Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

29 984

Spoor: vervoer- en beheerplan

Nr. 1001

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 oktober 2022
Met deze brief stuur ik uw Kamer, zoals toegezegd1, het uitgangspuntenkader voor decentralisaties van treindiensten. Door decentralisatie van
treindiensten wordt een decentrale overheid bevoegd om voor een
bepaalde treindienst in hun regio een vervoersconcessie voor treindiensten af te sluiten. Uitgangspunten helpen om richting de toekomst de
goede afweging te maken tussen het landelijk en decentraal organiseren
van treindiensten.
Decentralisatiekader
Zoals door mijn voorganger uiteengezet bij haar integrale voornemen
voor de marktordening na 20242 hebben decentrale overheden en
regionale vervoerders de afgelopen decennia een sterke kwaliteitsverbetering van het openbaar vervoer in de regio gerealiseerd, onder andere
door trein- en busdiensten beter te integreren en daar veel maatwerk te
realiseren3. Onderzoek toont aan dat het openbaar vervoer in die tijd voor
het hele land sterk is verbeterd, mede dankzij de positieve bijdrage van
decentralisaties van treindiensten hieraan. Ik houd daarom de
mogelijkheid open om ook in de toekomst aanvullende treindiensten te
decentraliseren. Tegelijkertijd wil ik daarbij oog houden voor toenemende

1

Kamerstuk 29 984, nr. 989.
Kamerstuk 29 984, nr. 899, d.d. 11 juni 2020.
3
Decisio, TwynstraGudde en inno-V (2020), Effecten van openbaar aanbesteden in het openbaar
vervoer: een overzicht van ervaringen in de periode 2000–2020. Volgens dit onderzoek is het
aannemelijk dat de concurrentie die ontstond door decentralisaties, evenals de dreiging
daarvan, tot verbeterde prestaties in het openbaar vervoer heeft geleid.
2

kst-29984-1001
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 984, nr. 1001

1

complexiteit en afstemming tussen verschillende aanbieders van
treindiensten als mogelijk gevolg van decentralisatie4.
De (elf) uitgangspunten in het decentralisatiekader zijn een uitwerking van
drie criteria die ook herkenbaar zijn vanuit de motie van het lid Schonis
c.s.:5
• de reiziger gaat er met decentralisatie per saldo op vooruit;
• de decentrale overheid is bereid tot een decentralisatie, en is erop
toegerust;
• de belastingbetaler wordt niet op kosten gejaagd door een
decentralisatie.
Mijn startpunt voor elke decentralisatie is het belang van de reiziger. Of
een decentralisatie daaraan bijdraagt of niet is complex, omdat verschillende reizigersgroepen andere effecten kunnen ondervinden van een
decentralisatie. De regionale reiziger is gebaat bij een goede aansluiting
met andere regionale treindiensten en bussen. Een reiziger die gericht is
op reizen tussen verschillende landsdelen kan juist nadeel ondervinden
van een decentralisatie. Naast de directe effecten voor de reiziger is het
ook van belang om te onderzoeken of decentralisatie past binnen de
ontwikkelrichting van het spoornetwerk. Als decentralisatie het bijvoorbeeld complexer maakt om hoogfrequent spoorvervoer te realiseren op
het betreffende baanvak, is dit een factor die ik mee wil wegen.
Een tweede criterium is dat een decentrale overheid de bereidheid heeft
om de bevoegdheid over te nemen van de rijksoverheid. Decentralisatie
vergt niet alleen ambtelijke kennis en capaciteit, ook is de exploitatie van
treindiensten inherent complexer en risicovoller dan de exploitatie van
busdiensten. Naast exploitatie kunnen ook infrastructuurinvesteringen
aan de orde zijn.6
Derde criterium is dat de belastingbetaler in principe geen hogere kosten
ondervindt van de decentralisatie van stoptreindiensten. Tegenover
eventuele investeringen in de infrastructuur moeten ook reizigersbaten
staan. Ook vind ik het belangrijk dat de gesprekken over rekeningen en
risico’s tot een evenwichtige uitkomst leiden die ik budgettair goed kan
verantwoorden.
Het uitgangspuntenkader is in de afgelopen periode geconsulteerd bij
belanghebbenden, waaronder vervoerders, decentrale overheden en
reizigersorganisaties. Over de inhoud van het kader, en wat dit betekent
voor eventueel nieuwe initiatieven tot decentralisatie, ga ik graag het
gesprek verder aan. Eerstvolgende stap is het gesprek met uw Kamer over
de ingenomen uitgangspunten. Daarnaast agendeer ik het kader, en het
mogelijke vervolg daarop, tijdens de landelijke OV- en Spoortafel van dit
najaar. Er zijn bredere regionale opgaven die spelen op het gebied van
mobiliteit, bereikbaarheid en woningbouw. Meer regionale zeggenschap
over de invulling en exploitatie van treindiensten kan een middel zijn om
deze opgaven een stap verder te brengen. Concreet voorstel is om een
onderzoek uit voeren naar de kansen en voorwaarden voor verdergaande
decentralisaties van stoptreindiensten, als onderdeel van de toekomstige
4

Verdergaande decentralisatie vraagt met name bij samenloop van treindiensten meer
afstemming tussen vervoerders en een sterkere regierol van de overheid (capaciteitsverdeling,
afstemming over tarieven, betaalmiddelen en reisinformatie, dienstregeling, etc.). De
eenmeting in Limburg laat zien dat goede afspraken deze risico’s kunnen mitigeren: Decisio en
TwynstraGudde (2020). Eenmeting monitor gedecentraliseerde stoptreindiensten Limburg.
5
Kamerstuk 29 984, nr. 914.
6
In dit verband is het afsprakenkader werken voor derden relevant. Rijk en regio maken hierin
afspraken over rekeningen, risico’s en rollen bij investeringen in het regionale spoor.
Kamerstuk 35 300 A, nr. 57.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 984, nr. 1001

2

indeling van het spoornetwerk.7 Mijn wens is om de decentrale overheden
vanaf het begin nauw bij dit onderzoek te betrekken. Ik ben er namelijk
van overtuigd dat decentralisaties bovenal meerwaarde hebben als deze
onderdeel zijn van een regionale mobiliteitsvisie.
In de nieuwe HRN-concessie wil ik tevens de mogelijkheid open houden
om decentralisaties te realiseren, bijvoorbeeld in het kader van de
midterm review. Met de provincie Groningen (in afstemming met de
provincies Drenthe en Overijssel) heb ik de afspraak om decentralisatie
van de sprinterdienst Zwolle-Groningen nader te onderzoeken in aanloop
naar hun concessiewisseling in 2035. Eenzelfde afspraak heb ik voor de
sprinterdienst Apeldoorn-Enschede met de provincies Overijssel en
Gelderland, van wie concessiewisseling in 2032 plaatsvindt. Eventuele
andere decentralisaties waarvan de meerwaarde voor de reiziger is
aangetoond, kunnen ook bij de midterm review meegenomen worden.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat
V.L.W.A. Heijnen

7

Kamerstuk 29 984, nr. 989.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 29 984, nr. 1001

3