Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1871

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 7 oktober 2022
Op 18 september jl. publiceerde de Europese Commissie een voorstel
voor een uitvoeringsbesluit van de Raad van de Europese Unie in het
kader van de lopende procedure onder de MFK-rechtsstaatsverordening
tegen Hongarije (hierna: het voorstel).1 In deze brief, die u toegaat mede
namens de Minister van Financiën, wordt de stand van zaken toegelicht,
gevolgd door een samenvatting en appreciatie van het voorstel.
Stand van zaken lopende procedure tegen Hongarije
De MFK-rechtsstaatverordening is een instrument waarmee de EU de
mogelijkheid heeft om Europese subsidies stop te zetten wanneer
schendingen van de beginselen van de rechtsstaat het financieel beheer
of de bescherming van de financiële belangen van de Unie serieus
dreigen aan te tasten. De procedure om tot maatregelen te komen is met
diverse waarborgen omkleed. Voor een uitgebreide toelichting bij de
totstandkoming van de MFK-rechtsstaatsverordening en de te volgen
procedure wordt verwezen naar de Kamerbrief over de geldigheid van de
MFK-rechtsstaatverordening van 17 maart jl.2
Op 27 april jl. heeft de Commissie de MFK-rechtsstaatverordening
geactiveerd tegen Hongarije, door een schriftelijke kennisgeving aan
Hongarije te sturen met de «feitelijke elementen en specifieke redenen»
waarom de procedure wordt gestart. In de kennisgeving werd geconstateerd dat de corruptieproblematiek in Hongarije in strijd is met de
beginselen van de rechtsstaat en rechtstreekse gevolgen (dreigt te)
hebben voor de bescherming van de financiële belangen van de Unie.
Daarnaast vroeg de Commissie om meer informatie aangaande de
problematiek rond de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.
Hongarije reageerde hierop met een reeks aan brieven aan de Commissie.
1

Zie voor details voorstel: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/HTML/
?uri=CELEX:52022PC0485&from=EN.
2
Zie voor uitgebreide toelichting Kamerstuk 21 501-20, nr. 1795.

kst-21501-20-1871
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1871

1

Op 20 juli jl. informeerde de Commissie Hongarije over haar voornemen
om een voorstel voor een uitvoeringsbesluit aan de Raad voor te leggen,
omdat naar het oordeel van de Commissie de Hongaarse reactie
onvoldoende tegemoet kwam aan de zorgen van de Commissie, en
nodigde Hongarije uit hierop te reageren.3 Daarop kondigde Hongarije op
22 augustus jl. opnieuw corrigerende maatregelen aan. Deze zeventien
corrigerende maatregelen variëren van beperking van de mogelijkheden
tot onderhandse gunning van overheidsopdrachten tot de instelling van
een onafhankelijke anti-corruptieautoriteit.4 Op 13 september jl. stuurde
Hongarije nog een brief met verduidelijking en aanvullende toezeggingen.
De verordening schrijft voor dat indien de corrigerende maatregelen die
de lidstaat voorstelt geen adequate reactie vormen op de bevindingen van
de kennisgeving van de Commissie, zij binnen een maand na ontvangst
van de opmerkingen van de lidstaat een voorstel voor een uitvoeringsbesluit inzake passende maatregelen indient bij de Raad. Omdat de
corrigerende maatregelen in het tijdsbestek van een maand nog onvoldoende uitgewerkt en geïmplementeerd waren door Hongarije, werd
volgens de Commissie voldaan aan de voorwaarde van de verordening
voor de vaststelling van maatregelen (artikel 4) en ging de Commissie op
18 september jl. over tot het indienen van een voorstel voor een uitvoeringsbesluit van de Raad.
Samenvatting van het voorstel
Het voorstel bevat een overzicht van de door de Commissie geconstateerde tekortkomingen, en de door Hongarije ingediende toelichting en
observaties. De Commissie constateert systematische onregelmatigheden, tekortkomingen en zwakheden in de procedures voor openbare
aanbestedingen. Daarnaast wijst de Commissie op problemen rond de
detectie, preventie en aanpak van belangenverstrengeling. Ook bestaan er
serieuze zorgen over de trusts van openbaar belang. Deze trusts
ontvangen aanzienlijke overheidsfinanciering, worden beheerd door
bestuursleden die dicht bij de huidige regering staan,5 maar zijn uitgesloten van regels voor publieke aanbesteding en voor het voorkomen van
belangenconflicten. Ook constateert de Commissie tekortkomingen bij het
onderzoek naar, en vervolging van, corruptiezaken gerelateerd aan het
Uniebudget, zo ontbreekt het onder andere aan een effectieve rechterlijke
toets van het besluit om een corruptiezaak niet te vervolgen. Ten slotte
wijst de Commissie op het gebrek aan een goed functionerende
anti-corruptiestrategie.
Het voorstel bevat tevens een voorlopige beoordeling van de zeventien
door Hongarije aangekondigde corrigerende maatregelen. De Commissie
concludeert dat de hervormingen in principe geschikt zijn om de zorgen
die ten grondslag liggen aan de procedure te adresseren, mits volledig en
correct omgezet in wetgeving en geïmplementeerd. Hongarije heeft zich
gecommitteerd aan een tijdsschema om de belangrijkste hervormingen
op 19 november as. te hebben afgerond.6 Volgens de Commissie blijft het
risico voor het Uniebudget ten minste bestaan, zolang deze belangrijkste
hervormingen nog niet zijn geïmplementeerd. Daarnaast erkent de
Commissie dat het voor een deel van de problematiek meer tijd zal vergen
3

De notificatie van 27 april jl. en de daar op volgende uitwisseling betreft vertrouwelijke
communicatie tussen Hongarije en de Commissie, en is niet in het bezit van het kabinet.
4
Zie voor overzicht van de zeventien corrigerende maatrelen: com_2022_485_1_en_annex.pdf
(europa.eu).
5
Zie Hongaarse landenhoofdstuk Rechtsstaatsrapport 2021:
IMMC.SWD%282021%29714%20final.NLD.xhtml.51_NL_autre_document_travail_service_
part1_v2.docx (europa.eu).
6
Zie voor tijdsschema implementatie maatregelen: com_2022_485_1_en_annex.pdf (europa.eu).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1871

2

om te kunnen beoordelen of de hervormingen ook daadwerkelijk hebben
geleid tot de gewenste aanpassingen van de dagelijkse praktijk. Er is
afgesproken dat Hongarije de Commissie op 19 november as. en daarna
op driemaandelijkse basis informeert over de voortgang van de verdere
implementatie van de zeventien maatregelen, alsook van de aanvullende
toezeggingen uit de brief van Hongarije aan de Commissie van
13 september jl.
De Commissie acht de gevolgen van de huidige tekortkomingen op het
goed financieel beheer van de EU-begroting vooralsnog – dat wil zeggen,
zolang de aangekondigde maatregelen nog niet zijn doorgevoerd – zeer
significant omdat de problematiek direct gelieerd is aan de wijze waarop
de Uniefondsen in Hongarije worden toegekend, en misstanden
bovendien onvoldoende worden opgespoord en vervolgd. De Commissie
stelt voor 65 procent van drie Hongaarse operationele programma’s onder
het cohesiebeleid (Meerjarig Financieel Kader 2021–2027) op te schorten.
Dit betreft middelen voor klimaat, duurzaamheid, natuurbeheer en
infrastructuur,7 en komt neer op een bedrag van circa 7.5 miljard euro.
Deze programma’s vormen volgens de Commissie het grootste risico
omdat ze grotendeels worden geïmplementeerd middels publieke
aanbestedingsprocedures. Hiernaast wordt voorgesteld geen nieuwe
(juridische) verplichtingen meer aan te gaan met de trusts van openbaar
belang.
Proces besluitvorming
De Raad stemt met gekwalificeerde meerderheid over het voorstel en
heeft hier op grond van de MFK-rechtstaatsverordening (art 6, lid 10 en
overweging 26 van de MFK-rechtsstaatverordening) een maand de tijd
voor vanaf het moment waarop de Commissie een voorstel heeft gedaan.
Er is in de besluitvorming over het voorstel geen rol voor het Europees
parlement. In «uitzonderlijke gevallen kan de Raad de termijn van
besluitvorming met twee maanden verlengen (i.c. tot 19 december as.).
Op 13 oktober as. ligt bij de Raad het besluit voor of gebruik wordt
gemaakt van deze mogelijkheid tot verlenging, zodat de geboekte
voortgang in de uitwerking en implementatie van de zeventien corrigerende maatregelen door Hongarije, kan worden meegenomen tijdens de
besluitvorming over de opschorting van middelen.
Appreciatie Commissievoorstel
Het kabinet verwelkomt het besluit van de Commissie om een voorstel
voor een uitvoeringsbesluit aan de Raad voor te leggen met maatregelen
tegen Hongarije uit hoofde van de MFK-rechtsstaatsverordening. Met deze
stap wordt voor het eerst van deze mogelijkheid van de
MFK-rechtstaatsverordening, die mede door de Nederlandse inzet tot
stand is gekomen, gebruik gemaakt. Het feit dat Hongarije zich heeft
gecommitteerd aan een pakket met zeventien corrigerende maatregelen
om aan de door de Commissie vastgestelde tekortkomingen tegemoet te
komen, is een teken dat dit instrument aanzet tot actie. De inzet van het
kabinet is erop gericht dat de MFK-rechtsstaatsverordening zo volledig
mogelijk wordt benut.
Het kabinet kan de door de Commissie uitgevoerde risicobeoordeling en
de analyse waarop de Commissie de voorgestelde maatregelen baseert,
alsmede de keuze voor de middelen waarop deze zijn gericht, volgen. Er is
7

Betreft: (a) Environmental Energy Efficiency Operational Programme Plus; (b) Integrated
Transport Operational Programme Plus; (c) Territorial and Settlement Development Operational
Programme Plus.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1871

3

in de Raad brede steun om gebruik te maken van de mogelijkheid de
termijn voor de vaststelling van het uitvoeringsbesluit met maximaal twee
maanden te verlengen, zodat rekening kan worden gehouden met de
geboekte voortgang in de uitwerking en implementatie van de zeventien
corrigerende maatregelen door Hongarije. Ook het kabinet acht het van
belang om de geboekte voortgang te betrekken bij de beoordeling over de
opschorting van middelen. Wel blijft het kabinet aandringen op een
zorgvuldig proces waarbij de optie om middelen op te schorten waar
nodig op tafel blijft liggen. Het kabinet heeft de Commissie verzocht om
na 19 november as. met een gedegen, schriftelijke beoordeling te komen
van de uitwerking en voortgang maatregelen van de zijde van Hongarije,
inclusief een nieuwe analyse van de dan geldende risico’s voor het
Uniebudget.
Het is op dit moment nog niet duidelijk in welke vorm en wanneer de
Commissie haar eindbeoordeling zal presenteren na 19 november as., en
of de Commissie naar aanleiding daarvan zal besluiten tot het handhaven,
terugtrekken of aanpassen van haar voorstel. Indien de Commissie
constateert dat de uitwerking en implementatie van de maatregelen
(deels) tekort schiet om het Uniebudget in voldoende mate te
beschermen, dan zal het kabinet met zoveel mogelijk gelijkgezinde
lidstaten inzetten op het opschorten van middelen.
De maatregelen moeten nog hun beslag krijgen. Het is in dat licht voor het
kabinet van het grootste belang dat de stappen die Hongarije onderneemt,
structureel, onomkeerbaar en effectief zijn. Het is voor de bescherming
van de financiële belangen van de Unie niet alleen noodzakelijk dat
Hongarije de belangrijkste maatregelen omzet in wetgeving, maar ook dat
het pakket met zeventien corrigerende maatregelen in praktijk geïmplementeerd wordt en er duurzaam in slaagt de door de Commissie
vastgestelde tekortkomingen op het gebied van fraude, corruptie en
belangenverstrengeling bij publieke aanbestedingen te adresseren. Het
kabinet benadrukt dat de zorgvuldige monitoring en beoordeling van de
situatie ook op de lange termijn noodzakelijk blijft zodat er indien nodig
adequaat kan worden ingegrepen.
Ten slotte constateert het kabinet dat de rechtsstaatsproblematiek in
Hongarije breder is dan de problematiek die ten grondslag ligt aan de
lopende procedure onder de MFK-rechtsstaatsverordening. Zo vormt de
problematiek rondom de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht als
zodanig geen onderdeel van bovengenoemde procedure. In aanvulling op
het zo volledig mogelijk benutten van de MFK-rechtsstaatsverordening,
ook gelet op de problematiek rond de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Hongarije, dringt Nederland er bij de Commissie op aan om
ook andere instrumenten in te zetten om Hongarije te bewegen hervormingen door te voeren op het gebied van rechtsstatelijkheid. Zo blijft
Nederland het belang benadrukken van concrete, toekomstbestendige
mijlpalen over rechterlijke onafhankelijkheid en corruptiebestrijding in het
Hongaarse herstelplan. Ook dringt het kabinet aan op het starten van
infractieprocedures om de problematiek rondom de onafhankelijkheid van
de rechterlijke macht te adresseren, en verwelkomt het kabinet het besluit
van de Commissie om één van de lopende procedures tegen Hongarije
over de anti-lhbtiq+ wetgeving naar het EU-Hof te verwijzen.8 Het Kabinet
is voornemens samen met zoveel mogelijk gelijkgezinde lidstaten aan de

8

IINFR(2021)2130, Hungarian Act on «Stricter measures against paedophile offenders and
amending certain laws to protect children.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1871

4

zijde van de Commissie deel te nemen aan deze Hofzaak. Daarnaast zet
het kabinet onder meer in op een betekenisvolle voortzetting van de
artikel 7-procedure jegens Hongarije.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 21 501-20, nr. 1871

5