Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

24 095

Frequentiebeleid

Nr. 410

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 18 januari 2017
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft op 21 december 2016
overleg gevoerd met de heer Kamp, Minister van Economische Zaken,
over:
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 15 juni
2016 inzake het jaarbericht van Agentschap Telecom 2015
(Kamerstuk 24 095, nr. 403);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 30 juni
2016 over verlenging van de commerciële radiovergunningen
(Kamerstuk 24 095, nr. 405);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 4 juli
2016 over de toezegging tot handhaving met betrekking tot
ongewenste premium sms-diensten voor minderjarigen
(Kamerstuk 27 879, nr. 55);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 9 september 2016 met de beantwoording van vragen van de
commissie over de relatie tussen Agentschap Telecom en de
(radio)sector en over de veiling digitale ethertelevisie (Kamerstuk 24 095, nr. 407);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 5 oktober 2016 met het rapport van de expertgroep big data en
privacy (Kamerstuk 32 761, nr. 108);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 31 oktober 2016 over de stand van zaken inzake het wetsvoorstel
ongewenste zeggenschap telecommunicatie (Kamerstuk
30 821, nr. 34);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d. 6 december 2016 inzake de Nota Frequentiebeleid 2016 (Kamerstuk
24 095, nr. 409);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d.
15 december 2016 over het voorkomen van ongewenste
overstap zakelijke abonnees («slamming») (Kamerstuk 26 643,
nr. 434);
– de brief van de Minister van Economische Zaken d.d.
16 december 2016 met een verkenning van digitale connectiviteit (Kamerstuk 26 643, nr. 432);

kst-24095-410
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

1

–

de brief van de Minister van Economische Zaken d.d.
16 december 2016 over de ontwikkelingen omtrent snel
internet in het buitengebied (Kamerstuk 26 643, nr. 433).

Van dit overleg brengt de commissie bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de commissie,
Vermeij
De griffier van de commissie,
Nava

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

2

Voorzitter: Agnes Mulder
Griffier: Nava
Aanwezig zijn vijf leden der Kamer, te weten: Remco Bosma, Bruins,
Gesthuizen, Agnes Mulder en Oosenbrug,
en de heer Kamp, Minister van Economische Zaken.
Aanvang 13.33 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag. Ik heet iedereen die het debat in de zaal volgt, of achter de
computer of via andere media, van harte welkom. Daarnaast heet ik
natuurlijk de Minister en zijn ambtenaren van harte welkom, net als de
sprekers van de Tweede Kamer.
Voordat we beginnen, wil ik zeggen dat iedereen zes minuten spreektijd
heeft. De ervaring leert dat dit toch nog krap is, maar u hoeft ze niet
allemaal te gebruiken. U hoeft ook niet meer dan twee keer te interrumperen per persoon. Misschien ben ik wel coulant als u het heel vriendelijk
vraagt, maar laten we het eerst houden bij twee interrupties per persoon.
De heer Remco Bosma (VVD):
Voorzitter. Ik zal proberen het binnen zes minuten te doen. We digitaliseren, staan constant met elkaar in verbinding, we bellen, appen, kijken
series op onze mobiel en luisteren ook nog eens naar de radio. Met dat
laatste wil ik beginnen. Omdat we steeds meer via het internet doen, komt
er steeds meer vraag naar frequenties. Het overkoepelende thema, dat al
langer speelt in dit huis, is DAB+. Als we van FM overgaan naar DAB+,
komt er veel frequentieruimte vrij. Dat betekent meer mogelijkheden voor
bijvoorbeeld snel internet op je mobiel. Daar wil ik me voor inzetten. De
Nota Frequentiebeleid komt eens in de tien jaar uit en behandelt het
onderwerp in vogelvlucht. Volgt hier nog een jaarlijks werkprogramma
op? We missen namelijk nog een paar invalshoeken en zouden de
Minister willen vragen op een aantal punten in te gaan.
Ten eerste is dat de opschaling van de publieke radiozenders en de
mogelijke interferentie met regionale publieke omroepen. Hoe verloopt
dat proces? We willen namelijk niet dat verschuivingen leiden tot minder
spectrumruimte voor commerciële omroepen. Komt dit onderwerp ook
terug in de strategische nota omroependistributie?
Ten tweede mis ik de maatschappelijke ontwikkelingen en het toekomstperspectief, bijvoorbeeld de uitrol van 4G in auto’s. Dat is mooi, maar ook
concurrerend voor DAB+ als one-to-manycommunicatie. Hoe wordt
daarmee omgegaan?
Ten derde mis ik het tijdpad voor de extra landelijke DAB+-multiplex. Kan
de Minister ons hierover informeren?
Deze nota komt, tot slot, eens in de tien jaar uit. Is dat niet veel te lang om
aangehaakt te blijven op de ontwikkelingen? In de afgelopen tien jaar is er
meer veranderd dan in de tien jaar daarvoor. Kortom, het gaat heel snel.
Ik wil nu ingaan op het Agentschap Telecom. Er lijkt wrijving tussen de
sector en het Agentschap Telecom, als we het recentelijk aangeboden
zwartboek van de NLCR (branchevereniging voor Nederlandse nietlandelijke commerciële radiostations) bekijken. Dat de concurrentiestrijd
wordt uitgevochten via het aspect regiogerichtheid houdt de hele sector
van de regionale en lokale commerciële radio in zijn greep. Wil de
Minister in algemene zin enige duiding geven over de ontvankelijkheid
van de handhavingsverzoeken die radiozenders hebben ingediend? Kan
de Minister de angst wegnemen en zorgen dat er geen hetze wordt
gevoerd op het aspect regiogerichtheid?
Verder maken we ons zorgen over de introductie van DAB+. Ik merk dat de
introductie wel erg langzaam verloopt. Een klein praktijkonderzoekje

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

3

onder winkeliers heeft mij nuttig inzicht verschaft. Een DAB-radio is niet te
demonstreren in de winkel omdat de ontvangst daar te laag is. Dat
overtuigt niet tijdens het verkopen. Wat doet de Minister om dat te
verbeteren?
Toen Radio 5 van FM overging naar DAB+ leidde dat tot extra verkoop van
DAB+-radio’s onder de veelal oudere luisteraars. Er is nog steeds geen
afschakeldatum voor FM. Dat betekent dat de sector voorlopig nog
dubbele investeringskosten heeft omdat er twee technieken in de lucht
gehouden moeten worden voor dezelfde luisteraar. Daarom wil ik met
collega Oosenbrug de Minister ertoe verleiden om met een haalbare en
duidelijk te communiceren einddatum voor FM te komen. Daarmee wordt
ook duidelijk wat de toekomst is van de AM- en FM-band en komt de
schaarse spectrumruimte vrij voor nieuwe ontwikkelingen.
Er ligt een stand-van-zakenbrief over het wetsvoorstel ongewenste
zeggenschap telecommunicatie. Het is ons duidelijk dat dit wetsvoorstel
erg lastig is op te stellen. We hebben genoeg discussie over PostNL
gehad, dus we willen er op dit moment niet langer bij stilstaan. Een punt
dat weinig aandacht heeft gekregen, is het effect van dit type discussie en
voorstellen op het investeringsklimaat. Aandeelhouders krijgen nu de
indruk dat ze aandelen van Nederlandse bedrijven niet zomaar vrij kunnen
verhandelen. Ik zou graag een duiding van de Minister willen krijgen van
hoe hij die balans weet te bewaken.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik begrijp de invalshoek van de VVD wel, want dat is een liberale partij die
zo min mogelijk overheidsbemoeienis wil. Maar de heer Bosma vraagt nu
zelf specifiek om duidelijkheid te geven, zodat aandeelhouders die wellicht
geïnteresseerd zijn in het kopen van een belang in Nederlandse bedrijven
weten waar ze aan toe zijn. Is het niet juist daarom van belang dat de
Minister haast maakt met een wetsvoorstel dat duidelijk definieert
wanneer belangen de vitale infrastructuur raken? Is het niet juist in het
belang van de aandeelhouder dat duidelijkheid wordt verschaft? Moet de
Minister daarom niet aangespoord worden?
De heer Remco Bosma (VVD):
Het wetsvoorstel zou een vorm van duidelijkheid kunnen zijn. Op zich zijn
snelheid en duidelijkheid prima, maar wat ons betreft is een wetsvoorstel
niet de enige vorm om duidelijkheid te geven. Als de Minister dadelijk
aangeeft waar de balans ligt, kan ik mij voorstellen dat ik daar op dit
moment voldoende aan heb.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik denk dat ik durf te weerspreken dat de Minister hier met een simpel
antwoord tijdens een algemeen overleg duidelijkheid kan verschaffen. We
hebben het over eigendom van bedrijven en vitale infrastructuur. Dat gaat
om verschillende zeer complexe markten. Ik ben dus erg benieuwd, maar
blijf vooralsnog even bij het standpunt dat het belangrijk is dat er een wet
komt.
De voorzitter:
Dat was bijna een eerste termijn, mevrouw Gesthuizen. Ik ben coulant
vandaag.
De heer Remco Bosma (VVD):
Wat ons betreft is de vraag heel duidelijk om een signaal te geven van hoe
wij erin zitten. Zo is het ook te lezen.
Ik wil kijken naar een ander aspect, namelijk slamming. Gelukkig is er net
op tijd informatie gekomen over slamming. Wij krijgen af en toe klachten
over malafide praktijken: je wordt als bedrijf gebeld en voor je het weet,
heb je een abonnement afgesloten onder valse voorwendsels. Ik vind dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

4

zeer ernstig en vind het belachelijk dat dit zomaar kan. Gelukkig zijn er al
stappen gezet om slamming aan te pakken, maar als een bedrijf het risico
loopt om tijdelijk geen telefoonverbinding te hebben, gaat het niet snel
over tot aangifte doen. Kan de Minister nog eens uitleggen waarom
zelfregulering in dit geval werkt? Zou hij eind volgend jaar een evaluatie
van de maatregelen naar de Kamer kunnen sturen?
Tot slot wil ik ingaan op snel internet in het buitengebied. Er is goed
nieuws voor de verglazing daarvan. In de Europese staatssteunregels is
bepaald dat overheden concrete toezeggingen en mijlpalen mogen
verlangen van marktpartijen. Ook wanneer een mijlpaal niet wordt
gehaald, kan de overheid de voorgenomen staatssteun doorzetten.
Tezamen met de ondersteuning van de Minister door inzet van het
Nederlands Investerings Agentschap en de BNG Bank om minder
haalbare initiatieven financieringsrijp te maken, komt realisatie in beeld.
Op provinciaal niveau liep de VVD al voorop in het bevorderen van snel
internet. Afgelopen week hebben we het nieuws gehoord over de plannen
van de Minister voor de uitrol van 5G in het buitengebied. Mijn complimenten daarvoor, zowel aan de Minister als aan iedereen die het oppakt,
ook op lokaal en regionaal niveau. De laatste cijfers van aansluitingen op
breedband zijn van begin 2015. Wellicht is het tijd om die opnieuw in kaart
te brengen, zodat we de concrete vorderingen kunnen zien.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Voorzitter. Laat ik beginnen met mij aan te sluiten bij de opmerkingen die
mijn collega van de VVD heeft gemaakt over DAB+.
Ik kom direct op een van de belangrijkste punten van dit algemeen
overleg: de verlenging van de commerciële radiovergunningen. Ik begrijp
dat er in de markt toch nog wat zorgen zijn over het antwoord op de vraag
of partijen er nu echt op kunnen rekenen dat er in september verlengd
gaat worden. Ik ben daar eerlijk gezegd zelf wel van overtuigd, niet alleen
omdat de Kamer dat heel nadrukkelijk als opdracht aan de Minister heeft
meegegeven, maar ook omdat ik de Minister in volgens mij al twee
eerdere debatten duidelijk heb horen zeggen dat te gaan regelen en de
Kamermotie uit te voeren. Ik vraag het dus een beetje voor de vorm, maar
kan de Minister reageren op de zorgen die wij uit de markt opvangen? Ik
ga er in ieder geval van uit dat er geen beren meer op de weg hoeven te
worden gezien en dat dit allemaal gesmeerd zal gaan verlopen.
Ook ik sta stil bij die regiogerichtheid van vergunningen. Van dat punt zegt
de Minister heel duidelijk: aan een aantal voorwaarden kan ik niet tornen;
die blijven ook voor de komende periode ongewijzigd. Met dat standpunt
ben ik het zeer eens, maar ook hierbij zie je, omdat er verschillende
marktpartijen zijn met waarschijnlijk zeer tegenstrijdige belangen op een
aantal punten, dat men het niet eens is met de manier waarop het beleid
op dit moment wordt uitgevoerd. Er wordt aan weerszijden op een aantal
haken en ogen gewezen. Aan de ene kant zeggen sommige partijen: het is
onterecht dat het Agentschap Telecom alleen maar de geboorteplaats van
een presentator, artiest of geïnterviewde als «regiogerichtheidscriterium»
– dat is een verschrikkelijk woord – hanteert. Aan de andere kant zeggen
anderen: partijen die eigenlijk regiogericht zouden moeten zijn, gaan zich
steeds meer gedragen als een grote landelijke speler en daar maken wij
bezwaar tegen. Volgens mij vroeg mijn VVD-collega het net ook al: er
moet dus gehandhaafd worden. Hoe ziet de Minister dit voor zich? Ik kon
helaas niet bij de petitieaanbieding aanwezig zijn, maar mijn fractie heeft
van de niet-landelijke commerciële radiozenders een zwartboek aangeboden gekregen. Daarin roepen zij de Minister heel duidelijk op om in
overleg met de belanghebbenden te treden en tot een realistisch
beleidskader te komen. Ik vraag me af of de Minister dat signaal ook heeft
opgevangen en of hij bereid is om dat te gaan doen. Zo ja, wanneer kan
de Kamer geïnformeerd worden over de uitkomsten van dat overleg?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

5

Ik ga snel door. Een ander belangrijk onderwerp zijn de premium
sms-diensten voor minderjarigen. Daar is behoorlijk wat over te doen
geweest. Een aantal consumentenprogramma’s heeft er onderzoek naar
gedaan en allerlei uitzendingen aan gewijd. Nadat ik zelf mocht optreden
in een van die programma’s kreeg ik behoorlijk wat klachten van mensen
die de moeite namen om mij een mailtje te sturen of op een andere
manier te bereiken. Er bleek echt een probleem te zijn. Gelukkig heeft de
telecomsector dat intussen serieus genomen. Er is een verschil tussen de
manier waarop mensen eerst een abonnement aangingen en de manier
waarop dat nu gebeurt. Het is van «oké» naar «betalen» gegaan. Dat
maakt het veel duidelijker. Ik vraag me wel af of de Minister intussen in
overleg is getreden, bijvoorbeeld met consumentenorganisaties, en of hij
het geluid kan bevestigen dat ik vanuit de telecombranche hoor, namelijk
dat er daadwerkelijk minder klachten zijn. Dat is natuurlijk uiteindelijk het
doel.
Ik kom op het rapport van de expertgroep big data en privacy. Ik begreep
dat er geen experts van bijvoorbeeld de Autoriteit Persoonsgegevens bij
de expertgroep betrokken zijn geweest. Dat vind ik op zich jammer, maar
de Minister zegt dat hij wel met deze autoriteit in overleg gaat. Hij gaat
echter niet in op de aanbeveling om consumenten bewust te maken van
de veranderingen die aan de gang zijn en om het toezicht beter te
organiseren. Kan de Minister op dat punt nader ingaan tijdens zijn
beantwoording? Ik wil graag weten waarom hij niets met die aanbeveling
doet. Het lijkt althans of hij er niets mee doet.
Ik heb net in een interruptiedebat al even gewisseld dat ik van mening ben
dat het wetsvoorstel ongewenste zeggenschap telecommunicatie en de
zaken die in het algemeen gaan over zeggenschap in vitale infrastructuren
heel belangrijk zijn. Ik hoop eerlijk gezegd dat de Minister daar nog
stappen in gaat zetten, hoewel ik mij realiseer dat de tijd tot een wisseling
van de wacht in de regering erg kort is.
Ik kom op slamming, de ongewenste overstap van zakelijke abonnees. Ik
heb het rapport dat de ACM (Autoriteit Consument & Markt) daarover
onlangs heeft gepubliceerd niet bij de stukken mogen vinden. Dat vind ik
jammer. Wij hebben het intussen wel zelf van de site van de ACM geplukt.
De ACM vraagt eigenlijk, als ik het goed heb begrepen, om een wettelijke
aanpassing. Deelt de Minister die visie? Graag een heldere reactie daarop.
De voorzitter:
Voor de goede orde en voor de luisteraars thuis: op het moment dat wij
stukken op de agenda willen hebben, kunnen wij die toevoegen in een
procedurevergadering. Als wij daar behoefte aan hebben, is dat dus aan
de Kamerleden zelf. Nu blijft het een beetje in het midden hangen alsof
we het stuk bewust niet zouden hebben gekregen van de Minister. Ik denk
ook niet dat u dat bedoelt, maar wil het toch maar even duidelijk uitleggen
voor de luisteraars hier en thuis.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Dank u wel, voorzitter. Ik weet het niet. De Minister zal ongetwijfeld
helemaal te goeder trouw handelen, maar ik vond het zelf wel een beetje
jammer dat we het rapport niet toegestuurd hebben gekregen. Maar goed,
we hebben het zelf van de site geplukt. Misschien ziet de Minister dat ook
helemaal niet als zijn taak. De inhoud is het belangrijkste. De ACM zegt,
voor zover ik het heb begrepen, dat aanpassing van de wetgeving nodig
is. Ik meen te hebben begrepen dat de Minister dat niet nodig vindt. Graag
een reactie.
De voorzitter:
U hebt nog een halve minuut.
Mevrouw Gesthuizen (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

6

Dat komt heel goed uit, want ik kom toe aan mijn laatste punt: ontwikkelingen omtrent snel internet in het buitengebied. Ik heb daar een
misschien wel heel simpele vraag over. Laat ik vooropstellen dat de SP er
uiteraard een voorstander van is om deze publieke dienst voor iedereen
beschikbaar te maken. De overheid moet zich daarmee bemoeien en op
sommige punten financieel bijschieten. Dat vind ik prima. Ik vraag mij
alleen wel af of het in de analyse van de Minister met name een probleem
is van lokale besturen, bijvoorbeeld van ruimtelijke ordening of van
vergunningen. Loopt het daarop stuk? Of is het echt een financieel
probleem? Ik krijg zo langzamerhand de indruk dat het eerder om het
eerste dan om het laatste gaat. Het is natuurlijk heel zonde als we heel
veel gaan bekostigen of een grote zak geld reserveren als de problematiek
ergens anders blijkt te zitten, want dat geld is dan niet beschikbaar voor
andere zaken.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Voorzitter. Volgens mij is de radio op dit moment toch nog steeds het
belangrijkste onderwerp. Deze commissie heeft laten zien vooral de lokale
radio een warm hart toe te dragen. Nu komen we toe aan de afronding
van dit dossier. Ik sluit mij aan bij de vragen die mijn collega’s van de VVD
en de SP daarover hebben gesteld.
Ik wil er nog iets op inzoomen, omdat ik merk dat er bij een aantal
radiostations, vooral de doelgroepenradio, een enorme ongerustheid
leeft. De vraag is of een lokaal radiostation dat zich op een bepaalde
doelgroep richt, bijvoorbeeld de Hindoestaanse gemeenschap, nog wel
bestaansrecht heeft. Mogen medewerkers met een Hindoestaanse
achtergrond die niet in Nederland zijn geboren daar nog wel blijven
werken? Het beeld ontstaat een beetje dat je, als je niet in de regio van het
radiostation geboren bent, eigenlijk ontslagen moet worden. Ik wil
bekijken of we hier helderheid over kunnen krijgen, want volgens mij is
het geen juiste uitvoering van de regiogerichtheid. Volgens mij wordt nu
een angstbeeld gecreëerd dat we moeten wegnemen, juist nu we bezig
zijn met die verlenging. De Kamer heeft gezegd geen veiling te willen,
maar we moeten geen nieuwe beren op de weg gaan gooien. Dus graag
een helder antwoord van de Minister: moet iemand die niet in de regio
geboren is, ontslagen worden?
Aansluitend daarop: als ik een plaatje aan zou vragen bij een lokaal
commercieel radiostationnetje in Rotterdam, moet ik dan een afschrift van
mijn ID opsturen om het mee te kunnen laten tellen in de regiogerichtheid? Dat zegt ook wel iets over mijn eigen privacy. Ik wil een plaatje
kunnen aanvragen en niet met mijn Rotterdamse accent hoeven bewijzen
dat ik uit Rotterdam kom. Ik vind dat lastige vragen en kom er niet
helemaal uit. Wellicht heeft de Minister er een helderder beeld bij.
Ik kom op de verlenging. Op zich hoor ik uit het veld dat het overleg over
de verlenging voorspoedig verloopt. De vraag is hoe spoedig het gebeurt.
Denkt de Minister dat dit hele dossier voor het einde van het eerste
kwartaal van 2017 afgerond kan worden, het liefst voor de Tweede
Kamerverkiezingen? Dit vraag ik ook omdat twee deelnemers van deze
commissie met een enorm hart voor dit onderwerp de Kamer sowieso
zullen verlaten na maart. Het zou dus mooi zijn als we dat zelf af zouden
kunnen ronden.
Ik kom op DAB en DAB+. Mijn twee voorgaande collega’s hebben daar al
heel slimme vragen over gesteld. Mijn enige vraag is nog waarom het zo
moeizaam van de grond lijkt te komen. Houdt men elkaar een klein beetje
in gijzeling? Ik denk namelijk dat de dekking verbeterd wordt zodra de
verlenging rond is, zodat de radiostations de investering kunnen doen die
wij gevraagd hebben.
Als het gaat om het rapport van de NLCR sluit ik me aan bij mijn collega’s.
Over big data en privacy heeft mijn collega van de SP al heel slimme
dingen gezegd. Ik sluit me daar ook bij aan, met nog de extra vraag of de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

7

Autoriteit Persoonsgegevens indicatieve adviezen zou kunnen afgeven,
zoals de Belastingdienst tax rulings afgeeft en het Europese Hof van
Justitie prejudiciële adviezen geeft in concrete zaken. Zou dat een taak
kunnen zijn voor de Autoriteit Persoonsgegevens na een advies van de
expertgroep? Kan de Autoriteit Persoonsgegevens daar dan ook wat meer
budget voor worden gegeven?
Ik kom op het wetsvoorstel ongewenste zeggenschap telecommunicatie.
Ook daarvoor sluit ik mij aan bij de vragen van mijn collega van de SP. Wij
hebben nog wel de vraag of het verstandig is om dit wetsvoorstel breder
te trekken en het middel in twijfel te trekken. Van de PvdA mag het
wetsvoorstel in eerste instantie beperkt worden tot telecommunicatie en
post. De Kamer heeft de Minister daartoe ook al opgeroepen in de
motie-Agnes Mulder c.s. (29 502, nr. 129) van 15 november jongstleden.
Andere sectoren zouden daar eventueel later bij kunnen aansluiten. Ik zou
daar graag een reactie van de Minister op krijgen.
Ik zie op mijn klokje dat ik nog een kleine minuut heb. Ik wil nog ingaan op
roaming. Wat vindt de Minister van de fairuseregels, die op 15 december
bekend zijn geworden? Klopt het dat daardoor in het buitenland veel
minder MB’s, plusminus de helft, verbruikt mogen worden dan in eigen
land? Dat is strijdig met de «roam like at home»-gedachte. Kan de
Minister zich inzetten voor een lager wholesaletarief? En op welk
wholesaletarief wil het Europees Parlement inzetten? De visie is: hoe lager
het wholesaletarief, hoe meer MB’s je overhoudt, dus meer MB’s voor
hetzelfde geld.
Ik heb begrepen dat er een rapport onderweg is over de ontwikkeling van
snel internet in het buitengebied. Ik hoor graag van de Minister hoe snel
dat richting de Kamer komt.
Ik sluit me ook aan bij de vragen en opmerkingen over slamming van de
collega’s van de SP en VVD.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter. Graag wil ik de Minister en al zijn medewerkers bedanken voor
de inspanning die zij in de afgelopen periode hebben geleverd voor Groot
Nieuws Radio. Ik heb ontzettend vaak teruggehoord dat er echt geluisterd
en gepraat is om te helpen bij de kwestie rondom deze AM-radiozender.
Groot Nieuws Radio is een christelijk radiostation met wekelijks een half
miljoen luisteraars, 24 uur per dag, 7 dagen per week, 1008 AM. Wie kent
ze niet? Maar niet alleen op de middengolf zijn ze te beluisteren. Ook voor
internet en DAB+ zijn ze al helemaal klaar. Het is dus een moderne en
eigentijdse zender.
Ik ben blij om te lezen dat de Minister de middengolfvergunning van
Groot Nieuws Radio heeft verlengd. Dat is namelijk nodig om de
luisteraars zo snel mogelijk te verleiden om op DAB+ over te gaan. Nog
steeds heeft de eigenaar van het opstelpunt in Zeewolde het plan om deze
middengolfmast komende zomer te ontmantelen. Daarmee komen de
analoge uitzendingen dus in gevaar. De Minister schrijft in zijn brief: «Het
vinden van een geschikt opstelpunt voor de uitzendingen is een verantwoordelijkheid van vergunninghouders zelf.» Dat snap ik, maar er zijn qua
hoogte en inrichting geen andere locaties beschikbaar in Nederland
vergelijkbaar met Zeewolde.
De locatie Zeewolde is historisch opgericht en getuned op de frequentie
1008 AM. Middengolffrequenties laten zich nou eenmaal lastig
verplaatsen. Er zijn geen alternatieven beschikbaar. Nergens in Nederland
zijn andere masten van 200 meter hoogte bedoeld en geschikt voor 1008
AM. Het is ook niet mogelijk om een vergunning te krijgen voor nieuwe
opstelplaatsen voor een middengolfzender. De eigenaar heeft een stuk
grond in Lopik voorgesteld als alternatief, maar daar staat geen mast. Het
oprichten van een nieuwe mast is niet alleen prijzig, maar stuit ook op
vergunningsproblemen, mede vanwege een convenant tussen bewoners,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

8

lokale overheid en het ministerie, waarmee de plaatsing van nieuwe
middengolfzenders juridisch is uitgesloten.
Daarom heb ik de volgende vragen aan de Minister. Klopt het dat hij vindt
dat vergunningen voor bestaande middengolffrequenties die verlengd
worden ook uitgerold moeten worden in de vorm waarin ze verlengd
worden, en dat ze dus niet afgeschakeld mogen worden? Is het beleid op
dit punt dus niet veranderd? Zo ja, heeft de vergunninghouder dan niet
nog steeds recht op medegebruik volgens artikel 3.24 van de Telecommunicatiewet? Dat wetsartikel geldt toch zeker ook voor de mast in Zeewolde,
zo lijkt mij? Klopt het dat, als vergunninghouder Groot Nieuws Radio een
redelijk verzoek tot medegebruik voor die mast indient en een redelijke
vergoeding voor dat gebruik wil en kan betalen, de eigenaar ook wettelijk
verplicht is om toegang tot de mast te verlenen?
We hebben het hier over een zogenoemde «essentiële faciliteit» waarvoor
geen alternatieven bestaan. Kan de Minister derhalve wellicht nogmaals
een signaal afgeven over hoe belangrijk deze mast is? Het is toch niet aan
de eigenaar van de mast om zich een mening te vormen over het
maatschappelijk belang van uitzendingen via middengolf? Daar gaat de
Minister toch ook over? Met het afgeven van een vergunning is dat
maatschappelijk belang toch een gegeven?
Groot Nieuws Radio is klaar voor DAB+. Wanneer over een paar jaar, en
hopelijk niet eerder, die mast eruit gaat en we allemaal zijn overgegaan op
DAB+, heeft Groot Nieuws Radio flink geïnvesteerd. Het is belangrijk dat
Groot Nieuws Radio dan ook landelijke dekking houdt. Op dit moment is
80% tot 90% van het land gedekt met de middengolfzender. De omroep is
er technisch klaar voor, is up-to-date en modern en heeft al flink geïnvesteerd, maar hoe zorg je dat luisteraars de overstap gaan maken?
Tot nu toe kon Groot Nieuws Radio gebruikmaken van restcapaciteit op
DAB+, maar vanaf september lopen deze vergunningen af en heeft de
omroep alleen nog de rechten in allotment 6B. Groot Nieuws Radio wil
graag landelijke DAB-dekking houden en hoopt dat de Minister rekening
houdt met de belangen van Groot Nieuws Radio en zijn 500.000 luisteraars, door het station in de veilingvoorwaarden ruimte te geven om mee
te kunnen doen.
Groot Nieuws Radio pleit voor een landelijk DAB+-kavel, zodat men net als
andere landelijke stations zijn doelgroep via één frequentie op DAB+ kan
bereiken. Op dit moment wordt Groot Nieuws Radio behandeld als een
regionale zender. Daarmee valt men eigenlijk tussen wal en schip. Men
heeft nu landelijke dekking en heeft een weekbereik vergelijkbaar met
BNR Nieuwsradio. Men is technisch klaar voor en volledig over op DAB+,
maar deze administratieve hobbel verhindert het om landelijk te blijven
uitzenden. Ik roep de Minister dus op om Groot Nieuws Radio te erkennen
als landelijk DAB+-radiostation.
In mijn laatste anderhalve minuut wil ik nog naar snel internet in het
buitengebied. In het buitengebied ontbreekt het vaak nog aan snel
internet. Het samenwerkingsverband van plattelandsgemeenten P10
waarschuwt voor de gevolgen daarvan. De Minister wil in zijn Nota
Frequentiebeleid inzetten op draadloze communicatie via 5G. Volgens P10
wordt het internet daardoor weliswaar sneller maar wordt het bereik niet
per definitie groter. Wil de Minister hierop reageren? Hoe zorgt hij ervoor
dat ook het bereik van snel internet wordt verbeterd? Welke rol ziet hij
voor zichzelf in de goede samenwerking die de Rijksuniversiteit
Groningen beschrijft tussen gebruikers, marktpartijen en overheden om
lokale breedbandinitiatieven van de grond te krijgen?
Mijn laatste 30 seconden besteed ik aan snel internet op school. Veel
scholen hebben nog geen snelle internetverbinding. Ik wil graag herinneren aan de aangenomen motie-Dik-Faber/Slob (343000-VIII, nr. 56),
waarin de regering wordt verzocht om te streven naar aansluiting van alle
scholen op snel internet, uiterlijk in 2017. Over tien dagen is het 2017.
Kunnen deze scholen nog een kerstcadeautje van de Minister verwachten?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

9

Krijgen deze scholen in de regio nu eindelijk snel internet, zodat het licht
niet uitgaat wanneer er in groep acht een filmpje wordt gekeken?
Voorzitter: Gesthuizen
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter. De Minister schrijft in de Verkenning digitale connectiviteit over
de mobiele bereikbaarheid en geeft aan dat er een dekkingsverplichting
komt bij de veiling van de 700 MHz. Betekent dit dat de Minister inzet op
100% mobiele bereikbaarheid, waar hij dat eerder nog niet deed? Wat gaat
deze verplichting precies inhouden? Mobiele bereikbaarheid laat in
Nederland op sommige plaatsen nog te wensen over. Wanneer komt de
Minister met een terugkoppeling over verbeteringen van de mobiele
bereikbaarheid in de plaatsen waar die nog te wensen laat en die in het
onderzoek van de NOS en de regionale omroepen zijn genoemd? Ik denk
dan toch even aan Westerveld in mijn eigen provincie Drenthe. Ook in
Brabant en Gelderland gaat het op sommige plekken nog niet helemaal
goed. Is de Minister ook met de burgemeesters van de betreffende
gemeenten in gesprek over de bereikbaarheid bij noodoproepen? Het ligt
niet alleen aan de providers. Soms zijn er ook geen masten beschikbaar
en moet er actie worden ondernomen.
De ACM waarschuwde in juli dit jaar, na het vorige AO Telecom, voor een
tekort aan 06-nummers. Zijn er inmiddels adequate maatregelen genomen
waardoor dat probleem is opgelost?
Het CDA is blij dat de Minister zich bij de Europese Commissie gaat
inzetten voor het versoepelen van het staatssteunkader; complimenten
daarvoor. In hoeverre heeft de Minister nagedacht over een dekkingsverplichting voor snel internet, net zoals hij dat doet voor de 700 MHz? Hoe
staat het dan met het effectiever gebruiken van de infrastructuur die er al
ligt? Hoe wordt voorkomen dat de straat meerdere keren moet worden
opengebroken?
In Duitsland is er onder het motto «Jede Baustelle bringt Bandbreite»
recentelijk de zogenoemde «DigiNetz-Gesetz» aangenomen, die ervoor
zorgt dat er gelijk snel internet wordt aangelegd als een straat wordt
opengebroken. Welke mogelijkheden ziet de Minister hiervoor in
Nederland? Kunnen we het Duitse voorbeeld volgen?
De Minister heeft in een Kamerbrief van mei 2016 beloofd samen met de
VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) sessies te organiseren
over gemeentelijke aangelegenheden, zoals leges, vergunningsprocedures en degeneratiekosten. Hoe staat het daarmee? Zijn er al concrete
resultaten geboekt? In het verlengde daarvan vragen wij ons af hoe het
staat met de implementatie van de richtlijn kostenreductie breedband. De
Minister gaf in zijn brief van 14 november 2016 aan dat de implementatie
vertraagd is. Zit er inmiddels schot in de zaak?
De Minister geeft aan dat de digitalisering van Nederland zeer belangrijk
is. Onze koppositie dreigen we echter kwijt te raken, zo stellen de
samenstellers van het rapport Digitizing The Netherlands, van de Boston
Consulting Group. Daarnaast is er een tekort aan ICT-professionals. Dat
tekort kan oplopen tot wel 54.000 fte in 2020. Informaticastudenten
vormen slechts 3% van het totaal aantal afgestudeerden. Hoe kijkt de
Minister naar deze zaken? En hoe wil hij ze verbeteren?
Ik kom op de radiofrequenties, een onderwerp dat al veel is genoemd
door collega’s. We hebben gisteren een petitie in ontvangst mogen
nemen waaruit naar voren komt dat het Agentschap Telecom zou hebben
besloten zijn eisen voor regionale commerciële radiostations, zoals de
criteria voor regiogerichtheid, flink aan te scherpen. Kan de Minister dat
bevestigen? In hoeverre heeft het Agentschap Telecom de bevoegdheid
om dat op deze manier te doen? Ziet de Minister dat dit grote gevolgen
heeft voor de haalbaarheid van de percentages voor regiogerichtheid die
deze omroepen in 2003 hebben beloofd bij het verkrijgen van hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

10

vergunning? Worden daarmee dan ook de regels tijdens het spel
aangepast? Het kan toch niet de bedoeling zijn dat met het eenzijdig
aanscherpen van de eisen het regiogericht radio maken in het geding
komt? Graag een reactie van de Minister, want uiteindelijk zijn wij hier
allen in de Kamer op zoek naar een oplossing.
Recentelijk zijn de spelregels over fair use bij roaming bekendgemaakt. De
woordvoerder van de PvdA heeft daar al zo uitgebreid over gesproken dat
ik mij aansluit bij haar vragen.
Ik heb nog een vraag over de verlenging van de vergunningen van de
FM-frequenties. Kan dit nog voor het verkiezingsreces worden afgerond?
Hoe ziet de planning er dan uit?
Ik rond af. Ik heb verontrustende berichten gehoord over de mogelijkheden voor Groot Nieuws Radio om te kunnen blijven uitzenden vanuit
Zeewolde. Er ligt een vergunning. Het maatschappelijk belang is duidelijk.
Kan de Minister garanderen dat het uitzenden ook gewoon doorgaat?
Voorzitter: Agnes Mulder
De voorzitter:
Wij hebben een goed halfuur gebruikt om al onze vragen af te vuren op de
Minister. Over het algemeen gaat hij altijd redelijk snel aan de gang. De
vraag is daarom of hij klaar is om te antwoorden of dat hij misschien nog
even een korte schorsing wil.
Minister Kamp:
Een korte schorsing helpt mij niet meer, voorzitter.
De voorzitter:
We hebben veel vertrouwen in de Minister en hopen dat hij de vragen kan
beantwoorden. Misschien kan hij daar direct mee beginnen en afsluiten
met een wat algemener betoog als daar nog aanleiding en ruimte voor is.
Minister Kamp:
Voorzitter. Laat ik beginnen met wat de heer Bruins heeft gezegd over
Groot Nieuws Radio. Hij heeft nu tot in detail een stuk of 25 vragen gericht
op één radiostation gesteld. Ik denk dat het niet goed te doen is om dit
onderwerp in een algemeen overleg zoals dit te bespreken. Hier worden
een aantal zaken aan de orde gesteld waarover ik met de Kamer moet
spreken. Als je op één onderdeel heel diep op de details wil ingaan, denk
ik dat daar een andere vorm voor gezocht moet worden. Het is voor mij
niet mogelijk om over één dossier dat eruit gehaald wordt en waarover tot
in alle details vragen worden gesteld, adequate antwoorden te geven. Dat
werkt gewoon niet zo. Ik denk dat we daar een andere vorm voor moeten
vinden.
Laat ik in algemene zin over Groot Nieuws Radio het volgende zeggen.
Het is heel mooi dat je een radiomast wilt gebruiken en via de middengolf,
met heel veel energie die erin gestoken wordt, in het hele land wilt
uitzenden. Maar die toren heeft een eigenaar, die daar verantwoordelijkheid voor draagt en die toren moet onderhouden. Daar moet ook een
businessmodel voor zijn, zodat hij er wat aan kan verdienen. Het moet
commercieel verantwoord zijn. Op het moment dat dit niet meer het geval
is, houdt het op. Dan is die mast gewoon niet meer beschikbaar. Die mast
is niet meer beschikbaar omdat alleen de inkomsten uit Groot Nieuws
Radio de eigenaar geen behoorlijk businessmodel bieden. Dat betekent
dat die mast zal wegvallen. Daar zal in de eerste plaats door degenen die
Groot Nieuws Radio uitzenden een oplossing voor gezocht moeten
worden. Wij zijn beschikbaar om daarover te overleggen. Dat doen we wel
vaker. Ik weet niet of daar precies de oplossing voor gevonden kan
worden die de uitzender van Groot Nieuws Radio zou willen. Daarover
moet overlegd worden. Voor dit soort zaken moet overleg met het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

11

ministerie plaatsvinden. Wij moeten bekijken of er een andere oplossing
mogelijk is dan het in gebruik houden van een mast waarvoor onvoldoende draagvlak is om de kosten te kunnen compenseren zodat de
eigenaar er nog iets mee kan verdienen.
De voorzitter:
Een reactie van de heer Bruins kon natuurlijk niet uitblijven.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Ik heb begrip voor de woorden van de Minister. Het is voor een AO best
een heel gedetailleerd punt. Ik zal het op een andere manier aansnijden,
buiten dit debat. Misschien mag ik hem wel vragen om naar de toekomst
te kijken. Hoe komt een analoge zender, die nu al technisch helemaal klaar
is om via DAB+ uit te zenden en een nagenoeg landelijk bereik heeft, in
aanmerking voor een landelijke DAB+-frequentie zonder in al die vijf
regio’s mee te moeten doen aan die veilingen? Ik vind dat een heel lastig
probleem. Deze specifieke omroep, maar zo zijn er meer, wordt in feite als
regionale omroep gezien terwijl er in het hele land naar wordt geluisterd,
met een weekbereik gelijk aan dat van BNR Nieuwsradio. Dat voelt voor
mij onrechtvaardig. De overheid heeft dan een rol om te bekijken hoe er
binnen de regels een goede oplossing geboden kan worden.
De voorzitter:
En uw specifieke vraag is?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Technisch is deze omroep klaar. Ze dragen wel degelijk de kosten voor
exploitatie van de mast, want volgens mij zijn ze de enige of bijna de
enige die ervan gebruikmaakt, dus ze moeten die kosten al vergoeden. Ze
zijn financieel gezond en zijn helemaal in staat om een landelijke dekking
te behouden, ook in het digitale tijdperk.
De voorzitter:
En uw vraag is?
De heer Bruins (ChristenUnie):
Hoe kan de Minister helpen om deze omroep ook in het digitale tijdperk
landelijke dekking te geven?
De voorzitter:
Ik heb zonet een mooie toezegging van de Minister gehoord aan de
ChristenUnie-fractie, en mogelijk ook aan andere fracties, namelijk dat hij
beschikbaar is voor overleg, waarbij alle punten aan de orde kunnen
komen. Maar ik geef nu graag het woord aan de Minister om de vervolgvraag van de heer Bruins te beantwoorden.
Minister Kamp:
Dat ik sympathie heb voor Groot Nieuws Radio, doet verder niets af of
voegt niets toe aan mijn handelen. Ik heb mij aan de regels te houden. Er
is een onderscheid tussen regionale en landelijke radio. Daar gelden
wettelijke regimes voor. Ik kan eigenaren van grote masten niet
verplichten om die in stand te houden als ze er verlies op lijden. Ik ben
dus beperkt in mijn mogelijkheden, doordat ik bedrijven en eigenaren niet
kan verplichten en niet om de wettelijke regels heen kan. Maar ik ben
zeker bereid om, binnen de geldende regels en binnen mijn mogelijkheden, constructief te overleggen met Groot Nieuws Radio. Ik zal dat ook
gaan doen naar aanleiding van wat de woordvoerders, in het bijzonder de
heer Bruins, naar voren hebben gebracht. Ik zal bezien wat precies de
problematiek is, wat de denkbare oplossingsrichtingen kunnen zijn en wat
er binnen de mogelijkheden en regels bijgedragen zou kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

12

Voorzitter: Gesthuizen
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik waardeer het enorm dat de Minister het gesprek hierover wil aangaan,
maar het kan volgens mij niet afhangen van een wel of niet rendabele
businesscase voor de eigenaar van een mast. Ik heb althans niet de indruk
dat deze randvoorwaarde in de wet staat. Misschien wil de Minister dat
aspect meenemen als hij met de partijen in overleg gaat.
Minister Kamp:
Nee, voorzitter, want hiervoor hoeft helemaal niets in de wet te staan. Als
iemand een mast in eigendom heeft waar kosten voor gemaakt moeten
worden die niet gedekt worden door de inkomsten, en als er dus geen
redelijke winst op gemaakt kan worden, dan kan ik niet tegen de eigenaar
van zo’n mast zeggen dat hij dat ding maar in stand moet houden omdat
er anders een probleem is voor Groot Nieuws Radio. Ik denk dat het feit er
ligt dat die mast niet meer rendabel is. Die mast valt weg en er zal dus,
binnen de regels en mogelijkheden, bekeken moeten worden welke
alternatieven er te vinden en ondersteunen zijn. Ik kan iemand niet
verplichten om een verliesgevende mast in stand te houden.
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Ik dank de Minister voor dit antwoord, maar wellicht zouden de kosten
kunnen worden opgehoest door Groot Nieuws Radio of zou er op een
andere manier kostendekkend kunnen worden uitgezonden. Als in dat
geval iets anders rendabeler is voor de investeerder, gaat het uitzenden
misschien toch niet door, terwijl dat wel een wettelijke taak is vanwege
het maatschappelijk belang. Dat zou een gekke afweging zijn. Maar goed,
ik ben blij dat de Minister in gesprek gaat. Ik ben dan nog benieuwd
wanneer de Minister daar bij de Tweede Kamer op terug zou kunnen
komen; ik stel altijd de «wanneervraag».
Minister Kamp:
Ik zal een gesprek met Groot Nieuws Radio hebben. Groot Nieuws Radio
kan overigens ook gewoon bij ons komen en om een gesprek met mij
vragen. Dat het via zo’n algemeen overleg moet, vind ik dus niet helemaal
de normale gang van zaken. Maar goed, dat maakt niet uit: de Kamer
bepaalt wat er besproken wordt. Ik zal dus een gesprek met Groot Nieuws
Radio hebben. Ik ga uit van de situatie zoals die is en waarin ik mij
verdiept heb, namelijk dat die mast niet meer rendabel is en in de
toekomst niet meer beschikbaar is. Dat die mast wegvalt, is dus mijn
uitgangspunt. Ik zal in het gesprek zien wat aan de orde komt en wat
mogelijke oplossingsrichtingen zijn.
Voorzitter: Agnes Mulder
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Toen ik dit dossier net kreeg, heb ik heel veel werkbezoeken gedaan. Een
daarvan was aan de masten. Daar is mij uitgelegd dat de Staat eigenaar
van de masten is; de Minister luistert niet, maar ik ga gewoon door met
mijn vraag en verwacht straks wel een antwoord te krijgen. Dat eigendom
is uit handen gegeven aan iemand anders, als ik mij niet vergis aan
NOVEC. NOVEC is opgericht om die masten te verhuren. Ik trek het wat
breder dan alleen Groot Nieuws Radio, want volgens mij weet iedereen
inmiddels dat Groot Nieuws Radio bestaat en zijn we allemaal op de
hoogte, maar dit gaat misschien nog wel meer spelen. Zit er niet een
overkoepelend onderwerp achter, oftewel het geval dat er genoeg geld
geboden wordt maar de exploitant, in dit geval NOVEC, het niet rendabel
vindt terwijl de Staat eigenaar is? De Minister heeft al toegezegd dat hij
met een reactie naar de Kamer komt. Ik zou het dus graag wat breder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

13

willen trekken. Is het in de driehoeksverhouding NOVEC-Staatradiostations mogelijk om een oplossing te bedenken die constructiever is
dan alleen gericht op één radiostation? Ik kan mij namelijk voorstellen dat
dit vaker voor gaat komen.
De voorzitter:
Ik gaf u even iets meer tijd, want de Minister was ondertussen druk bezig
om het een en ander uit te zoeken. Nu heeft hij alle gelegenheid gehad om
de vraag goed te verstaan.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Ik klets wel door, hoor.
Minister Kamp:
Ik ben niet van plan om een dochter van een staatsbedrijf onzakelijk te
laten handelen. Dat het in deze bedrijfsvorm is gegoten, brengt juist mee
dat er wel zakelijk moet worden gehandeld. Ik denk dat het opstelpunt
Zeewolde zijn tijd gehad heeft. Ik begrijp dat Groot Nieuws Radio
daardoor met een probleem is geconfronteerd. Ik wil dat bespreken en
bekijken welke alternatieven denkbaar en realiseerbaar zijn. Laat ik het
daarbij laten.
De voorzitter:
Misschien kan de Minister nog aangeven op welke termijn hij dat denkt te
gaan doen.
Minister Kamp:
Ik zal hen uitnodigen voor een gesprek. Misschien dat we daarna nog
dingen moeten uitzoeken en dat er nog een tweede gesprek moet zijn.
Laat ik in ieder geval in het eerste kwartaal van het volgende jaar de zaak
tot een afronding zien te krijgen.
De voorzitter:
Dank voor deze terugkoppeling aan de Tweede Kamer. Ik geef de Minister
het woord om de andere vragen te beantwoorden.
Minister Kamp:
De heer Bosma heeft een aantal punten naar voren gebracht. Hij zei dat de
Nota Frequentiebeleid vaker dan eens in de tien jaar uit zou moeten
komen, gelet op de snelheid van de ontwikkelingen. Het is de kunst om
beleid bestendig maken, zodat degenen die ermee te maken hebben er
zekerheden aan kunnen ontlenen en ermee kunnen werken. Ik vind de
Nota Frequentiebeleid, die in 2005 is vastgesteld, een goede nota, die
robuust is gebleken. We hebben er lange tijd mee kunnen werken, hoewel
er technisch en commercieel heel veel ontwikkelingen zijn geweest. Nu is
het nodig om dat opnieuw te doen. Ik ben niet zo’n notaschrijver. Ik houd
het liever praktisch. Ik zal het op dit punt ook zo praktisch mogelijk
houden. Het is de uitdaging om weer beleid neer te zetten dat langere tijd
van kracht kan blijven. Ik ben het wel met de heer Bosma eens dat we
steeds goed in de gaten moeten houden of dat beleid nog steeds
meerwaarde heeft dan wel aanpassing behoeft. Als dat nodig is, zal ik dat
zeker ook doen.
De heer Bosma is op verschillende punten ingegaan die verband houden
met de regionale commerciële omroepen. Ik wil eerst ingaan op de
regionale binding, ook naar aanleiding van vragen die anderen hebben
gesteld. In de Omroepwet is vastgelegd dat de regionale gerichtheid ten
minste 10% moet zijn. In vergunningen is het percentage regionale
gerichtheid vervolgens vastgelegd. Dat percentage is door de aanvragers
van de vergunningen zelf aan ons opgegeven. Ik noem maar wat: zij
zeggen dan bijvoorbeeld 68% regionale gerichtheid. Wij leggen dat vast in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

14

een vergunning en dan is dat klaar. Als een vergunning eindigt en er weer
een nieuwe vergunning moet worden uitgeschreven, dan kan degene die
daarvoor intekent, een lager percentage noemen. Dat is dan wat ons
betreft akkoord, zolang het maar meer dan 10% is. Nu gaan wij de
vergunningen niet opnieuw uitgeven en dus veilen, maar verlengen we
ze. Dat is het resultaat van het overleg dat we met de Kamer hebben
gehad en waartoe we besloten hebben. Op zo’n moment kan ik de
voorwaarden van de vergunningen niet veranderen. Als ik dat doe, is er
geen sprake meer van verlenging en zit ik ermee te rommelen. Ik moet die
voorwaarden dus hetzelfde houden. De regionale gerichtheid moet dus
hetzelfde blijven als oorspronkelijk door de aanvragers is vastgesteld. Ik
heb alleen geen zin om het hun nog moeilijker te maken dan nodig is. Er
waren al criteria op grond waarvan de regionale gerichtheid zou kunnen
blijken. Mijn bedoeling was om die criteria nog wat verder op te rekken
binnen de mogelijkheden die ik daar wettelijk voor zag. Dat houdt het
volgende in. Stel dat iemand van een radiostation in, in mijn geval,
Twente algemene Nederlandstalige of Engelstalige muziek draait en
diegene herkenbaar Twents is en daarvandaan komt. Dan kun je zeggen:
dat is ook regionale gerichtheid, omdat de presentator uit de regio komt.
Dat de geboorteplaats relevant wordt gemaakt, is bedoeld om het
gemakkelijker te maken, niet om het moeilijker te maken. Er kan absoluut
geen sprake van zijn dat iemand vanwege zijn geboorteplaats ontslagen
zou moeten worden, zoals mevrouw Oosenbrug al veronderstelde. Daar
had ze groot gelijk in; daar kan geen sprake van zijn. Nogmaals, de
bedoeling is om het binnen de mogelijkheden wat gemakkelijker te
maken. Het systeem dat er een veiling komt, een bedrag wordt geboden
en het percentage vervolgens verlaagd kan worden, werkt. Onlangs
hebben wij een veiling gehad – ik geloof op Ameland – waar de kabelkrant
€ 14.000 heeft geboden voor een vergunning. Dat bod is geaccepteerd.
Vervolgens is het percentage regiogerichtheid op tien gebracht. Iedereen
was daar tevreden mee; en klaar is het! Maar ja, wij moeten wel de
consequenties van ons eigen handelen dragen. Als wij met elkaar om
goede redenen besluiten om niet te veilen maar te verlengen, dan zijn dát
de consequenties.
De heer Remco Bosma (VVD):
Ik wil het even samenvatten. Ik begrijp uit de woorden van de Minister dat
de extra aspecten zoals door Agentschap Telecom genoemd, eigenlijk
handvatten waren voor de branche om duidelijk te maken hoe je het kon
doen. Die waren geenszins bedoeld om het moeilijk te maken. Daarmee is
de angst dat die aspecten gebruikt worden in een onderlinge concurrentiestrijd tussen radiostations in feite ongegrond. Die aspecten mogen dus
niet misbruikt worden en zullen in de toekomst niet meer zo gebruikt
kunnen worden.
De voorzitter:
Dat is een vraag aan de Minister.
Minister Kamp:
Ik vraag me echt af waarom ik hier zit, want de heer Bosma kan het veel
mooier zeggen. Zoals hij het zegt, zo is het.
De voorzitter:
Dat is een mooie conclusie.
Minister Kamp:
Alle gekheid op een stokje. Het is precies zoals de heer Bosma zegt. Het is
de bedoeling dat wij ons aan de regels houden. Dat moet natuurlijk. Het is
niet de bedoeling om het bedrijven onnodig moeilijk te maken. Wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

15

proberen dit binnen de mogelijkheden die wij hebben, zo reëel mogelijk
uit te leggen. Daar hoort ook de uitleg bij die ik net gegeven heb.
Er zijn vragen gesteld over het functioneren van het Agentschap Telecom.
Ik vind dat het Agentschap Telecom goed met het veld moet overleggen
en dat er gewerkt moet worden aan een goede verstandhouding. Ik heb
het Agentschap Telecom niet om mooi weer te spelen. Het is er ook niet
om met alles en iedereen te praten en iedereen over de bol te aaien. Het
Agentschap Telecom moet handhaven en toezicht houden. Ik wil gewoon
dat het dat op een reële manier doet. Wij staan voor de regels die wij met
elkaar gesteld hebben. Die moeten nageleefd worden en het Agentschap
Telecom moet daarop toezien. Ik vind het prachtig als dat allemaal in een
goede sfeer en in overleg gebeurt, maar het gaat er wel om dat er
uiteindelijk gehandhaafd wordt en dat er toezicht gehouden wordt. Daar
spreek ik het agentschap op aan. Het agentschap zou het zelf ook niet
anders willen, omdat dit zijn bestaansrecht is.
De heer Bosma zei dat er mogelijk een probleem ligt bij lokale publieke
omroepen die zich tot streekomroepen ontwikkelen. Het is mogelijk dat
daar verdringing plaatsvindt van de regionale publieke omroepen die wij
meestal aanduiden als de niet-landelijke radiostations. Bij de verdeling
van de digitale frequenties kunnen wij werken met verschillende lagen.
Wij hebben een laag voor de regionale omroepen en ook voor de lokale
omroepen. Binnen die lagen proberen wij de frequenties zo goed mogelijk
te verdelen, waarbij wij iedereen die daar belangstelling voor heeft, zo
veel mogelijk aan bod laten komen. Het is niet zo dat de ene categorie de
andere categorie verdringt.
De heer Bosma sprak over de dekking van de DAB+. Hij vroeg ook naar de
voortgang van de DAB+. DAB+ is een ontwikkeling waar absoluut geen
alternatief voor is. Dat moet gewoon gebeuren, omdat wij dan dezelfde
frequentieruimte veel efficiënter kunnen gebruiken. Dat is zeer in het
belang van de luisteraars en van degenen die radio uitzenden. Het is wel
zo dat wij ervoor moeten zorgen dat dit gelijk met elkaar opgaat. Op het
moment dat er weinig gebruikers zijn, dus weinig eigenaren van digitale
radioontvangers, is het ook niet zo interessant om digitaal uit te zenden.
Andersom werkt dat natuurlijk ook. Op dit moment zijn er een half miljoen
ontvangers. Dat is een goed begin. De regionale, niet-landelijke, en de
landelijke commerciële omroepen hebben gezegd dat ze zich ervoor zullen
inzetten om de digitalisering te verbeteren. Zij hebben als reden voor de
verlenging opgegeven dat ze zich dan beter kunnen inzetten voor
digitalisering dan wanneer we zouden gaan veilen. Daar hebben wij
afspraken over gemaakt en ik denk dat ze die heel serieus nemen en daar
ook naar handelen. Ik denk dat de combinatie van de toenemende
verkoop van de radioontvangers en de wijze waarop degenen die
uitzenden, daarmee omgaan, ons op het goede pad heeft geholpen voor
de introductie van digitale radio. Ik vind dat het de goede kant op gaat.
Wat voor de leden niet interessant is, maar voor mijzelf wel, is dat ik ook
zo’n digitale radio in huis heb. Dat ding werkt prima. Ik ben daar echt
tevreden mee. Dat wil niet zeggen dat iedereen het prima vindt en dat
iedereen er erg tevreden mee is, maar ik denk dat dit iets is wat we
geleidelijk, maar zo snel mogelijk, moeten invoeren. Wat dat betreft zijn
wij op de goede weg met de verschillende dingen die ik net genoemd heb.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Ik heb een vraag op het vlak van milieu. Als we naar een omschakeldatum
toe gaan werken – ik geloof dat wij 2017 bedacht hadden, maar wij weten
nu al dat het dat niet gaat worden – en als we alle radio’s gaan vervangen,
hebben we wel een klein milieuprobleem. Dat schiet mij nu te binnen. Ik
denk namelijk dat de gemiddelde Nederlander ongeveer vijf transistorradio’s in bezit heeft. Als ik me goed ingelezen heb en het goed begrepen
heb, heb je op een gegeven moment niets meer aan deze radio’s. Die
zullen dus op een heel hoge berg verdwijnen. Neemt EZ dit ook mee in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

16

het plan van de digitalisering van de radio? Of moeten de consumenten
daar zelf over gaan nadenken? Ik kan mij voorstellen dat dit best een
milieuberg wordt. Al gaat dit over een andere portefeuille, het sluit
natuurlijk wel aan op dit radioomschakelverhaal. De Minister mag hier ook
op een ander moment op antwoorden, maar nu ik nadenk over de
hoeveelheid radio’s die wij bezitten, denk ik dat dat best wel een probleem
kan worden.
De voorzitter:
Dit is volstrekt helder en volgens mij ook terecht. De Minister heeft
volgens mij ook een heel groen hart, dus misschien wil hij daar al iets
over zeggen. Anders komt een collega van deze Minister misschien met
een antwoord op de vraag van mevrouw Oosenbrug.
Minister Kamp:
Een afschakelmoment zoals mevrouw Oosenbrug en ook anderen, onder
anderen de heer Bosma, bepleit hebben, is een logische gedachte. Je kunt
op een gegeven moment een einddatum prikken en zeggen: nu is het
afgelopen met het analoge uitzenden; we gaan helemaal over op digitaal
uitzenden. Ik durf dat nog niet aan. Daar gaat het mij nog niet hard
genoeg voor. Ik denk bovendien dat wij dit in internationaal verband
moeten doen. Andere landen zijn ook nog niet zover. Laten wij vooral
proberen om praktisch zo snel mogelijk in die richting te komen. Maar ik
durf het moment nog niet vast te leggen.
Nu ga ik in op de radio’s die op een gegeven moment verdwijnen. Dat is
een heel terechte opmerking van mevrouw Oosenbrug, want wij moeten
daarover nadenken en bekijken hoe wij daarmee omgaan. Wij kunnen wel
zeggen: ze donderen die dingen maar weg. Maar als je vijf keer 7 miljoen,
dus 35 miljoen, oude radio’s weggooit, schiet niemand daar iets mee op.
Ik denk dat dit een terecht aandachtspunt is. Het is genoteerd, mevrouw
Oosenbrug.
De heer Bosma sprak over de extra frequenties die digitaal beschikbaar
komen. Hij vroeg naar de stand van zaken daarvan. De stand van zaken is
dat wij van plan zijn om de markt te consulteren over de manier waarop
wij die willen veilen. Dat willen wij in februari aanstaande gaan doen. Wij
hebben dit uitgewerkt en de markt kan daarop reageren. In de zomer van
2017 kan de veiling plaatsvinden en dan zou de verlening van de vergunningen per 1 september 2017 kunnen plaatsvinden. Op dat moment
hebben de partijen die geïnteresseerd zijn in digitale frequenties,
inmiddels duidelijkheid over de verlenging van hun vergunningen,
waarover wij al veel gesproken hebben met elkaar. Als er duidelijkheid is
over de verlenging en daarop de veiling van de digitale frequenties volgt,
hebben wij de zaak voor die partijen zo snel mogelijk op orde gebracht.
Dat zal in het derde kwartaal van het volgend jaar het geval kunnen zijn.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Liggen de veilingvoorwaarden al vast of worden die op dit moment nog
vormgegeven? Is er ook ruimte voor nieuwe spelers?
Minister Kamp:
De veilingvoorwaarden worden bij de consultatie beschikbaar. Dat is in
februari al het geval. De heer Bruins kan die dan bestuderen. Mocht het zo
zijn dat hij die eerder wil zien, dan kan hij voorinzage krijgen, maar ik weet
niet of ik hem daarmee wil belasten. Ik heb in ieder geval geen geheimen
voor de heer Bruins. Over de veiling zullen wij in februari het veld
consulteren. Ik stel voor dat hij daar dan kennis van neemt. Mocht hij daar
dan opvattingen over hebben, dan hoor ik die graag van hem.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dank u wel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

17

Minister Kamp:
Dat was de multiplex die door de heer Bosma aan de orde was gesteld.
Misschien kan ik in algemene zin ingaan op de vraag van mevrouw
Gesthuizen hoe het gaat met de verlenging van de vergunningen. Zij zegt:
de Minister heeft dit al twee keer gezegd, maar de mensen in de zaal
willen graag dat de Minister dit iedere keer als we bij elkaar zijn even zegt
om hun succes te vieren. Dat gun ik de mensen graag. Dus ik zeg nog een
keer tegen mevrouw Gesthuizen dat het zo is dat de Kamer zich hier
enkele keren uitdrukkelijk over heeft uitgesproken. De uitspraak van de
Kamer respecteer ik en voer ik uit. Ik werk nu dus aan verlenging van de
vergunningen. Ik ben blij met het constructieve overleg dat op dit moment
plaatsvindt, zowel met de niet-landelijke spelers als met de landelijke
spelers. Het is mijn inschatting dat wij er wel uit zullen komen en dat men
de logica inziet van de prijzen die voor de verlenging gehanteerd zullen
worden. Het voorwerk is gedaan. Ik zie eigenlijk geen beren op deze weg.
Dit zeg ik tegen mevrouw Gesthuizen, in een poging om geruststellend te
zijn.
De heer Bosma heeft ook gesproken over de ontwikkeling van 4G. Hij
vroeg zich af of 4G eventueel concurrentie gaat betekenen voor de digitale
radio, met name in auto’s. Ik denk dat dit niet het geval is. Je kunt dit
technisch wel als concurrent zien, maar als ik in een auto via mijn
4G-bundel digitale radio zou kunnen ontvangen of die gratis uit de lucht
zou kunnen plukken met mijn digitale autoradio, dan zou ik dat laatste
doen. Ik denk dus dat het in de praktijk zo is dat het digitale aanbod ook in
de auto gebruikt zal worden. Als iemand buiten de auto mobiel wil zijn en
met zijn apparatuur digitale radio wil ontvangen, is 4G een heel goede
mogelijkheid daarvoor. Zoals de heer Bosma weet, kom ik met de
strategische nota Omroepdistributie. Ik zal daarin nader ingaan op deze
ontwikkelingen en beschrijven of daar eventueel spanning tussen zit en zo
ja, hoe wij daarmee omgaan.
De heer Bosma, mevrouw Oosenbrug en anderen spraken over het
wetsvoorstel ongewenste zeggenschap telecommunicatie. Laten wij even
tevoorschijn halen waar het hier om gaat. Op een gegeven moment was
er sprake van een overname van het bedrijf KPN door de heer Slim uit
Mexico. Toen hebben wij gezegd dat er sprake was van een voorziening
waarmee de veiligheid van Nederland in het geding is. Als er in een keer
problemen ontstaan met de voorzieningen waar KPN het beheer over
heeft, is dat bedreigend voor de veiligheid van Nederland. Op grond
daarvan hebben wij besloten om met een wetsvoorstel voor de telecommunicatie te komen. Dat wetsvoorstel heb ik gemaakt, maar dat was niet
goed genoeg, omdat het te veel overlast gaf voor de sector en te weinig
resultaat opleverde. Daarom heb ik een nieuw wetsvoorstel gemaakt.
Daarmee krijgen allerlei bedrijven die iets met Nederland te maken
hebben, klein, groot en in binnen- en buitenland, niet van tevoren
verplichtingen opgelegd, maar kunnen wij wel reageren op een actuele
situatie en bekijken of er sprake is van bedreiging van de veiligheid van
Nederland. Op grond daarvan kunnen wij dan maatregelen nemen. Dat
lijkt mij een heel praktische manier van doen.
De vraag is alleen – met name mevrouw Oosenbrug kwam daarmee – of
je dat ook kunt toepassen op de postsector. Dat kan niet. Wij hebben vier
keer heel kritisch gekeken naar het mogelijke veiligheidsbelang van de
postsector en zijn vier keer tot de conclusie gekomen dat dat veiligheidsbelang er voor die sector niet is. Dan kunnen wij het ook niet onder die
wet brengen. Als we dat wel doen, wordt die wet zeer kwetsbaar en
kunnen wij het doel voor de telecommunicatie niet bereiken. Ik ga geen
dingen doen die niet te verdedigen zijn of die kwetsbaar zijn en waar ik
geen goed verhaal voor heb. Voor de postsector moeten wij dus met
andere oplossingen komen. Ik ben van plan om mij op zeer korte termijn
tot de Kamer te richten met betrekking tot de postsector. Maar het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

18

wetsvoorstel dat ik in voorbereiding heb, is gericht op de telecommunicatiesector en niet meer dan dat.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Heeft de Minister er zicht op wanneer wij dat voorstel ongeveer kunnen
verwachten in de Kamer?
Minister Kamp:
Nee, want dat komt er niet op korte termijn. Ik heb het bijna afgerond.
Vervolgens moet het naar de ministerraad en daarna naar de Raad van
State. Pas daarna kan het naar de Tweede Kamer gaan. Ik schat in dat het
in het tweede kwartaal van volgend jaar naar de Tweede Kamer zal gaan.
Verder schat ik in dat de openbare consultatiefase al in januari plaats zal
vinden. Mevrouw Oosenbrug kan dus al in januari zien welke kant het
inhoudelijk opgaat.
De voorzitter:
Voor de duidelijkheid voor iedereen zeg ik dat er een brief van de Minister
komt over de post. Er komt nog een apart wetsvoorstel over het strategische nationale belang en de veiligheid. Dat komt dus waarschijnlijk in
het tweede kwartaal naar de Tweede Kamer.
Minister Kamp:
Ik zei net tegen de heer Bosma dat hij het zo goed samenvat, dat hij op
mijn plaats zou kunnen zitten. Dat geldt ook voor u, mevrouw de
voorzitter.
Nu kom ik op slamming. Sinds het wetsvoorstel van mevrouw Gesthuizen
en de heer Van Oosten vind ik slamming een criminele activiteit. Daar kan
men op verschillende manieren tegen optreden, dankzij dat wetsvoorstel
ook strafrechtelijk. Dat is mogelijk, omdat het om een beperkt aantal
bedrijven gaat die dingen doen die absoluut niet door de beugel kunnen.
Daar moet men tegen optreden, maar ik ga niet over de prioriteitsstelling
bij het Openbaar Ministerie. Het OM gaat daar zelf over. Het gaat om een
kleine sector met een afnemend belang. Dit is gewoon een deel van de
markt dat aan het afnemen is. Het is een kleine sector met een afnemend
belang en een beperkt aantal partijen. Ik denk dat de sector dat zelf moet
oplossen. Mocht dat niet kunnen, dan zal daartegen opgetreden moeten
worden. De woordvoerders zeggen dat je dat niet kunt laten lopen en dat
het gewoon moet gebeuren. Ik ben het met die toon eens. Hoe het ook
gaat, linksom of rechtsom, via regulering, het houden van toezicht of
strafrechtelijk optreden, ik vind niet dat we slamming gewoon maar
kunnen laten lopen. Slamming is een vorm van oplichterij en het is de
taak van de overheid om daar adequaat tegen op te treden. Daar voel ik
mij verantwoordelijk voor.
De voorzitter:
Op dit punt is er een vraag van mevrouw Gesthuizen, want net als de heer
Bosma had zij hier vragen over gesteld.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Ik ben natuurlijk erg blij dat de Minister de wet-Gesthuizen/Van Oosten ziet
als een oplossing voor zulke problemen. Dat zie ik zelf ook zo. Ik vraag de
Minister om kort te reageren op wat ik lees in de brief van de ACM. Daarin
staat: «ACM is zich echter bewust van het feit dat een wetgevingstraject
relatief lang kan duren. Om via alternatieve wegen op zeer korte termijn
toch maatregelen te nemen tegen slamming, stelt ACM voor om de
zelfreguleringsafspraken uit 2007 op zeer korte termijn te herzien en
parallel hieraan te onderzoeken welke wetgeving mogelijk is.» Mag ik een
reactie van de Minister op die oproep?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

19

Minister Kamp:
Mevrouw Gesthuizen weet dat hier een langere tijd mee gemoeid is, want
zij heeft dit wetsvoorstel door de Tweede en de Eerste Kamer gekregen. Ik
heb er geen trek in om dit nog veel langer te laten duren. Ik vind de heer
Bosma geduldig als hij zegt dat hij voor het eind van het volgend jaar wil
weten hoe het allemaal opgelost gaat worden. Ik denk dat wij dat sneller
moeten doen. Ik ben van plan om de Kamer al in het eerste kwartaal van
het volgend jaar te vertellen wat de stand van zaken dan is en wat ik van
plan ben om in de rest van het jaar nog te doen om de zaak tot een
oplossing te brengen. Ik ben het eens met wat de ACM zegt. Ik hoop dat
dat voldoende zal zijn. Anders zullen wij andere dingen moeten doen,
want het is voor mij duidelijk dat dit gewoon moet ophouden. Ik wil mij
daar niet bij neerleggen, maar zal bezien wat ik daaraan kan doen en de
Kamer daar gedurende het eerste kwartaal van 2017 over informeren. Ik
zie het als een opdracht om dit in de loop van volgend jaar te laten
eindigen.
De voorzitter:
Ik dank de Minister voor de toezegging aan de Kamer en specifiek aan
mevrouw Gesthuizen dat er in het eerste kwartaal een brief komt waarin
staat hoe het allemaal verder zal gaan.
De heer Remco Bosma (VVD):
Ik heb gevraagd om de maatregelen te evalueren. Wat mij betreft heeft de
Minister van mij een volledig fiat om eerder maatregelen te nemen. Het
ging mij om de evaluatie. Wij moeten bekijken hoe effectief die maatregelen zijn. Ik begrijp de gekozen aanpak wel, maar soms denk ik dat die
misschien zelfs te voorzichtig is. Dus lees mijn woorden goed, Minister: u
hebt carte blanche om aan de gang te gaan, want wij willen graag dat dit
verdwijnt.
De voorzitter:
Nou, mijnheer de Minister, dat is nog eens een aansporing van de
VVD-fractie.
Minister Kamp:
Daar ben ik heel blij mee en ik zal ook in die geest handelen.
Nu ga ik in op snel internet in de buitengebieden. Wij hebben daarover al
veel met elkaar van gedachten gewisseld. Wij hebben op dat vlak ook al
veel bereikt. Alle overheden die op dat terrein actief willen zijn, kunnen
geïnformeerd worden over wat er allemaal gaande is. Bedrijven springen
hier ook in. Het bedrijf CIF is heel succesvol bezig. Op dit moment zijn er
vijf provincies in beeld. In één provincie wordt het al in de praktijk
uitgevoerd. Men wil leren van de ervaringen die men opdoet bij het
zonder subsidie aanleggen van snel internet in die delen van het
buitengebied waar het nog niet aanwezig was. Op grond daarvan wil men
ook in andere provincies aan de gang gaan. In Zeeland worden er
bovendien andere technieken gebruikt. Laatst hebben wij in een overleg
daarover gesproken met elkaar. Ik heb daar niet veel nieuws over te
melden.
Ik heb gezegd dat de dekking die iedereen moet hebben voor snel
internet, met name met mobiele dekking kan worden gerealiseerd en dat
wij dat zouden kunnen doen bij de eerstvolgende veiling van frequenties.
Ik ben van plan om bij de veiling van frequenties als voorwaarde te stellen
dat er overal in het land ten minste één provider is die dekking geeft.
Daarmee zouden wij het hele land gedekt hebben. Nederland zit op dit
vlak al zeer hoog. Nederland is al het best verbonden land van Europa en
misschien ook wel van de wereld, zowel vast als mobiel. Ik denk dat wij
dat tot de laatste aansluiting moeten blijven volgen. Dit betekent dat wij
deze voorziening voor mobiel internet via de veiling gerealiseerd kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

20

krijgen. Voor het vaste internet heb ik net de ontwikkelingen beschreven.
Die zijn positief.
Mevrouw Gesthuizen vroeg waar het nou uiteindelijk het meest vastzit. Is
dat het al dan niet handelen van lokale en regionale overheden of gaat het
om het geld? Ik vind dat lokale en regionale overheden een deel van de
oplossing zijn. Zij zijn erin geïnteresseerd en doen hun best. Ik heb ook
gefaciliteerd dat ze van elkaars ervaringen kunnen leren. Er zijn ook
bedrijven die met die overheden willen samenwerken. Ik hoef dus op dit
moment niemand ergens de schuld van te geven. Ik denk dat de ontwikkelingen de goede kant opgaan en dat wij die nu voort moeten zetten, zoals
wij onlangs met de Kamer hebben besproken. Wij moeten daar zo snel
mogelijk de grootst mogelijke resultaten uit zien te halen. Dat was wat ik
wilde zeggen over het buitengebied. Mocht ik nog iets vergeten zijn van
het stapeltje vragen van de heer Bosma, dan zal ik dat straks ongetwijfeld
van hem horen.
Mevrouw Gesthuizen sprak over het feit dat er te hoge bedragen in
rekening worden gebracht voor sms-diensten. Naar aanleiding van de
vragen die mevrouw Gesthuizen daarover heeft gesteld, heb ik contact
gehad met de sector, met de ACM en met het Openbaar Ministerie. Met de
Consumentenbond is daar nog geen contact over geweest, maar ik ben
zeker bereid om contact daarmee op te nemen. Ik heb de indruk dat het
nodig was om maatregelen te nemen, zoals ook door de Kamer is bepleit.
Verder heb ik de indruk dat de zaken nu de goede kant opgaan als gevolg
van die maatregelen. Mevrouw Gesthuizen gaf aan dat «klikken op oké»
heel gemakkelijk leek, maar dat er als vanzelf een drempel is als je op
«betalen» moet klikken. Dat heeft zeker geholpen. Naar aanleiding van de
vraag van mevrouw Gesthuizen zal ik met de Consumentenbond
overleggen over zijn beeld hiervan op dit moment en bekijken of wij
voldoende in gang hebben gezet of dat er nog iets extra’s moet gebeuren.
Mevrouw Gesthuizen sprak over big data en privacy. Zij had het over de
mogelijkheden die bedrijven zouden moeten kunnen benutten en de
privacyaspecten die daarbij van belang zijn. Als je als bedrijf op de goede
manier omgaat met privacy, ben ik ervan overtuigd dat je voor jezelf een
goede marktpositie kunt verwerven. Een voorwaarde voor een bedrijf om
het vertrouwen van de klanten te krijgen en vast te houden, is dat het op
een goede manier met de privacy omgaat. Ik denk dat de Autoriteit
Persoonsgegevens daar een goede rol in kan spelen, maar ik begrijp heel
goed dat ze niet iedere keer met een bedrijf gaat soebatten over de vraag
wat het bedrijf allemaal van plan is en wat de autoriteit daarvan vindt. Het
is echter heel goed om bijeenkomsten van deskundigen over dit soort
zaken te organiseren voor het bedrijfsleven. Daar zou ook de Autoriteit
Persoonsgegevens aan kunnen bijdragen. Op die manier kun je ervoor
zorgen dat iedereen goed geïnformeerd is over de regels en de toepassing
daarvan en over de mogelijkheden en manieren waarop je positief op die
regels in zou kunnen spelen. Ik ben zeer voor het gebruik van big data. Ik
denk dat het bewerken van die gegevens en daar iets mee doen, een van
de interessante toekomstige verdienmodellen is. Maar ik ben er ook van
overtuigd dat wij geen loopje mogen nemen met privacy. Ik denk dat de
bedrijven die dat niet doen en het vertrouwen van de consument waard
zijn, uiteindelijk de beste marktpositie zullen krijgen.
Ik kijk even na of ik nog meer vragen van mevrouw Gesthuizen moet
beantwoorden, maar ik zie dat ik al ingegaan ben op regiogerichtheid,
vergunningen, slamming en snel internet in het buitengebied, zodat ik
kom bij de vragen van mevrouw Oosenbrug. Ik heb al gereageerd op haar
vraag over regionale binding.
De voorzitter:
Maar mevrouw Oosenbrug wil daar nog wel een vervolgvraag over
stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

21

Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
De beantwoording van de Minister is heel helder. Hij gaf aan dat het niet
bedoeld was om dwars te liggen, maar juist ter ondersteuning. Als een
radiostation mensen in dienst heeft die niet hier geboren zijn en plaatjes
draait die niet uit de regio komen, staat het dus op achterstand. Het zal
dan meer moeite moeten doen om aan de regiogerichtheid te komen. Heb
ik de woorden van de Minister zo goed begrepen of juist niet?
Minister Kamp:
Die regiogerichtheid heb ik niet bedacht. Die staat in de wet. Het
percentage heb ik ook niet bedacht. Dat hebben ze zelf bedacht. Als we
verlengen, ben ik eraan gehouden om die percentages te respecteren en
daarop toe te zien. Als een radiostation in Twente iemand uit de Randstad
muziek uit Engeland laat spelen en die persoon ondertussen over allerlei
dingen babbelt die in Parijs gebeuren, is er geen sprake van regiogerichtheid. Maar door een combinatie van beide kan wel degelijk toch
regiogerichtheid worden geconstateerd. Ik heb geprobeerd om het
gemakkelijk te maken om regiogerichtheid te kunnen constateren. Als er
geen enkele regiogerichtheid in een programma zit, draagt dat niet bij aan
het halen van het percentage dat je zou moeten halen.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Het antwoord is helder. Dat was eigenlijk wat ik bedoelde. Het maakt dus
niet uit waar je wiegje heeft gestaan. Dat is niet voor niks een populaire
uitdrukking van mijn partij. Maar als het wiegje in die regio had gestaan,
had dat wel meegeholpen aan het percentage. Dit haalt dus niets weg,
maar voegt alleen iets toe. Dat is de korte samenvatting. Ik probeer dit
echt heel helder te krijgen, omdat deze hele commissie hierover benaderd
is. Er werd gezegd: mensen mogen niet bij ons radiostation werken,
omdat ze niet hier geboren zijn. Volgens mij is het heel helder dat het er
helemaal niet om gaat waar je geboren bent, maar dat je een plusfactor
hebt als je bijvoorbeeld voor een Rotterdams station werkt en ook in
Rotterdam geboren bent. Dan heb je iets extra’s. Als je bijvoorbeeld in de
Betuwe geboren bent en voor een Rotterdams station werkt, heb je dat
extraatje niet. Heb ik het zo helder samengevat?
Minister Kamp:
Ik was gisteren tot 24.00 uur in de Eerste Kamer en vanmorgen
vermoedde ik al dat het een zware dag zou worden. Dat is nu bevestigd,
want voor de derde keer is het beter geformuleerd door een van de
woordvoerders dan door mijzelf.
Voor Hindoestanen geldt hetzelfde. Het is jammer, maar een regionale
zender moet aan de regionale gerichtheidseis voldoen. Ik denk dat dat
best kan. Als ik een zender heb voor Hindoestanen in Den Haag, kan ik een
Hindoestaan laten presenteren. Ik kan het ook hebben over de dingen die
in deze regio spelen, al dan niet specifiek Hindoestanen betreffende. Voor
zo’n zender zijn er dus ook mogelijkheden om aan de regels te voldoen.
Het feit alleen dat het woord «Hindoestaans» ervoor staat, laat mij die
zender niet anders behandelen dan als het woord «Twents» ervoor zou
staan.
Mevrouw Oosenbrug sprak ook over DAB+. Daar ben ik op ingegaan,
evenals op het wetsvoorstel over de telecommunicatie. Ook big data en
privacy heb ik besproken. Bovendien wil mevrouw Oosenbrug graag van
mij aannemen dat ik erg geloof in dialoogbijeenkomsten. Ik snap best dat
een toezichthouder niet de gelegenheid heeft om voortdurend met
iedereen in gesprek te gaan. Ik vind echter wel dat iedereen vanuit zijn
eigen expertise met elkaar kan overleggen en daar dan beter van wordt.
Dat soort dingen stimuleren wij. Ik doe dat graag samen met mijn collega
van Veiligheid en Justitie, die hier ook verantwoordelijkheid voor draagt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

22

Mevrouw Oosenbrug sprak over de roamingkwestie. Zij veronderstelde
dat het, als gevolg van het optreden van het Europees Parlement, weleens
zou kunnen dat de wholesaletarieven flink naar beneden gaan. Als gevolg
van die lagere tarieven zou de ruimte voor normaal gebruik in het
buitenland, bijvoorbeeld als je met je Nederlandse abonnement naar
Spanje gaat, ruimer kunnen worden. Daar heeft ze groot gelijk in. Die
verwachting komt ook uit. Op dit moment spreekt het Europees Parlement
over wholesaletarieven van € 0,004 per megabyte vanaf 15 juni 2017. Dat
daalt naar € 0,001 per megabyte vanaf 15 juni 2021. Dat is nogal een
verschil met wat de Europese Commissie heeft gezegd en ook met wat in
de Europese Raad aan de orde is geweest. Zoals wij al veronderstelden,
zullen de tarieven waarschijnlijk als gevolg van druk van het Europees
Parlement verder naar beneden gaan en kan er dus nog ruimer gebruikgemaakt worden van de verbinding in het buitenland, zoals ik net heb
gezegd.
Ik kijk even of ik nog vragen van mevrouw Oosenbrug heb laten liggen. Ik
dacht van niet.
Met de heer Bruins heb ik een afspraak gemaakt over Groot Nieuws
Radio. Hij is ook ingegaan op snel internet in het buitengebied. Hij sprak
over wat er met 5G in het noorden van het land gebeurt. Ik vind 5G in het
noorden van het land een belangrijke ontwikkeling. Ik vind dat wij de dure
plicht hebben om ervoor te zorgen dat we in dat deel van het land iets
tegenover de ellende zetten die men daar ondervindt van de aardgaswinning, waar wij met zijn allen voordeel van hebben. We hebben een
Economic Board Groningen, waarvoor een bedrag van 97,5 miljoen euro
beschikbaar is. De Economic Board Groningen is met allerlei initiatieven
gekomen. Ik ben daar tevreden over. Een van de initiatieven was om van
het noorden een 5G-proeftuin te maken. Ik merk dat dat echt begint aan te
slaan. Ik ben al benaderd door fabrikanten die graag met het noorden in
contact willen komen om daar vervolgontwikkelingen te gaan uitwerken.
Ik vind het prima wat daar gebeurt. Ik zeg de heer Bruins toe dat ik graag
positief zal inspelen op wat zich daar aan mogelijkheden voordoet.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Zal met 5G dan niet alleen de snelheid toenemen, maar zijn er ook
mogelijkheden om het bereik uit te breiden?
Minister Kamp:
Het deel van het spectrum dat voor 4G en 5G in gebruik is, blijft inhouden
dat je veel masten nodig hebt om dekking te kunnen realiseren. Dat
gegeven is er nog steeds. Ik weet niet wat de ontwikkelingen op dat punt
zijn, maar dat gegeven is er nog steeds. Het gaat er dus vooral om dat er
met 5G meer gedaan kan worden in plaats van dat er een ruimere dekking
is. Daar is nog geen zicht op.
De heer Bruins sprak over snel internet op scholen. Dat vind ik een erg
interessant onderwerp, omdat nogal wat scholen – ik heb weleens gelezen
dat het een derde van de scholen betreft – nog niet op snel internet
zouden zijn aangesloten. Ik heb ambitie op dat punt. Als ik een voorbeeld
mag noemen: we hebben te weinig technische leerkrachten voor het
basisonderwijs. Om goed en wervend over de techniek te kunnen spreken
tegen jonge kinderen en om ze daarin mee te nemen, moet je echt wat
weten van het onderwerp en er liefde voor hebben. Je moet daar echt
geschikt voor zijn. Daar hebben we nog niet zo heel veel leerkrachten voor
beschikbaar. Als we er een beperkt aantal hebben, zouden we die via snel
internet op alle scholen kunnen krijgen voor een paar uur per week. Dan
zouden ze alle kinderen kunnen bereiken. Dat is maar één voorbeeld van
het belang van snel internet voor scholen. Ik ben op dit moment dus
bezig, onder leiding van de Staatssecretaris van OCW, om te bekijken wat
daarvoor nodig is, wat dat kost en wat we daar kunnen doen. We zijn er

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

23

nog niet uit, maar laat de heer Bruins ervan overtuigd zijn dat ook ik de
aandacht heb voor het onderwerp die hij heeft en dat ik eraan werk.
De voorzitter:
De vraag over de P10-gemeenten en de gevolgen is blijven liggen; voor de
rest heeft de Minister tot nu toe echt alles beantwoord.
De heer Bruins (ChristenUnie):
Dat had met 5G te maken. Het antwoord was helaas niet waarop ik
hoopte, maar het was wel heel duidelijk.
De voorzitter:
Helder.
Minister Kamp:
Ik ben al ingegaan op de mobiele dekking, waarover mevrouw Mulder het
had. Ik ben van plan om die zo dicht mogelijk bij 100% te krijgen. Daar
zullen we via vergunningsvoorwaarden, veilingen en zo alles aan doen,
maar we moeten ons goed realiseren dat echt 100% technisch niet
haalbaar zal zijn. Er zal altijd wel een uithoek zijn waar een probleem is.
Het streven is om zo dicht mogelijk bij de 100% in de buurt te komen. Op
dit moment zegt de Europese Commissie dat Nederland voor 4G een
dekking van ruim 99% heeft. Alle andere landen zouden daar verschrikkelijk gelukkig mee zijn. Wij kijken naar elkaar om te zien hoe we ook dat
laatste deel van 1% kunnen invullen. Daar zijn we voor gemotiveerd. Die
motivatie heb ik ook.
Voorzitter: Gesthuizen
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Niet zo lang geleden bleek uit een onderzoek van de NOS en de regionale
omroepen dat de mobiele bereikbaarheid op een aantal plaatsen in
Nederland nog te wensen overliet, onder andere in Westerveld. Ik vroeg
me af in hoeverre de Minister met de burgemeesters van de betreffende
gemeenten in gesprek is om te bekijken waar oplossingsmogelijkheden
zitten. Mocht hij dat nog niet zijn, is hij dan bereid om dat alsnog te gaan
doen?
Minister Kamp:
In gebieden waar het nu nog niet optimaal is, kan de oplossing vaak door
beide kanten dichterbij gebracht worden. Je kunt in een gemeente
bijvoorbeeld heel terughoudend zijn met het geven van vergunningen om
masten neer te zetten, maar dan moet je niet gaan piepen als er vervolgens geen optimale dekking in jouw gebied is. Wij zijn er vooral voor aan
het zorgen dat gemeenten en operators met elkaar overleggen, dat ze
allebei bekijken wat er gedaan moet worden en dat ze samen aan
oplossingen werken. Daar zijn we al een heel eind mee gekomen, is mijn
overtuiging. Als er gemeenten zijn die daar nog verder over willen
doorpraten, is dat prima. Ik sta daarvoor open. Ik zal ook bekijken welke
rol ik daar zelf in kan spelen. Mijn reactie aan mevrouw Mulder is dus dat
wij al een eind zijn gekomen, dat ik daarvoor beschikbaar blijf, dat ik denk
dat we allemaal een bijdrage kunnen leveren aan de oplossing en dat dat
de manier is om te bereiken dat zo veel mogelijk mensen ook mobiel 112
altijd kunnen bereiken. We moeten ons wel realiseren dat je 112 op
verschillende manieren kunt bereiken: via een vast netwerk en via een
mobiel netwerk. Vaak heb je meerdere mogelijkheden, maar ik begrijp dat
in de huidige tijd vooral de mobiele bereikbaarheid van groot belang is.
Daar werk ik dan ook met overtuiging aan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

24

Voorzitter: Agnes Mulder
Minister Kamp:
Mevrouw Mulder heeft gesproken over de dekkingsverplichting voor de
vaste infra. Ik ben al ingegaan op de ontwikkelingen die zich voordoen
met betrekking tot de dekking van snel internet via vaste lijnen. We
hebben daar recentelijk met de Kamer over gesproken. We werken nu
hard aan de verdere uitwerking van wat we daarover hebben afgesproken.
Mevrouw Mulder heeft gevraagd naar de maatregelen tegen het tekort
aan 06-nummers. De vraag naar 06-nummers neemt toe, onder andere
door nieuwe toepassingen. Door het «internet of things» en diensten zoals
WhatsApp komt er steeds meer vraag naar 06-nummers, terwijl die reeks
natuurlijk niet eindeloos is. Hij houdt een keer op. Daarom bezien we in
overleg met marktpartijen en de ACM nu wat we daaraan kunnen doen.
Het is denkbaar dat er anders gebruikgemaakt wordt van de 06-nummers,
dat we het anders organiseren. Het kan zijn dat er andere nummerreeksen
beschikbaar moeten komen. Het kan ook zijn dat we beslag leggen op
nummers voor «machine to machine»-toepassingen. We hebben al een
stap gezet door daar 097-nummers voor beschikbaar te stellen, zodat we
die toepassingen van de 06-nummers afhalen. Dat is een goed voorbeeld
om mee verder te gaan. Op dit moment brengt de ACM in kaart hoe de
06-reeks zo efficiënt mogelijk gebruikt kan worden. Ik zal vervolgens met
de ACM en de marktpartijen bespreken hoe we in aansluiting daarop
verder kunnen komen.
Mevrouw Mulder vroeg naar het Duitse voorbeeld van de aanleg van
breedband. Zij zei: als er in Duitsland een straat wordt opengebroken,
leggen ze daar breedband aan, wat ik heel fijn vind, want ze hebben daar
nog heel wat elektriciteit onder de grond te leggen, dus laat ze dan
meteen ook elektriciteitskabels onder de grond leggen. Waar wij straten
opbreken, zijn in de regel al voorzieningen voor glasvezel. Het gaat juist
om de voorzieningen in het buitengebied, waar de wegen minder vaak
worden opgebroken, zo kan ik mevrouw Mulder verzekeren. Daarvoor is
dit niet direct een oplossing, maar ik denk dat de ambitie om het
buitengebied zo dicht mogelijk bij 100% aangesloten te krijgen om een
brede benadering vraagt. Ik denk dat de suggestie van mevrouw Mulder
om in voorkomende gevallen die mogelijkheid te benutten, nuttig is om
met de gemeenten te bespreken. Ik zal dus een mogelijkheid zoeken om
dit in een overleg met gemeenten aan de orde te stellen.
De zaak van de legeskosten voor de oude kabels speelt al een tijdlang. Er
moet een Europese richtlijn geïmplementeerd worden. Aan de ene kant
zijn wij van mening dat oude kabels uit de grond gehaald moeten worden.
Aan de andere kant zijn wij van mening van dat het niet zo’n aantrekkelijke
gedachte is om alles maar open te breken om oude kabels weg te halen
en vervolgens de wegen te gaan herstellen. Je moet het dus op natuurlijke momenten doen. Bovendien houden we rekening met het feit dat
sommige van die kabels opnieuw gebruikt kunnen worden, bijvoorbeeld
voor het aanleggen van snel internet in het buitengebied. We hebben nu
een inventarisatie gemaakt om te zien welke kabels er nu liggen en welke
kabels mogelijk nog bruikbaar zijn. Op grond daarvan zijn we nu zover dat
we daar een regeling voor hebben uitgedacht. Die gaan we nu verder
uitwerken. Dat zal verwerkt worden in een wetsvoorstel over de implementatie van een richtlijn. Dat zal dus in het eerste halfjaar van volgend
jaar bij de Kamer komen, nadat het eerst weer op de gebruikelijke wijze
geconsulteerd is. Die kwestie is inmiddels dus dicht bij een oplossing.
Mevrouw Mulder heeft aandacht gevraagd voor een probleem waar ik
echt bezorgd over ben. Ik ben niet over zo heel veel problemen voortdurend bezorgd, maar ik ben dat wel over het tekort aan technici in
Nederland. Binnen dat tekort aan technici ben ik erg bezorgd over het
tekort aan ICT-technici. Ik realiseer mij heel goed dat een groot deel van de
economische groei van Nederland zich in dit domein zal afspelen en dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

25

we mensen nodig hebben die dingen kunnen uitdenken, bedienen en
herstellen. Ik heb echt ICT-mensen nodig. Dat moet vanaf de basisschool,
in het vervolgonderwijs, in het hoger onderwijs en aan de universiteit
allemaal opgebouwd worden. We hebben een serieus tekort. Binnen het
Techniekpact gaan we hier extra aandacht aan geven. Ik denk dat dit een
van de belangrijke problemen in het land is. We moeten dit oplossen om
de welvaart en de werkgelegenheid van de toekomst veilig te stellen. De
mensen rekenen erop dat wij dat doen, dat wij de problemen onderkennen en met oplossingen voor die problemen komen.
Ik heb het al over fair use gehad. Mevrouw Mulder begon over de veiling;
daar ben ik op ingegaan. Ze had het ook over Groot Nieuws Radio, een
onderwerp dat ze niet alleen gunde aan de heer Bruins. Daar ben ik ook
op ingegaan. Ik denk dat ik de vragen mogelijk voldoende heb
beantwoord.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Als ik deze vraag mag stellen, kan in ieder geval ikzelf afzien van een
tweede termijn. Het debat wordt uiteraard scherp gevolgd, ook door de
niet-landelijke, commerciële radiostations. Zij hebben ons dat zwartboek
aangeboden. Zij zijn bang dat de Minister voorbijgaat aan het punt dat zij
daarin maken, namelijk dat de handhavingsvoorwaarden bij voorkeur
hetzelfde blijven en dat niet alleen geboorteplaats maar ook woonplaats
gehonoreerd wordt bij de beoordeling. Wil de Minister daar nog kort op
ingaan? Ik hoop dat hij ook nu, net als daarstraks, zal zeggen: we willen er
juist voor zorgen dat het allemaal zo makkelijk mogelijk wordt.
Minister Kamp:
Ik zoek niet de confrontatie wat betreft de regiogerichtheid. Ik wil
verlengen. Dat houdt in dat ik ook de percentages regiogerichtheid moet
handhaven, maar dat wil ik op een redelijke manier doen. Wat ik aan extra
dingen heb aangedragen, is er niet op gericht om de problemen te
vergroten maar om ze te verkleinen.
Mevrouw Gesthuizen (SP):
Concluderend ga ik ervan uit dat misschien niet alles, maar wel het
meeste van wat radiostations aandragen – zeker de punten waarvan zij al
gewend waren dat ze werden gehonoreerd – op een gunstig oordeel kan
rekenen.
Minister Kamp:
Ja, maar ik ga er geen potje van maken. Regiogerichtheid moet wel
betekenis hebben. Er zijn verschillende mogelijkheden om die betekenis in
te vullen. Daar ben ik ruim in, maar overeind blijft dat regiogerichtheid
een wettelijke eis is. Het percentage is door henzelf aangereikt. Ik probeer
zo redelijk mogelijk te zijn bij de invulling daarvan.
De voorzitter:
Daarmee komen wij aan de tweede termijn van de Kamer. Het woord is
aan de heer Bosma.
De heer Remco Bosma (VVD):
Voorzitter. Dank voor de antwoorden. Heel veel is duidelijk geworden.
Toch heb ik nog een paar vragen.
De eerste is een technische vraag. In de toekomst zullen we overgaan naar
DAB+. Er worden daarvoor, ik meen in die laag 6B, verschillende
allotments gegeven voor regionale zenders. Stel nu dat iemand meerdere
van die allotments verkrijgt. Kan hij dan via die route weer een nieuwe
landelijke zender beginnen?
Erkent de Minister verder dat de introductie van nieuwe technologie, en
met name de introductie van DAB+, een kip-of-eikwestie kan zijn? Ik heb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

26

een vraag gesteld over de dekking indoor. Je ziet dat die introductie toch
wel erg traag gaat omdat men zegt: er is eigenlijk nog geen datum
bepaald waarop het er echt moet zijn. Volgens mij verschillen de Minister
en ik van mening over de vraag of je wel of niet een afschakeldatum zou
moeten hebben. Ik ben van mening dat er zo’n afschakeldatum moet
komen. Ik heb nog geen idee welke datum daarvoor zou moeten worden
gekozen. Daarom wil ik daarover toch eigenlijk een motie indienen. Ik
vraag derhalve een VAO aan, voorzitter.
Ook wil ik toch ook een motie indienen om de regiogerichtheid nader te
kunnen duiden. Ik wil namelijk de angst daarvoor bij kleine omroepen
wegnemen. Daarbij mag uiteraard geen afbreuk worden gedaan aan de
handhaving bij gevallen waarbij zaken ernstig en overduidelijk niet
kloppen.
Ik heb in de eerste termijn ook nog een vraag gesteld over handhavingsverzoeken van radiostations. Kan de Minister iets zeggen over de
ontvankelijkheid van die verzoeken?
De voorzitter:
Dank. Alle leden hebben in de tweede termijn maximaal twee minuten
spreektijd. De heer Bosma heeft zojuist een verslag algemeen overleg
aangevraagd. Daarbij kunnen leden in de plenaire zaal moties indienen. Ik
vraag hem of dat VAO nog voor het einde van dit jaar moet plaatsvinden.
Of is het ook goed als we het over de jaarwisseling heen tillen?
De heer Remco Bosma (VVD):
Dat laatste is volgens mij geen enkel bezwaar.
De voorzitter:
Dan zullen we het VAO niet meer deze week houden. De agenda voor
morgenavond is namelijk volgens mij al behoorlijk gevuld.
Mevrouw Gesthuizen heeft zojuist al gezegd dat zij geen behoefte heeft
aan het leveren van een bijdrage in de tweede termijn. Het woord is aan
mevrouw Oosenbrug.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Voorzitter. Ik bedacht me dat we het steeds over het zwartboek hebben.
Maar heeft de Minister dat zelf wel onder ogen gehad? Misschien is het
handig om hem een exemplaar aan te bieden. Wellicht kan hij er ook op
reageren. De commissie heeft namelijk heel veel vragen gesteld, ook naar
aanleiding van dit zwartboek. Tijdens dit algemeen overleg is ook wel
duidelijk geworden dat er toch wel een klein beetje lucht in zit. Ik weet na
vier jaar nog steeds niet heel goed hoe dit nu gaat en hoe ik zoiets aan de
Minister moet aanbieden. Ik hoop dat het in orde is als ik dit zwartboek
overhandig aan de Minister. Op die manier kan hij nagaan waar wij het
nou eigenlijk al die tijd over hadden.
De voorzitter:
Ik neem aan dat er geen bezwaar tegen bestaat dat dit stuk ter inzage
wordt gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Kamer.
(Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal.)
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Ik kom op DAB+. Er is een motie over aangekondigd. Ik wil niet dat er
wordt gedacht dat ik zou beweren dat de ontwikkelingen rond DAB+ niet
snel zouden gaan. Toen we in de Kamer de afspraak maakten dat we niet
zouden gaan veilen, maar zouden gaan verlengen, spraken we onder
andere ook af dat we dan wel wilden dat de radiostations zich zouden
gaan inzetten voor een versnelling van de introductie van deze techniek. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

27

heb gemerkt dat de radiostations zich hiervoor volop hebben ingezet. Ik
vind dat mijn collega van de VVD de waarheid geen recht doet met zijn
verhaal hierover. Laat ik het zo maar zeggen. Ik merk juist wél dat de
radiostations zich hiervoor inzetten. Daarbij gaat het zowel om de techniek
als om digitalisering van de radio. Men deelt bijvoorbeeld kleine DABradiootjes uit in verzorgingstehuizen. Dat is toch een plek waar we moeten
zijn als we de oudere generatie bij nieuwe technieken willen betrekken. Ik
begrijp dat de heer Bosma een omschakeldatum wenst. Die wens ik ook.
Maar we moeten ook erkennen dat we met z’n allen keihard werken aan
die digitalisering.
De voorzitter:
Het was natuurlijk een beetje te verwachten dat de heer Bosma hierop zou
willen reageren.
De heer Remco Bosma (VVD):
Heeft mevrouw Oosenbrug wel begrepen dat ik niet zozeer doelde op de
mensen van de radiostations en de operators, als wel op de introductie bij
de consument? Consumenten moeten die toestellen aanschaffen. Daar
zitten mijn zorgen. Ik wijs op de cijfers uit het jaarverslag en de begroting
van Economische Zaken. Die cijfers zijn echt wel wat lager dan gepland en
voorspeld.
Mevrouw Oosenbrug (PvdA):
Jazeker. Deze discussie hebben we al eerder gevoerd. Toen hebben we
ook bekeken hoe we ervoor kunnen zorgen dat de consumenten hier ook
bij worden betrokken. Dat gaat langzaam maar zeker wel beter. We
moeten ervoor zorgen dat er geschikt aanbod in de winkels ontstaat. We
hebben de Minister toen ook gevraagd om in gesprek te gaan met
autofabrikanten, want in auto’s moeten de radio’s ook geschikt worden
gemaakt voor digitale ontvangst. Enkele automerken zijn daarmee nu aan
de slag gegaan. Ik zal geen merken noemen. Van twee kanten wordt er
gedeald. Ik snap dat het nooit snel genoeg gaat, maar ik zie wel een zekere
ontwikkeling. Ik geloof ook dat het noemen van een omschakeldatum
nuttig kan zijn, als een stip op de horizon. Die hadden we gezet op 2017,
maar dat gaan we niet halen. Die stip op de horizon mag van mij ook 2030
zijn, als er maar een stip is. Ondertussen moeten we wel doorgaan met
die ontwikkeling. We moeten niet ergens een stip op de horizon zetten en
tegen elkaar zeggen: we zien tegen die tijd wel weer hoe de zaken er dan
voorstaan. Zo is het tot nu toe gegaan. Ik probeer een positieve impuls te
geven en dat probeer ik ook vanuit een positieve invalshoek te brengen.
De voorzitter:
Ik zie dat de heer Bosma geen vervolgvraag meer wil stellen, dus u zult
helemaal duidelijk zijn geweest, mevrouw Oosenbrug. Dank u wel. Het
woord is aan de heer Bruins voor zijn bijdrage
De heer Bruins (ChristenUnie):
Voorzitter. Ik dank de Minister voor de beantwoording van mijn vragen. De
detailvragen die ik aan het begin van mijn inbreng in de eerste termijn
stelde, zal ik inderdaad nogmaals schriftelijk stellen zodat ze op een
ordentelijke manier kunnen worden beantwoord. Ik zal me daarbij ook
beperken tot wat de wet- en regelgeving op dit vlak nou precies zegt. Het
zal daarbij dus niet gaan over kostenafwegingen en dat soort zaken. Ik zal
echt even op de feiten inzoomen.
Ik heb nog één vraag, over snel internet voor scholen. Ik hoor weleens dat
het 65 miljoen euro zou moeten kosten om voor elkaar te krijgen dat alle
scholen over snel internet kunnen beschikken. Ik zie dat geld niet staan op
de begrotingen voor 2017. Ik wil er ook niet voor pleiten om nu alles
overhoop te halen. Zullen we dit volgens de Minister nog in 2017 gaan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

28

halen? Zal het lukken om de motie-Dik-Faber/Slob nog in 2017 uit te
voeren? Of gaat het toch meer tijd kosten?
Voorzitter: Gesthuizen
Mevrouw Agnes Mulder (CDA):
Voorzitter. Ik dank de Minister en zijn mensen voor de beantwoording. We
hebben het gehad over gemeenten waar de mobiele bereikbaarheid nog
niet optimaal is. Dat is zeker van belang bij noodoproepen. Ik dank de
Minister voor de toezegging dat hij met burgemeesters of andere mensen
uit deze gemeenten samen gaat kijken naar mogelijke oplossingen. Ik
waardeer het dat hij ze daarvoor uitnodigt, mocht een en ander niet
sowieso al voldoende tot stand komen. Natuurlijk hebben gemeenten
hierin ook een eigen rol te spelen.
Het is ook goed om te horen dat er inmiddels maatregelen worden
genomen waardoor er wel voldoende 06-nummers beschikbaar blijven en
er geen tekort zal ontstaan. Dit mag geen probleem worden.
De Minister heeft ook toegezegd dat hij zal bekijken of het mogelijk is om,
waar dat opportuun is, het Duitse beleid «Jede Baustelle bringt
Bandbreite» ook in Nederland op die manier toe te passen. Ik hoor
namelijk nog weleens dat zelfs in de Randstad op bijvoorbeeld een dijk de
weg open heeft gelegen, maar er daarbij niet direct ook snel internet werd
gerealiseerd. Ik dank de Minister voor zijn toezegging om dit Duitse beleid
mee te nemen in zijn gesprekken met de gemeenten.
De commissie heeft nogal wat vragen gesteld. Die zijn op een goede
manier beantwoord. Ik dank de Minister daarvoor.
Voorzitter: Agnes Mulder
Minister Kamp:
Voorzitter. Laat ik weer beginnen met te reageren op de bijdrage van de
heer Bruins. Hij heeft gezegd dat hij mij zijn vragen schriftelijk zal
aanreiken. Ik zal die graag gebruikten voor het structureren van het
overleg dat we met Groot Nieuws Radio zullen hebben.
Hij heeft gelijk als hij zegt dat er op de begroting geen geld staat voor snel
internet op scholen. Ik heb begrepen dat er hiervoor op de OCW-begroting
niet voldoende geld staat. Dat staat er ook niet op mijn begroting. Ik bekijk
samen met de Staatssecretaris wat er wél mogelijk is, hoe we het kunnen
doen en op welke termijn. Het onderwerp heeft de aandacht die ik de heer
Bruins net heb geschetst.
Mevrouw Oosenbrug heeft mij het zwartboek aangereikt. Ik had dat
inderdaad nog niet. Ik ben altijd blij met zwartboeken, omdat die gewoon
informatie uit de praktijk bevatten. Het is voor ons altijd heel prettig om
uit de praktijk te horen wat er allemaal speelt en hoe men een en ander
beleeft. Dat is voor ons weer een aanknopingspunt om dingen te
verbeteren, maar ook om dingen uit te leggen. Ik aanvaard dat zwartboek
dus graag. We zullen er ons voordeel mee doen.
De heer Bosma sprak over de mogelijkheid voor een belanghebbende om
bij een veiling verschillende vergunningen te verwerven. Op die manier
kan zo’n belanghebbende inderdaad een landelijk dekkend netwerk
opbouwen. Dat is zo, dat kan, en daar is niks op tegen.
De heer Bosma noemde de invoering van de digitale radio een kip-eneikwestie. Dat is natuurlijk zo. Daarom ben ik ook blij dat zowel het aantal
verkochte radioontvangers als het aantal auto’s met een digitale radio
stijgt. Ook de makers van de programma’s waarnaar wordt geluisterd,
doen volgens afspraak hun best om steeds meer mensen te interesseren
voor digitale radio. Ik ben blij dat we dat allemaal tegelijk op gang hebben
gebracht en dat we op die manier met elkaar verder kunnen komen. Dit is
een typisch voorbeeld van een kip-en-eikwestie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

29

De heer Bosma heeft ook nog gezegd dat dit zo traag verloopt. Ik ben daar
al op ingegaan. Hij wees met name op de dekking indoor. De eis die we
daarvoor hadden was 65%. We hebben in het kader van de verlengingsoperatie met de radiostations afgesproken dat het 75% moet worden. De
radiostations hebben, om dat waar te kunnen maken, hun investeringsbedragen daarop afgestemd. SEO Economisch Onderzoek heeft onderzoek
gedaan naar de redelijke hoogte van de verlengingsprijzen. Daar heeft
men van die bedragen kennisgenomen. Dit is bedrijfsvertrouwelijke
informatie, dus ik kan er niet verder op ingaan. Ik stel echter vast dat ook
op dat punt de afspraken weer worden nageleefd. Ik denk dat er op die
manier ook op dit punt een beter resultaat kan worden bereikt.
Op de ontvangst thuis ben ik al ingegaan. Die varieert. In de nieuwe
vergunningen voor digitale radio, die in 2017 worden verstrekt, worden de
eisen rond digitale bereikbaarheid binnenshuis verhoogd, zoals ik net heb
aangegeven. Dit gaan we dus ook op die manier vastleggen.
De heer Bosma heeft verder gesproken over handhavingsverzoeken. Het
gaat natuurlijk allemaal om bedrijven in die wereld van de commerciële
radio en ook in de wereld van de publieke radio. Deze bedrijven hebben
soms gemeenschappelijke belangen. Dan treden ze gemeenschappelijk
op. Soms hebben ze individuele belangen. Die individuele belangen
kunnen botsen. Als dat gebeurt, kijken ze naar de toezichthouder, want
dan willen ze dat andere bedrijven zich ook aan de regels houden. Dan
doen ze handhavingsverzoeken. Ik heb er op dit moment negen gezien. Zij
hadden betrekking op de regiogerichtheid. Die verzoeken worden per
geval beoordeeld door Agentschap Telecom. In een aantal gevallen is er
op juridische gronden besloten dat die handhavingsverzoeken niet
ontvankelijk waren. In andere gevallen zijn ze wel ontvankelijk verklaard.
Op die ontvankelijk verklaarde verzoeken moet gereageerd worden. Dat is
de stand van zaken op dit moment. Ik hoop dat dat de informatie is waar
de heer Bosma om vroeg.
Op het zwartboek dat mevrouw Oosenbrug mij heeft aangeboden, ben ik
al ingegaan. Ik heb het via de voorzitter aangereikt gekregen. Mevrouw
Oosenbrug had het in haar eerste termijn ook over die oude FM-radio’s.
Zoals zij weet, komt alle informatie die ik heb van mijn medewerkers. Zij
houden mij op de hoogte van alles wat er speelt op dit vlak. Zij hebben
mij gezegd dat er een bedrijf is waar men een leuke naam voor heeft
bedacht, namelijk «Wecycle». Dit bedrijf heeft het initiatief genomen om
die oude radio’s in te zamelen. Daaraan is een korting verbonden op de
DAB+-radio. Dit is maar één initiatief, maar wel een initiatief dat navolging
verdient. Ik heb al tegen mevrouw Oosenbrug gezegd dat ik dit punt van
haar graag serieus neem. Ik zal ook met mijn collega van I en M overleggen of er nog extra activiteiten van onze kant op dat punt gewenst zijn.
Op de opmerkingen van de heer Bruins over de scholen en over Groot
Nieuws Radio heb ik al gereageerd. Mevrouw Mulder had het over een
dijk hier ergens in de Randstad waarvan het wegdek wordt opengebroken,
waarna de weg over de dijk weer netjes wordt gemaakt. Mevrouw Mulder
zegt dat men elkaar daar een paar maanden later dan met grote ogen aan
staat te kijken omdat er geen glasvezelverbinding is. Ja, dat zijn dus de
concrete problemen die zich voordoen. Ik vind het de taak van een
volksvertegenwoordiger om op zulke zaken iedere keer de vinger te
leggen. Volgens mij is dit een illustratie die mevrouw Mulder terecht
geeft. Dit illustreert ook de noodzaak van mijn bereidheid om in het
overleg met de gemeenten dit soort zaken aan de orde te stellen.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik dank iedereen voor zijn of haar inbreng bij dit debat. Ik dank
de Minister voor zijn antwoorden. Ik dank ook de mensen die hem daarbij
ondersteunen.
Er is een aantal toezeggingen gedaan. Die zal ik hier nog even hardop
voorlezen, zodat iedereen kan controleren of alles klopt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

30

–

In het eerste kwartaal van 2017 zal de Minister de Kamer een brief
sturen over de resultaten van het overleg met Groot Nieuws Radio.
– Het wetsvoorstel over ongewenste zeggenschap in de telecomsector
komt in het tweede kwartaal van 2017 naar de Kamer.
– In het eerste kwartaal van 2017 ontvangt de Tweede Kamer een stand
van zaken inzake de maatregelen ter voorkoming van slamming.
Ik zie instemmend geknik.
Er is een verslag algemeen overleg aangevraagd. Dat zal begin 2017
plaatsvinden.
Sluiting 15.26 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 24 095, nr. 410

31