Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1719

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 oktober 2013
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij vijf fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Verordening statistiek spoorvervoer (Kamerstuk 22 112, nr. 1717)
Fiche 2: Verordening geldmarktfondsen (Kamerstuk 22 112, nr. 1718)
Fiche 3: Verordening preventie en beheer van de introductie en
verspreiding van invasieve uitheemse soorten (IUS)
Fiche 4: Verordening, mededeling en aanbeveling Europese interne markt
voor elektronische communicatie (Kamerstuk 22 112, nr. 1720)
Fiche 5: Mededeling EU innovatie-indicator (Kamerstuk 22 112, nr. 1721)
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1719
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1719

1

Fiche: Verordening preventie en beheer van de introductie en
verspreiding van invasieve uitheemse soorten (IUS)
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende
preventie en beheer van de introductie en verspreiding van invasieve
uitheemse soorten
Datum ontvangst Commissiedocument
09-09-2013
Nr. Commissiedocument
COM(2013) 620
Prelex
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=1041197
Nr. Impact Assessment Commissie en Opinie Impact Assessment Board
http://ec.europa.eu/environment/nature/invasivealien/docs/
IAS%20Impact%20Assessment.pdf
Behandelingstraject Raad
Milieuraad. In de Raadsconclusies biodiversiteit (2009) is door lidstaten
een oproep gedaan aan de Commissie om wetgeving op het terrein van
IUS voor te stellen.
Eerstverantwoordelijk Ministerie
Ministerie van Economische Zaken
Rechtsbasis, besluitvormingsprocedure Raad, rol Europees Parlement,
gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
a) Rechtsbasis
Artikel 192, lid1 EU-werkingsverdrag
b) Besluitvormingsprocedure Raad en rol Europees Parlement
Gewone wetgevingsprocedure; gekwalificeerde meerderheid in de Raad,
medebeslissing Europees Parlement
c) Gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
De Commissie stelt gedelegeerde handelingen voor op de volgende
punten:
– voorwaarden waaronder wetenschappelijk bewijs toegelaten kan
worden over de vestigings- en verspreidingskans van een potentieel
schadelijke invasieve uitheemse soort (IUS) (artikel 4, tweede lid,
onder b, van het voorstel);
– nadere uitwerking van de inhoudelijke onderdelen van een risicoanalyse naar de schadelijke effecten van een invasieve uitheemse soort.
Deze inhoudelijke onderdelen zijn limitatief opgesomd in artikel 5,
eerste lid van het voorstel;
– nadere uitwerking van de methodiek voor een risicoanalyse naar de
schadelijke effecten van een invasieve uitheemse soort.
Op grond van artikel 23 van het voorstel krijgt de Commissie deze
bevoegdheid voor onbepaalde tijd. De Raad of het Europese Parlement
kunnen ieder het initiatief nemen voor de intrekking van de bevoegdheid.
Beide instellingen krijgen voorts de bevoegdheid om bezwaar aan te
tekenen tegen de gedelegeerde handelingen die de Commissie op basis
van deze bevoegdheid vaststelt. Een dergelijk besluit moet met gekwalifi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1719

2

ceerde meerderheid worden genomen binnen twee maanden na
publicatie van de gedelegeerde handeling in het Publicatieblad.
De Commissie stelt uitvoeringshandelingen voor op de volgende punten:
– de lijst van invasieve uitheemse soorten van Europees belang. De in de
verordening opgesomde taken voor lidstaten richten zich primair op de
bestrijding van deze soorten (artikel 4, eerste lid van het voorstel);
– voor het gehele grondgebied van de EU geldende tijdelijke voorzorgsmaatregelen tegen de introductie of verspreiding van potentieel
schadelijke invasieve uitheemse soorten, die nog niet op de lijst van
invasieve uitheemse soorten van Europees belang zijn opgenomen,
omdat voor die soort nog geen (volwaardige) risicoanalyse in de zin
van artikel 5, eerste lid van het voorstel, is uitgevoerd. Deze maatregelen treden in de plaats van eventuele nationale maatregelen (artikel 9,
vierde lid van het voorstel).
– beslissingen op ontheffingsaanvragen van lidstaten als bedoeld in
artikel 16 van het voorstel. Het betreft ontheffing van de verplichting
om maatregelen te nemen tot het elimineren van populaties van
invasieve uitheemse soorten van Europees belang (artikel 16, vierde lid
van het voorstel).
De Commissie stelt de uitvoeringshandelingen vast volgens de onderzoeksprocedure, bedoeld in artikel 5 van verordening (EU) nr. 2011/182. De
Commissie wordt daarbij bijgestaan door een Comité, ingesteld bij artikel
22 van het voorstel.
2. Samenvatting BNC-fiche
– Korte inhoud voorstel
Dit voorstel heeft tot doel het negatieve grensoverschrijdende effect van
invasieve uitheemse soorten (IUS) voor bedrijven, burgers, overheidsinstanties en het milieu aan te pakken. Dit gebeurt door een kader in te
stellen van acties ter voorkoming, beperking en vermindering van de
negatieve invloeden van IUS op biodiversiteit en ecosysteemdiensten. In
het voorstel wordt gestreefd naar beperking van de sociale en economische schade, onder andere via een (nog op te stellen) lijst met
maximaal 50 prioritaire uitheemse dier- en plantensoorten, alsmede
uitheemse schimmels en micro-organismen die, wanneer zij zich door
menselijk toedoen in de Europese natuur zouden vestigen, een bedreiging
vormen voor de biodiversiteit en de daaruit voorvloeiende ecosysteemdiensten. Handelingen die kunnen leiden tot het opzettelijk introduceren
of verspreiden van aangewezen soorten worden verboden.
Bevoegdheidsvaststelling
Nederland acht de door de Commissie voorgestelde rechtsbasis de juiste.
Ten aanzien van de sanctiebevoegdheden zoals geformuleerd in artikel 25
van het voorstel, is Nederland van mening dat de lidstaten maximale
keuzeruimte moet worden gelaten om te kiezen tussen bestuursrechtelijke
en strafrechtelijke middelen
Subsidiariteit- en proportionaliteitsoordeel
Het oordeel ten aanzien van subsidiariteit is positief. Een effectieve
aanpak van IUS vereist een Europese aanpak, gelet op het grensoverschrijdende karakter van de problematiek. Het oordeel ten aanzien van
proportionaliteit is positief met kanttekeningen, daar de gevolgen op
enkele onderdelen onduidelijk zijn en het een uitgebreid instrumentarium
betreft dat beperkte ruimte voor de lidstaten laat. De wens voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1719

3

uniforme aanpak wordt daarmee boven de noodzaak van maatwerk op
lokaal niveau geplaatst.
Nederlandse positie
Nederland heeft reeds lange tijd aangedrongen op Europese wetgeving
voor de aanpak van IUS en steunt het voorstel tot EU wet- en regelgeving
op dit onderwerp. Effectieve maatregelen ter preventie van vestiging van
IUS en eliminatie van reeds gevestigde IUS zullen bijdragen aan de
realisatie van biodiversiteitsdoelen ten aanzien van de achteruitgang van
soorten. Nederland vindt het belangrijk dat de EU-regelgeving zich primair
richt op preventie en waar mogelijk eliminatie van IUS. Nederland acht
verheldering nodig van enkele aspecten in het voorstel, waaronder de
criteria voor vaststelling van de lijst van IUS, de rol van effecten op de
volksgezondheid en het behoud van de vrijheid om op nationaal niveau
permanente maatregelen te mogen treffen ter bestrijding van ongewenste
soorten die niet op de lijst van IUS komen.
3. Samenvatting voorstel
Het voorstel beoogt het terugdringen van prioritaire invasieve uitheemse
soorten (IUS) door een lijst op te stellen van 50, voor de Unie zorgwekkende, soorten met de verplichting voor lidstaten om hier diverse acties
op te ondernemen. De voorgestelde verordening biedt een juridische
basis voor lidstaten om een verbod in te stellen voor het houden,
verhandelen en uitzetten van prioritair bevonden IUS, om eliminatiemaatregelen te treffen en toegangswegen te controleren.
Invasieve uitheemse soorten zijn soorten die aanvankelijk door menselijk
toedoen buiten hun natuurlijk bereik ecologische barrières overschrijden,
die daar overleven, zich voortplanten en verspreiden en die negatieve
gevolgen hebben voor de ecologie van de nieuwe locatie, evenals
ernstige economische en sociale gevolgen. Dit voorstel heeft tot doel de
negatieve effecten van IUS voor bedrijven, burgers, overheidsinstanties
en het milieu aan te pakken. Dit gebeurt door een kader in te stellen van
acties ter voorkoming, beperking en vermindering van de negatieve
invloeden van IUS op biodiversiteit en ecosysteemdiensten. In het
voorstel wordt gestreefd naar beperking van de sociale en economische
schade veroorzaakt door prioritaire IUS. Handelingen die kunnen leiden
tot het opzettelijk introduceren of verspreiden van aangewezen soorten
worden verboden door middel van passieve en actieve maatregelen.
IUS zijn een van de grootste, en groeiende, oorzaken van biodiversiteitverlies en de uitsterving van soorten. IUS kunnen ook ziekten overbrengen
op mens en dier of directe gezondheidsproblemen veroorzaken. Ze
kunnen onder andere infrastructuur en recreatiefaciliteiten beschadigen,
bosbouw belemmeren of verliezen veroorzaken in de landbouw. Volgens
ramingen kost het de Europese economie € 12 miljard per jaar en deze
kosten zullen naar verwachting stijgen. Met de biodiversiteitstrategie 2020
wil de Unie het biodiversiteitverlies een halt toe roepen tegen 2020. Dit
mede in het kader van de toezegging inzake het verdrag biologische
diversiteit (CBD) in Nagoya, Japan in 2010.
Het voorstel is van toepassing op alle IUS. De Commissie stelt in overleg
met de lidstaten een lijst vast, betreffende de IUS die de grootste risico’s
vormen. Dit wordt beoordeeld op basis van een in het voorstel
omschreven risicoanalyse.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1719

4

Ten behoeve van het voorkomen van introductie (preventiemaatregelen),
de verwijdering en/of het beheersen van IUS moeten lidstaten onder
andere actieplannen opstellen, soorten in de natuur monitoren, controles
uitvoeren aan de grens, kleine populaties verwijderen en bestaande
(grote) populaties beheren. Om de Commissie in staat te stellen de acties
van de lidstaten te coördineren, moeten lidstaten gegevens over nieuwe
vondsten, uitgevoerde controles en geplande maatregelen aan de
Commissie doorzenden. Het voorstel voorziet voorts in de mogelijkheid
om voorzorgsmaatregelen te treffen tegen de verspreiding van IUS die
nog niet volledig beoordeeld zijn op schadelijke effecten. Deze maatregelen moeten worden genotificeerd. De Commissie kan vervolgens
besluiten om op Europees niveau maatregelen te treffen.
Impact assessment Commissie
Het impact assessment van de Commissie geeft aan dat uit de intensieve
consultaties voorafgaand aan het voorstel is gebleken dat er brede steun
is voor EU-wetgeving inzake IUS, zowel vanuit landen als vanuit NGO’s en
de handelssector. De EU heeft ter voorbereiding tevens diverse wetenschappelijke onderzoeken laten doen.
Alle lidstaten nemen op dit moment in meerdere of mindere mate
maatregelen tegen IUS, maar de Commissie concludeert dat dit efficiënter, effectiever en eenduidiger zou moeten gebeuren. Om de in de
EU-biodiversiteitsstrategie gestelde doelen te behalen, is het belangrijk te
komen tot een geharmoniseerde aanpak bij zowel preventie als vroegtijdige signalering en eliminatie en, bij gevestigde soorten, beheersmaatregelen.
Het impact assessment van de Commissie geeft verder een aantal opties,
variërend van de basisoptie niets doen (huidige situatie), tot specifieke
EU-wetgeving voor IUS. Het voorstel is gebaseerd op de optie waarbij
specifieke EU-wetgeving wordt opgesteld met verplichtingen voor het
bestrijden van IUS door lidstaten en is hiermee de meest vergaande optie.
4. Bevoegdheidsvaststelling en subsidiariteits- en
proportionaliteitsoordeel
a) Bevoegdheid
De Commissie baseert haar voorstel op artikel 192, lid 1, van het Verdrag
betreffende de werking van de Europese Unie, tot tenuitvoerlegging van
de EU-doelstellingen van behoud, bescherming en verbetering van de
kwaliteit van het milieu, bescherming van de gezondheid van de mens,
behoedzaam en rationeel gebruik van natuurlijke hulpbronnen, bevordering van maatregelen om het hoofd te bieden aan regionale of
mondiale milieuproblemen. Nederland acht dit de juiste rechtsbasis. Ten
aanzien van de sanctiebevoegdheden zoals geformuleerd in artikel 25 van
het voorstel, is Nederland van mening dat de lidstaten maximale
keuzeruimte moet worden gelaten om te kiezen tussen bestuursrechtelijke
en strafrechtelijke middelen.
b) Subsidiariteits- en proportionaliteitsoordeel
Ten aanzien van subsidiariteit is het Nederlandse oordeel positief.
Nederland heeft reeds lange tijd aangedrongen op Europese wetgeving
voor invasieve uitheemse soorten (IUS). Voor een efficiënte en effectieve
bestrijding van IUS is Nederland gebaat bij een Europese aanpak, mede
gelet op het grensoverschrijdende karakter van de problematiek.
Ten aanzien van proportionaliteit is het Nederlandse oordeel positief met
kanttekeningen. Een Europese werkwijze ter preventie en bestrijding van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1719

5

IUS zal de enige succesvolle reactie zijn om de toenemende sociale en
economische schade veroorzaakt door IUS een halt toe te roepen.
Wel heeft Nederland enkele kritische kanttekeningen bij een aantal
onduidelijkheden in het voorstel. Daardoor lijkt het voorstel op sommige
punten aanvullende nationale regelgeving in de weg te staan en tot hoge
kosten met betrekking tot handhaving te leiden.
Nederland heeft kritische kanttekeningen bij enkele artikelen in het
huidige voorstel, met name1:
– Artikel 12 beschrijft dat er een toezichtsysteem moet komen ter
signalering van IUS. Dit systeem moet snel de aanwezigheid vast
kunnen stellen van voor de Unie zorgwekkende IUS. In grote wateren
is dergelijke monitoring gezien de hoge kosten moeilijk realiseerbaar.
– Artikel 16, lid 6 stelt dat lidstaten indammingsmaatregelen moeten
nemen om verdere verspreiding te voorkomen, tot een besluit is
genomen of de uitzondering inderdaad van toepassing is. Deze
maatregelen zijn niet realiseerbaar in grote wateren, zeker niet op zee.
– Artikel 17, lid 2 en 3 beschrijft dat maatregelen fysiek, chemisch of
biologisch mogen zijn, rekening houdend met mens en milieu. Het is
mogelijk dat deze conflicteren met nationale regels en richtlijnen, zoals
de Kaderrichtlijn Water, Kaderrichtlijn Marien en de Vogelrichtlijn.
c) Nederlands oordeel over de voorstellen op het gebied van gedelegeerde en/of uitvoeringshandelingen
Gedelegeerde handelingen:
Nederland is ten algemene positief over de gedelegeerde bevoegdheden.
Bevoegdheden met betrekking tot risicoanalyses gaan niet verder dan
nadere uitwerking van de in de Raadsverordening opgesomde criteria.
Uitvoeringshandelingen:
Nederland is positief over de door de Commissie voorgestelde uitvoeringshandelingen.
5. Financiële implicaties, gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten
a) Consequenties EU-begroting
De consequenties voor de EU-begroting zijn gering: ongeveer 0,2 miljoen
euro per jaar. Deze beperken zich vooral tot bijeenkomsten van een
permanent comité voor IUS en het opzetten en onderhouden van een
centrale database voor meldingen van IUS in en door lidstaten. Indien
sprake is van gevolgen voor de EU-begroting, is Nederland van mening
dat de financiële middelen gevonden dienen te worden binnen de
bestaande financiële kaders van de EU-begroting.
b) Financiële consequenties (incl. personele) voor rijksoverheid en/ of
decentrale overheden
De financiële consequenties zijn in belangrijke mate afhankelijk van de
nog op te stellen lijst van maximaal 50 IUS. Momenteel is niet bekend met
hoeveel soorten Nederland te maken krijgt, waarvoor maatregelen
moeten worden genomen, evenals het soort maatregelen dat moet
worden genomen. Mogelijk zal er meer capaciteit nodig zijn bij toezichthouders om toezicht te houden op de naleving van de nieuwe regels
(NVWA, mogelijk Douane), en wellicht de coördinatie van preventie en
bestrijdingsacties (NVWA en mogelijk Douane). Tegelijkertijd kan een
1

In de Nederlandse positie (paragraaf 9) staat een uitgebreidere lijst met kanttekeningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1719

6

Europees brede preventie op termijn tot lagere kosten leiden, aangezien
Nederland dan minder soorten hoeft te bestrijden die uit andere
EU-lidstaten afkomstig zijn. Eventuele budgettaire gevolgen zullen worden
ingepast op de begroting van het beleidsverantwoordelijke departement
c.q. provincie, conform de regels van de budgetdiscipline. Nederland zet
zich om de kosten voor overheden te beperken.
c) Financiële consequenties (incl. personele) voor bedrijfsleven en burger
De financiële consequenties zijn in belangrijke mate afhankelijk van de
nog op te stellen lijst van maximaal 50 IUS, waarvoor een verbod van
kracht zal worden voor onder andere het importeren, verhandelen en in
bezit hebben. Voor deze soorten komt er een overgangsregeling, waarbij
onder voorwaarden soorten toch gehouden of verhandeld mogen
worden. Verbod en overgangsregeling leiden tijdelijk tot financiële en
administratieve lasten. Zodra deze soorten daadwerkelijk uit de handel
zijn, zullen handelaren in uitheemse planten en dieren alternatieve
soorten zoeken (en vinden) voor de weggevallen soorten of zullen de
soorten in de illegale handel verdwijnen. De importverboden die ingesteld
worden voor een aantal soorten vergen mogelijk een andere wijze van
registratie (importcertificaten) van geïmporteerde planten en dieren.
Aangezien de lijst met soorten nog niet bekend is en daarmee ook niet
bekend is hoeveel (commerciële) houders het betreft is er geen financiële
inschatting te maken.
Niet-commerciële houders die de dieren reeds in hun bezit hebben
wanneer de verordening in werking treedt mogen deze dieren, onder
enkele voorwaarden, houden tot ze een natuurlijke dood sterven.
Bestrijding van invasieve uitheemse soorten die het bedrijfsleven schaden
zullen op de langere termijn positieve financiële resultaten leveren.
Nederland zet zich in om de financiële lasten voor bedrijfsleven en
burgers te beperken.
d) Gevolgen voor regeldruk/administratieve lasten voor rijksoverheid,
decentrale overheden, bedrijfsleven en burger
De gevolgen zijn in belangrijke mate afhankelijk van de nog op te stellen
lijst van maximaal 50 IUS. Wanneer deze soorten niet in Nederland
voorkomen, zullen de maatregelen zich in eerste instantie kunnen
beperken tot een verbod, voorlichting en een vorm van toezicht. Het
laatste wordt weer bepaald door of het een soort is die verhandeld wordt.
Wanneer een soort gering of wijdverspreid voorkomt zullen er actieplannen moeten worden opgesteld met bijbehorende acties welke meer
lasten met zich meebrengen.
De Rijksoverheid zal zich inzetten om onnodige lasten te voorkomen en
daartoe met het bedrijfsleven in gesprek gaan om consequenties van de
diverse verboden door te spreken. Toezichthouders (NVWA, douane)
zullen moeten toezien op naleving van de import-, handels- en bezitsverboden voor de invasieve uitheemse soorten die worden opgenomen in de
EU-verordening. De Rijksoverheid zal signalen over de aanwezigheid van
een aantal invasieve uitheemse soorten op het Nederlandse grondgebied
moeten notificeren aan Brussel. Afhankelijk van hoe (de)centraal één en
ander wordt georganiseerd werkt dit door naar de provincies.
Drie jaar nadat de verordening in werking is getreden en daarna na iedere
vier jaar dient de lidstaat verslag uit te brengen over de toezichtssystemen, controles, de voor de unie prioritaire IUS en hun verspreidingsgebied alsmede de voor de lidstaat prioritaire IUS, uitroeiingsmaatregelen, beheersmaatregelen de doeltreffendheid ervan en de
vergunningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1719

7

6. Implicaties juridisch
a) Consequenties voor nationale en decentrale regelgeving en/of
sanctionering beleid (inclusief toepassing van de lex silencio positivo)
Het voorstel betreft een verordening. Dat betekent dat de bepalingen van
de verordening rechtstreeks doorwerken in de Nederlandse rechtsorde.
Nederland zal overtreding van de verordening echter nog wel bij of
krachtens wet strafbaar moeten stellen. Voor de verschillende bevoegdheden zal een Nederlandse bevoegde autoriteit aangewezen moeten
worden, die beschikt over de nodige toezichts- en handhavingsbevoegdheden.
De bestrijding van dier- en plantensoorten, schimmels en microorganismen vanwege hun potentieel schadelijke eigenschappen voor de
biodiversiteit is een betrekkelijk nieuw terrein. Via de artikelen van de
huidige Flora- en faunawet kunnen maatregelen ter bestrijding van reeds
aanwezige invasieve uitheemse soorten worden getroffen en bevat de
huidige Flora- en faunawet een uitzetverbod. Een grondslag voor de
strafbaarstelling van overtreding van de verboden op het gebruik van en
de handel in invasieve uitheemse soorten ontbreekt echter. Het
wetsvoorstel natuurbescherming, dat bij de Tweede Kamer aanhangig is,
voorziet wel in de nodige grondslagen voor een goede uitvoering van de
verordening.
b) Voorgestelde implementatietermijn (bij richtlijnen), dan wel voorgestelde datum inwerkingtreding (bij verordeningen en beschikkingen) met
commentaar t.a.v. haalbaarheid
Deze verordening treedt, afhankelijk van de bekendmakingsdatum in het
Publicatieblad van de Europese Unie, in werking op 1 januari of 1 juli
volgend op die bekendmaking.
Nederland verwacht dat deze verordening niet eerder aangenomen wordt
dan in 2015. Nederland verwacht dat de Commissie vooruitlopend op
aanname van deze verordening start met de implementatiehandelingen.
c) Wenselijkheid evaluatie-/horizonbepaling
In de overwegingen van het voorstel van de Commissie is een evaluatiebepaling opgenomen (12). Hierin staat dat de algemene aanpak na vijf jaar
geëvalueerd zou moeten worden. Nederland is van mening dat de
evaluatiebepaling op dit moment nog onvoldoende zijn beschreven.
7. Implicaties voor uitvoering en handhaving
a) Uitvoerbaarheid
Het voorstel is op een aantal punten op het eerste oog minder goed of
slecht uitvoerbaar:
– Doordat de lijst van IUS op maximaal 50 soorten is bepaald zullen
lidstaten zich er hard voor maken dat er voor hun prioritaire soorten
opkomen en de voor hun niet prioritaire niet op de lijst komen. Via de
onderzoeksprocedure kunnen de lidstaten met omgekeerde gekwalificeerde meerderheid het voorstel van de Commissie afwijzen. Dit kan
tot een langdurig onderhandelingstraject leiden omdat lidstaten
vasthouden aan het uit de lijst laten van soorten die voor betreffende
lidstaat mogelijk tot hoge kosten en administratieve lasten leiden.
– Invasieve uitheemse soorten komen bij binnenkomst op het douanegebied altijd in aanmerking voor officiële controles, hetzij op grond van
(COM(2013) 265) hetzij op grond van deze verordening. In de gevallen
dat deze controles niet plaatsvinden op een grenscontrolepost maakt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1719

8

–

–

dit artikel de Douane verantwoordelijk voor het geven van een (nadere)
douaneregeling. Onduidelijk is hoe de uitvoering van deze controle
eruit dient te zien, en onduidelijk is welke douaneregelingen zijn
toegestaan voor deze goederen in deze situatie. Zonder meer
duidelijkheid is de handhaafbaarheid niet in te schatten.
Verplichting voor maatregelen tegen enkele wijdverspreid aanwezige
invasieve uitheemse soorten ter voorkoming van verdere verspreiding.
Dit kan veel gaan kosten, terwijl het effect van deze maatregelen
beperkt kan zijn. Eén en ander hangt af van de soorten waarvoor deze
maatregelen gaan gelden.
Overgangsregelingen voor zo’n 50 verboden plant- en diersoorten. Dit
vergt veel organisatie en communicatie. Het bereiken van alle houders
zal niet mogelijk blijken. Verder is het waarschijnlijk dat een deel van
de houders de planten of dieren liever loslaat in de natuur dan kosten
of moeite te doen voor het mogen blijven houden onder voorwaarden.

b) Handhaafbaarheid
Handhaving van de voorgestelde verordening zal zich primair richten op
het verbod op import, handel, uitzetten en houden van zo’n 50 invasieve
uitheemse soorten. Goede communicatie met buren en andere lidstaten is
ook van belang. Voor import en handel is dit goed te organiseren, voor de
particuliere houders veel minder goed.
8. Implicaties voor ontwikkelingslanden
Volgens Nederland houdt de verordening geen rekening met de effecten
op de export van ontwikkelingslanden. Door de algemene criteria die
worden gehanteerd voor het vaststellen van de 50 invasieve uitheemse
soorten en het feit dat lidstaten zelf lijstjes met IUS mogen voordragen,
valt niet uit te sluiten dat dit kan leiden tot handelsbelemmeringen voor
de export van ontwikkelingslanden naar de EU.
9. Nederlandse positie
Nederland heeft reeds lange tijd aangedrongen op Europese wetgeving
voor invasieve uitheemse soorten en steunt op hoofdlijnen het voorstel
tot EU wet- en regelgeving op dit onderwerp. Nederland heeft sinds een
aantal jaren het «exotenbeleid»2 in werking. Aansluiting met buurlanden
en andere EU-landen voor een meer efficiënte aanpak was nodig.
Effectieve maatregelen ter preventie van vestiging van IUS en eliminatie
van reeds gevestigde IUS zullen bijdragen aan de realisatie van biodiversiteitsdoelen ten aanzien van de achteruitgang van soorten.
Nederland vindt het van belang dat EU-regelgeving op dit terrein zich
primair richt op preventie en eliminatie van de IUS. Nederland acht het
van belang dat tevens op lidstaatniveau een evenwichtige afweging
gemaakt zal worden ten aanzien van de kostenefficiëntie van maatregelen.
Het voorstel spreekt over een lijst van 50 voor de Europese Unie zorgwekkende soorten die moeten voldoen aan het criterium dat ze zich in de
gehele unie moeten kunnen vestigen. Nederland zet zich in om te komen
tot een lijst van invasieve uitheemse soorten die voor de Europese
lidstaten hanteerbaar en financieel haalbaar is. Dit criterium lijkt te streng,
omdat dit zou betekenen dat alleen soorten die zich in heel de EU zouden
kunnen verspreiden op de lijst geplaatst kunnen worden. Dit is slechts op
een zeer beperkt aantal soorten van toepassing. Nederland is van mening
dat het criterium moet zijn dat een invasieve uitheemse soort die zich
2

Beleid gericht op het voorkomen dat invasieve exoten zich in Nederland vestigen (2007)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1719

9

binnen de Unie kan verspreiden naar meerdere lidstaten, in plaats van
naar alle lidstaten. Daarnaast acht Nederland het van belang dat ook
soorten die in tegenstelling tot de biodiversiteit enkel de volksgezondheid
schaden, zoals de tijgermug, ook op de lijst van prioritaire soorten kunnen
worden opgenomen.
Tevens zal Nederland kritisch kijken naar de effecten van de maatregelen
op de export van ontwikkelingslanden naar de EU, waarbij negatieve
effecten zoveel mogelijk zullen worden geminimaliseerd.
Het impact assessment raamt de huidige kosten/schade van IUS op € 12
miljard per jaar voor de Europese Economie. Het is momenteel onduidelijk hoe en waaruit dit bedrag is opgebouwd. Nederland zal opheldering
vragen over of hierin tevens effecten op de volksgezondheid zijn geraamd.
De lijstsamenstelling is van groot belang voor de financiële consequenties
van naleving van de verordening bijvoorbeeld daar waar de Commissie
uitgaat van herstel van beschadigde ecosystemen. Nederland is er
daarom voorstander van dat iedere lidstaat het recht heeft een aantal naar
rato prioritaire soorten op de lijst vermeld te krijgen. Daarnaast wil
Nederland de mogelijkheden voor ontheffing van soorten op de prioritaire
lijst die voor een lidstaat als «niet ongewenst» of zelfs «gewenst»
beschouwt (bijvoorbeeld de driehoeksmossel) verduidelijkt hebben.
Ten slotte heeft Nederland kritische kanttekeningen bij de volgende
artikelen:
– Artikel 4, lid 2: Uit beschikbaar wetenschappelijk bewijsmateriaal moet
blijken dat een soort problematisch is. Nederland acht het van belang
dat de Commissie duidelijk maakt wanneer iets geldt als bewijsmateriaal en waaraan het dan moet voldoen? Verder acht Nederland het van
belang dat duidelijkheid ontstaat over hoe men kan aantonen dat een
soort een levensvatbare populatie kan vormen in heel Europa en welke
actie vereist is als deze populatie reeds is gevormd?
– Artikel 9 spreekt over noodmaatregelen die een lidstaat tijdelijk mag
nemen bij de ontdekking van een nieuwe IUS die niet op de lijst staat.
Nederland acht het van belang dat een lidstaat permanente maatregelen zou mogen treffen op IUS die niet op de lijst van invasieve
prioritaire soorten staan. Denk hierbij aan het mosseltransitiebeleid
(Zuid-Noord transporten van mosselzaad) en het convenant waterplanten.
– Artikel 12 beschrijft dat er een toezichtsysteem moet komen ter
signalering van IUS. Dit systeem moet snel de aanwezigheid vast
kunnen stellen van voor de Unie zorgwekkende IUS. In grote wateren
is dergelijk monitoring gezien de hoge kosten redelijkerwijs niet
realiseerbaar. Nederland acht het van belang dat in dergelijke gevallen
als alternatief gebruik kan worden gemaakt van bestaande meetnetten,
waarbij IUS expliciet(er) worden gesignaleerd.
– Artikel 16, lid 6 stelt dat lidstaten indammingsmaatregelen moeten
nemen om verdere verspreiding te voorkomen, tot een besluit is
genomen of de uitzondering inderdaad van toepassing is. Deze
maatregelen zijn niet realiseerbaar in grote wateren, zeker niet op zee.
Nederland acht het van belang dat op voorhand in de verordening al
een aantal uitzonderingen (grote wateren) expliciet worden benoemd.
– Artikel 17, lid 2 en 3: maatregelen mogen fysiek, chemisch of biologisch zijn, rekening houdend met mens en milieu. Nederland vraagt
hierbij aandacht voor eventuele conflicten met doelstellingen uit de
Kaderrichtlijn Water, Kaderrichtlijn Marien en de Vogelrichtlijn en
Habitatrichtlijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 112, nr. 1719

10