Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

31 066

Belastingdienst

Nr. 962

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 31 januari 2022
Met genoegen bied ik u hierbij de eerste Stand van de Uitvoering (hierna:
Stand) Belastingdienst aan over het jaar 20211.
Dit rapport is voorzien van een beleidsreactie en in deze aanbiedingsbrief
wordt tevens ingegaan op twee andere onderwerpen, te weten: de
oplossing voor een eerder geconstateerde softwarefout in Box 32 en
toezeggingen gedaan aan het lid Omtzigt tijdens het Wetgevingsoverleg
van 10 november3.
In deze brief neem ik u achtereenvolgens mee in de volgende
onderwerpen:
A. Aanleiding voor en achtergrond van de Stand van de Uitvoering
B. Beleidsreactie op de Stand van de Uitvoering 2021
C. Oplossing softwarefout box 3 (tot 2015)
D. Toezeggingen aan het lid Omtzigt gedaan tijdens het Wetgevingsoverleg van 10 november
Verder stuur ik u gelijktijdig met deze brief een separate brief over het
ambtshalve proces in de inkomensheffing (Kamerstuk 31 066, nr. 961) en
ontvangt u het Jaarplan Belastingdienst 2022 met diverse bijlagen
(Kamerstuk 31 066, nr. 958). Aan de hand van dit schrijven en de overige
documenten die u ontvangt kijk ik uit naar de dialoog met uw Kamer.

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Zie ook artikel Telegraaf: https://www.telegraaf.nl/financieel/1902508115/fiscus-na-jarenlangefout-zelf-aan-de-bel-trekken.
3
Kamerstuk 35 927, nr. 52.
2

kst-31066-962
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 962

1

A. Aanleiding voor achtergrond van de Stand van de Uitvoering
In reactie op het rapport «Ongekend onrecht»4 is de Belastingdienst
afgelopen jaar, naar voorbeeld van SVB en UWV, gestart met het opzetten
van een «Stand van de uitvoering».
Met de Stand deelt de Belastingdienst «ongefilterd en overzichtelijk
signalen met het kabinet». Middels deze brief deelt het kabinet deze
vervolgens met het parlement. Het kabinet ziet dit overzicht als een
belangrijk middel om knelpunten en problemen bespreekbaar te maken
en gezamenlijk te werken aan verbetering van beleid en uitvoering in het
belang van burgers, bedrijven en de organisatie.
Voor de totstandkoming van de Stand zijn diverse doelgroepen geraadpleegd, met allen hun eigen unieke invalshoek. Dat heeft geleid tot een
omvangrijk en waardevol overzicht van signalen, knelpunten en
hardheden onderverdeeld naar diverse categorieën. Ten behoeve van de
uitvoering van de motie van het lid Ploumenn en Jetten5 bevat de Stand
tevens de eerste resultaten van de inventarisatie van hardheden in wet- en
regelgeving die voor deze motie is uitgevoerd.
Deze Stand bevat naast wetgevingssignalen, veelal signalen die
betrekking hebben op de dienstverlening en de uitvoering van de
Belastingdienst. Net als bij andere acties voortvloeiend uit de kabinetsreactie op de POK, staat de zoektocht naar het vinden van de juiste
«menselijke maat» ook hierin centraal.
Hoewel het nadrukkelijk niet is bedoeld als een uitputtend overzicht van
alle knelpunten, biedt deze eerste versie van de Stand reeds vele
aanknopingspunten voor verbetering.
B. Beleidsreactie op de Stand van de Uitvoering 2021
In de brief «Op weg naar de beste Belastingdienst voor Nederland»6 gaf
mijn voorganger aan dat er in het verleden te weinig is geluisterd naar
externe en interne signalen. Signalen die er waren zijn niet altijd of niet
tijdig gedeeld met beleid en politiek. Het niet goed oppakken van deze
signalen kan de relatie tussen de burger en overheid schaden en heeft een
negatieve invloed op het vertrouwen van de burgers in de overheid. De
opvolging van deze signalen is al gestart en een deel komt ook terug in
het Jaarplan. De Belastingdienst is tevens gestart met het verder
verbeteren van de relatie tussen burger en overheid. Deze beweging, ook
beschreven in het coalitieakkoord «Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar
de toekomst» (Kamerstuk 35 788, nr. 77), zal ik met veel aandacht
voortzetten.
Ik wil gaan werken aan een Belastingdienst die betrouwbaar, dienstbaar,
dichtbij en rechtvaardig is. Het is daarom van groot belang dat de
Belastingdienst voorspelbaar is en zowel de politiek als de samenleving
niet op een negatieve manier verrast. De Belastingdienst moet daarom
weten wat er speelt bij burgers, bedrijven en medewerkers en wat het
effect van belastingregels en uitvoeringsbeleid is. De Belastingdienst
moet proactief handelen op toekomstige ontwikkelingen en moet een
organisatie zijn met voelsprieten in de samenleving. Met de eerste Stand
is een belangrijke stap gezet naar een Belastingdienst die beter systema-

4

Kamerstuk 35 510, nr. 4.
Kamerstuk 35 510, nr. 24.
6
Kamerstuk 31 066, nr. 700.
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 962

2

tisch (interne) signalen verzamelt, zoekt naar verbetering en het
vertrouwen terugkrijgt van de maatschappij.
Erkennen, herkennen en opvolgen van signalen
Er is in de Stand een viertal rode draden te herkennen, namelijk (1) de
kwaliteit van communicatie met de burger, die invloed heeft op de
begrijpelijkheid van brieven en de duidelijkheid van het beleid; (2) achterstallig onderhoud van ICT, de voorzieningen waar burgers en bedrijven
gebruik van maken en waar medewerkers zelf mee werken; en
(3) complexe wet- en regelgeving, die burgers en bedrijven moeilijk
kunnen begrijpen, maar ook regels en tarieven die vaak veranderen, veel
nieuwe regelgeving, of onduidelijkheid over de mate van discretionaire
ruimte die geboden wordt. Maar ook wordt helder dat er (4) een dalend
vertrouwen is in de Belastingdienst. Ik hecht grote waarde aan dit signaal.
Zoals eerder benoemd7 is het heffen en innen een belangrijke taak die
zorgvuldig moet plaatsvinden. Dat betekent dat iedereen, van burgers en
bedrijven tot onze samenwerkingspartners, de medewerkers van de
Belastingdienst en de politiek, op de Belastingdienst moet kunnen
vertrouwen.
Deze Stand bevat signalen, waarvan:
a) de opvolging reeds is gestart door te werken aan oplossingen in weten regelgeving of veranderingen in de uitvoering; of
b) de opvolging dit jaar zal starten en waarvoor u de voornemens kunt
terugvinden in het Jaarplan Belastingdienst 2022 (dit plan wordt
gelijktijdig met deze documenten met uw Kamer gedeeld); of
c) de opvolging op een later moment wordt voorzien, omdat nader
onderzoek of een prioriteitsafweging benodigd is; of
d) de opvolging nadrukkelijk onderwerp van gesprek dient te zijn met o.a.
uw Kamer omdat het complexe en soms fundamentele knelpunten
betreft waarvoor grote wijzigingen in wet- en regelgeving noodzakelijk
zijn.
De ambitie is er om zo veel mogelijk signalen op te pakken, zodat burgers
en bedrijven beter bediend kunnen worden en medewerkers beter hun
werk kunnen doen. Hiermee beoog ik het vertrouwen in de Belastingdienst te herstellen en te vergroten. Veel aanpassingen die nodig zijn doen
aanspraak op schaarse capaciteit bij de Belastingdienst. Dit leidt tot
prioritering en het moeten maken van keuzes. De keuzes en dilemma’s
bespreekbaar maken – ook met uw Kamer – is de hernieuwde dialoog die
ik ambieer.
Vervolg
De Stand zal jaarlijks verschijnen en wordt als product geëvalueerd en
verder ontwikkeld. Parallel worden stappen gezet voor het herkennen,
erkennen en opvolgen van signalen. De leercirkels beschreven in het
Jaarplan spelen hier een grote rol. Het moet vanzelfsprekend zijn dat
medewerkers zich uitgenodigd voelen om hierin signalen af te geven en
dat is nu niet voldoende het geval, zo blijkt ook uit het op 12 oktober 2021
aan uw Kamer aangeboden rapport van de Raadspersonen Belastingdienst. Zoals in de aanbiedingsbrief bij dit rapport aangegeven blijf ik mij
er onverminderd voor inzetten om een open en inclusieve cultuur te
realiseren, waarin burgers en bedrijven centraal staan en dilemma’s
bespreekbaar zijn. Over dit bredere thema blijven de Staatssecretaris van
Toeslagen en Douane en ik graag met de Kamer in gesprek.

7

Kamerstuk 31 066, nr. 700.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 962

3

De Belastingdienst zet zich de komende periode in om ook signalen van
buiten naar binnen te halen, door externe partijen zoals de Nationale
ombudsman en (maatschappelijke) intermediairs of koepelorganisaties
van bijvoorbeeld de sociale advocatuur actief te betrekken. Hierdoor
kunnen externe signalen een nadrukkelijkere rol spelen in de Stand. De in
de kabinetsreactie POK genoemde burgerpanels die worden ingericht en
ander onderzoek onder burgers en bedrijven, zullen bijdragen aan deze
ontwikkeling. Het beter erkennen, herkennen en opvolgen van signalen zal
bijdragen aan de kabinetsambities om de relatie tussen burger en
overheid te verbeteren, en de informatievoorziening aan uw Kamer
verbeteren. In een volgende Stand van de Uitvoering zal ik hier ook
uitvoeriger op in gaan. Uw Kamer wordt later geïnformeerd over wanneer
de volgende Stand wordt voorzien.
C. Oplossing softwarefout box 3 (tot 2015)
In de Stand 2021 wordt melding gemaakt van een fout in software van de
Belastingdienst die ertoe heeft geleid dat belastingplichtigen met
onroerend goed in het buitenland dat gefinancierd is met een lening
teveel box 3-heffing hebben betaald gedurende de jaren 2007 tot en met
2015). Het onderzoek naar de mogelijkheden om de gevolgen van deze
softwarefout te herstellen is inmiddels afgerond. Uit dat onderzoek komt
naar voren dat de teveel betaalde belasting jaarlijks € 63 tot maximaal
€ 72 per belastingplichtige bedraagt.
De Belastingdienst beschikt voor de jaren 2012 tot en met 2015 over de
voor vermindering benodigde gegevens en kan daarom alleen voor die
jaren overgaan tot terugbetaling. Voor die jaren zal aan de betrokken
belastingplichtigen het maximale bedrag aan teveel betaalde box 3heffing van € 72 per jaar worden vergoed. Daarnaast zal een rentevergoeding worden betaald die gelijk is aan het tarief van de wettelijke rente.
De uitbetaling zal semi-geautomatiseerd plaatsvinden. De uitvoeringskosten hiervan worden gedekt binnen de begroting van het Ministerie van
Financiën.
D. Toezeggingen aan het lid Omtzigt gedaan tijdens het Wetgevingsoverleg van 10 november
Tijdens de parlementaire behandeling van het Belastingplan-pakket 2022
op 10 november 2021 (Handelingen II 2021/22, nr. 20, item 7) heeft mijn
voorganger aan de heer Omtzigt toegezegd om bij de Stand terug te
komen op zijn verzoeken om een completere lijst van door de Belastingdienst – in andere dan individuele gevallen – overtreden wetten en om
inzichtelijk te maken richting welke burgers hiermee een onrechtmatige
daad is begaan. Net als mijn voorganger in de brief van 12 maart 20218,
wil ik voorop stellen dat mijn uitgangspunt uiteraard is dat de Belastingdienst zich aan alle wet- en regelgeving moet houden. Situaties waarin de
Belastingdienst niet in overeenstemming met de wet handelt of heeft
gehandeld, acht ik ongewenst en de inzet is en blijft deze zo snel en
zorgvuldig mogelijk op te lossen. Als er zich nieuwe situaties voordoen,
zal ik de Kamer hierover uiteraard steeds informeren.
Zoals in de brief van 12 maart 2021 is aangegeven, is het niet mogelijk om
een eenduidig en volledig overzicht te geven van alle gevallen en situaties
waarin de Belastingdienst (mogelijk) niet in overeenstemming met de wet
heeft gehandeld en de gevolgen daarvan voor specifieke groepen
belastingplichtigen. Dit neemt niet weg dat in vervolg op de illustratieve
8

Brief van 12 maart 2021 «Overzicht van wetten waar de Belastingdienst zich niet aan gehouden
heeft»; Kamerstuk 31 066, nr. 800.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 962

4

voorbeelden9 uit de brief van 12 maart 2021, deze eerste Stand een aantal
aanvullende signalen bevat dat kan duiden op niet in overeenstemming
met de wet- en regelgeving handelen door de Belastingdienst. Daarbij
moet worden opgemerkt dat diverse signalen in de Stand nog nadere
duiding en onderzoek behoeven en dat zeker niet vast staat dat hiermee
een compleet beeld bestaat. Ook dient elke situatie op zijn eigen merites
te worden beoordeeld. En ook de in de brief van 12 maart 2021 genoemde
onderverdeling die hierbij kan worden gemaakt, ziet op de vraag in
hoeverre belanghebbenden nadeel hebben ondervonden van het niet
(strikt) naleven van de belastingregels door de Belastingdienst. Een
afwijking van de wet kan ook ten voordele van belastingplichtigen
strekken of neutraal uitpakken. Vergelijk bijvoorbeeld diverse in
onderdeel 3.7 van de Stand opgenomen signalen over de belastingheffing
van auto’s.10
Ook kan het zich voordoen dat de invulling van een werkwijze die er juist
toe strekt om het voor de burger zo praktisch en eenvoudig mogelijk te
maken, tot onbedoelde spanningen met de bestaande wet- en regelgeving
leidt. Vergelijk de signalen in onderdeel 5.2 inzake «deformalisering
bezwaarprocedures» en «bezwaar tegen boete via aangifte». Of dat
anderszins voor een praktische en haalbare werkwijze is gekozen; vergelijk
de signalen over de afdracht EB/ODE bij diefstal en over de taxfree
regeling in onderdeel 4.2. Alsdan zal steeds een keuze moeten worden
gemaakt tussen aanpassing van de werkwijze of aanpassing van de
regelgeving, waarbij deze keuze naar mijn mening nooit ten koste mag
gaan van de rechtsbescherming.
Voor de gevallen waarin buitenwettelijk handelen ten nadele van burgers
uitwerkt, geldt, zoals aangegeven in de brief van 12 maart 2021, dat het
bestuursrecht reeds de nodige voorschriften en waarborgen kent voor
situaties waarin formele en materiële belastingwetgeving niet geheel
correct wordt nageleefd. Een belangrijk element in deze rechtsbescherming betreft bijvoorbeeld de mogelijkheid om een geschil, na
bezwaar, aan de belastingrechter voor te leggen. Als een besluit van de
Belastingdienst door de belastingrechter wegens strijd met het recht
wordt herzien of vernietigd, staat vast dat er sprake is van een onrechtmatigheid die in beginsel aan de Belastingdienst kan worden toegerekend.
De belastingrechter kan alsdan voor eventuele bijkomende kosten of
schade een kosten- of schadevergoeding toekennen. Voor de vergoeding
van (andere) schade is vereist dat de geleden schade is veroorzaakt door
het onrechtmatige besluit. Bij de beoordeling in hoeverre hiervan sprake
is, zoekt de belastingrechter zo veel mogelijk aansluiting bij het civiele
schadevergoedingsrecht.11
Wanneer de Belastingdienst meer «systematisch», dus los van een
individueel geval, onrechtmatig heeft gehandeld, zal eerst in beeld
worden gebracht wat er precies is gebeurd en wat hiervan de gevolgen
zijn (geweest) voor burgers en bedrijven. Hierbij is van belang dat elke
situatie waarin niet in overeenstemming met de wet- of regelgeving is
gehandeld steeds in haar context wordt bezien om de ernst en betekenis
ervan te bepalen. Bij een buitenwettelijk handelen van de Belastingdienst
9

Uiteraard wordt uw Kamer, waar nodig, via de relevante rapportages of brieven steeds op de
hoogte gehouden van de voortgang in de afhandeling van deze voorbeelden.
De signalen «niet naheffen van de bruto bpm ingeval van WOK-auto’s», «niet handhaven bij
tenaamstelling bij reparatie en beperkende voorwaarden ELK», geen bpm-heffing bij
herimport van eerder geëxporteerd motorrijtuig» en «vrijstelling mrb voor politiemotorrijtuigen die niet op naam staan van politie».
11
Zie voor de relatie met de civiele onrechtmatige daad ook de brief van 5 november 2021 met
schriftelijke antwoorden op een deel van de vragen die zijn gesteld tijdens het wetgevingsoverleg pakket Belastingplan 2022, Kamerstuk 35 927, nr. 33, blz. 17.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 962

5

dat tot nadelige gevolgen voor burgers of bedrijven heeft geleid, zal
primair worden bezien of deze gevolgen via de reguliere bestuursrechtelijke middelen kunnen worden hersteld. In (zeer) specifieke situaties
waarin de geldende wetgeving of het onterecht handelen of nalaten van
de Belastingdienst tot onbillijkheden van overwegende aard voor groepen
burgers of bedrijven heeft geleid die niet via de reguliere bestuursrechtelijke weg kunnen worden hersteld, kan het de voorkeur verdienen een
daarop toegespitste tegemoetkomingsregeling te treffen. In een dergelijke
tegemoetkomingsregeling worden alsdan de betrokken gevallen, de
voorwaarden en de te verstrekken tegemoetkoming zo duidelijk mogelijk
omschreven. Een voorbeeld hiervan betreft de tegemoetkomingsregeling
die is aangekondigd voor burgers die onterechte nadelen hebben
ondervonden van een registratie in FSV.
Voor de signalen uit de Stand over de vervolgingskosten (onderdeel 3.1)
en over de hiervoor reeds genoemde box 3 heffing bij buitenlands
onroerend goed over jaren vóór 2016 (onderdeel 3.6) wordt eveneens
langs voorgaande lijnen gewerkt aan herstel. De betekenis van de
signalen over incorrecte afboeking kosten en rente (onderdeel 3.5) en over
verzuimboetes (onderdeel 5.2) dient ten slotte eerst nader in kaart te
worden gebracht alvorens over een vervolg kan worden beslist.
De Staatssecretaris van Financiën,
M.L.A. van Rij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 31 066, nr. 962

6