Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

32 317

JBZ-Raad

Nr. 517

VERSLAG VAN EEN ALGEMEEN OVERLEG
Vastgesteld 25 juni 2018
De vaste commissie voor Justitie en Veiligheid en de vaste commissie
voor Europese Zaken hebben op 31 mei 2018 overleg gevoerd met de
heer Harbers, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid, over:
– de brief van de Minister van Justitie en Veiligheid d.d. 22 mei
2018 inzake de geannoteerde agenda voor de JBZ-Raad van 4
en 5 juni 2018 te Luxemburg (Kamerstuk 32 317, nr. 513);
– de brief van de Minister van Justitie en Veiligheid d.d.
23 maart 2018 inzake het verslag van de JBZ-Raad van 8 en
9 maart 2018 te Brussel (Kamerstuk 32 317, nr. 509);
– de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.
9 maart 2018 met de reactie op verzoek commissie over een
afschrift van de brief aan de Commissaris voor Migratie,
Binnenlandse Zaken en Burgerschap over de onderhandelingen
over het Gemeenschappelijk Europees Asielstelsel (Kamerstuk
32 317, nr. 508);
– de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.
22 maart 2018 over de bemiddelingsprocedure met Hongarije
in het kader van de Dublinverordening (Kamerstuk 19 637,
nr. 2374);
– de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.
9 april 2018 ter aanbieding van het afschrift van de brief aan
de Eerste Kamer der Staten-Generaal over de stand van zaken
Gemeenschappelijk Europees Asielstelsel;
– de brief van de Minister van Buitenlandse Zaken d.d. 20 april
2018 met het fiche: Verordening wijziging Visumcode (Kamerstuk 22 112, nr. 2547);
– de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid d.d.
31 mei 2018 met een reactie op verzoek van het lid Van
Toorenburg, gedaan tijdens de Regeling van werkzaamheden
van 19 april 2018, over migranten in Griekenland die hun
procedure op het vasteland mogen afwachten (Kamerstuk
19 637, nr. 2388).

kst-32317-517
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

1

Van dit overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,
Van Meenen
De voorzitter van de vaste commissie voor Europese Zaken,
Azmani
De griffier van de vaste commissie voor Justitie en Veiligheid,
Hessing-Puts

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

2

Voorzitter: Futselaar
Griffier: Tielens-Tripels
Aanwezig zijn acht leden der Kamer, te weten: Azmani, Bisschop, Jasper
van Dijk, Fritsma, Groothuizen, Van Ojik, Van Toorenburg en Voordewind,
en de heer Harbers, Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.
Aanvang 12.00 uur.
De voorzitter:
Dames en heren, welkom bij de JBZ-Raad, specifiek het onderdeel asielen vreemdelingenbeleid. Een bijzonder welkom aan de Staatssecretaris
van Justitie en Veiligheid, de heer Harbers, en natuurlijk aan alle leden. De
richtlijn is drieënhalve minuut maximaal per fractie. Ik stel voor om de
interrupties te beperken tot twee maximaal. Als we daarmee akkoord
kunnen gaan – ik zie geen verzet daartegen – dan is dat bij dezen
afgesproken. Te laat! Ik geef als eerste het woord aan de heer Groothuizen
van D66.
De heer Groothuizen (D66):
Dank u wel, voorzitter. Tijdens deze JBZ-Raad bespreken wij de Europese
inzet als het gaat om asiel en migratie. Binnen Europa, maar ook in de
regio speelt de Europese Unie een grote rol. Dat heb ik twee weken
geleden ook gezien tijdens een werkbezoek aan Jordanië. De Jordaanse
overheid vangt een onwaarschijnlijk groot aantal vluchtelingen op. Mede
door Europese steun is de basis daarvan, voor zover ik kon overzien, best
op orde. Maar waar het om gaat, is het creëren van perspectief voor
mensen. In het Zaatari-vluchtelingenkamp spraken we bijvoorbeeld een
man die in Syrië een boerderij had gehad. Die moest zich nu getroosten
met een tamelijk miniem stukje grond, dat hij had afgezet met golfplaten,
waarop hij wat munt en olijven probeerde te verbouwen. Ik vond dat een
tamelijk treurig beeld.
Mijn centrale vraag vandaag is dan ook eigenlijk: hoe kunnen we als
Nederland zorgen dat de Europese inzet echt perspectief biedt voor
vluchtelingen in de regio? Mijn ervaring in Jordanië was dat er veel mooie
plannen uit Europa komen, maar dat die plannen in de praktijk nog niet
voldoende werken. Jordaanse bedrijven die Syriërs in dienst nemen
kunnen tegen gunstiger tarieven handelen met de Europese Unie. Dat is
een mooi streven, maar in de praktijk wordt dat behoorlijk belemmerd
door allerlei bureaucratische hindernissen. Ook worden er in de realiteit
nog steeds erg weinig werkvergunningen voor Syrische vluchtelingen
afgegeven. Mijn vraag aan de Staatssecretaris is dan ook of hij bereid is
om tijdens de Raad ervoor te pleiten dat dit soort hindernissen uit de weg
worden geruimd, zodat Europa echt gaat bijdragen aan perspectief in de
regio. Een vervolgvraag die daar een beetje op aansluit, is hoe het
eigenlijk staat met de Europese hervestigersinzet en de bijdrage die
Nederland daaraan doet. Ook dat is een vorm van bijdrage die Europa kan
leveren aan perspectief voor vluchtelingen; graag een reactie van de
Staatssecretaris.
Voorzitter. Dan een ingewikkeld punt: de onderhandelingen over het
gemeenschappelijke Europees asielstelsel. Ik denk dat iedereen het erover
eens is dat het van groot belang is om één Europees asielbeleid te
hebben. Maar naar ik begrijp zitten de onderhandelingen eigenlijk
muurvast, bijvoorbeeld over de Dublinverordening, waarbij nu ideeën als
«stabiele verantwoordelijkheid» worden besproken in plaats van echt te
focussen op een systeem dat werkt. Ik ben benieuwd hoe de Staatssecretaris tegen die ideeën aankijkt. Verder hoor ik ook graag van hem hoe hij
denkt dat de politieke crisis die zich momenteel ontvouwt in Italië, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

3

gesprekken over de herziening van het Europees asielstelsel zullen
beïnvloeden.
Voorzitter. Dan de Opvangrichtlijn, waarin gelukkig wat meer schot zit. Er
wordt inmiddels onderhandeld in de zogenaamde triloogfase. Mijn vraag
aan de Staatssecretaris is of hij bereid is zich ervoor in te zetten dat snelle
toegang tot de arbeidsmarkt en taallessen vanaf dag één worden
gerealiseerd, net als een goede, snelle, kwaliteitsvolle rechterlijke toetsing
als er sprake is van detentie van asielzoekers. Ook daar krijg ik graag een
reactie op.
Voorzitter, ik rond af met Italië en Libië. Ik begrijp uit de cijfers die ik heb
gezien dat de Italiaanse kustwacht sinds februari 2016 maar liefst 290.000
mensen heeft gered: een enorm aantal. Mijn vraag aan de Staatssecretaris
is hoeveel van die mensen naar Italië zijn gebracht, hoeveel van hen daar
asiel hebben aangevraagd en hoeveel er inmiddels een vluchtelingenstatus hebben gekregen. In de stukken lees ik ook dat de Europese
Commissie voorstelt om Europese militairen te stationeren in Libische
commandocentra. Gek veel meer informatie had ik niet. Mijn vraag aan de
Staatssecretaris is wat precies het achterliggende idee is, wat de status
van dit voorstel is en wat de Nederlandse positie ten aanzien van dit idee
is. Tot slot zou ik de Staatssecretaris willen vragen – het wordt een beetje
een evergreen, maar ik ga het toch doen – hoe het staat met de uitvoering
van de motie-Verhoeven/Groothuizen over de versterking van het
monitoringsmechanisme van de Libische kustwacht, wat mij betreft nog
steeds een cruciaal punt. Is de Staatssecretaris bereid om dit tijdens de
Raad weer op te brengen?
Dank u wel.
De voorzitter:
Ik zie een interruptie van de heer Van Dijk van de SP.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Gisteren heeft een aantal collega’s, inclusief de heer Groothuizen, een
petitie in ontvangst genomen van mensen die het er niet mee eens zijn
dat mensen naar Afghanistan teruggestuurd kunnen worden. Mijn vraag
was eigenlijk of de heer Groothuizen het eens is met de oproep dat er
geen mensen naar Afghanistan teruggestuurd moeten worden, aangezien
dat land zeer onveilig is.
De heer Groothuizen (D66):
Ik was daar gisteren inderdaad bij. Het is goed om te zien dat er zo veel
betrokkenheid is van mensen. Ik vind het een beetje ingewikkeld om bij
petitie een land veilig of onveilig te verklaren, beide kanten op. Als er
morgen 150.000 mensen staan met een petitie dat Syrië veilig is en
iedereen ernaartoe kan, ben ik daar ook niet onmiddellijk enthousiast
over. Dat geldt dan ook in de omgekeerde route. Wat we volgens mij
moeten doen, is de zuivere procedure bewandelen. Dat klinkt wat
technisch, maar het is volgens mij wel de beste optie die we hebben: een
ambtsbericht op basis waarvan de Staatssecretaris aan de slag kan en in
kaart kan brengen welke mensen eventueel risico lopen en welke
gebieden veilig of onveilig zijn. Ik denk dat we allemaal weten dat
Afghanistan niet bepaald het paradijs op aarde is – dat zal hier ook niet
uitkomen – maar dat is volgens mij wel de zorgvuldige procedure. Anders
gaan we volgens mij een hele rare weg bewandelen. Ik zie het dus vooral
als een oproep om kritisch te kijken en dat ga ik dan ook doen.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik ben het helemaal eens: dat nieuwe ambtsbericht moet er zo snel
mogelijk komen, maar de heer Groothuizen mag zichzelf best wat meer
politieke ruimte geven. Hij heeft de mensen aangehoord, hij heeft de
mensen om wie het gaat gezien, zij leven in grote onzekerheid en willen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

4

niet teruggestuurd worden, en daar hebben ze ook hele goeie argumenten
voor gegeven. Dat hebt u gisteren ook gehoord bij die petitie. Neemt D66
nou niet de ruimte om te zeggen: op dit moment is uitzetten naar
Afghanistan onverantwoord, schort die uitzettingen ten minste op totdat
dat nieuwe ambtsbericht er is? Deelt u die mening?
De heer Groothuizen (D66):
Het is geen kwestie van politieke ruimte, het is een kwestie van wat is
goed en wat is verstandig beleid. Zoals ik al zei: als 70.000 mensen een
petitie ondertekenen over Afghanistan, dan trek ik daar niet onmiddellijk
de conclusie uit dat Afghanistan dus onveilig is, net zomin als ik de
conclusie zou trekken dat Syrië veilig is als er 200.000 mensen een petitie
van die strekking zouden indienen. Ik vind dat een onzorgvuldige manier
van handelen, waarmee je volgens mij rare suggesties wekt en ook
helemaal geen recht doet aan de situatie. Volgens mij is de situatie in
Afghanistan heel complex en moeten we daar goed naar kijken. Maar de
volgorde is dat we eerst een ambtsbericht krijgen en dat op basis daarvan
de Staatssecretaris te werk gaat.
Daarbij neem ik mee dat in individuele gevallen de mensen altijd een zaak
aan de rechter kunnen voorleggen. Dat is ook in een aantal gevallen
gebeurd. En onze hoogste bestuursrechter heeft gezegd: die mensen
mochten teruggestuurd worden naar Afghanistan. Dat is ook iets wat ik
als democraat respecteer. In een democratische rechtsstaat heeft in een
individueel geval uiteindelijk de rechter het laatste oordeel en is het niet
aan mij om publiekelijk rechterlijke uitspraken te gaan recenseren.
De voorzitter:
Ik zie een interruptie van de heer Van Ojik van GroenLinks.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Ik begrijp niet precies waarom, maar de heer Groothuizen maakt nu de
petitie een beetje belachelijk en doet alsof die petitie erop gericht is,
Afghanistan onveilig te verklaren. Daar gaat die petitie helemaal niet over.
Die petitie gaat uit van het feit dat Afghanistan onveilig is en zegt: we
zouden de regering willen oproepen om in die situatie geen mensen uit te
zetten. Dat is een volstrekt legitieme petitie. Daar kun je het mee eens zijn
of niet mee eens zijn, maar ik vind het een beetje vreemd om nu te
zeggen: we gaan niet per petitie een land onveilig verklaren. Dat is
helemaal niet het idee van die petitie. Die petitie zegt: dat land ís onveilig.
Daar kan de heer Groothuizen het mee eens zijn of niet mee eens zijn,
maar die 70.000 mensen zeggen: dat land is onveilig en we vragen de
Staatssecretaris om afwachtende het ambtsbericht even geen mensen uit
te zetten. Dat is, lijkt mij, toch behoorlijk legitiem. Zeg dan gewoon: ik was
er, ik heb het aangehoord, ik ben niet overtuigd. Maar ga niet suggereren
dat 70.000 mensen bij elkaar zijn, een handtekening hebben gezet en
daarmee een land onveilig hebben verklaard. Dat is een heel vreemde
voorstelling van zaken. Daar hoeft de heer Groothuizen overigens niet op
te reageren. Het was een reactie van mijn kant op wat hij zei.
De voorzitter:
Dat mag u vinden, meneer Van Ojik. Ik tel het wel als een interruptie.
Meneer Groothuizen, u mag ermee doen wat u wilt.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Vanzelfsprekend telt u het als een interruptie, ja.
De heer Groothuizen (D66):
Het is een beetje een flauwe reactie van de heer Van Ojik, die overigens
niet de moeite had genomen gisteren daar te verschijnen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

5

De heer Van Ojik (GroenLinks):
Voorzitter, mijn collega mevrouw...
De voorzitter:
Meneer Groothuizen gaat door en dan kunt u weer reageren, meneer Van
Ojik. Laten we het ordelijk proberen te doen.
De heer Groothuizen (D66):
En de vraag die op tafel ligt, is: hoe kom je tot de conclusie dat een land
veilig is of onveilig of iets wat daartussenin zit? De mensen die achter die
petitie zitten, menen dat het onveilig is, en ik vind dat we die keuze
moeten maken op basis van een goed ambtsbericht met alle informatie
erin en met input van mensen die daar ook ter plekke zitten. De heer Van
Ojik moet daar niet een flauwe draai aan geven en zeggen dat ik die
mensen niet serieus neem. Omdat ik ze serieus neem, heb ik daar gisteren
een uur gestaan. Dat is echt een beetje onzin.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Als de heer Groothuizen zegt dat die flauwe draai er niet mee bedoeld
wordt, dan neem ik dat verder van hem aan. Ik wil wel even zeggen dat ik
er niet bij was omdat er een plenair debat uitliep. Daarom is mijn collega
Kathalijne Buitenweg daarbij geweest. Dus over flauw gesproken ... Dan
denk ik dat meneer Groothuizen misschien beter bij zichzelf te rade kan
gaan.
De voorzitter:
Ik geloof niet dat de heer Groothuizen daar nog op wil reageren. Dan geef
ik nu het woord aan mevrouw Van Toorenburg van de CDA-fractie.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
En de stemming zit er goed in! Maar u kent mij, ik breng die altijd weer tot
proporties. Nee hoor, grapje.
Voorzitter. De verleiding is altijd heel erg groot bij de JBZ-Raad om allerlei
aspecten aan de orde te stellen. Onze vingers jeuken, maar we weten ook
wel – de Staatssecretaris heeft ons inmiddels goed opgevoed – dat wij het
gewoon bij de agenda moeten houden, omdat er anders toch niets van
terechtkomt. Dat ga ik dan ook maar proberen te doen.
Over de Verordening tot vaststelling van de gemeenschappelijke
visumcode heb ik toch een vraag aan de Staatssecretaris. Ik begrijp dat de
Europese Unie wel bereid is om de visavoorwaarden te versoepelen, in
ruil voor het terugnemen van asielzoekers, maar ik wil graag weten hoe
de Staatssecretaris hierin zit en hoeveel ruimte hij daarin binnen Europa
zou willen zien. We weten immers dat mensen hun visum toch gebruiken
als een soort ticket om te verschijnen en dan niet meer te vertrekken. Dat
is wel een zorgpunt.
Vervolgens zegt ook de Europese Unie dat we landen die onvoldoende
meewerken aan het terugnemen van asielzoekers, negatieve prikkels
moeten geven. Ik heb eerder gezegd dat ik begrijp dat dat vaak prikkels
zijn ten aanzien van ontwikkelingsgelden. Dat zit me nooit erg lekker,
omdat daar uiteindelijk de meest kwetsbare mensen last van hebben.
Zouden we het niet moeten omdraaien? Ik zat er vanochtend nog even
over na te denken. Er zijn zo veel handelsakkoorden en er spelen zo veel
belangrijke zaken op het internationale toneel; zouden we niet moeten
proberen om juist landen die niet meewerken, naar ons toe te trekken
door gezamenlijk met zijn allen ergens voor op te komen? Dan geef je ze
eigenlijk een soort steun op andere dossiers, op andere podia, om ze op
deze manier toch te verleiden hun verantwoordelijkheid te nemen.
Zeker nu de situatie wijzigt en China en Rusland en iedereen met elkaar in
conflict lijkt te zijn, zou je tegen landen die naar adem happen om
daartussen te komen, kunnen zeggen: wij staan er ook voor jullie, maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

6

voor wat, hoort wat. Laat ontwikkelingsgelden niet het knopje zijn waar je
steeds aan draait. Probeer iedere keer mee te denken hoe we dat kunnen
doen. Voorts begrijp ik dat het geld dat de leges meer gaan opbrengen,
moet worden geïnvesteerd in een klantvriendelijker systeem. Gaan nu alle
landen in Europa dat doen? Dat zou ik wel willen weten. Of worden wij het
beste jongetje van de klas? Dat voor zover het de visumcode betreft.
Dan hebben we het Europees asielstelsel. Ik sluit mij aan bij de woorden
van de heer Groothuizen over de Dublinverordening. Ik begrijp nu het
compromis een beetje: we gaan kijken of we naar acht jaar kunnen in
plaats van vijf jaar. Wat zou Nederland daarvan vinden? Maar kunnen we
dan nog wel bepaalde eisen stellen aan mensen die blijkbaar acht jaar
buiten beeld zijn geweest? Gaan mensen die terug hadden gemoeten, dan
toch in Nederland komen? Hoe kunnen we daar dan versneld op
reageren? Wat zijn daar nog de kansen voor? Mag ik vandaag nogmaals
de bevestiging dat wij geen instemming verlenen voordat ons parlement
is geraadpleegd? Wij hebben immers een parlementair voorbehoud. En
hoe zit het met de EU-brede lijst van veilige derde landen? Wat is de
insteek van de Staatssecretaris op dat punt?
Ik sluit mij aan bij de vragen over wat er nu tegenover Italië en de andere
landen gebeurt ten aanzien van de verhoogde instroom. Nog even
specifiek een vraag over de aanwezigheid van Frontex in de Westelijke
Balkan. We willen natuurlijk wel helpen, maar ze moeten ook hun
verantwoordelijkheid nemen in de verdeling van mensen. Als ze ze
eenmaal hebben geaccepteerd, moeten mensen een fatsoenlijke plek
krijgen en daar moeten ook de landen van de Westelijke Balkan aan
meewerken. Hoe worden daar nu afspraken over gemaakt?
Mijn een-na-laatste punt is het EU-noodfonds voor Afrika met 2,5 miljard
euro budget en 150 programma’s. Ik schrok er wel een beetje van dat er
zo veel verschillende programma’s zijn. Dan vind ik het echt ook niet gek
dat het misschien niet uitkomt met het geld, want in ieder programma
zitten natuurlijk ook organisatorische dingen. Moet je die niet veel meer
bundelen? Het is allemaal goedbedoeld, maar daar maak ik mij weleens
zorgen over.
De voorzitter:
Laatste punt alstublieft.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Tot slot: biometrische gegevens van minderjarigen. Ik begrijp dat men zich
in onze geliefde coalitie daarover de tent uitvecht in Europa, want het CDA
vindt het belangrijk dat minderjarige kinderen ook kunnen worden
gedwongen om mee te werken aan biometrische gegevens. We willen ze
immers niet in de klauwen laten komen van mensenhandelaren. Nu
begrijp ik dat de VVD in Europa heeft tegengestemd en ben ik heel erg
benieuwd wat deze Staatssecretaris gaat doen. Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel. Ik zie weer een interruptie van de heer Van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Mevrouw Van Toorenburg was gisteren niet bij de petitie aanwezig, dus ik
geef haar de kans om hier te reageren op de oproep van bijna 70.000
mensen, die zeiden: stuur ze niet terug. Zij hadden daar ook goede
argumenten voor, bijvoorbeeld: zeven op de tien mensen die naar
Afghanistan worden teruggestuurd, moeten het land opnieuw
ontvluchten. Kunnen we bij het CDA rekenen op iets meer steun voor hun
oproep dan ik net helaas van haar collega hoorde?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

7

We hebben allemaal onze verplichtingen. Ik heb kennisgenomen van deze
petitie, maar had binnen het bestuur van de Kamer een verantwoordelijkheid om een situatie onderling aanhangig te maken. Deze petitie vond
ik een steun in de rug voor wat de coalitie met de Staatssecretaris heeft
afgesproken, wat hier in de Kamer ook is gedeeld en wat wij ook allemaal
hebben gesteund: aan individuele gevallen van mensen uit deze gebieden
wordt extra aandacht besteed. We denken niet allemaal dat het misschien
een veilig land is. Daar blijken de meningen over te verschillen, maar wij
volgen nog steeds het ambtsbericht en hebben juist gevraagd om het
volgende ambtsbericht naar voren te halen.
In afwachting van dat nieuwe ambtsbericht willen wij dat de Staatssecretaris specifiek kijkt naar kwetsbare groepen. Dat zijn christenen, dat zijn
anderen, dat zijn mensen die ziek zijn en mensen die misschien wel in een
gebied kunnen komen waar ze veilig zijn, maar hóé kom je daar? Dat zijn
allemaal dingen die wij aan de Staatssecretaris hebben meegegeven,
want wij willen dat hij door díé bril kijkt naar die dossiers. Hij moet op
individuele basis, met feitelijk een hogere lat – laten we dat zo tegen
elkaar zeggen – bepalen of deze mensen terug kunnen keren. Dat is de
afspraak die wij hebben gemaakt en ik zie deze petitie daarin als steun in
de rug.
De voorzitter:
De heer Van Dijk wil daar nog iets aan toevoegen.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Heel graag.
De voorzitter:
Zonder zichzelf te herhalen.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Zo is het. Die procedurele punten die mevrouw Van Toorenburg terecht
noemt, daar sta ik ook helemaal achter. Je moet voorzichtig zijn met
uitzettingen en dat gebeurt nu ook, maar zij kan niet beweren dat de
petitie een steun in de rug is van het beleid. De petitie was heel duidelijk
een oproep om nu geen uitzettingen te doen. Het gaat misschien over een
heel kleine groep en het gaat over het opschorten van de uitzettingen tot
het nieuwe ambtsbericht er komt. Dat kan nog een aantal weken duren,
maar het is eigenlijk een kleine stap die de Kamer nu zou kunnen zetten en
waarmee de onzekerheid van talloze mensen en kinderen wordt weggenomen. Bent u daartoe bereid?
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Nee, voorzitter. De SP en iedereen weet dat ik zeer terughoudend ben
waar het gaat om generiek beleid dat feitelijk ingaat tegen bestaande
landenrapporten. Wij hebben een kwetsbare situatie waarin we aanleiding
hebben gezien om het landenrapport naar voren te halen, omdat de
kwetsbaarheden waarschijnlijk veel groter zijn dan wij toen dachten. Dat
maakt dat kwetsbare mensen nog meer in gevaar kunnen komen als ze
daarnaartoe worden uitgezet. En de Staatssecretaris weet drommels goed
dat niemand, hijzelf ook niet, wil dat mensen in gevaar worden gebracht.
Dus er moet een individuele toetsing zijn met een bril op, om ervoor te
zorgen dat mensen op de plek kunnen komen en veilig zijn, maar
tegelijkertijd moeten we ook niet een generiek oordeel vellen. Daar ben ik
altijd op tegen en dat zal ik ook vandaag gestand doen.
De voorzitter:
Dank u wel, mevrouw Van Toorenburg. Dan geef ik het woord aan de heer
Van Ojik van de GroenLinks-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

8

De heer Van Ojik (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. Ik zal mij houden aan de agenda van de Raad.
Omdat daar ook een onderwerp Stand van zaken migratie op staat, is het
altijd wel mogelijk om onder die agenda aan de orde te stellen wat je ook
maar aan de orde wilt stellen. Ik hoop dat de Staatssecretaris zo nu en dan
ook gebruikmaakt van die mogelijkheid. Ik vind de stand van zaken eerlijk
gezegd altijd heel interessant. Ik lees die altijd met heel veel interesse. Dat
wil ik ook wel gezegd hebben.
Een van de dingen die me daarbij nu opvielen was het opnieuw hoge
aantal migranten dat vanuit Turkije oversteekt naar met name
Griekenland: 9.000 in de maand mei alleen. Daar wilde ik de Staatssecretaris toch iets over vragen, want dat is een ongelofelijk hoog aantal. Het is
gelukkig veel lager dan het ooit was, maar het is toch weer heel hoog. Ik
maak mij zorgen over wat er met die mensen gebeurt. Waar komen ze
aan? Hoe worden ze opgevangen? Waar komen ze in procedure? Zijn het
mensen die op de eilanden komen vast te zitten of kunnen ze door naar
het vasteland? Ik heb daar eerlijk gezegd geen zicht op. In dat verband wil
ik de Staatssecretaris toch ook vragen om zijn aangekondigde voornemen
om wellicht in Nederland verblijvende asielzoekers terug te gaan sturen
naar Griekenland, uitgerekend naar Griekenland, nog eens te overwegen.
Ik heb meegekregen dat de Raad van State gisteren heeft gezegd dat dat
echt mag, maar gelukkig hoeft niet alles wat mag ook daadwerkelijk te
gebeuren. Gezien die hoge nieuwe instroomcijfers is er, denk ik, des te
meer reden om daarvan af te zien. Dat zou ik de Staatssecretaris willen
vragen.
Het aantal mensen dat oversteekt uit Libië daalt sterk. Daarvan wil ik
graag zeggen dat het heel goed nieuws is, maar dan moet ik wel weten
wat de oorzaak is van die daling. We weten natuurlijk ook dat heel veel
mensen worden gered uit zee. Het is heel goed dat mensen uit zee
worden gered, maar de grens tussen «redden» en «onderscheppen en
terugsturen naar Libië» is misschien niet altijd even scherp. Dat vraag ik
aan de Staatssecretaris. Als ik lees «gered», is dat dan letterlijk gered, of is
het soms «onderschept en teruggestuurd»? Dat roept natuurlijk nog een
vraag op. Als die mensen dan terug zijn in Libië – Amnesty spreekt over
7.000 mensen die op dit moment in de kampen zijn – wat is dan hun lot? Ik
heb daar vragen over gesteld. De Staatssecretaris heeft die beantwoord.
Dank daarvoor. De Minister van Buitenlandse Handel en OS heeft gezegd:
die kampen moeten zo snel mogelijk dicht. Ik neem aan dat zij dat namens
het kabinet heeft gezegd. Wat gaat de Staatssecretaris doen – ook de
komende week, volgende week, als die Raad plaatsvindt – om het sluiten
van die kampen te bewerkstelligen? Dat zou ik graag willen weten.
Ten slotte, voorzitter ... Ik neem aan dat ik nog ongeveer een minuutje
heb?
De voorzitter:
Nog 20 seconden.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
20 seconden over met name het Dublindebat. Daar lijkt nog steeds weinig
schot in te zitten. Ik zou de Staatssecretaris toch ook willen vragen – ik
noemde net niet voor niks de cijfers van Griekenland – wat nou eigenlijk
het perspectief is als wij gaan zeggen: we moeten terug naar Dublin, maar
in zeer uitzonderlijke crisissituaties kunnen we streven naar een herverdelingsmechanisme. Is bijvoorbeeld 9.000 aankomsten in Griekenland in één
maand tijd zo’n crisissituatie op basis waarvan Griekenland een beroep
zou kunnen doen op de toekomstige uitzonderingsregeling binnen
Dublin? Dank u, voorzitter.
De voorzitter:
Dank u, meneer Van Ojik. Dan geef ik het woord aan de heer Voordewind
van de ChristenUnie-fractie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

9

De heer Voordewind (ChristenUnie):
Dank u wel, voorzitter. Ik begin bij Griekenland en zal mij ook netjes
houden aan de onderwerpen die op de agenda staan. Het wordt een
beetje een repeterende plaat. Griekenland: begrijp ik goed dat Nederland
kennelijk weer asielzoekers claimt bij Griekenland? Wat is de aanleiding
geweest om hier weer mee te beginnen? Ik heb zelfs begrepen dat er al
twee vliegtickets zouden zijn besteld. Klopt dat, vraag ik aan de Staatssecretaris.
Mijn tweede punt bij Griekenland: klopt het dat Griekenland zich
inmiddels ook schuldig maakt aan pushbacks? Volgens het rapport van
AIDA zou dat het geval zijn bij de grensrivier tussen Griekenland en
Turkije. Ik hoor daar graag een reactie op. In dit verband vraag ik mij ook
af wat de Europese grens- en kustwacht kan bijdragen, die volgens de
geannoteerde agenda klaarstaat om de inzet aan de landsgrens tussen
Griekenland en Turkije te versterken. Kan de Staatssecretaris ook
aangeven wat zij daar dan eventueel precies gaan doen? Want ik neem
toch niet aan dat wij ook gaan meehelpen om die pushbacks te realiseren,
hetgeen niet mag.
Dan kom ik op de herziening van het gemeenschappelijk Europees
asielbeleid. Op dat punt blijft de verdeeldheid binnen Europa groot. Begin
deze week kwam het bericht naar buiten dat die landen van de Europese
Unie die weigeren hun aandeel te leveren in de opvang van asielzoekers
fors minder geld gaan krijgen uit het MFK, het Meerjarig Financieel Kader.
Dat lijkt mij heel begrijpelijk, maar wat betekent dat volgens de Staatssecretaris voor het gemeenschappelijk asielbeleid?
Als het gaat om dat gemeenschappelijk Europees asielbeleid is er nu ook
een discussie over de beperking van de periode dat een land verantwoordelijk is voor een asielzoeker tot acht jaar of zelfs tot vijf jaar. Ik steun de
bedenkingen van de Staatssecretaris op dat punt. Ik vraag mij wel af hoe
dat uiteindelijk gaat uitwerken voor de statushouders, of die regeling ook
gaat werken voor statushouders. Ik hoor daar graag zijn reactie op.
Over de criteria voor veilige derde landen hebben we de vorige keer een
debatje gehad. De Staatssecretaris zegt: ik ga mee in de discussie in
Europa, waar er wordt gezegd dat we toch nog eens moeten kijken naar
die veilige derde landen en de criteria daarvoor. Maar ik wijs hem
nogmaals op het regeerakkoord waarin staat dat als wij terug gaan sturen
naar veilige derde landen, dat die landen dan wel materieel moeten
voldoen aan het Vluchtelingenverdrag. Hoe staat het nu met die discussie
in Europa? Is het niet zo dat we alleen kunnen terugsturen als er volledig
voldaan wordt aan die criteria, dus als er toegang is tot een asielprocedure, tot werk, tot gezondheidszorg, tot onderwijs? Dat moeten toch ook
van deze Staatssecretaris de uitgangspunten zijn?
Voorzitter, dan Libië. Ik begrijp dat de eerste vier maanden van dit jaar
bijna 5.000 mensen gered zijn door de Libische autoriteiten. Kan de
Staatssecretaris aangeven wat er met deze mensen is gebeurd? Ik
begreep dat er inmiddels ook een opvangcentrum, niet zijnde een
detentiecentrum, is geopend, waarnaar mensen terug kunnen. Kan de
Staatssecretaris bevestigen dat ook de mensen die met ons aandeel,
Sophia, gered worden, niet meer in detentiekampen terechtkomen, maar
in open kampen? Kan de Staatssecretaris de garantie geven dat wij geen
vluchtelingen meer terugsturen naar die detentiekampen, nu er alternatieven zijn?
Dan het ambtsbericht Afghanistan. We hebben die petitie gisteren
inderdaad in ontvangst mogen nemen. Een goed signaal vanuit een
samenleving die zich erg zorgen maakt over de veiligheid in Afghanistan.
Daar maakt de ChristenUnie zich ook zorgen over. Ik hoop echt dat we dat
ambtsbericht, zodra het klaar is, per ommegaande kunnen krijgen in de
Kamer, zodat de onzekerheid die er heerst bij de mensen die daarnaar
uitzien, weggenomen kan worden. Kan de Staatssecretaris zeggen
wanneer met spoed dat ambtsbericht naar de Kamer kan komen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

10

Voorzitter, tot zover.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan geef ik het woord aan de heer Fritsma van de PVV-fractie.
De heer Fritsma (PVV):
Voorzitter, dank u wel. Bij dit soort overleggen gaat het vaak over de
aanpak van kansloze asielzoekers uit landen als Algerije en Marokko, die
in meerdere landen asiel aanvragen en die vaak crimineel en gewelddadig
zijn. Al heel erg lang wordt door het kabinet beloofd om deze criminele
asielshoppers aan te pakken, maar al net zo lang komt hier heel weinig
van terecht. Het probleem wordt in feite alleen maar erger. In Weert moest
de politie in één week tijd ruim honderd keer uitrukken voor een groep
van tientallen kansloze asielzoekers. Honderd keer! In Ter Apel stak een
Algerijnse messentrekker iemand neer na een diefstal, en in Tilburg
gebruikte een groep zwartrijdende asielzoekers grof geweld tegen
politieagenten. Dat zijn maar een paar voorbeelden die aantonen dat de
ellende niet ophoudt en ik wil de Staatssecretaris dus vragen waarom de
aanpak van deze categorie asielzoekers faalt.
Ik wil ook vragen of het klopt dat deze kansloze asielzoekers, die dus vaak
Dublinclaimanten zijn, vrijwel nooit in vreemdelingenbewaring worden
gezet. Wat zijn hieromtrent de cijfers, wil ik weten. Verder wil ik weten hoe
vaak het voorkomt dat uitgeprocedeerde Dublinclaimanten gewoon in de
opvang blijven en alle voorzieningen krijgen zoals leefgeld. Deze vragen
zijn belangrijk, want de PVV ontvangt over deze problemen met Dublinclaimanten zeer verontrustende geluiden uit de praktijk. Die komen er dus
op neer dat Dublinclaimanten op kosten van de belastingbetaler erg lang
in de opvang kunnen blijven zitten en niet of vrijwel niet worden
vastgezet, ook niet als zij hun vertrek uit Nederland tegenwerken. Bekend
is dat het agressieve overlastgevers zijn. Graag helderheid. Daarbij merk
ik ten overvloede op dat alle JBZ-Raden van de afgelopen jaren, die ook
over deze problemen gingen, ons echt geen steek verder hebben
gebracht. Alles lijkt te stagneren wat dat betreft.
Ondertussen blijven de EU-buitengrenzen ook zo lek als een mandje. Als
de toestroom van migranten vanuit bijvoorbeeld Libië afneemt, dan
neemt de toestroom vanuit bijvoorbeeld Tunesië weer toe, wat we nu
zien. Dagelijks worden migranten naar Europa overgebracht, vaak zonder
papieren, waardoor we niet weten wie ze zijn en wat ze hier komen doen.
Dit blijft om heel veel redenen een heel groot probleem, maar gelet op de
tijd pik ik nu alleen het veiligheidsprobleem eruit. Dat het kabinet niet
weet wie binnenkomt, dat wordt nu dagelijks bewezen door bijvoorbeeld
Syriërs met messen en bijlen die voorbijgangers af willen slachten onder
de kreet Allahoe akbar. Ja, wie komen hier binnen? En in het verlengde
daarvan: eerder heeft de vorige Minister van Veiligheid en Justitie – zo
heette het toen nog – aangegeven dat ook in Nederland onderzoek
plaatsvindt naar asielzoekers die mogelijk terroristische motieven hebben.
Dat heeft de Minister gezegd en ik wil weten wat de huidige stand van
zaken daarbij is. Hoeveel asielzoekers betreft het op dit moment? Waar
komen ze vandaan? En bestaat de garantie dat ze na een eventuele
gevangenisstraf meteen uit Nederland worden verwijderd? Graag
helderheid hierover.
Ik heb denk ik nog tijd? Vijf seconden, gebaart de voorzitter. Dan ben ik
bang dat ik het hierbij moet laten.
De voorzitter:
Dank u wel voor u gezagsgetrouwheid, meneer Fritsma. Dan geef ik nu
het woord aan de heer Van Dijk van de SP-fractie.
De heer Jasper van Dijk (SP):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

11

Dank u wel, voorzitter. Als eerste Griekenland. We krijgen het bericht dat
Nederland vluchtelingen vanwege Dublinclaims weer kan gaan terugsturen naar Griekenland. Is dat juist? En indien het ook gaat gebeuren,
kunt u ons dan op de hoogte houden van het aantal daadwerkelijke
uitzettingen naar Griekenland? Welke garanties heeft Griekenland in dat
kader gegeven rond de opvang? Kijk ook naar berichten over de
zogenaamde pushbacks, het terugduwen van Syrische vluchtelingen die
via de landsgrens naar Griekenland komen. Wat onderneemt de regering
daartegen? Volgens de logica van de Turkijedeal worden mensen in
Griekenland terug naar Turkije gestuurd. Gaat dat mogelijk ook op voor
deze Dublingevallen? In Turkije is immers nogal wat gaande, om het zo
maar te zeggen. Is de Staatssecretaris in dat kader bereid ervoor te pleiten
dat de overmaking van de tweede tranche van 3 miljard euro pas gebeurt
als Turkije standaarden rond de opvang waarborgt en ook garandeert dat
Syriërs daar asiel kunnen aanvragen?
De voorzitter:
Meneer Van Dijk, één moment. De heer Voordewind wil graag een
interruptie plegen.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Ja, want ik was een beetje verbaasd over de rustige toon van collega Van
Dijk als het gaat om Dublinclaimanten die mogelijk zouden worden
teruggestuurd naar Griekenland, beleid dat tot nu toe niet is ingezet. Hij
vroeg aan de Staatssecretaris – laat ik nou eens aan de andere kant gaan
zitten en een beetje verrassend zijn – «wilt u ons op de hoogte houden
daarvan». Maar ik neem toch aan dat de SP niet staat te juichen bij het
terugsturen van Dublinclaimanten naar Griekenland op dit moment.
De voorzitter:
Meneer Van Dijk, waarom is uw toon zo rustig?
De heer Jasper van Dijk (SP):
Dank u, voorzitter. Zijn er nog meer varianten op de vraag? Nee, heel goed
van de heer Voordewind dat hij mij scherp houdt en dat hij mij hier de
gelegenheid geeft om te bevestigen dat het klopt wat hij zei. Dus graag
een toelichting of het juist is, maar ik krijg er heel veel wisselende
berichten over. Daarom dacht ik: ik moet eerst eens even het genuanceerde antwoord van de Staatssecretaris horen. Maar als het juist is, dan
is dat zeer opmerkelijk.
De voorzitter:
U gaat verder met uw verhaal.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Het gemeenschappelijk asielbeleid in Europa vordert nauwelijks. Voor het
Dublinsysteem is nu het idee geopperd van «stabiele verantwoordelijkheid». Wat verandert dat ten opzichte van de huidige situatie en hoe
kijken andere lidstaten hiertegen aan? Overigens horen we dat de
Kroatische politie regelmatig vluchtelingen terugstuurt zonder dat ze asiel
kunnen aanvragen. Ik las het in NRC. Klopt dat? En wat doet de Staatssecretaris daartegen? Spreekt hij Kroatië daarop aan?
Voorzitter. Zoals bekend coördineert Italië met steun van de Europese
Unie de Libische kustwacht. Deze kustwacht haalt mensen uit internationale wateren en brengt ze terug naar Libië. Een uiterst omstreden
praktijk vanwege de grote onveiligheid. Kijk alleen al naar de detentiecentra. Daar moet je niet medeplichtig aan willen zijn, want vluchtelingen
terugsturen naar Libië is wat ons betreft in strijd met het vluchtelingenrecht. Als dat niet klopt, hoor ik dat graag. Als het wel klopt, vraag ik
wanneer de Staatssecretaris ermee stopt. Is hij bereid om in Europa te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

12

bepleiten dat steun aan de Libische kustwacht in strijd is met het beginsel
van non-refoulement? Minister Kaag wil de detentiecentra sluiten. Hoe
staat het daarmee? En is de Staatssecretaris bereid om financiële steun
aan Libië conditioneel te maken aan het actief meewerken aan het sluiten
van de detentiecentra? Graag een reactie.
Voorzitter. Er worden afspraken gemaakt met sub-Saharalanden over
migratie. Hoe staat het daarmee, in het bijzonder als het gaat om Nigeria?
Welke knelpunten zijn er dan?
Tot slot, voorzitter. Hoeveel seconden heb ik nog?
De voorzitter:
Nog 40 seconden.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Zo! Gisteren kregen we een petitie. Het kwam al even voorbij: bijna 70.000
maal ondertekend. De boodschap is helder: stuur ze niet terug. Het land is
in oorlog, er zijn bijna dagelijks aanslagen, er geldt een negatief reisadvies
voor Nederlanders, er is een militaire missie gaande en toch kunnen
Afghanen worden teruggestuurd. Dat is toch hypocriet en bijzonder
moeilijk uit te leggen? Wanneer komt het nieuwe ambtsbericht voor
Afghanistan? En is de Staatssecretaris bereid, uitzettingen ten minste tot
die tijd op te schorten?
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Van Dijk. Dan geef ik het woord aan de heer Azmani
van de VVD-fractie.
De heer Azmani (VVD):
Dank u, voorzitter. Op de agenda staat het GEAS-pakket. Eigenlijk is de
JBZ-Raad een voorbereiding op de Europese top van 28 en 29 juni en op
dat moment zou een doorbraak gevonden, geforceerd moeten worden als
het gaat om de Dublinverordening. Ik heb een paar weken geleden ook in
Sofia de voorstellen mogen inzien. Op zich kan ik mij voorstellen dat dit
een goed compromis is, maar de signalen zijn anders. Er schijnen steeds
meer landen te zijn die eigenlijk tegen dit voorstel van het Bulgaarse
voorzitterschap zijn. Mijn vraag is dan ook: hoe is het speelveld? Kunnen
we een doorbraak verwachten bij deze Europese top?
Ten aanzien van de interne dimensie en alle aandacht die daaraan wordt
besteed, heb ik al vaker in dit soort AO’s en debatten aangegeven dat die
energie beter gestoken kan worden in de externe dimensie van het
migratiebeleid. In dat kader ook Turkije. Wat zijn op dit moment de
ontwikkelingen ten aanzien van Griekenland? De Staatssecretaris is
volgens mij twee weken geleden nog op een Grieks eiland geweest. Ik ben
benieuwd naar zijn ervaringen als het gaat over de snelheid van de
afdoening. En op het punt van de onhaalbaarheid van het vasthouden van
mensen op die eilanden, gelet op juridische uitspraken aldaar, geloof ik
dat er noodwetgeving is gekomen. Heeft die ook al effect?
Voor wat betreft die tweede tranche van 3 miljard richting Turkije: hoe
taxeert de Staatssecretaris dat nu de instroom weer aan het toenemen is?
Ik weet dat daar deels de Griekse zijde voor verantwoordelijk is, maar er
moeten echt stappen worden gezet vanuit EU-verband, want eigenlijk vind
ik het onbestaanbaar.
Dan Noord-Afrika. Een Tunesische delegatie bestaande uit onder andere
de premier, een zware delegatie dus, heeft naast een aantal landen in
Europa ook dit parlement bezocht. Ze zijn ook in Brussel geweest. Ik snap
na de gesprekken die ik heb gevoerd niet waarom daar niet veel meer
efforts vanuit Europa op worden gericht. Volgens mij hebben wij
gemeenschappelijke belangen met dit land. Je ziet daar nu een toename
van de instroom, ook met bootjes met eigen Tunesische onderdanen. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

13

snap niet dat daar geen stappen worden gezet, zowel in het belang van
Tunesië zelf als in het belang van de Europese Unie.
Dan de westelijke Atlantische route, van Marokko richting Spanje. Ook
daar zie je een toename. Recentelijk waren er ook berichten in de media
over bootjes en mensen die er door Spanje van afgehaald worden. Ik
geloof dat er in het verleden altijd afspraken tussen die twee landen,
bilateraal, aan ten grondslag lagen. Ik snap niet waarom die afspraken niet
nageleefd worden. Mogelijk moeten er hernieuwde afspraken komen.
Mijn vraag aan de Staatssecretaris is of hij deze onderwerpen wil
adresseren, bijvoorbeeld bij zijn Spaanse collega. Wil hij ook met een
aantal EU-landen kijken naar draagvlak met betrekking tot Tunesië?
Ik zeg dit ook in het licht van de recente politieke ontwikkelingen in Italië,
met Lega Nord en de Vijfsterrenbeweging. In hun voorstellen in het kader
van een coalitieakkoord gaat het eigenlijk om pushbacks van bootjes.
500.000 illegalen worden uitgezet. Dat is vrij hard en vrij ruw. Maar het
weerspiegelt wel de politieke ontwikkelingen in de Europese Unie.
Daarom pleit ik er ook voor om vooral in te zetten op de externe dimensie,
omdat volgens mij controle op migratiebeleid uiteindelijk ook weer tot
draagvlak voor migratie kan leiden.
Dan de Westelijke Balkan en Frontex.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Azmani (VVD):
O. Ach ja, dan ga ik over naar een geheel ander onderwerp: brexit en de
gevolgen voor verblijfsrechtelijke posities van Britten in Nederland en
Nederlanders in de UK. Dit onderwerp dient de aandacht te hebben, ook
in dit parlement. Het is niet helder. Ik vraag de Staatssecretaris of hij het er
ook met de andere collega’s over wil hebben. Kan hij de Kamer rapporteren over wat dit betekent voor Nederlanders in de UK, maar ook voor de
Britten hier in Nederland? Hoe zit het met de zekerheden?
De voorzitter:
Dank, meneer Azmani. Ik zag dat de heer Van Ojik nog een vraag voor u
had.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Het ging in een sneltreinvaart de hele Middellandse Zee langs. Als het
mag, wil ik nog even terugkomen op Griekenland. Daar heeft de heer
Azmani over gesproken, maar ik heb hem niet gehoord over de kwestie
om vanuit Nederland mensen die daar geweest zijn op basis van
Dublinclaims terug te sturen naar Griekenland. We hebben de heer
Voordewind daar bijvoorbeeld wel net over gehoord. Wat vindt de fractie
van de VVD daarvan?
De heer Azmani (VVD):
Ik heb al vaker in deze AO’s aangegeven dat ik het heel bijzonder vind dat
we, wanneer we te maken hebben met de Europese Unie en een lidstaat
van de Europese Unie, al sinds jaar en dag niet kunnen claimen op een
EU-lidstaat. Volgens mij heeft Athene, het Griekse vasteland, het
afgelopen jaar een enorme ontwikkeling laten zien in de opvang, ook wel
onder druk. Dat is wat anders dan op de eilanden. Daar spreken we beiden
volgens mij ook wel enigszins schande van. Dat is deels ook een beetje
mijn pleidooi van vandaag weer. Ik kan het op dit moment niet meten,
maar als die opvang weer fatsoenlijk is, is het in ons aller belang, ook in
het Griekse belang, dat we gewoon voldoen aan de afspraken die er
liggen. Dat betekent dat je het waterbedeffect tegen wilt gaan en dat je
registreert daar waar mensen binnenkomen. Dat lijkt mij het verstandigste
voor iedereen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

14

De voorzitter:
Een vervolgvraag van de heer Van Ojik.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Ik vraag het natuurlijk ook omdat de discussie die de Staatssecretaris gaat
voeren in Brussel erover gaat dat Dublin de regel is, maar dat we daar in
uitzonderlijke omstandigheden van moeten kunnen afwijken. Dan zal er
bijvoorbeeld een herverdelingsmechanisme moeten worden ontwikkeld.
In Griekenland zijn de afgelopen maand 9.000 mensen binnengekomen
die overgestoken zijn uit Turkije. Dat zou je natuurlijk zo’n uitzonderlijke
situatie kunnen noemen voor een land als Griekenland, dat al zo veel
mensen heeft. Dan zou je natuurlijk kunnen zeggen dat je als Nederland in
zo’n uitzonderlijke situatie even afziet van het terugzenden van mensen
naar Griekenland. Dat zou een lijn kunnen zijn. Daar zou ik voor zijn.
Misschien is meneer Voordewind daar ook wel voor. Dat begreep ik een
beetje uit zijn ...
De voorzitter:
Ik hoor hier dat de vraag is: vindt u dat niet ook? Zo breek ik het maar
even af.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Zo zou je de vraag kunnen samenvatten, voorzitter.
De voorzitter:
Meneer Azmani, vindt u dat niet ook?
De heer Azmani (VVD):
Ja, zo ken ik GroenLinks ook weer, en een beetje de politieke kleur ervan.
Daarmee wil ik eigenlijk zeggen dat in die zin slecht gedrag weer wordt
beloond. Griekenland hoeft dan ook niet offensief bezig te zijn met het
gewoon voldoen aan de afspraken. Dat betekent zorgen voor voldoende
capaciteit om te voorkomen dat al die bootjes via Turkije richting de
Griekse eilanden gaan. Er wordt traag beslist. Er zijn schrijnende situaties.
Die uitspraak is denk ik ook significant geweest. Als er wordt gezegd dat
Griekenland de mensen niet mag vasthouden op een eiland, betekent dit
dat de instroom of dat de bootjes weer zullen toenemen. Het gaat mij
erom dat we moeten voorkomen dat die stroom weer op gang komt.
Mensensmokkelaars zijn daarbij de grote winnaar. Dit heeft menselijke
drama’s tot gevolg. Je moet ook in de spiegel durven kijken, zeg ik via de
voorzitter tegen de heer Van Ojik. U moet ook in die spiegel durven kijken
en bekijken welke effecten dit met zich meebrengt. Je kan wel heel
makkelijk zeggen dat ze nu weer geconfronteerd worden met 9.000
mensen. Ze zijn daar indirect zelf verantwoordelijk voor. Je haalt de druk
er alleen maar af door ervoor te zorgen dat de omstandigheden op die
Griekse eilanden verbeterd worden. Soms moet je dus verder kijken dan
naar het kortetermijneffect.
De voorzitter:
Dan gaan we verder met de bijdrage van de heer Bisschop van de
SGP-fractie.
De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter, dank u wel. Migratie, vreemdelingen, asiel, vluchtelingen: het
blijft een buitengewoon actueel thema, dat ook gepaard gaat met een
heleboel menselijke drama’s. In het zuiden van Europa zie je dat
Griekenland en Italië het nog steeds zwaar hebben. Frontex heeft het
zwaar. Tegelijkertijd is het van belang dat er een goede samenwerking is
in het Schengengebied, zodat de instroom zo veel mogelijk tegengegaan
kan worden en gecontroleerd afgehandeld kan worden. Daarom is de SGP

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

15

er een warm voorstander van om de landen die het in eerste aanleg
betreft, te steunen en met raad en daad, maar ook financieel, bij te staan.
In de meerjarenbegroting van de EU zie ik opeens een verdrievoudiging
van het budget voor grensbeheer, migratie en asiel. Het gaat om 35
miljard euro. Ik hoor graag van de Staatssecretaris waar deze raming op
gebaseerd is. Hoe garandeert de Europese Commissie, als dit allemaal
wordt aangenomen, dat dit ook op de juiste manier wordt uitgegeven?
Laat ik één voorbeeld noemen. De Europese Unie heeft een half miljard
euro aan Griekenland gegeven, ten behoeve van het asielbeleid en de
vreemdelingenopvang. Op zich is dat prima, als het maar goed wordt
besteed. Mijn concrete vraag aan de Staatssecretaris over dit voorbeeld is:
heeft de Staatssecretaris er zicht op hoe dit geld is gebruikt? Is hij, samen
met zijn Europese collega’s, bereid om druk uit te oefenen op Griekenland
om echt voor goede opvang te zorgen? Nog steeds passeren namelijk
heel schrijnende beelden de revue.
Voorzitter. Dan ga ik naar Noord-Afrika. Het is een goede zaak dat er met
landen als Libië wordt gekeken naar mogelijkheden om mensensmokkelaars aan te pakken, migranten op te vangen, kwetsbare vluchtelingen
hervestiging te bieden en om detentiecentra te sluiten. Dat beleid steunen
we. Alleen, ik kreeg een wat rare déjà-vu-ervaring toen ik las over dat punt
van de mensensmokkelaars en toen ik dat tot me nam. Wij weten –
althans, we kunnen dat weten – al sinds de vluchtelingencrisis van een
paar jaar geleden dat de motor van die crisis voor een belangrijk deel ook
ligt in de winst en de geldbeluste mensensmokkelaars. Zij verdienen daar
goud geld aan. Zij stampen bij wijze van spreken complete toeristenbureaus, vluchtelingenbureaus, uit de grond. Dan is zo’n formulering als
«kijken naar mogelijkheden om mensensmokkelaars aan te pakken» toch
veel te zwak? Dat kan toch allang in kaart zijn gebracht? Die gasten
moeten toch genadeloos worden aangepakt? Nou past dat woord niet bij
de SGP, dus dat neem ik gelijk terug. Er moet altijd een mogelijkheid van
genade blijven. Maar ze moeten wel keihard aangepakt worden, omdat ze
misbruik maken van de kwetsbaarste mensen. Als je aan de voorkant
daarin investeert, kun je hopelijk ook de vluchtelingenstroom een beetje
reguleren.
Voorzitter.
De voorzitter:
Tot slot.
De heer Bisschop (SGP):
Tot slot. Ik ben pas op de helft, eerlijk gezegd. Laat ik dan het volgende
punt maken. De Commissie stelt voor om Europese militairen te stationeren in Libische commandocentra. Ook daar krijg ik weer een
onbehaaglijk gevoel van. In de eerste plaats wist ik niet dat we
EU-militairen hebben. Volgens mij hebben we die ook niet. Waarom zou je
dan spreken over EU-militairen? Wat is de meerwaarde daarvan? Steunt
de Staatssecretaris deze aanpak om Europese militairen te stationeren?
Voorzitter, dank u wel. En dank voor uw mildheid.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bisschop. Genade is iets goeds, maar niet noodzakelijkerwijs voor een voorzitter. Hiermee eindigt de eerste termijn van de
kant van de Kamer. De Staatssecretaris heeft aangegeven tussen de vijf en
tien minuten nodig te hebben voor de beantwoording. Ik stel dus voor dat
wij schorsen tot vijf voor een en dan verdergaan.
De vergadering wordt van 12.46 uur tot 12.55 uur geschorst.
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

16

Ik zou graag het woord willen geven aan de Staatssecretaris van Justitie
en Veiligheid.
Staatssecretaris Harbers:
Dank u wel, voorzitter. Voordat ik inga op de verschillende blokjes, wil ik
de commissie vertellen wat de laatste stand van zaken is met betrekking
tot de agenda van de JBZ-Raad. Zoals u van vorige AO’s weet, is dat altijd
een soort work in progress. Op de agenda staat nog steeds dat wij een
discussie zullen hebben over de stand van zaken rond het GEAS-pakket. Ik
zal zo meteen ingaan op de vraag tot wat voor besluit dat zou moeten
leiden. Dan kom ik op de state of play, zoals meneer Van Ojik terecht zegt
– dat is altijd mooi, dan kun je alle routes onder de loep nemen – en de
visumcode. In de geannoteerde agenda stond ook de Schengengrenscode
aangekondigd, maar die is op dit moment van de agenda afgehaald,
omdat het onderwerp nog niet discussie- dan wel besluitrijp is. Dat komt
ongetwijfeld de volgende keer terug, maar er zijn door de commissie ook
geen vragen over gesteld, dus daar kan ik snel aan voorbijgaan.
Ik wou het als volgt gaan doen. Ik begin met het onderwerp visumcode.
Daar zijn slechts enkele vragen over gesteld. Dan komt alles wat te maken
heeft met het GEAS: eerst de Dublinverordening, vervolgens de andere
aspecten van het GEAS-pakket. Tot slot alles rond de routes en van daaruit
kom ik vanzelf nog op een paar overige vragen die zijn gesteld, bijvoorbeeld over de brexit.
Eerst de visumcode. Mevrouw Van Toorenburg heeft daar een aantal
vragen over gesteld. In de eerste plaats zegt zij dat er een balans zit tussen
het versoepelen van voorwaarden en de vraag wat mensen doen met zo’n
visum. Vragen ze hier dan ook nog asiel aan? Dat is het vraagstuk dat in
vaktermen bekend staat als overstay: je komt binnen en je gaat niet meer
weg. Op dit moment is er in Europa geen systeem waarmee we daar
voldoende zicht op hebben. Er wordt niet geregistreerd op welk moment
mensen met een visum het Schengengebied weer verlaten hebben. Om
dat te realiseren zullen we nog enkele jaren geduld moeten hebben. Dat
wordt het nieuwe Entry/Exit System van het Schengengebied. In de
toekomst wordt meteen aan de Schengenbuitengrens vastgelegd
wanneer mensen met een visum binnekomen en weer vertrekken. Dan
hebben we precies zicht op waartoe iemand zijn visum gebruikt. Helemaal
tegengaan kun je het niet, maar het is er natuurlijk wel op gericht dat we
een oneigenlijk visumgebruik kunnen tegengaan. Als in bepaalde landen
wordt vastgesteld dat dat in hoge mate plaatsvindt, heb je ook een titel
om met het betreffende land te gaan overleggen.
De voorzitter:
Er is een interruptie van mevrouw Van Toorenburg.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Is het dan niet verstandig om te wachten met versoepelen totdat we het
systeem hebben? De Amerikanen hebben het allang, waarom hebben wij
het nog niet?
Staatssecretaris Harbers:
Omdat ondertussen de visumcode aan herziening toe is, gewoon
vanwege moderne ontwikkelingen. Het is ook niet zo dat we met deze
code in de hand lukraak overgaan tot visumvrijstellingen. Deze visumcode
gaat ook over verbeteringen in het systeem die we moeten doorvoeren.
Visumverstrekking is natuurlijk iets wat we al heel lang kennen. Daar
proberen we gezamenlijk afspraken over te maken. Dat zegt nog niets
over wat mensen vervolgens doen met het visum. Als het systeem
eenmaal vervolmaakt is en we het Entry/Exit System hebben, hebben we
nog meer mogelijkheden om afspraken te maken met derde landen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

17

Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Ik begrijp het toch niet helemaal goed. Ik snap dat het een heel pakket van
maatregelen is, maar als we als onderdeel van dat pakket bepaalde
voorwaarden versoepelen terwijl we nog geen systeem hebben om te
controleren wat dat nou betekent, zijn we toch eigenlijk niet zo verstandig
bezig?
Staatssecretaris Harbers:
Soms is het ook stroomlijnen van procedures. Het is geen vooropgezet
doel om allerlei voorwaarden te versoepelen. Aan de ene kant beogen we
om het voor bonafide reizigers makkelijker te maken om een visum aan te
vragen. Tegelijkertijd willen we het moeilijker maken voor mensen die
andere bedoelingen hebben. Dat willen we vastleggen in de nieuwe
visumcode. Als je vervolgens kijkt wat mensen met zo’n visum doen of als
je overgaat tot het maken van afspraken over visumvrijstelling met derde
landen ... Dat laatste doen we alleen als er ook goede terugkeerafspraken
aan ten grondslag liggen. Maar dit gaat in de kern over hoe we het hele
proces van visumverstrekking organiseren en hoe we dat doen met alle
landen van het Schengengebied gezamenlijk.
In dat opzicht is gevraagd wat we doen met de legesverhoging. Dat is in
de verordening opgenomen omdat het een correctie is voor de kostprijsinflatie. Het is de eerste verhoging die wordt toegestaan sinds 2006. U kunt
zich voorstellen dat in de tussentijd de prijs van alles, dus ook van
visumverstrekking, omhoog is gegaan. Tevens is deze verhoging bedoeld
om lidstaten de mogelijkheid te geven extra middelen in te zetten om
bijvoorbeeld visumaanvragen efficiënter te verwerken en mogelijk ook
wat capaciteit vrij te spelen om nog nadrukkelijker dan in het verleden de
veiligheidsrisico’s en irreguliere migratierisico’s te detecteren. Die
verhoging geldt voor alle EU-lidstaten. Iedere EU-lidstaat heeft daarmee
ook het budget in handen om dit soort maatregelen door te voeren. Dat
ten aanzien van de visumverstrekking.
De voorzitter:
Ik zie dat er een interruptie is van de heer Azmani.
De heer Azmani (VVD):
Ja, op dit onderwerp. Het mooie van de voorstellen is dat er conditionaliteit aan wordt gekoppeld. Met andere woorden, als landen weigerachtig
zijn om hun eigen onderdanen terug te nemen, hebben we een instrument
in handen om iets te kunnen doen. Ik heb even naar de instrumenten
gekeken. Ik vroeg me af of de visumweigering voor hooggeplaatsten –
volgens mij is dat iets wat we in het regeerakkoord hebben opgenomen –
hiermee ook is geregeld.
Staatssecretaris Harbers:
Ja, dit is ook mogelijk straks in de nieuwe visumcode. Dat kon overigens
ook al in de oude visumcode. Het is een buitengewoon efficiënt middel
om landen tot terugkeer te bewegen. Om een voorbeeld te noemen: het
dreigen hiermee is ingezet richting Bangladesh, op EU-niveau. De
dreiging was al voldoende om de terugkeersamenwerking te verbeteren.
We hebben het dus niet eens hoeven te effectueren.
Dat is misschien ook meteen het antwoord op de vraag van mevrouw Van
Toorenburg. Zij gaf eigenlijk een korte samenvatting van de migratieagenda waar we over twee weken nog over kunnen spreken. Dan gaat het
om het verbeteren van de terugkeersamenwerking. Zij vraagt zich terecht
af of je dat moet doen ten koste van ontwikkelingssamenwerking, waar je
de meest kwetsbaren mee raakt. Ik ben dat met mevrouw Van Toorenburg
eens. Je moet niet schuwen om aan het eind, als een land echt niet mee
wil werken, ook over ontwikkelingssamenwerking te spreken. Maar in de
praktijk blijkt dat inzet van andere middelen, waaronder het dreigen met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

18

het intrekken van de visumvrijstelling of visumverlening voor bijvoorbeeld
hooggeplaatste autoriteiten, weleens een probater middel zou kunnen
zijn. Er zijn bijvoorbeeld ook landen waar we geen of een kleine ontwikkelingssamenwerking hebben, maar waar wel issues spelen op het gebied
van terugkeer. Dan moeten we sowieso breder gaan kijken naar allerlei
andere relaties met een dergelijk land. Dat is ook de inzet van het kabinet,
maar daar komen we in het bestek van de migratieagenda nog wel over te
spreken, denk ik.
Voorzitter. Dat gezegd hebbende wil ik overgaan naar de stand van zaken
rond het Gemeenschappelijk Europees Asielsysteem. Ik begin met een
schets van waar we nu staan met de Dublinverordening. Het belangrijkste
doel dat we hebben bij de verbetering van de Dublinverordening is het
tegengaan van secundaire migratie. Als je een Europa van open grenzen
in stand wilt houden vergt dat dat je afspraken maakt over in welk land
mensen asiel kunnen aanvragen als ze eenmaal in dat Europa zonder
binnengrenzen zijn binnengekomen. Dan kennen we het klassieke
speelveld. Landen aan de buitengrenzen van Europa, bijvoorbeeld in
Zuid-Europa, zeggen: dan krijgen we onevenredig veel mensen binnen als
iedereen hier asiel moet aanvragen. Zij zeggen: om een Dublinsysteem te
laten werken, moeten we de last kunnen verdelen tussen alle EU-lidstaten
als de nood te hoog wordt en er te veel mensen binnenkomen. Daar zou
dus een vorm van solidariteit – lees: herplaatsing – achter moeten zitten.
Ons belang, en het belang van onze buurlanden, is dat het een sluitende
set spelregels wordt. Want als dat niet het geval is, zul je zien dat de druk
op landen in Noordwest-Europa onevenredig hoog wordt, zoals we de
afgelopen jaren ook hebben gezien.
Die onderhandelingen/besprekingen zijn al een kleine twee jaar bezig. Het
Bulgaarse voorzitterschap heeft zich voorgenomen om nog tijdens dit
voorzitterschap tot een doorbraak te komen. Of dat gaat lukken is zeer de
vraag. De afgelopen maanden is het ene compromisvoorstel op het
andere gevolgd. Aanstaande dinsdag gaan we daar in de JBZ-Raad over
spreken, maar als ik zo door mijn oogharen kijk, ben ik niet optimistisch
over de kans van slagen dat het dinsdag tot een besluit komt. Eenvoudigweg omdat er heel veel lidstaten zijn die zeggen: het is een
compromis, maar ik ben hier nog niet echt tevreden mee. Dat is ook de
positie van de Nederlandse regering. De ontwikkelingen zijn in dat opzicht
ook wel wat teleurstellend. U weet van de afgelopen maanden al dat
herverdeling en solidariteit in het voorstel gaandeweg zijn verzwakt,
onder druk van bijvoorbeeld de vier Visegrádlanden. Dan zie je
Zuid-Europa bewegen. Die zeggen: als niemand met ons de verantwoordelijkheid draagt, hoeft het voor ons ook niet meer, dan werken we hier
ook niet fors aan mee. Het Bulgaars voorzitterschap heeft geprobeerd om
nog een compromis te bedenken en heeft in het laatste voorstel ervoor
gekozen om de verantwoordelijkheid aan een tijdslimiet te binden. Vanuit
de Nederlandse regering hebben wij altijd ingezet op een onbeperkte
verantwoordelijkheid. We noemen dat stabiele verantwoordelijkheid. Dat
betekent dat altijd dezelfde lidstaat verantwoordelijk is voor de afhandeling van de asielaanvraag van de betrokken persoon. Het voorzitterschap heeft een tijdslimiet geïntroduceerd en heeft daarvoor meerdere
voorstellen gedaan. Aanvankelijk was stabiel verantwoordelijk tien jaar.
Dat heeft ook een logica, omdat tien jaar ook de opslagtermijn is van
vingerafdrukken in het Eurodac-systeem. Dat had dus een zekere ratio.
Daarna werd het een wat ons betreft onacceptabele vijf jaar – onacceptabel omdat in heel veel staten asielprocedures zomaar langer dan vijf jaar
kunnen duren. Nu staat de termijn weer op acht jaar. Dat is de termijn die
aan de Raad voorligt. Ik zal in de Raad aangeven dat eigenlijk iedere
tijdslimiet suboptimaal is, want het is niet helemaal conform de geest van
de Dublinverordening. Tegelijkertijd ben ik ook realistisch. Zuid-Europa
dringt aan op een veel kortere termijn. Daar heeft men het over twee jaar.
Vanuit Nederland weten we dat te weerstaan samen met gelijkgezinde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

19

lidstaten als Duitsland, Frankrijk en andere buurlanden. Maar het is altijd
even zoeken hoe standvastig iedereen daar in zit. Als je zo’n compromis
van acht jaar voor Dublinclaimanten op tafel hebt, komt het er sterk op
neer wat er verder nog geregeld is in de Dublinverordening. Worden
procedures om Dublinclaimanten te laten terugkeren naar het land waar
zij in procedure moeten, vereenvoudigd? Ontstaan er meer mogelijkheden
om dergelijke Dublinclaimanten in vreemdelingendetentie te nemen? Wat
betekent die acht jaar precies, is dat acht jaar vanaf de eerste registratie in
de Europese Unie, of acht jaar na het laatste verzoek dat men in zo’n land
heeft ingediend? Dat volgt elkaar soms ook op. Hoe groot is de kring van
familieleden die dan meegaan in dezelfde Dublinclaim? Zo zijn er een
aantal aspecten die we daarbij betrekken, met als hoofddoel dat we altijd
in het achterhoofd hebben: wordt het een systeem dat daadwerkelijk
secundaire migratiestromen beter beteugelt dan in het huidige Dublinsysteem?
In het voorlopige tijdschema van het voorzitterschap is het houden van
een JBZ-Raad voorzien om te bezien of het in de Europese Raad van eind
juni een slag verder gebracht kan worden. Ook daarom ben ik niet
optimistisch dat we daar deze JBZ-Raad uitkomen. Iedere lidstaat weet
immers dat er nog een volgende stap is. Maar ik hoop wel zo ver mogelijk
te komen en dat we deze uitgangspunten goed weten te verankeren in
eventuele voorstellen die dan weer verder geleid worden naar de
Europese Raad. Mocht je al contouren hebben van een Dublinvoorstel dat
voor iedereen haalbaar is – nogmaals, u kent de opstelling van lidstaten in
Midden- en Oost-Europa; ik weet niet of dat heel waarschijnlijk is – dan
krijgen we daarna nog de stap dat we moeten kijken hoe zich dat verhoudt
tot alle andere onderdelen van het GEAS-pakket om finaal de balans op te
maken of het een verbetering betekent van het Europese asielsysteem of
niet. Net als vele lidstaten zal ik altijd een vaste frase gebruiken wanneer
ik mij in de discussie in de JBZ-Raad beweeg. Tegelijkertijd zeg ik tegen
mevrouw Van Toorenburg dat er nu geen voorstel voorligt, maar ik zal
altijd zeggen dat de Nederlandse regering handelt onder de premisse van
een parlementair voorbehoud. Als er op enige dag een volledig pakket ligt
met zeven GEAS-voorstellen dat in z’n geheel in balans is en een
verbetering is, vermoed ik niet dat we nog heel veel mogelijkheden
hebben om de details daarvan weer ter discussie te stellen, vandaar dat ik
u nu even meeneem in de afwegingen die ik zelf beoog te maken bij de
beoordeling van dergelijke voorstellen.
Dan zijn er nog wat andere vragen gesteld over het GEAS-pakket,
bijvoorbeeld over de verplichte herverdeling van asielzoekers en het
optionele systeem daarin. De heer Van Ojik vroeg hoe we dat moeten
beoordelen gelet op de huidige situatie in Griekenland. Zou zoiets
kwalificeren voor een herverdeling? Het eerlijke antwoord is dat we dat
niet precies weten, omdat dat nu juist nog in discussie is. Het Bulgaarse
voorzitterschap beweegt zich altijd rond een voorstel dat het volgende
inhoudt. Bij een normale instroom ten opzichte van de andere
EU-lidstaten heb je geen recht op herplaatsing. Wordt die instroom hoger,
dan komt er eerst een fase van een soort earlywarningsysteem, waarbij de
Commissie kan helpen hoe je de instroom in een lidstaat tijdig in de
procedure krijgt dan wel kunt beteugelen. Als het een excessief hoge
instroom is, zou je aan herplaatsing kunnen doen. Alleen, met het
bespreken van het voorstel wijzigen iedere keer ook de percentages waar
je het dan over hebt. Er is ook nog geen eenduidige verdeelsleutel. Mij
dunkt dat het systeem bedoeld is voor lidstaten met een hoge instroom. Ik
zou me amper kunnen voorstellen dat bij de huidige situatie in
Griekenland niet een vorm van herplaatsing nodig is, al is het maar in
beperkte mate. Maar dat hangt uiteindelijk ook weer af van de vraag hoe
enerzijds de solidariteit, dus de herplaatsing, is geregeld en anderzijds
hoe de verantwoordelijkheid is geregeld en hoe de situatie aan de
buitengrenzen is geregeld. Dat zijn immers communicerende vaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

20

De voorzitter:
Ik zie een interruptie van de heer Bisschop.
De heer Bisschop (SGP):
Dit was een van de punten waar ik niet meer aan toekwam maar waarover
ik graag wel meer duidelijkheid wil, dus dank aan collega Van Ojik. Ik snap
dat dat driefasenmodel waaraan gesleuteld wordt, nog niet klip-en-klaar
is. Dat gaat uit van bepaalde percentages: als de instroom meer is «dan».
Maar dat betekent dan toch dat ergens vastgesteld moet worden wat de
acceptabele, normale instroom is, de standaardinstroom? Daar moet de
discussie toch eerst over gaan, voordat je kunt gaan sleutelen aan dit
soort driefasenmodellen?
Staatssecretaris Harbers:
Klopt. Nogmaals, alles is in beweging. De normale instroom is natuurlijk
ook geen gegeven, die fluctueert ook van jaar tot jaar, afhankelijk van
conflicten in de wereld om ons heen. Stel, je hebt een bepaalde instroom
in Europa in jaar x. Dan gaat het vervolgens om de vraag hoe de instroom
verdeeld is over de verschillende lidstaten. Daarvoor heb je een verdeelsleutel nodig. De meeste modellen gaan uit van een sleutel gebaseerd op
het bruto nationaal product van een land in combinatie met het aantal
inwoners. Dat is een verdeelsleutel die je ook bij tal van andere Europese
onderwerpen tegenkomt. Die verdeelsleutel laat je vervolgens los op het
aantal migranten dat naar Europa komt. Vervolgens blijkt of er lidstaten
zijn die onevenredig veel of onevenredig weinig vluchtelingen opvangen.
De heer Bisschop (SGP):
Maar dan is het toch nodig dat je je als EU uitspreekt «dit vinden wij
normaal»? Waar baseer je het aantal dat de standaard is dan op? Daar zul
je het toch eerst over eens moeten worden, lijkt me.
Staatssecretaris Harbers:
Ik begrijp de vraag. Volgens mij zijn er heel veel mensen die dat zouden
willen. Alleen, de vraag is of we aan het begin van het jaar kunnen
voorspellen hoeveel conflicten er in de wereld rondom Europa zijn en tot
hoeveel vluchtelingen die leiden. Dat getal kun je nooit op één limiet
vastpinnen, want het is ook nog eens zo dat mensen conform het
Vluchtelingenverdrag in Europa asiel kunnen aanvragen.
De voorzitter:
Dat leidt weer tot een interruptie van de heer Voordewind.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
De heer Van Ojik zei het al: 9.000 richting Griekenland in de afgelopen
maanden. Dat doet weer de vraag rijzen – misschien komt de Staatssecretaris daar nog op – hoe het dan zit met het eventueel weer terugsturen
van Dublinclaimanten naar Griekenland. Daar zijn heel kritische rapporten
over; ik heb er een vraag over gesteld. Hoe verhoudt zich dat tot elkaar?
Staatssecretaris Harbers:
Die vraag is zojuist gesteld en zit een eind verderop in mijn bundel. Ik kan
hem nu naar voren halen, maar dan ga ik waarschijnlijk een ratjetoe
maken van mijn beantwoording.
De voorzitter:
Als de heer Voordewind nog heel even wil wachten, dan zie ik dit als een
halve interruptie.
Staatssecretaris Harbers:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

21

Ik heb het nu over Dublin als systeem. Straks kom ik op de gevolgen en op
de vraag hoe het nu gaat in de verschillende landen.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Voordat de Staatssecretaris verdergaat, nog heel even door op dit punt.
Hier zal ergens het hart van het compromis moeten liggen in deze
kwestie. Nu heb je landen die niks met herverdeling te maken willen
hebben, ook niet in een extreme crisissituatie, en je hebt landen die, ook
als er geen crisissituatie is, 80% van iedereen opvangen: de Grieken en de
Italianen en zo. Is Nederland nu in een positie, is de Staatssecretaris nu in
een positie, om samen met een aantal andere landen de komende
maanden – volgens mij ziet het er namelijk helemaal niet zo positief uit
wat betreft het bereiken van een compromis – laat ik zeggen, met een idee
te komen waarmee de tegengestelde belangen kunnen worden verzoend?
Ziet de Staatssecretaris van Nederland daar een rol, samen met een aantal
anderen, als een van de landen die noch in de ene noch in de andere
categorie vallen?
Staatssecretaris Harbers:
Ja. Gelukkig is het ook niet in alle blokken zo zwart-wit, als je Europa in
blokken verdeelt. Iedere lidstaat heeft meestal een aangelegen doel dat
bereikt moet worden. Voor ons is dat het voorkomen van secundaire
migratie. Vanuit die doelen kun je verder redeneren. Maar het is wel
buitengewoon complex, geef ik de heer Van Ojik maar mee, als je er een
aantal landen tussen hebt die echt niks willen. Dan komt er nog een ander
aspect in beeld: het aspect waar de heer Voordewind naar vroeg, namelijk
de financiën en de voorstellen in het Meerjarig Financieel Kader. Vanuit
Nederland hebben we eerder gezegd dat je gekort zou moeten kunnen
worden op cohesie- of structuurfondsen. In de voorstellen van de
Europese Unie wordt net een andere afslag genomen: geen korting maar
wel de mogelijkheid – dat zit althans in de eerste voorstellen – om
bijvoorbeeld voor integratie van nieuwkomers uit Europese fondsen te
trekken. Of je het nu een boete of een bonus noemt, het effect is hetzelfde:
landen die weinig mensen opvangen, hebben ook niemand die moet
integreren en kunnen dus ook niet bij de fondsen en benadelen zichzelf
daarmee financieel. Als we dat inbrengen in de discussie de komende
maanden, is dat hopelijk een element voor sommige landen om de
rekensom te gaan maken. Ik zeg er eerlijk bij dat ongeveer alle mogelijkheden en alle creativiteit de afgelopen twee jaren wel op tafel zijn
gekomen. Op een gegeven moment moeten landen tot compromissen
bereid zijn. Daarover kunnen we inschattingen maken, maar ik doe het
liever stap voor stap en kijk hoe het zich ontwikkelt in 28 en straks 27
lidstaten.
De voorzitter:
Afrondend hierop de heer Van Ojik.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Het gaat mij om de urgentie. Ik geloof best wel dat de Staatssecretaris die
urgentie ook voelt, maar als er geen compromis komt, blijft de huidige
situatie bestaan. Die leidt ertoe dat een paar landen, namelijk Griekenland
en Italië – in Italië hebben we gezien wat dat betekent voor de binnenlandpolitiek – de last moeten dragen. Dat kan niet zo blijven, ik denk dat we het
daar allemaal over eens zijn. Er moet dus een systeem komen dat die
landen helpt om de last te delen. Daarom dacht ik: als je toch met
collega’s bij elkaar zit, moet een groepje misschien zeggen «wij zitten niet
in die groep van zwaarst getroffen landen en we behoren ook niet tot de
groep landen die niks wil, laten we eens kijken ...» Goed, het is maar een
idee.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

22

Staatssecretaris Harbers:
Daar kan de heer Van Ojik, daar kan de commissie, gerust over zijn: er is
ongelofelijk veel bilateraal overleg in Europa. Ik heb deze week zowel mijn
Duitse als mijn Belgische collega gesproken. Dan gaat het iedere keer
hierom. Maar ik zeg erbij dat de uitkomst ook niet kan zijn dat we ter wille
van het compromis dan maar een herziening van de Dublinverordening
accepteren die eigenlijk geen vooruitgang is of misschien zelfs wel een
verslechtering is. Ik denk dat een flink aantal landen een Dublinverordening kan bedenken die én niet sluitend is op het gebied van de
verantwoordelijkheid van frontlijnlidstaten, én niet sluitend is op het
gebied van herplaatsing. Dan weet ik ook welke landen in het nadeel zijn:
dat zijn heel veel landen in Noordwest-Europa die traditioneel als
bestemmingsland gelden voor heel veel migranten. Maar wees gerust, er
wordt heel veel bilateraal contact gezocht, ook in groepjes lidstaten.
Dan werd door de heer Groothuizen nog gevraagd wat de impact is van
de politieke crisis in Italië op de onderhandelingen over het GEAS.
Vooralsnog is die beperkt, maar ik zeg erbij dat die het allemaal niet
makkelijker maakt. We weten dat in Italië het migratievraagstuk zeer
uitgebreid besproken wordt. Aan de andere kant, we hebben bij de
onderhandelingen voortdurend te maken met lidstaten waarin verkiezingen zijn geweest en een kabinet korte of lange tijd demissionair is. Dat
is eigenlijk bij iedere JBZ-Raad wel aan de orde. Dat staat de voortgang
van in ieder geval de besprekingen niet in de weg.
Ik vermoed dat ik de vragen rondom Dublin heb gehad. Dan maak ik even
een uitstapje naar de vraag van de heer Fritsma over de veiligelanders,
die in de afgelopen weken helaas erg vaak in de fout gaan. De heer
Fritsma noemde incidenten in Weert, Ter Apel, Tilburg en een paar andere
plaatsen. Vaak betreft het Dublinclaimanten. Met de heer Fritsma vind ik
dit ongelofelijk zorgelijk. Ik vind het niet acceptabel dat mensen die hier in
Nederland een beroep doen op onze gastvrijheid en al dan niet gerechtvaardigd een asielverzoek indienen, vervolgens op deze manier in de fout
gaan. De afgelopen jaren zijn er al een aantal maatregelen genomen,
waaronder bijvoorbeeld ebtl-azc’s waarin extra begeleiding en toezicht is.
Samen met een aantal burgemeesters van de gemeenten waar recent
incidenten zijn geweest, en breder met de burgemeesters van gemeenten
waar een asielzoekerscentrum is, bezie ik welke aanvullende maatregelen
we nog kunnen nemen. Ik hoop op korte termijn hierover aan de Kamer te
kunnen rapporteren. Het zal niet altijd zo zijn dat er nieuwe maatregelen
genomen moeten worden. Alles wat nu mogelijk is om deze groep dicht
op de huid te zitten moet benut worden om het zo veel mogelijk
onmogelijk te maken om op deze manier in de fout te gaan. Vaak is het
een kwestie van ongelofelijk goed organiseren tussen gemeente, lokaal
gezag, politie en de leiding van een asielzoekerscentrum, en ondertussen
aan de kant van de vreemdelingenketen de uiterste best doen om ervoor
te zorgen dat procedures zo kort mogelijk duren voor deze groep jongens
– want vaak gaat het om jongens – die in de fout gaan, zodat niet het
beeld kan ontstaan dat Nederland een luilekkerland is waar je vanuit de
opvang ongestoord je gang kunt gaan en kunt roven, inbreken of op een
andere manier voor overlast kunt zorgen. Maar ik kom daar, zoals gezegd,
op zeer korte termijn bij de Kamer op terug.
De voorzitter:
Dat leidt niettemin tot een interruptie van de heer Fritsma.
De heer Fritsma (PVV):
Met alle respect, maar dit soort antwoorden krijgen we al drie jaar. Ik heb
hier een lijst van drie bladzijden met teksten van de voorganger van de
Staatssecretaris en ook van de premier, die in 2016 bijvoorbeeld zei: «ze
horen achter slot en grendel» en «ze moeten ophoepelen; we gaan ervoor
zorgen dat ze ophoepelen». Dat zei hij letterlijk: ophoepelen. Maar in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

23

praktijk zien we dat deze mensen niet achter slot en grendel verdwijnen,
dat ze niet ophoepelen en dat in Weert in één week de politie honderd
keer moet uitrukken om een groep van tientallen van deze kansloze
asielzoekers aan te pakken. Er gebeurt dus al jarenlang niks, terwijl al
jarenlang van alles wordt beloofd. De problemen blijven bestaan. We
kunnen wel weer wachten op een brief en op aanvullende maatregelen,
maar ik blijf zeggen: dat hebben we de afgelopen drie jaar de hele tijd
gehoord en het is nu gewoon tijd voor actie. Het is, gezien de enorme
problemen die deze mensen veroorzaken, tijd dat ze worden vastgezet. Ik
heb een paar hele concrete vragen gesteld. De PVV krijgt vanuit de praktijk
de mededeling dat die Dublinclaimanten gewoon niet in vreemdelingenbewaring worden gezet. Klopt dat? Klopt dat geluid uit de praktijk?
Hoeveel Dublinclaimanten die al deze overlast veroorzaken worden wel en
niet in vreemdelingenwaring gezet? Nogmaals, als we drie jaar teksten
horen, tot aan de premier aan toe, dat ze moeten worden vastgezet maar
het niet gebeurt, dan hebben we een groot probleem. Klopt het ...
De voorzitter:
De Staatssecretaris.
De heer Fritsma (PVV):
Sorry, voorzitter, het is een beetje lange interruptie. Nog een korte
vervolgvraag: klopt het ook dat uitgeprocedeerde Dublinclaimanten
gewoon in de opvang blijven?
Staatssecretaris Harbers:
Aan dat laatste antwoord was ik net toe. Op basis van een uitspraak van
de Europese rechter heeft een Dublinclaimant recht op opvang tot de
overdracht aan de lidstaat die verantwoordelijk is voor de afhandeling van
het asielverzoek. Ik heb zojuist in mijn betoog al aangegeven dat dit ook
aspecten zijn die we betrekken bij een herziening van de Dublinverordening: a. kunnen procedures sneller tot overdracht leiden en b. vinden
wij dat het vaker mogelijk moet zijn om Dublinclaimanten vervolgens in
vreemdelingenbewaring op te nemen? Het is ook niet zo dat geen enkele
Dublinclaimant in vreemdelingenbewaring komt, want waar we zicht
hebben op overdracht of soms terugkeer voor veiligelanders, gaan wij ook
over tot vreemdelingenbewaring. Zoals gezegd deel ik de zorg van de
heer Fritsma. Dat is ook de zorg die ik heb. Ik kan niet alle maatregelen die
hij zal willen onmiddellijk invoeren, omdat we ook gehouden zijn aan de
afspraken die we daar met elkaar in de Europese Unie en ook internationaal over hebben gemaakt. Maar ik ben voornemens om te doen wat
binnen onze eigen mogelijkheid ligt, bijvoorbeeld om in ieder geval
procedures zo snel mogelijk af te ronden, zodat er geen dag langer
opvang is dan nodig, en nog tal van andere maatregelen.
De heer Fritsma (PVV):
Dan komen we toch uit op het punt dat dit een onoplosbaar probleem is
en dat dit probleem ook door deze Staatssecretaris niet wordt opgelost.
Hij geeft zelf namelijk toe dat de rechter heeft gezegd dat je deze mensen
tot aan de overdracht opvang moet geven. Als ze die overdracht en het
vertrek uit Nederland tegenwerken, kunnen ze de hele tijd in opvang
blijven. Dat zijn overigens precies de geluiden die we uit de praktijk horen.
Dublinclaimanten, criminelen of niet, blijven gewoon lekker in de opvang
zitten. Het tweede punt van de Staatssecretaris: vreemdelingenbewaring
kan niet als er geen zicht is op vertrek uit Nederland. Dat zijn precies de
geluiden die we uit de praktijk horen: criminele Dublinclaimanten die
gewoon niet worden vastgezet. De Staatssecretaris zegt dus wel dat we
ervoor moeten zorgen dat Nederland geen luilekkerland is voor deze
overlast gevende asielzoekers, maar we zitten nu met de constatering dat
het dat juist wél is en dat de Staatssecretaris door beperkingen vanuit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

24

Brussel deze mensen gewoon niet aan kan pakken. Is de Staatssecretaris
het daarmee eens? Want als dit de conclusie is, moet er dus heel veel
gebeuren. En de PVV-fractie wil niet nog een keer drie jaar over dit
probleem praten.
Staatssecretaris Harbers:
Moet er veel gebeuren? Ja. Moeten Brusselse richtlijnen nog verder
aangepast worden? Ja. Mogelijkheden die ik niet heb of die expliciet door
Europa niet worden toegestaan, kan ik niet toestaan. Tegelijkertijd, en dat
herhaal ik, kunnen we ook binnen de huidige regelgeving, als we het heel
goed organiseren, deze groep beter op de huid zitten. We zijn bijvoorbeeld
aan het kijken wat we nog verder kunnen doen om mensen uit deze groep
in de ebtl op te vangen. Dat is ook opvang, maar wel eentje die wat
minder vrijheidsgraden biedt. Overigens zeg ik er ook maar bij dat
degenen die in de afgelopen weken in de fout zijn gegaan, niet hoeven te
wachten op een nieuwe brief van mij aan de Kamer. We zitten erbovenop
dat er altijd aangifte wordt gedaan, dat politie en OM tegen deze groep
optreden en ook op die manier het signaal geven dat dit gedrag nooit mag
lonen. Zoals gezegd neem ik aan dat we daar binnenkort nog verder over
in debat gaan. Ik zal de Kamer daar op korte termijn over informeren.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Staatssecretaris Harbers:
Dan de andere aspecten van het Gemeenschappelijk Europees Asielsysteem. Er zijn een aantal vragen gesteld over de opvangrichtlijn. De
heer Groothuizen vroeg hoe het zit met toegang tot taalles en werk. De
ruimte daartoe is er binnen de conceptrichtlijn, want in die opvangrichtlijn
wordt de uiterlijke termijn genoemd waarbinnen een asielzoeker die nog
in afwachting is van het besluit over zijn asielverzoek, toegang moet
krijgen tot de arbeidsmarkt. Dat is een uiterlijke termijn, dus dat laat
ruimte aan lidstaten om daar eerder mee aan de slag te gaan. Datzelfde
geldt voor de ruimte in de conceptrichtlijn om al eerder met taallessen te
beginnen. Ik spreek overigens bewust over een conceptrichtlijn, want ook
hierover is nog geen akkoord en dit is dus nog geen definitieve versie.
In de kader van de rest van het GEAS-pakket heeft mevrouw Van
Toorenburg gevraagd hoe Nederland staat tegenover een Europese lijst
van veilige derde landen en hoe het met die discussie staat. De Europese
Commissie heeft aangekondigd dat ze na het vaststellen van de procedureverordening een voorstel zal doen voor zo’n EU-lijst van veilige derde
landen. De vraag is opgekomen of die lijst nu al moet worden opgesteld,
om tegelijk met al die veranderingen te worden vastgesteld. Nederland
vindt dat op zichzelf niet nodig, want wij hebben op dit moment niet zo’n
lijst en het concept wordt per individueel geval al dan niet toegepast.
Maar we kijken wel met belangstelling uit naar zo’n voorstel en de verdere
discussie daaromtrent.
De biometrische gegevens van minderjarigen betrof ook nog de rest van
het GEAS-pakket. Mevrouw Van Toorenburg vroeg daarnaar. Zij had het
over minderjarigen die weigeren om hun vingerafdrukken te laten
afnemen. Wij zijn van mening dat, als minderjarigen volharden in het
weigeren om hun vingerafdrukken te laten afnemen, dan eventueel ook
dwang als last resort mogelijk moet zijn. Dat is het standpunt van de
Europese Raad. In de triloog over de Eurodac-verordening wordt hierover
gesproken tussen Raad en EP. Dat is precies waar op dit moment de
discussie staat en daar is nog geen politiek akkoord over.
Ik heb ook maar even de vraag van de heer Bisschop als onderdeel van de
GEAS-discussie verstaan. Hij vroeg naar de verdrievoudiging van het
Europese asielbudget die door de Europese Commissie wordt voorgesteld. Ik kan daar eerlijk gezegd nog niets over zeggen, omdat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

25

uitwerking van de voorstellen van de Europese Commissie over wat dat
betekent voor allerlei onderliggende fondsen, in dit geval de migratiefondsen, nog moet komen. Die verwachten we medio juni en pas dan
wordt dus ook duidelijk wat de Commissie beoogt met de inzet van dit
extra budget. Door de oogharen kun je je daar natuurlijk wel een
voorstelling van maken, want als we met elkaar vaststellen dat bijvoorbeeld de EU-buitengrenzen beter moeten worden bewaakt, dan vergt dat
een extra inzet van Frontex en de Europese grens- en kustwacht. Maar
nogmaals, de voorstellen zijn er nog niet. Zodra die er zijn, zal de Kamer
daarover worden geïnformeerd.
Voorzitter, dan maak ik de overstap naar wat er aan de hand is in het hele
migratiegebeuren. Dat staat geagendeerd als de «state of play». Er is
gevraagd naar de ontwikkelingen op diverse routes. Dat moet ik dan toch
een beetje land per land gaan doen. Ik begin dan maar even in het westen
van het mediterrane gebied, de westelijk-mediterrane route tussen
Marokko en Spanje. Overigens geldt voor alle routes dat ze nauwlettend
in de gaten worden gehouden. Rond de westelijk-mediterrane route is een
lichte verhoging van de instroom zichtbaar. We weten niet of dat te maken
heeft met het al dan niet nakomen van bilaterale afspraken die Spanje en
Marokko daarover zouden hebben, maar je ziet bij alle routes voortdurend
ook enig waterbedeffect. Dus op het moment dat één route moeilijker
wordt, lees de route via Libië, dan gaan mensensmokkelaars het soms ook
weer via andere routes proberen. Spanje heeft in aanloop naar de
JBZ-Raad ook aandacht hiervoor gevraagd en gevraagd of we er alles aan
doen om ook op die route de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten te
houden en om met elkaar in de Europese Unie afspraken met Marokko
ook allemaal na te komen en niet onnodig te bemoeilijken. Los van dat
daar geen sprake van is, vraagt het wel aandacht voor de ontwikkelingen
op die route. Dat betekent dus ook gewoon dat we de mogelijkheden voor
samenwerking met Marokko en Algerije blijven benutten; overigens ook
met Tunesië, waar ik zo nog apart op kom. Dat doet de Europese
Commissie ook. Een deel van het geld van het EU-Afrika trust fund, waar
ik straks nog over ga antwoorden, wordt ook in landen op de westelijkmediterrane route ingezet.
De heer Azmani vroeg of we afspraken met Tunesië kunnen maken. In de
eerste plaats past de vaststelling dat een stabiel Tunesië van groot belang
is, zeker in relatie tot de Europese Unie. Gelet op de ligging is het ook een
belangrijke partner voor de Europese Unie. Het aantal aankomsten van
mensen uit Tunesië stijgt en dat is dus een signaal dat er ook in Tunesië
meer moet gebeuren. Nederland draagt daarom ook in Tunesië bij aan de
aanpak van de grondoorzaken. Het recente bezoek van collega Kaag en
het recente bezoek van de Tunesische Minister-President aan Nederland
hebben dat ook bevestigd. We stellen in de praktijk vast dat het ook goed
mogelijk is om met Tunesië samen te werken. We zien bijvoorbeeld dat in
ieder geval meer dan de helft van de Tunesiërs die in Italië aankomen ook
vrij snel weer terugkeren naar Tunesië door medewerking van de
autoriteiten. De samenwerking met Nederland is ook relatief goed. Wij
nemen ons voor om samen met de collega’s in de Tunesische regering
hier verder over te spreken. Gelet op het feit dat Tunesië op dit moment
bijna niet als vertrekpunt wordt gebruikt door mensen met een andere
nationaliteit, zie ik dan ook weer geen reden om bredere afspraken te
maken, zoals met Turkije, omdat we bij Turkije natuurlijk zien dat ook heel
veel mensen met een andere nationaliteit van die route gebruikmaken.
Hier is het vooral zaak dat Tunesië meewerkt aan de terugkeer van eigen
onderdanen, maar dat gaat in het licht van heel Noord-Afrika niet
onaardig.
Dan kom ik bij ...
De voorzitter:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

26

Sorry, hij aarzelde even maar ik zie toch een interruptie van de heer
Azmani.
De heer Azmani (VVD):
Ja, de Staatssecretaris daagt me toch iets uit. Ik denk inderdaad dat het in
het belang van Tunesië dat er een enorme impuls komt voor dat land. Dat
is goed voor het land, voor de onderdanen van dat land en ook voor
Europa. Het gaat om veiligheid en stabiliteit. Als de focus, de force
richting Tunesië groter is, denk ik dat er ook wat meer te doen is als het
gaat om migratie. Zij hebben effecten van de migratie vanuit Libië en alles
wat daar gebeurt. Ze hebben zelf ook opvang van vluchtelingen. Ik denk
zelf dat daar wel openingen zouden kunnen zijn voor iets breders. Dat
hoeft niet precies de Turkije-agreement te zijn, maar ik kan me voorstellen
dat daar wel breder over gesproken zou kunnen worden dan alleen sec
kijken naar de bootjes die op dit moment vanuit Tunesië gaan. De oproep
aan de Staatssecretaris, zoals ik die ook in mijn inbreng heb gedaan, is
dus: zou de Staatssecretaris kunnen kijken, misschien in een breder
draagvlak, met een aantal lidstaten van de Europese Unie, of er niet een
veel zwaarder offensief richting dat land komt? Dat is in het belang van
Tunesië, in het belang van onze veiligheid en in het belang van het
migratievraagstuk.
Staatssecretaris Harbers:
Ik beschouw de oproep van de heer Azmani als een ondersteuning van
waar we al mee bezig zijn. Niet alleen vanuit Nederland kijken we naar de
relatie met Tunesië. Dat gebeurt ook vanuit de Europese Unie, met een
aantal andere lidstaten. Dat gebeurt ook al vanuit het perspectief van de
verdere versterking van de democratische opbouw in Tunesië. Ik zie de
oproep van de heer Azmani dus ook als een ondersteuning van wat al in
gang is gezet en wat we ons nog verder voornemen naar aanleiding van
de recente bezoeken over en weer tussen Tunesië en Nederland door
vertegenwoordigers van de regering.
Verder op de route naar het oosten kom ik bij Libië. De heer Groothuizen
vroeg of het klopt dat er in Italië sinds 2016 290.000 migranten zijn
opgepikt uit de zee en wat er verder met de mensen is gebeurd. We
hebben de cijfers gecheckt. De cijfers van gisteren geven weer dat er ruim
314.000 migranten sinds 2016 over zee aangekomen zijn in Italië. Daarvan
is niet bekend hoeveel daarvan door de Italianen zelf zijn opgepikt, maar
dit zijn dus ruim 314.000 mensen waarvan we weten dat ze in Italië zijn
aangekomen. Uiteraard gaan zij die in Italië aankomen en asiel willen
aanvragen – dat is niet altijd een een-op-eencorrelatie – daar de asielprocedure in.
De voorzitter:
Moment alstublieft, Staatssecretaris. Meneer Groothuizen heeft nog een
vraag.
De heer Groothuizen (D66):
Om dan gelijk de vervolgvraag te stellen, want die stelde ik ook al in
eerste termijn: weten we dan ongeveer welk percentage van de mensen
asiel aanvraagt in Italië, of is dat ook onbekend?
Staatssecretaris Harbers:
Nee, ik weet niet precies wat dat van deze groep is. Ik weet alleen dat er in
dezelfde periode in Italië een kleine 290.000 asielaanvragen zijn geweest;
dat is even snel opgeteld, dus pin me daar niet helemaal op vast. Dat is
dus wat minder, maar dat zijn ook niet uitsluitend mensen die via Libië
zijn aangekomen. Ze kunnen dus ook op andere manieren in Italië zijn
gekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

27

De voorzitter:
Gaat u verder alstublieft.
Staatssecretaris Harbers:
De motie die de heren Verhoeven en Groothuizen hebben ingediend over
de monitoring van de Libische kustwacht. Ik heb u eerder gemeld dat in
lijn met die motie het kabinet tijdens de Europese Raad in december heeft
aangedrongen op een versterking van het EU-monitoringssysteem van de
Libische kustwacht. Zoals ik ook eerder met de Kamer heb gewisseld,
wordt in dit kader, onder andere binnen Operatie Sophia, het monitoringsmechanisme versterkt. Wij blijven ons voortdurend inspannen om die
monitoring te verbeteren. Dat gaat stap voor stap, maar we zien wel
verbetering dit jaar. Daarnaast zijn we natuurlijk bezig om trainingen te
verzorgen voor de taken die de Libische kustwacht vervult, zoals het
redden van migranten op zee en het tegengaan van smokkel, om de
kustwacht beter in staat te stellen die taken te vervullen. Ook het
functioneren van de Libische kustwacht zelf wordt gemonitord door de
missie. Het beter later functioneren van de Libische kustwacht is ook
onderdeel van de integrale migratieagenda.
De voorzitter:
Ik zie weer een interruptie van de heer Groothuizen.
De heer Groothuizen (D66):
Goed dat de Staatssecretaris verbeteringen ziet. Dat roept natuurlijk wel
onmiddellijk de vraag op welke verbeteringen dat dan precies zijn. Eerder
zijn dingen naar voren gekomen als: weet precies waar die boten zitten.
Hoe ziet dat er dus uit? Hebben we ogen aan boord? Zijn we nog steeds
afhankelijk van informatie van de Libische kustwacht zelf of hebben we
daar inmiddels een directer zicht op? Kan de Staatssecretaris daar ook wat
meer inzicht in geven?
Staatssecretaris Harbers:
Er vinden bezoeken plaats, er zijn monitoringsmissies naar Libië en er
worden ook debriefings gedaan op dergelijke missies. Dat systeem kan
nog verder verbeterd worden. Als de Kamer daar meer details over wil
hebben, zou ik eigenlijk willen voorstellen dat ik daar binnenkort schriftelijk op terugkom bij de Kamer. Dan kan ik iets meer inzicht geven in wat
de laatste stand van zaken is.
De heer Groothuizen (D66):
Dat is uiteraard prima. Ik zie die informatie graag tegemoet.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik had ook gevraagd of de Staatssecretaris het met mij eens is dat het in
strijd is met het non-refoulementprincipe als vluchtelingen die Libië
hebben verlaten op zee en in internationale wateren terechtkomen,
vervolgens door de Libische kustwacht worden teruggestuurd naar Libië.
Staatssecretaris Harbers:
Dit debat hebben we heel vaak gevoerd. De heer Van Ojik vroeg er ook al
naar: waar spreken we dan van? Is het redden, is het onderscheppen, is
het terugsturen? Maar het allerbelangrijkste wat gedaan moet worden als
mensen op zee in nood komen, is dat ze gered worden. Die verantwoordelijkheid geldt voor iedereen die in de buurt is. Dat is dus ook vaak de
Libische kustwacht, ook buiten de territoriale wateren. Vervolgens zien we
erop toe, en dat is ook waar het kabinet zich bij monde van collega Kaag
recent over heeft uitgesproken in Libië, dat de omstandigheden in Libië
verbeteren als mensen vervolgens daarnaar terugkeren. We stellen vast
dat bijvoorbeeld het aantal mensen in detentie afneemt, dat er meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

28

mogelijkheden zijn voor UNHCR en IOM om ter plekke mensen die aan
land zijn gebracht te begeleiden, ook met een terugkeer naar het land van
herkomst. Dat gaat altijd langzamer dan we hier in Europa graag zouden
willen, maar ik stel wel vast dat er sinds de EU-Afrika-top eind november
vorig jaar significante verbetering op dit gebied is geweest. In de kern ben
ik het dus niet eens met wat de heer Van Dijk zegt, dat dit altijd zou leiden
tot een situatie van refoulement, maar er is nog ongelofelijk veel werk te
verzetten.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik ben het ermee eens dat de omstandigheden in Libië verbeterd moeten
worden, liefst zo snel mogelijk. De Minister voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking heeft niet voor niks gezegd: die detentiecentra moeten dicht. Volgens mij is overduidelijk dat Libië nu geen veilig
land is om mensen naar terug te sturen. Het gebeurt dus wel, in internationale wateren, met steun van Italië en de Europese Unie. Volgens mij
kan dat niet. Ik lees hier bijvoorbeeld ook in de Volkskrant dat een
woordvoerder van de Europese Commissie zegt dat «alle in internationale
wateren geredde migranten naar Italië worden gebracht».
De voorzitter:
En uw vraag in dezen is?
De heer Jasper van Dijk (SP):
Wat is het nu? Worden ze nou naar Italië gebracht of naar Libië?
Staatssecretaris Harbers:
Ook dat is weer afhankelijk van wie de betrokken mensen heeft gered. Op
het moment dat de Libische kustwacht de mensen heeft gered, dan zullen
mensen teruggaan naar Libië. Bij aankomst van de drenkelingen in Libië
zijn dan IOM en UNHCR aanwezig. Zij die gered worden door een schip
van Operatie Sophia worden naar Italië gebracht. Maar hiervoor geldt: het
schip dat in de buurt is, gaat redden. Omdat dat vaak in en net buiten de
Libische wateren is, is dat ook vaak een schip van de Libische kustwacht.
Juist daar zijn we bezig om verbeteringen in te voeren, zodat de mensen
die door de Libische kustwacht worden gered niet meer in de omstandigheden terechtkomen waar ze tot vorig jaar in terecht zouden komen.
De voorzitter:
Ik zie nog interrupties van de heren Van Ojik en Voordewind. Ik wijs de
leden er wel op dat de tijd die overblijft voor een tweede termijn langzaam
aan het slinken is. Dat is uw eigen verantwoordelijkheid. Meneer Van Ojik.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Misschien kan de Staatssecretaris ook een aantal vragen beantwoorden in
de brief die hij net heeft toegezegd. De Staatssecretaris zegt bijvoorbeeld
net: het aantal mensen in Libische detentiecentra is afgenomen. Amnesty
zegt dat het aantal mensen in Libische detentiecentra sterk is toegenomen. Ik kan niet beoordelen wie er gelijk heeft, maar ze kunnen niet
allebei gelijk hebben. Daar wil ik nog één vraag aan koppelen, waar de
Staatssecretaris misschien later op kan terugkomen. Als je zegt dat er
5.000 mensen zijn gered, dan is dat heel fijn, maar zijn er bijvoorbeeld ook
heel veel mensen tegengehouden en teruggestuurd naar Libië? Die zijn
misschien niet gered maar onderschept en teruggebracht. Komen die dan
in die kampen terecht? Ik denk dat het heel belangrijk is dat we daar heel
precies over geïnformeerd worden, juist omdat die kampen bekendstaan
als plaatsen waar gemarteld wordt en waar seksueel geweld plaatsvindt,
en omdat we niet verantwoordelijk willen zijn voor wat daar gebeurt. Dat
is eigenlijk mijn oproep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

29

Staatssecretaris Harbers:
Ik ben een beetje terughoudend, want we hebben al een aantal brieven
over de situatie in Libië, ook tot vrij recent, naar de Kamer gestuurd. We
moeten ons hierbij bedenken dat aantallen naar de aard van het probleem
ook fluctueren. Maar laat ik tegenover de cijfers stellen dat we ook recent
een bericht hebben gezien dat er nu zo’n 7.000 mensen vast zouden zitten
in detentiecentra. Dat was weer meer dan twee maanden geleden, toen
het er 5.000 waren. Ik stel aan de andere kant vast dat het heel veel
minder is dan de 20.000 die in november in detentiecentra zaten. Het is
ook de vraag wat er vervolgens met die mensen gebeurt. Anders dan in
november vorig jaar hebben internationale organisaties nu meer toegang
tot de detentiecentra. Ze kunnen vandaaruit mensen ook weer begeleiden
naar de landen van herkomst. Het is dus ook geen zwart-wit probleem,
waarbij je alleen kunt zeggen: het aantal is toegenomen, dus de situatie is
slechter. Tegelijkertijd zijn er inmiddels ook al 25 detentiecentra gesloten.
We hadden er 54 die onder beheer stonden van wat wij de officiële
Libische regering noemen en daarvan zijn er op dit moment nog 18 in
gebruik. Ik geef de Kamer maar mee dat dit probleem niet in een dag, een
week of een maand is opgelost, maar we blijven ons inspannen om iedere
keer tot verbetering te komen. Het staat de Kamer dus vrij om erom te
vragen, maar ik denk niet dat we in staat zijn om van week tot week de
ontwikkelingen te becommentariëren. Wat we weten zal ik meenemen in
de brief die ik net aan de heer Groothuizen heb toegezegd, maar ik geef u
op een briefje dat ook die aantallen niet altijd iets zeggen over de feitelijke
situatie zoals we die waarnemen in Libië.
De voorzitter:
Korte verduidelijkende vraag van meneer Van Ojik.
De heer Van Ojik (GroenLinks):
Laat ik het dan heel simpel stellen. Als het aantal mensen dat in detentie
verblijft in Libië is toegenomen van 5.000 naar 7.000, dan staat dat haaks
op de oproep van een van de Ministers van dit kabinet, die zegt: die
kampen moeten dicht. Ik denk dus dat het heel legitiem is om te vragen:
vertel ons dan wat er precies gebeurt. De Staatssecretaris zegt dat er een
aantal kampen gesloten zijn. Ja, maar het aantal mensen dat in die
kampen zit, is kennelijk weer toegenomen de afgelopen maanden. Dat
geeft de Staatssecretaris ook toe. Dat staat haaks op het idee dat je
toegang krijgt, daar bent en dan zo geschokt bent door wat je aantreft dat
je terugkomt naar Nederland en zegt: die kampen moeten dicht. Dat is wat
Minister Kaag gedaan heeft.
Staatssecretaris Harbers:
Ook hiervoor geldt: heel veel kampen zijn dicht of gaan dicht. Het is
speculeren waarom recent het aantal is toegenomen. Dat weten we ook
niet altijd precies. Als er in korte tijd een aantal boten onderschept zijn,
dan zal in korte tijd ook het aantal mensen in detentie toenemen. Dat kan
over een maand weer anders zijn. Over de detentiecentra ben ik het
helemaal met u eens: het kabinet spant zich ervoor in, samen met de
Afrikaanse Unie, de EU en de UNHCR, om die kampen dicht te krijgen,
voor zover het ook binnen de mogelijkheden van de Libische regering is.
Die situatie is niet overnight geregeld, maar op alle fronten waar
Nederland aan tafel zit, geven we unisono deze boodschap. Dat doen de
andere landen in de Europese Unie overigens ook.
De voorzitter:
Dan is nu het woord aan de heer Voordewind.
De heer Voordewind (ChristenUnie):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

30

Ik had er ook aan gerefereerd dat er bijna 5.000 mensen gered zijn door de
Libische autoriteiten. Wij helpen met Operatie Sophia ook de Libische
autoriteiten om mensen humaan op te vissen uit de zee en vervolgens
terug te sturen, maar de vraag is natuurlijk wat er met die mensen gebeurt
op het moment dat ze worden teruggebracht naar het vasteland. Komen
ze dan in die gesloten detentiecentra of heeft dit kabinet aanwijzingen dat
ze dan in die open centra komen? Want juist Minister Kaag heeft aangegeven: wij willen ze niet meer in die gesloten detentiecentra maar in de
open centra. Kan de Staatssecretaris daar iets over zeggen?
Staatssecretaris Harbers:
Naar ons beeld komen kwetsbaren in open centra en is er ook nog een
groep die in gesloten centra komt. Dat zou steeds minder moeten worden.
Het allerbelangrijkste daarachter is, of het nou open of gesloten centra
zijn, dat de internationale organisaties meer toegang hebben en in staat
zijn om mensen die daar zitten ook te begeleiden bij terugkeer naar het
land van herkomst. Dat is nieuw want dat was tot november vorig jaar
niet aan de hand. Toen hadden UNHCR en IOM niet eens toegang tot deze
centra. En een aantal centra zijn inmiddels gesloten, zoals net gemeld.
De heer Voordewind (ChristenUnie):
Maar het komt natuurlijk wel specifiek nauw als het gaat om de missie die
wij en Europa steunen, Sophia. Daar zitten mensen op boten die
instructies geven. Die boten gaan dan straks weer terug naar de Libische
kust en zetten daar mensen aan wal. Wij zijn daar dus bij betrokken; ik wil
niet zeggen dat wij daar direct verantwoordelijk voor zijn, maar we zijn
wel medeverantwoordelijk. Hebben we er dan ook zicht op dat die
mensen, waar wij in ieder geval steun aan geven, niet in die gesloten
centra komen? Kan de Staatssecretaris daar iets over zeggen?
Ik verontschuldig me trouwens dat ik om 14.00 uur naar een volgende
bijeenkomst moet. Ik zou het erg op prijs stellen als de Staatssecretaris
mijn vraag over Griekenland nog zou kunnen beantwoorden.
De voorzitter:
We gaan kijken hoever de Staatssecretaris komt.
Staatssecretaris Harbers:
Ik moet echt een misverstand ophelderen. De Libische kustwacht
coördineert reddingsacties in Libische wateren en brengt mensen naar
Libische havens terug. Sophia coördineert in internationale wateren en
brengt mensen naar de Europese kust. De heer Voordwind zegt: Sophia
brengt mensen in Libië aan wal. Dat is niet het geval. Wat wij doen, is de
Libische kustwacht ondersteunen, bijvoorbeeld door training en erop toe
te zien dat daar in toenemende mate een volledig bewustzijn is van alle
bepalingen die er zijn rond reddingsacties, inclusief mensenrechten. Dat
monitoren we vervolgens ook vanuit de Europese Unie.
De voorzitter:
Vervolgt u uw betoog alstublieft.
Staatssecretaris Harbers:
Ik ben bijna toe aan Griekenland, denk ik, maar ik heb nog een paar
vraagjes over Afrika.
De heer Groothuizen vroeg naar het voorstel om Europese militairen in
Libische commandocentra te stationeren. Dat is ons volstrekt onbekend.
Mogelijk zit de verwarring erin dat vanuit Tunis de EU Border Assistance
Mission voor Libië wordt uitgevoerd, maar die is al vanaf 2013 actief
vanuit Tunesië, bij gebrek aan basis in Libië. Ooit zal dat terug moeten
keren, maar daar is mij op dit moment geen voorstel toe bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

31

Mevrouw Van Toorenburg vroeg naar de zorgen over het EU trust fund
voor Afrika. Je kunt discussiëren over de vraag of het een grote
hoeveelheid projecten is. Als je kijkt naar de geografische spreiding van
het fonds, schrik ik eerlijk gezegd niet heel erg van 147 projecten. Het is
namelijk bedoeld voor heel Afrika. Het is ook verspreid over een veelvoud
aan type activiteiten: sociaaleconomische programma’s, aanpak grondoorzaken, aanpak van smokkel, grensbeheer en terugkeer. Ik ben het
vanzelfsprekend wel eens met het uitgangspunt dat het altijd efficiënt en
doelmatig moet plaatsvinden. Soms is het dan juist handig om het wel
iets op te knippen in wat kleinere projecten, want dan kun je die efficiency
en doelmatigheid wat beter in de gaten houden dan wanneer het één
groot megaproject zou zijn. Maar we blijven daar scherp op.
De heer Van Dijk vroeg nog naar concrete resultaten in sub-Sahara Afrika.
Werken aan dergelijke migratiepartnerschappen met herkomst- en
transitlanden in Afrika staat eigenlijk voortdurend op de agenda, ook bij
de Europese Commissie. De resultaten van dergelijke partnerschappen
zijn wisselend. We hebben het net gehad over wat er allemaal rond Libië
is gebeurd, maar bijvoorbeeld de samenwerking met Niger levert goede
resultaten op. Migratiemanagement van nationale autoriteiten daar is
verbeterd. De aanpak van mensensmokkelaars vordert. Er vinden meer
grenscontroles plaats. Er zijn veel meer mensen vrijwillig teruggekeerd
vanuit Niger naar hun herkomstlanden. Een ander voorbeeld is Nigeria.
Daar hebben we een concrete samenwerking gestart op het gebied van
bestrijding van mensensmokkel en mensenhandel. Op het terrein van
terugkeer worden in een aantal landen nog onvoldoende resultaten
bereikt. Dat blijft dus ook een politiek gevoelig thema voor dergelijke
landen van herkomst. Maar over de volle breedte wordt ook vanuit de
Europese Commissie erop toegezien dat we hier stappen proberen te
maken.
Dat is ook het antwoord op de vraag die de heer Bisschop stelde. Hij zegt
terecht: we kijken naar de aanpak van mensensmokkelaars – natuurlijk,
daar moet je niet alleen naar kijken maar daar moet je ook op handelen –
en tegelijkertijd moeten we ons realiseren dat de oplossing er vaak in
gelegen is dat mensensmokkelaars natuurlijk ook proberen om overal
hiaten, mazen in de procedures te vinden en daar weer op te acteren. Dat
betekent dus ook dat aan de kant van de Europese Unie in het hele
Gemeenschappelijk Europees Asielsysteem tot een zo sluitend mogelijke
aanpak moet worden gekomen. Iedere hiaat, iedere maas die daarin blijft
zitten, is weer een uitnodiging voor mensensmokkelaars om daar tegen
betaling van grof geld gebruik van te laten maken. Die balans moeten we
voortdurend in het oog houden. Maar zoals gezegd, ook met sommige
Afrikaanse landen vordert dat behoorlijk.
Dan kom ik bij Griekenland. Ik zie dat de heer Voordewind dat niet meer
heeft gehaald.
De voorzitter:
Hij heeft me laten weten dat een medewerker het bijhoudt.
Staatssecretaris Harbers:
Prima, perfect. Ik heb een brief naar de Kamer gestuurd met de recente
berichten over Griekenland. Het was mijn bedoeling dat die gisteren zou
worden gestuurd, maar ik stel vast dat dit helaas pas vanochtend is
gebeurd. De heer Van Ojik heeft gevraagd naar de hoge instroom vanuit
Turkije naar Griekenland. Die is hoog, al is die veel lager dan twee, drie
jaar geleden. Ook vanuit Frontex wordt dat nauwlettend in de gaten
gehouden. Het is niet zozeer aan Turkije te verwijten, is het voorlopige
oordeel, maar het wordt natuurlijk nog verder gemonitord. De afspraak
tussen de EU en Turkije heeft direct betrekking op de instroom vanuit
Turkije naar de Griekse eilanden. We zien recent hoge aantallen in het
noorden van Griekenland, rond de grensrivier tussen Turkije en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

32

Griekenland, waar bijvoorbeeld de lage waterstand in de rivier een van de
oorzaken lijkt te zijn, waardoor die rivier nu makkelijker begaanbaar is dan
voorheen. En er zit een veelheid aan oorzaken daarachter, bijvoorbeeld
het hernieuwd oplaaien van conflicten in Syrië, wat maakt dat mensen in
Syrië maar ook Syriërs die in Turkije zitten, denken: ik vind het nu heel
uitzichtloos, ik ga toch maar weer eens proberen om in Europa te komen.
Aan de andere kant vergt het ook een inspanning van de Europese Unie
om te kijken of er routes zijn over de Balkan en, zo ja, waar op die routes
ingegrepen moet worden.
Er werd in dat verband door mevrouw Van Toorenburg gevraagd naar de
inzet van Frontex op de Westelijke Balkan. De Europese Commissie bekijkt
waar extra inzet van Frontex nodig is. Die is toegezegd, ook aan
Griekenland. Sinds 2016 is er een mogelijkheid dat Frontex ook operaties
uitvoert op het grondgebied van naburige derde landen. Denk in dit
verband aan Albanië en de voormalige Joegoslavische Republiek
Macedonië, waarmee op dit moment door de Commissie wordt onderhandeld over de inzet van Frontex op het grondgebied van die landen, om
er daarmee ook effectief voor te zorgen dat daar niet een nieuwe
irreguliere migratieroute ontstaat.
De voorzitter:
Mag ik ook u vragen of u, gezien de tijd, richting een afronding kunt
komen?
Staatssecretaris Harbers:
De heren Voordewind en Van Dijk vroegen of er pushbacks zijn van
Griekenland naar Turkije. Griekenland heeft aan de Commissie laten
weten dat er geen sprake is van pushbacks aan de Griekse buitengrens.
Waar nodig zal Nederland lidstaten daar altijd op aanspreken. Het is
overigens primair aan de Commissie om toe te zien op de toepassing van
asielwetgeving waarin is opgenomen dat in lidstaten internationale
bescherming moet kunnen worden aangevraagd. Het is dus ook de taak
van de Commissie om dat in Griekenland in de gaten te houden. Hetzelfde
geldt overigens voor pushbacks vanuit Kroatië. Daar vroeg de heer Van
Dijk naar. Ook voor Kroatië geldt dat het het EU-acquis moet toepassen en
ook daar is het aan de Commissie om daarop toe te zien. Ik ben het met
de heer Van Dijk eens dat ook Kroatië vluchtelingen adequaat moet
behandelen, net als alle EU-lidstaten.
De heer Van Ojik vroeg naar de mensen die in Griekenland de EU
binnenkomen, mede aan de hand van de uitspraak van de Raad van State.
Ook de heer Azmani zei: er is nu noodwetgeving en welke effecten heeft
die? U moet even twee dingen uit elkaar halen. Er was een hiaat in de
Griekse wetgeving. Daar heeft de Griekse Raad van State op ingegrepen.
Die zei: je moet mensen van de eilanden naar het vasteland overbrengen.
Dat kun je noodwetgeving noemen, maar het was eigenlijk een
aanvullend besluit dat genomen moest worden. Dat is eind april
vliegensvlug genomen in Griekenland. Los daarvan heeft de Griekse
regering nieuwe asielwetgeving geïntroduceerd. Die is half mei in het
parlement aangenomen. Die moet er in de komende jaren voor zorgen dat
de andere problemen die Griekenland ervaart, bijvoorbeeld de lange duur
van procedures en de lange wachttijden waar het gaat om zaken in hoger
beroep, opgelost worden. De implementatie van wetgeving is immers
nooit in een week of wat geregeld. Mensen die in Griekenland op de
eilanden aankomen, gaan conform EU-regelgeving gewoon in de
asielprocedure. Alleen degenen die volgens de Griekse wet onder de
kwetsbaarheidscriteria vallen, worden naar het vasteland overgebracht.
Dan is er nog de kwestie van de Dublinoverdrachten aan Griekenland. Ik
heb al gezegd dat ik het van belang vind om terug te keren naar een
werkend Dublinsysteem. Daar werken we stap voor stap aan. Ook
vanwege die reden heeft Nederland een beperkt aantal claims aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

33

Griekenland verzonden. Dat heb ik ook eerder aan de Kamer gemeld.
Griekenland voldoet op dit moment al zeven jaar niet aan het EVRM, en
dat moet zo spoedig mogelijk verbeterd worden. Het is niet zo dat er al
twee mensen een vliegticket hebben gekregen, zoals beweerd werd.
Nederland zit in de eerste fase wat betreft het herstarten van Dublinclaims. Er zijn dus wel claims verzonden, maar er zijn geen overdrachten
aan Griekenland geëffectueerd. Besluiten over een overdracht aan
Griekenland zullen pas genomen worden indien Griekenland expliciete
akkoorden en volledige individuele garanties ten aanzien van de asielprocedure en de opvang afgeeft en Nederland op de hoogte is van de situatie
in de opvanglocaties waar de asielzoekers terechtkomen. Los daarvan is
Nederland natuurlijk in gesprek met Griekenland over de modaliteiten en
mogelijkheden met betrekking tot het verlenen van individuele garanties.
De heer Van Dijk vroeg naar de EU-Turkije-verklaring, naar de tweede
tranche van de tweede 3 miljard die aan Turkije wordt overgemaakt. Er
wordt geen tweede tranche overgemaakt aan de Turkse autoriteiten. De
afspraak is dat er overeenstemming is over de verdeling tussen de
lidstaten en de Commissie voor bijdragen aan die tweede tranche. Dat
geld gaat vervolgens naar projecten die rechtstreeks ten goede komen
aan vluchtelingen in Turkije. Ik vind het ook van belang om hen daarin te
blijven ondersteunen. We moeten niet vergeten, bij alles wat er aan de
hand is in Turkije, dat het land ondertussen ongeveer 3,5 miljoen
vluchtelingen opvangt en daarbij ook rekent op deze steun om die opvang
zo adequaat mogelijk te verrichten. Ik wijs hierbij ook op de successen die
met het geld van de eerste tranche op dat gebied behaald zijn.
De heer Groothuizen vroeg naar het perspectief dat we kunnen bieden aan
veilige derde landen die veel vluchtelingen in de regio opvangen. Hij
noemde daarbij zijn recente ervaringen in Jordanië. Jordanië vangt na
Turkije en Libanon ook in absolute termen de meeste Syrische vluchtelingen op. Hij zal ongetwijfeld ook in de praktijk hebben gezien hoeveel
moeite dat Jordanië kost. Wat mij betreft is het dus van belang dat we
Jordanië in deze gastvrijheid blijven ondersteunen en ervoor zorgen dat
de situatie van vluchtelingen in Jordanië verbetert. Jordanië is ook een
prioriteitsland, volgend vanuit het regeerakkoord. Wij zullen om die reden
de steun aan Jordanië maar ook aan andere landen in de regio intensiveren. Daarbij geven we prioriteit aan onderwijs en toegang tot werkgelegenheid. Dat doen wij samen met Europese en internationale partners.
De heer Groothuizen wijst er terecht op dat het adequaat moet worden
uitgevoerd. Ook als handelsbelemmeringen weggenomen moeten
worden, moet je niet in een volgende bureaucratie belanden. Als zijn
kernvraag is of ik daar aandacht voor wil vragen bij de andere collega’s,
dan zal ik dat komende week in de JBZ-Raad doen.
Voorzitter, tot slot Afghanistan. We hebben er heel vaak over gesproken. Ik
heb ook kennisgenomen van de petitie die gisteren is aangeboden. Ik
vermoed dat de Kamer mijn antwoord kent: ik baseer me graag op het
aanstaande thematisch ambtsbericht veiligheid. Ik verwacht dat het
Ministerie van Buitenlandse Zaken dat ambtsbericht uiterlijk 11 juni
uitbrengt. Na publicatie daarvan zal ik de Kamer zo spoedig mogelijk mijn
beleidsreactie sturen. Dan hebben we het ambtsbericht en moeten we
even snel kijken welke gevolgen dat al dan niet zou hebben voor het
landenbeleid Afghanistan. Ik span me ervoor in om dat zo spoedig
mogelijk te doen.
De allerlaatste vraag is van de heer Azmani en gaat over de brexit. Hij stelt
vast dat er heel veel onduidelijkheid is. Ik stel vast dat die onduidelijkheid
ook wordt veroorzaakt doordat er aan Britse zijde niet altijd duidelijkheid
is. Eerder hebben we afgesproken dat we, waar het bijvoorbeeld gaat om
toegang van onderdanen, spiegelen aan datgene wat straks het Verenigd
Koninkrijk doet en wat de Europese Unie doet. Bij gebrek aan een
definitief vastgesteld akkoord met het Verenigd Koninkrijk weten we dus
op dit moment ook nog niet hoe dat precies zal gaan werken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

34

De vraag van de heer Azmani was of ik het daar met mijn collega’s in de
JBZ-Raad over wil hebben. Dat kan ik niet doen, omdat we eerder hebben
afgesproken dat de EU met één mond spreekt. De heer Barnier onderhandelt namens de Europese Unie. Ik denk dat het niet raadzaam is als
alle vakraden daartussendoor op hun eigen terrein gaan bedenken hoe
het straks met het Verenigd Koninkrijk moet. We zijn echt in afwachting
van een definitief akkoord met het Verenigd Koninkrijk. Dat neemt niet
weg dat we onderliggend, op ambtelijk niveau, natuurlijk wel contact
hebben binnen het toekomstige Europa van de 27. Daarin spreken we met
elkaar over eventuele uitvoeringsproblemen die zouden kunnen ontstaan
afhankelijk van de oplossing die straks gekozen wordt, om ons daar zo
goed mogelijk op voor te bereiden.
De voorzitter:
Staatssecretaris, dank u wel voor het uitvoerige antwoord. De heer
Azmani wil hier nog op reageren. Maar dan wel echt kort en bondig.
De heer Azmani (VVD):
Ja, ik zal heel kort en bondig zijn. Ik vind het een beetje vreemd, omdat als
het gaat om de citizens» rights, vaak wordt gezegd dat het geen issue is,
dat het ook geen issue zal worden, omdat het eigenlijk allemaal al
geregeld is. Als je vervolgens een rondetafelgesprek organiseert in deze
Kamer, dan is het wel een issue. Ik merk gewoon dat er heel veel
onduidelijkheid en heel veel ongerustheid is bij mensen, ook in dit land. Ik
zou er toch wel op willen aandringen dat er op dat punt, dat al in de
voorfase van de onderhandelingen zat, toch wat meer helderheid komt. Ik
wil dat er meer helderheid wordt verschaft. Ik snap het punt dat je
uiteindelijk kijkt naar het totale akkoord. Nou ja, misschien komt er ook
geen akkoord.
Staatssecretaris Harbers:
Alle zorgen van de heer Azmani deel ik. Voor de oplossing daarvan zijn we
afhankelijk van hoe straks het akkoord tussen het Verenigd Koninkrijk en
de Europese Unie eruitziet. Ik kan daar gewoon niet op vooruitlopen. Ik
deel ook de vaststelling dat civil rights, hoe je omgaat met elkaars
onderdanen, geen probleem zou moeten zijn. Maar we weten precies hoe
dat gaat op het moment dat er een volledig akkoord is met het Verenigd
Koninkrijk. In de tussentijd weten we natuurlijk ook wel aan welke
manieren en modellen je moet denken om dat straks mogelijk te maken.
Daar bereiden we ons ook zo goed mogelijk op voor. Maar bij gebrek aan
een definitieve vaststelling van een akkoord kunnen wij daar op dit
moment nog niet verder in gaan.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan heeft de heer Fritsma nog wat gemist. Hij gaat dat bondig
uiteenzetten.
De heer Fritsma (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Eén van mijn vragen is inderdaad onbeantwoord
gebleven. Dat betreft de stand van zaken rond onderzoeken naar
asielzoekers die mogelijk terroristische motieven hebben. De toenmalige
Minister van Justitie heeft aangegeven dat die er zijn. Dus het is natuurlijk
belangrijk om te weten wat nu de stand van zaken hieromtrent is.
Staatssecretaris Harbers:
Dat is een terechte vraag van de heer Fritsma. Ik heb de cijfers waar hij
naar vroeg op dit moment niet hier paraat. Ik zou daarom willen
toezeggen dat ik op korte termijn de Kamer daarover schriftelijk informeer.
Als ik me inspan om dat voorafgaand aan het volgende AO over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

35

migratieagenda te doen, dan hoop ik dat de heer Fritsma daarmee kan
instemmen.
De voorzitter:
Dat kan hij?
De heer Fritsma (PVV):
Dat kan ik.
De voorzitter:
Daarmee zijn we aan het einde van de eerste termijn gekomen, met nog
een kwartier voor een potentiële tweede termijn van de Kamer en de
beantwoording. Met een blik naar links vraag ik of er behoefte is aan een
tweede termijn. Ik zie geknik. Dan krijgt u een halve minuut spreektijd
zonder onderlinge interrupties, anders redden we het simpelweg niet en is
er ook geen antwoord.
De heer Groothuizen (D66):
Dank u wel, voorzitter. Dank aan de Staatssecretaris voor de inderdaad
uitvoerige beantwoording. Dank ook voor de toezegging dat hij morgen of
overmorgen tijdens de JBZ-Raad bereid is om die kwestie van Jordanië
aan de orde te stellen. Daar ben ik erg blij mee. Ik denk dat het heel
belangrijk is dat we proberen het perspectief voor Syrische vluchtelingen
daar nu zo goed mogelijk te maken. Dat is in hun belang en uiteraard ook
in ons belang, want dat voorkomt dat mensen de behoefte voelen om
door te migreren.
Ook dank voor de toezegging van een brief over het monitoren van de
Libische kustwacht. Daar hamer ik zo op, omdat ik denk dat het een soort
missing link is. Als we werken aan de omstandigheden in de detentiecentra, moeten we ook weten wat de Libische kustwacht doet, om hoeveel
mensen het daar dan precies gaat. Volgens mij maakt dat het beeld
compleet.
Eén snelle vraag nog over Afghanistan. Heeft de Staatssecretaris een
concrete datum waarop het ambtsbericht komt? Hoelang verwacht hij
nodig te hebben voor het beleid dat hij op basis van het ambtsbericht gaat
maken?
De voorzitter:
Dank u wel. Mevrouw Van Toorenburg.
Mevrouw Van Toorenburg (CDA):
Dank, voorzitter. Ik moest even bij het afscheid van onze collega zijn, maar
gelukkig heeft mijn medewerker mogen constateren en aan mij doorgegeven dat alle vragen keurig zijn beantwoord. Het enige wat ik de
Staatssecretaris zou willen vragen, is of hij ons goed op de hoogte wil
houden ten aanzien van de Dublinverordening, wat hij ook iedere keer
doet, en ten aanzien van die visa, want dat blijft wel een punt van zorg.
Blijkbaar willen we ergens versoepelen, maar hebben we tegelijkertijd het
systeem nog niet op orde. Ik zou ook op de hoogte gehouden willen
worden van de discussie over de herinvoering van de binnengrenscontroles, want nu wordt er het compromis voorgesteld – zo lijkt het – dat er
een beperkte rol moet komen voor de Raad, maar hoe die er dan uitziet,
weet ik niet.
En ik kan hier zeggen dat ik mijn debat over migranten die de procedure
op het vasteland mogen afwachten in Griekenland – het staat op nummer
53 van de lijst – wil intrekken, want ik vind dat de Staatssecretaris die
vragen vandaag naar behoren heeft beantwoord.
De voorzitter:
Dat zal doorgegeven worden. Meneer Fritsma van de PVV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

36

De heer Fritsma (PVV):
Dank u wel, voorzitter. Iedereen weet dat de PVV niet veel van de
Europese Unie moet hebben, maar ik moet eerlijk zeggen dat dit soort
overleggen de zaak niet verbeteren. De antwoorden van de Staatssecretaris zijn allemaal in de trant van «we zijn met Dublin bezig, we zijn met
compromissen bezig», maar er zit geen schot in. Voor hervestiging geldt
dat idem dito. Ja, we zijn met hervestiging bezig, maar door alle verschillende belangen van alle verschillende landen zit er geen schot in. Dit
bewijst gewoon dat de EU, ook op het gebied van vreemdelingenzaken,
niet veel voor elkaar krijgt. Nederland blijft daardoor met de problemen
zitten. Ik heb het gehad over die overlast gevende asielzoekers. Er is
jarenlang tot door de premier aan toe beloofd dat ze op gaan hoepelen,
dat ze worden vastgezet, maar de praktijk is – en de Staatssecretaris geeft
dat min of meer zelf ook toe – dat dat niet gebeurt, dat er met name vanuit
Brussel beperkingen zijn waardoor zelfs die criminele, kansloze asielzoekers gewoon in de opvang blijven en niet worden vastgezet. De
conclusie is: we hebben de hele tijd dit soort JBZ-overleggen, jarenlang
hebben we het over precies dezelfde problemen en jarenlang wordt er
niks opgelost. Dat is eigenlijk een heel trieste constatering. Ik heb niet echt
vragen, want er komen brieven ...
De voorzitter:
Dank u wel, dan houden we het bij die trieste constatering, gezien de tijd.
De heer Fritsma (PVV):
Ja, ik kon het niet laten, voorzitter. Ik wacht de brieven af die op belangrijke punten nog volgen.
De voorzitter:
Meneer Van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Dank u. Drie punten, drie landen. Libië: is het terugsturen van vluchtelingen naar gesloten detentiekampen, met hulp van de Europese Unie,
niet in strijd met het non-refoulementprincipe? Turkije: worden vluchtelingen vanuit Syrië nog wel toegelaten tot Turkije? Is dat geen punt om op
te letten als u 3 miljard voor die projecten overmaakt? Tot slot Afghanistan: 11 juni komt het ambtsbericht. We wachten het af. Bent u bereid
om tot die tijd – dat zijn tien dagen, of iets meer – uitzettingen op te
schorten?
De voorzitter:
Ik heb als voorzitter een informerende vraag. U had aan de griffie
doorgegeven misschien een VAO te willen aanvragen. Als dat zo is, is het
wel handig om dat vast te stellen.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Als de Staatssecretaris nu toezegt dat hij de uitzettingen tot 11 juni
opschort, hoef ik zeker geen VAO.
De voorzitter:
Dan wachten we tot het einde. Meneer Azmani.
De heer Azmani (VVD):
Ik wil de Staatssecretaris vooral danken voor zijn beantwoording. Ik wil
hem succes wensen bij de JBZ-Raad met de discussies rondom de
Dublinverordening. Ik zou hem willen meegeven om zich vooral te
concentreren op die externe dimensie als het gaat om de Dublinverordening. Uiteindelijk komt er misschien wel een compromis, maar ik
verwacht niet dat dat veel werking gaat krijgen, want zoals we in 2015 al

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

37

zagen zijn er een aantal landen in de Europese Unie – dat aantal is alleen
maar groeiende – die niet gedwongen willen worden om asielzoekers te
accepteren. Daar zit volgens mij het pijnpunt en dat zal ook wel zo blijven.
Dus: je vooral richten op de externe dimensie.
De voorzitter:
Dank u, meneer Azmani. De Staatssecretaris.
Staatssecretaris Harbers:
Even de openstaande vragen. De heer Groothuizen vroeg naar een
concrete datum met betrekking tot Afghanistan. Ik heb meegekregen dat
dat 11 juni is. Hoelang hebben we dan nodig om de beleidsreactie te
formuleren? Dat is een open vraag, want dat hangt af van de inhoud van
het ambtsbericht. Op basis van die inhoud moeten we kijken welke
consequenties die voor het landenbeleid heeft.
Mevrouw Van Toorenburg zeg ik toe dat ik haar en de Kamer vanzelfsprekend goed op de hoogte houd van de vorderingen rond de Dublinverordening, te beginnen met het verslag van de aanstaande JBZ-Raad. Ik
begrijp haar zorgen over het visumbeleid en de eventuele versoepeling,
maar voor mij is het hoofddoel gewoon een goed werkend visumsysteem,
waarvan bonafide reizigers profijt hebben en waardoor andere bedoelingen van reizigers eerder aan het licht komen.
Herinvoering van binnengrenscontroles is het onderwerp van de
Schengencode, dat nu van de agenda is gehaald. In één zin is het
standpunt van de Nederlandse regering dat wij vinden dat het mogelijk
moet zijn als landen daar zwaarwegende redenen voor hebben en dat het
tot de eigen competenties van de lidstaat zou moeten behoren om tot
herinvoering van die grenscontroles over te gaan. Dan kun je nog
discussiëren over de vraag hoelang dat zou moeten en wat daarna de
procedure in een Europese Raad is, maar in de kern is dit een nationale
bevoegdheid.
We kunnen nog een heel lang debat voeren over de beschouwing van de
heer Fritsma over de Europese Unie. Ik ken zijn standpunt. Sterker nog,
soms deel ik zijn zorgen ook wel, want sommige dingen zitten wel heel
erg vast, maar aan de andere kant ben ik ook altijd degene die probeert
om, hoe moeilijk het ook is, stap voor stap toch iets te bereiken in de
Europese Unie. En daarvoor vind ik ook nog medestanders in Brussel.
Dan de heer Van Dijk. We hebben een voortdurend debat – dat was
volgens mij hem en mij al bekend – over de vraag of je nou wel of niet
moet interveniëren bij de kustwacht in Libië. Zoals de heer Van Dijk weet,
staat de regering op het standpunt dat we dat wel moeten doen, net zoals
de Europese Unie en de andere lidstaten dat doen. Niet interveniëren leidt
naar mijn oordeel echt tot een situatie die nog veel slechter is voor de
mensen die het slachtoffer zijn van een tocht op een gammel bootje in de
Middellandse Zee. Ruimte voor verbetering is er; daar hebben we net
uitvoerig over gedebatteerd.
Worden vluchtelingen nog toegelaten tot Turkije? Ja, dat is het geval.
Zoals ik net al zei, zijn er 3,5 miljoen vluchtelingen in Turkije. Op dit
moment worden vluchtelingen ook nog altijd toegelaten in Turkije. Dan
vind ik het dus van belang dat de Europese Unie ook met de tweede
tranche over de brug komt, juist om de omstandigheden voor de mensen
die daar worden opgevangen, te verbeteren.
Tot slot de vraag van de heer Van Dijk of ik bereid ben om uitzettingen
naar Afghanistan op te schorten. Ook in de afgelopen periode zijn wij daar
niet toe overgegaan. Een ambtsbericht is ook geen statisch moment
waarvan je denkt: dan is het wel of niet meer mogelijk om mensen uit te
zetten. Aan elke beslissing dat een persoon terug moet keren naar
Afghanistan gaat een rechterlijke toets vooraf. Eerder in het debat is ook
al de uitspraak van de Raad van State aangehaald over de vraag of je ten
principale mensen wel of niet zou mogen uitzetten naar Afghanistan. Ik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

38

stel vast dat dat in een aantal gevallen mogelijk is. Om die reden zou ik de
uitzettingen op dit moment ook niet willen opschorten, hoewel het niet
om heel grote aantallen gaat.
De voorzitter:
Daarmee bent u aan het einde gekomen van uw beantwoording?
Staatssecretaris Harbers:
Ja.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan rest ons nog de vraag of er wel of niet een VAO is
aangevraagd. Ik kijk even met een schuin oog naar de heer Van Dijk.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Het hangt een beetje af van de termijn waarop dat gepland zou kunnen
worden en erover gestemd zou kunnen worden.
De voorzitter:
Dat zou volgende week dinsdag kunnen, laat ik mij influisteren. Het moet
nu aangevraagd worden, maar dan kan het dinsdag plaatsvinden.
Staatssecretaris Harbers:
Maar ik zit dinsdag in Luxemburg.
De voorzitter:
Het zal sowieso niet voor de JBZ-vergadering zelf kunnen, dat is evident.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ik zou wel komende week het VAO willen houden, met stemmingen.
De voorzitter:
Oké, u vraagt het aan.
De heer Jasper van Dijk (SP):
Ja.
De voorzitter:
Goed.
Dan kom ik bij de toezeggingen.
– De Staatssecretaris zal op korte termijn de Kamer per brief informeren
over Dublinclaimanten na overleg met de burgemeesters en azc’s.
Die toezegging wordt herkend.
– De Staatssecretaris komt per brief terug op de monitoring van de
Libische kustwacht en de implicaties van de verbeteringen die worden
doorgevoerd.
Dat is ook bekend.
– De Staatssecretaris zal zo snel mogelijk na het verschijnen van het
ambtsbericht over Afghanistan op 11 juni 2018 de beleidsreactie naar de
Kamer sturen.
Zou niet ook nog de meest recente informatie over Libië worden gestuurd,
waar de heer Van Ojik naar vroeg? O, dat hoort bij het vorige punt, hoor
ik, dus daar voeg ik dan aan toe dat de meest recente informatie over
Libië naar de Kamer wordt gestuurd.
– De Staatssecretaris zal de Kamer, voorafgaand aan het eerstvolgende
AO, informeren over de terugkeer van criminele asielzoekers in het kader
van de Dublinverordening.
Sorry, we hebben niet goed opgelet. Meneer Fritsma, kunt u nog een keer
formuleren waarover u informatie is toegezegd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

39

De heer Fritsma (PVV):
Het belangrijkste is de toegezegde brief over de stand van zaken rond
onderzoeken naar asielzoekers die mogelijk terroristische motieven
hebben. Het andere punt, van de aanpak van die kansloze asielzoekers,
kan bij de algemene brief over de Dublinclaimanten worden betrokken,
want dat raakt elkaar.
De voorzitter:
Oké. Dan hebben we dat daarmee vastgesteld. Daarmee beëindigen we
ook dit algemeen overleg. Ik dank u allen hartelijk.
Sluiting 14.25 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 32 317, nr. 517

40