Mogelijkheden voor deregulering en
taakverlichting Caribisch Nederland
Opdrachtgever: Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties

21 juni 2013
IdeeVersa
Elma van de Mortel
Heddeke Heijnes

Disclaimer
Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties. De verantwoordelijkheid voor de inhoud van het onderzoek berust
bij de auteurs. De inhoud vormt niet per definitie een weergave van het standpunt van
de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.

3

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

Bestuurlijke samenvatting

I Het onderzoek op hoofdlijnen
Begin 2013 is IdeeVersa in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (BZK) gestart met het onderzoek “Taakverlichting en deregulering BESeilanden”. Het doel van het onderzoek taakverlichting en deregulering is te onderzoeken of de
eilandelijke taken eenvoudiger gemaakt kunnen worden. Nagegaan wordt welke besparingen op
korte of langere termijn te realiseren zijn. Het gaat primair om de huidige eilandelijke taken. De
taakverdeling tussen Rijk en openbaar lichaam is leidend.
De centrale onderzoeksvraag is: Welke vormen van taakverlichting en deregulering zijn denkbaar
en welke besparingen zijn daarmee te realiseren?
Gezien de onderzoeksopdracht en de staatsrechtelijke positie van de eilanden heeft het
onderzoek plaatsgevonden vanuit de volgende uitgangspunten:
- Centraal staan de eilandelijke taken. Het onderzoek richt zich daarom alleen op de wetten die
relevant zijn voor de eilandelijke taken. De rijkstaken noch de taakverdeling eilanden – Rijk
wordt onderzocht. De raakvlakken tussen de eilandelijke en rijkstaken worden wel
meegenomen. Eventuele aangedragen problemen met betrekking tot de taakverdeling worden
benoemd als onderwerp voor de staatkundige evaluatie in 2015.
- Het onderzoek richt zich op de wetgeving van het Rijk met betrekking tot de eilandelijke taken.
De juridische uitgangspunten en de beleidsdoelen van de wetten zijn het tweede uitgangspunt
van dit onderzoek (zie hoofdstuk 2). Dit in samenhang met de legislatieve terughoudendheid
afgesproken voor de eerste jaren na 10 - 10 - 10.
- Per 10 – 10 – 10 is een nieuw stelsel van wetgeving voor de eilanden van kracht geworden.
Daarmee treedt een nieuwe fase van de transitie in: de implementatiefase. Deze fase loopt ten
minste tot de staatkundige evaluatie. Dit onderzoek richt zich op de implementatiefase en
daarmee op mogelijkheden voor deregulering en taakverlichting die nu reeds kunnen worden
opgepakt. Mogelijkheden die een bouwsteen kunnen vormen voor de evaluatie benoemen we
afzonderlijk.
Methode Het onderzoek is verricht door een documentenanalyse en een scan van de wetgeving.
Bij de scan van de wetgeving is rekening gehouden met de oorsprong van de wetgeving. Zo is er
een onderscheid gemaakt tussen technische vertaalde Antilliaanse (dus reeds bestaande)
wetgeving en nieuwere wetgeving vanuit Europees Nederland. Daarbij is ook rekening
gehouden met de juridische uitgangspunten en prioriteiten gesteld bij de transitie.
Tijdens het onderzoek zijn gesprekken gehouden met departementen, de openbare lichamen,
het College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba (Cft) en het bureau
Rijksvertegenwoordiger. Daarbij dient opgemerkt te worden dat het onderzoek vanuit Europees
Nederland heeft plaatsgevonden. Alle partijen hebben gelegenheid gehad commentaar te
leveren op een commentaarversie van dit rapport.

4

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

Deze bestuurlijke samenvatting bestaat uit drie delen. Eerst gaan we in op de bevindingen van
het onderzoek, daarna op de voorstellen die we voor deze bevindingen doen en tot slot op de
besparingen die deze voorstellen zouden kunnen opleveren. In tabel 1 hebben we de
onderzoeksvragen, voorstellen en besparingen samengevat.

II De conclusies op hoofdlijnen
De belangrijkste deelvraag van de onderzoeksopdracht is “Welke van de huidige eilandelijke
taken kunnen eenvoudiger (en dus goedkoper) worden uitgevoerd door de openbare lichamen?”
Deze vraag beantwoorden we door het nagaan van de mogelijkheden voor deregulering (II.1),
voor taakverlichting (II.2) en voor taakorganisatie (II.3).

II.1 Mogelijkheden voor deregulering
Deregulering De kern van deregulering is dat met minder regels de taak nog net zo goed, of in
ieder geval goed genoeg, uitgevoerd kan worden. De onderzoeksvraag naar mogelijkheden voor
deregulering richt zich met name op wetgeving die voor de eilanden nieuw is. Dit omdat in het
kabinetsstandpunt over het referentiekader van 8 juni 2012 de vraag is gesteld of de eilanden
door nieuwe wetgeving voor hogere lasten zijn geplaatst. Anders gezegd het gevoel leeft dat de
regeldruk op de eilanden sinds 10 - 10 - 10 is toegenomen.
Bevindingen Er zijn drie onderwerpen die wat betreft regelgeving tot veel discussie leiden. Het
gaat bij alle vier de onderwerpen om nieuwe wetgeving, namelijk:
• De Wet volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en milieubeheer BES (VromBES), inclusief
het concept Inrichtingen- en activiteitenbesluit. Deze wet en besluit zijn grotendeels nog
niet in werking getreden. Kernprobleem is het ambitieniveau van de VromBES. De wet
wordt door de eilanden als potentieel te zwaar ervaren, hetgeen bijvoorbeeld voor
bedrijven op de eilanden negatieve gevolgen zou kunnen hebben. Gezien de weerstand
tegen de VromBES en het concept Inrichtingen- en activiteitenbesluit is inmiddels de
afspraak gemaakt dat er een door het Rijk en de eilanden gezamenlijk gedragen
implementatieplan komt (zie hoofdstuk 3).
• Het financieel toezicht op de eilanden en het toezicht op de personeelsaanstellingen en –
besluiten. Dit toezicht is geregeld in de FinBES respectievelijk de WolBES. Het betreft in
beide gevallen toezicht dat er in Europees Nederland niet of niet op die manier is voor
gemeenten. Er is begrip bij de eilanden voor de redenen van instellen van dit toezicht. De
vraag is echter hoe lang dit toezicht nog in stand blijft. Toezicht is een onderwerp reeds
benoemd voor de staatkundige evaluatie. Dit onderwerp zou naar voren gehaald kunnen
worden, omdat beide vormen van toezicht als belemmerend worden ervaren en omdat
de redenen voor dit toezicht inmiddels niet of minder sterk aanwezig zijn (zie hoofdstuk
6).
• Consistentie FinBES In de FinBES is geen relatie gelegd tussen de reikwijdte van het
financieel toezicht, de zwaarte van het instrumentarium van het verticale toezicht en het
instrumentarium voor horizontale controle. Kernvraag is of het doel van het toezicht
door het Cft het voorkomen van financiële tekorten is of het zorgdragen voor een goed
financieel beheer van de eilanden. Het antwoord op deze vraag bepaalt wat een
passende invulling van het verticale financiële toezicht is. Dit heeft weer gevolgen voor
de eigen verantwoordelijkheid van de openbare lichamen en met het financieel
instrumentarium van de eilanden. Dit omdat in het algemeen geldt: hoe meer verticaal
toezicht hoe minder horizontale controle nodig is en omgekeerd.

5

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

•

Enkele nieuwe verplichtingen, zoals de rekenkamer en de ombudsman. Over deze
verplichtingen wordt verschillend gedacht door de eilanden. Daarbij zijn de volgende
punten van belang:
o het financiële instrumentarium is voor alle drie eilanden gelijk, terwijl de
onderlinge verschillen tussen de eilanden groot zijn. Zo is het inwoneraantal van
Bonaire acht maal groter dan van Saba. Het is de vraag of het instrumentarium
op de drie eilanden gelijk zou moeten zijn.
o een aantal verplichtingen, zoals de ombudsfunctie en de rekenkamer, zou
pragmatischer vormgegeven kunnen worden. Het gaat dan met name om
verplichtingen waarbij onafhankelijkheid een rol speelt. Het waarborgen van
onafhankelijkheid brengt hoge kosten met zich mee. Het is de vraag of dit altijd
de moeite waard is.

Bij de technisch omgezette Antilliaanse wet- en regelgeving zijn twee bevindingen relevant. In
de eerste plaats zijn enkele bepalingen verouderd. Deze bepalingen worden waar het
noodzakelijk is gaandeweg aangepast. Dit leidt tot wetswijzigingen (zie hoofdstuk 7). In het
sociaal domein is een enkele wet overbodig. Het gaat dan met name om de taak
arbeidsparticipatie (zie hoofdstuk 4). Deze verouderde wetgeving wordt in de praktijk niet
uitgevoerd en leidt daarom niet tot problemen. Deze wetgeving dient wel te worden
opgeschoond. Echter, omdat er ook vragen zijn rond de taakverdeling bij deze taak (zie
hieronder) kan dit opschonen beter bij de staatskundige evaluatie gebeuren.
In de tweede plaats is een deel van de omgezette Antilliaanse wet- en regelgeving nog niet
geïmplementeerd. In die zin is deze wetgeving in de praktijk ook nieuw. Bij het implementeren
van deze wetgeving ontstaan soms problemen (zie verder onder taakverlichting).
Tot slot, zijn er enkele onderwerpen waar discussie over is, maar die geen onderdeel zijn van dit
onderzoek. Deze onderwerpen zouden bij de staatkundige evaluatie kunnen worden
meegenomen. Het gaat dan om de onderwerpen armoedebestrijding, arbeidsparticipatie, werken verblijfsvergunningen en dualisering. De discussie bij de eerste twee onderwerpen richt zich
vooral op de taakverdeling tussen Rijk en eilanden. Bij de werk- en verblijfsvergunningen gaat
het wel om deregulering, maar betreft het een rijkstaak, waardoor we dit onderwerp niet
hebben onderzocht. Bij dualisering gaat het om de vraag of de kosten van dualisering opwegen
tegen de baten (beter bestuur) op de kleine eilanden. Dit hebben we niet onderzocht, omdat
dualisering onderdeel uitmaakt van de juridische uitgangspunten van de staatkundige
hervorming.

II.2 Mogelijkheden voor taakverlichting
Taakverlichting Taakverlichting kan op verschillende manieren worden gedefinieerd. In dit
onderzoek is taakverlichting gericht op de vraag of het duidelijk is welke wet- en regelgeving
relevant is en of de interpretatie duidelijk is. Het gaat er dus praktisch gesproken om of het
duidelijk is wat er moet gebeuren en of het duidelijk is wie wat moet doen.
Bevindingen Wat betreft taakverlichting hebben we drie vraagstukken gesignaleerd:
• Er is geen volledig overzicht (van zowel Rijks als eilandelijke zijde) op de wet- en
regelgeving vanuit het Rijk en op de eilandelijke regelgeving.
• Veel taken kennen raakvlakken tussen Rijks en eilandelijke taken. Dit moet vaak nog
uitkristalliseren. Voor enkele taken zou een taakverschuiving of net een andere
taakindeling handiger zijn; dit kan zich geleidelijk aan ontwikkelen.
• Er wordt van Rijkszijde vooral gestuurd vanuit dossiers en niet vanuit integraliteit. Dit
leidt er bijvoorbeeld toe dat alles even belangrijk is, wat weer leidt tot

6

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

implementatiedruk. Er is daarom vraag naar meer coördinatie. Het vraagstuk van
coördinatie is een belangrijk vraagstuk voor de staatkundige evaluatie (zie verder onder
III). Op korte termijn kan ons inziens de coördinatie echter ook al substantieel worden
verbeterd, waardoor taakverlichting mogelijk is. Daarbij is een onderscheid in
procescoördinatie en inhoudelijke coördinatie van belang:
o Procescoördinatie: hieronder valt het proces van bijvoorbeeld consultaties en
veranderende wetgeving, maar ook de wijze waarop de eilanden met
bijvoorbeeld juridische vragen bij het Rijk terecht kunnen.
o Inhoudelijke coördinatie: het gaat dan om de inhoud van dossiers; wat is de
prioriteitstelling, wie doet wat wanneer en wie draagt de kosten? Dit vanuit het
perspectief dat niet alles kan en zeker niet tegelijkertijd. Dit geldt voor de
eilandelijke taken met name in het fysieke domein, waar een grote
implementatieachterstand is. Inhoudelijk coördinatie zou bijvoorbeeld op het
niveau van het sociale en fysieke domein

II.3 Mogelijkheden voor taakorganisatie
Taakorganisatie Een vraag die in de onderzoeksopdracht is gesteld is of er met een shared
service organisatie bespaard kan worden. Deze vraag hebben we onderzocht door bij alle taken
na te gaan of er vanuit de taak bezien schaaleffecten verwacht kunnen worden. Dit gegeven de
specifieke omstandigheden van de eilanden. Het gaat dan met name om de afstand tussen de
eilanden en het beperkt aantal gezamenlijke inwoners; de drie eilanden samen hebben nog geen
22.000 inwoners.
Bevindingen Er zijn vier hoofdredenen waarom gemeenten samenwerken: schaalvoordelen (dit
speelt vooral bij “productietaken”, zoals bij de bijstand, belastingen en bedrijfsvoering),
inhoudelijke afstemming (dit speelt bijvoorbeeld bij bovenregionale vraagstukken in de
ruimtelijke ordening), specialistische kennis (daarbij staat het tegengaan van kwetsbaarheden in
de personeelssamenstelling centraal) en onderhandelingspositie (voor inkoop of voor
onderhandelingen met grote instellingen of overheden).
Voor de eilanden zijn de eerste twee reden niet of zeer beperkt relevant, omdat de gezamenlijke
schaal van de eilanden nog steeds beperkt is en omdat de eilanden niet aan elkaar grenzen.
Samenwerken vanwege specialistische kennis en onderhandelingspositie is tot bepaalde hoogte
wel mogelijk op de eilanden. Het probleem van veel benodigde kennis en weinig mensen voor
deze kennis speelt prominent bij de eilanden. Delen van kennis is echter niet altijd mogelijk,
omdat het moet gaan om kennis die slechts enkele malen per jaar nodig is of die op afstand
ingezet kan worden. Er zijn enkele mogelijkheden denkbaar op de eilanden. Zo zou bezien
kunnen worden of een deel van de kennisfunctie bij vergunningen en toezicht en handhaving tot
bepaalde hoogte gebundeld zou kunnen worden (zie verder onder III). Samenwerken voor een
onderhandelingspositie kan relevant zijn voor onderhandelingen met bijvoorbeeld het Rijk. We
denken dan bijvoorbeeld aan het consultatieproces (zie hoofdstuk 7).
Naast samenwerking tussen de eilanden kan er ook sprake zijn van samenwerking tussen het
Rijk en de eilanden. Dit gebeurt bij diverse taken, zoals bij de belastingdienst; de belastingdienst
kan ook taken voor de eilanden verrichten indien de eilanden daarom verzoeken. Daarnaast is er
ook sprake van samenwerking bij het inhalen van achterstanden door de eilanden. Het kan dan
gaan om inventarisaties en/of het maken van een plan van aanpak (bijvoorbeeld bij het archief,
archeologie en publieke gezondheidszorg), bij investeringen (onderwijshuisvesting en
luchthavens) en bij kennisontwikkeling (bijvoorbeeld bij veiligheid en de IJkwet). Ook deze
vorm van samenwerking is reeds in ontwikkeling.

7

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

II.4 Mogelijkheden voor financiering van investeringen
Lenen De eilanden mogen niet lenen. Voor financiering van investeringen dienen de eilanden te
sparen of kunnen ze een renteloze lening bij het desbetreffend departement aanvragen. In de
onderzoeksopdracht is gevraagd stil te staan bij de vraag of dit systeem werkt en of er
alternatieven zijn.
Bevindingen Het systeem van renteloze leningen functioneert in die zin dat er een mogelijkheid
is tot lenen. Het risico op financiële tekorten bij de eilanden is daarbij minimaal. Het nadeel van
het systeem is dat departementen bereid moeten zijn om te lenen, waarbij meespeelt dat ze het
bedrag in één keer uitlenen en dit bedrag over meerdere jaren terugkrijgen. Door een kasschuif
kan ook het uit te lenen bedrag over meerdere jaren worden uitgesmeerd, waardoor het nadeel
minder prominent wordt. De eilanden blijven in de kern afhankelijk van de lening-bereidheid
van de afzonderlijke departementen. De eilanden ervaren het proces van het aanvragen van
renteloze leningen tot nu toe als moeizaam en traag.
Er zijn diverse alternatieven die enige middelen zouden kunnen genereren, zoals
samenwerkingen met strategische partners (bedrijfsleven, maatschappelijke of culturele
instellingen). Dit kan bijdragen – en draagt al bij in de praktijk - maar zal waarschijnlijk niet de
dominante financieringsbron worden.
Voor de dominante financieringsbron zijn er alternatieven voor het huidige systeem van
renteloze leningen. De meest voor de hand liggende alternatieven zijn commercieel lenen, lenen
met garantie en een fonds van de rijksoverheid. Bij de laatst genoemde mogelijkheid gaat het
erom dat de eilanden kunnen lenen van een fonds, gevoed door middelen van meerdere
departementen. Dit maakt minder afhankelijk van een specifiek departement.
Deze alternatieven hebben hun eigen voor- en nadelen en voorwaarden. Zo is commercieel lenen
duurder en meer risicovol. Een fonds is minder risicovol, maar vergt wel bereidheid van
departementen tot het leveren van een bijdrage. De keuze tussen de voor- en nadelen van de
mogelijkheden is een beleidsmatige keuze. Volledigheidshalve merken we hier op dat
bovenstaande vooral betrekking heeft op “reguliere” investeringen en niet of minder op
investeringen in achterstallig onderhoud of ontwikkelingen. De reden hiervoor is dat middelen
voor deze laatst genoemde investeringen veelal niet terugbetaald kunnen worden, omdat de
berekeningen voor de vrij uitkeringen geen inhaalslagen voor achterstallig onderhoud bevat. Bij
achterstallig onderhoud gaat het daarom eerder om bijzondere uitkeringen of andere wijzen van
middelen verstrekken dan om lenen.
Ook voor de collectieve sector (dat zijn “derde partijen” waarmee de openbare lichamen een
bestuurlijke en financiële relatie hebben) geldt praktisch gesproken een leenverbod. De reden
hiervoor is voorkomen dat de openbare lichamen lenen via derde partijen. Voor dit verbod
merken wij op dat de definitie van de collectieve sector, het leenverbod en de mogelijkheden
voor ingrijpen indien het verbod wordt overschreden niet optimaal is vormgegeven. Er is een
risico dat de regels onnodig te streng zijn en er is een risico dat tekorten oplopen zonder dat dit
strijdig is met de wet. We geven in overweging de wetgeving op dit punt aan te passen. Of dit,
gezien de schaal van de eilanden, noodzakelijk wordt bevonden is een beleidsmatige keuze (zie
hoofdstuk 8).

8

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

III De voorstellen op hoofdlijnen
Quick wins Echte quick wins in de zin van door het schrappen van regel x kan y worden bespaard
hebben we niet gevonden.
Vóór de staatkundige evaluatie Enkele voorstellen die wel voordeel opleveren, ten minste in de
zin van tijdsbesparing en meer resultaat zijn:
• Overzicht op wet- en regelgeving: door de wettendatabank bij het Rijk anders in te
richten en de regelgeving van de eilanden op te schonen en te digitaliseren.
• Juridische loketfunctie voor de eilanden: dat is één punt waar de eilanden met vragen
terecht kunnen en waarvandaan een eenduidig antwoord wordt gegeven. De essentie is
dat als er iets onduidelijk is dit vanuit één punt kan en wordt uitgezocht.
Onduidelijkheden, die nu nog wel eens lang kunnen aanhouden, worden vlotter opgelost.
Dat wil overigens niet zeggen dat er geen rechtstreeks contact tussen eilanden en
departementen meer zou zijn.
• Procescoördinatie: dat is één kader voor veranderingen in wetgeving, één overzicht van
geplande veranderingen en een gestroomlijnd consultatieproces. Dat laatste wil zeggen
dat de consultaties vanuit één punt plaatsvinden (bijvoorbeeld het juridische loket en
dat er duidelijke procesafspraken zijn voor verschillende soorten consultaties, zoals
beleidsmatige consultaties en technische consultaties.
• Inhoudelijk coördinatie: per domein zou een overzicht op hoofdlijnen van welke taken
wanneer te implementeren, met welke middelen en door wie wenselijk zijn. Voor het
fysieke domein geldt dat een implementatieplan voor ten minste de VromBES en toezicht
en handhaving per eiland wenselijk is. Daarbij is een heldere prioriteitstelling van
wezenlijk belang. Daarbij hoort ook een verkenning van de mogelijkheden voor een
gebundelde ontwikkeling van kennis voor toezicht en handhaving. Wat betreft het
sociale domein zou de huidige overleg opzet (de DG-tafel) kunnen worden uitgebreid
met alle onderwerpen van het sociale domein, zodat een vollediger en samenhangender
beeld ontstaat.
• Samenwerking tussen de eilanden De eilanden zouden hun onderhandelingspositie
kunnen versterken door bijvoorbeeld een gezamenlijke juridische functie in te richten.
Overweging daarbij is deze functie vanuit Den Haag te doen plaatsvinden. Daarnaast is
een prioriteitstelling van de eilanden zelf uiteraard van belang. Dit gebeurt nu via de
ontwikkelingsplannen. Dit zou in volgende fasen van de transitie gecontinueerd kunnen
worden.
Een deel van bovenstaande voorstellen is niet nieuw; er zijn ontwikkelingen in deze richting.
Deze ontwikkelingen zouden echter integraler, sneller en doortastender kunnen worden
opgepakt. Waarbij het ook belangrijk is dat de voorstellen niet worden gezien als eenmalig, maar
als structureel. Concreet:
- met bovenstaande voorstellen kan per direct worden begonnen; er zijn geen belemmeringen in
wet- en regelgeving voor deze voorstellen. Snel beginnen is wenselijk, omdat de onderliggende
problemen al enige tijd spelen en omdat bij snel beginnen de eerste resultaten bij de
staatkundige evaluatie kunnen worden meegenomen.
- het Ministerie van BZK is het voor de hand liggend departement voor de eerste drie
voorstellen. De inhoudelijke coördinatie van het fysieke domein ligt bij de departementen van
I&M, EZ, V&J, BZK (ruimtelijke ordening) en VWS. De inhoudelijk coördinatie van het sociale
domein ligt bij de departementen van SZW, OCW, VWS, BZK (wonen) en EZ (economie). Het
laatste voorstel is aan de openbare lichamen.
- inhoudelijke uitspraken over wat er in een implementatieplan fysiek domein zou moeten staan,
zoals wat kan minder en wat moet, doen wij expliciet niet. Dergelijke uitspraken vergen een
inhoudelijke afweging in overleg met diverse specialisten.

9

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

Voorbereiding op de staatkundige evaluatie Er is een aantal onderwerpen dat samenhangt met de
staatkundige evaluatie en dat daar ook reeds voor geagendeerd is. Deze onderwerpen kunnen al
voor de evaluatie worden vormgegeven, zodat ze bij de evaluatie kunnen worden afgehecht. Het
Ministerie van BZK is verantwoordelijk voor de WolBES en FinBES en is daarmee het
departement dat zorg kan dragen voor de uitwerking van deze voorstellen. Het gaat dan om:
• Het toezicht op personeelsaanstellingen vervangen door een systeemcontrole (controle
op het personeelsbestand door het Cft). Eventueel aangevuld met een
steekproefsgewijze controle.
• Bezien of bij geen problemen het financieel begrotingstoezicht kan worden verminderd
tot het financieel begrotingstoezicht, zoals dat in Europees Nederland gangbaar was voor
1995 (preventief begrotingstoezicht). In ieder geval zou de wijze van rapporteren
efficiënter kunnen (tweejaarlijks, zoals gangbaar is bij gemeenten in plaats van
vierjaarlijks). Ook dient de reikwijdte van het toezicht van het Cft te worden bepaald.
• Bepalen welke financiële instrumenten (inclusief de rekenkamer) wel en welke niet
bijdragen aan het financieel inzicht van de eilanden: dit kan per eiland verschillen. Dit in
samenhang met het vorige punt.
• Bezien of voor enkele verplichtingen pragmatische oplossingen acceptabel zijn, zoals
voor de ombudsman, de rekenkamer en eventueel ook voor toekomstige verplichtingen,
zoals de commissie bescherming persoonsgegevens. Een mogelijkheid voor een
pragmatische vormgeving is de ombudsfunctie niet volledig van de overheid
onafhankelijk te beleggen, maar bijvoorbeeld bij het Cft of de Rijksvertegenwoordiger te
beleggen.
Onderwerpen staatkundige evaluatie Onderwerpen die bij de staatkundige evaluatie een plek
zouden kunnen krijgen zijn:
• De bestuurlijke verhoudingen. Het gaat dan, vanuit dit onderzoek bezien, om de vraag hoe
een effectievere coördinatie tot stand te brengen. Op hoofdlijnen gaat het dan om twee
opties (zie hoofdstuk 7). Een optie is dat de Rijksvertegenwoordiger een zwaardere
coördinerende rol krijgt1. Een andere optie is deze rol juist meer bij de departementen,
of het Ministerie van BZK als coördinerend departement, te beleggen. Waarbij het een
vraag is of deze rol in Den Haag of juist op de eilanden vorm zou moeten krijgen.
Ongeacht de opties is het van belang dat de verantwoordelijkheidsverdeling en de
bevoegdheden passend zijn. Het gaat daarbij vooral om het beleggen van de ministeriële
verantwoordelijkheid. Het vraagstuk van coördinatie is een belangrijk vraagstuk voor de
staatkundige evaluatie. De mate waarin tussen nu en de staatkundige evaluatie de
coördinatie op de domeinen effectiever wordt zou bij de beantwoording van dit
vraagstuk een rol kunnen spelen.
• Er zijn diverse voorstellen die de taken en rol van de Rijksvertegenwoordiger of het Cft
betreffen. Voor beide zou daarom moeten worden bezien of taken en rollen nog
consistent en efficiënt zijn. Omdat dit afhangt van diverse te maken keuzen kunnen we
daarvoor geen voorstel doen; dit is een onderwerp van de staatkundige evaluatie.
• Op wetgevingsterrein kunnen enkele mogelijkheden worden bezien voor een efficiëntere
vormgeving van de wetgeving. Belangrijk daarbij zijn de ervaringen met de taken waar
raakvlakken zijn tussen Rijks en eilandelijke taken. Aan de hand van de ervaringen zou
deze taakverdeling kunnen worden verbeterd. Ook kan bezien worden of
toezichtsbepalingen kunnen worden geharmoniseerd (al dan niet via de Algemene wet
bestuursrecht). Voor internationale normen zou onderzocht kunnen worden of vaker
gebruik gemaakt zou kunnen worden van USA-normen in plaats van EU-normen. Dit
vanwege de geografische oriëntatie van de eilanden. Hierbij speelt telkens de vraag of de
1 Advies van de Raad van State inzake de derde periodieke beschouwing naar de interbestuurlijke

verhoudingen, 20 december 2012.

10

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

•

winst van deze veranderingen opweegt tegen de kosten van de veranderingen. De
mogelijkheden zijn uiteraard ook afhankelijk van de vraag of en hoe de Antilliaanse
wetgeving de basis van het wettelijk stelsel blijft of dat Europees - Nederlandse
wetgeving belangrijker wordt.
De taakverdeling voor armoedebestrijding en arbeidsparticipatie tussen Rijk en eilanden
wordt door de eilanden ter discussie gesteld, evenals het nut van dualisering op de
(kleinere) eilanden. Wat betreft de rijkstaken wordt de uitvoering van de procedure van
het verstrekken van verblijfs- en werkvergunningen als onnodig ingewikkeld en
onduidelijk ervaren.

Noties staatkundige evaluatie Behalve inhoudelijk onderwerpen willen wij drie noties meegeven
voor de staatkundige evaluatie:
• Differentiatie Veel regels zijn gelijk voor de eilanden. Dat is op het niveau van taken,
zoals onderwijs, afval, natuurbeheer en –bescherming voor de hand liggend; op dit
niveau zijn alle taken voor de drie eilanden relevant. De wijze van vormgeving van taken
hoeft echter niet gelijk te zijn. De verschillen tussen de eilanden, qua inwoneraantal,
ligging, klimaat en bodem, kunnen daarvoor te groot zijn.
• Integraliteit Ook bij de staatkundige evaluatie is inhoudelijke samenhang van belang; de
samenhang binnen het sociale en binnen het fysieke domein zou ons inziens voorop
dienen te staan. Het risico is dat er, zoals bij de huidige werkwijze, ook bij de
staatkundige evaluatie teveel vanuit dossiers wordt gekeken en te weinig vanuit
samenhang.
• Incomptabiliteit De nadruk ligt bij diverse bestuurlijke onderwerpen regelmatig op
onafhankelijkheid, het niet verenigbaar zijn van bepaalde rollen of het voorkomen van
(de schijn van) belangenverstrengeling. Dit om de integriteit te waarborgen. Indien
daarbij het Europees - Nederlandse perspectief wordt gehanteerd kan dit erg complex
en/of duur worden. Het is een gegeven dat de eilanden weinig inwoners hebben, ver uit
elkaar liggen en ver van Europees Nederland liggen. Niet alle rollen of taken kunnen
daarom uit elkaar worden gehaald en/of de kosten van functiescheiding wordt erg duur.
Een prioriteitstelling voor taken of rollen waarbij onafhankelijk echt noodzakelijk is en
wat ook wat minder kan is voor een balans tussen kosten en baten nodig.

IV De besparingen op hoofdlijnen
Voor het in beeld kunnen brengen van mogelijke besparingen is het van belang wat bekend is
over de uitgaven. Voor dit onderzoek zijn drie soorten uitgaven van belang:
• Vrije uitkering De eilanden ontvangen een vrije uitkering. Deze is gebaseerd op het
referentiekader Caribisch Nederland, waarin 44 eilandelijke taken in kaart zijn gebracht.
Voor deze taken zijn gemiddelde uitgaven berekend. Uitgangspunt is dat de eilanden met
deze middelen de taken zouden moeten kunnen uitvoeren. In het referentiekader is een
ondergrens en een bovengrens berekend. Deze grenzen geven de bandbreedten van het
voorzieningenniveau. In het kabinetsstandpunt van 8 juni 2012 is gekozen voor de
ondergrens. De referentiekaderberekeningen zijn gebaseerd op gemiddelden en niet op
werkelijke kosten. Dit betekent dat de wijze waarop de eilanden specifieke taken
uitvoeren geen gevolgen heeft voor de berekeningen in het referentiekader.
• Rijksuitgaven De uitgaven voor de rijkstaken voor Caribisch Nederland zijn in de bijlage
bij de begroting van het BES-fonds opgenomen. Diverse ambtelijke kosten van
bijvoorbeeld coördinatie in Den Haag zijn niet in beeld. Deze kosten zijn geaggregeerd
opgenomen op de rijksbegroting of maken onderdeel uit van de kosten van de rijkstaken.

11

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

Overige Er zijn andere kosten die een relatie hebben met de eilandelijke taken. Het gaat
dan om de kosten van het College financieel toezicht Bonaire, Sint Eustatius en Saba en
het bureau van de Rijksvertegenwoordiger.
Hieronder bespreken we de mogelijke besparingen per soort uitgave. In tabel 1 geven we een
overzicht van de onderzoeksvragen, de voorstellen en de bijbehorende besparingen.
•

Vrije uitkering Drie voorstellen raken de vrije uitkering. Het gaat dan om de voorstellen
betreffende de coördinatie vanuit het fysieke domein, het financiële toezicht en toezicht op de
personeelsaanstellingen en de ombudsfunctie en rekenkamer.
Fysiek domein Voor de VromBES (afval, milieu, toezicht en handhaving) wordt een
implementatieplan gemaakt. Ons voorstel is dit plan en de overall coördinatie uit te breiden naar
het fysiek domein; in ieder geval zou de taak toezicht en handhaving erbij dienen te worden
betrokken. Daarmee bedoelen we ook alle taken vanuit andere wetten dan de VromBES.
Aan de hand van het implementatieplan kunnen de kosten voor deze taken worden
herberekend. Dit omdat dan het voorzieningenniveau opnieuw wordt bepaald. Het betreft taken
waarin relatief veel middelen omgaan. In de ondergrens gaat het om $ 10,5 miljoen (afval $ 2,7
miljoen, milieu $ 3.1 miljoen en toezicht en handhaving $ 4,7 miljoen). In de bovengrens gaat het
om $ 15,4 miljoen (afval $ 3,3 miljoen, milieu $ 6,2 miljoen en toezicht en handhaving $ 5,9
miljoen).
De berekening van de ondergrens van het referentiekader is gebaseerd op het gemiddelde van
gemeenten en niet op de specifieke berekeningen voor de VromBES. Deze laatste berekening is
opgenomen in de bovengrensberekening van het referentiekader. Het gemiddelde vanuit
Europees – Nederlandse gemeenten is lager, omdat milieumaatregelen bij gemeenten reeds
decennia geleden zijn gestart. Hierdoor zijn de kosten nu op een relatief laag structureel niveau.
De eilanden hebben een achterstand waardoor, naast diverse incidentele kosten, ook de
structurele kosten hoger liggen (zie het referentiekader Caribisch Nederland). Het is daarom
niet per definitie zo dat een vereenvoudiging van de VromBES tot een besparing op de vrije
uitkering leidt.
Wat betreft de herberekening van de kosten van de taak toezicht en handhaving in het fysieke
domein merken we op dat dit aansluit bij de opmerking in het referentiekader dat de kosten
voor de taak toezicht en handhaving lastig zijn in te schatten, omdat de taken sterk in
ontwikkeling zijn en deels anders zijn georganiseerd dan in Europees Nederland. In het
referentiekader wordt daarom voorgesteld gedurende de eerste jaren aandacht te besteden aan
de ontwikkeling van deze taak en de kosten ervan.
Van belang bij dit voorstel is dat het ook gaat om (het voorkomen van) kosten voor bedrijven.
Dit is voor de eilanden een van de grootste zorgen.
Financieel toezicht en toezicht op de personeelsaanstellingen De voorstellen voor, vermindering
van het financiële toezicht en het toezicht op de personeelsaanstellingen en voor een meer op
maat gesneden financieel instrumentarium voor de eilanden, leiden ertoe dat de eilanden
minder tijd aan deze taken kwijt zijn. Het zal echter niet veel minder zijn, omdat een adequaat
personeelsbeleid en –uitvoering en een adequate financiële administratie en control wezenlijk
zijn. Het grootste voordeel is dat de taken in principe meer gericht op de eigen organisatie
kunnen worden uitgevoerd. De taken waar het in deze voorstellen om gaat vallen qua
kostenberekening onder bedrijfsvoering. Bedrijfsvoering is in de vrije uitkering berekend als
percentage. Een verandering van instrumentarium heeft geen effect op de berekening, omdat
het geen verandering van taak betreft.
Ombudsfunctie en commissies Bij het voorstel om de ombudsfunctie en toekomstige commissies
pragmatisch vorm te geven gaat het met name om besparingen op toekomstige kosten. Voor de
ombudsfunctie is in het referentiekader in de ondergrens € 0,40 per inwoner (bijdrage van

12

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

gemeenten in Europees Nederland opgenomen); dat is minder dan € 9.000 voor de drie eilanden
samen2. Uitgangspunt bij de berekening was dat de kosten “gedeeld” werden met Europees
Nederland. De werkelijke kosten van de ombudsfunctie zijn, afhankelijk van de gekozen
constructie hoger of veel hoger.
Iets vergelijkbaars kan gaan gelden voor de rekenkamer en voor diverse commissies (al dan niet
rijkstaken). Voor de rekenkamer is in het referentiekader in de ondergrens € 44.000 (eveneens
exclusief reiskosten) opgenomen. Een pragmatische oplossing (zoals commissies plaatsen bij de
Rijksvertegenwoordiger of het Cft) kan toekomstige kosten besparen.
Bij de berekening van de ondergrens was het pragmatische vormgeven van de taken het
uitgangspunt. Met het daadwerkelijk pragmatisch vormgeven van taken worden deze taken
conform de ondergrensberekening vormgegeven.
Coördinatiekosten Enkele voorstellen hebben gevolgen voor de coördinatiekosten. Het tot stand
brengen van meer overzicht op wet- en regelgeving kost met name een eenmalige inspanning.
Het bijhouden zou niet tot meer inspanning moeten leiden. Het overzicht zelf levert winst op in
de zin van tijdsbesparing van iedereen die iets moet uitzoeken rond wet- en regelgeving. Ook
levert het inzicht op; zonder overzicht is inzicht immers moeilijk.
Een effectievere proces- en inhoudelijke coördinatie brengt initieel een inspanning met zich
mee. Daarnaast zijn er permanent kosten. Deze hoeven niet hoger te zijn dan de huidige kosten.
Bovendien kan er veel tijdsbesparing zitten in een efficiënt proces. Deze tijdsbesparing is
grotendeels ongrijpbaar. Voor de eilanden betekent het tijdsbesparing voor de
eilandsecretarissen, hun ondersteuning en diverse managers, evenals bestuurders. De
bespaarde tijd kan dan aan andere onderwerpen worden besteed, zoals zorgen dat stappen
gezet kunnen worden naar een verdere ontwikkeling van taken. De winst is dus met andere
woorden vooral gelegen in een hogere effectiviteit. Indien vanuit deze winst een sterkere
onderlinge procesafstemming en wellicht juridische coördinatie zou kunnen plaatsvinden zou
dit nog een extra stap kunnen betekenen.
Op rijksniveau geldt iets vergelijkbaars. Door een overzichtelijkere onderlinge afstemming kan
op veel plekken tijd worden bespaard. Daarvan zou in theorie minimaal een juridisch loket
bekostigd moeten kunnen worden. Complicatie daarbij is dat de kosten niet in beeld zijn en
bovendien zijn verdeeld over diverse departementen.
Overige: bureau Rijksvertegenwoordiger en Cft Indien het financieel toezicht wordt beperkt tot
preventief begrotingstoezicht (het begrotingstoezicht zoals dat bij gemeenten voor 1995
gangbaar was) en het toezicht op personeelsaanstellingen wordt beperkt tot een
systeemtoezicht door het Cft dan bespaart dit fte’s bij het Cft en het bureau
Rijksvertegenwoordiger. Het gaat niet om hele grote taken; ter indicatie kan worden gedacht
aan in totaal twee fte. Omdat het hele takenpakket en rol van het Cft en het bureau
Rijksvertegenwoordiger wordt herbezien bij de staatkundige evaluatie is dat het moment om
een totaalbeeld van de besparingen voor beide instellingen te maken.

2 Deze berekening is exclusief enkele algemene kosten, zoals reiskosten, deze zijn voor de hele taak,

ondersteuning bestuurscollege en eilandsraad, berekend in het referentiekader. Onder deze taak vallen de
ombudsfunctie, rekenkamer, maar ook de griffie en de ondersteuning van de gezaghebber voor zijn taken.

13

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland

Tabel 1.1 Overzicht beantwoording deelvragen onderzoeksopdracht
Deelvragen
onderzoeksopdracht
1. Welke van de huidige
eilandelijke taken kunnen
eenvoudiger (en dus
goedkoper) worden
uitgevoerd door de
openbare lichamen?
Wat zijn hiervan de
financiële gevolgen?

Domein

Mogelijkheid

Besparing

Fysiek domein

Deregulering: afval, milieu, toezicht en handhaving: gezamenlijk
gedragen implementatieplan VromBES

- Een deel van de kosten van de VromBES
slaat neer bij burgers en bedrijven.
- Herberekening referentiekosten voor de
relevante taken (afval, milieu, toezicht en
handhaving). Deze kosten zijn nu in de
ondergrens $ 10,5 miljoen en zijn gebaseerd
op Europees - Nederlandse gemiddelden.
Daarbij is nog geen rekening gehouden met
de VromBES. De bovengrens berekening is
$ 15,4 miljoen. Daarbij is wel rekening
gehouden met de VromBES.
Herberekening kosten voor de taak toezicht
en handhaving en aanpalende taken nadat
een implementatieplan is opgesteld.
Zie voorgaande punten

Sociaal domein

Taakverlichting: prioriteitstelling toezicht en handhaving en
aanpalende taken (vergunningen, veiligheid, natuurbeheer en –
behoud) samen met het implementatieplan VromBES.
Taakorganisatie: bezien of de kennisfunctie voor de eilanden meer
kan worden gebundeld; (samen met de voorgaande punten).
Staatkundige evaluatie:
- Mogelijkheden voor harmonisering van de wet- en regelgeving
bezien.
- Mogelijkheden voor omgaan met internationale regels daar waar
mogelijk bezien.
Deregulering: De wetten van Antilliaanse oorsprong voor
arbeidsparticipatie zijn ten minste deels verouderd.
Taakverlichting: meer integraal vormgeven van overleg aan
rijkszijde.
Taakorganisatie: er zijn geen voor de hand liggende nieuwe
samenwerkingsmogelijkheden voor het sociale domein.
Staatkundige evaluatie:
- de taakverdeling rond armoedebestrijding, arbeidsparticipatie
en onderstand en aanpassing wetgeving (zie onder deregulering).

14

PM

Geen besparingen, omdat de wetten niet
dusdanig worden uitgevoerd.
Zie onder vraag 2c
PM

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland
Deelvragen
onderzoeksopdracht

Domein

Eilandsbrede
taken

FinBES/WolBES

Mogelijkheid

Besparing

- werk- en verblijfsvergunningen voor werknemers niet in dienst
van werkgevers op de eilanden (rijkstaak).
Deregulering: er zijn geen mogelijkheden voor deregulering
gevonden.
Taakverlichting: meer benutten van het systeem voor de
bevolkingsadministratie (PIVA) via het geautomatiseerd gegevens
aanleveren aan andere overheden (via PIVA-V); dit proces loopt
reeds.

Taakorganisatie: Op korte termijn zijn geen grote
besparingsmogelijkheden te verwachten van meer samenwerken.
Toezicht op de personeelsaanstellingen: vervangen door
systeemtoezicht via het financieel toezicht. Indien nodig kan er
bijvoorbeeld steekproefsgewijs een vorm van controle
plaatsvinden en/of kan een instrumentarium voor ingrijpen bij
onregelmatigheden zorgen voor een pragmatischere invulling van
dit toezicht.

Ombudsfunctie: pragmatischer vormgegeven door de taak niet bij
een volledig van de overheid onafhankelijke instelling neer te
leggen, maar bij een onderdeel van de rijksoverheid, zoals het Cft
of de Rijksvertegenwoordiger.

15

Het meer benutten van geautomatiseerde
aanlevering van gegevens kan bij het Rijk
besparingen opleren.
Voor de eilanden is bij de berekening van de
ondergrens van het referentiekader voor
deze taak reeds van deze mogelijkheid
uitgegaan.

- Dit voorstel bespaart arbeidsuren bij de
Rijksvertegenwoordiger. Dit dient bezien te
worden in totaal takenpakket
Rijksvertegenwoordiger.
- Dit voorstel bespaart tijd bij de eilanden.
Het gaat dan vooral om doorlooptijd van
personeelsaanstellingen. Bedrijfsvoering, is
berekend als percentage in het
referentiekader Caribisch Nederland. Bij dit
percentage is geen rekening gehouden met
extra taken vanuit toezicht op
personeelsaanstellingen.
In de ondergrensberekeningen van het
referentiekader is uitgegaan van gemiddelde
abonnementskosten per inwoner van
gemeenten bij de Nationale Ombudsman.
Het gaat dan om € 9.000, exclusief
reiskosten, voor de drie eilanden samen. De
huidige wijze van vormgeven voor de
eilanden is vele malen duurder en worden
daarom nog door het Ministerie van BZK

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland
Deelvragen
onderzoeksopdracht

Domein

Mogelijkheid

Besparing

FinBES:
- vereenvoudiging van het begrotingstoezicht (minder toezicht bij
geen problemen)
- heroverweging van het financiële instrumentarium (inclusief de
rekenkamer); per eiland een passend instrumentarium bepalen
- het doel van het Cft opnieuw bepalen
Gezien de sterke onderlinge samenhang tussen deze onderwerpen
doen wij hier verder geen voorstel voor.

Staatkundige evaluatie:
- dualisering zou heroverwogen kunnen worden vanwege de
kleinschaligheid van met name Saba.
- opnieuw bezien totaal aan taken en rol Cft en
Rijksvertegenwoordiger, omdat diverse voorstellen hier invloed
op hebben
2a. Welke
vereenvoudigingen leiden
tot besparingen in het
eilandelijke bestuurs- en
ambtenarenapparaat?

Alle domeinen

Met name de voorstellen in het fysieke domein en voor de WolBES
en FinBES kunnen tijd besparen voor de eilanden, zowel ambtelijk
als bestuurlijk.

2b. In hoeverre kan een

Alle domeinen

Er is een beperkt aantal mogelijkheden voor de eilanden om

16

gedragen. De besparingen zijn substantieel.
- Afhankelijk van de invulling kan er tijd bij
het Cft worden bespaard. Omdat het om een
samenhangend geheel van voorstellen gaat
kwantificeren we hier mogelijke
besparingen niet.
- Eveneens afhankelijk van de invulling
wordt er bij de eilanden tijd, bespaard. Veel
handelingen moeten evengoed worden
uitgevoerd, maar kunnen gerichter worden
op de eigen organisatie. Bedrijfsvoering is
berekend als percentage in het
referentiekader Caribisch Nederland. Bij dit
percentage is geen rekening gehouden met
extra taken vanuit toezicht op financiën
- Wat betreft de rekenkamer is € 44.000
opgenomen in de ondergrensberekening in
het referentiekader voor de drie eilanden
samen.
PM

Voor de relevante taken in het fysiek domein
kan de vrije uitkering worden herberekend,
omdat het voorzieningenniveau opnieuw
wordt bepaald.
De taken voor de FinBES en WolBES zijn als
percentage bepaald, waarbij geen rekening
is gehouden met de extra toezichtstaken.
De kennisfunctie maakt deel uit van de

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland
Deelvragen
onderzoeksopdracht
shared service organisatie
leiden tot verdere
besparingen?

Domein

2c. Welke
vereenvoudigingen in de
eilandelijke taken leiden
ook tot besparingen vanuit
rijkszijde?

Fysiek domein

Het implementatieplan voor het fysieke domein en de inhoudelijke
coördinatie kan implicaties hebben voor de rijkstaken
(bijvoorbeeld verschuiven van taken tussen Rijk en eilanden).

Wettelijk stelsel

- Overzicht: wetten-databank anders inrichten bij Rijk en
regelgeving eilanden opschonen en digitaliseren
- Een juridische loketfunctie bij het Rijk voor de eilanden.
- Consultatieproces stroomlijnen
- Inhoudelijke coördinatie op het sociale en het fysieke domein.
- Samenwerking tussen de eilanden ter versterking van de
onderhandelingspositie
Staatkundige evaluatie: vormgeving van de bestuurlijke
verhoudingen.

3. Welke van de
geïnventariseerde
taakverlichtingen en
dereguleringen zijn relatief
eenvoudig te realiseren, en
welke betreffen meer
complexe
vereenvoudigingen?

Quick wins
Eenvoudig

4. In hoeverre functioneert
het wettelijk kader rondom
lenen en kapitaaldienst voor
de openbare lichamen?

FinBES

Meer complex
Staatkundige
evaluatie

Mogelijkheid

Besparing

onderling samen te werken. Het gaat dan om:
- meer delen van de kennisfunctie bij toezicht (zie onder fysiek
domein)
- delen juridische functie (zie verder onder 2c).

inhoudelijke coördinatie van het fysieke
domein (zie bij vraag 1).
De juridische functie zou deels nieuw zijn en
is daarom geen directe besparing, maar
hangt samen met de voorstellen onder 2c.
PM

De huidige kosten (bij het Rijk) zijn niet in
beeld. Besparingen zijn daarom niet aan te
geven. Dat laat onverlet dat de besparingen
substantieel kunnen zijn.

PM

De voorstellen voor overzicht, juridische functie, consultatieproces en inhoudelijke coördinatie vergen geen
wetswijziging en kunnen daarom direct worden opgepakt.
De voorstellen voor de FinBES en WolBES kunnen worden voorbereid voor de staatkundige evaluatie.
Implementatie vergt aanpassing van wetgeving.
De diverse punten bij vraag 1 en 2c genoemd onder staatkundige evaluatie.

Het systeem van renteloze leningen functioneert in die zin dat er een mogelijkheid is tot lenen. Het risico op
financiële tekorten bij de eilanden is daarbij minimaal. Het nadeel van het systeem is dat departementen bereid
moeten en kunnen zijn om te lenen.
Alternatieven voor het huidige systeem van renteloze leningen zijn commercieel lenen, lenen met garantie en een

17

Deregulering en taakverlichting Caribisch Nederland
Deelvragen
onderzoeksopdracht
Welke aanpassingen zijn
denkbaar om dit kader te
optimaliseren?

Domein

Mogelijkheid

Besparing

fonds van de rijksoverheid. Bij de laatst genoemde mogelijkheid gaat het erom dat de eilanden kunnen lenen
vanuit een fonds, gevoed door meerdere departementen in plaats van een individueel departement. Dit maakt
minder afhankelijk van een specifiek departement.
Deze alternatieven hebben hun eigen voor- en nadelen en voorwaarden. Zo is commercieel lenen duurder en meer
risicovol. Een fonds is minder risicovol, maar vergt wel bereidheid van departementen tot het leveren van een
bijdrage. De keuze tussen de mogelijkheden, de voor- en nadelen is een beleidsmatige keuze.
Ook voor de collectieve sector geldt praktisch gesproken een leenverbod. De reden hiervoor is te voorkomen dat
de openbare lichamen lenen via derde partijen. Voor dit verbod merken wij op dat de definitie van de collectieve
sector, het leenverbod en de mogelijkheden voor ingrijpen indien het verbod wordt overschreden niet optimaal is
vormgegeven. Er is een risico dat de regels, onnodig te streng zijn, en er is een risico dat tekorten oplopen zonder
dat dit strijdig is met de wet. We geven in overweging de wetgeving op dit punt aan te passen. Of dit, gezien de
schaal van de eilanden, noodzakelijk wordt bevonden is een beleidsmatige keuze.

18