Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1458

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 juni 2019
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, de geannoteerde
agenda aan voor de Europese Raad inclusief Art. 50 samenstelling van
20 en 21 juni 2019.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-20-1458
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1458

1

GEANNOTEERDE AGENDA VAN DE EUROPESE RAAD VAN 20 EN
21 JUNI 2019
Op 20 en 21 juni vindt een Europese Raad (ER) plaats die zal spreken over
de Strategische Agenda, het Meerjarig Financieel Kader, het klimaat en
overige agendapunten. De concept-conclusies zijn via delegates portal
toegankelijk (8949/19). Naast de reguliere ER vindt er een Eurotop en een
ER in Artikel 50 samenstelling plaats.
Strategische Agenda
Deze ER zal de prioriteiten voor de komende legislatuur in de Strategische
Agenda vaststellen, om daarmee sturing te geven aan de nieuwe
Europese Commissie. Hierover is tijdens de informele ER in Sibiu op
9 mei 2019 van gedachten gewisseld, zonder besluiten te nemen. De
concept Strategische Agenda is, in lijn met staande informatie-afspraken,
met het Nederlandse parlement gedeeld (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1455,
d.d. 11 juni 2019).
De concept Strategische Agenda reflecteert de voor Nederland essentiële
punten, in lijn met de Kamerbrief betreffende de Staat van de Europese
Unie 2019 (Kamerstuk 35 078, nr. 1). Het kabinet kan zich daarom in grote
lijnen hierin vinden. De Nederlandse prioriteiten migratie, veiligheid, een
sterke en duurzame economie die bescherming biedt, klimaat en ten slotte
een EU die Europese waarden en belangen in het buitenland veiligstelt,
vinden hun weerslag in de tekst. Daarnaast kan de aandacht voor het
functioneren van de EU, met o.a. respect voor de democratische rechtsstaat, effectieve en efficiënte instellingen en transparantie, op instemming
van het kabinet rekenen. Het kabinet zal er voor pleiten dat er in de Raad
en ook in de Commissie opvolging wordt gegeven aan deze Strategische
Agenda, zodat de komende periode gestructureerd invulling wordt
gegeven aan de prioriteiten.
De ER zal daarnaast spreken over de benoemingen van de topposities bij
de EU-instellingen. De voorzitter van de ER heeft het voornemen geuit te
besluiten over meerdere benoemingen. Dat betreft allereerst de
voordracht van een kandidaat-voorzitter van de nieuwe Europese
Commissie aan het Europees Parlement, daarbij rekening houdend met de
uitkomst van de verkiezingen van het Europees Parlement. Over het
algemeen is de voordracht van kandidaten en besluitvorming over
benoemingen gebaat bij een bepaalde mate van beslotenheid, ten
behoeve van de onderhandelingen tussen alle betrokken partijen en ter
bescherming van de kandidaten zelf. Ook in het kader van deze benoemingen geldt dat een voor Nederland gunstige uitkomst in de visie van
het kabinet een vertrouwelijke inzet vergt. Wat betreft het profiel van de
kandidaat-voorzitter van de Europese Commissie ziet het kabinet bij
voorkeur een slagvaardig persoon met de kwaliteiten om de door
Nederland voorgestane agenda voor de komende vijf jaar uit te kunnen
voeren. De kandidaat-voorzitter van de Commissie moet in staat zijn
invulling te geven aan de prioriteiten uit de Strategische Agenda, ook
waar het gaat om het effectief hierop aansturen van de Europese
Commissie. Ook bij de benoemingen van de andere topposities gelden
voor het kabinet de overwegingen van effectieve uitvoering van de
gestelde prioriteiten.
De besluitvorming over de benoemingen is complex en vereist het
bereiken van een akkoord daarover in de ER en in het Europees
Parlement. Dat vergt zorgvuldigheid. Het is daarom geen gegeven dat de
komende ER tot een voordracht van een kandidaat-Commissievoorzitter
zal komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1458

2

MFK
Deze ER zal de voortgang in de onderhandelingen over het Meerjarig
Financieel Kader (MFK) bespreken. Naar verwachting zal de bespreking
worden gevoerd aan de hand van een rapport over de voortgang die is
bereikt binnen de MFK-onderhandelingen onder het Roemeense
EU-voorzitterschap. Ook zal het tijdspad en het proces van de
MFK-onderhandelingen onder het inkomend Fins EU-voorzitterschap ter
discussie staan.
Het Roemeense EU-voorzitterschap heeft, conform de ER-conclusies van
december 2018, het onderhandelingsdocument als basis voor verder werk
gebruikt. Onder het Oostenrijkse EU-voorzitterschap is in 2018 een begin
gemaakt met het opstellen van het onderhandelingsdocument. Het
onderhandelingsdocument kan worden beschouwd als het voorstadium
van concept-conclusies van de ER over het MFK. Het moet uiteindelijk alle
budgettaire en andere politieke beslispunten bevatten die nodig zijn voor
een integraal akkoord over het MFK en een nieuw Eigen Middelenbesluit.
Naar verwachting zal de ER nu niet over het onderhandelingsdocument
zelf spreken, maar enkel over het vervolgproces.
Sinds januari jl. heeft de Raad thematische discussies gevoerd over
diverse deelterreinen. Het Roemeense EU-voorzitterschap heeft getracht
de uitkomsten van die thematische discussies te gebruiken om het
onderhandelingsdocument toereikend te maken voor verder werk. In de
afgelopen fase is binnen de Raad nog niet onderhandeld over de omvang
en verdeling van de budgetten. Lidstaten hebben zich hoofdzakelijk
geconcentreerd op de vormgeving van een onderhandelingsbasis die
voor hen de belangrijke kwalitatieve elementen en opties bevat. De Raad
Algemene Zaken van 18 juni zal een nieuwe versie van het onderhandelingsdocument bespreken (beschikbaar in het EU Delegates Portal, nr.
10010/19). Hierin doet het voorzitterschap een aantal voorstellen om
onderhandelingsopties te reduceren of verder in te vullen. Het krachtenveld is op nagenoeg alle onderwerpen nog sterk verdeeld. Ook het
kabinet is van mening dat er nog geen evenwichtige tekst voorligt, die als
basis kan dienen voor de verdere onderhandelingen. Zo zijn de tekstvoorstellen over bijvoorbeeld het Horizon-programma, het cohesiebeleid, het
Gemeenschappelijk landbouwbeleid, eigen middelen en begrotingsflexibiliteit volgens het kabinet geen goede weergave van de verschillende
standpunten binnen de Raad. Het kabinet zal dat in de verdere bespreking
van het onderhandelingsdocument benadrukken.
De Nederlandse inzet is gericht op een modern en financieel houdbaar
MFK dat de lasten eerlijk verdeelt. De inzet in de ER is erop gericht om
deze elementen verder te versterken. De kabinetsappreciatie van de
Commissievoorstellen (Kamerstuk 21 501-20, nrs. 1349 en 1379) en de
relevante BNC-fiches vormen de basis voor de Nederlandse inbreng.
Klimaat
Zoals overeengekomen op de ER van maart jl., spreekt de komende ER
opnieuw over de lange termijn klimaatstrategie. Deze bespreking vindt
ook plaats ter voorbereiding op de VN-klimaattop in september a.s.
Het Roemeense EU-voorzitterschap heeft een brief aan de voorzitter van
de ER, dhr. Donald Tusk, gestuurd met een samenvatting van de
discussies die onder Roemeens EU-voorzitterschap heeft plaatsgevonden
over de lange termijn klimaatstrategie in de verschillende Raadsformaties
(Milieu, Energie, Transport, Concurrentievermogen en Landbouw).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1458

3

Het voorzitterschap constateert dat een groep lidstaten (waaronder
Nederland) wil dat de EU zich zo spoedig mogelijk schaart achter het doel
van klimaatneutraliteit in 2050, maar dat een aantal andere lidstaten vindt
dat meer discussie nodig is over hoe dit doel kan worden bereikt. In ieder
geval zijn lidstaten het erover eens dat alle sectoren zullen moeten
bijdragen aan de transitie naar klimaatneutraliteit. Dit vereist significante
investeringen maar daar staan belangrijke kansen tegenover, waaronder
het versterken van het concurrentievermogen van de EU op de lange
termijn. Het voorzitterschap concludeert dat de transitie voor burgers veel
voordelen kan bieden maar dan dient dit wel te gebeuren op een manier
die eerlijk is en niet leidt tot disproportioneel hoge kosten voor bepaalde
groepen. Verder vinden lidstaten dat mainstreaming van klimaat in het
EU-beleid een belangrijke faciliterende rol kan spelen in de transitie, in het
bijzonder in het EU-budget. De samenvatting van de voorzitter geeft een
redelijk gebalanceerde weergave van de discussies en de geïdentificeerde
kansen en uitdagingen voor de verschillende sectoren, maar bevat geen
conclusies, synthese of oplossingsrichting om een akkoord over een lange
termijn reductiedoel dichterbij te brengen.
Nederland heeft een duidelijke positie ingenomen t.a.v. de lange termijn
klimaatstrategie en de positie die de EU zou moeten innemen tijdens de
VN-klimaattop in september a.s. Deze positie staat omschreven in een
non-paper dat in aanloop naar de informele Europese Raad in Sibiu van
9 mei jl. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1452) op Frans initiatief, door
Nederland, Denemarken, België, Luxemburg, Zweden, Spanje en Portugal
is opgesteld en door Letland is gesteund. Deze groep landen wil dat de EU
ernaar streeft om een klimaat neutrale economie te zijn in 2050 omdat dit
noodzakelijk is om het 1,5 gradendoel van de Overeenkomst van Parijs te
halen. Daarnaast dient de Unie zijn 2030-doel op te hogen om een
kosteneffectieve transitie te stimuleren. Om positief momentum te creëren
in de mondiale discussie over klimaatbeleid dient de Unie deze doelstellingen aan te kondigen tijdens de VN-klimaattop in september a.s.
Het consistent uitdragen van deze positie door de kopgroep lijkt bij te
dragen aan beweging in de discussie in de Raad. België en Letland
hebben zich aangesloten bij de kopgroep en Bondskanselier Merkel heeft
het non-paper tijdens de Petersberg klimaatdialoog van 13-14 mei jl.
verwelkomd. Zij wil echter eerst verder spreken hoe de Unie tot klimaatneutraliteit kan komen. Nederland spreekt hier de komende maanden met
Duitsland over verder, o.a. in het kader van de Nederlands-Duitse
regeringsconsultaties die op 2 oktober a.s. in Duitsland plaatsvinden.
Tegelijkertijd houdt het kabinet er rekening mee dat de komende ER nog
niet tot een besluit zal komen, het kabinet streeft er daarom naar om in
ieder geval voor het einde van 2019 de discussie over de lange termijn
klimaatstrategie te kunnen afronden zodat de EU deze begin 2020 bij de
VN kan indienen.
Overige agendapunten
Europees semester
De ER zal een horizontaal rapport over de landspecifieke aanbevelingen
bespreken. De Europese Commissie publiceerde op 5 juni jl. haar
voorstellen voor landspecifieke aanbevelingen in het kader van het
Europees Semester. Het Semester is het jaarlijkse proces waarin
EU-lidstaten hun economisch en budgettair beleid coördineren. Het
Semester combineert het toezicht op macro-economische onevenwichtigheden, overheidsfinanciën en het bevorderen van economische groei in
Europa. Voor de kabinetsreactie op de Commissievoorstellen zij verwezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1458

4

naar de brief van de Ministers van Economische Zaken & Klimaat en
Financiën1.
Vanwege de verkiezingen van het Europees Parlement wijkt het proces
rondom de landspecifieke aanbevelingen dit jaar af t.o.v. voorgaande
jaren. De Commissie heeft de aanbevelingen dit jaar later gepubliceerd en
de ER komt vroeger bijeen. Om de verschillende Raadsformaties
voldoende te betrekken is het proces dit jaar opgesplitst in twee fasen. De
eerste fase bestaat uit een discussie van horizontale nota’s in de
EPSCO-Raad en Ecofin-Raad. Deze nota’s bestaan uit een horizontale
beschrijving van de landspecifieke aanbevelingen. Vervolgens bespreekt
de ER een horizontale rapportage die de belangrijkste elementen uit de
voorgaande discussie samenvat. De tweede fase bestaat uit een behandeling van de landspecifieke aanbevelingen zelf in de EPSCO-Raad en
Ecofin-Raad in juli. De ER heeft – in tegenstelling tot voorgaande jaren –
dus geen rol bij de landspecifieke aanbevelingen zelf.
Desinformatie
De ER zal kennis nemen van het Roemeense voorzitterschapsrapport
m.b.t. desinformatie en de daaruit geleerde lessen. Het kabinet
verwelkomt de gecoördineerde aanpak van desinformatie, zoals
beschreven in het BNC-fiche over het Actieplan Desinformatie (Kamerstuk
22 112, nr. 2760) en zoals besproken tijdens het Algemeen Overleg
desinformatie en digitale inmenging op 21 februari jl. Over de voortgang
van het Actieplan Desinformatie heb ik uw Kamer op 14 mei jl. middels
een Kamerbrief geïnformeerd (Kamerstuk 30 821, nr. 74).
MH17
Nederland zal onder de aandacht van de ER brengen dat het op 17 juli a.s.
vijf jaar geleden is dat vlucht MH17 boven het oosten van Oekraïne werd
neergehaald. De ER heeft zich in het verleden unaniem solidair betoond
met de inspanningen van Nederland en andere gelijkgezinde landen om te
komen tot waarheidsvinding, gerechtigheid en rekenschap ten behoeve
van de slachtoffers en hun nabestaanden, in lijn met VNVR resolutie 2166.
Nederland vertrouwt erop dat de ER zijn steun opnieuw zal uitspreken.
Sectorale sancties tegen Rusland
De sectorale sancties tegen Rusland, ingesteld vanwege het Russisch
optreden in het oosten van Oekraïne, lopen 31 juli a.s. af. Naar
verwachting zal de ER zich kort buigen over verlenging van deze sancties
tot en met januari 2020. Dit sanctiepakket is gekoppeld aan de uitvoering
van de Minsk-akkoorden. Omdat er tot op heden geen sprake is van
volledige implementatie van de Minsk-akkoorden ziet het kabinet geen
aanleiding voor opschorting of verlichting van de sancties.
Eurotop
En marge van de ER vindt er een Eurotop plaats, ter opvolging van de
Eurotop van 14 december jl.
Tijdens de Eurotop van 14 december vorig jaar zijn belangrijke stappen
gezet om de Economische en Monetaire Unie (EMU) te versterken
(Kamerstuk 21 501-20, nr. 1412). De volgende drie documenten werden
toen bekrachtigd: (1) een generiek rapport van de Eurogroep aan
regeringsleiders over de EMU; (2) een «term sheet» over de hervorming
van het European Stability Mechanism (ESM) en (3) een «terms of
1

Kamerstuknummer op moment van schrijven nog niet bekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1458

5

reference» (ToR) over de vormgeving van de achtervang van het gemeenschappelijk afwikkelingsfonds. Ook werd besloten om een
hoog-ambtelijke werkgroep (High Level Working Group; HLWG) op te
richten die invulling geeft aan de conclusie van de Eurotop van juni vorig
jaar dat gewerkt gaat worden aan een routekaart om politieke onderhandelingen over een Europees depositoverzekeringsstelsel (EDIS) te starten.
Tot slot heeft de Eurotop van december de Eurogroep gevraagd om de
kenmerken van een begrotingsinstrument voor convergentie en concurrentievermogen (BICC) uit te werken.
De afgelopen maanden heeft de Eurogroep aanpassingen van het
ESM-verdrag voorbereid, waarover de Voorzitter van de Eurogroep, de
heer Centeno, zal rapporteren. Ook zal de Voorzitter van de Eurogroep aan
de ER rapporteren over mogelijke oplossingen voor liquiditeit in resolutie
en spreken over geboekte voortgang ten aanzien van de kenmerken van
het BICC. Tot slot zal de Voorzitter van de Eurogroep aan de Eurotop
rapporteren over EDIS. Op moment van schrijven zijn de onderhandelingen ter voorbereiding op de Eurotop nog niet afgerond. Voorafgaand
aan het ER-debat ontvangt u het reguliere verslag van de Eurogroep en
Ecofin van 13–14 juni.
ER Art. 50
Tijdens de ER zullen de EU-regeringsleiders kort in Artikel
50-samenstelling bijeenkomen om de laatste stand van zaken met
betrekking tot de ratificatie van het terugtrekkingsakkoord te bespreken.
Zoals besloten tijdens de ER Artikel 50 van 10 april 2019 zullen de
EU27-regeringsleiders de vooruitgang evalueren en daarbij tevens
stilstaan bij de rechten en verplichtingen van het Verenigd Koninkrijk (VK)
die gepaard gaan met de verlenging van het EU-lidmaatschap, zoals
onder meer het beginsel van loyale samenwerking. Er zijn vooralsnog
geen signalen dat het VK zich niet houdt aan het beginsel van loyale
samenwerking.
Op vrijdag 7 juni 2019 is premier May opgestapt als leider van de
Conservatieve Partij. De leiderschapsverkiezingen binnen de Conservatieve Partij zijn gestart en de (tien) kandidaten voor haar opvolging zijn
inmiddels bekend. Mogelijk zal de nieuwe Premier van het VK in de week
van 22 juli 2019 aantreden. In de tussentijd blijft May aan als Premier. De
EU27 blijven achter het terugtrekkingsakkoord staan, inclusief de backstop
die een harde grens op het Ierse eiland voorkomt en de integriteit van de
interne markt waarborgt, tenzij en totdat er alternatieve afspraken worden
gemaakt. Over het terugtrekkingsakkoord valt niet meer te onderhandelen.
Wel kan de tekst van de politieke verklaring over het kader van de
toekomstige betrekkingen nog worden aangepast als dit de instemming in
het Britse Lagerhuis zou vergemakkelijken en als aanpassing hiervan
binnen de eerdere posities en richtsnoeren van de ER Artikel 50 past. De
periode tot en met 31 oktober 2019 biedt nog steeds perspectief op een
ordelijk vertrek van het VK uit de EU, mét het terugtrekkingsakkoord, maar
het no deal scenario blijft nog altijd een reëel scenario. Het kabinet blijft
om die reden voorbereidingen treffen om te zorgen dat de schade voor
Nederland en voor Nederlanders in het VK zo beperkt mogelijk blijft.
Op 12 juni jl. publiceerde de Europese Commissie een mededeling
[COM(2019) 276] met de laatste stand van zaken van de Europese
contingency maatregelen ter voorbereiding op een mogelijk no deal
scenario op 31 oktober 2019. De Kamer zal nog voor het zomerreces een
appreciatie van deze mededeling en een beknopte stand van zaken van de
Nederlandse voorbereidingen ontvangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1458

6

Het kabinet hecht aan het behoud van eenheid van de EU27 en het belang
van strategische en gecoördineerde communicatie richting het VK om het
interne politieke proces niet te verstoren maar tegelijkertijd te
benadrukken dat het terugtrekkingsakkoord niet onderhandelbaar is. Het
kabinet zal zich daarvoor inzetten tijdens deze ER Artikel 50.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-20, nr. 1458

7