al met elkaar geconstateerd dat dat meerjarig moet
zijn. Als er geld komt, moet dat dus ook meerjarig worden ingezet.
Misschien zijn er interventies die niet meerjarig zijn, maar dat gaan we
zien. Ik denk dat een aantal echt meerjarig zullen zijn: het begeleiden van
de leerlingen, het zorgen dat ze passende begeleiding krijgen en het
zorgen dat dat ook in de school geregeld kan worden. We moeten dan ook
kijken naar opties zoals de heer Van Meenen die inbracht, namelijk dat het
zo goed mogelijk op schoolniveau terecht moet komen en dat daarbij ook
heel gerichte keuzes kunnen worden gemaakt over hoe het wordt ingezet.
Dat zijn allemaal onderdelen die daarbij horen, dus dat nemen we ook
allemaal mee, ook bij de verdere planvorming. Maar inderdaad, dat zal
meerjarig moeten. De Kamer is natuurlijk maar even met verkiezingsreces
en komt daarna in nieuwe samenstelling weer terug. Dan zal ze het ook
weer allemaal kunnen beoordelen en kunnen uitspreken of men het wel of
niet een goed idee vindt. Zo werkt dat natuurlijk. We proberen dat
allemaal op een goede manier te doen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Het is natuurlijk ook nog zo dat het zich moet uitstrekken over het hele
onderwijs, want door het hele onderwijs heen lopen kinderen nu
achterstanden op. Er zou dus niet alleen in het primair onderwijs
geïnvesteerd moeten worden, maar ook in het voortgezet onderwijs en
daarna natuurlijk weer in het vervolgonderwijs. Ik vind het mooi om dit te
horen van de Minister, maar ik ben wel heel benieuwd aan hoeveel jaren
hij denkt en ook of hij een beeld heeft van wat er dan geïnvesteerd gaat
worden.
Minister Slob:
Daar kom ik zo op terug als ik over de plannen spreek. Maar het is
inderdaad niet beperkt tot één sector. Het is sectoroverstijgend en iedere
sector moet zijn bijdrage leveren. Ik dacht dat de heer Van Meenen met
name het vervolgonderwijs noemde. Dat hoort er inderdaad ook bij. Als u
de brief van afgelopen vrijdag bekijkt, dan ziet u dat dit ook geborgd is in
de plannen zoals we die aan u hebben voorgelegd.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik had het idee dat dit onderwerp naar voren was gehaald door de
Minister, maar het kan ook zijn dat het door de interrupties komt. U komt
er straks op terug? Want dan wacht ik tot het juiste moment.
Minister Slob:
Ja, ik kom er straks op terug. Vanwege de interrupties heb ik hier vast wat
dingen genoemd.
De voorzitter:
Dan gaat u nu naar de leraren?
Minister Slob:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

38

Ja, ik ga nu naar de leraren. Via alle voortgangsrapportages, waaronder
de arbeidsmarktbrief die u in december hebt gehad, hebben we u op de
hoogte gehouden van de ontwikkelingen en van de gevolgen van de
interventies die in deze kabinetsperiode zijn gedaan. Ik ben heel erg blij
dat het kabinet dit onderwerp in het regeerakkoord nadrukkelijk geagendeerd heeft en er met gerichte, structurele financiering voor heeft gezorgd
dat bijvoorbeeld de salarissen fors gestegen zijn. U weet dat die stijging
14% is. Is dat genoeg? Als je, zoals men dat noemt, de kloof volledig wil
dichten, is er nog wat meer nodig. Maar er is een enorme sprong
gemaakt, zeker in historisch opzicht, als je weet wat er in de jaren ervoor
níét gebeurd is. We hebben natuurlijk de werkdruksystematiek verder
kunnen uitvoeren. De heer Van Meenen noemde die «een van de mooiste
dingen» en dat ben ik met hem eens. Dat betekent dat er op dit moment
op schoolniveau zo’n € 50.000 beschikbaar is om in te zetten. U heeft
gezien dat dat heeft gezorgd voor een enorme stijging van het aantal fte’s,
ook in de ondersteuning. Daarnaast zijn er heel veel nieuwe docenten bij
gekomen. We hebben gezien dat in de afgelopen jaren het aantal mensen
dat naar de pabo gaat omhoog is geschoten. Het begon met 10% meer en
daarna met iets meer dan 10%. Nu, in dit cursusjaar, is het voor zowel
voltijd als deeltijd meer dan 30%. Er zijn heel veel mensen die zeggen: wij
willen heel graag richting het onderwijs en we laten ons daarvoor
opleiden. Ik ga nu niet alle aantallen noemen, maar ook het aantal
zijinstromers is hoger geworden. In het begin, in de eerste twee jaar, was
het nog maar een handjevol. Opeens ging ook dat aantal in no time
omhoog.
In dat opzicht zijn we heel erg blij met wat we hebben kunnen doen.
Financieel hebben we meer dan 800 miljoen structureel extra hiervoor
beschikbaar kunnen stellen en ook nog eens een keer bijna 400 miljoen
incidenteel, waarbij een deel van het incidentele geld ook meerjarig mag
worden ingezet. Denk aan het convenant dat we voor de zomer hebben
afgesloten met de G5. Daarmee kan men drie, vier jaar uit de voeten. Dat
is allemaal mooi, maar er is nog steeds sprake van een tekort. Ik bedoel:
we kunnen het niet mooier maken. Als u de ramingen op een rij zet, dan
ziet u dat we er echt wel een deuk in geslagen hebben. Maar als u naar de
langere termijn kijkt, wanneer er weer sprake is van leerlingengroei, dan
ziet u dat het onverkort een groot onderwerp blijft. Ik hoop dan ook dat de
inzet die dit kabinet heeft gedaan, onverkort zal worden doorgezet in een
nieuwe periode. Maar daar zal een nieuwe Kamer c.q. nieuwe coalitie
straks over moeten beslissen. Als ik hoor wat u, oppositie en coalitie, in de
afgelopen jaren hierover heeft gezegd, heb ik goede hoop dat dat gaat
gebeuren.
Daarnaast hebben we met elkaar uiteindelijk ook gezegd: we zien dat het
erg versnipperd is. Dat is in de afgelopen jaren zo ontstaan. Dat heeft ook
wel met ons onderwijsbestel te maken, met autonomie van onderwijsinstellingen. Maar we zien dat de aanpak erg versnipperd is. Dat is voor
mij dus reden geweest om mevrouw Van Vroonhoven te vragen om haar
werk te doen. Zij is door mij gevraagd. Ik weet nog dat het een hele
discussie was met het onderwijsveld. Ik had haar eigenlijk als een soort
gezamenlijke aanjager willen aanstellen, maar de rest van het onderwijs
vond dat toch wel een beetje ingewikkeld. Toen heb ik het alleen gedaan.
Ik heb gezegd: «Ik ga het toch doen. Deze vrouw, met haar kwaliteiten,
met die onafhankelijke blik en met haar ervaring in het bedrijfsleven, de
bankenwereld, zoals u weet, lijkt me een hele goede. Ze heeft het hart op
de goede plek, zie ook de overstap die zijzelf gemaakt heeft als zijinstromer. Ze heeft dus zelf ook ervaring. Deze vrouw kunnen we gebruiken.
Het zal best stevig zijn wat ze gaat zeggen, maar daar lopen we niet voor
weg.» Nou, het was stevig. Ze heeft in dat opzicht ook niet teleurgesteld.
Dat heb je ook even nodig met elkaar.
We hebben wel gezien dat de samenwerking in de afgelopen jaren een
stuk verbeterd is. Zeker op de plekken waar het lerarentekort het grootst

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

39

was, is de samenwerking steeds intenser geworden, is er steeds meer
samengewerkt en heeft men uiteindelijk ook wel de mammoettanker
gekeerd, zou ik haast zeggen. Nog niet helemaal, misschien, maar men
beseft wel dat niet iedereen voor zijn eigen schooltje moet gaan, maar dat
je hierin moet samenwerken en dat je ook een gezamenlijke verantwoordelijkheid hebt voor de leerlingen die in jouw voedingsgebied opgroeien.
Die moeten gewoon naar school kunnen gaan en daar moeten ook
leerkrachten voor beschikbaar zijn. We hebben daar dus flink in geïnvesteerd.
Haar plannen zijn we nu verder aan het uitwerken. Hierbij zit corona ons
wel dwars, want zoals u weet, hebben we haar plannen net voor de zomer
gehad. De afspraak was om daar na de zomer, in september, met de
betrokken partijen – dat probeer ik altijd breed te houden, zoals u weet –
direct een antwoord op te gaan formuleren. Het heeft immers ook
draagvlak nodig in de sector. Dat kon toen vanwege de coronaontwikkelingen niet doorgaan. Dat is uiteindelijk in november wel gebeurd. Het is
echt vervelend, maar het is gewoon niet anders. Nu is men bezig om die
plannen uit te werken. Ik hoop dat ze er misschien wel binnen twee weken
liggen, zodat ik ze dan ook zo snel mogelijk naar u toe kan sturen.
Die uitwerkingen worden dus gemaakt. Ook hier is het weer heel erg
belangrijk dat men erbij betrokken is en dat het niet weer iets wordt dat
top-down wordt gedaan, want we weten dat dat gewoon niet werkt. Het
moet van onderaf uiteindelijk wel meegemaakt en uitgevoerd kunnen
worden. Daar is alles wel nog steeds op gericht. Ook de G5 is hier
natuurlijk actief bij betrokken. Daar doen we ook al heel wat ervaringen op
met de eerste uitwerkingen die wel van start zijn gegaan met betrekking
tot de meerjarige plannen die ik met ze heb afgesproken. Die sluiten voor
een groot gedeelte aan bij de adviezen die mevrouw Van Vroonhoven
heeft gegeven, even los van een aantal adviezen die echt een nieuwe
kabinetsperiode vragen. Denk bijvoorbeeld aan het dichten van de kloof,
wat ook in haar plan staat. Ik hoop dat er een beetje begrip voor is dat dat
niet meer in deze kabinetsperiode gaat gebeuren.
Vanuit haar plannen is inmiddels ook al uitvoering gegeven aan het
aanpakken van de versnippering die we zagen bij het traject van de
zijinstromers. Ik dacht dat de heer Heerema daar nadrukkelijk naar vroeg.
Er ligt inmiddels ook al een bestuursakkoord. We waren daarover al langer
met hen in gesprek, maar bij het vervolgonderwijs is nu ook wel de
boodschap doorgedrongen dat we dit niet goed doen met elkaar. Als je
heel veel elders verworven competenties hebt, zoals we dat zo mooi
noemen, en je moet weer van voor af aan beginnen, dan voel je je niet
serieus genomen.
De andere kant van het verhaal is dat onderwijs wel echt een vak is. Daar
komen steeds meer mensen in deze tijd ook wel achter. Een elders
verworven competentie in het bedrijfsleven betekent nog niet automatisch
dat je dan ook de competentie hebt om met kinderen aan de slag te gaan.
Er moet dus echt wel wat gebeuren. Het is hard bikkelen, hoor. Het is echt
hard bikkelen bij die opleidingen en er haken soms ook mensen af die het
dan toch iets te licht hebben ingeschat. Maar je moet ook niet dingen van
ze gaan vragen waarbij ze het idee hebben «jongens, kijk even naar me; ik
ben in de veertig en ik heb al een behoorlijke loopbaan achter de rug,
maar jullie doen net alsof ik van de middelbare school af kom». Als dat
gevoel gaat ontstaan, gaat er natuurlijk iets verkeerd, dus daar wordt nu
aan gewerkt. Daar wordt ook uitvoering aan gegeven. Er wordt veel meer
rekening mee gehouden en er wordt ook veel meer gestroomlijnd. Er
waren namelijk echt verschillen tussen de opleidingen. Ze vroegen bij de
ene opleiding veel meer dan bij de ander en dat klopt natuurlijk ook niet.
Dat is een uitwerking die op dit moment al loopt. Dus we zijn op allerlei
manieren al met de uitvoering begonnen. Ik ben erg benieuwd naar wat er
dan over twee, drie weken definitief naar u toegestuurd kan gaan worden.
Ik hoop ook dat dit onderdeel straks na de verkiezingen met volle kracht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

40

zal worden voortgezet en doorgezet, omdat we met elkaar echt wel
beseffen dat hier nog het nodige moet gebeuren, ondanks alle mooie
dingen die in de afgelopen jaren wel zijn gebeurd.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Als ik het goed begrijp, staat zijinstroom goed op het netvlies, net als wat
wel en niet gedaan zou moeten worden, zeker als je al een bepaalde
carrière achter de rug hebt of al bepaald onderzoek hebt gedaan. Zit dat
dan in die brief of wat u naar ons toe gaat sturen over twee of drie weken,
of is dat iets wat wij als Kamer separaat toegestuurd krijgen? Want ik wil
hier heel graag van op de hoogte gehouden worden.
Minister Slob:
Wat u vroeg, heeft u al toegestuurd gekregen, want mijn collega Van
Engelshoven heeft dat bestuursakkoord afgesloten. Daar zitten deze
onderdelen ook gewoon in. Er wordt naar gekeken dat men meer op
persoonsniveau kan gaan kijken wat iemand nodig heeft en dat men dat
niet generiek doet. Je krijgt dan dus een intakegesprek. We gaan ook
zorgen dat die mensen die dat moeten gaan doen, dat ook allemaal op
dezelfde manier gaan doen. Daar worden ook afspraken over gemaakt.
Anders krijg je ook weer verschillen. Dan kan er dus – ja, het zijn woorden
waar je soms je mond over breekt, hè – een gepersonaliseerd traject
komen. Het is allemaal een beetje jargon, maar dat betekent wel dat er
gewoon maatwerk geleverd gaat worden. Dit is dus informatie die u al
heeft, maar bij de verdere uitwerkingen zal dat natuurlijk ook betrokken
worden. Dus ik ga ervan uit dat, als u straks een brief krijgt van mij en
mijn collega, want we trekken hier samen in op, u dan het brede verhaal
zal gaan krijgen, inclusief de uitwerking van het bestuursakkoord.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Het gaat mij er inderdaad niet om wat er in het bestuursakkoord staat,
want de ervaringen met bestuursakkoorden zijn niet altijd even positief
geweest, ook in deze Kamer. Het gaat mij om wat er daadwerkelijk
verandert op de pabo’s voor die zijinstroom, die zo noodzakelijk is en die
wij zo nodig hebben om dat lerarentekort aan te kunnen pakken. Dus als
daar informatie over komt, meer dan dat we nu hebben, dan ontvang ik
dat gewoon graag. Dat is wat ik graag aan de Minister mee wilde geven.
Minister Slob:
Eens. Maar die krijgt u ook. Ik snap uw lichtelijk wantrouwen over de
akkoorden. Aan de andere kant, het begint met het maken van afspraken
en daarna moeten we zorgen dat het ook uitgevoerd wordt. Dat moet u
bewaken.
De heer Kwint (SP):
Terecht punt van de Minister, ook omdat we de afgelopen jaren gezien
hebben dat er aan de ene kant spoedtrajecten van een maand waren,
waarna je al voor de klas gezet werd en dat aan de andere kant mensen
die al heel veel ervaring hadden, vier jaar lang gewoon een voltijds
onderwijsprogramma moesten volgen. Het lijkt mij erg goed dat er meer
gekeken wordt naar wat er mogelijk is in plaats van naar wat men nou
eenmaal in de studiegids heeft gezet. Ik vind alleen wel dat we, behalve
naar de onderwijsinstellingen, ook naar de overheid moeten kijken. Ik
noemde in mijn termijn het voorbeeld dat, als je nu in de WW zit, je nog
altijd toestemming moet krijgen van je ex-werkgever voordat je een
opleiding kunt gaan doen. Ik kreeg een mail van iemand die dolgraag het
onderwijs in wilde maar die een nogal gebrouilleerde relatie met haar
ex-werkgever had. Zij kreeg dus geen toestemming om een opleiding te
gaan doen. Dat kunnen we volgens mij zelf aanpakken als overheid. Als
het antwoord even uitgezocht moet worden, dan kan dat best schriftelijk,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

41

maar het is zonde als er mensen op de bank blijven zitten omdat zij in de
WW zitten en eerst toestemming nodig hebben van de werkgever voor
wie ze al niet meer werken voordat ze mogen beginnen aan een
onderwijsopleiding.
Minister Slob:
Deze situatie, waar u nu wat contouren van geeft, komt wat bijzonder
over. U weet dat wij, als er casussen zijn waar even heel specifiek naar
gekeken moet worden, dat altijd heel graag doen. Dus deelt u dit
alstublieft met ons. Ik vraag mij af of het een generieke regel is dat een
ex-werkgever nog moet instemmen. Volgens mij kunnen mensen altijd
opleidingen volgen als zij dat willen. De vraag is hoe je, als je nog een
baan hebt, dat in de praktijk daarmee moet combineren. Dan zal een
werkgever om de hoek moeten kijken. Maar ik laat hier even naar kijken.
Dat zal ik zeker even doen. Zo hebben we de afgelopen jaren ook gewerkt.
Soms kwamen er heel onverwachte hobbels op de weg, die wettelijk
gezien helemaal geen hobbel hoefden te zijn. Dan kan een beetje
informatie soms al helpen. In een enkele keer hebben we soms ook
wettelijke hobbels moeten afbreken om ruimte te bieden. Dat hebben we
natuurlijk voor ogen bij dit soort onderwerpen. Dus ik ben bereid om daar
even naar te kijken.
De voorzitter:
Nog heel kort, de heer Kwint.
De heer Kwint (SP):
Ik zal het navragen. Het is niet alleen een specifiek probleem. Het gaat
erom dat, wanneer je in een WW-situatie zit, je maar beperkt scholing kunt
volgen, want A, je hebt toestemming nodig van een ex-werkgever en B, je
kunt minder werken omdat je een opleiding volgt. Dat levert met het UWV
dan af en toe problemen op. Maar ik zal aan diegene vragen of ik de mail
door mag sturen en dan gaan we ...
Minister Slob:
Zeker. En als het nodig is, zal ik hier met mijn collega Koolmees over
spreken.
De heer Kwint (SP):
Dank.
Minister Slob:
Want het lijkt mij heel reëel dat we hiernaar kijken. Ik heb de afgelopen
jaren met allerlei collega’s gesproken om te kijken wat er bijvoorbeeld
eventueel fiscaal nog aangepast kon worden om, waar het maar nodig is,
te bevorderen dat mensen geen onnodige belemmeringen hebben bij het
volgen van een opleiding. Alleen, je kunt soms een beetje discussie
hebben over wat onnodig en nodig is. Maar goed, dat hoort ook bij ons
vak.
Voorzitter. Er is opnieuw aandacht gevraagd voor de registratie. Om ook
zelf niet in herhaling te vallen zal ik het heel kort houden. We hebben in
goed overleg met u geprobeerd om dat te doen via lerarentekortisnu.nl.
Dat is niet gelukt. Waarom niet? Omdat de scholen het gewoon niet
invulden. Zij wilden dat niet doen, ook al hebben we ze daar op verschillende manieren naar gevraagd, hebben we ze erop geattendeerd en
hebben we ze aangejaagd. Dat was de conclusie. Toen heb ik tegen u
gezegd dat we daarnaast ook met een ander traject bezig zijn. Daarmee
beginnen we in de grote steden. Dat loopt op dit moment. We zijn in de
grote steden heel gericht bezig om de tekorten op te sporen, ook de
zogenaamde verborgen tekorten. Want er zit inderdaad soms wat onder
de radar. Dat loopt op dit moment. In oktober hebben we een belangrijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

42

moment gehad en dat hebben we in februari weer, om de verschillen
goed te kunnen zien.
Zoals ik heb aangegeven, willen we het daarna verder uitbreiden over de
rest van het land. We willen niet alleen op basis van meldingen, maar ook
op basis van feitelijke, harde gegevens informatie krijgen over waar de
scholen met tekorten staan in de verschillende gemeentes. Dat kan ons
helpen om gerichte interventies te doen, want dan moet je daar inderdaad
zicht op hebben. Er is bij mij totaal geen afweer om dat te doen. De
oorspronkelijke wijze is niet uit de verf gekomen, maar daarna hebben we
het wel opgepakt en dit is waar we nu staan. Daar ga ik gewoon mee door,
tenzij u zegt: dat mag niet meer in demissionaire tijd. Dan laat ik het even
zitten, maar het lijkt mij handig om het wel te doen. Dit raakt onverkort
ook aan de corona-aanpak, want daar heb je gewoon mensen voor nodig.
Op basis van de cijfers die nu uit de grote steden komen, zien we een
teruggang in de leegloop die men heeft ervaren. Dat zal ongetwijfeld met
de coronatijd te maken hebben, maar, ik denk, ook met de gerichte aanpak
in de grote steden. Denk bijvoorbeeld aan een stad als Amsterdam. Men
kan daar extra salaris krijgen als men op bepaalde scholen werkt. Dat
heeft natuurlijk ook een goede uitwerking om mensen vast te houden, dus
daar wordt hard aan gewerkt. Maar het blijft inderdaad een onverkort
groot vraagstuk. Soms kun je inzoomen op een bepaald stadsdeel, zoals
mevrouw Van den Hul deed, omdat het probleem daar nog steeds
onverkort groot is. Daar leggen we ons niet bij neer. We gaan hiermee
door. Ik weet niet hoe de veranderende arbeidsmarkt zich zal gaan
verhouden tot het in positieve zin wegwerken van de tekorten. We zien
lichtpunten, zoals de enorme toename van studenten op de pabo, zowel
voltijd als deeltijd. Dat is natuurlijk heel hoopgevend, maar die moeten
straks wel een plekje krijgen.
Onverkort blijft van kracht, zoals een aantal van u vroeg, dat we de
scholen helpen om docenten vast te houden. We willen mensen, als ze
starten, langjarig ondersteunen en ze niet te snel loslaten. Er was een tijd
dat je direct in het diepe werd gegooid. Toen moest je het maar uitzoeken.
Ik heb daar zelf wat ervaring mee en ik denk dat dat ook voor de heer Van
Meenen en een aantal anderen aan mijn rechterzijde geldt. Dat is gelukkig
allang voorbij, maar dat wil nog niet zeggen dat het nu overal goed gaat.
Je moet echt proberen om mensen vast te houden. Dat geldt ook voor
zijinstromers, die je goed moet begeleiden. U weet dat we ook strak
inzetten op opleiden in de school. Daar hebben we heel veel geld voor
beschikbaar gesteld, dus ook daar zijn we heel erg mee bezig. Daar
moeten we onverkort mee door blijven gaan. Dat is onze inzet. Nogmaals,
ik hoop dat dat ook in de nieuwe kabinetsperiode geen punt van discussie
zal zijn.
Ik wil nog twee opmerkingen maken bij dit blokje. Zal ik het even
afmaken?
De voorzitter:
Ja.
Minister Slob:
Wij hebben ons in onze discussies heel erg gefocust op het primair
onderwijs. Dat begreep ik ook wel. In het begin was de zorg heel erg: als
ze niet zo veel salaris krijgen als in het voortgezet onderwijs, wil niemand
er meer werken. Maar de cijfers spreken een andere taal, want de
instroom in het p.o. is veel groter dan in het vo. We moeten het vo dus
ook op ons netvlies houden, met name de tekortvakken. Dat is echt
zorgelijk. Daar zijn we ook met het vo over in gesprek. We hebben daar in
de afgelopen jaren het een en ander aan gedaan, maar het is ontzettend
belangrijk dat we blijven investeren in die vakken, want we willen dat ook
de leerlingen in het voortgezet onderwijs van bevoegde docenten les

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

43

krijgen. Ook daarvoor vraag is dus aandacht bij u: laten we daar heel
gericht aandacht voor blijven houden.
Tot slot de motie van mevrouw Westerveld over de convenanten met de
G5 en dat het geen onderwijstijd mag zijn. Die heb ik uitgevoerd. Ik heb u
dat ook verteld. We hebben de regelingen aangepast. We hebben gezegd:
dit gaan we niet als onderwijstijd laten gelden; dit mag alleen als
noodmaatregel worden ingezet, om te beginnen voor één jaar en daarna
komt het weer terug. Zo werkt het ook. We zien overigens in de praktijk
dat niet veel schoolbesturen er gebruik van maken. Dat zal ongetwijfeld
ook met de huidige situatie te maken hebben en misschien ook wel met
de publieke discussie die daarover was. Het is geen onderwijstijd, dat
klopt. Als het gebeurt, is het een noodmaatregel. Dan is de keuze heel
simpel, namelijk: sturen we ze naar huis, of kunnen we deze kinderen op
een goede manier toch nog een programma aanbieden met cultuur, sport
en noem maar op – er zijn destijds allerlei zaken genoemd; het mochten
niet de kernvakken zijn – dat ook echt substantie heeft? Dat is de situatie
met betrekking tot de uitvoering van deze motie. Ik had u daar al over
geïnformeerd. Ik heb het al een keer eerder mondeling toegelicht. Ik doe
het met liefde nog een keer. Het is dus niet zo dat we dit zomaar aan de
kant hebben gelegd.
Nog één vraag van mevrouw Westerveld, over een zijinstromer die geen
vast contract kreeg. We hebben daar vorige week ook over gesproken
tijdens de behandeling van het wetsvoorstel. De afweging over het wel of
niet een vast contract geven wordt natuurlijk altijd individueel op
schoolniveau gemaakt. Ik kan dus niet helemaal inschatten wat de
afwegingen daarin zijn geweest. Ik hoop dat het niet het geval is, maar het
zou ook zo kunnen zijn dat het oordeel toch is geweest «dit is niet de
geschikte persoon in onze school, op deze plek». Het is heel lastig om dat
van bovenaf te beoordelen, maar ik ben het helemaal met u eens. Ook ik
zeg: mensen, maak nou niet dezelfde fout als in de vorige periode. Dat
was niet aan het kabinet gelieerd, maar het is wel in die periode gebeurd.
In die periode liepen al die invalskrachten weg omdat ze geen vast
contract gekregen en waren ze weg toen de scholen hen nodig hadden.
Een schoolbestuur moet ook vooruitkijken en heel gericht proberen
mensen vast te houden. Als dit iemand zou zijn die heel geschikt is, dan
zou het ongelofelijk dom zijn om die persoon op deze manier te laten
vertrekken. Als die persoon goed is, zal hij of zij ergens anders een plekje
krijgen, want we hebben deze mensen zo ontzettend hard nodig.
De voorzitter:
Mevrouw Van den Hul heeft een vraag.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Alweer een paar alinea’s terug zei de Minister in een bijzin dat ik de vinger
legde bij één stadsdeel. Dat deed ik inderdaad. Ik wees op een voorbeeld
dat mevrouw Van Vroonhoven gaf. Zij sprak over Laak, hier in Den Haag,
waar het lerarentekort 21% is. Maar dat is natuurlijk niet het hele verhaal.
Ik leg niet zomaar alleen de vinger bij een stadsdeel; ik probeerde mijn
vinger te leggen bij een probleem, namelijk dat het lerarentekort niet een
generiek probleem is, maar een probleem dat de kansenongelijkheid
vergroot. We weten dat het lerarentekort nog hoger is op scholen waar
bovengemiddeld veel leerlingen zitten met een hoger risico op achterstanden. Daar staan bijvoorbeeld vaker onbevoegden voor de klas dan op
andere scholen. Daardoor krijg je dus een vicieuze cirkel, want dat zijn nou
net de kinderen waarvan we met elkaar vinden en willen dat die de beste
begeleiding en de beste leraar voor de klas hebben staan. Mevrouw Van
Vroonhoven gaf dat niet voor niks aan. Zij zei: dát moet ook echt prioriteit
hebben. Ik hoor heel graag van de Minister wat hij als zijn rol daarbij ziet
de komende tijd en wat we daarover terug kunnen lezen in de uitwerkingen die we hopelijk binnen nu en twee weken tegemoet gaan zien.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

44

Minister Slob:
We hebben hier de afgelopen jaren zo ontzettend vaak met elkaar over
gesproken, en terecht. Het risico dat de kansenongelijkheid wordt
vergroot, is echt iets wat hierboven hangt. We zien dat tekort op allerlei
plekken wel optreden, maar deze scholen worden soms het zwaarst
getroffen. Dat moet wat ons betreft ook steeds al eerste aan bod komen in
de gesprekken die we voeren met het onderwijs. Daarbij speelt ook het
volgende mee. Er zijn nog wel eenpitters, maar die zijn allemaal wel
onderdeel van een grotere scholengroep. Het is heel erg belangrijk dat
men in die scholengroep heel erg goed oog heeft voor deze problematiek
op die scholen. Het lastige is wel dat niet iedereen altijd op die scholen wil
werken. De mensen die dat doen, doen dat met hart en ziel – ik heb er zo
veel gesproken in de afgelopen jaren --maar niet iedereen ziet dat altijd
zitten. Dan merk je dat dat soms een probleem is voor de bestuurder. Als
die bij wijze van spreken aan een docent vraagt die onder zijn scholengroep valt en die op een school buiten de grote stad werkt «joh, zou jij
niet bij die school willen gaan werken?», heeft hij wel de instemming van
die docent nodig. Als die docent zegt dat hij dat niet wil omdat hij graag
dicht bij huis wil blijven werken of omdat er geen of beperkte faciliteiten
tegenover staan, is dat weer een hele ingewikkelde zaak voor een
bestuurder. Hij weet dat op het moment dat hij tegen de docent zegt «ik
wil toch dat je het gaat doen», hij het risico loopt dat de docent naar de
buren gaat, want zeker in de grote steden heb je soms een paar grote
besturen. Er zijn soms hele praktische dingen die opeens kunnen
opspelen. Onze inzet moet erop gericht zijn dat we deze scholen echt op
ons netvlies hebben. Ik ga ervan uit dat dit in die plannen en in de
uitwerking het geval zal zijn. Vaak geven we deze scholen een dubbele
financiering. Denk daarbij aan de noodplannen die we gemaakt hebben.
Ook met achterstanden konden zij voor een dubbel aantal leerlingen geld
krijgen. We moeten ze dus ook in financiële zin ondersteunen. Dat kan
weer helpen – denk aan de bonus in Amsterdam – om docenten
daarnaartoe te lokken, maar ze daar ook te houden. Dat is een opgave.
Helaas loopt het niet altijd goed af, maar er zijn gelukkig plekken waar dat
wel gebeurt. Denk aan de ons allen bekende Thijs, die een bewuste keuze
maakte om juist naar zo’n school op zoek te gaan. Dat is zo klasse. Het is
mooi hoe hij dat doet. Laten velen in dat voetspoor treden.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Absoluut. Alle lof voor docenten zoals Thijs. Zo zijn er inderdaad nog een
heleboel meer die daar heel bewust voor kiezen. Het is goed dat de
Minister hier de aandacht vestigt op de gelijkekansenbonus, waar wij al
langer voor pleiten. Deze was onderdeel van mijn initiatiefnota. Maar ik
hoor de Minister nu toch weer heel veel wijzen naar scholen en leraren,
maar mijn vraag was eigenlijk een andere, namelijk: hoe ziet hij hierin zijn
eigen verantwoordelijkheid? Het is dat er vanuit de noodplannen lokaal is
gekozen voor de gelijkekansenbonus, maar die is nog geen landelijk
beleid. Ik hoor de Minister hier zeggen dat dit gesprek uiteindelijk op
bestuursniveau moet plaatsvinden, maar ik hoor heel graag naar
aanleiding van deze hele aanpak waar we het nu over hebben en alle
aanbevelingen van mevrouw Van Vroonhoven waar de Minister op dit
punt zijn rol ziet. Hoe zorgt de Minister ervoor dat het lerarentekort en de
ongelijkheid die we daarbinnen signaleren die kinderen niet nog op extra
achterstand zetten?
Minister Slob:
Het eerste is dat we natuurlijk door moeten blijven gaan met proberen zo
veel mogelijk leerkrachten te krijgen. Ik heb net aangegeven welke
stappen we daarvoor gezet hebben. Maar we zijn er nog niet, zeker niet
als we het langetermijnperspectief zien. Daar moeten we echt niet in
versagen, maar doorgaan. Het tweede is dat we juist de scholen waarvan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

45

we merken dat het daar extra hard neerslaat, in onze planvorming heel
gericht op de eerste rij moeten zetten, zoals we dat in de afgelopen jaren
hebben gedaan, ook als het gaat om het verdelen van geld. Daarmee
moeten we blijven doorgaan. Kijk naar de convenanten die we met de
grote steden hebben afgesloten, waar we deze problematiek met name
zien neerdalen, zeker in een aantal van de G5. U weet dat dit in de
uitwerking van de plannen een hoge prioriteit heeft gekregen en zich ook
in financiële zin vertaald heeft, ook in de richting van docenten. Daarbij
geldt onverkort de verantwoordelijkheid van een werkgever voor zijn
personeelsbeleid. Op die stoel kan ik niet gaan zitten. Ik kan hem alleen zo
faciliteren dat hij daarin de goede dingen kan doen. Maar de keuzes
moeten wel daar gemaakt worden. Er is geen enkele twijfel hoor: dit is
echt gewoon zo megabelangrijk om op in te zetten en mee door te gaan.
Daar heeft mevrouw Van Vroonhoven ons ook flink mee gegeseld, op een
positieve manier. Ze heeft de boel wel op scherp gezet, ook in uw richting.
Dat is terecht, want dat is ook nodig. We moeten niet denken dat we dit
even met bestuurlijk jargon kunnen oplossen of zo. Nee, het gaat om
kinderen, en die moeten geholpen worden.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
De Minister zegt dat hij de motie over onderwijstijd, die ik samen met de
heren Kwint en Van Meenen en mevrouw Van den Hul heb ingediend,
heeft uitgevoerd. Ik heb de motie er net even bij gepakt. Binnen de G5 is
nu ruimte om maximaal 22 uur in de maand onbevoegden in te zetten. Wij
zeggen in die motie heel duidelijk: tel dat niet mee als onderwijstijd. De
Minister zegt: dat heb ik uitgevoerd. Maar als ik dan ons schriftelijk
overleg erbij pak, zie ik dat daar letterlijk wordt geschreven: «Deze
beleidsregel biedt de ruimte om onder voorwaarden maximaal 22 uur per
maand binnen de onderwijstijd het onderwijs te laten verzorgen door een
andere professional.» «Binnen de onderwijstijd»; dat staat er. Dan wordt
de motie toch niet uitgevoerd? Wij zeggen: tel dit níét mee als
onderwijstijd.
Minister Slob:
Misschien wordt het een beetje een semantische discussie, of in ieder
geval een discussie over teksten. Het is heel simpel. We hebben deze
discussie met elkaar gehad in een van de laatste vergaderingen voor de
zomer. Ik herinner het me nog goed. We zaten ergens in een grote zaal;
volgens mij was het de Oude Zaal. Toen lag alles al klaar met betrekking
tot deze plannen. De handtekeningen stonden er volgens mij al, die van
de gemeentes en ook die van de schoolbestuurder die het breder palet
aan schoolbestuurders vertegenwoordigde. Die hebben we allemaal nog
kunnen zetten, ondanks de coronatijd. Toen hebben we ook die
aanpassing gedaan, nadat wij dat overleg met elkaar gehad hadden.
Daarin hebben we gezegd: dit is geen onderwijstijd. Het staat wel in het
convenant dat men er gebruik van mag maken, maar als dat gebeurt – en
dat moest allemaal nog uitgewerkt worden bij die scholen, want ze
moesten hun hand opsteken als ze er gebruik van wilden maken en dat
heeft niet iedereen gedaan – dan mag het alleen ingezet worden als een
noodmaatregel. Volgens mij heeft er in de beschikking zelfs nog een
letterlijke verwijzing naar de motie plaatsgevonden.
Ik zeg niet dat het een non-discussie is, hoor, want ik weet waar dit aan
raakt. Maar in deze coronatijd is natuurlijk alles op z’n kop gezet, ook met
betrekking tot dit soort dingen. Kinderen zitten nu zelfs voor het grootste
gedeelte thuis. We hebben gezegd: dat mag steeds voor een jaar, en na
een jaar moet weer opnieuw aangetoond worden dat het nodig is. We
zullen dus zien hoe zich dat volgend jaar gaat ontwikkelen. Maar we tellen
het niet mee als onderwijstijd, en zo wordt het ook niet gemonitord.
Mocht dat misverstand zijn ontstaan door de formulering die u net
voorlas: dit is waar we op dit moment staan rond dit onderwerp.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

46

Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Ik ben het met de Minister eens dat we moeten uitkijken met semantische
discussies, maar volgens mij is het dat juist geworden doordat in de tekst
nu een aantal woorden zijn vervangen. Door het woord «noodmaatregel»
in te zetten maar nog wel toe te staan dat binnen de onderwijstijd les
wordt gegeven door onbevoegden, kom je natuurlijk gewoon aan die
onderwijstijd. Dat is het hele probleem hier. Volgens mij verschillen we
nou precies daarover van mening. We kunnen erover door blijven gaan,
maar er is afgelopen vrijdag ook een nieuwe beleidsmaatregel gepresenteerd waardoor het voor scholen mogelijk wordt om gedurende het hele
jaar aanvragen te doen in plaats van één keer per jaar. Daarmee lijkt het
alsof deze maatregel alleen maar verder wordt uitgebreid. Ik wil de
Minister dus ook vragen hoe dat nu zit.
Minister Slob:
We moeten inderdaad oppassen dat we niet in een woordenspel
terechtkomen. Als men een beroep doet op deze maatregel en die voor
een periode mag uitvoeren, dan is het een noodmaatregel en telt het niet
als onderwijstijd. Maar dat zou wel kunnen betekenen dat die noodmaatregel bij wijze van spreken wordt uitgeoefend op een middag waarop
normaal lesgegeven zou moeten worden, omdat je de kinderen anders
naar huis zou moeten sturen. Dan is het formeel nog binnen de onderwijstijd, maar we rekenen het niet als onderwijstijd, omdat het gewoon
een noodmaatregel is die ingezet wordt. Zo hebben wij met elkaar een
vervolg gegeven aan uw Kameruitspraak. Nogmaals, maar een beperkt
aantal scholen heeft daarvan gebruikgemaakt, en door corona is dat al
helemaal allemaal op z’n kop gezet.
De heer Kwint (SP):
Dit is echt geen semantische discussie, want dit raakt aan het vak van
docent. Het punt is dat je wanneer er iemand anders wordt ingezet – dat
wordt dan «een andere professional» genoemd, maar er wordt niet
gezegd wat voor professional dat is; dat kan dus ook een professioneel
voetballer zijn, al kan ik me voorstellen dat die hele leuke gastlessen
kunnen geven – uiteindelijk niet goed kunt zien hoe vaak dat gebeurt,
omdat het maximaal 22 uur per maand binnen de onderwijstijd mag. Als
er wordt gezegd dat het geen onderwijstijd is, dan snap ik niet hoe de
uitwerking kan zijn: alleen als noodmaatregel, maar wel binnen onderwijstijd. Dat raakt ook aan het registreren van het tekort en de gevolgen
daarvan in algemene zin. Die discussie voeren de Minister en ik al een tijd.
Dan is de vraag: zorg ervoor dat het tekort geregistreerd wordt. Dan was
de uitwerking dat er eerst niks gebeurde en er toen geprobeerd werd om
een website op te zetten, wat dus mislukte. Vervolgens wordt het eerst
lokaal uitgeprobeerd, waarna we erop terugkomen en proberen het
landelijk uit te rollen. Dan zegt de Minister: we zijn nu demissionair, maar
ik hoop toch niet dat u mij af gaat remmen. Wij remmen u al anderhalf
jaar niet af. Echt niet. Wij hebben u geen strobreed in de weg gelegd als
het gaat om het registreren van het tekort. Maar we hebben het nog
steeds niet.
Minister Slob:
In ieder geval niet als het gaat om wat onze eerste inzet is geweest: kijken
of we bij wijze van spreken dagelijks een beeld zouden kunnen krijgen van
wat er in de scholen gebeurt. U weet dat ik uw motie toen heb uitgewerkt
door aan te sluiten bij een website die er al was. Die rammelde echter nog
wel aan alle kanten, want als je een BRIN-nummer van een school had,
kon je ook zelf als particulier allerlei gegevens van een school invullen. We
hebben er uiteindelijk voor gezorgd dat dat waterdicht werd. Toen
ontstond er alleen een probleem, want scholen vulden dat voor een groot
deel niet in, omdat daar ook geen wettelijke verplichting voor is. Toen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

47

hebben we dat spoor moeten loslaten. Dat is vervelend, want dat was een
heel kansrijk spoor.
Ondertussen waren we al begonnen met het heel gericht laten plaatsvinden van de registratie in de grote steden. Dat loopt op dit moment ook.
De ervaringen daarmee zijn nu wel positief. Het is nog niet helemaal
afgerond, maar we hebben wel het idee dat dit goed zou kunnen werken.
We willen CentERdata daar overigens ook voor gaan inzetten, waar het in
eerste instantie via DUO liep. Onze inzet is om dat dan zo snel mogelijk
landelijk verder te gaan doen. Daar heb ik u steeds over geïnformeerd en
daar zijn we ook mee doorgegaan. Dit is voor dit moment, want het is nu
januari, de stand van zaken.
De heer Kwint (SP):
Dat hebben we inderdaad kunnen lezen. Ik verwijt de Minister niet dat hij
ons niet telkens op de hoogte heeft gehouden. Ik verwijt hem alleen dat
het er nog niet is. Ik bedoel, het hele onderwijs hangt van convenanten
aan elkaar. Ik vind het moeilijk om te geloven dat het onmogelijk is om
met de scholen een afspraak te maken. Die website was er al. De Minister
zegt zelf dat het ministerie tijd en geld heeft geïnvesteerd om die website
helemaal aan de veiligheidsmaatregelen te laten voldoen. Als een
initiatiefnemer dan zelf zegt «jongens, ik zie er even geen brood meer in,
ik haal de stekker eruit» dan bestaat die website toch nog steeds? Dan had
toch gewoon die website overgenomen kunnen worden? Dan had je toch
een afspraak kunnen maken met scholen om ervoor te zorgen dat het echt
altijd gemeld wordt? Waarom dan weer de stap terug? Waarom de stap
terug van een landelijke website waar tijd en geld in gestoken is om hem
op orde te krijgen, naar «we gaan het nu eerst met de G5 proberen»? Ik
snap het gewoon niet.
Minister Slob:
Dat waren parallelle trajecten, dus die liepen gewoon al. Rond die website
speelde ook mee dat je, ondanks het feit dat we inderdaad in bestuurlijke
overleggen, in brieven aan de scholen en op allerlei andere manieren
gevraagd hadden om daar gebruik van te maken, zag dat het soms wel
een tijdje wel gebeurde, maar het daarna toch gewoon weer heel snel in
de versukkeling kwam, waardoor het ook geen betrouwbaar beeld gaf.
Daar speelde ook gewoon bij mee dat de scholen zeiden: we hebben ook
wel andere dingen aan ons hoofd dan iedere dag daar cijfers voor op te
leveren. Ondertussen waren wij bezig met het andere traject, waar we nu
ook van zien dat dat hele goede gerichte informatie voor ons meebrengt.
Het traject gaat verder dan wat we vroeger altijd deden waarbij er een
keer per jaar werd gerapporteerd in algemene zin. Het voornemen is dus
ook om dat zo snel als mogelijk ook verder landelijk in te gaan zetten.
Daar kunnen we in de komende maanden ook verder uitwerking aan gaan
geven.
Voorzitter. Dan maak ik het overstapje naar noodopvang en heropening. Ik
begin bij de noodopvang. Daar is een vraag over gesteld door mevrouw
Westerveld met betrekking tot de alleenstaande ouders. Dat is even
afhankelijk van wat hun beroep is. Als ze niet vallen onder de cruciale
beroepen, kunnen ze in principe gewoon vallen onder de groep die we
«kwetsbaar» noemen, omdat hun situatie kwetsbaar is. Ik weet dat
scholen daar ook in nogal wat situaties ruimte voor bieden, natuurlijk
afhankelijk van wat men aan capaciteit kan leveren. Dat is soms wel een
inschatting die op schoolniveau gemaakt moet worden, want ook scholen
en de kinderopvang, waar dit ook speelt, hebben natuurlijk te maken met
pedagogisch medewerkers en leerkrachten die in quarantaine zitten of
corona hebben. Zij moeten dus wel de continuïteit kunnen garanderen
van wat er op ze afkomt.
We zien dat er veel meer gebruik wordt gemaakt van de noodopvang dan
in de eerste golf. Dat heeft ook te maken met het feit dat mensen nu

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

48

gewoon meer durven. In het begin hielden ze hun kinderen vaak toch
maar thuis, en nu niet. Ik hoor ook weleens over situaties waarin er ook
kinderen worden toegelaten die niet sec onder de cruciale beroepen
vallen. Scholen doen dat dan toch. Wij hebben tegen de scholen gezegd
dat ze daar wel kritisch in moeten zijn, omdat dat weer afgaat van de
ruimte die ze hebben voor kwetsbare kinderen. Maar dat is wel wat we nu
met elkaar zien gebeuren. U weet dat ik vorige week ook naar buiten heb
gebracht dat we afspraken hebben gemaakt met de kinderopvang. Daar
heeft men namelijk eigenlijk overcapaciteit wat betreft pedagogisch
medewerkers. Die willen ze ook inzetten. Inmiddels zijn er goede
afspraken gemaakt tussen de kinderopvang en het p.o. en kan dit gewoon
in de praktijk worden ingezet. Dat kan ook weer helpen op die plekken in
het onderwijs waar het misschien echt even over de schoenen loopt. Daar
krijgt men dan extra menskracht om deze kinderen toch op te vangen.
Laten we hopen dat het niet te lang duurt, want een volledige heropening
is natuurlijk ons streven.
Dat is ook een bruggetje naar vragen die zijn gesteld over het moment
waarop de scholen weer volledig open kunnen. Laat er geen twijfel over
zijn: als het gisteren kan, moeten we niet tot vandaag wachten. Dat is echt
de insteek en dat geldt breed, voor het hele onderwijs, tot het hoger
onderwijs aan toe. Helaas werden we in het p.o. en het vo, mijn sectoren,
weer geconfronteerd met deze situatie, waarin zo veel kinderen niet naar
school kunnen, terwijl we toch een soort heilig moeten voelden om de
scholen toch echt open te houden in dit cursusjaar. Dat is gewoon niet
gelukt. De Britse variant is, denk ik, wel de grootste donkere wolk die
opeens boven ons verscheen. Die kwam er aan het eind van het kalenderjaar opeens aan, met alle gevolgen van dien. U weet wat de inzet van
het kabinet is. Vorige week heb ik dat zelf mogen verwoorden, maar ook
de Minister-president heeft dat de afgelopen week in het debat gedaan.
Wat betreft het primair onderwijs is alles erop gericht dat scholen
8 februari weer open kunnen. Waar is het wachten op? We hebben al de
eerste informatie binnengekregen over hoe de Britse variant zich verhoudt
tot kinderen. Daar is de voorlopige conclusie dat deze variant zich voor
hen niet heel anders uit en de risico’s niet veel groter worden dan bij de
reguliere variant, waar we steeds mee te maken hebben gehad in de
afgelopen maanden. We wachten op de bevestiging daarvan. Die hebben
we nog niet gekregen, want men is nog met dat onderzoek bezig. Dat zijn
onderzoeken die ongetwijfeld ook weer langer zullen doorlopen. Het RIVM
of het OMT – maar ik denk dat het vanuit het RIVM gaat komen – zal die
bevestiging moeten geven. Daar wachten we nu op. Het zou heel fijn zijn
als het deze week komt, maar ik kan daar geen garanties voor geven, want
we zijn echt afhankelijk van hen die de informatie gaan verstrekken. Als
die bevestiging komt, is er geen twijfel mogelijk; dan gaan de scholen en
de kinderopvang de 8ste gewoon weer open, uiteraard met alle
voorzorgsmaatregelen eromheen. Op de voorzorgsmaatregelen met
betrekking tot het personeel kom ik straks even apart terug. Dat met
betrekking tot het primair onderwijs.
Bij het voortgezet onderwijs zijn we uiteindelijk geconfronteerd met een
nieuwe oude beperking – we kenden hem nog van voor de zomer – de 1,5
meter. Die heeft het OMT in de afgelopen maanden niet geadviseerd. Ze
hebben wel steeds aangegeven: neem wel je voorzorgsmaatregelen, we
houden het in de gaten. Het OMT kan overigens altijd ongevraagd
adviseren, zeg ik ook tegen de heer Van Meenen. In de afgelopen
aanvraag heeft het onderwijs er ook steeds ingezeten. Als ze willen,
mogen ze zelfs drie keer in de week adviseren. Dus ze kunnen altijd
adviseren als ze dat vanwege de ontwikkelingen die ze rond het virus zien
noodzakelijk achten. Rond het vo is het heel spannend wat het
OMT-advies in de komende dagen zal gaan worden, richting de nieuwe
besluitvorming rond 2 februari. Ik zeg u in alle openheid dat we er wel een
beetje rekening mee zullen moeten houden dat die 1,5 meter niet zomaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

49

zal verdwijnen, ook gelet op wat we nu rond het Britse virus en de andere
varianten weten en de situatie met de aangescherpte maatregelen waarin
we nu zitten. Maar we gaan het even afwachten. Het spreekt voor zich dat
we iedere keer opnieuw maximaal kijken wat er binnen de ruimtes die er
zijn nodig is, want 1,5 meter is echt een enorme beperking. U weet dat wij
dat ook steeds hebben gedaan in de eerste golf en in de tweede golf. We
kunnen altijd groepen uitzonderen. We kijken maximaal wie er naar school
kan gaan. We zorgen dat de risico’s van de keuzes die wij maken,
acceptabel zijn. Daarin speelt de positie van de medewerkers een hele
belangrijke rol. Daar heeft een aantal van u ook vragen over gesteld. Weet
dat wij dat heel goed in de gaten houden en dat wij daar ook gericht naar
kijken vanuit de adviezen van het OMT.
Er wordt niet, van niemand, landelijk geregistreerd wat je beroep is als je
een ziekenhuis in gaat. Ik dacht dat de heer Van Raan daarnaar vroeg. Dat
doen we bij niemand en ik zie dat niet zomaar veranderen. Ik vraag mij
ook af of dat informatie is waar wij op moeten sturen. Voor ons zijn de
risico’s voor docenten heel belangrijk. Dat houden we wel bij. Wat is het
aandeel van deze doelgroep, waarvan wij zeggen dat ze wel naar school
toe moet en waarvan een groot gedeelte ook naar school gaat, bij het
totaal aantal positieve testen? U kunt op de website van het RIVM iedere
week die overzichten tegenkomen. Wij weten dat keer op keer, iedere
week opnieuw, het percentage docenten dat positief getest is, altijd onder
het gemiddelde ligt. Maar goed, als je erin zit, dan ben je gewoon positief,
dus laten we dat niet mooier maken dan het is. Maar ook op die wijze
houden we goed in de gaten of het verantwoord is ja of nee. Dan blijft het
altijd zo dat de situaties rond docenten kunnen verschillen. De een kan te
maken hebben met onderliggende klachten, of een familielid hebben met
onderliggende klachten. Dat geldt overigens ook voor leerlingen die soms
naar school moeten. U weet dat wij daar steeds van hebben gezegd: dat
kunnen we nooit top-down, van bovenaf, allemaal overzien en daar
keuzes in maken, maar we vragen wel aan de scholen om dat in alle
redelijkheid tegemoet te treden en te kijken wat er in die situaties aan
maatwerk geboden kan worden. Mijn beeld is dat dat over de grote linie
ook gewoon gebeurt. Ook schoolleiders snappen dat zij op een
zorgvuldige manier hiermee moeten omgaan.
Ik kom op de testen. U weet dat wij daarmee bezig waren. Die pilot is wel
nodig. Ik heb dat u ook uitgelegd. Dat is niet om nog weer een keer
tijdverlies te laten optreden, maar juist om straks tijdswinst te kunnen
boeken. We hadden natuurlijk kunnen kiezen voor de variant dat iedereen
naar de teststraat moet. Maar we wilden ook gewoon proberen op de
school zelf teststraten in te richten. Er is echt wel even iets voor nodig om
te kijken hoe dat het beste kan. We konden in eerste instantie geen
gebruik maken van GGD-capaciteit, dus we hebben dat particulier moeten
opzetten. We hebben daar hard aan gewerkt en dat is vorige week gestart.
Dat loopt nu en ik geloof dat eind van de week er twintig scholen bij zijn
aangesloten. Als we daar de resultaten van hebben, is het de bedoeling
om dat breder te gaan inzetten. Het is erg belangrijk om te zien wat de
testbereidheid is, ook voor het gaan naar teststraten. Dat doen we ook. We
doen het dus zowel in de school als voor de teststraat. Dan kan er ook
heel snel opgeschaald worden. Daar wordt inderdaad aan gewerkt. De
GGD heeft zich hier actiever bij gevoegd door de Britste variant die nu is
opgetreden, omdat het belang een stuk groter is geworden. Ze hebben
gelukkig weer wat capaciteit daarvoor. U weet namelijk dat ze het daar
heel zwaar mee hebben. Op die manier zijn we daarmee bezig.
Nog één opmerking over het testen. Er wordt nu aan gewerkt om testen
ook in te zetten in het primair onderwijs, heel erg gericht op de docenten.
We zijn aan het kijken op welke wijze we dat zo goed en zo snel mogelijk
kunnen doen. Mijn collega Van Engelshoven is, zoals u weet, ook met een
test begonnen in het hoger onderwijs. Dat is vorige week van start

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

50

gegaan, volgens mij officieel ergens in Groningen maar waarschijnlijk op
meer plekken. Dus ook op die schoolniveaus wordt nu het testen ingezet.
De voorzitter:
Eerst de heer Heerema en dan de heer Bruins en de heer Kwint.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Ik ga even een stukje terug in de tekst. Ik heb twee vragen, ten eerste over
het primair onderwijs. De Minister geeft aan dat er binnen afzienbare tijd
informatie beschikbaar komt, zodat we kunnen besluiten of de scholen per
8 februari open kunnen. Dat is het zwart-witscenario: of ze blijven dicht, of
ze blijven open. Ik zou me kunnen voorstellen dat er grijzere varianten
mogelijk zijn. Ik heb het specifiek over groep 3 gehad, kinderen die net
leren lezen, schrijven en rekenen, en die wel een heel grote achterstand
oplopen op het moment dat ze daar een flinke terugval in krijgen, of groep
8, dat de eindtoets moet doen en een schoolkeuze moet gaan maken. Die
groepen kun je misschien wat meer voorrang geven om eerder naar
school te gaan, als de situatie daartoe leidt. Ik heb bijvoorbeeld de vraag
gesteld over het IKC Teresa in Leeuwarden, dat zelf het besluit had
genomen om groep 8 naar school te laten komen en door de gemeente is
teruggefloten. Ik heb als specifieke vraag: wat mag hier nou eigenlijk?
De tweede vraag gaat over het vo. Ik vind het geen gekke maatregel als
die 1,5 meter inderdaad gewaarborgd moet blijven in het vo. Maar ik zie
dan nog heel weinig gebeuren dat er gebruikgemaakt wordt van externe
mogelijkheden, zoals sporthallen, kerken, grote oppervlaktes waar
kinderen ook les kunnen krijgen. Wat is uw beeld daarvan? En heeft u ook
de mogelijkheden om scholen ertoe te bewegen om misschien op die
wijze les te geven?
Minister Slob:
Wat mag er nu wel en wat niet? We hebben in het primair onderwijs in
ieder geval ruimte gecreëerd voor noodopvang voor de cruciale
beroepen. Dat is één. Die hebben we netjes omgeschreven. Dat kunt u
allemaal op Rijksoverheid.nl terugvinden. Daar zijn de regels over bekend.
Het tweede is – dat vraagt een inschatting van de scholen zelf – dat we
rond kwetsbaarheid ook ruimte hebben geboden. Ook dat kunnen wij niet
met een schaartje van bovenaf knippen. Men zal dus op schoolniveau
moeten inschatten welke leerlingen men daarvoor in aanmerking vindt
komen. Ik had het net even over bijvoorbeeld de alleenstaande ouder. Het
kan ook zijn dat men zegt: dit kind heeft twee ouders en misschien ook
nog wel broertjes en zusjes, maar in de thuissituatie is het haast
onmogelijk om iets te leren dus deze leerling laten we ook naar school
gaan, misschien ook omdat er maar één device aanwezig is. Al zijn er
aanvullend weer duizenden devices richting de scholen gegaan, ook
conform afspraken met u. De school moet dan ook een afweging maken
over de capaciteit die men nog kan leveren, want leerkrachten moeten
dan zowel voor noodopvang zorgen, als onderwijs op afstand verzorgen.
Op het moment dat je je complete docentenkorps gewoon vol in kunt
zetten, kun je natuurlijk meer dan als er gaten in zijn gevallen omdat
mensen gewoon ziek thuis zitten. Die afweging moet op schoolniveau
gemaakt worden. We hebben van een paar scholen gehoord dat het ze
echt over de schoenen liep. Daarom heeft die afspraak die met de
kinderopvang gemaakt is, heel erg geholpen. Je kunt namelijk bijvoorbeeld de leerlingen uit de jongste klassen – dat zijn er vaak wel aardig wat
in de noodopvang – op die manier weer opvangen, ook met hele
professionele begeleiding. Die mensen zijn daar namelijk ook voor
opgeleid. Er waren ook extra mensen en extra hulp in de school en in de
klas. Daardoor heb je ook weer wat meer ruimte om ook weer andere
kinderen toe te laten. Maar dat is echt een weging die op dat niveau
gemaakt moet worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

51

Speciaal onderwijs kan ik hier gelijk bij pakken. Daarvoor geldt precies
hetzelfde. Men heeft gewoon de ruimte om de kinderen naar school te
laten gaan, maar men moet het in de praktijk ook kunnen waarmaken, ook
met alle veiligheidsvoorschriften eromheen en met het personeel dat
beschikbaar is. Daardoor zie je verschillen ontstaan. Die verschillen
hebben soms ook weleens een beetje te maken met ... Ik vergelijk het
weleens met mensen die zeggen dat het glas halfvol of halfleeg is. Dus de
een gaat daar soms iets gespannener mee om dan de ander. Je kunt
mensen het recht daartoe ook niet helemaal ontzeggen, want zo zitten ze
soms in elkaar. Daardoor zie je dat de ene school soms wat voorzichtiger
is dan de ander. Maar in principe is de ruimte er wel. Afgelopen week is
dat trouwens ook nog in het Kamerdebat gewisseld. Volgens mij ligt er
zelfs een motie van de heer Van der Staaij, die door de Minister-president
«oordeel Kamer» is gegeven, waarin precies staat omschreven zoals het
is: er is ruimte voor, en een school moet kunnen afwegen of het veilig is
en of men voldoende mensen heeft, maar maak er alsjeblieft gebruik van.
Ik weet dat er scholen zijn waar bijna alle leerlingen gewoon naar school
gaan. Soms is dat dan maar voor vier dagen en dan heeft men nog even
wat rek, ook omdat ze soms van een afstandje moeten komen, om
eventuele telefoontjes die ’s ochtends gedaan worden, op te kunnen
vangen. Maar er wordt echt met heel veel inzet aan gewerkt om dit zo veel
mogelijk te faciliteren.
De voorzitter:
Ik kijk even naar de heer Heerema. Ik heb niet het idee dat dit een
antwoord was op zijn vraag, althans ...
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Nee, volgens mij heb ik drie vragen gesteld, en voor mijn gevoel heb ik op
geen van de drie vragen antwoord gehad.
De eerste vraag ging over wat er mogelijk is qua opties als het geen zwart
of wit verhaal is met betrekking tot het openen van de scholen. Kan je dat
dan als school bepalen, of gaan wij als overheid zeggen dat we bijvoorbeeld groep 3 en groep 8 voorrang gaan geven? Dat is de eerste vraag.
De tweede vraag was: mag een gemeente een school verbieden om alleen
groep 8 naar school te laten komen? Ik denk dat ik tussen de regels door
gehoord heb dat het een afweging is van de school, waar de gemeente
buiten moet blijven, maar dan hoor ik dat graag heel duidelijk.
Mijn derde vraag was: kunnen wij als overheid, kunt u als Minister,
scholen ook helpen of bewegen om, als die anderhalvemetermaatregel in
het voortgezet onderwijs gehandhaafd blijft, te kijken wat er extern
mogelijk is buiten die schoollocatie, bijvoorbeeld met sporthallen en
kerken of iets dergelijks?
Minister Slob:
De eerste vraag is: wat mag er wel? Dat heb ik inderdaad uitgelegd. Dat
deed ik uitvoerig, met het speciaal onderwijs erbij, maar dan hebben we
die vraag ook maar beantwoord.
Uw tweede vraag was: wordt er ook aan andere varianten gedacht als er
niet aan iedereen ruimte wordt gegeven? Uiteraard. We zullen ook moeten
kijken wat we dan doen met de groepen die we nu binnenlaten en of er
voldoende menskracht en mogelijkheden zijn om eventueel ook andere
groepen toe te laten. Die kunnen nu overigens ook al opgepakt worden in
het kader van «kwetsbaar».
Mag een gemeente dat verbieden? Nou, daar gaat een gemeente in
principe niet over. Het is wel heel goed als er soms even wordt meegekeken: wordt er nu niet op een beetje een slimme manier een hele groep
binnengehaald waarvan je in alle redelijkheid niet kan zeggen dat die
onder de groep kwetsbaren valt? Er zullen best scholen zijn waarbij je dat
misschien wel kan zeggen. Dat kan ik niet overzien. Ik kan niet zelf een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

52

oordeel gaan geven over die school. Je mag dus ook aan scholen vragen
om daar op een verantwoorde en zorgvuldige manier gebruik van te
maken.
Qua anderhalvemetermaatregel geldt dat je altijd gebruik mag maken van
andere locaties. Het lastige is wel dat er natuurlijk heel veel digitaal wordt
gewerkt, met digiborden en noem maar op en alles. Op het moment dat je
ergens in een ruimte gaat zitten waar je al die voorzieningen niet hebt,
wordt het soms wel heel ingewikkeld om nog goed onderwijs te kunnen
geven. Maar dat is een kwestie van heel gericht kijken naar wat er wel
mogelijk is.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik heb een vraag aan de Minister over sneltesten. Misschien zou de vraag
moeten worden beantwoord door de Minister van VWS. Het kan
misschien ook via een brief. Ik verwacht niet per se terstond een
mondeling antwoord. De vraag is de volgende. Ik heb die vraag ook
gesteld aan mevrouw Van Engelshoven naar aanleiding van de sneltestproef die ze bij de Rijksuniversiteit Groningen willen gaan doen. Het gaat
om sneltesten bij grote groepen mensen die asymptomatisch zijn. De
sensitiviteit van sneltesten bij asymptomatisch testen is niet goed bekend.
Het RIVM gaat uit van ongeveer 70% sensitiviteit. Dat betekent dat je 30%
niet opspoort, zowel valsnegatief als valspositief. Het kan zijn dat mensen
er toch doorheen slippen en het kan ook zijn dat je mensen naar huis
stuurt die niet echt besmet zijn. Het RIVM beveelt aan om er na het
afnemen van sneltesten bij grote groepen asymptomatische mensen snel
een PCR-test achteraan te doen. Zou de Minister de details van sneltesten
in het onderwijs in een brief kunnen vervatten, hoe dat asymptomatisch
zou gaan als we daarmee beginnen? We moeten dit soort effecten goed in
beeld krijgen.
Minister Slob:
Laat ik allereerst zeggen dat wij ons daarvan bewust zijn. Het is wel voor
een deel techniek, maar daar zit natuurlijk een wereld achter, met
praktische gevolgen. Laat een ding duidelijk zijn: als we niets doen, dan
ontstaat er een situatie waarin leerlingen, omdat ze geen klachten hebben,
toch allemaal naar school gaan en het allemaal zo door kan blijven gaan.
Dus hoe je het ook wendt of keert, ook al zitten er beperkingen aan, je zult
daar toch echt wel meer zicht op krijgen en leerlingen er tijdig uit kunnen
halen, om daarmee grotere gevolgen te voorkomen. Op het moment dat
wij de pilot hebben afgerond, zullen wij de resultaten daarvan richting de
Kamer sturen. Een eventuele keuze om daar breder mee verder gaan, zal
daar onderdeel van uitmaken.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Heel specifiek zou ik het enorm op prijs stellen als aan bijvoorbeeld het
RIVM om een nieuw advies kan worden gevraagd. Het nieuwste advies
dat ik vind, is van 12 oktober. Toen stond er nog: we weten niet goed wat
de sensitiviteit van antigeensneltesten is bij asymptomatische groepen.
Misschien is er in de afgelopen vier maanden meer bekend geworden in
de wetenschappelijke literatuur. Een overzicht van het RIVM waaruit blijkt
hoe zoiets bij grote aantallen statistisch in zijn werk zou gaan, zou ik zeer
op prijs stellen om meer controle te krijgen over de effectiviteit van de
aanpak.
Minister Slob:
Het lijkt me sowieso handig om alles wat we van het RIVM vragen, als het
even kan via de discussies met mijn collega van VWS te laten lopen. We
moeten er natuurlijk wel een beetje voor oppassen dat er niet van alles
wordt toegevoegd. Er zijn best wel aardig wat adviezen van het RIVM over
het testen verschenen, volgens mij ook wel van de periode na 12 oktober.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

53

Ik noteer even dat u vindt dat hier aandacht voor moet zijn. Dat kunnen we
ook wel betrekken bij het vervolg.
De voorzitter:
Dan de heer Kwint.
De heer Kwint (SP):
Ik ben benieuwd hoe het staat met de uitvoering van de motieMarijnissen, die zij samen met mevrouw Ploumen en de heer Klaver heeft
ingediend, waarin wordt aangeven dat moet worden ingezet op een snelle
maar vooral veilige heropening van de scholen. Dus met de anderhalvemetermaatregel, mondkapjes, de sneltesten waar de heer Van Meenen
terecht aandacht voor heeft gevraagd en schermen. Ik kan me ook
voorstellen dat een regime van week op, week af een manier is om de 1,5
meter op scholen te waarborgen. Er wordt gevraagd om juist deze periode
van schoolsluiting te gebruiken om mét het onderwijs die plannen vorm
te geven. Hoe staat het daar nu mee?
Minister Slob:
Ik overdrijf niet als ik zeg dat we permanent met elkaar in gesprek zijn,
overigens ook over het steeds weer aanpassen van protocollen die ingezet
moeten worden in de schoolpraktijk. Zelfs vandaag heeft er weer een
wijziging plaatsgevonden. Dus juist als het om veiligheid gaat, wordt
iedere keer weer opnieuw geacteerd op de ontwikkelingen en wordt
gezorgd dat men ook de handreikingen heeft die passen bij dit moment. U
weet dat dat levende documenten zijn. Zo werkt dat in de praktijk ook. Als
het gaat om de vraag welke opties we gaan inzetten, is het moment
waarop we de adviezen krijgen waarbij de gezondheidsrisico’s in beeld
worden gebracht, het moment om te kijken wat er op basis daarvan
ingezet kan worden in de praktijk. Ook daarover zijn we met het onderwijs
in gesprek, zodat we ook direct kunnen schakelen. We hebben er
overigens een heel aantal liggen van de afgelopen periode, omdat we in
de afgelopen periode al met verschillende situaties te maken hebben
gehad. De inzet is gewoon dat je zorgt dat de risico’s acceptabel zijn op
het moment dat je stappen zet om dit te doen. Dat is steeds de weging:
eerst de gezondheidsrisico’s in kaart brengen en daarnaast kijken of je een
maximaal aantal kinderen weer naar school zou kunnen krijgen. Het
spreekt ook voor zich – dat was een vraag van de heer Heerema – dat je
dan ook heel specifiek oog hebt voor met name die groepen die in
overgangssituaties zitten. Ook een groep 3 is inderdaad heel belangrijk,
want daar leren ze lezen. Kortom, je moet ook die specifieke groepen in
beeld hebben. De vroeg- en voorschoolse educatie en -opvang hoort daar
ook heel nadrukkelijk bij, want die komen straks weer naar de school toe.
De heer Kwint (SP):
Goed om te horen dat de Minister permanent in gesprek is, al verbaast me
dat in deze tijd uiteraard niet. Misschien kan hij in die gesprekken ook de
zorgen van Leraren In Actie en de AOb over de veiligheid van docenten
meenemen, zodat hij kan kijken hoe hij de bonden daarin tegemoet kan
komen. De Minister zegt ook dat we straks een advies krijgen en dat eerst
de gevolgen voor de gezondheid worden ingeschat en dan de rest. Ik
vraag hem dan toch te reageren op wat er dit weekend in de Volkskrant
stond. Door leden van het OMT werd gezegd: dit is maar ten dele waar,
want wij kregen ongeveer een werkopdracht mee waarin stond «we gaan
de scholen sowieso niet dicht doen en bouw daar je advies maar
omheen». Ik geef onmiddellijk toe dat ik nu chargeer, maar ik zit er niet
heel ver naast. Wat zegt dat dan over dat advies? Wie heeft daar de leiding
in? Kan de Minister in ieder geval garanderen dat hij zijn best doet om de
scholen wanneer dat kan weer veilig open te doen, maar dat dit niet mag

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

54

betekenen dat dat vooraf al wordt meegegeven aan het OMT en dat het
OMT daaromheen moet adviseren?
Minister Slob:
Hier wordt gesuggereerd dat we dan bij wijze van spreken iets aan het
bestellen zijn. Als dat zo was, zou ik de volledige opening van scholen
bestellen, permanent: p.o., vo, mbo, ho. Dat zou fantastisch zijn, maar die
bestelling gaat niet op, want dat is de situatie niet. Wat wij doen, is netjes
formuleren wat we aan vragen hebben. Daar willen we gewoon ook een
deskundig antwoord op hebben. Dat krijgen we ook; dat zijn de volledige
OMT-adviezen. Het is af en toe best ingewikkeld, zeg ik u, als individuele
OMT-leden – ze hebben vrijheid van meningsuiting dus ze mogen dat
doen – hun persoonlijke opvattingen geven, soms ook met terugwerkende
kracht over hoe ze zich in het verleden hebben opgesteld. Dat is aan hen,
maar wij hebben uiteindelijk te sturen op OMT-adviezen, die we ook direct
naar u toe sturen. Soms zijn ze al eerder openbaar omdat iemand er op
een of andere wijze beslag op heeft weten te leggen. Dat gebeurt zelfs
weleens voordat wij ze zien. Dat is ook ingewikkeld, maar goed, het
gebeurt allemaal. Ik heb dus geen enkele behoefte – ik vind het ook niet
fair om dat te doen – om twijfels te gaan zaaien over OMT-adviezen. Die
worden netjes vastgesteld, heel zorgvuldig met een hele grote groep
mensen. Uiteindelijk zijn wij het die op basis daarvan zullen moeten
handelen. Ik weet wel dat het OMT soms in zijn advies ook aangeeft het
best ingewikkeld te vinden, omdat ze ook snappen dat het maatschappelijke belang van kinderen naar school laten gaan heel zwaar is, niet alleen
als het gaat om wat er fysiek met je kan gebeuren, maar ook om wat er
mentaal met je kan gebeuren. Maar die weging ligt uiteindelijk altijd bij
ons. Daar geven ze soms ook woorden aan. Kijk wat er in het allerlaatste
OMT-advies voor de zomer over het vo stond. Daarin stond gewoon dat
het bij oudere leerlingen best ingewikkeld is met betrekking tot wel of niet
afstand houden, maar dat men alles afwegende toch zei: het risico kunt u
nemen, maar we houden het wel in de gaten. Dat stond er letterlijk. Als
kabinet hebben we dat ook gewogen. De druk om de kinderen naar school
te laten gaan was terecht ook groot. Zij zaten toen al weken thuis. We
hebben gezegd: ja, laten we het dan doen, maar we houden het wel in de
gaten. Dat hebben we gedaan. We hebben geknokt. We dachten:
misschien kan het lukken door alleen regionaal iets te doen, omdat we
steeds beter kunnen zien waar het virus zit. Dat lukte ook lange tijd, totdat
het uiteindelijk met de Britse variant niet meer mogelijk was om dat vast
te houden en de scholen weer voor een langere tijd dichtgingen. Maar er
worden naar eer en geweten door mensen zorgvuldige afwegingen en
keuzes gemaakt. Laten we daar alsjeblieft niet in een sfeer over spreken
alsof er handjeklap wordt gedaan of er bestellingen worden gedaan of
weet ik veel wat. Ik herken me daar totaal niet in. Ik werk me uit de naad
met mijn collega’s, zeven dagen in de week. We zitten complete
weekenden te vergaderen en zaken af te wegen. Het is een zware last.
Uiteindelijk nemen we besluiten. Die verdedigen we en die leggen we aan
u voor. We hebben echt maar één verlangen: laat de scholen zo snel
mogelijk weer opengaan, liever gisteren dan vandaag. Als dat nog niet
kan, is dat ongelofelijk vervelend, maar we proberen, binnen de druk die
erop ligt, te kijken wat er nog wel mogelijk is. Zo zijn we met elkaar aan
het werk.
De heer Kwint (SP):
Ik twijfel er niet aan dat er ontzettend hard gewerkt wordt; daar ging de
vraag ook niet over. Ik wil de Minister onmiddellijk gelijk geven dat hij het
heeft op te lossen wanneer er allerlei individuele OMT-leden in de media
hun mening geven, maar ik vind het niet terecht dat op het moment dat
hier bijna letterlijk uitlatingen van OMT-leden in de krant geciteerd
worden, degene die ze citeert dan in z’n schoenen geschoven krijgt dat hij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

55

twijfel aan het zaaien is. Ik citeer hier zo ongeveer bijna letterlijk. Ik ben
geen twijfel aan het zaaien. Ik vraag de Minister een reactie op uitlatingen
van individuele --dat geef ik onmiddellijk toe – leden van het team dat het
kabinet adviseert.
Minister Slob:
Wij baseren ons op de adviezen die we van het OMT in volledigheid
krijgen. Zo hoort het ook te gaan. We wegen die iedere keer opnieuw.
Daarom gaf ik aan: dat is een zwaar traject en er wordt hard aan gewerkt
om dat op een goede manier te doen. Alle afwegingen en de keuzes die
we uiteindelijk maken, leggen we aan uw Kamer voor. Daar kunt u over
oordelen en dat gebeurt ook. Het is de afgelopen week weer gebeurd; het
is de week ervoor gebeurd. Wij zitten hier voor de achtste keer bij elkaar.
Het funderend onderwijs krijgt heel veel aandacht uit de Kamer. Ik denk
dat dat terecht is, want er gaan heel veel kinderen naartoe. Dat is de wijze
waarop we met elkaar moeten handelen. Ik ga niet in op individuele
uitspraken van OMT-leden. We hebben uiteindelijk te maken met de
uitspraken die ze doen in de formele adviezen die ze geven. Ik ben heel
benieuwd wat we straks kunnen verwachten met betrekking tot het
nieuwe advies.
De voorzitter:
Voordat u overgaat naar het volgende onderdeel, het nationaal
programma onderwijs na corona, zou ik op verzoek kort willen schorsen
voor vijf minuten. Of heeft de heer Bisschop ook nog een vraag over dit
onderwerp? Dan de heer Bisschop.
De heer Bisschop (SGP):
Ik had geprobeerd een heel bescheiden signaal te geven, maar dat was te
bescheiden blijkbaar.
De heer Kwint (SP):
Daar heb ik nooit last van.
De heer Bisschop (SGP):
De heer Kwint komt altijd wel aan de beurt, hè. Ik denk dat we het er
allemaal over eens zijn dat het een hele indringende wens is om de
scholen zo snel mogelijk te openen. We kennen inderdaad – sommige
collega’s hebben dat nader uitgewerkt – de verhalen van het isolement
waarin jonge mensen terechtkomen en de nood die dat met zich
meebrengt. Dat hoef ik allemaal niet te herhalen. Ik vind het dan ook niet
gepast – de Minister legt daar terecht de vinger bij – dat als scholen een
keuze maken, gemeenten nog eens een keer kritisch gaan toetsen: mag
dat nou eigenlijk wel, willen we dat nou eigenlijk wel? Daar gaat een
gemeente in principe niet over.
Een concrete vraag. Mijn vraag voorkomt misschien dat de Minister daar
straks nog een keer op moet terugkomen. Als het OMT constateert dat
bijvoorbeeld bij scholen voor speciaal onderwijs een te strikt beleid wordt
gevoerd en als het OMT zegt dat die scholen in beginsel open moeten,
welke taak ziet de Minister dan voor zich om daar actief aan bij te dragen?
Want ik twijfel niet aan de inzet, maar het is misschien wel goed om nog
eens goed naar het punt van de communicatie te kijken en ervoor te
zorgen dat er wat meer eenduidigheid in komt. Welke taak ziet de Minister
voor zich weggelegd?
Minister Slob:
Het is belangrijk om te blijven uitdragen wat de lijn is. De motie die de
heer Van der Staaij heeft ingediend, bevestigt dat nog eens een keer, als
de Kamer die in meerderheid aanneemt. Dit is de lijn die we hebben
gehanteerd: we vragen niet het onmogelijke van scholen, maar we vragen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

56

ze wel om zich maximaal in te zetten en zo veel mogelijk leerlingen naar
school te laten gaan. Wat wij ook doen, is gewoon bellen als wij signalen
krijgen. Dat gebeurt gewoon letterlijk. Dat doen overigens ook de raden.
Ze nemen contact op, ze bellen en vragen om uitleg en opheldering om te
stimuleren dat men datgene doet wat we met elkaar graag willen,
namelijk dat deze kinderen niet thuis komen te zitten. Maar soms zijn er
heel praktische redenen waarom het gewoon even een weekje niet lukt,
vanwege bijvoorbeeld uitval van docenten. Dus hier zetten we heel hard
op in.
De voorzitter:
Daarmee zijn we aan het einde gekomen van dit onderwerp. Ik zou kort
willen schorsen, tot 14.25 uur.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
We gaan door met de beantwoording in eerste termijn door de Minister.
Minister Slob:
Voorzitter. Nog een paar korte antwoorden bij dit blokje. De vaccinatiestrategie is aan de Kamer voorgelegd. Volgens mij heeft de Kamer daarmee
ingestemd. Om te voorkomen dat er coronadoden vallen en mensen
ernstig ziek worden wordt ingezet op kwetsbare groepen in een bepaalde
volgordelijkheid. Ik dacht dat in de afgelopen week de gehandicaptenzorg
gevaccineerd zou gaan worden. Daar waren we trouwens de eerste mee
in Europa. Dan kom je uiteindelijk bij, zeg maar, de gewone bevolking uit.
Ik ken de wensen van de onderwijssector. Mijn wedervraag aan hen is wel
gelijk: welke groep moet er in de eerste maanden dan uitgehaald worden?
Dan wordt het natuurlijk even stil. Het is ook best wel een beetje een
vileine vraag, maar het geeft wel het dilemma weer. Dus we houden vast
aan deze strategie. Dat is, nogmaals, met de Kamer afgestemd. Volgens
mij heeft die ook steun gekregen. Volgens mij zijn we ergens in Q2 bij de
«gewone» bevolking aangeland. Ik heb in ieder geval tegen het onderwijsveld gezegd dat ik er ook nog een keer met mijn collega over zal gaan
spreken om te kijken wat er in die fase mogelijk is, maar ik ga ervan uit dat
dan al heel veel groepen die kwetsbaar zijn, inmiddels gevaccineerd zijn.
Dat is de opzet zoals we die, nogmaals, met de Kamer hebben besproken.
Dan ventilatie. De eerste tranche van het geld is beschikbaar gesteld. Die
is, zoals u weet, 1 januari officieel opengegaan, maar ook alles wat
daarvoor al aan plannen was bedacht, mocht daarin meedingen. Het gaat
als tierelier. Er zijn enorm veel aanvragen: 400, uit alle delen van het land.
Inmiddels is al meer dan 60 miljoen van dat geld al belegd, in drie weken
tijd. Dat is echt mooi. Er komen af en toe ook wel berichten dat men zou
willen dat ik nog meer ga bijbetalen dan de 70/30-verdeling in de
SUVIS-regeling. Weet dat die 30 al meer is dan normaal altijd werd
gehanteerd. We hebben dat percentage dus al opgehoogd. Die 70 hoeft
ook niet alleen maar van gemeenten te komen. Het kan ook in combinatie
met geld dat scholen inzetten. U weet dat we ook niet, als het om
normering gaat, andere dingen vragen dan in niet-coronatijd aan de orde
was. Er is dan dus gewoon sprake van achterstallig onderhoud en moet
men dus gewoon aan de bak. Ik zal niet weer de bedragen noemen als het
gaat om wat er aan reserves is bij het po of het vo, maar die mogen daar
ook gewoon voor worden ingezet, zoals ik al bij een eerder overleg heb
verteld.
Er waren opmerkingen over innovatieve nieuwe ontwikkelingen. Het is
inderdaad mooi om te zien dat het denken nooit stil staat en er steeds
weer nieuwe plannen worden bedacht. Wij zullen het voorbeeld dat werd
genoemd ook delen met Ruimte-OK, want dat zijn degenen die dat ook
allemaal bijhouden. Als de IBO is afgesloten – dat is in maart het geval –

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

57

gaan we de volgende tranche in, met die 260 miljoen. Wie weet kan het
daar dan ook onderdeel van zijn. Dus ik zal zorgen dat dat verder wordt
doorgeleid. Er bereiken me overigens meer van dat soort, soms ook
private, initiatieven. Mensen zeggen: wij hebben ook nog een idee,
kunnen we meedoen? Nou, join the club en voeg het bij alles wat al
mogelijk is.
Dan met betrekking tot vluchtelingen: dit is de doelgroep die ook vaak
onder het kopje kwetsbaar wel naar school mag. Dus als er problemen zijn
met het ontvangen van thuisonderwijs omdat verbindingen niet goed zijn
of er onvoldoende devices zijn, dan is dat al een mogelijkheid. Daarnaast
hebben we 21 miljoen voor nieuwkomers beschikbaar gesteld. Dat zat in
een van de steunpakketten. Daar kan dus ook geld voor worden ingezet.
Men kan ook bij de opvang – waar het onderwijs gegeven moet worden,
omdat men niet naar school gaat – een beroep doen op de SIVONregelingen om extra apparatuur te krijgen en eventueel ook te kijken of de
verbinding niet geoptimaliseerd kan worden. Dus ook voor deze
doelgroep hebben we allerlei mogelijkheden om te proberen maatwerk te
leveren.
Voorzitter. Nog één opmerking en dan ga ik naar het volgende blokje, het
zorgverlof. Het klopt dat het kabinet vorige week zondag een aantal
dingen heeft besloten. Dat moest, omdat we anders een voorhang hadden
moeten doen op maandag. Daarom moest dat voortijdig plaatsvinden op
een dag waarop dat niet zo gebruikelijk is, zeg ik er maar bij. Het kabinet
heeft opnieuw bevestigd dat ze over dit onderwerp in gesprek waren met
de sociale partners, want die gesprekken liepen al. Daar was mijn collega
Koolmees bij betrokken. Wat nieuw was, is dat we ook nadrukkelijk
hebben uitgesproken dat wij ook bereid waren daar financieel aan bij te
dragen. Dat heeft u ook in de Kamerbrief kunnen lezen. Dat was geen
proefballon. Dat was een nieuwe volgende stap in een discussie die heel
ingewikkeld is, omdat werkgevers uiteindelijk ook zelf de verantwoordelijkheid dragen voor de keuzes die ze hierin maken met het personeel. Dat
is te ingewikkeld om hier allemaal uit te leggen. Dat kunt u ook beter mijn
collega Koolmees vragen te doen, want die heeft dat al een keer gedaan,
volgens mij. Maar dat heeft iets te maken met hoe dit in cao’s en
dergelijke allemaal geregeld is met betrekking tot verlof. Hij is direct, gelijk
’s maandags, weer verder in gesprek gegaan. Dat is de reden dat we
woensdag meldden dat een aantal sporen die wij ontwikkeld hadden
waarbij we hebben gekeken of het misschien met een aanvulling van
kortdurend verlof en zo zou kunnen, uiteindelijk niet landden. De Kamer is
erover geïnformeerd dat dat op dat moment op die manier niet lukte. Er is
niet gezegd: we zetten nu een punt en we gaan weer over tot de orde van
de dag. Nee, er wordt nog steeds doorgesproken en gekeken wat mogelijk
is. Daar komt nog eens een keer bij dat de overheid zelf ook werkgever is
en in dat opzicht ook dingen kan doen en inmiddels ook al dingen heeft
gedaan. Dus niks proefballon. We hebben serieus genomen wat er vanuit
de thuissituaties kwam. Die combinatie van thuiswerken, kinderen over de
vloer hebben en die ook nog een keer moeten begeleiden bij onderwijs op
afstand, wordt langzamerhand echt voor heel veel mensen te veel van het
goede. Reden te meer om, als het maar enigszins kan en verantwoord is,
de scholen ook weer open te doen, maar ook om als overheid te kijken
naar dit soort hele ingewikkelde regelingen, waarvan we vaak ver op
afstand staan, in die zin dat we kijken wat we kunnen doen en daar ook
financieel aan willen bijdragen.
De heer Van Raan (PvdD):
Als je op zondag wat zegt en daarvan wordt een paar dagen later alweer
gezegd: dat kan eigenlijk niet, want dat is moeilijk ... Als het eruitziet als
een olifant, als het loopt als een olifant, als het ruikt als een olifant, dan is
het waarschijnlijk een olifant. Maar goed, of het nou een proefballonnetje
is of niet, het is in ieder geval in een aantal kringen zo beleefd. Laat ik het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

58

anders vragen. België en Frankrijk hebben het wel. Het is niet van de
baan. Wanneer kunt u perspectief bieden? Of kunt u na overleg met uw
collega’s van SZW in een brief laten weten wanneer dat dan wel kan
omdat het kennelijk nog steeds leeft?
Minister Slob:
Dat was geen olifant maar een panter, mijn collega Koolmees, want hij is
er direct op af gesprongen om die gesprekken in een heel snel tempo
verder voort te zetten. We hadden natuurlijk ook kunnen zeggen: we gaan
er eens even naar kijken, we hebben dit nu gezegd; u hoort nog van ons.
Dan had u ’s woensdags niks gehoord. Dan had u nu ook geen vraag
gesteld. Maar dit is urgent. Vandaar dat er met alle urgentie heel intensief
verdere gesprekken zijn gevoerd. Dat was de opbrengst op de woensdag.
Die hebben we eerlijk gecommuniceerd, niet door een punt te zetten maar
een komma. In andere landen gelden hele andere systematieken en
regelingen, dus het is niet vergelijkbaar. Hoe moeilijk het soms ook uit te
leggen is; het is wel de werkelijkheid. We zoeken nog steeds door naar
mogelijkheden om uiteindelijk niet zomaar ongericht geld rond te
strooien, dat dan niet op de goede plekken terechtkomt, en om te kijken
waar we wel een bijdrage aan kunnen leveren. Volgens mij is er deze
week nog een debat in de Kamer over de economische sector. Dat lijkt mij
een heel goede plek om dit onderwerp aan de orde te stellen. Dan kunt u
uit de eerste hand alle informatie krijgen van de verantwoordelijk
bewindspersoon.
Voorzitter. Dan ga ik naar het nationaal programma onderwijs na corona.
Even heel kort, u weet dat wij de afgelopen periode erop hebben ingezet
om scholen te ondersteunen bij het wegwerken van achterstanden die
door vertraging zijn opgelopen, en bij wat er nog aanvullend moet
gebeuren. Ik heb u daar uitgebreid over geïnformeerd. Ik ga het niet
allemaal kort samenvatten. We hebben daar onder andere extra tijd voor
beschikbaar gesteld, en er zijn regelingen georganiseerd. De regeling met,
ik noem het maar even «extra hulp in de klas» is inmiddels uitgeput in die
zin dat, zoals het er nu naar uitziet, alle aanvragen ook worden gehonoreerd. Dat betekent dat het geld op allerlei plekken in het p.o. en vo zo snel
mogelijk verdeeld zal worden. In een enkele situatie is het gecombineerd
met het mbo, want daar zijn ook aanvragen voor binnengekomen. We
gaan overigens conform een Kamermotie van de heer Van Meenen en de
heer Rog het laagste verantwoordingsniveau vragen, dus die motie is
goed geland. Dat was al de inzet, maar met het duwtje in de rug door de
Kamer is dat definitief geregeld. Dat betekent dat men mogelijkheden ziet
om extra hulp naar de school toe te halen. Een deel van de aanvragen was
gedaan voordat de scholen weer gedeeltelijk dichtgingen, maar men heeft
desondanks de aanvragen verder doorgezet. We hebben de regeling zelfs
een tijdje langer opengehouden. Die is eergisteren dichtgegaan. Kortom,
dat loopt.
Bij extra hulp in de klas – dan kan ik die vraag ook gelijk beantwoorden –
hoort ook dat men gebruikmaakt van onder andere pabo-studenten of
studenten van de lerarenopleidingen. Die kunnen ingezet worden op een
manier die de school goed acht. Ze kunnen bijvoorbeeld een soort
verbindingsofficier zijn tussen school en thuis, zoals we ook in de eerste
golf hebben gezien met die deurgesprekken. Het denken daarover heeft
niet stilgestaan. De ervaringen die zijn opgedaan in de eerste golf worden
nu maximaal ingezet. Je ziet sowieso dat een aantal dingen echt veel
soepeler gaan dan in de eerste golf, ook met betrekking tot het inzetten
van digitale hulpmiddelen. Ik had vorige week een school aan de lijn die
de kinderen in de eerste golf nog een tasje papier meegaf, maar die het nu
allemaal digitaal geregeld heeft. Dat heeft een enorme vlucht genomen en
dat is heel erg mooi om te zien.
Het tweede dat we gedaan hebben, is scholen geld geven om de
achterstanden weg te werken. Daarvoor hebben we die 280 miljoen. Ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

59

daar zijn duizenden aanvragen voor binnengekomen, die gehonoreerd
konden worden. Er was overintekening, onder andere bij het vo, maar dat
hebben we gelukkig met een extra bijdrage vanuit Financiën kunnen
regelen. Ook de voor- en vroegschoolse opvang, het vavo en het mbo
maken daar gebruik van. Het is heel fijn dat dat geld er is. Dat wordt
gemonitord, zo zeg ik in de richting van onder anderen mevrouw Van den
Hul, die daarnaar vroeg. De inspectie heeft, zoals u weet, een COVID-19monitor gehad, die wij u ook hebben doen toekomen. Daarnaast hebben
we de afspraak gemaakt dat we via Oberon maandelijks monitoren. Ik zit
nu te wachten op de monitor die over de maand januari gaat komen. Die
hoop ik over ruim een week te hebben. Dus we houden echt goed in de
gaten wat kwantitatief de stand van zaken is in de scholen, hoe men het
redt, wie er op school zit, wie er thuis zit en of men alle kinderen kan
bereiken. Kortom, dat wordt echt heel nauwgezet gemonitord, omdat we
dat ook goed willen weten.
Daarnaast hebben we aan de VU gevraagd – dat is het bruggetje naar de
langere termijn – om ook heel gericht onderzoek te doen naar de
achterstanden. We stellen daar geld voor beschikbaar en we zien dat er
van alles gebeurt. Dat is heel breed, omdat de situaties soms heel
verschillend zijn en de scholen daarin keuzes mogen maken. Maar is het
uiteindelijk ook effectief? Wat is effectief om in te zetten op schoolniveau?
En op welke groepen zou je je dan in het bijzonder moeten richten? Het zal
u niet verbazen dat de vve, groep 3 en de overgangsmomenten in het p.o.
en het vo heel belangrijk zijn. Die worden ook zo gezien. Ook de
brugklassen horen daar uiteraard bij. Die zijn nu stevig bezig om deze
onderzoeken te doen en die gaan ons helpen. Daar ben ik van overtuigd.
Daar komt de informatie bij die we de komende tijd zullen opdoen over
waar kinderen nu staan, met name degenen die op zo’n overgangsmoment staan. Dat gaat ons helpen om het nationaal programma verder
in te vullen met hele gerichte en concrete interventies die in de scholen
kunnen worden toegepast. Daar willen we de scholen ook financieel in
faciliteren, zoals we aan het begin van mijn beantwoording hebben
besproken.
Toen ik naar buiten kwam met deze plannen, heb ik nadrukkelijk gezegd
dat er geen taboes zijn. We kijken gewoon wat er dit schooljaar nog kan,
misschien in aanvulling op de programma’s die al lopen, waar het geld
inmiddels al op een goede wijze weggezet kan worden, maar ook met het
oog op de wat langere termijn. We zullen heel erg individueel moeten
kijken naar het kind en het ontwikkeltraject dat een kind nodig heeft om
zijn schoolloopbaan goed te kunnen vervolgen. Het gaat erom wat
daarvoor nodig is. Dat zou voor de ene leerling kunnen betekenen dat die
wat extra ondersteund wordt in de groep waarin die zit. Er kan ook sprake
zijn van een gerichte facilitering van scholen. Voor een andere leerling zou
het namelijk kunnen betekenen dat die volgend jaar in een andere groep
door middel van uitleg en ondersteuning, al dan niet met aanvullende
schooltijd, geholpen wordt met onderwerpen die eventueel nog wat meer
aandacht behoeven. Voor weer een andere leerling in het vervolgonderwijs zou het weer wat anders kunnen betekenen. Daar zou ook sprake
kunnen zijn van financiële ondersteuning om een bijdrage daaraan te
leveren, zoals we dat ooit een keer hadden afgesproken voor het vmbo in
Maastricht. Dat is toen uiteindelijk allemaal net binnen de lijntjes opgelost,
maar dat was inderdaad een optie die we toen besproken hadden met het
mbo en waaraan het mbo ook van harte bereid was om bij te dragen.
Maar dan moet er ook wel boter bij de vis, zeg ik erbij. Wat we niet
moeten doen, is nu zeggen: mensen, het is allemaal zo ingewikkeld, laten
we als kwaliteitslatten maar naar beneden leggen; we laten alles gewoon
doorlopen en we zien het wel een keer. Dat willen we niet; we willen daar
heel gericht aandacht voor hebben. Het zou best kunnen dat sommige
leerlingen toch wel doorlopen. Misschien de een wel en de ander niet. Dat
zal ook erg afhankelijk zijn van de individuele situatie, maar we moeten de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

60

scholen ondersteunen en faciliteren. We moeten daarbij allereerst kijken
naar de vraag wat heel doelgerichte interventies zijn. Daar moeten we
echt over hebben nagedacht. Daarnaast kunnen allerlei opties worden
ingezet en wordt er ook financieel aan bijgedragen om dat te kunnen
doen.
Zo ben ik dus bezig om dit nationaal programma met alle partijen te
ontwikkelen. Ik kreeg een brief van de G4 – het is soms de G5, maar in dit
geval was het de G4 – maar die was al aangehaakt, dat zeg ik gewoon
maar heel open tegen u. Ik heb daar permanent contact mee, net als met
de andere onderwijspartijen. Zij zijn hierbij betrokken. Vanuit hun positie
kunnen zij bijdragen aan gerichte oplossingen. Dit kan in die zin wel rust
geven dat je gewoon weet dat het voor een wat langere periode is en dat
het allemaal niet in dit cursusjaar hoeft. Laten we hier met elkaar de
schouders onder zetten. Ik kom daar straks nog even apart op terug bij de
vraagstukken rond de eindtoets en de examens. Ik krijg er in ieder geval
heel veel energie van, en ik merk de mensen in de praktijk ook wel, dat we
nu deze volgende stappen kunnen gaan zetten richting de komende jaren
en dat we zo kunnen gaan doen wat we noodzakelijk achten.
De voorzitter:
Ik kijk eventjes naar de tijd. Ik zou willen proberen om de termijn van de
Minister rond een uur of drie af te ronden.
Minister Slob:
Misschien nog één opmerking, want dan heb ik dit blokje in grote lijnen
wel gehad. Het is dus de bedoeling dat we eind februari, begin maart met
de eerste uitwerking komen, zoals ik net al aangaf tijdens een interruptiedebatje. Dan zal er best nog veel verdiept moeten worden, maar we
proberen zo concreet mogelijk te worden. Daarbij hebben we ook de
inzichten van de wetenschap, de ondersteuning van de gemeentes en de
input van het onderwijsveld zelf nodig, want docenten moeten er
uiteindelijk in de praktijk mee kunnen werken en zich er echt door
gefaciliteerd voelen. Op basis daarvan, met financiering wanneer dat
nodig is, moet het er gewoon komen – geen enkele twijfel daarover – en
moet het worden doorgezet richting het nieuwe cursusjaar en alles wat
daarna nog gaat volgen.
De voorzitter:
Dank. Als er geen vragen meer zijn over dit onderwerp, gaan we door met
de eindtoets en de examens.
Minister Slob:
Voorzitter. Die momenten zijn belangrijk in het leven van een leerling,
zoals de ervaring van het afgelopen jaar ook heeft geleerd. In ieder geval
een deel van de leerlingen heeft het als een groot gemis ervaren dat ze
hun eindtoets niet konden maken en dat de centrale examens niet
doorgingen. In de fase waarin we toen zaten, ook met het virus en alle
onzekerheden daaromheen, hebben we destijds die keuzes gemaakt. We
zien natuurlijk wel dat dat nu ook doordreunt in de periode daarna. Het is
niet zo dat de kinderen na de eindexamens niet met een volwaardig
diploma naar het vervolgonderwijs zijn gegaan. Maar nu we moeten
nadenken over de vraag hoe we gaan normeren, zien we dat door het gat
dat in het afgelopen cursusjaar gevallen is – u heeft dat kunnen lezen in de
brief – dat absolute normeren, waarin we in Nederland eigenlijk best
vooruitliepen op heel veel andere landen, nu relatief normeren is
geworden. Ik denk dat er uiteindelijk een hele goede manier is gevonden
om dat te doen. De inzichten van de docenten, hun beoordeling van waar
hun leerlingen staan en hoe ze de examens waarderen zijn daar ook een
onderdeel van. De inspectie heeft uiteindelijk gezegd: dit vinden wij een te
verantwoorden manier. Dat geldt ook voor het vervolgonderwijs; dat is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

61

niet onbelangrijk, want daar gaan ze uiteindelijk naartoe. Maar het is wel
een effect geweest van een keuze die we in het afgelopen jaar hebben
gemaakt.
Bij de eindtoets hebben we erop aangedrongen om kansrijk te adviseren.
Dat ging toen natuurlijk allemaal heel snel, omdat de meeste adviezen
eigenlijk al gegeven waren. Er is ook nog een mooie bijlage richting de
brugklassen gegaan, en heel veel scholen hebben ook geprobeerd brede
brugklassen in te richten. Desondanks blijkt nu uit de onderzoeken dat er
toch onderadvisering is geweest bij een bepaalde categorie leerlingen.
Dat zijn precies die leerlingen waar met name mevrouw Van den Hul,
maar natuurlijk ook anderen aandacht voor vragen, en terecht. Die hadden
we ook graag wat kansrijker neergezet. We zien sowieso dat er in z’n
totaliteit minder hoog is geadviseerd dan in de jaren daarvoor.
Om de eindtoets even als eerste beet te pakken: we hebben nu aan de
scholen gevraagd om kansrijk te adviseren. Waarom? Ten eerste omdat
we de oordelen van de docenten het allerbelangrijkste vinden. Het is heel
belangrijk dat als zij kansrijk adviseren, kinderen ook op de niveaus
terechtkomen waar we graag willen dat ze terechtkomen. We hebben de
periode waarin ze adviezen moeten uitbrengen ook nog even verlengd,
overigens met een verlenging waarvan zij zeggen: hier kunnen we mee uit
de voeten. Hier ging in een interruptiedebatje, volgens mij tussen de heer
Bisschop en de heer Van Meenen, nee, de heer Beertema, even de vraag
over tafel: moeten we dat niet nóg langer gaan doen? Wij denken dat als
ze nu gewoon kansrijk gaan adviseren, ze niet alleen maar eventjes deze
laatste weken meenemen. Nee, dan kijken ze naar de totale schoolloopbaan. Die nemen ze in acht. Als we kansrijk adviseren als het
allerbelangrijkste beschouwen in de manier waarop we naar leerlingen
kijken, is het dus niet direct noodzakelijk om dat ook nog in de tijd te gaan
doorschuiven. Dan komen we mogelijk ook weer in de problemen met de
aanmeldingen en het zorgen dat de brugklassen op een goede manier
georganiseerd kunnen worden. Een docent, of soms ook een docententeam – ze doen het vaak in teamverband – zegt gewoon: we hebben
deze leerling een aantal jaren gevolgd, en dit is ons oordeel. Dat oordeel
is het belangrijkste. Dat hebben we op allerlei manieren uitgedragen.
Scholen hebben daar ook ondersteuning bij gekregen. Een van de laatste
dingen die nu gebeuren, is dat er vanuit het Lerarencollectief tutorials zijn
gemaakt. Ook op die manier worden scholen geholpen om die kansrijke
advisering inhoud te geven. Dat is heel erg belangrijk.
Dan de toets zelf. U weet – daar bent u over geïnformeerd – dat we met
het onderwijsveld afspraken hebben gemaakt over het omgaan met
situaties die we als calamiteiten kunnen beoordelen. Daarvan is in ieder
geval helder dat er voordat een toets wordt afgenomen, wel zo’n zes
weken echt goed onderwijs moet kunnen worden gegeven. We volgen nu
even hoe het zich ontwikkelt richting de heropening, de weer volledige
opening, van de scholen en de periode daarna. De inzet is er wel op
gericht om te zorgen dat deze toets gewoon gemaakt kan worden door de
leerlingen. We weten namelijk ook dat het vanuit het oogpunt van
kansengelijkheid heel erg belangrijk is dat dit tweede advies ernaast –
nogmaals, het schooladvies is uiteindelijk bepalend en het belangrijkst,
maar dit is wel een hele belangrijke – toch een x-aantal leerlingen kan
helpen om niet ondergeadviseerd te worden en op de goede plek terecht
te komen. Dat is zoals we het hebben ingericht. Dat zijn de afspraken die
zijn gemaakt. We gaan nu even volgen hoe het zich ontwikkelt richting
naar we hopen de volledige opening van de scholen.
Misschien nog één opmerking erbij. Met de aanbieders is erover
gesproken om ook bij de normering van de toets wat rekening te houden
met de situatie, zonder dat we de kwaliteitsmaatstaven zo gaan verlagen
dat deze geen goed oordeel meer geven over waar kinderen staan als ze
op die leeftijd in groep 8 zo’n toets moeten maken. Daar wordt ook nog
aan gewerkt deze dagen richting het moment waarop de toets afgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

62

kan worden in april/mei. Daar hebben de scholen ook wat flexibiliteit in;
dan kunnen ze de toets ook wat naar achteren schuiven als ze dat willen.
De voorzitter:
De heer Van Meenen heeft een vraag.
De heer Van Meenen (D66):
Ja, over kansrijk adviseren. Natuurlijk prima, mooi en goed dat zo’n
tutorial er is. Ik denk wel dat je ervan uit mag gaan dat scholen altijd wel
kansrijk willen adviseren; normaal gesproken al en nu hopelijk ook. Hoe
kansrijk dat is, hangt er ook erg vanaf hoe het voortgezet onderwijs daar
vervolgens weer mee omgaat en in hoeverre leerlingen toch ergens in een
hokje gezet worden. Dan kunnen ze nog zo kansrijk geadviseerd zijn, maar
dat is toch hoe het merendeel van de scholen er nog steeds uitziet. Mijn
vraag is eigenlijk – we hebben het stimuleren van brede brugklassen
eerder al besproken, ook in de overgang naar dit schooljaar – of we die
extra meerjarige financiering ook afhankelijk kunnen maken van de mate
waarin scholen bereid zijn om brede brugklassen in te stellen. Nu hebben
we wellicht een middel om dat iets indringender aan scholen te vragen
dan wilt u zo vriendelijk zijn. Hoe kijkt de Minister daarnaar?
Minister Slob:
Allereerst ben ik blij dat u dit aspect ook nog even inbrengt. Het gaat er
inderdaad niet alleen om wat er in groep 8 gebeurt, maar ook om wat er
daarna gebeurt als ze in die brugklas terechtkomen. Daar hebben we de
afgelopen keer ook aandacht aan besteed, maar uit het rapport van de
inspectie bleek bijvoorbeeld dat het nog niet overal helemaal tot volle
wasdom is gekomen. Overigens zijn we nu een paar maanden verder en
zie je wel dat er op dat vlak meer gebeurt. Het was ook nog wel heel vers
aan het begin van het schooljaar. Wat mij betreft zijn die brede
brugklassen, en dat heb ik eerder gezegd, geen taboes en ook mede
onderdeel van die meerjarige aanpak die nodig is. Want die kunnen
inderdaad helpen. Het spreekt voor zich dat er ook bedragen aan
gekoppeld worden en dat als je er een beroep op doet dat je dat ook kunt
gaan toepassen. U probeert natuurlijk drukmiddelen te ontwikkelen, maar
ik laat het nog even aan een totale afweging over op welke wijze en in
hoeverre we die ook in de sfeer en in de plannen gaan inbouwen. Laten
we eerst maar eens even op een rijtje zetten wat er nodig is en wat we ook
aanvullend aan financiering daarvoor kunnen doen. Maar dat is best wel
een mooie kaart om in de mouw te houden, zou ik haast willen zeggen.
De heer Van Meenen (D66):
Fijn om dat te horen, want dat kan toch helpen. We hebben dan toch met
de komst van dat grootste en meeslepende pakket – daar ga ik dan
helemaal vanuit – iets heel aantrekkelijks voor scholen, denk ik, omdat zij
ook allemaal het beste willen. Overigens geldt dat natuurlijk ook voor het
vervolgonderwijs. Ook daarvan verwachten we iets – daar heeft de
Minister terecht op gewezen – maar daar geldt ook voor dat er extra
financiering komt. Laten we dan ook kijken of we daar ergens iets in de
voorwaardelijke sfeer moeten inbouwen wat het dan ook werkelijk
kansrijker maakt. Dan denk ik er bijvoorbeeld aan dat er ook hulpprogramma’s in dat eerste jaar in het mbo en hoger onderwijs zijn, dat er op
een verstandige manier met het bindend studieadvies wordt omgegaan et
cetera. Ik geef dat dus nu graag aan de Minister mee en uit zijn woorden
maak ik op dat hij daarnaar wil kijken. We zullen dat dan te zijner tijd zien.
Minister Slob:
Ik heb hierbij misschien nog één aanvullende opmerking over brede
brugklassen. Ik zie wel dat dat, ook nu, nu men doorheeft in wat voor
situatie we nog langdurig zitten, steeds beter tussen de oren komt te zitten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

63

--- ik zeg het maar even in die woorden – bij de scholen voor het voortgezet onderwijs. En ik zie dat men ook wel inziet dat dat gewoon een heel
goed hulpmiddel kan zijn om ervoor te zorgen dat kinderen niet gelijk al in
een fuik zitten, dat ze onder niveau komen en daar dan ook niet meer uit
kunnen komen. Dus dat is een hele belangrijke.
Voorzitter. Dan de examens. Ik heb u op de hoogte gehouden van hoe we
daarmee om zijn gegaan. Het onderwijsveld had mij gevraagd of wij alles
op alles konden zetten om voor de kerstvakantie het besluit te nemen en
te proberen tot gezamenlijke conclusies te komen, en dat is gelukt. Er is
gewoon een besluit genomen. Ik hoorde iemand zeggen – ik weet niet
meer wie – dat er nog geen besluit is, maar er is wel een besluit genomen,
gewoon voor de kerstvakantie, gesteund door het complete onderwijsveld. U heeft dat in de brief ook kunnen terugvinden. Daar is een
behoorlijk grote groep bij betrokken geweest en die kon zich goed vinden
in de opzet die we hadden neergelegd. We hebben toen wel één afspraak
gemaakt, omdat we natuurlijk nooit weten hoe dingen zich ontwikkelen.
We hebben vaker meegemaakt dat het soms meezit en soms ook tegen.
We spreken af: dit is het gewoon. Het is namelijk ook belangrijk voor
leerlingen dat ze een stukje duidelijkheid hebben: «Leerlingen, ga gewoon
aan de slag, ga aan het werk, hoe moeilijk dat ook in deze omstandigheden is, wat wij ook snappen. We hebben jullie ook uitgezonderd van de
groepen die thuis moeten zitten. Jullie mogen naar school, omdat we het
belangrijk vinden dat jullie je examen in de volle breedte kunnen maken.»
Maar we hebben wel gezegd dat we na de voorjaarsvakantie nog een keer
om tafel gaan zitten om te kijken hoe het zich heeft ontwikkeld en of het
besluit dat we hebben genomen nog steeds houdbaar is.
Ik kan niet anders zeggen dan dat de ontwikkelingen niet echt positiever
zijn geworden, want die 1,5 meter kwam na de kerst opeens in beeld. Dat
de scholen voor een groot gedeelte dicht waren, was al voor de kerst
helder, maar dit nog niet. Dat is ook de reden waarom ik heb besloten om
die gesprekken nu naar voren te halen. In de komende week en in de week
daarna gaan we kijken tot welke inzichten we nu komen op basis van wat
er nu gaande is. Die gesprekken zal ik, nogmaals, gaan voeren. De inzet is
– daar blijf ik nog steeds voor staan – om maximaal te kijken of we de
examens door kunnen laten gaan. Het is immers belangrijk voor
leerlingen om dit moment te mogen meemaken en daarnaast – ook
belangrijk – te weten waar ze staan. We willen zorgen dat we op basis van
die informatie ook weer met ze verder kunnen. Maar ik snap ontzettend
goed dat het spannend voor ze is: de onzekerheid, iedere keer de
discussie of iets wel of niet doorgaat. Alleen al de berichtgeving van de
afgelopen dagen zorgt er voor dat sommige leerlingen denken: ik stop nu
maar even, want het gaat waarschijnlijk toch niet door. Dat hadden we
nou juist willen voorkomen door in december te zeggen: mensen, dit is
het besluit, hier gaan we voor. Maar goed, ik snap ook dat LAKS de
gevoelens vertolkt van de leerlingen die zij vertegenwoordigen. Dus we
gaan de gesprekken in de komende tijd aan. Ik zal u uiteraard informeren.
Mijn bedoeling is dat te doen voordat de voorjaarsvakantie in de eerste
regio begint. Dat is volgens mij voor 15 februari. Dan start in de eerste
regio de zogenaamde carnavalsvakantie van een carnaval dat niet gevierd
wordt.
Voor de staatsexamens, die er een-op-een bij horen, geldt precies
hetzelfde. Die leerlingen doen in een andere volgorde ook gewoon de
centrale examens. Ik weet natuurlijk wat wij met elkaar gewisseld hebben
rond het vso in de vorige periode. Dat was vanuit een situatie waarin de
centrale examens niet doorgingen. Wat de schoolexamens zijn voor het
regulier onderwijs, zijn de college-examens voor de staatsexamenleerlingen, inclusief het vso dat daar een onderdeel van is. Daar hebben we
over gewisseld wat we erover gewisseld hebben, ook met betrekking tot
wat we daar nog aan extra faciliteiten voor hebben geboden. In principe
ging het bij deze examens om hetzelfde als bij de schoolexamens. Maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

64

het werd toch als zwaarder ervaren, omdat leerlingen het bij een
staatsexamen in een korter moment moeten neerzetten dan bij een
schoolexamen, dat in een reeks van allerlei toetsen en zo tot stand is
gekomen. Het principe was hetzelfde: ze hoeven geen centraal examen te
doen en doen alleen college-/schoolexamen. Ook deze groep hebben we
natuurlijk in gedachten. Weet wel dat het daar niet alleen om het vso gaat,
maar ook om leerlingen die via particuliere scholen examen doen. Dus op
het moment dat je daar weer allerlei uitzonderingen voor gaat maken,
moet dat generiek gebeuren. Dan zouden ook de leerlingen van de
particuliere scholen daarvan gebruik moeten maken. Maar dan krijg je
weer – zeker als het centraal examen wel doorgaat – een heel scheve
verhouding met betrekking tot wat er in het reguliere onderwijs gebeurt.
Dat moeten we uiteraard ook met elkaar bewaken. Met betrekking tot het
vso zijn we dus heel gericht aan het kijken, ook in lijn met moties die hier
zijn aangenomen. Voor de langere termijn kijken we hoe we voor deze
scholen de ondersteuning die zij nodig hebben, wat structureler kunnen
gaan regelen. Daar wordt nu aan gewerkt en ik hoop u in de maand
februari daar de uitkomsten van te geven. Volgens mij was dat een motie
van mevrouw Westerveld.
We zijn bezig om te kijken wat er voor het komende examen mogelijk is
met deelcertificaten. Het is niet zo dat daar een streep doorheen is gezet.
Nee, 1 januari hebben daarvoor inschrijvingen plaatsgevonden. Van het
aantal leerlingen dat gebruikmaakt van de staatsexamens, doet het
overgrote deel deelcertificaten. Dan komt toch de capaciteitsvraag op tafel
te liggen. We zijn dus nu aan het kijken hoeveel mensen zich voor deze
komende ronde hebben aangemeld voor de deelcertificaten. Nu wordt de
beoordeling gemaakt wat dat betekent voor de capaciteit en wat we
kunnen bieden aan extra herkansingen voor de deelcertificaten, waar dat
vorig jaar vanwege de capaciteitsproblemen gewoon echt niet mogelijk
was. Dat hopen we ook in februari rond te hebben. Daar wordt dus wel
aan gewerkt en wie weet ontstaat er ook ruimte op dat punt.
De voorzitter:
Er zijn twee vragen over dit onderdeel. We gaan eerst naar mevrouw Van
den Hul en dan mag mevrouw Westerveld.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Voorzitter, ik zal het heel kort proberen te houden, met het oog op de klok.
Ik ben heel blij dat de Minister dat herijkingsmoment naar voren haalt. Ik
had een motie klaarliggen, maar die hoef ik nu niet meer in te dienen, dus
dat scheelt. Het is fijn dat dat herijkingsmoment er voor de voorjaarsvakantie komt. Maar er is natuurlijk wel wat aan de hand. LAKS heeft
inderdaad de noodklok geluid, maar ook bijvoorbeeld het CNV heeft
gezegd dat zij het niet realistisch achten om op de huidige, ingestoken
koers door te gaan, omdat een heleboel fysieke lessen uitvallen en het in
de praktijk onmogelijk blijkt om leerlingen veilig en gedegen voor te
bereiden op die eindexamens. Ik ben dus toch wel benieuwd of de
Minister dat hier kan appreciëren en van een inkleuring kan voorzien voor
ons. Hoe kijkt hij naar die oproep van LAKS en van CNV Onderwijs?
Minister Slob:
Ik zie die oproep vooral in het licht van de ontwikkelingen die zich de
laatste weken hebben voorgedaan. Dan komen er vanuit de scholen
natuurlijk veel reacties. Het is dan ook op zich heel legitiem dat degenen
die bepaalde groepen vertegenwoordigen, leerlingen of docenten, dat ook
vertolken en uiten in het publieke debat. Zij zijn betrokken geweest bij de
afspraken die zijn gemaakt. Daar staat bij wijze van spreken hun handtekening onder. We hebben wel gewoon in commissie met elkaar vastgesteld dat we hier nu voor gaan. Als zij nu aangeven dat zij daar eerder
over willen praten, dan ben ik daar natuurlijk toe bereid, zoals ik net heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

65

aangegeven. Ik merk wel dat bijvoorbeeld de oplossingen die genoemd
worden, heel divers zijn. Neem een oplossing die hier ook weleens over
tafel is gegaan, die sommigen zelfs zonder corona zouden willen, namelijk
het alleen halen van de kernvakken. Je moet wel gaan oppassen dat
dingen door elkaar heen gaan lopen. Als je algehele wensen over het
examen gaat projecteren op de coronatijd, zorgt dat er wel even voor dat
we met elkaar moeten opletten. «Alleen de kernvakken,» wordt dan
bijvoorbeeld gezegd. Maar het vmbo heeft maar één kernvak, namelijk
Nederlands. Ik geef maar even aan in wat voor situatie je dan terechtkomt.
Je moet met elkaar wel echt heel goed doorspreken wat hier nu wijsheid
is: Waar helpen we leerlingen echt mee? Dat geeft wel heel goed
duidelijkheid, zelfs op het niveau van een leerling, over kansenongelijkheid en waar een leerling staat. Ik geloof dat de heer Van Meenen het
zei: we weten ook dat er leerlingen zijn die het nu redelijk makkelijk bij
kunnen benen en soms zelfs beter leren; ik weet niet of dat er veel zijn,
maar stel dat ze er wel zijn, dan willen we ze natuurlijk ook niet in hun
voortgang tegenhouden. We zullen dus heel gericht moeten kijken hoe we
op een verstandige wijze keuzes kunnen maken die uiteindelijk dienstbaar
zijn aan het langere traject van het ontwikkelen van kinderen. We
proberen hen op een goede manier te helpen en te ondersteunen op de
plekken waar we constateren dat er tekorten zijn opgetreden door de
coronasituatie.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik vind het niet helemaal een bevredigend antwoord. Ik begrijp dat die
gesprekken nog moeten plaatsvinden, maar ik denk dat de Minister nu wel
heel makkelijk over een aantal inhoudelijke bezwaren heenstapt die LAKS,
CNV en een heleboel leraren die ons allemaal mailen hebben. Dat zijn heel
wezenlijke punten. Een boel leraren maken zich zorgen over of het
inderdaad wel veilig kan en of het realistisch is om in halve klassen een
examen voor te bereiden, want je kan dan de helft minder lesgeven.
Leraren maken zich zorgen over of ze het door de lesuitval die er is
überhaupt wel redden in de tijd. En dan heb ik het alleen nog maar over
een deel van de bezwaren. Dus ja, ik had gehoopt dat de Minister al iets
meer kon ingaan op de inhoudelijke bezwaren die zij hebben. Kan hij zich
daar iets bij voorstellen? En wat zijn dan mogelijke scenario’s? Ik hoor de
Minister nu eigenlijk alleen maar zeggen: we koersen nog gewoon op
doorgaan. Maar een heel groot deel van het veld plaatst daar grote
inhoudelijke vraagtekens bij. Dan ben ik heel erg benieuwd welke
alternatieven de Minister dan wel reëel acht.
Minister Slob:
Ik heb net heel duidelijk aangegeven dat de ontwikkelingen van de laatste
weken, met name de 1,5 meter, hebben gezorgd voor de vraag of we toch
niet eerder dan we hadden afgesproken kunnen spreken over de
afspraken die we met elkaar gemaakt hebben. Geen probleem, gaan we
doen. Ik snap dat ook. Ik snap ook de zorgen die mensen hebben, vooral
de mensen die met voeten in de klei staan en met deze leerlingen moeten
werken. Het beeld is wel divers. Ik had vorige week bijvoorbeeld een
digitaal werkbezoek met vijf scholen uit grote steden die werken met
kinderen met een lage 6, om het maar even zo te noemen; dan weet u
waarover ik het heb. Zij zeiden me één ding heel indringend: alsjeblieft, ga
niet de kwaliteitsstandaarden verlagen. Vanochtend stond er een
ingezonden brief in een krant van een docent, ik dacht een docent
natuurkunde, die zei: alsjeblieft, laat de centrale examens doorgaan. Het is
een breed palet aan meningen. Dat begrijp ik overigens heel goed, want
het is ingewikkeld. We moeten dus ook heel zorgvuldig met elkaar
uiteindelijk tot misschien wel nieuwe conclusies komen. In de insteek die
we gekozen hebben, moeten we kijken of we in tijd en ruimte mogelijkheden kunnen creëren om deze leerlingen wel het volledige examen te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

66

laten doen. Dat is natuurlijk nog steeds een optie waarover we kunnen
spreken. Ik denk dat we elkaar niet helpen als we eventjes gaan speculeren over allerlei opties, als je toch echt moet proberen om eenduidig
met elkaar tot conclusies te komen. Juist als het gaat om de onrust bij
leerlingen. Een deel is inmiddels al stil gaan zitten, soms letterlijk: we
gaan nu eerst maar even afwachten. Daar is een stuk motivatie weggevallen. Dat is ook echt heel vervelend. Daar hebben docenten op dit
moment ook mee te maken.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld en dan de heer Van der Molen.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Mijn vragen gaan over de examinatoren. Wij lazen in een brief inderdaad
dat er geen extra herkansingen worden geregeld voor certificaatleerlingen. Nu hoor ik van de Minister dat het iets anders zit: er wordt eerst
gekeken naar de capaciteit, en dan wordt er gekeken wat wenselijk is. Ik
heb dus nog een beetje hoop dat er nog wel een optie is voor certificaatleerlingen. Maar ik zou de Minister willen vragen wat er de afgelopen tijd
is gebeurd om extra examinatoren te werven. Dit is namelijk een brede
wens van de Kamer. Verschillende collega’s hebben er de afgelopen tijd
naar gevraagd. We hebben een aangenomen motie van mij en een aantal
collega’s liggen, waarin we hebben gezegd dat we eigenlijk de vorige
periode al wilden dat er extra herkansingen zouden komen voor leerlingen
die opgaan voor hun certificaat. Wat is er dus nu gedaan om extra
examinatoren te werven?
Minister Slob:
De CvTE, die hierin een grote taak heeft, zoals u weet, werkt zich op dit
moment echt uit de naad om alle mogelijkheden te creëren met
betrekking tot de wijze waarop we nu de voorstellen hebben gedaan rond
een tweede volledige tijdvak en een derde tijdvak. Kortom, heel veel inzet
is erop gericht om dat op een goede manier te doen. Dat is een ongelofelijke operatie, ook logistiek, maar ze doen het. Daarnaast weet ik van de
CvTE dat men zich ook maximaal inzet om echt te proberen zo veel
mogelijk mensen te interesseren en vast te leggen met betrekking tot het
afnemen van de examens die bij de staatsexamens horen. Daar is men de
afgelopen periode ook gewoon mee doorgegaan, ondanks al het andere
wat nog moest gebeuren. Dat is niet eenvoudig, want het afnemen van
dergelijke examens vraagt echt wel bepaalde vaardigheden van mensen.
Dat vraagt ook dat ze getraind moeten worden. Ik ben zelf ook bij die
trainingen geweest. Die vinden gewoon in een grote school in Amersfoort
plaats. Volgens mij is dat op een reformatorische school, zeg ik even uit
m’n hoofd, gevestigd in een heel mooi oud gebouw. Dan weet de heer
Bisschop precies welke het is. Maar ook daar zijn nu weer de beperkingen,
ook met afstand en alles. Dus met al die beperkingen is men gewoon
doorgegaan om te kijken wat er mogelijk is. Men doet nu inderdaad even
de beoordeling op basis van het aantal aanmeldingen – vorig jaar was dat
heel erg hoog – zoals die voor de komende examenronde worden gedaan
rond de deelcertificaten, om te kijken wat er mogelijk is. Want als je het
aanbiedt, moet je dat doen voor alle leerlingen. Het kan niet zo wezen dat
we voor de ene groep zeggen dat we het wel doen en voor de andere niet.
Daarvoor zouden we dan de wet moeten veranderen. Als je het aanbiedt,
moet je dat voor iedereen doen. Dan moet je het ook kunnen waarmaken.
De voorzitter:
Mevrouw Westerveld, kort.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

67

De Minister zei het net ook al in zijn inbreng: dan zou je het ook voor het
particuliere onderwijs moeten regelen. Maar dat begrijp ik dan weer niet
helemaal goed, want we hebben gewoon te maken met leerlingen die
naar het vso gaan, om een bepaalde reden. Ze hebben soms moeite met
bepaalde uitdrukkingsvaardigheden of hebben een leerachterstand. Ze
hebben extra begeleiding nodig. Ik begrijp niet zo goed waarom je die
groep dan weer extra gelijk moet stellen aan particulier onderwijs.
Minister Slob:
Je hebt twee mogelijkheden om aan een examen te komen. Ze doen
dezelfde centrale examens, dus het diploma is uiteindelijk ook identiek.
Als je dat gehaald hebt, dan heb je het. Dus als leerlingen zeggen dat ze
gebruik willen maken van de staatsexamens, dan gelden voor hen
gewoon dezelfde beoordelingen en dezelfde faciliteiten als het gaat om
wat je met inhoud en met herkansingsmogelijkheden doet als voor alle
andere leerlingen. Daar kun je gewoon geen onderscheid in maken. Je
kunt wel onderscheid maken in alle ondersteuning die daaromheen
plaatsvindt. Dat hebben we ook gedaan. We trekken dat nu ook door in de
eerste periode. Dat doen we ook in de tweede periode. We willen ook
maximaal op die ondersteuning inzetten. Er zijn ook vso-leerlingen die
gewoon op school examen doen, omdat hun school een examenvergunning heeft. Er zijn ook leerlingen waarbij er afspraken zijn gemaakt
tussen vso en een reguliere vo-school, waardoor het op die manier
gebeurt. Maar een groot gedeelde heeft voor de route van de staatsexamens gekozen. Dan kun je niet zeggen: dit deel van de staatsexamens
mag – ik noem maar wat – drie herkansingen doen en de anderen niet. Dat
is het probleem waarmee we al in de eerste ronde zaten. Dat geldt
natuurlijk onverkort nu nog steeds.
De voorzitter:
De heer Van der Molen heeft lang gewacht.
De heer Van der Molen (CDA):
Toch nog even op dit punt van de examens. Het hangt ermee samen, ook
met dat ijkpunt dat genoemd werd. Daarbij deel ik ook wat mevrouw Van
den Hul zei: het is goed nieuws dat dat allemaal snel kan gaan. Gewoon
ook even wetend hoe dat gaat, kan ik me zo voorstellen dat u nu al bezig
bent met de scenario’s. Het is namelijk wel of niet. Het moet niet zo zijn
dat op het moment dat het ijkmoment er is en het OMT iets gezegd heeft,
we dan nog met elkaar moeten gaan nadenken over wat wel en niet kan.
Dat zou ik graag bevestigd willen horen.
Ik heb nog een tweede punt. Dat is het punt dat ik al heb gemaakt. Als we
dan toch doorgaan, hoe houden we dan rekening, ook in de herkansingen,
met die hele kleine groep die ook met die extra herkansing nog niet uit de
voeten kan? Kan de Minister ten minste toezeggen dat op het moment dat
hij zo’n afweging maakt naar aanleiding van het go/no-gomoment hij dan
ook helderheid kan bieden daarover? Want het is toch met elkaar zoeken
naar een manier waarop je de kinderen die de dupe zijn, een eerlijke kans
biedt.
Minister Slob:
Zeker. Dat laatste kan ik alleen maar onderstrepen. We zijn bij de keuzes
die we nu maken niet afhankelijk van OMT-adviezen. Het is nu gewoon
een inschatting. We hebben al afspraken gemaakt over de examens. Daar
is een besluit over genomen. We hebben afgesproken dat als de ontwikkelingen zodanig zijn dat er toch zorgen zijn, we nog een keer gaan kijken of
dat besluit nog houdbaar is. Dat gaan we de komende twee weken
gewoon doen. Daar heb ik geen OMT-adviezen voor nodig.
Het tweede is dat in het besluit dat ik genomen heb, leerlingen al de
mogelijkheid wordt geboden om te spreiden. Ze hoeven niet alles in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

68

eerste ronde te doen. Ze kunnen variëren. Ze kunnen zeggen: ik ga
bepaalde vakken in tijdvak 1 doen en ik doe de rest in tijdvak 2. En we
hebben daarnaast voor hen nog een extra derde herkansingsmogelijkheid
gecreëerd als ze dan toch nog voor een vak in de herkansing moeten. Dus
dat hebben we al gefaciliteerd. We hebben ook op verzoek van de bonden
zelfs geprobeerd om dat nog in het schooljaar te doen. Alleen in het
noorden loopt het een klein beetje over de rand van de vakantie heen.
Daarvan hebben we gezegd: als dat nodig is, dan gaan we kijken of we dat
kunnen faciliteren. Maar dat zijn de afspraken zoals we ze gemaakt
hebben.
De voorzitter:
Daarmee zijn wij aan het einde gekomen, vroeg de voorzitter hoopvol.
Minister Slob:
Bijna. Er zijn nog twee vraagjes in het blokje «divers». Dat is allereerst de
vraag van de heer Bisschop over regelluw. Ik gaf net al aan met betrekking
tot bijvoorbeeld de subsidieregeling dat we daar ook weer voor het
laagste niveau hebben gekozen. Dus als er concrete voorbeelden zijn van
iets waarvan scholen zeggen dat dat op dit moment niet echt reëel is, kan
daar gewoon over gesproken worden om te kijken of we daar generiek
eventueel iets aan kunnen doen. We kijken daar dus al heel gericht naar,
met name ook als het gaat om de nieuwe dingen die we nu van ze vragen.
Dan de thuiszitters. Ik heb in het debat over passend onderwijs en de 25
punten waarmee we aan het werk zijn gegaan, al aangegeven dat we met
name door de coronaperiode heel actief proberen om weer verbindingen
met scholen te maken en maatwerk te leveren. Die zijn dus nadrukkelijk in
beeld en dat wordt nu ook verder uitgewerkt. U heeft daar in november
ook ruimte voor gegeven.
De gang van zaken rond het curriculum heeft u op de lijst van controversieel verklaarde onderwerpen gezet. Het enige wat u van mij nog zult
krijgen, zijn de twee adviezen van de wetenschappelijke commissie die ik
u al had toegezegd. Die komen misschien al deze maand en anders net in
februari. Dat zijn die onafhankelijke adviezen. Die krijgt u toegestuurd en
voor de rest is dat aan een nieuw kabinet. Er komen nieuwe afspraken om
te kijken hoe dat verder wordt vormgegeven. Dat is conform het demissionair zijn van dit kabinet en de verklaring die de commissie heeft
gegeven.
De heer Van Meenen (D66):
Dat is goed om te horen. Er waren wel een paar dingen die eigenlijk niet
direct met het curriculum te maken hebben, zoals de herziening van het
examen Nederlanders, wiskunde, ook in het vmbo. Kunnen die wel door?
Gaat de Minister daar wel mee door? Dat is formeel geen curriculum.
Minister Slob:
We hebben in de curriculumaanpak inderdaad een bepaalde prioritering
aangegeven van dingen die snel moesten en dingen die wat langzamer
konden. Als u wilt dat er rond de controversieelverklaring nu toch weer
uitzonderingen worden gemaakt voor bijvoorbeeld de eerste fase, dan
hoor ik dat graag van de commissie.
De heer Van Meenen (D66):
De eerste fase? Dat begrijp ik even niet.
De voorzitter:
Mag ik hier even als voorzitter op ingaan? We hebben het hierover gehad
in de procedurevergadering over het controversieel verklaren van
onderwerpen. Ik denk niet dat dit nu de plek is om dat vraagstuk via de
Minister opnieuw open te breken. Dan moeten we het daar in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

69

commissie opnieuw over hebben. In mijn herinnering – maar ik weet ze
niet allemaal uit mijn hoofd – is het curriculum in het algemeen controversieel verklaard. Dit lijkt me dus een vraag die we eerst via de commissie
aan onszelf moeten stellen voordat we de Minister daar iets over vragen.
De heer Van Meenen (D66):
Prima.
Minister Slob:
Ik heb nog een laatste punt rond de veiligheid. Dat komt nu een klein
beetje in de knel door tijdgebrek. We zijn daar echt ontzettend stevig mee
aan het werk gegaan, omdat we merkten dat er wat licht zat tussen wat er
allemaal aan mogelijkheden is en wat er uiteindelijk op de school gebeurt.
Dat gat proberen we te dichten. Aan de andere kant moeten we reëel zijn,
want er is ook gewoon wat gebeurd op een school die al wel heel actief
met deze onderwerpen bezig was, maar waar er toch zo’n situatie van een
calamiteit kon ontstaan met een behoorlijke uitwas. Het ging om een
docent die thuis kwam te zitten en volgens mij inmiddels weer op die plek
aan het werk is gegaan. Ik blijf erop hameren. Er ligt een prachtig aanbod.
Stichting School & Veiligheid doet geweldig werk. Ik kan ze niet vaak
genoeg noemen en prijzen, omdat er toch nog veel onbekendheid is. We
blijven eraan werken om dat gewoon tussen de oren te krijgen. Er zijn
vakken die dit onderwerp op sleeptouw nemen. Ik dacht dat de heer
Beertema voorbeelden gaf van vakken waar dit soort onderwerpen echt al
gemeengoed is, maar het moet breder in de school. Er is dus geen twijfel
over mogelijk dat we dit gewoon blijven uitdragen. Het is ook niet zo dat
de politie en het jongerenwerk op afstand van de school worden
gehouden. Er was volgens mij zelfs een school waar iets gebeurd is waar
ze een kantoortje in de school hadden om van daaruit de wijk te bedienen.
Wel moet een school natuurlijk ook gewoon met de onderwijskundige
aanpak aan de slag en dit niet alleen bij een enkel vak stallen, maar het
veel breder doen, zoals we het ook bij burgerschapsvorming met elkaar
hebben besproken. Als het nodig is, kunnen er altijd verbindingen met de
buitenwereld worden gemaakt. Die is vaak echt al heel groot, met name in
die wijken waar dat bij wijze van spreken zo in elkaar over loopt. Dan weet
u wel wat ik ongeveer bedoel, denk ik. Hier blijven we dus mee bezig. Ook
het Actieplan Wapens en Jongeren is er een voorbeeld van dat de politie
niet op afstand blijft, maar dat er hele concrete afspraken met scholen
worden gemaakt waarbij de school en de veiligheidsketen eromheen
elkaar ook versterken om te proberen een veilig schoolklimaat te krijgen
en, als het even kan, ook daarbuiten de veiligheid op orde te houden.
De voorzitter:
De heer Kwint kort en daarna nog de heer Beertema. Dan wil ik heel graag
door naar de tweede termijn.
De heer Kwint (SP):
Ik denk inderdaad dat de Minister volkomen terecht zegt dat er nog een
wereld te winnen is, alleen al als je ziet dat het bestuur nog niet altijd de
verantwoordelijkheid neemt die moet. Maar ik had een hele specifieke
vraag gesteld. De Minister gaf daar wel antwoord op, maar dat is wel iets
anders dan wat er in de brief stond, namelijk dat jongerenwerkers en
politie betrokken worden wanneer een dreiging zich verplaatst naar buiten
de school. Als de Minister nu zegt dat er geen enkele belemmering is om,
als de veiligheidssituatie daarom vraagt, die partijen ook binnen de school
te houden, dan ben ik op dat punt even gerustgesteld.
Minister Slob:
Waar het maar nodig is, wordt er intensief samengewerkt. Dat is ook
gewoon belangrijk, zeker ook als je weet in wat voor wijken scholen soms

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

70

staan. Als je daar geen contact met de buitenwereld zou hebben, zou je
echt in een parallel universum verkeren. Daar moet men ook gewoon die
samenwerking met elkaar hebben.
De heer Beertema (PVV):
Ik heb ook geen twijfels over het aanbod dat er ligt, want dat lijkt mij meer
dan voldoende. Mijn twijfels begonnen bij een aantal alinea’s in de brief,
waaruit naar mijn gevoel bleek dat er in het algemeen te weinig
bekendheid is, nog steeds, en dat er te weinig draagvlak is bij bestuurders
en leidinggevenden. Dat baart mij zorgen, die onbekendheid en ook de
houding die ik in het verleden heb bespeurd bij een aantal leidinggevenden en bestuurders, die docenten juist niet gesteund hebben maar
reprimandes hebben gegeven en ter verantwoording hebben geroepen,
zodanig dat ze zelfs hun excuses moesten aanbieden aan die zogenaamd
gekwetste ouders. Zolang leidinggevenden, managers en bestuurders niet
dat gevoel van urgentie hebben, hebben we een probleem. Daarom heb ik
gevraagd of het nodig is om dat toch strakker aan te sturen en meer regie
te voeren vanuit de Minister.
Minister Slob:
Pas op met te grote generalisaties, maar er zijn inderdaad soms situaties
waarin je denkt: hé, dat had wel even wat hoger op de agenda moeten
staan; daar had men wel wat meer kunnen doen. Maar op heel veel
plekken zie ik dat dit wel het geval is. Ik denk dat de situaties die zich
hebben voorgedaan in de afgelopen maanden ook wel als een soort
wake-upcall hebben gegolden voor heel veel scholen. Dat is één. U
struikelde ook over het zinnetje dat een veilige schoolomgeving primair
de verantwoordelijkheid van het schoolbestuur is, maar dat is gewoon
een wettelijk iets. Dat is gewoon zo; zij zijn gewoon wettelijk verantwoordelijk voor de veiligheid in de school. Dat laat onverlet dat als wij zien dat
ze moeite hebben om daar uitvoering aan te geven, wij onze verantwoordelijkheid nemen en proberen hen te ondersteunen waar het maar kan.
Dat doen we dus ook door te zorgen dat er een goed aanbod is. Daar heb
ik net al iets over gezegd. Op het moment dat dat onvoldoende
doordringt, moeten we daar nog meer interventies op plegen om te
zorgen dat het wel doordringt en dat men daar ook gebruik van maakt. We
moeten zorgen dat men niet wegloopt voor de moeilijke onderwerpen en
voor het aanpakken van moeilijke situaties, en dat men ook niet zomaar
capituleert in het geval er wat dreiging wordt uitgeoefend om dingen
maar niet te gaan doen. Dat is niet wat we voor ogen hebben. Dat is in de
brief ook heel duidelijk omschreven.
De heer Beertema (PVV):
Kan ik dan ook concluderen dat u geen signalen heeft van leraren of
vakgroepen die u benaderen met het geluid dat ze zich niet gesteund
voelen?
Minister Slob:
Natuurlijk komt dat weleens een keer voor. Er zijn duizenden scholen.
Soms is het een reactie van een individuele docent, waarbij je niet gelijk
kan overzien of dat weergeeft wat er in een school plaatsvindt, maar ik
vind dat we die signalen wel serieus moeten nemen. Dat is de reden
waarom ik dit onderwerp iedere keer opnieuw benoem en erover spreek
met hun vertegenwoordigers, ook op schoolniveau. Ik onderhoud
contacten met scholen waar problemen zijn geweest en houd dat soms
ook een hele lange termijn vol. Ik zeg iedere keer opnieuw tegen schoolbestuurders dat ze gebruik moeten maken van de diensten. De meesten
doen dat inmiddels ook. Dat is de wijze waarop we werken.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

71

Wij gaan door met een tweede termijn, waarin ik u allen per persoon twee
minuten geef, want anders wordt het nog een hele lange zit. Ik denk
namelijk dat er in de eerste termijn alle ruimte is geweest om heel veel
vragen te stellen, dus laten we snel doorgaan. Ik geef het woord aan de
heer Heerema.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Voorzitter, dank u wel. Zo’n laatste notaoverleg wordt een soort bonusronde. Dat is ook helemaal niet zo erg, zo’n laatste keer, lijkt me. Allereerst
dank aan de Minister voor alle antwoorden in de eerste termijn. Het is
heel goed om te horen dat groep 3 en groep 8 wellicht wat meer ruimte
kunnen krijgen als een school daartoe besluit. Ik hoop ook dat scholen en
besturen meegeluisterd hebben om te kijken welke ruimte juist voor die
belangrijke leerjaren gegeven kan worden.
Nu heb ik in eerste termijn één vraag niet gesteld, omdat a mijn tijd op
was en b ik hem buiten het grotere plaatje vond passen. Maar ik wil hem
hier wel stellen, want het is mogelijk de laatste keer dat wij met elkaar
zitten. Op 23 december 2020 heeft het Cheider bezwaar ingediend tegen
het oplegde inhoudingsbesluit van 30 november 2020. De voorzieningenrechter heeft dat enkele dagen geleden toegewezen, omdat het besluit
onomkeerbare gevolgen kan hebben voor de financiële situatie. Maar als
dat de uitspraak is, is dat toch de omgekeerde wereld? Wij leggen toch
een bekostigingsmaatregel op juist omdat die impact zou moeten hebben
op een school? Het is een vraag die misschien wat buiten de orde van dit
hele notaoverleg valt, dus hij mag wat mij betreft ook schriftelijk beantwoord worden. Ik zou heel graag willen weten hoe dit nou aangepakt kan
worden als de rechter onze zaken terugverwijst.
De voorzitter:
Meneer Heerema, ik zei net al in de richting van de heer Van Meenen iets
over controversieel verklaren, maar dat geldt voor dit onderwerp ook.
Naar mijn herinnering is ook dit onderwerp controversieel verklaard. Het
past dus niet in deze vergadering, maar dat check ik nog even voor de
zekerheid. Ik hoor om me heen van uw collega’s dat dat zo is, dus mijn
herinnering laat me niet in de steek.
De heer Rudmer Heerema (VVD):
Dat betekent dus dat wij hier niks meer aan kunnen doen. Dat is jammer,
bijzonder jammer.
De voorzitter:
Dank. Het woord is aan de heer Bruins.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Ik dank de Minister voor zijn antwoorden. Ik heb
twee moties voorbereid. De eerste klinkt als volgt.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de kansenongelijkheid toeneemt door de coronamaatregelen en de crisis;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

72

constaterende dat het kabinet werkt aan een meerjarig nationaal
programma onderwijs na corona om de effecten van de coronacrisis ook
voor de langere termijn op te kunnen vangen;
spreekt uit dat de Kamer grote zorgen heeft over de effecten van de
coronamaatregelen en de crisis op de ontwikkeling en het welbevinden
van leerlingen en jongeren;
spreekt uit dat meerjarige investeringen nodig zijn om onderwijsachterstanden weg te werken;
verzoekt de regering om de Kamer voor 1 maart aanstaande te informeren
over de opzet van het nationaal programma onderwijs na corona en de
ondersteuning en financiering waarop scholen voor de langere termijn
kunnen rekenen, en bij uitwerking te borgen dat schoolteams de ruimte
krijgen om op schoolniveau te bepalen welke interventies en maatregelen
het beste werken voor hun leerlingen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bruins, Van der Molen, Van
Meenen, Van Raan, Kwint, Westerveld, Bisschop, Beertema, Rudmer
Heerema en Van den Hul.
Zij krijgt nr. 158 (35 570-VIII).
De heer Bruins (ChristenUnie):
De tweede motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het kabinet voor de komende weken een avondklok
heeft ingesteld, maar dat er een uitzondering is voor leerlingen in het mbo
en h.o. die een examen of tentamen moeten doen;
constaterende dat scholen, en met name mbo’s, een deel van hun
praktijklessen noodgedwongen naar de avond hebben verschoven om zo
veel mogelijk leerlingen nog praktijkles te kunnen bieden met inachtneming van coronamaatregelen;
verzoekt de regering om leerlingen die op het mbo (en indien van
toepassing het vmbo en het praktijkonderwijs) in de avond praktijklessen
moeten volgen, uit te zonderen van de regels omtrent de avondklok,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Bruins, Van den Hul en Van Raan.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 159 (35 570-VIII).
Mevrouw Van den Hul.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

73

Dank, voorzitter. Ook ik dank de Minister voor de beantwoording in de
eerste termijn. Ik heb vier moties, dus ik ga ze snel voorlezen.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het kabinet bij monde van de premier heeft aangeven
dat, naast het nu al aanpakken van achterstanden, ook wordt gewerkt aan
een plan om deze achterstanden structureel aan te pakken;
constaterende dat de premier gesteld heeft dat hiervoor geld wordt
vrijgemaakt en dat hij stelt «geld mag hier geen rol spelen»;
verzoekt de regering bij de presentatie van de plannen in februari reeds
een schets te geven van de (structurele) financiering van de plannen en de
Kamer hiervan op de hoogte te houden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van den Hul en Van Raan. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 160 (35 570-VIII).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat de aanjager aanpak lerarentekort heeft geoordeeld dat
de aanpak te beperkt, te versnipperd en te weinig fact-based is, en de
beroepsgroep tevens te weinig wordt betrokken;
van mening dat de coronacrisis de urgentie van het oplossen van het
lerarentekort verder blootlegt;
verzoekt de regering nog voor 12 februari een uitwerking van de aanbevelingen van de aanjager aanpak lerarentekort naar de Kamer te zenden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van den Hul en Van Raan. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 161 (35 570-VIII).
Motie

De Kamer,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

74

gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de coronacrisis leidt tot leerachterstanden, die
bovendien ongelijk zijn verdeeld;
overwegende dat de bestrijding van groeiende kansenongelijkheid de
hoogste prioriteit moet krijgen in het aangekondigde nationaal plan;
verzoekt de regering concrete doelstellingen te formuleren over hoe,
waarmee en door wie de kansenongelijkheid zal worden aangepakt;
verzoekt de regering tevens om achterstanden gedetailleerd in kaart te
brengen en te monitoren welke effecten de interventies gericht op de
bestrijding van kansenongelijkheid hebben in de praktijk,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van den Hul en Westerveld. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 162 (35 570-VIII).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er signalen zijn van Nederlandse gebarentolken dat hun
en de kinderen die zij ondersteunen in het regulier onderwijs de toegang
wordt bemoeilijkt of ontnomen;
van mening dat dove of slechthorende kinderen recht hebben op
onderwijs en dat het onacceptabel is als zij worden benadeeld;
verzoekt de regering in gesprek te treden met het onderwijs om te
benadrukken dat tolken altijd toegang moeten krijgen tot het onderwijs en
te verzekeren dat doven en slechthorenden niet benadeeld worden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van den Hul en Westerveld. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 163 (35 570-VIII).
De heer Bisschop, SGP.
De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank u wel. Ik wil ook de Minister graag danken voor de
beantwoording van de vragen. Dank ook voor de ondersteuning en voor
het werk dat achter de schermen door zijn medewerkers wordt verricht. Ik
heb geen motie om in te dienen. De vragen zijn afdoende beantwoord.
Ik heb nog één punt waar ik graag een expliciete reflectie van de Minister
op zou willen. De indruk die in het onderwijs bestaat, is «leerlingen blijven
in principe thuis, tenzij». En dan zijn er allerlei voorzieningen. Maar die
indruk bestaat ook bij het speciaal onderwijs. Wij hebben al even in een
interruptiedebat daarover van gedachten gewisseld. Mag ik het zo zeggen
dat voor het speciaal onderwijs geldt «leerlingen gaan in principe naar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

75

school, tenzij»? Is dat een goede weergave? Er wordt veel gedaan aan
communicatie, maar op dat punt bestaat gewoon wat onduidelijkheid,
omdat allerlei onderwijssectoren misschien te veel op één hoop worden
geveegd. Maar ik hoor graag de reactie van de Minister daarop.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. De heer Kwint, SP.
De heer Kwint (SP):
Dank u wel, voorzitter. Laat ik beginnen met een vraag. Er gaat
waarschijnlijk binnenkort nog een keer een brief komen, en mogelijk ook
een debat, over de mogelijke heropening van scholen. Ik zou het fijn
vinden als daarin de stand van zaken over de motie-Marijnissen wordt
meegenomen. Het gaat erom welke maatregelen zijn voorbereid om
ervoor te zorgen dat wanneer scholen weer opengaan, wat wij natuurlijk
allemaal hopen, dat ook op een manier kan die echt veilig is. Dan nog drie
losse eindjes.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
van mening dat het niet te verdedigen is dat er nog altijd een verschil in
beloning bestaat tussen primair onderwijs en voortgezet speciaal
onderwijs enerzijds en voortgezet onderwijs anderzijds;
spreekt uit de loonkloof te willen dichten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Kwint, Westerveld, Van den Hul
en Van Raan. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 164 (35 570-VIII).
De heer Kwint, gaat u verder.
De heer Kwint (SP):
Ik dacht dat er een vraag was. Ik kom op de motie die je wist dat zou
komen.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het kabinet ondanks een aangenomen motie nog altijd
niet de actuele omvang van het lerarentekort registreert;
verzoekt de regering nu eindelijk het actuele tekort, en de manier waarop
scholen dit oplossen, op een website te registreren,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

76

en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Kwint, Van Meenen, Westerveld
en Van den Hul. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende
ondersteund.
Zij krijgt nr. 165 (35 570-VIII).
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat het nog zeer onzeker is wanneer leerlingen weer naar
school kunnen;
van mening dat alles in het werk gesteld moet worden om leerlingen die
de school uit het oog dreigt te verliezen, erbij te houden;
verzoekt de regering te kijken of pabostudenten, maar eventueel ook
studenten die sociaal werk of een andere mogelijk relevante opleiding
doen, hun stage kunnen doen bij kinderen die dit nodig hebben, en waar
nodig ook betaald studenten te vragen om kinderen te helpen met
thuisonderwijs,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Kwint en Rudmer Heerema. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 166 (35 570-VIII).
De heer Kwint (SP):
Daaraan had ik best kunnen toevoegen dat behalve kinderen ook ouders
daar heel erg mee geholpen zijn. Dat heb ik niet gedaan. Ik wil het toch
gezegd hebben.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank. De heer Van Meenen.
De heer Van Meenen (D66):
Voorzitter. Dank aan de Minister voor zijn uitgebreide en zorgvuldige
benadering en zijn toezeggingen op allerlei vlakken.
Er komt nog het een en ander op ons af aan plannen: over examens, over
het nationaal onderwijsplan. Ik sluit niet uit, zeg ik maar vast tegen de
collega’s, dat we toch misschien ook nog een keer bij elkaar moeten
komen in het verkiezingsreces om het daarover te hebben.
Voorzitter, dan een drietal moties.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

77

constaterende dat er steeds meer inzichten komen over de verspreiding
van de Britse variant van het coronavirus;
overwegende dat elke dag dat het (basis)onderwijs veilig en verantwoord
eerder open kan telt;
verzoekt de regering een wekelijks OMT-advies te vragen over de
mogelijkheid om meer onderwijs op school te geven, gebruikmakend van
onder andere de laatste wetenschappelijke inzichten, internationale
vergelijkingen en de inzet van alle beschikbare middelen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Meenen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 167 (35 570-VIII).
De heer Van Meenen (D66):
Dan over het vso.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat niet alle vso-scholen momenteel fysiek onderwijs
(kunnen) bieden;
overwegende dat de achterstanden in het voortgezet speciaal onderwijs
tot grote zorgen leiden bij leraren en leerlingen;
verzoekt de regering in overeenstemming met de vakbonden, het LBVSO
en andere belanghebbenden te komen tot aangepaste examens, waarbij
onder andere wordt gekeken naar het afschaffen van mondelinge
examens en presentaties en het bieden van extra herkansingen, en hier
voor het verkiezingsreces de Kamer over te informeren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Meenen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 168 (35 570-VIII).
De heer Van Meenen (D66):
Het ontbrak mij aan spreektijd, maar ik vertaal het maar even in een
motie, voorzitter.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

78

overwegende dat de Minister al enige tijd in gesprek is met het Leerlingenbelang Voortgezet Speciaal Onderwijs (LBVSO) met als doel deze te
erkennen;
constaterende dat hier nog steeds geen gevolg aan is gegeven;
verzoekt de regering het LBVSO officieel te erkennen als onafhankelijke
vereniging met eigen bestuur en hen structureel te betrekken bij besluitvorming, net als andere leerlingenvertegenwoordigingen als LAKS en
JOB,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Meenen. Naar mij blijkt, wordt
de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 169 (35 570-VIII).
Dank. Mevrouw Westerveld, GroenLinks.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Voorzitter. Ik heb een vraag en twee moties. De vraag gaat over huiselijk
geweld en kindermishandeling. Daar komen we nog over te spreken in
een overleg dat over twee weken plaatsvindt. Maar dit is natuurlijk niet
alleen iets voor jeugdzorg. Dit is ook iets waar in ieder geval het onderwijs
mee te maken krijgt, omdat docenten zien dat kinderen het soms thuis
niet fijn hebben. Mijn vraag aan deze Minister is in hoeverre dit
onderwerp op de agenda staat en wat hij kan doen om scholen en leraren
goed te ondersteunen. Want het lijkt me een heel moeilijke taak. We
moeten voorkomen dat het onderwijs er allemaal taken bij krijgt, maar
een leraar laat het natuurlijk ook niet gaan als hij of zij denkt dat het thuis
niet goed gaat met een leerling.
Dan de moties.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat het nog steeds voorkomt dat vso-leerlingen, als zij hun
diploma niet hebben gehaald, van school moeten als zij 18 jaar worden;
constaterende dat vso-leerlingen wettelijk onderwijs mogen blijven
volgen tot het einde van het schooljaar waarin zij 20 jaar worden;
overwegende dat vso-leerlingen mogelijk achterstanden hebben
opgelopen door de coronacrisis;
verzoekt de regering om vso-leerlingen de garantie te geven dat zij hun
huidige opleiding mogen afmaken, ook als zij ouder zijn dan 18 of 20 jaar,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Westerveld en Van den Hul. Naar
mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 170 (35 570-VIII).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

79

Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er signalen zijn dat kinderen in azc’s geen toegang
hebben tot onderwijs vanwege gebrekkige wifi of het ontbreken van
devices;
overwegende dat het kunnen volgen van onderwijs een recht is voor alle
kinderen;
verzoekt de regering om met het COA te zorgen voor een stabiele
wifiverbinding en voldoende devices, zodat ook vluchtelingenkinderen
onderwijs kunnen volgen,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Westerveld, Van den Hul en Van
Meenen. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 171 (35 570-VIII).
Wij gaan naar de heer Van der Molen.
De heer Van der Molen (CDA):
Dank u wel, voorzitter. Wij hebben als CDA ook de motie medeondertekend die door de heer Bruins is ingediend en gaat over de maatregelen
om de onderwijsachterstanden in te lopen. Die drukt ook uit dat het nogal
een urgente zaak is. Ik vind het goed om te zien dat die zó breed wordt
ondersteund, waardoor die de Kamer in ieder geval, zoals de Minister zou
zeggen, een extra kontje geeft om er vaart mee te maken.
Dan kom ik nog even met een motie terug op de uitspraak die de Minister
zonet deed, over die herkansingsmogelijkheden op het moment dat
kinderen te weinig voorbereidingstijd hebben gehad en toch een examen
te maken hebben. Ik wens de Minister veel wijsheid bij die nadere
afweging. Maar het antwoord dat ik van de Minister kreeg was: ja, ik heb
al een herkansing gegeven. Dat is juist. Waar wij in het verleden en nu
voor pleiten is juist dat we, vanwege die extreme omstandigheden,
daarbovenop nog een herkansing bieden. Vandaar de volgende motie.
Motie

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat er voor de voorjaarsvakantie een herijkingsmoment
komt over het besluit ten aanzien van de eindexamens van december
jongstleden;
tevens overwegende dat de situatie voor de leerlingen is veranderd nu de
sluiting van de scholen langer duurt;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

80

verzoekt de Minister bij het herijkingsmoment tevens duidelijk aan te
geven waarom hij al dan niet heeft besloten een extra herkansingsmogelijkheid mogelijk te maken bovenop de aanvullende waartoe de Minister al
had besloten,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door de leden Van der Molen en Van Meenen.
Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 172 (35 570-VIII).
Dan zijn we tot slot aangekomen bij de heer Beertema namens de PVV.
De heer Beertema (PVV):
Voorzitter. Ik bedank de Minister ook voor zijn uitgebreide beantwoording.
Ik heb twee moties overwogen over de thema’s die ik geadresseerd heb,
maar door de beantwoording denk ik toch dat het niet meer nodig is. Wij
dienen eigenlijk heel weinig moties in, in tegenstelling tot andere partijen,
met al hun feelgoodmoties, waar iedereen het eigenlijk wel mee eens is.
Dat doen we niet. Dat vinden wij toch een beetje zonde van de tijd.
Ten slotte, voorzitter. De inleiding van de Minister heeft mij enigszins
geraakt. Ik wil mijn waardering uitspreken voor het werk dat hij en zijn
ambtenaren doen in deze ongelofelijk ingewikkelde tijd voor het
onderwijs. Ik verzeker hem dat niemand hier in zijn Ministerschoenen zou
willen staan op dit moment, dus veel sterkte daarmee.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dat zijn mooie woorden om deze tweede termijn mee af te sluiten.
(Geroffel op de bankjes)
De voorzitter:
U spreekt, zo te horen, namens de hele commissie. Ik schors voor enkele
ogenblikken en dan gaan we luisteren naar de Minister.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Het woord is aan de Minister voor zijn beantwoording in tweede termijn.
Minister Slob:
Voorzitter. Ik dank de Kamer voor haar inbreng in de tweede termijn. Ik zal
uiteraard op de moties ingaan en op de enkele vraag die nog gesteld is.
De heer Heerema had het over Cheider. U heeft dat inderdaad controversieel verklaard, maar ik moet nog verder kennisnemen van de uitspraak
die gedaan is. Volgens mij werd het als een soort opschorting gezien,
maar ik moet dat nog even verder bestuderen. Ik ben dit weekend met
andere dingen bezig geweest, maar ik zal u informeren over onze
beoordeling van deze opschorting van het uitvoeren van een voornemen,
omdat de afspraken die gemaakt waren, ook de wettelijke afspraken, niet
zijn nagekomen.
Voorzitter. De motie op stuk nr. 158 van de heer Bruins van de
ChristenUnie over het nationaal programma onderwijs na corona geef ik
oordeel Kamer.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Mevrouw Van den Hul heeft aangegeven deze motie ook graag mede te
willen ondertekenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

81

De voorzitter:
Oké.
Minister Slob:
Haar naam staat eronder, met pen geschreven.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 158 krijgt oordeel Kamer. Dan de motie op stuk nr.
159.
Minister Slob:
Ik zit hier, zoals u weet, vanuit de portefeuille funderend onderwijs. Wij
hebben niet te maken met avondverplichtingen rond praktijklessen in het
vmbo, dus voor mij gaat dat gewoon niet op. Ik vind het ook niet echt de
weg om nu allerlei moties in te dienen over de avondklok, waar met de
Kamer over gesproken is. Dus ik ontraad deze motie, maar ik beloof u wel
dat ik dit onderwerp separaat zal delen met mijn collega, die over het mbo
gaat. Maar ook zij is natuurlijk niet degene die met de Kamer correspondeert en communiceert over de avondklok. Dat is, zoals u weet, vorige
week gebeurd door de mp en de Minister van JenV. Ik ontraad dus deze
motie, maar ik neem het onderwerp wel mee.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 159 wordt ontraden.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik dank de Minister voor zijn oordeel. Ik zou over deze motie heel graag
morgen al, en dus niet volgende week, willen stemmen vanwege de
urgentie. Het feit dat praktijklessen niet zijn meegenomen, maar
tentamens en examens wel, is een soort onbedoelde omissie in het debat,
dus ik zou die omissie heel graag zo snel mogelijk willen repareren.
De voorzitter:
We zullen dat aan de Griffie plenair doorgeven. Ik kan mij die wens
voorstellen. Over alle andere moties die nu worden ingediend, zal
volgende week dinsdag worden gestemd, dus niet morgen.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik zal het stukje van de zin dat tussen haakjes staat verwijderen. Het gaat
om de woorden: «en indien van toepassing het vmbo en het praktijkonderwijs». Dan gaat de motie alleen over de praktijklessen in de avond op
het mbo.
De voorzitter:
Dank voor uw aanpassing en toelichting. We gaan snel door naar de motie
van de heer Van Raan op stuk nr. 160.
Minister Slob:
Die is door mevrouw Van den Hul ingediend, met de heer Van Raan.
De voorzitter:
Van mevrouw Van den Hul. Excuses.
Minister Slob:
Ik kan deze motie oordeel Kamer geven, met één opmerking over de
financiering. Ik heb het over meerjarige financiering gehad, maar daar
komt natuurlijk wel een keer een einde aan. Als je het hebt over structurele financiering, duurt die bij wijze van spreken tot in de lengte der
jaren. We gaan heel gericht kijken hoelang het nodig is en we zullen dat
ook onderbouwen. Mijn mensen werken zich uit de naad en proberen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

82

alles te doen, maar het moet wel kunnen. Eind februari of begin maart
zullen we de eerste uitwerkingen uw kant uit sturen. Daarmee kan ik de
motie oordeel Kamer geven.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 160 krijgt oordeel Kamer. Dan de motie op stuk nr.
161.
Minister Slob:
Ik heb u verteld dat er door de onderwijspartijen wordt gewerkt aan de
uitwerkingen van het plan van mevrouw Van Vroonhoven. Als die
uitwerkingen er zijn, zal ik ze verder doorgeleiden naar uw Kamer. Ik zal
kijken wat ik daar zelf nog voor beleidsopvatting bij kan leggen. Demissionair zijn heeft echt zijn beperkingen, maar het minste wat ik kan doen, is
de plannen doorgeleiden naar u. Als ik de motie zo mag verstaan, kan ik
haar ook oordeel Kamer geven.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 161 krijgt oordeel Kamer. Dan de motie op stuk nr.
162.
Minister Slob:
Ik ben bij dit soort moties altijd een beetje bang dat we dan hele
discussies gaan krijgen over wat «gedetailleerd» is. We monitoren en we
zijn bezig om met de VU te kijken naar gerichte interventies die echt gaan
werken en die we moeten gaan toepassen. In die zin brengen we het
gewoon in kaart, maar ik zou het vervelend vinden als ik straks met een
uitwerking kom en u dan zegt: we hadden toch afgesproken dat het
gedetailleerd zou zijn; we moeten het bij wijze van spreken op schoolniveau hebben. We zijn bezig om dat op verschillende manieren te
monitoren. Dat gebeurt door Oberon, maar we doen dat ook met de VU
voor de langere termijn. De resultaten van Oberon komen elke maand. Ik
zit te wachten op die van januari. Alle monitors die we hebben delen we
ook met uw Kamer. Op die manier zijn we bezig, dus als u nog weer iets
nieuws van mij vraagt, dan wil ik dat gewoon weten. Maar volgens mij
vraagt u dat niet, dus dan is het eigenlijk ook een beetje ...
De voorzitter:
Ondersteuning van het beleid, lijkt mij. Mevrouw Van den Hul.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Ik ben best bereid om het woord «gedetailleerd» weg te halen, want ik
snap heel goed wat de Minister zegt. Dat is inderdaad een multiinterpretabel woord. Ik ben dus best bereid om dat weg te halen, maar het
is niet helemaal ondersteuning van het beleid, want het eerste verzoek
gaat over de concrete doelstellingen. Ik vind dat wel belangrijk om in deze
motie te benadrukken. Maar als ik «gedetailleerd» weghaal, dan krijgt de
motie dus ...
Minister Slob:
Oordeel Kamer.
Mevrouw Van den Hul (PvdA):
Dank.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 162 krijgt oordeel Kamer als het woord «gedetailleerd» wordt geschrapt.
Minister Slob:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

83

Ik begreep de heer Van Meenen niet helemaal de laatste keer dat we
elkaar in deze omstandigheden zien, maar ...
Ik kom op de motie op stuk nr. 163. Die motie kan ik ook oordeel Kamer
geven, met de volgende opmerking erbij. Als wij horen van incidenten,
nemen wij gelijk contact op met Siméa en dan is dat vaak ook heel snel
geregeld. Maar in lijn met de eerdere moties, geef ik deze motie oordeel
Kamer.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 163 krijgt oordeel Kamer. Dan de motie op stuk nr.
164, van de heer Kwint.
Minister Slob:
Dat is een spreekt-uitmotie. Volgens mij vraagt hij dit kabinet daarin niet
meer om activiteiten te ondernemen. Ik heb de indruk dat hij een motie
wil hebben om iets inzichtelijk te maken. Dat is dus aan de Kamer.
De voorzitter:
Ja, daar hoeft u geen oordeel over te geven.
Minister Slob:
Daar hoef ik er voor de rest niks over te zeggen, dus ik heb eigenlijk al te
veel gezegd.
Voorzitter. De motie op stuk nr. 165 ontraad ik op deze manier. We hebben
het geprobeerd via die website. Dat is niet gelukt. We zijn op een andere
manier met elkaar aan de slag gegaan. Dat werkt op dit moment. Dat gaan
we verder uitbreiden. Ik ontraad deze motie daarom, maar het is helder
dat we wel volop aan het werk zijn, ook op het punt van de registratie.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 165 wordt ontraden. Dan de motie op stuk nr. 166.
Minister Slob:
De motie op stuk nr. 166 ...
De voorzitter:
Excuus, Minister. De heer Van Meenen heeft een vraag.
De heer Van Meenen (D66):
De eerste woorden van de Minister, in de inleiding, gingen over mevrouw
Van Vroonhoven. Hij zei dat hij haar had aangesteld, et cetera, et cetera,
en dat zij belangrijke aanbevelingen heeft gedaan. Toen wij met haar in
deze Kamer spraken, zat zij ongeveer waar de Minister nu zit. Dit was voor
haar een enorm belangrijk punt. Ze vond het onbegrijpelijk dat we iets
wilden aanpakken waarvan we niet wisten hoe het ervoor stond. Ik begrijp
dus niet zo goed waarom de Minister in het verzet blijft.
Minister Slob:
Ik zit niet in het verzet om het te registreren. We hebben alleen eerst
geprobeerd om dat op deze wijze via een website te doen. Dat wordt hier
letterlijk genoemd. U gaat dus ook heel erg in de uitvoering zitten om dat
via een website nationaal te kunnen registreren. We hebben gezien wat
daar uiteindelijk mee gebeurde. De website was helemaal up-to-date,
maar de scholen willen er op deze manier niet aan meewerken. Zij leveren
in ieder geval onvoldoende informatie aan om een betrouwbaar beeld te
krijgen. We zijn parallel daaraan op een andere wijze aan de slag gegaan
om de informatie te krijgen die we nodig hebben. We proberen een beeld
daarvan te krijgen door actuele informatie op te halen en te vergelijken in
oktober en februari. We zijn daarmee begonnen in de grote steden. Dat
begint nu echt resultaat op te leveren. Ik wil dat verder gaan uitbreiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

84

Dat is een andere methode, maar volgens mij wel een hele effectieve. We
gaan CentERdata ook inzetten om dat toe te passen en om zo de informatie te krijgen die we nodig hebben. Daar gaan we dus wel mee door,
maar op een andere manier. Dat is het enige verschil tussen u en mij als
het gaat om deze motie. We zijn het erover eens dat we informatie willen
hebben, want daar hebben we natuurlijk schreeuwend behoefte aan. Daar
zijn we ook steeds mee aan het werk gegaan.
De voorzitter:
Dan de motie op stuk nr. 166, van de heer Kwint.
Minister Slob:
De motie op stuk nr. 166 kan ik oordeel Kamer geven. U weet dat er met
de extra middelen die beschikbaar zijn, al ruimte voor is om dat gewoon
toe te passen.
De motie op stuk nr. 167 ontraad ik, omdat ik dit echt een veel te strakke,
absolute motie vind. Om het OMT via de commissie voor Onderwijs ook
even hiermee te belasten ... Het kan sowieso ongevraagd advies geven.
Dat doet het ook regelmatig. Het geeft ook wekelijks advies. Daarnaast
hebben wij de mogelijkheid – daar maken we ook frequent gebruik van,
meer dan wie dan ook, denk ik – om zelf onze onderzoeksvragen aan ze
voor te leggen. Maar ze weten dat ze ons permanent kunnen informeren.
Ik denk dat het echt even wat te ver gaat om het op deze manier te doen.
Natuurlijk maken ze gebruik van de laatste wetenschappelijke inzichten,
internationale vergelijkingen en alle beschikbare middelen. Dat is ook de
werkwijze van het OMT en degenen die daar vanuit hun expertise
ondersteuning aan geven.
De voorzitter:
Dit was de motie op stuk nr. 167.
De heer Van Meenen (D66):
Ik begrijp dat het OMT ongevraagd kan adviseren, maar dat is nog iets
anders dan wat deze motie vraagt. Die vraagt om ook actief te vragen om
een advies. Als je ongevraagd kan adviseren, kun je dat eens in de drie
weken doen, eens in de vijf weken of elke dag, maar het lijkt mij zinnig ...
Minister Slob:
Daar zit de suggestie achter dat we dat onvoldoende doen. Neem nu
gewoon deze week. We zitten nu te wachten op de bevestiging van de
observatie en de analyse van hoe de Britse variant uitwerkt op kinderen in
vergelijking met de vorige variant. Daar hebben we niet eens een nieuw
advies voor nodig, want dat is gewoon een gemaakte afspraak. Ik hoef
daar dus geen advies meer over aan te vragen, want dat is gewoon een
uitwerking die gaat komen. Volgende week kan er weer iets anders spelen.
Richting volgende week vinden we het inderdaad belangrijk dat er
duidelijkheid komt over wat we na 8 februari kunnen doen rond de
vo-scholen. Dat gaat gewoon komen. Als we daar een besluit over hebben
genomen, loopt het natuurlijk gewoon door. Als er epidemiologisch
ineens ontwikkelingen zijn waardoor het OMT toch vindt dat ze ons gelijk
moeten adviseren, dan doen ze dat ook gewoon, en anders maken we
weer afspraken voor een bepaalde periode. Het is dus echt te strak om dat
wekelijks te willen, terwijl we echt geen kans voorbij laten gaan om advies
te vragen als dat nodig is, en ook hebben gemerkt dat het OMT ons advies
geeft.
De voorzitter:
Dan de motie op stuk nr. 168 van de heer Van Meenen.
Minister Slob:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

85

Voorzitter. De motie op stuk nr. 168 moet ik er even bij pakken. Ik heb
overigens de vraag van de heer ...
De voorzitter:
Bisschop?
Minister Slob:
Ja. De vraag van de heer Bisschop over het speciaal onderwijs heb ik even
overgeslagen. Hij heeft gelijk dat we wat ruimte willen laten voor het
speciaal onderwijs, omdat men ook even moet inschatten wat men
uiteindelijk kan waarmaken met een hele kwetsbare leerlingengroep. Ik
geef even een heel concreet voorbeeld. Een deel van die leerlingen komt
met speciaal vervoer naar school. Zij staan voor de deur, en dan hebben
ze daar ’s ochtends net een telefoontje gehad dat een bepaalde leerkracht
niet kan komen, omdat hij in quarantaine moet. Dan heb je een probleem.
Men wil dus in de wijze waarop men z’n opzet maakt al een beetje ruimte
hebben om daarop te kunnen acteren. Als je zegt dat ze allemaal verplicht
vijf dagen naar school moeten, ontneem je de school de mogelijkheid om
op dat soort onverwachte situaties in te spelen. Maar u heeft gelijk: er is
gewoon ruimte om de leerlingen naar school te laten gaan. Daar maken
de meeste scholen ook optimaal gebruik van, maar er moet een beetje rek
in zitten. Daar hebben ze ook heel bewust om gevraagd. Dat dat enige
onduidelijkheid kan veroorzaken, snap ik ook nog wel een beetje, maar dat
heeft ook wel een beetje te maken met de doelgroep en hoe je daar op
een zorgvuldige wijze mee om wil gaan in de concrete praktijk.
De voorzitter:
Dan de motie van de heer Van Meenen op stuk nr. 168.
Minister Slob:
Ja, dan de motie op stuk nr. 168. Ik heb net aangegeven dat wij het
nieuwe wegingsmoment met betrekking tot de afspraken die voor de kerst
zijn gemaakt naar voren trekken. Ik zeg dat ook alvast in de richting van de
motie die de heer Van der Molen heeft ingediend. Ik zou nu dan ook even
in alle openheid met de betrokkenen willen spreken over wat nu wijsheid
is met betrekking tot de ontwikkelingen zoals we die nu met elkaar
taxeren, en dat niet al op voorhand willen belasten met: dit moet het
worden. Dan wordt het namelijk echt heel ingewikkeld. Ik hoop dus dat u
mij even de ruimte wilt geven om dat te doen. Daar komt nog iets bij. U
noemde ook LBVSO. Ik heb gezien wat ze willen, maar zij vragen echt een
aantal dingen die dit moment overstijgen. Het gaat zo ingrijpend ver om
bijvoorbeeld alle vso-leerlingen die staatsexamen doen al extra punten te
geven. Ik hoop dat u begrijpt dat dat heel erg ver gaat en eigenlijk ook niet
op die manier kan. Als je dat zou doen, zou je hun diploma ook in waarde
belasten in negatieve zin. Dat kan niet de bedoeling zijn. We kijken nu
optimaal. We gebruiken het moment voor 15 februari nu ook om te kijken
wat er eventueel nog aanvullend nodig is ten opzichte van wat we in
december hebben besloten. Dat doen we voor de reguliere examens en
ook voor de staatsexamens. Dat is de wijze waarop we daarmee om willen
gaan. Als we de mondelinge examens zouden afschaffen, dan zouden de
college-examens wegvallen, want die worden bijna allemaal mondeling
afgenomen. En dat is het schoolexamen. Dat is heel ingrijpend.
De voorzitter:
U wilt dat de heer Van Meenen de motie aanhoudt. Is dat wat u verzoekt?
Minister Slob:
Misschien is dat wel de chique oplossing. Houdt u uw motie aan. Ik weet
wat u hier opschrijft natuurlijk; dat staat zwart-op-wit. Het zal ook
onderdeel zijn van de gesprekken. Maar belast de gesprekken niet met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

86

uitspraken waar we uiteindelijk helemaal door gaan vastlopen. Daar ben ik
echt van overtuigd.
De heer Van Meenen (D66):
Ik begrijp wat de Minister vraagt. Maar even voor de helderheid: wat deze
motie beoogt is niet het vastleggen van wat er moet gebeuren. Zo is zij
niet bedoeld. Maar zij beoogt wel om ten minste deze zaken te
overwegen.
Minister Slob:
U hebt het over overeenstemming, en daarbij worden allerlei voorbeelden
genoemd. U was ook degene die zei: het vervolgonderwijs moet aan tafel
zitten. Ik weet één ding: dat het vervolgonderwijs heel scherp kijkt, en ik
snap dat, naar wat er nu rond de examens gaat gebeuren, omdat zij daar
uiteindelijk ook de studenten van zullen gaan krijgen. Dus ook zij zijn
betrokken bij de afspraken die we maken. We moeten met elkaar in
wijsheid proberen om, zoals dat in december gelukt is, ook in de komende
twee weken een weg te vinden in wat nu verstandig is. Ik hoop echt dat u
ons daar de ruimte voor geeft.
De voorzitter:
Als ik de Minister zo begrijp, is zijn verzoek om de motie aan te houden.
Als de heer Van Meenen daar niet toe bereid is, wat kan, dan wordt deze
ontraden. De heer Van Meenen.
De heer Van Meenen (D66):
Ja, we hebben nog een week, toch?
Minister Slob:
Ik ga u uiteraard op het moment dat we klaar zijn informeren. Dat zal heel
krap zijn hoor, want u gaat volgens mij de 13de met reces en ik wil er voor
de 15de proberen uit te komen. Ik heb de vorige keer gezien ...
De voorzitter:
Maar u ontraadt de motie zoals die er nu ligt als de heer Van Meenen geen
uitsluitsel geeft over de vraag of hij bereid is om hem aan te houden?
Minister Slob:
Ja, dan ontraad ik de motie.
De voorzitter:
Dan gaan we naar de motie op stuk nr. 169.
Minister Slob:
Voorzitter. We zijn in gesprek met de LBVSO om te kijken op welke wijze
we hen een plek kunnen geven, maar ook om te borgen dat het ook echt
een vertegenwoordiging van de sector is, dus van de leerlingen. Daar zijn
we nog niet uit. Ook omdat we daar met LAKS over spreken en aan het
kijken zijn welke plek we ze kunnen geven. Dus de gesprekken lopen
gewoon nog. In de motie staat ook «officieel te erkennen», maar dat kun
je pas doen op het moment dat je ook echt met elkaar de conclusie hebt
getrokken dat het ook een representatieve vertegenwoordiging van de
leerlingen is en dat we goede afspraken hebben gemaakt over hoe we hen
daarbij structureel kunnen ondersteunen. Dat loopt gewoon. Ik weet niet
wat deze motie nu anders van mij vraagt dan dat we daar ook wel een
keer een punt achter moeten gaan zetten. Maar het feit dat het nog loopt,
betekent dat het ook best nog wel ingewikkeld is om op die beide punten
tot overeenstemming te komen. Ik moet dat wel zorgvuldig doen. Dat kan
gewoon niet anders.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

87

De voorzitter:
Dus u ontraadt de motie?
Minister Slob:
Ik ontraad de motie op deze manier, maar weet dat we hier wel mee bezig
zijn.
De heer Van Meenen (D66):
Ik begrijp dat die gesprekken nog bezig zijn, maar deze motie zet natuurlijk
het einddoel vast. Het moet wel daartoe leiden. Wat ik ondertussen zie is
dat het LECSO – het zijn gewoon de bestuurders – allerlei ideeën gaan
ontwikkelen over hoe de studenten of leerlingen zich moeten vertegenwoordigen. Dat is niet wat ik wil.
De voorzitter:
Dus dan wordt de motie ontraden?
De heer Van Meenen (D66):
Ik neem kennis van het ontraden.
Minister Slob:
Dit moet echt wel zorgvuldig gebeuren hoor. Je kan niet zomaar even met
een motie ...
De heer Van Meenen (D66):
Ik begrijp het. Het moet zorgvuldig gebeuren, maar het moet wel
gebeuren.
De voorzitter:
U ontraadt de motie.
Minister Slob:
Jawel, maar het feit dat we er nog geen punt achter hebben kunnen
zetten, geeft gewoon aan dat het ingewikkeld is. Er zit geen weerwil om
het te doen, want we willen ook heel graag dat die vertegenwoordiging er
gaat komen.
Voorzitter. Dan de motie van mevrouw Westerveld en mevrouw Van den
Hul op stuk nr. 170. Zij had ook nog een vraag. Die pak ik er even bij. Die
motie kan ik oordeel Kamer geven. En als het langer door moet gaan? U
weet dat er nog wat discussie is geweest over het diplomagerichte deel,
maar als die leerlingen daardoor in de problemen gaan komen is er
ruimte. Voor de leerlingen die sowieso naar de arbeidsmarkt gaan is het
natuurlijk een ander verhaal. Dan is het overigens nog best ingewikkeld
om ze een plekje te geven, maar in bepaalde sectoren is gelukkig nog
steeds wel werk. Maar deze ruimte was er gewoon. Omdat we dat nog
een keer extra kunnen onderstrepen, krijgt deze motie wat mij betreft
oordeel Kamer.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 170 krijgt oordeel Kamer. Dan de motie op stuk nr.
171.
Minister Slob:
Er was nog en vraag van mevrouw Westerveld over huiselijk geweld en
onderwijs. Weet dat we ook in het kader van een veilige school allerlei
afspraken hebben gemaakt met scholen over hoe ze moeten acteren. Dat
weten ze ook. Er zijn complete draaiboeken voor hoe ze daarmee om
moeten gaan, ook bij meldingen. U weet dat we bij het passend onderwijs
hebben afgesproken om wel terughoudendheid te betrachten, omdat het
heel ingrijpend is als er een melding komt en er niks aan de hand is. Aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

88

de andere kant hebben we ook gezegd dat het niet zo mag wezen dat er
totaal geen meldingen meer plaats gaan vinden als dat nodig is. Dat
brengen we ook onder de aandacht van de scholen, want het is niet voor
niets dat we die kwetsbare leerlingen direct naar school hebben gehaald.
Dat dit desondanks nog zo is, daar slaap ik ook niet van. Dat is gewoon
echt zó verschrikkelijk. We proberen de scholen daarin dus goed te
adviseren. Ik kan deze motie oordeel Kamer geven.
De motie-Westerveld c.s. op stuk nr. 171 gaat over wifi en devices. Weet
dat we ook gewoon in gesprek met het COA zijn om te wijzen op al die
mogelijkheden die ik net ook in mijn beantwoording noemde. Er is
namelijk veel mogelijk: naar school gaan, gebruikmaken van de 21 miljoen
die voor nieuwkomers beschikbaar is gesteld en een beroep doen op de
regelingen van SIVON. Dat geldt ook voor hen. Het enige punt is dat zij
eigenlijk willen dat wij dit gelijk structureel voor ze gaan regelen voor hun
complete voorziening. Daar zit nog wel een spanningsveldje als het gaat
om de gesprekken die gevoerd worden. Maar ik kan deze motie oordeel
Kamer geven en haar als opdracht zien om nog een keer extra onder hun
aandacht te brengen dat ze nu gewoon voor deze leerlingen moeten gaan
acteren.
De voorzitter:
De motie op stuk nr. 171 krijgt oordeel Kamer.
Mevrouw Westerveld (GroenLinks):
Onder de aandacht brengen is natuurlijk heel fijn, maar we vragen u om
het te regelen. We hebben het hier namelijk over kinderen, die recht
hebben op onderwijs, ook volgens allerlei internationale verdragen. Ik
snap wel dat het niet de verantwoordelijkheid van deze Minister is om in
alle asielzoekerscentra wifi aan te leggen, maar voor die kinderen moet er
in ieder geval wel onderwijs zijn. Daar gaat het om.
Minister Slob:
Maar voor die kinderen kan dus a geregeld worden dat ze naar school
gaan als het daar onvoldoende geregeld is, en kan b een COA een beroep
doen op de regelingen die er zijn en gebruikmaken van het geld voor
nieuwkomers, dat beschikbaar is gesteld om het te regelen. We kunnen
het natuurlijk niet zelf gaan aanleggen, maar er moet wel wat voor die
kinderen gebeuren. Wat ik wel wil voorkomen – daarom gaf ik toch even
iets meer openheid naar u – is dat men nu deze situatie gebruikt om
structureel een vraagstuk op te lossen dat deze kinderen overstijgt. Dat is
echt heel vervelend. Want je moet nu iets voor deze kinderen doen en die
mogelijkheden zijn er.
De voorzitter:
Dan hebben we nog één motie.
Minister Slob:
Voor de laatste motie, op stuk nr. 172, geldt hetzelfde als wat ik tegen de
heer Van Meenen zei. Ik vraag u om deze motie aan te houden, omdat je
anders heel erg de gesprekken die we voeren belast. Uiteraard liggen alle
opties op tafel. Deze optie heeft eerder op tafel gelegen. We hebben heel
bewust gekozen voor één herkansing voor alle leerlingen. Bij het vso en
staatsexamens kunnen ze dat zelfs op het niveau van college-examens en
centrale examens doen. Als daar veranderingen in komen, bespreken we
dat breed en maken we een gewogen keuze. Dus ik heb graag dat u deze
motie aanhoudt om dat proces niet onnodig te belasten. Maar het maakt
wel duidelijk waar u staat.
De voorzitter:
Ik kijk naar de heer Van der Molen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

89

De heer Van der Molen (CDA):
Volgens mij is het, met de formulering van de motie zoals die is, niet
belastend voor het overleg dat er plaatsvindt. Het minste wat wij van een
Minister mogen verwachten, is dat hij op een gegeven moment naar de
Kamer verantwoordt waarom hij die keuze wel of niet heeft gemaakt. Dus
ik kan niet overzien wat voor factoren er meespelen in de uiteindelijke
keuze. Maar ik zou het heel gek vinden als de Minister zegt: het idee dat ik
het moet verantwoorden als ik er niet of wel voor kies, is al belastend.
Minister Slob:
Dat ik uiteindelijk de keuzes die we maken moet verantwoorden, spreekt
voor zich. Dat is bij wijze van spreken business as usual. Het punt is wel
dat u er nu één ding uithaalt waarbij u eigenlijk al aangeeft: dit zou ik
graag willen, en als u dat niet doet, moet u ook vertellen waarom niet. Dat
vind ik toch wel een beetje het proces belasten, omdat er een breed scala
aan onderwerpen op tafel kan liggen. Dus of aanhouden, en anders
ontraden.
De voorzitter:
Op dit punt is er nu voldoende gedeeld. Dan wordt de motie op stuk nr.
172 ontraden.
Minister Slob:
Maar het is duidelijk waar u staat; dat neem ik uiteraard ook mee.
De voorzitter:
Daarmee zijn we aan het einde gekomen van de tweede termijn van de
kant van het kabinet.
Voordat ik u laat gaan: er zijn twee toezeggingen gedaan, die ik graag
even met u deel.
– Inzake het nationaal onderwijsprogramma onderwijs en corona
ontvangt de Kamer begin maart de eerste opzet en vóór het zomerreces de verdere uitwerking.
– De Minister informeert de Kamer vóór 15 februari over het herijkingsmoment van het besluit ten aanzien van de eindexamens, zowel de
reguliere als de staatsexamens.
Er zijn weer moties ingediend. Daar zal volgende week dinsdag over
worden gestemd, behalve over de motie van de heer Bruins inzake de
avondklok, die morgen meegaat met de reeds opgestelde stemmingslijst.
Ik dank de Minister voor zijn komst naar de Kamer in deze drukke tijden,
en ik dank mijn collega’s en de bodes voor hun aanwezigheid hier.
Sluiting 16.14 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 570 VIII, nr. 180

90