2019D29709

LIJST VAN VRAGEN
De vaste commissie voor Defensie heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Minister van Defensie over de Jaarrapportage 2019 van de
Visitatiecommissie Defensie en Veiligheid.
De voorzitter van de commissie,
Aukje de Vries
De griffier van de commissie,
De Lange

nds-tk-2019D29709

1

Nr.

Vraag

1

Kunt u aangeven waarom Defensie wederom geld en energie
besteed aan de zoveelste onderzoekscommissie, terwijl het militair
tuchtrecht, dat toegesneden is om top-down toe te zien op de
operationele continuïteit van de krijgsmacht, niet actief wordt
ingezet? Zo nee, waarom niet?
Kunt u aangeven of, en zo ja op welke wijze, het plan van aanpak,
de gedragscode en overige veiligheidsprotocollen zijn geïmplementeerd in dienstvoorschriften en dienstbevelen? Zo nee,
waarom niet?
Deelt u de mening dat het plan van aanpak, de gedragscode en de
overige veiligheidsprotocollen een aanfluiting zijn omdat ze niet
gehandhaafd kunnen worden, vanwege het feit dat het militair
tuchtrecht met gesloten tuchtnormen werkt, deze instrumenten
niet (volledig) geïmplementeerd zijn in dienstvoorschriften en
dienstbevelen en deze instrumenten geen reflexwerking hebben
binnen het militair tuchtrecht? Zo nee, waarom niet?
Kunt u aangeven waarom Defensie telkens grijpt naar bureaucratische bottom-up maatregelen uit het commune ambtenarenrecht,
terwijl Defensiepersoneel liever een top-down benadering wil,
bestaande uit concrete dienstvoorschriften en dienstbevelen? Deelt
u de mening dat de huidige gang van zaken een alarmerend
symptoom is van doorgeslagen normalisatie en uitermate
schadelijk is voor de operationele continuïteit van Defensie? Zo
nee, waarom niet?
Bent u bereid het plan van aanpak en de gedragscode in de burn
pit te gooien en alle commissies en stuurgroepen te ontbinden,
zodat commandanten ongestoord en met voldoende budget
kunnen werken aan het verbeteren van het veiligheidsbeleid vanuit
een top-down setting? Zo nee, waarom niet?
Het jaarrapport vermeldt dat «de wil om te leren teniet wordt
gedaan als strafrechtelijk onderzoek wordt ingesteld en mensen als
verdachte worden aangemerkt». Bewijst deze stelling dat ons
militair straf- en tuchtrecht faliekant tekortschiet, aangezien de
bevoegdheid van de commandant om onrechtmatigheden
tuchtrechtelijk af te doen aanzienlijk is beperkt ten gunste van de
werkgelegenheid van D66-Officieren van Justitie? Zo nee, waarom
niet?
Bent u bereid om het militair tuchtrecht actief op de voorgrond te
plaatsen bij de beoordeling van onrechtmatig gedrag, zoals dat
ook het geval was in de Wet op de krijgstucht? Zo nee, waarom
niet? Hoe verhoudt zich dit met de belofte dat Defensiepersoneel
op de eerste plaats staat?
Kunt u aangeven hoe het onderdeel «In een lerende organisatie
mag je fouten maken» en het onbestraft laten van de verantwoordelijken van de Defensie puinhopen zich verhoudt met de
beginselplicht tot handhaving en uw zorgplicht om de operationele
continuïteit van Defensie te garanderen teneinde daarmee de
veiligheid in de samenleving te beschermen? Zo nee, waarom
niet?
Kunt u aangeven hoe het onderdeel «In een lerende organisatie
mag je fouten maken» en het onbestraft laten van de schuldigen
van de Defensie puinhopen zich verhoudt met het feit dat het
Nederlands recht geen beginsel kent dat een recht geeft om
ernstige fouten te maken (zoals bijv. de aanschaf van onveilig
materiaal)? Zo nee, waarom niet?

2

3

4

5

6

7

8

9

2

10

11

12

13

14

15

16

17

18

Deelt u de mening dat de titel «het begin is er» uitermate kwetsend
en beledigend is voor defensiepersoneel die slachtoffer zijn
geworden van onveilige arbeidsomstandigheden? Kunt u
aangeven welk «begin» er is voor defensieslachtoffers die
stervende zijn of nooit meer normaal kunnen functioneren? Bent u
bereid uw excuses aan te bieden aan alle defensieslachtoffers en
de titel te wijzigen naar «jaarrapport 2019: het is om ontevreden
over te zijn»? Zo nee, waarom niet?
Het jaarrapport vermeldt dat er «geen cultuur van onveilig werken
[is] waargenomen». Kunt u aangeven hoe deze stelling zich
verhoudt met het feit dat menig militair ziek en overleden is ten
gevolge van onveilige werkomstandigheden (o.a. bliksem, hitte,
burnpits, PX10, Chroom-6 en ondisciplinair gedrag)? Deelt u de
mening dat de stelling dat «geen cultuur van onveilig werken [is]
waargenomen» thuishoort in het rijk der fabelen? Zo nee, waarom
niet?
Deelt u de mening dat het «Zwitsers kaasmodel» te bedorven is
om toegepast te worden op de Defensieorganisatie, omdat dit
model toegesneden is op de private marktsector en bekritiseerd
wordt vanwege de dubbelzinnigheid van de gevaren en het niet
effectief weergeven van de onderlinge relatie tussen gevaarzettingen? Zo nee, waarom niet?
Het jaarrapport vermeldt dat commandanten vasthouden aan een
«eigen plan van aanpak» en Defensieonderdelen «eigen maatwerkplannen» hebben. Kunt u limitatief aangeven welke «eigen plannen
van aanpak» en «eigen maatwerkplannen» worden gehanteerd?
Kunt u daarbij ook aangeven waaruit ze bestaan? Zo nee, waarom
niet?
Het jaarrapport vermeldt dat «in alle situaties gaat het erom de
potentiële risico’s te kennen, die zoveel mogelijk te beperken en
eventuele restrisico’s expliciet duidelijk te maken en vervolgens te
besluiten of die risico’s wel of niet acceptabel zijn». Kunt u
aangeven hoe u dit gaat bereiken, nu u, gelet op uw antwoorden
op de feitelijke en schriftelijke vragen, niet in staat bent om de
potentiële risico’s limitatief te duiden? Zo nee, waarom niet?
Het jaarrapport vermeldt dat het belangrijk is om een open
discussie te voeren in de politiek en de samenleving over de
potentiële risico’s. Deelt u mening dat Defensie niet zit te wachten
op een open discussie, aangezien het de feitelijke en schriftelijke
vragen die gaan over potentiële risico’s niet (volledig) beantwoord? Zo nee, waarom niet?
Bent u bereid om te stoppen met diversiteitsprojecten en de
afkoop van Turkse dienstplicht, zodat het vrijgekomen budget kan
worden besteed aan betere en veiligere arbeidsomstandigheden?
Zo nee, waarom niet?
Het jaarrapport vermeldt dat het Flexibel Personeelssysteem
ernstige gevolgen heeft voor de personele gereedheid. Kunt u
aangeven waarom u een oorlog blijft voeren tegen de personele
gereedheid door het personeelssysteem nog verder te flexibiliseren? Bent u bereid de Kamer en het Defensiepersoneel duidelijkheid te geven over de dramatische gevolgen van het nieuw
personeelssysteem door inzage te geven in alle voorbereidingshandelingen van het nieuw personeelssysteem? Zo nee, waarom
niet?
Deelt u de mening dat Defensie beter kan werken aan een Flexibel
Ministerssysteem in plaats van een Flexibel Personeelssysteem,
zodat falende CDA-Ministers en VVD-Staatssecretarissen sneller de
laan worden uitgestuurd? Zo nee, waarom niet?

3

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

Kunt u limitatief aangeven waaruit het tekort aan noodzakelijke
middelen bestaat en welke gevolgen dit tekort heeft voor de
veiligheid binnen Defensie? Kunt u ook aangeven wat nodig is om
het tekort te herstellen en hoeveel geld dit kost? Zo nee, waarom
niet?
Kunt u aangeven waarom u wel luistert naar de wens van bonden
om de afkoop van Turkse dienstplicht te behouden, maar OostIndisch doof bent voor de CAO-voorstellen van bonden? Zo nee,
waarom niet?
Kunt u chronologisch uiteenzetten hoe de benoeming van elk
commissielid tot stand is gekomen? Kunt u daarbij ook inzage
geven in alle gegevens verband houdende met de voorbereiding
en totstandkoming van de benoeming van commissieleden? Zo
nee, waarom niet en hoe verhoudt zich dit met uw inlichtingenplicht en de Wet openbaarheid van bestuur?
Kunt u limitatief aangeven hoeveel vergoedingen de commissieleden, het secretariaat en de personen die bijstand hebben verleend
aan de commissie hebben ontvangen? Zo nee, waarom niet en hoe
verhoudt zich dit met uw inlichtingenplicht en de Wet openbaarheid van bestuur?
Kunt u limitatief aangeven hoeveel kosten van de commissie door
u zijn vergoed? Kunt u daarbij ook aangeven waaruit deze kosten
bestaan? Zo nee, waarom niet en hoe verhoudt zich dit met uw
inlichtingenplicht en de Wet openbaarheid van bestuur?
Kunt u bovenstaande vragen apart en desnoods geanonimiseerd
beantwoorden zonder verwijzing naar of herhaling van een ander
antwoord? Zo nee, waarom niet?
Waarom gaat u maar summier in op de kritiek van de Visitatiecommissie op de rol van de Inspectie Veiligheid Defensie, op basis van
inzichten van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid en
de Algemene Rekenkamer? Is de rollenscheiding bij de IVD goed
geregeld? Is de toezichtfunctie gescheiden van andere functies,
zoals beleid, regelgeving, uitvoering en advies? Deelt u de
opvatting dat, nu de IVD zelf zware incidenten gaat onderzoeken,
dat schuurt met de adviserende taak op de inhoud en de effectiviteit van het veiligheidssysteem?
Wat gaat u doen met de conclusie van de Visitatiecommissie
«[z]odra de schuldvraag en de leervraag naar aanleiding van
incidenten door elkaar gaan lopen [...] de bereidheid een melding
te doen [daalt] met een negatief effect op de lerende organisatie
tot gevolg»?
Hoe beoordeelt u de bevinding dat het plan van aanpak vooral
gericht is op de veiligheidsorganisatie en minder op het organiseren van veiligheid? Wat gaat u hieraan doen?
Hoe beoordeelt u de bevinding dat het plan van aanpak via de
leidinggevenden in de organisatie gebracht is zonder
verdere aandacht voor de uitvoering en sturing? Wat gaat u
hieraan doen?
Hoe beoordeelt u de bevinding dat het plan van aanpak zelf niet is
voorzien van een meetinstrument en er geen meetbare doelen zijn
gesteld? Wat gaat u hieraan doen?
Hoe beoordeelt u de bevinding dat de financiering voor het gehele
plan van aanpak niet duidelijk is? Bent u bereid de financiering te
verduidelijken?
Hoe beoordeelt u de bevinding dat het plan van aanpak niet goed
bekend is bij de meeste manschappen, onderofficieren, officieren
en niet-militaire medewerkers? Wat gaat u hieraan doen?
Hoe beoordeelt u de bevinding dat het in het plan van aanpak
belangrijke normen voor veiligheid ontbreken? Wat gaat u hieraan
doen?

4

33

34

35

36

37

38

39
40

41

Het plan van aanpak zelf is niet voorzien van een meetinstrument
en er zijn geen meetbare doelen gesteld. Waarom is hier bewust
voor gekozen?
Wat vindt u van de kritiek op de totstandkoming van het plan van
aanpak (het is in korte tijd tot stand gebracht met beperkte inbreng
van de plaatselijke commandanten en veiligheidsfunctionarissen;
er is weinig gebruik gemaakt van veiligheidsinbreng bij het
opstellen van het plan; vanwege tijdsgebrek was er beperkte
betrokkenheid van veiligheidskundige expertise van binnen en
buiten Defensie)?
Deelt u de opvatting van de Visitatiecommissie dat een plan dat
niet gedragen wordt door de organisatie niet veel kans maakt om
een succes te worden? Wat gaat u hieraan doen?
Deelt u de kritiek dat het creëren en vasthouden van ervaren
instructeurs en technische experts, die nodig zijn voor het
ontwerpen en organiseren van een veiligere werkomgeving,
onvoldoende in het plan van aanpak worden benoemd, en dat het
roulatie- en beloningssysteem niet helpend is? Wat gaat u hieraan
doen?
Deelt u de opvatting dat het belangrijk is om een carrièrepad te
ontwikkelen voor experts en specialisten, om zowel de kennis als
de mensen voor de organisatie te behouden? Wat gaat u hieraan
doen?
Deelt u de opvatting van de Visitatiecommissie dat het doen van
ernstige voorvallenonderzoek niet bij een inspectie zoals de IVD
past? Hoe verhoudt zich een en ander tot het rapport van de
commissie Van der Veer, waarin wordt aanbevolen dat de
toezichthouder controleert of een veilige taakuitvoering is geborgd
en of er voldoende lering wordt getrokken uit eerdere voorvallen?
Deelt u de lezing van de Visitatiecommissie, die dit ziet als een
oproep tot systeemtoezicht, en dat voorvallenonderzoek geen
systeemtoezicht is?
Kunt u aangeven wat de Visitatiecommissie verstaat onder
«ernstige voorvallenonderzoek»? Waar en door wie zouden
dergelijke onderzoeken volgens u kunnen worden uitgevoerd?
Deelt u hierin het standpunt van de Visitatiecommissie dat het
doen van ernstige voorvallenonderzoek niet bij de IVD past?
Hoe beoordeelt u de harde kritiek op de stroperige verwervingsprocessen, die zich slecht verhouden met de flexibiliteit die van de
Defensieonderdelen wordt gevraagd (het proces van materieelaanschaf gaat over heel veel schijven; binnen het proces voelt
iedereen zich verantwoordelijk om zijn werk goed te doen en is
men op zich tevreden over de eigen rolinvulling in het proces;
gebruikers schieten er niets mee op omdat ze uiteindelijk het
gevraagde en benodigde materieel niet krijgen)?
Herkent u de kritiek dat het belang van goed doorlopen van het
proces boven het belang van een goede uitkomst word gesteld?
Herkent u voorts de kritiek dat er uiteindelijk niemand een
verantwoordelijkheid voelt om dit te doorbreken? Wat gaat u
hihieraan doen?
Deelt u de kritiek op de inkoop- en verwervingsprocessen, als te
procedure-gericht, te weinig flexibel, te centralistisch, en gaand
over heel veel schijven? Bent u bereid de Kamer met een plan van
aanpak te verschaffen en daarbij ook mogelijkheden te onderzoeken tot decentralisatie? Zo nee, waarom niet?

5

42

43

44

45

Deelt u de analyse van de Visitatiecommissie dat operationeel
commandanten onvoldoende invloed uitoefenen op het voorkomen van onveilige situaties, omdat zij geen bevoegdheid hebben
over middelen en mensen om veiligheid te verbeteren? Klopt het
dat zij meestal alleen kunnen besluiten iets niét te doen of niét
door te laten gaan, bijvoorbeeld het stilleggen van een activiteit
naar aanleiding van een melding van een (mogelijk) onveilige
situatie, maar dat het dikwijls niet in het vermogen van een
operationeel commandant ligt om een onveilige situatie op te
lossen, vanwege de grote afhankelijkheid van interne gecentraliseerde diensten (personeel, inkoop, infra)? Wat gaat u hihieraan
doen?
Hoe beoordeelt u de kritiek op de beperkte invloed van operationeel commandanten voor het trainen en opleiden van medewerkers en het behoud van gekwalificeerd personeel? Klopt het dat
commandanten weinig zeggenschap hebben over personeel, over
mensen die nodig zijn voor een veiligere werkomgeving? Hoe
verhoudt zich dit tot de motie Bruins Slot c.s. (Kamerstuk 34 775 X,
nr. 38), die oproept om commandanten meer bevoegdheden en
bijbehorende middelen op personeelsgebied te geven en daartoe
met concrete maatregelen te komen?
Herkent u de kritiek dat het proces van personeelsuitbreiding
vooral traag en moeizaam verloopt en dat resultaten weinig
merkbaar zijn en een bron van ongenoegen vormen? Wat gaat u
hieraan doen?
Wat gaat u doen met de zorgen van de Visitatiecommissie omtrent
de gevolgen van de huidige rangenstructuur, zoals beschreven op
pagina 26?

6