Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

927
Vragen van het lid Inge van Dijk (CDA) aan de Minister van Financiën over
het bericht «Een miljoen «ongebruikelijke» transacties maar weinig
aanhoudingen» (ingezonden 8 november 2021).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid), mede namens
de Minister van Financiën (ontvangen 1 december 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met het genoemde artikel?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Herkent u de spanning die in het artikel wordt beschreven tussen de grote
hoeveelheid bankmedewerkers (ca. 12.000 fte) die transacties controleren en
melden na diverse malen op de vingers getikt te zijn omdat ze niet genoeg
deden tegen witwassen, versus de beperkte capaciteit van bij de Financial
Intelligence Unit (FIU – ca. 90 fte) en politie om hier vervolgens iets mee te
doen?
Antwoord 2
Graag benadruk ik dat de inspanningen die Wwft-instellingen, zoals banken,
plegen om hun wettelijke poortwachtersfunctie goed te vervullen, van groot
belang zijn. Deze inspanningen leveren een belangrijke bijdrage aan het
voorkomen dat het financiële stelsel wordt gebruikt voor witwassen, de
onderliggende delicten en terrorismefinanciering. Banken en andere
poortwachters zijn verplicht om cliëntenonderzoek te verrichten en ongebruikelijke transacties te melden bij de FIU-Nederland. Als ongebruikelijke
transacties bij de FIU-Nederland worden gemeld dan is het aan de FIUNederland om deze na nadere analyse al dan niet verdacht te verklaren. De
verdacht-verklaarde transacties worden door de FIU-Nederland aan diverse
(bijzondere) opsporingsdiensten en inlichtingen- en veiligheidsdiensten
verstrekt.
De verplichting om cliëntenonderzoek te verrichten en om ongebruikelijke
transacties te melden vloeien voort uit de internationale standaarden van de

1

ah-tk-20212022-927
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

NOS, 1 november 2021 (https://www.nos.nl/l/m/2403990)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Financial Action Task Force (FATF) en de Europese anti-witwasrichtlijn.
Hiermee wordt een integer financieel stelsel gewaarborgd en integriteitsrisico’s van de dienstverlening beheerst. Het werk dat de medewerkers in dit
kader bij banken verrichten, is dus niet enkel gericht op het melden van
ongebruikelijke transacties, het heeft een bredere, preventieve werking.
Bovendien wijs ik op de brief van De Nederlandsche Bank (DNB) naar
aanleiding van de transactie van ABN AMRO met het Openbaar Ministerie
(OM), waarin DNB aangeeft dat bij 28 banken (ongeveer een derde van alle
banken die onder Wwft-toezicht van DNB vallen) herstel- en verbetertrajecten
lopen.2 Een structureel herstel van gebreken uit het verleden vraagt op dit
moment extra inzet in deze sector.
De afgelopen jaren zijn voor de aanpak van witwassen en ondermijning extra
(veelal structurele) middelen beschikbaar gesteld aan publieke partners3,
waaronder de FIU-Nederland, de opsporingsdiensten en het OM. Dit, in
combinatie met landelijk geïntensiveerde beleid vanaf 2017 waaruit volgt dat
criminele geldstromen beter in kaart worden gebracht en meer is geïnvesteerd in het uitdragen van kennis over witwassen, heeft onder meer geleid tot
een hogere instroom van aangeleverde witwaszaken bij het OM. Deze
instroom steeg van 2.250 zaken in 2017 naar 4.060 zaken in 2020.
Bij de FIU-Nederland vindt op dit moment een wervingsproces plaats,
waarmee een capaciteitsuitbreiding naar 90 fte zijn beslag zal krijgen. Met
deze capaciteitsuitbreiding wordt de FIU-Nederland in omvang versterkt om
tegemoet te kunnen komen aan het groeiend aantal meldingen van ongebruikelijke transacties. Naast de reeds ingezette capaciteitsuitbreidingen heeft de
FIU-Nederland in 2020 ingezet op de versterking van de effectiviteit en
efficiëntie van haar analysemogelijkheden door middel van het verbeteren
van de technologie. Hierdoor kan de operationele capaciteit optimaal worden
ingezet, waardoor de FIU-Nederland blijvend in staat is te werken aan
arbeidsintensieve dossiers waarbij omvangrijke criminele samenwerkingsverbanden en/of complexe structuren kunnen worden blootgelegd.
Recent heeft dit kabinet aangegeven structureel te investeren in de brede
aanpak van ondermijnende criminaliteit. Binnen deze structurele investering
zijn ook middelen gereserveerd voor de FIU-Nederland en de (bijzondere)
opsporingsdiensten.4 Een deel van deze investeringen ziet op de technologische intensivering bij de FIU-Nederland, zodat nog efficiënter gewerkt kan
worden bij de analyse van ongebruikelijke transacties. Ook voor de verdere
versterking in capaciteit van onder andere de FIU-Nederland wordt structureel
geld beschikbaar gesteld. Ook is bij deze investeringen rekening gehouden
met de keteneffecten voor het OM en de rechtspraak.
Vraag 3
Hoe vaak leiden volgens u meldingen van verdachte transacties uiteindelijk
tot veroordelingen?
Antwoord 3
Zoals in antwoord op de vorige vraag is aangegeven, worden de verdachtverklaarde transacties door de FIU-Nederland aan diverse (bijzondere)
opsporingsdiensten en inlichtingen- en veiligheidsdiensten verstrekt. Door de
instanties die betrokken zijn bij de strafrechtelijke opsporing en vervolging
van misdrijven, wordt vervolgens op uiteenlopende wijze gebruik gemaakt
van de verdachte transacties. Onder meer als sturingsinformatie, als
(onderdeel van) startinformatie voor een strafzaak of als onderdeel van bewijs
in een strafzaak.
Daar waar verdachte transacties als sturingsinformatie worden gebruikt voor
de inrichting van een strafrechtelijk onderzoek, zijn deze niet geoormerkt in
eventuele verdere opsporings- en vervolgingsonderzoeken. Hierbij merk ik op
dat een groot deel van de subjecten dat is opgenomen in (een) verdachte
transactie(s) reeds in strafrechtelijke onderzoeken is opgenomen. Hierbij gaat
het om de ongebruikelijke transacties die verdacht zijn verklaard op grond
van een match met opsporingsdata, dan wel naar aanleiding van een
zogenoemd LOvJ-verzoek. Dit laatste betreft een verzoek waarbij de

2

Kamerstuk 31 789, nr. 102, bijlage
Kamerstuk31 477, nr. 56
4
Kamerstuk 29 911, nr. 329
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

opsporingsdiensten en/of het OM zelf actief de FIU-Nederland bevraagt,
omdat er aanwijzingen zijn dat een (rechts)persoon een misdrijf heeft begaan.
In deze gevallen zal de verdachte transactie meestal niet tot de start van een
strafrechtelijk onderzoek leiden, omdat de zaak al bij de opsporing in
behandeling is (geweest). De verdachte transactie kan dan nog wel bijdragen
aan de voortgang van het strafrechtelijk onderzoek of bijvoorbeeld van
belang zijn voor de hoogte van de straf, boete of executie.
Van belang is ook dat een verdachte transactie nog geen verdenking in de zin
van artikel 27 van het Wetboek van Strafvordering is. Een verdachte
transactie wordt in de praktijk doorgaans opgewerkt met andere informatiebronnen, voordat deze in de opsporing wordt gebracht. Noch de opsporingsdiensten, noch het OM registreren hierbij op grond van welke combinatie van
informatie een strafzaak is gestart. Dit komt omdat diverse feiten en
omstandigheden bij elkaar maken dat een strafrechtelijk onderzoek kan
worden gestart, en er hiervoor meestal niet uit slechts één informatiebron
kan worden geput. De verdachte transactie wordt lang niet altijd expliciet
genoemd in het bewijsmiddelenoverzicht in het strafdossier.
Om bovenstaande redenen kan niet worden aangegeven hoe vaak een
melding van een ongebruikelijke transactie die door de FIU-Nederland
verdacht is verklaard, uiteindelijk leidt tot een concreet opsporingsonderzoek
of veroordeling. De opsporingsdiensten kunnen wel steeds beter duiden, door
middel van analyses van hun data, hoe de verdachte transacties worden
gebruikt in opsporingsonderzoeken. Op basis van een recente analyse van het
Anti Money Laundering Centre (AMLC) is gebleken dat de afgelopen vijf jaar
in gemiddeld 60% van de FIOD-onderzoeken een verband is met verdachte
transacties. Ook uit een recente steekproef van het OM blijkt dat van alle
signalen die zijn aangebracht in het signalenoverleg witwassen – een landelijk
overleg waarbij signalen worden gewogen voor de opsporing – in een
periode van drie maanden in 2021 57% van deze signalen verdachte
transacties van de FIU-Nederland betroffen. Hieruit blijkt dat verdachte
transacties een belangrijke bijdrage leveren aan de opsporing en vervolging
van verdachten van misdrijven.
Vraag 4
Gezien bovenstaande spanning, in hoeverre zou u de wet ter voorkoming van
witwassen en financiering van terrorisme als effectief willen bestempelen?
Antwoord 4
Zoals hierboven reeds aangegeven, volgt het systeem van de Wet ter
voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (Wwft) de
internationale standaarden van de FATF en de Europese anti-witwasrichtlijn.
Het systeem wordt wereldwijd gezien als het meest effectief om te voorkomen dat criminelen het financiële stelsel gebruiken voor witwassen, de
onderliggende delicten en het financieren van terrorisme. Het zijn immers
Wwft-instellingen die het directe zakelijke contact hebben met criminelen die
hun illegaal verkregen inkomsten proberen wit te wassen.
Het Nederlandse systeem wijkt op één punt af van de meeste andere landen.
In Nederland moeten de instellingen ongebruikelijke transacties melden in
plaats van verdachte transacties. Dit leidt tot een relatief hoog aantal
meldingen van Wwft-instellingen omdat de grens om te melden lager ligt. Dit
is een bewuste keuze. Het zorgt aan de ene kant ervoor dat Wwft-instellingen
minder onderzoek hoeven te doen. Als een transactie aanleiding geeft om te
veronderstellen dat deze verband kan houden met witwassen of terrorismefinanciering, moet de transactie gemeld worden. Aan de andere kant komen
daarmee meer transacties in beeld bij specialisten van publieke autoriteiten.
De ongebruikelijke transacties komen vervolgens in aanmerking voor, onder
andere, het semi-geautomatiseerd matchen met opsporingsdata en data van
het CJIB door de FIU-Nederland. Hierdoor kan een substantieel percentage
van de meldingen van ongebruikelijke transacties op een efficiënte wijze
worden geanalyseerd en verdacht worden verklaard. Deze mogelijkheden
hebben Wwft-instellingen niet. Tegelijkertijd kunnen de analisten van de
FIU-Nederland optimaal worden ingezet voor de analyse van meldingen van
ongebruikelijke transacties via eigen onderzoek.
Onverminderd het bovenstaande, beziet het kabinet doorlopend hoe het
anti-witwasbeleid effectiever kan worden ingericht. Met het plan van aanpak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

witwassen van juni 20195 is een groot aantal maatregelen in gang gezet om
de aanpak te verbeteren op basis van drie pijlers: 1. verhogen van barrières
voor criminelen om wit te wassen; 2. vergroten van de effectiviteit van de
poortwachtersfunctie en het toezicht; en 3. versterken van de opsporing en
vervolging. De meeste maatregelen uit dit plan zijn inmiddels afgerond.
Daarnaast vinden op dit moment meerdere onderzoeken plaats naar de
effectiviteit van het anti-witwasbeleid. Allereerst wordt Nederland op dit
moment geëvalueerd door de FATF. De FATF beoordeelt of Nederland in
technische zin en in effectiviteit voldoet aan de internationale standaarden
om witwassen, de onderliggende delicten en financieren van terrorisme te
voorkomen en bestrijden. Het rapport over Nederland zal medio 2022 worden
vastgesteld. Daarnaast verricht de Algemene Rekenkamer een onderzoek naar
de opbrengsten van de meldketen. Dit gaat specifiek over de opvolging van
meldingen van ongebruikelijke transacties. Dit rapport wordt in het voorjaar
van 2022 verwacht. Aan de hand van de uitkomsten van deze onderzoeken zal
het kabinet waar nodig het anti-witwasbeleid verder versterken en de
effectiviteit van de aanpak vergroten.
Vraag 5
Welke stappen worden er op korte termijn gezet om de effectiviteit van deze
wet te vergroten?
Antwoord 5
Zoals bij het antwoord op vraag 4 aangegeven, is met het plan van aanpak
witassen uit 2019 een groot aantal maatregelen aangekondigd om gezamenlijk, op integrale wijze, de aanpak effectiever te maken. Belangrijke stappen
hierin zijn de intensivering van de samenwerking tussen publieke partijen,
publieke en private partijen en private partijen onderling. Een aparte pijler in
het plan richt zich op de effectiviteit van de poortwachtersfunctie en het
toezicht daarop. Ook wijs ik op de hiervoor genoemde onderzoeken die
verder moeten gaan uitwijzen op welke punten de aanpak van witwassen kan
worden verbeterd.
Tegelijkertijd, zoals bij het antwoord op vraag 2 aangegeven, vindt het kabinet
het van belang om de FIU-Nederland en de opsporingsdiensten structureel te
versterken. Het reduceren van criminele geldstromen, waaronder het
voorkomen van witwassen, is voor dit kabinet een belangrijk onderdeel van
de brede aanpak van ondermijning. Binnen de structurele middelen die bij
Prinsjesdag ter beschikking zijn gesteld voor het breed offensief tegen
ondermijnende criminaliteit is daarom ook geld gereserveerd voor versterking
van de (bijzondere) opsporingsdiensten, de FIU-Nederland, het OM en de
rechtspraak en het terugdringen van criminele geldstromen.
Vraag 6
Indien u niet van plan bent hierin stappen te ondernemen, kunt u dan
toelichten waarom u deze keuze maakt en waarom u dat een verantwoorde
keuze vindt? Wat denkt u dat daarvan het effect zal zijn op de bereidheid van
banken om de wet met zoveel capaciteit te blijven uitvoeren?
Antwoord 6
Zoals hierboven aangegeven, wordt al een groot aantal stappen gezet om de
effectiviteit van het systeem te vergroten en wordt voortdurend bezien waar
verbeteringen mogelijk zijn. Overigens vind ik het ook van belang om te
benadrukken dat ik samen met de Minister van Financiën periodiek met alle
ketenpartners, waaronder de grootbanken, gezamenlijk spreek om verbeterpunten te inventariseren en de voortgang van maatregelen uit het plan van
aanpak witwassen te monitoren. Aan het begin van volgend jaar zal een
vierde voortgangsrapportage over het plan van aanpak witwassen aan uw
Kamer worden gestuurd.

5

Kamerstuk 31 477, nr. 41.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4