Implementatiemonitor Nationaal
Programma Onderwijs
Vierde meting in het funderend onderwijs

Implementatiemonitor Nationaal Programma Onderwijs

Vierde meting in het funderend onderwijs

- TUSSENRAPPORT -

Auteurs
Emina van den Berg en Iris van Eijkern (SEO Economisch Onderzoek)
Anja van den Broek (ResearchNed)
Jacob van der Wel (Regioplan)

Amsterdam, 12 mei 2023
Publicatienr. 21082d

© 2023 Regioplan, in opdracht van het ministerie van OCW
Het gebruik van cijfers en/of teksten als toelichting of ondersteuning in artikelen, scripties
en boeken is toegestaan mits de bron duidelijk wordt vermeld. Niets uit deze uitgave
mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand en/
of openbaar gemaakt in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch,
door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier zonder voorafgaande schriftelijke
toestemming van Regioplan. Regioplan aanvaardt geen aansprakelijkheid voor drukfouten
en/of andere onvolkomenheden.

Inhoudsopgave
0 Samenvatting
0.1 Het NP Onderwijs in het funderend onderwijs
0.2 De gemeenten en het NP Onderwijs

1
1
4

1 Inleiding
1.1 Plaats van de implementatiemonitor in NP Onderwijs
1.2 Onderzoeksaanpak
1.3 Leeswijzer

7
7
8
10

2 Primair onderwijs
2.1 Uitvoering van de plannen en bovengemiddelde inzet op specifieke doelgroepen
2.2 Monitoren van effecten van de ingezette interventies
2.3 Vaststellen van effecten van interventies op leerlingen
2.4 Middelen en duurzame borging van de interventies

12
12
16
18
22

3 Voortgezet onderwijs
3.1 Uitvoering van de plannen en bovengemiddelde inzet op specifieke doelgroepen
3.2 Monitoren van effecten van de ingezette interventies
3.3 Vaststellen van effecten van interventies op leerlingen
3.4 Middelen en duurzame borging van de interventies

28
28
32
34
38

4 (Voortgezet) speciaal onderwijs
4.1 Uitvoering van de plannen en bovengemiddelde inzet op specifieke doelgroepen
4.2 Monitoren van effecten van de ingezette interventies
4.3 Vaststellen van effecten van interventies op leerlingen
4.4 Middelen en duurzame borging van de interventies

43
43
46
48
52

5 Gemeenten en NP Onderwijs
5.1 Planning en uitvoering van het NP Onderwijs
5.2 De maatregelen waarvoor gemeenten kiezen
5.3 Samenwerking met onderwijs en ander partners
5.4 Besteding van de middelen en aanpassing van de plannen
5.5 Belemmeringen, tevredenheid en resultaten

57
57
57
61
62
63

B1 Responsverantwoording
Schoolleiders
Gemeenten

66
66
66

Samenvatting

0 Samenvatting

0.1 Het NP Onderwijs in het funderend onderwijs
Ook in het schooljaar 2022-2023 ontvangen alle scholen in het funderend onderwijs aanvullende bekostiging vanuit het Nationaal Programma Onderwijs. Door middel van een verdiepende implementatiemonitor wordt sinds schooljaar 2021-2022 de vinger aan de pols gehouden wat scholen met deze aanvullende middelen doen. In de periode februari – maart 2023 is inmiddels de vierde meting gehouden,
waarbij schoolleiders en gemeenten via een digitale vragenlijst zijn bevraagd. Alle scholen in het funderend onderwijs en alle gemeenten zijn uitgenodigd om deel te nemen. Dit heeft geresulteerd in een totale (netto) respons van 4.198 schoolleiders (49 procent) en 131 gemeenten (36 procent).
Door middel van de vierde meting is een antwoord verkregen op de onderstaande onderzoeksvragen:
A. Uitvoering van de plannen en bovengemiddelde inzet op specifieke doelgroepen
1. In hoeverre lukt het om de plannen tot uitvoering te brengen?
2. Welke belemmeringen worden ervaren bij de uitvoering van de interventies?
3. Hoeveel moeite heeft het gekost om personeel te vinden of vrij te maken voor de uitvoering van
de interventies?
4. Ontvangen scholen subsidie vanuit het masterplan basisvaardigheden en in hoeverre heeft dit
gevolgen voor de uitvoering van de interventies?
5. Op welke leerlingen wordt bovengemiddeld ingezet met de NP Onderwijs-middelen en hoe tevreden zijn scholen over de resultaten bij deze groepen leerlingen?
B. Monitoren en vaststellen van de effecten van interventies
6. Welke gegevens benutten scholen om de effecten van de interventies op de leerprestaties en het
welbevinden van leerlingen te monitoren?
7. Hoeveel zicht hebben scholen op de effecten van de interventies op de leerprestaties en het welbevinden van leerlingen?
8. Bij welke drie interventies worden de meest positieve ontwikkelingen op leerlingen ervaren?
9. Bij welke drie interventies worden de minst positieve ontwikkelingen op leerlingen ervaren?
C. Middelen en duurzame borging van interventies
10. Worden de NP Onderwijs-middelen ook aan andere zaken dan de interventies uit de menukaart
besteed?
11. Werken scholen aan duurzame borging van de interventies?
12. Verwachten scholen na schooljaar 2022-2023 nog over NP Onderwijs-middelen te beschikken?
13. Hebben scholen zicht op wat gemeenten doen in het kader van NP Onderwijs, wat merken ze
daarvan en hoe tevreden zijn ze daarover?
Hieronder beschrijven we de uitkomsten van de vierde meting.
A. Uitvoering van de plannen en inzet op specifieke doelgroepen
Uitvoering van de plannen
Bij de meerderheid van de scholen is het (zeer) goed gelukt om de plannen die in het kader van het NP
Onderwijs zijn gemaakt voor het schooljaar 2022-2023 tot uitvoering te brengen: in het po bij 69 procent van de ondervraagde scholen, in het vo bij 74 procent en in het (v)so bij 70 procent.
In alle drie onderwijssectoren vormen de uitval of fysieke afwezigheid van personeel en/of leerlingen en
de werkdruk bij het personeel de twee grootste belemmeringen bij de uitvoering van de interventies in
het kader van het NP Onderwijs. Twee andere relatief veelgenoemde belemmeringen betreffen onvoldoende tijd en een tekort aan bevoegde leraren. Onvoldoende kennis en/of kunde bij het personeel en
onvoldoende financiële middelen blijken bij het merendeel van de scholen helemaal geen of bijna geen
belemmering te vormen voor de uitvoering van de interventies (po: ruim 70 procent; vo: ruim 80 procent; (v)so: ruim 80 procent).

1

In het vo heeft het vinden of vrijmaken van personeel voor de uitvoering van de interventies bij de helft
van de scholen (zeer) veel moeite gekost. In het po en (v)so geldt dit voor respectievelijk 43 en 42 procent van de scholen. Ten opzichte van de meting aan het begin van dit schooljaar is dit nagenoeg gelijk
gebleven in het po en vo, maar is er een duidelijke daling in het (v)so (van 64 naar 42 procent).
Het overgrote merendeel van de scholen ontvangt geen middelen en/of ondersteuning in het kader van
de subsidieregeling Verbetering basisvaardigheden, waarmee het kabinet structureel 1 miljard euro per
jaar investeert in taal, rekenen/wiskunde, burgerschap en digitale geletterdheid. Dat komt doordat
scholen of geen subsidieaanvraag hebben gedaan of doordat hun subsidieaanvraag is uitgeloot. De subsidieregeling heeft op macroniveau nauwelijks gevolgen voor de uitvoering van de plannen in het kader
van het NP Onderwijs.
Bovengemiddelde inzet op specifieke doelgroepen
Het merendeel van de scholen in het funderend onderwijs zet met de NP Onderwijs-middelen bovengemiddeld in op leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte (po: 77 procent; vo: 78 procent; (v)so:
70 procent), gevolgd door leerlingen met een taalachterstand (po: 50 procent; vo: 47 procent; (v)so: 32
procent). In het po hebben schoolleiders daarnaast relatief vaak plannen gericht op de minst presterende leerlingen. In het vo en (v)so zijn leerlingen met een kwetsbare gezondheid een andere relatief
veelgenoemde doelgroep waar bovengemiddeld op wordt ingezet met de NP Onderwijs-middelen.
Schoolleiders hebben aangegeven hoe tevreden zij zijn over de resultaten die ze tot nu toe bij deze doelgroepen bereikt hebben. In zowel het po, vo als (v)so zijn de meeste schoolleiders (zeer) tevreden over
de resultaten die bereikt zijn bij leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte (po: 60 procent; vo:
64 procent; (v)so: 67 procent). Over de bereikte resultaten bij leerlingen met een taalachterstand is ongeveer de helft van de schoolleiders die bovengemiddeld inzetten op deze doelgroep (zeer) tevreden.
B. Monitoren en vaststellen van de effecten van interventies
Monitoren van effecten van de ingezette interventies
Schoolleiders is gevraagd of en hoe zij de effecten van de ingezette interventies op de leerprestaties en
het welbevinden van leerlingen monitoren. Het overgrote deel van de scholen maakt voor het monitoren van de effecten op leerprestaties gebruik van gegevens uit hun leerlingvolgsysteem (po: 97 procent;
vo: 86 procent; (v)so: 80 procent) en/of van uitvraag onder leraren (po: 69 procent; vo: 72 procent;
(v)so: 58 procent). Vooral schoolleiders in het po zeggen (zeer) goed zicht te hebben op de effecten van
de ingezette interventies op de leerprestaties van leerlingen (po: 68 procent; vo: 41 procent; (v)so: 52
procent).
Voor het monitoren van de effecten op het welbevinden van leerlingen benutten de meeste scholen
vragenlijsten onder leerlingen (po: 83 procent; vo: 73 procent; (v)so: 74 procent). Ook wordt hiervoor
veelvuldig gebruikgemaakt van uitvraag onder leraren/mentoren (po: 69 procent; vo: 77 procent; (v)so:
73 procent). Vooral in het po en (v)so hebben schoolleiders (zeer) goed zicht op de effecten van de ingezette interventies op het welbevinden van leerlingen (po: 69 procent; vo: 50 procent; (v)so: 67 procent).
Ervaren ontwikkelingen op leerlingen
Met de NP Onderwijs-middelen zetten scholen in het funderend onderwijs veelal in op het verbeteren
van de leerprestaties van leerlingen op taal en leesvaardigheid en rekenen/wiskunde en op het verbeteren van het welbevinden van leerlingen en hun executieve functies. De meeste positieve ontwikkelingen
tot nu toe worden ervaren op het welbevinden van leerlingen als gevolg van de ingezette interventies.
In het po en (v)so ervaart circa twee derde van de schoolleiders hierop (zeer) veel positieve ontwikkelingen, in het vo geldt dit voor de helft van de schoolleiders. Schoolleiders in het po zijn relatief positiever
over de ontwikkelingen op de leerprestaties van leerlingen op taal, leesvaardigheid en rekenen/wiskunde dan in het vo en (v)so. Over de effecten op de executieve vaardigheden van leerlingen zijn schoolleiders in het po en (v)so ongeveer even positief en positiever dan schoolleiders in het vo.

2

De top 3 interventies die volgens schoolleiders tot dusver de meeste positieve ontwikkelingen genereren op leerlingen overlapt grotendeels tussen de onderwijssectoren. In het po zijn dat ‘Instructie in
kleine groepen’, ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ en ‘Interventies gericht op het welbevinden van
leerlingen’. In het vo zijn dat ‘Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen’, ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ en ‘Klassenverkleining’. In het (v)so gaat het om ‘Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen’, ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ en ‘Instructie in kleine groepen’.
Ook bij de top 3 interventies die volgens schoolleiders tot dusver de minst positieve ontwikkelingen genereren op leerlingen is er overlap tussen de onderwijssectoren, maar de overlap is minder groot dan bij
de top 3 interventies met de meeste positieve ontwikkelingen. In het po zijn dat ‘Ouderbetrokkenheid’,
‘Technieken voor begrijpend lezen’ en ‘Eén-op-één-begeleiding’. In het vo zijn dat ‘Ouderbetrokkenheid’, ‘Klassenverkleining’ en ‘Uitbreiding onderwijs’. En in het (v)so zijn het ‘Metacognitie en zelfregulerend leren’, ‘Cultuureducatie’ en een gedeelde derde plek door de interventies ‘Eén-op-één-begeleiding’, ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ en ‘Ouderbetrokkenheid’.
C. Middelen en duurzame borging van interventies
Ongeveer één op de tien scholen besteedt de middelen van het NP Onderwijs ook aan andere zaken dan
aan de gekozen interventies uit de menukaart (po: 12 procent; vo: 11 procent; (v)so: 13 procent). Hierbij
gaat het o.a. om personele investeringen (bekostiging (tijdelijk) extra personeel, bijscholing en professionalisering) en de aanschaf van nieuw materiaal ter verbetering van de leeromgeving.
Borging
Het merendeel van de schoolleiders zegt aan duurzame borging van de interventies te werken (po: 70
procent; vo: 70 procent; (v)so 74 procent). Respectievelijk 8 en 9 procent van de po-scholen en (v)soscholen is op dit moment niet bezig met duurzame borging, maar is het wel van plan. In het vo ligt dit
percentage iets hoger (13 procent). Voor één op de vijf schoolleiders in het po is het momenteel nog onduidelijk of de school aan duurzame borging werkt. In het vo en (v)so geldt dat voor respectievelijk 16
en 17 procent.
In zowel po, vo als (v)so geeft het merendeel van de scholen vorm aan duurzame borging van het NP
Onderwijs door enkele interventies (eventueel aangepast) onderdeel te maken van hun reguliere manier
van werken (po: 83 procent; vo: 88 procent; (v)so: 86 procent). Daarnaast zorgt (meer dan) 60 procent
van de scholen ervoor dat medewerkers geschoold zijn om de kennis te behouden (po: 65 procent; vo:
60 procent: (v)so: 62 procent). In het po en vo geeft circa 40 procent van de schoolleiders aan dat specifieke thema’s blijven terugkomen op leerlingbesprekingen of rapportvergadering. In het (v)so komt dit
minder vaak voor (27 procent). Respectievelijk 37 en 40 procent van de schoolleiders in het vo en (v)so
zegt dat zij de interventies structureel opnemen in de begroting, in het po is dat volgens een kwart van
de schoolleiders het geval.
Impact op de werkomstandigheden
In het po en (v)so wordt de impact van het NP Onderwijs op de werkomstandigheden van het team vergelijkbaar ervaren. Het merendeel van de schoolleiders vindt dat het team door het NP Onderwijs meer
mogelijkheden heeft voor professionele ontwikkeling (po: 66 procent; (v)so 64 procent). Wat betreft
werkdruk is circa de helft van de schoolleiders in het po en (v)so het (helemaal) oneens dat dit door het
NP Onderwijs is toegenomen. Ook geeft rond de helft van de po-scholen en (v)so-scholen aan dat teamleden beter kunnen worden ingezet op werk waar zij goed in zijn. Respectievelijk 40 en 37 procent van
de schoolleiders in het po en (v)so ervaart een toename in werkplezier.
In het vo ervaart meer dan de helft van de schoolleiders (56 procent) dat het team meer mogelijkheden
heeft voor professionele ontwikkeling. 31 procent geeft daarnaast aan dat teamleden beter kunnen
worden ingezet op werk waar zij goed in zijn. Wat betreft werkdruk is 45 procent het (helemaal) oneens
dat dit door het NP Onderwijs is toegenomen. Een kwart oordeelt daarentegen dat de werkdruk is toegenomen. Meer dan een kwart van de schoolleiders in het vo ziet daarnaast een afname in werkplezier
bij het team, tegenover 17 procent dat een toename ziet.

3

NP Onderwijs-middelen in schooljaar 2023-2024
Het verschilt per onderwijssector of scholen in schooljaar 2023-2024 nog over NP Onderwijs-middelen
beschikken. 54 procent van de schoolleiders in het po verwacht na dit schooljaar nog over NP Onderwijs-middelen te beschikken, in het vo geldt dit voor 78 procent van de schoolleiders en in het (v)so voor
60 procent. 39 procent van de scholen in het po heeft naar schatting nog minder dan 20 procent van de
middelen beschikbaar. In het vo is dat 23 procent en in het (v)so 27 procent. Het aandeel scholen dat
nog over meer dan 40 procent van de middelen beschikt, is in het po 13 procent, in het vo en (v)so ongeveer een kwart.
De meerderheid van de scholen in het po en (v)so (respectievelijk 58 en 60 procent) is niet van plan om
voor de besteding van de NP Onderwijs-middelen in 2023-2024 een nieuwe schoolscan uit te voeren en
een nieuw schoolprogramma te maken. In het vo geldt dit voor 43 procent van de scholen.
NP Onderwijsinzet van gemeenten
Wat betreft de inzet van de gemeente in het kader van het NP Onderwijs hebben schoolleiders in het po
en vo hier iets vaker zicht op (respectievelijk 48 en 53 procent) dan schoolleiders in het (v)so (39 procent). Ook geven schoolleiders in het (v)so minder vaak dan schoolleiders in het po en vo aan dat ze iets
van de inzet merken en vaker dat ze nauwelijks iets of niets merken van de inzet. Ten slotte zijn schoolleiders in het po en vo tevredener over de inzet van de gemeente dan schoolleiders in het (v)so.

0.2 De gemeenten en het NP Onderwijs
Planvorming en uitvoering van het NP Onderwijs door de gemeenten
Negentig procent van de gemeenten is gestart met de uitvoering van de plannen voor de besteding van
de middelen voor het NP Onderwijs of heeft de plannen zelfs al volledig uitgevoerd. Het aantal gemeenten dat de plannen al heeft uitgevoerd, ligt wat hoger dan bij de vorige meting. Als redenen dat ze nog
niet zijn gestart met de uitvoering noemen gemeenten dat het meer tijd kost om tot afstemming met
het onderwijs te komen of het gebrek aan ambtelijke capaciteit.
De maatregelen waarvoor de gemeenten kiezen
Meer dan negentig procent van de gemeenten kiest voor maatregelen die zijn gericht op zorg en welzijn
in de school of tijdens de verlengde leertijd. Ze zetten daarbij vaak in op de inzet van extra schoolmaatschappelijk werk en extra jeugdhulp in de scholen.
Twee derde van de gemeenten kiest voor (bovenschoolse) maatregelen om coronagerelateerde vertragingen bij kinderen in te halen. Ze noemen hierbij vooral activiteiten op het terrein van sport, cultuur en
natuur.
Meer dan de helft van de gemeenten zet in op maatregelen die zijn gericht op coronavertragingen die
zijn opgelopen in de voorschoolse periode. Gemeenten kiezen daarbij relatief vaak voor extra begeleiding in de groep of voor ondersteuning op specifieke terreinen (bijvoorbeeld taalverwerving, motorische
ontwikkeling, sociaal-emotionele ontwikkeling).
De helft van de gemeenten zet de middelen in om de lokale en regionale samenwerking te versterken.
Nagenoeg alle gemeenten hebben plannen ontwikkeld voor het primair onderwijs. Veel gemeenten richten zich bovendien op het voortgezet onderwijs, de voorschoolse educatie en, in iets mindere mate, op
het (voortgezet) speciaal onderwijs. De percentages zijn vergelijkbaar met de vorige meting.
De helft van de gemeenten maakt plannen voor specifieke doelgroepen als leerlingen met problemen
rond welbevinden. Een iets groter deel van de gemeenten maakt zich zorgen over specifieke groepen
leerlingen. Hierbij gaat het met name om leerlingen met een kwetsbare psychische gezondheid en leerlingen met een taalachterstand.

4

Alles overziend zien we dat gemeenten zich vooral concentreren op het welbevinden van de jongeren in
de gemeenten en in iets mindere mate op achterstanden op het terrein van taal, motorische en sociaalemotioneel ontwikkeling.
Samenwerking met besturen, scholen en andere partijen
Negentig procent van de gemeenten werkt samen met het onderwijs in het kader van het NP Onderwijs.
Het merendeel van de gemeenten is tevreden over deze samenwerking. Gemeenten die ontevreden zijn
over de samenwerking denken dat er meer uit te halen is dan in de praktijk gebeurt.
Bijna alle gemeenten werken bij de uitvoering van de plannen samen met andere partijen. Ze noemen
daarbij vooral buitenschoolse opvang, jongerenwerk, maatschappelijke partners (sport, cultuur, scouting et cetera), bibliotheken en jeugdgezondheidszorg. Doorgaans zijn gemeenten tevreden over deze
samenwerking.
Besteding van de middelen en eventuele aanpassing van de plannen
Gemiddeld verwachten gemeenten dat ze in 2023 ruim de helft van het budget voor NP Onderwijs zullen besteden.
Ongeveer een kwart van de gemeenten denkt de plannen de komende periode nog aan te passen. De
reden daarvoor is voornamelijk dat ze tot nieuwe inzichten zijn gekomen over de behoeftes die er binnen hun gemeente zijn. Deze gemeenten willen (nog) meer doen om het welbevinden van de jongeren
te bevorderen.
Belemmeringen, tevredenheid en resultaten
Ruim een derde van de gemeenten ervaart belemmeringen bij de uitvoering van haar plannen. Meestal
zijn deze personeelsgerelateerd (bij de uitvoerders of de gemeente zelf).
Negentig procent van de gemeenten is tevreden over de wijze waarop de gemeente invulling heeft gegeven aan het NP Onderwijs. De helft van de gemeenten ziet ook al resultaten van de maatregelen.
Deze resultaten zijn meestal kwalitatief vastgesteld: in gesprekken met betrokkenen (professionals,
ouders en jongeren). Voorbeelden van resultaten zijn de wijze waarop de extra zorg aan de leerlingen is
ingevuld (laagdrempelig en gericht op preventie), de participatie aan sport-, cultuur- en natuuractiviteiten en de mate waarin scholen gebruikmaken van ondersteuningsprogramma’s die de gemeenten hun
aanbiedt.

5

Inleiding

1 Inleiding

1.1 Plaats van de implementatiemonitor in NP Onderwijs
Via het Nationaal Programma Onderwijs (NP Onderwijs) is € 5,8 miljard voor het funderend onderwijs
beschikbaar gesteld om de door corona veroorzaakte leervertragingen in te halen en te werken aan het
welbevinden en de sociaal-emotionele ontwikkeling van leerlingen.1 Ook gemeenten ontvangen extra
middelen in het kader van het NP Onderwijs. Het budget dat gemeenten ontvangen is bedoeld om onderwijsvertragingen in te halen die kinderen opliepen tijdens de coronapandemie. In februari 2022 heeft
minister Wiersma besloten om de periode waarin scholen en gemeenten het budget uit NP Onderwijs
mogen inzetten te verlengen tot en met het schooljaar 2024-2025.2 Om de doelen van het NP Onderwijs
te monitoren en evalueren, wordt van scholen en gemeenten gevraagd inzicht te geven in wat zij met
deze middelen doen en wat zij daarmee (hopen te) bereiken. Dit gebeurt op verschillende momenten in
de tijd en via verschillende instrumenten.
De monitoring en evaluatie van het NP Onderwijs bestaat uit drie hoofdonderdelen:
1. Een implementatiemonitor: hoe verloopt de uitvoering van het NP Onderwijs bij scholen en gemeenten?
2. Een resultaatmonitor: welke meetbare resultaten worden behaald?
3. Een effectmeting: quasi-experimenteel effectonderzoek naar 13 kansrijke interventies.
De implementatie- en de resultaatmonitor zijn bedoeld als input voor scholen en om de Tweede Kamer
gedurende het verloop van het programma te informeren en om zo nodig tussentijds te kunnen bijsturen. Beide onderdelen lopen grotendeels parallel aan elkaar over tijd en zijn niet altijd strikt van elkaar
te onderscheiden. Dit houdt in dat beschikbare informatie over de voortgang en resultaten voor beide
onderdelen bruikbaar zal zijn. De voorbereidingen voor de effectmeting zijn op 28 september jl. van
start gegaan. In schooljaar 2023-2024 worden de interventies geïmplementeerd in het onderwijs en
wordt de effectmeting uitgevoerd.
In de voorliggende tussenrapportage beschrijven we de bevindingen uit de vierde meting van de verdiepende implementatiemonitor. Deze monitor wordt uitgevoerd door Regioplan, ResearchNed en SEO
Economisch Onderzoek. Aan de start van schooljaar 2022-2023 voerden zij de derde meting3 uit en begin kalenderjaar 2022 de tweede meting4. Het eerste deelonderzoek is aan de start van het schooljaar
2021-2022 uitgevoerd door ResearchNed.5
De hoofdvraag van de verdiepende implementatiemonitor luidt:
Hoe verloopt de uitvoering van het NP Onderwijs bij scholen en gemeenten?
Het verdiepende implementatieonderzoek bestaat uit een aantal enquêtes en kwalitatieve verdiepingen
onder scholen in het funderend onderwijs en gemeenten en heeft tot doel na te gaan wat de stand van
zaken is met betrekking tot de vormgeving en de uitvoering van de interventies, welke partijen hierbij
betrokken zijn, wat wel en niet goed gaat en wat (volgens het oordeel van betrokkenen) de resultaten
zijn van het programma. Dit rapport bevat de resultaten van de vierde (tussentijdse) meting. In deze meting staan de volgende deelvragen centraal:
Scholen
A. Uitvoering van de plannen en bovengemiddelde inzet op specifieke doelgroepen
1. In hoeverre lukt het om de plannen tot uitvoering te brengen?
2. Welke belemmeringen worden ervaren bij de uitvoering van de interventies?
1 Het betreft hier alle scholen voor basisonderwijs (bao), speciaal basisonderwijs (sbao), (voortgezet) speciaal onderwijs ((v)(so) en

voortgezet onderwijs (vo).
2 Scholen krijgen door de verlenging van de looptijd de ruimte om het programma over een langere periode uit te smeren, maar
zijn daartoe niet verplicht.
3 Berg, E. van den, I. van Eijkern, A. van den Broek & J. van der Wel (2023). Implementatiemonitor Nationaal Programma Onderwijs. Derde deelonderzoek funderend onderwijs. Amsterdam: Regioplan (i.s.m. SEO Economisch Onderzoek en ResearchNed).
4 Berg, E. van den, I. van Eijkern, A. van den Broek & J. van der Wel (2022). Implementatiemonitor Nationaal Programma Onderwijs. Tweede deelonderzoek funderend onderwijs. Amsterdam: Regioplan (i.s.m. SEO Economisch Onderzoek en ResearchNed).
5 Cuppen. J, A. van den Broek & A. Muja (2021). Eerste deelonderzoek implementatiemonitor Nationaal Programma Onderwijs.
Resultaten inventariserende vragenlijst funderend onderwijs. Nijmegen: ResearchNed.

7

3. Hoeveel moeite heeft het gekost om personeel te vinden of vrij te maken voor de uitvoering van
de interventies?
4. Ontvangen scholen subsidie vanuit het masterplan basisvaardigheden en in hoeverre heeft dit
gevolgen voor de uitvoering van de interventies?
5. Op welke leerlingen wordt bovengemiddeld ingezet met de NP Onderwijs-middelen en hoe tevreden zijn scholen over de resultaten bij deze groepen leerlingen?
B. Monitoren en vaststellen van de effecten van interventies
6. Welke gegevens benutten scholen om de effecten van de interventies op de leerprestaties en het
welbevinden van leerlingen te monitoren?
7. Hoeveel zicht hebben scholen op de effecten van de interventies op de leerprestaties en het welbevinden van leerlingen?
8. Bij welke drie interventies worden de meest positieve ontwikkelingen op leerlingen ervaren?
9. Bij welke drie interventies worden de minst positieve ontwikkelingen op leerlingen ervaren?
C. Middelen en duurzame borging van interventies
10. Worden de NP Onderwijs-middelen ook aan andere zaken dan de interventies uit de menukaart
besteed?
11. Werken scholen aan duurzame borging van de interventies?
12. Verwachten scholen na schooljaar 2022-2023 nog over NP Onderwijs-middelen te beschikken?
13. Hebben scholen zicht op wat gemeenten doen in het kader van NP Onderwijs, wat merken ze
daarvan en hoe tevreden zijn ze daarover?
Gemeenten
In de vragenlijst onder gemeenten zijn de volgende onderwerpen aan bod gekomen:
1. Terugblik op de planvorming en uitvoering van het NP Onderwijs
2. De maatregelen waarvoor de gemeenten kiezen
3. Samenwerking met besturen, scholen en andere partijen
4. Besteding van de middelen en eventuele aanpassing van de plannen
5. Belemmeringen, tevredenheid en resultaten

1.2 Onderzoeksaanpak
Digitale vragenlijst onder schoolleiders en gemeenten
Deze derde meting binnen de verdiepende implementatiemonitor bouwt voort op de eerste meting onder schoolleiders in het funderend onderwijs afgenomen in september 2021 en de tweede meting onder
schoolleiders, onderwijspersoneel, gemeenten en schoolbesturen afgenomen in januari-februari 2022.
Voor de eerste meting zijn alle scholen in het funderend onderwijs benaderd, waarvan in totaal 56 procent meedeed. Voor de tweede meting zijn alleen de scholen benaderd die hadden deelgenomen aan
de eerste vragenlijst, alsook alle schoolbesturen en alle gemeenten. Voor de huidige derde meting – afgenomen in september-oktober 2022 – zijn wederom alle scholen benaderd, alsook alle gemeenten. Tabel 1.1 geeft een overzicht van de verschillende metingen binnen de implementatiemonitor.

8

Tabel 1.1

Overzicht van de verschillende metingen van de Implementatiemonitor
Eerste meting
Tweede meting
Derde meting
Periode
Start schooljaar
Start kalenderjaar
Start schooljaar
2021-2022
2022
2022-2023
(aug-sept 2021)
(jan-feb 2022)
(sept-okt 2023)
Bereik scholen
Alle scholen;
Responderende
Alle scholen;
n=7.896
scholen op eerste
n=8.697
meting;
n=4.404
Doelgroep(en)
Schoolleiders
Schoolleiders;
Schoolleiders;
onderwijspersoneel; onderwijspersoneel;
gemeenten;
gemeenten
schoolbesturen
Respons
56%; n=4.428
59%; n=2.589
46%; n=4.024
schoolleiders
Respons
n=1.857
n=6.896
onderwijspersoneel
Respons
43%; n=148
41%; n=140
gemeenten
Respons besturen
36%; n=265
-

Vierde meting
Midden schooljaar 2022-2023
(feb-mrt 2023)
Alle scholen;
n=8.511

Schoolleiders en
gemeenten

49%; n=4.198
-

36%, n=131
-

Benadering van schoolleiders
Voor de benadering van de scholen is gebruikgemaakt van de vestigingsinformatie die is gedownload op
18 januari 2023 via DUO open onderwijsdata. 6 Aan de gemeentecodes van deze scholen zijn CBS-regioindelingen toegevoegd (o.a. landsdeel, stedelijkheid); aan de vestigingscodes zijn de CBS-achterstandsscores7 toegevoegd (zonder drempel). Van de achterstandsscores (zonder drempel) zijn kwintielen per
onderwijssector berekend door de totale populatie scholen precies in vijf gelijke delen (van 20% van de
populatie) op te splitsen. Alle schoolvestigingen voor basisonderwijs, speciaal basisonderwijs, speciaal
onderwijs, voortgezet speciaal onderwijs en voortgezet onderwijs zijn in februari 2023 per e-mail uitgenodigd om de vragenlijst in te vullen. Vanwege de voorjaarsvakantie zijn de uitnodigingen gefaseerd per
regio verstuurd. Alle schoolleiders ontvingen vier keer (wekelijks) een reminder per e-mail. Naast directe
benadering door de onderzoekers zijn schoolleiders ook via diverse nieuwsbrieven opgeroepen om deel
te nemen aan de vierde meting van de implementatiemonitor. De enquêteresultaten waarover in deze
rapportage is gerapporteerd zijn verkregen tussen 16 februari en 23 maart 2023.
Benadering van gemeenten
Voor de benadering van de gemeenten is gebruikgemaakt van het gemeentebestand op Overheid.nl.89
Aan dit bestand zijn de e-mailadressen en gegevens uit de NP Onderwijstool voor gemeenten 10 toegevoegd. Vervolgens zijn recente gemeentefusies verwerkt (CBS, stand van zaken per 1 januari 2023).
Op 16 februari 2023 zijn alle 342 gemeenten in Nederland per e-mail uitgenodigd om deel te nemen aan
de enquête over de inzet van de middelen uit het NP Onderwijs. De vragenlijst kon tot en met 3 april
2023 worden ingevuld. Om een goede respons te halen, hebben we de gemeenten tweemaal een herinnering gestuurd. De laatste herinnering was specifiek gericht op gemeenten in de regio’s West (Utrecht,
6

https://duo.nl/open_onderwijsdata/primair-onderwijs/ en https://duo.nl/open_onderwijsdata/voortgezet-onderwijs/

7 Deze achterstandsscores zijn gedownload via de CBS-website (https://www.cbs.nl/-/media/_excel/2022/26/achterstandsscores-

scholen-2022.xlsx en https://www.cbs.nl/-/media/_excel/2022/14/achterstandsscores_scholen_vo_2021.xlsx) en betreffen de
scores per 1-10-2022 (po) en 1-10-2021 (vo). Er is zowel gebruikgemaakt van ongecorrigeerde scores (zonder drempel) als van
gecorrigeerde scores (achterstandsscore gedeeld door het leerlingaantal). Op basis van beide indicatoren (met en zonder correctie) zijn kwintielen berekend door binnen primair onderwijs en voortgezet onderwijs de verdeling op te delen in vijf gelijke delen.
De scholen waarvan geen informatie bekend was, zijn in een aparte categorie ingedeeld.
8
https://organisaties.overheid.nl/Gemeenten/
9 Tijdens de tweede meting (begin 2022) hebben we van een deel van de gemeenten actuele e-mailadressen ontvangen. Deze
mailadressen zijn in het panel aangepast.
10 Het gaat om de achterstandsscore en het bedrag dat de gemeente uit NP Onderwijs ontvangt.

9

Noord- en Zuid-Holland) en Noord (Drenthe, Friesland en Groningen) waar de respons in eerste instantie
wat achterbleef. De respons in die regio’s is hierdoor bijgetrokken.
Responsverantwoording en dataverwerking scholen
In totaal vulden 4.854 schoolleiders de vragenlijst in. Dit komt overeen met een respons van 57 procent.
Van 656 scholen kon de informatie niet worden verwerkt omdat een te klein deel van de vragenlijst was
ingevuld (onvolledige respons). Tabel 1.2 toont de valide responsaantallen en -percentages. De totale
valide (verwerkte) respons bedraagt 49 procent.
Tabel 1.2

PO
VO
(V)SO
Totaal

Responspercentages vragenlijst NP Onderwijs, vierde meting naar sector
Bruto respons
Netto respons
Totale respons
Responspercentage Verwerkte respons Responspercentage
3.433
53%
3.009
47%
1.048
70%
883
59%
373
64%
306
52%
4.854
57%
4.198
49%

Populatie
6.430
1.495
586
8.511

Een nadere verantwoording van de respons en de representativiteit van de respons is weergegeven in
Bijlage 1.
Responsverantwoording en dataverwerking gemeenten
De vragenlijst is in totaal door 131 gemeenten ingevuld. De respons komt daarmee op 36 procent. Om
te bepalen hoe representatief de respons is, hebben we gekeken naar de vertegenwoordiging van de
respons op gemeentegrootte, achterstandsscore en regio (Noord, Oost, West en Zuid). Op geen van
deze kenmerken week de respons significant af van de gehele populatie. In de analyse hebben we
daarom, net als bij de vorige metingen, geen weging toegepast.

1.3 Leeswijzer
Het voorliggende rapport bevat in separate hoofdstukken allereerst de resultaten van het primair onderwijs (hoofdstuk 2), het voortgezet onderwijs (hoofdstuk 3) en het (voortgezet) speciaal onderwijs
(hoofdstuk 4). In deze eerste drie hoofdstukken wordt achtereenvolgend ingegaan op de uitvoering van
de plannen en de inzet op specifieke doelgroepen, het monitoren en vaststellen van de effecten van interventies, en de middelen en duurzame borging van interventies. Hoofdstuk 5 beschrijft de bevindingen van het NP Onderwijs bij gemeenten. De bijlage bevat enkele aanvullende responstabellen.

10

Primair onderwijs

2 Primair onderwijs

In schooljaar 2022-2023 is tweemaal een enquête uitgezet onder alle scholen in het primair onderwijs
(po).11 Het doel van deze enquêtes is zicht te krijgen op wat scholen doen met de aanvullende middelen
die ze ontvangen in het kader van het NP Onderwijs. Voor dit hoofdstuk is gebruikgemaakt van informatie verzameld via vragenlijsten onder schoolleiders ongeveer halverwege het schooljaar (februarimaart). In totaal hebben 3.009 schoolleiders de vragenlijst ingevuld (47 procent van het totaal). Waar
mogelijk is een vergelijking gemaakt met eerdere metingen van de implementatiemonitor onder schoolleiders in het po.

2.1 Uitvoering van de plannen en bovengemiddelde inzet op specifieke doelgroepen
Realisatie van de plannen en ervaren knelpunten
Het merendeel van de schoolleiders (69 procent) vindt dat het tot nut toe (zeer) goed lukt om de plannen die zijn gemaakt voor het huidige schooljaar daadwerkelijk tot uitvoering te brengen (Figuur 2.1).
Dit percentage is hoger dan bij de tweede en derde meting van de implementatiemonitor (respectievelijk 52 en 64 procent).
Onderzocht is of de mening van schoolleiders over de realisatie van de plannen in schooljaar 2022-2023
verschilt gegeven de achterstandsscore van hun school, de stedelijkheid van de gemeente en het landsdeel waarin ze zijn gevestigd. Er zijn geen statistisch significante verschillen gevonden.
Figuur 2.1

In hoeverre lukt het tot nu toe om de plannen die zijn gemaakt voor het schooljaar 2022-2023
daadwerkelijk tot uitvoering te brengen? (n=3.009)
0%
7% 4%
Zeer slecht
26%

Slecht
Niet goed, niet slecht
Goed

62%

Zeer goed

Bron: vragenlijst schoolleiders

Aan schoolleiders is gevraagd welke belemmeringen zij ervaren bij het tot uitvoering brengen van de interventies (Figuur 2.2). 69 procent12 van de schoolleiders ervaart knelpunten die betrekking hebben op
de uitval of fysieke afwezigheid van personeel en/of leerlingen. 42 procent ziet dit zelfs als een behoorlijke of zeer grote belemmering. Daarnaast geven relatief veel schoolleiders aan dat hun school te maken heeft met werkdruk bij het personeel (67 procent) en/of een tekort aan bevoegde leraren (59 procent). Bij een derde van de scholen (36 procent) zijn dit behoorlijke of zeer grote belemmeringen. Net
iets meer dan de helft van de schoolleiders (55 procent) ervaart onvoldoende tijd als een belemmering
voor de uitvoering van de interventies. 426 schoolleiders geven (ook) aan ‘andere knelpunten’ te ervaren. In de open antwoorden, is voor de helft van de schoolleiders zichtbaar dat zij zich ernstige zorgen
maken over de lerarentekorten. Ziekte en gebrek aan financiën zijn hierbij de grootste oorzaken. Veel
schoolleiders geven aan dat hierdoor de werkdruk stijgt. Enkele scholen geven daarentegen ook aan dat
het lerarentekort juist de oorzaak is van ziekte. Daarnaast betreuren enkele schoolleiders het feit dat zij
11 Het primair onderwijs omvat scholen voor basisonderwijs en scholen voor speciaal basisonderwijs.
12

Dit percentage betreft het totaal van de categorieën ‘redelijke belemmering’, ‘behoorlijke belemmering’ en ‘zeer grote belemmering’.

12

niet de plannen hebben kunnen doorvoeren die zij voor ogen hadden, met het oog op personeelstekorten. Deze scholen hebben hun NP Onderwijs-gelden en NP Onderwijs-leerkrachten in moeten zetten
voor het invallen en vervangen van uitgevallen docenten, zodat kinderen niet naar huis gestuurd hoefden te worden. Ook de niet-structurele aard van de NP Onderwijs-gelden wordt door meerdere scholen
benoemd als een knelpunt. Een even groot aantal schoolleiders maakt zich om een van deze redenen
zorgen over het wegvallen van deze gelden.
Onvoldoende kennis en/of kunde bij het personeel en onvoldoende financiële middelen blijken bij ruim
70 procent van de scholen helemaal geen of bijna geen belemmering te vormen voor de uitvoering van
de interventies.
Figuur 2.2

In hoeverre zijn onderstaande punten momenteel een belemmering voor de uitvoering van de
interventies in het kader van het NP Onderwijs? (n=3.009)
Een tekort aan bevoegde leraren

17%

Een tekort aan personeel
Werkdruk bij het personeel

26%
9%

Onvoldoende kennis en/of kunde bij het personeel
Onvoldoende tijd

23%

24%

15%

21%

Helemaal geen belemmering

Bijna geen belemmering

Behoorlijke belemmering

Zeer grote belemmering

15% 6%
27%

49%
30%

8%
18%

31%

19%

41%
27%

14%

21%

31%

33%
10%

22%

33%

29%

Onvoldoende financiële middelen
Uitval of fysieke afwezigheid van personeel en/of
leerlingen

25%

15%
26%

5%
8%

15%

Redelijke belemmering

Bron: vragenlijst schoolleiders

Aanvullend is onderzocht of de mate waarin een tekort aan bevoegde leraren wordt ervaren als belemmering voor de uitvoering van de interventies in het kader van het NP Onderwijs, verschilt gegeven de
achterstandsscore van scholen. Dit blijkt inderdaad het geval (Figuur 2.3). Hoe hoger de achterstandsscore van een school, hoe groter de kans dat dat het lerarentekort een belemmering vormt.

13

Figuur 2.3

De mate waarin een tekort aan bevoegde leraren een belemmering vormt voor de uitvoering van
de interventies in het kader van het NP Onderwijs

Kwintiel 5 (n=584)

9%

Kwintiel 4 (n=561)

14%

Kwintiel 3 (n=576)

16%

20%

26%

24%

24%

22%

27%

21%

24%

22%

16%

21%

14%

Kwintiel 2 (n=557)

23%

27%

20%

20%

10%

Kwintiel 1 (n=564)

21%

27%

22%

20%

10%

Helemaal geen belemmering

Bijna geen belemmering

Behoorlijke belemmering

Zeer grote belemmering

Redelijke belemmering

Bron: vragenlijst schoolleiders

Inzet van personeel en invloed subsidie basisvaardigheden
43 procent van de po-scholen heeft het (zeer) veel moeite gekost om personeel te vinden of vrij te maken voor de uitvoering van de interventies. In vergelijking met de tweede meting van de implementatiemonitor halverwege schooljaar 2021-2022 is dit percentage nagenoeg gelijk gebleven (was toen 43 procent).
Ook is in de huidige meting aan schoolleiders gevraagd of zij middelen en/of ondersteuning ontvangen
in het kader van de subsidieregeling Verbetering basisvaardigheden, waarmee het kabinet structureel
1 miljard euro per jaar investeert in taal, rekenen/wiskunde, burgerschap en digitale geletterdheid. Hieruit blijkt dat 42 procent van de schoolleiders geen subsidieaanvraag heeft gedaan en bijna de helft (49
procent) is uitgeloot na het indienen van een subsidieaanvraag. Acht procent van de po-scholen ontvangt de basissubsidie en één procent ontvangt zowel de basissubsidie als ondersteuning van een basisteam.
Vervolgens is aan schoolleiders die de basissubsidie ontvangen, gevraagd of de subsidie gevolgen heeft
voor de uitvoering van de plannen in het kader van het NP Onderwijs (Tabel 2.1). Ongeveer de helft van
de desbetreffende schoolleiders (46 procent) geeft aan dat de subsidie geen gevolgen heeft voor de uitvoering van hun plannen in het kader van NP Onderwijs. Respectievelijk zestien en twaalf procent van
de scholen met een basissubsidie gaat hun behoeftes opnieuw inventariseren en de interventies herzien. Tien procent van de schoolleiders gaan de interventies sneller uitvoeren, terwijl tien procent aangeeft dat zij de interventies minder snel gaan uitvoeren. Voor veertig scholen met een basissubsidie
heeft de subsidie vanuit het masterplan basisvaardigheden ook andere gevolgen. De schoolleiders die
aangeven dat de subsidie op een andere manier gevolgen heeft gehad voor de uitvoering van hun plannen, zeggen met name de interventies/plannen te willen uitbreiden of te intensiveren. Een ander aanzienlijk deel van de schoolleiders geeft aan dat de interventies worden geïntegreerd met andere regelingen.

14

Tabel 2.1

Heeft de subsidie vanuit het masterplan basisvaardigheden gevolgen voor de uitvoering van jullie
plannen in het kader van het NP Onderwijs? (n=271)
Aantal
Percentage
Nee
126
46%
Ja, we gaan onze behoeftes opnieuw inventariseren
44
16%
Ja, we gaan de interventies voor het NP Onderwijs herzien
33
12%
Ja, we gaan de interventies voor het NP Onderwijs sneller uitvoeren
26
10%
Ja, we gaan de interventies voor het NP Onderwijs minder snel uitvoeren
26
10%
Anders
40
15%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Inzet op specifieke doelgroepen
Het merendeel van de po-scholen (77 procent) heeft plannen gericht op leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte (Tabel 2.2). Ook leerlingen met een taalachterstand en de minst presterende leerlingen zijn doelgroepen waar veel scholen bovengemiddeld op inzetten. Dertien procent van de scholen
zet de middelen van het NP Onderwijs in op andere doelgroepen binnen hun school. Hierbij gaat het onder andere om leerlingen met een sociaalemotionele achterstand (in de breedste zin van het woord),
een prestatieachterstand of een achterstand veroorzaakt door de schoolsluiting tijdens COVID-19. Scholen hebben ook relatief vaak aangeven de middelen in te hebben gezet ten behoeve van alle leerlingen,
in de meeste gevallen door middel van klassenverkleining of het aannemen van een extra docent. Daarnaast zijn de middelen vaak ingezet voor bepaalde klassen. De motieven voor de keuze voor deze specifieke klassen door scholen laat geen eenduidig beeld zien.
Tabel 2.2

Op welke leerlingen zet u dit schooljaar bovengemiddeld in met de NP Onderwijs-middelen?
(n=3.009)
Aantal
Percentage
Leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte
2.319
77%
Leerlingen met een taalachterstand
1.505
50%
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de minst presterende leerlingen
973
32%
behoorden
Leerlingen met een migratieachtergrond
673
22%
Leerlingen die relatief kort bij ons op school zitten
620
21%
Leerlingen die binnenkort onze school verlaten
571
19%
Leerlingen met ouders met een laag opleidingsniveau en/of laag inkomen
499
17%
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de best presterende leerlingen be479
16%
hoorden
Leerlingen met een kwetsbare gezondheid
281
9%
Leerlingen met ouders met een hoog opleidingsniveau en/of hoog inkomen
107
4%
Andere doelgroepen binnen de school
382
13%
Geen van bovenstaande groepen
423
14%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Schoolleiders hebben vervolgens aangegeven hoe tevreden ze zijn over de resultaten die ze bij de doelgroepen bereikt hebben (Figuur 2.4). Respectievelijk zestig en 59 procent van de schoolleiders is (zeer)
tevreden over de resultaten die ze bereikt hebben bij leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte
en leerlingen die binnenkort de school verlaten. Over de resultaten die ze bereikt hebben bij de best
presterende leerlingen en leerlingen met een kwetsbare gezondheid is daarnaast respectievelijk 57 en
54 procent (zeer) tevreden. Dertien procent van de scholen geeft aan dat ze (zeer) ontevreden zijn over
de resultaten die tot nu toe bereikt zijn bij leerlingen die relatief kort op de school zitten.

15

Figuur 2.4

Hoe tevreden bent u over de resultaten die u bij de volgende groepen leerlingen tot nu toe bereikt
heeft? (n=2.586)

Leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte

6%

Leerlingen met een migratieachtergrond

9%

41%

46%

Leerlingen met een taalachterstand

10%

42%

45%

Leerlingen met een kwetsbare gezondheid
Leerlingen met ouders met een laag opleidingsniveau
en/of laag inkomen
Leerlingen met ouders met een hoog opleidingsniveau
en/of hoog inkomen
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de minst
presterende leerlingen behoorden
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de best
presterende leerlingen behoorden

5%

34%

56%

40%

12%

49%
48%

5%
36%

9%

43%

42%

12%

42%

44%

9%

33%

6%

51%

7%

Leerlingen die relatief kort bij ons op school zitten

12%

Leerlingen die binnenkort onze school verlaten

11%

29%

49%

11%

Andere leerlingen

10%

33%

46%

10%

Zeer ontevreden

Ontevreden

38%

Niet ontevreden, niet tevreden

45%

Tevreden

Zeer tevreden

Bron: vragenlijst schoolleiders

2.2 Monitoren van effecten van de ingezette interventies
Schoolleiders hebben aangegeven of en hoe zij de effecten van de ingezette interventies monitoren.
Eerst zijn schoolleiders gevraagd naar de effecten van de interventies op de leerprestaties van leerlingen, vervolgens naar de effecten op het welbevinden van leerlingen.
Leerprestaties van leerlingen
Om de effecten van de interventies op de leerprestaties van leerlingen te monitoren, benutten nagenoeg alle po-scholen gegevens uit hun leerlingvolgsysteem (97 procent) (Tabel 2.3). Een groot deel van
de scholen maakt ook gebruik van een uitvraag onder leraren (69 procent), gesprekken met leerlingen
en/of hun ouders (63 procent) en leerlingresultaten op proefwerken of andere toetsen (59 procent). Het
minst wordt gebruikgemaakt van de (tweejaarlijkse) NCO leergroei schoolrapportages (22 procent) en
leerlingenquêtes (26 procent) voor het vaststellen van effecten op leerprestaties van leerlingen. Negen
schoolleiders geven aan de effecten op leerprestaties niet te monitoren en één procent van de schoolleiders geeft aan niet in te zetten op het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen met de interventies in het kader van NP Onderwijs.

16

Tabel 2.3

Welke gegevens benut u om de effecten van de interventies op de leerprestaties van leerlingen te
monitoren? (n=3.009)
Aantal
Percentage
Gegevens uit ons leerlingvolgsysteem
2.909
97%
Uitvraag onder leraren
2.081
69%
Gesprekken met leerlingen en/of hun ouders
1.896
63%
Leerlingresultaten op proefwerken en andere toetsen
1.767
59%
Uitvraag onder uitvoerders van de interventies
1.105
37%
Leerlingadministratiesysteem
1.060
35%
Leerlingenquêtes
780
26%
De (tweejaarlijkse) NCO leergroei schoolrapportages
661
22%
Anders13
129
4%
De effecten op leerprestaties worden niet gemonitord
9
0%
Wij zetten met NP Onderwijs niet in op het verbeteren van de leerprestaties
van leerlingen
41
1%

Bron: vragenlijst schoolleiders

68 procent van de schoolleiders die de effecten op leerprestaties monitoren, geeft aan (zeer) goed zicht
te hebben op de effecten van de ingezette interventies op de leerprestaties van leerlingen (Figuur 2.5).
Dertig procent van de po-scholen heeft een beetje zicht en één procent heeft slecht zicht.14
Figuur 2.5

In hoeverre heeft uw school zicht op de effecten van de ingezette interventies op de leerprestaties van leerlingen? (n=2.968)
0%

1%

4%

Helemaal geen zicht
30%

Slecht zicht
Een beetje zicht
Goed zicht

64%

Zeer goed zicht

Bron: vragenlijst schoolleiders

Welbevinden van leerlingen
Om de effecten van de interventies op het welbevinden van leerlingen te monitoren, maakt 83 procent
van de po-scholen gebruik van vragenlijsten onder leerlingen (Tabel 2.4). Daarnaast maakt 69 procent
van de scholen (ook) gebruik van uitvraag onder leraren/mentoren. Het minst wordt gebruikgemaakt
van uitvraag onder andere betrokken uitvoerders van de interventies (25 procent). Twaalf procent van
de scholen benutten andere gegevens om het welbevinden van leerlingen te monitoren. Bij de open
antwoorden (‘Anders) is te zien dat de helft van de scholen die het effect op welbevinden op een andere
manier meten, dit doen aan de hand van gesprekken en evaluaties met betrokken partijen, zoals leerlingen(raad), ouders en docenten. Een iets kleiner, maar nog steeds aanzienlijk deel, maakt gebruikt van
13 Basisscholen die de effecten op een andere manier meten, doen dit met name aan de hand van informele meetinstrumenten,

zoals gesprekken en evaluaties. Deze gesprekken en evaluaties vinden plaats met leerlingen, schoolpersoneel, ouders, en externe
partners. Daarnaast gebruikt een deel van de scholen tools en modules om de leerprestaties te meten.
14 Basisscholen laten weten dat zij met name lastig de causaliteit tussen de interventies en de effecten op leerprestaties aan kunnen tonen, omdat deze effecten mede bepaald worden door externe factoren of andere maatregelen. Zij vinden het dus lastig vast
te stellen of de interventie daadwerkelijk als enige verantwoordelijk is voor het effect. Ook hebben enkele basisscholen hun interventies niet kunnen starten door lerarenuitval, waardoor zij hun NP Onderwijs-gelden in hebben moeten zetten om invallers te
regelen. Een klein aantal scholen geeft aan nog geen effecten te kunnen vaststellen, omdat het daar nog te vroeg voor is.

17

vragenlijsten, monitors of andere tools om welbevinden bij hun leerlingen te meten. Een klein gedeelte
van de scholen maakt gebruik van meerdere manieren om het welbevinden te meten.
Respectievelijk één en vijf procent van de schoolleiders geeft aan dat ze de effecten op het welbevinden
van leerlingen niet monitoren en niet inzetten op het verbeteren van het welbevinden van leerlingen
met de interventies in het kader van het NP Onderwijs.
Tabel 2.4

Op welke wijze worden op uw school de effecten van de interventies op het welbevinden van
leerlingen gemonitord? (n=3.009)
Aantal
Percentage
Vragenlijst(en) onder leerlingen
2.507
83%
Uitvraag onder leraren/mentoren
2.073
69%
Uitvraag onder andere betrokken uitvoerders van de interventies
744
25%
Anders
370
12%
De effecten op welbevinden worden niet gemonitord
33
1%
Wij zetten met NP Onderwijs niet in op het verbeteren van het welbevinden
van leerlingen
155
5%

Bron: vragenlijst schoolleiders

69 procent van de schoolleiders die de effecten op het welbevinden van leerlingen monitoren, geeft aan
(zeer) goed zicht te hebben op de effecten van de ingezette interventies op het welbevinden van leerlingen (Figuur 2.6). Dertig procent van de po-scholen heeft een beetje zicht en twee procent heeft slecht
zicht.15
Figuur 2.6

In hoeverre heeft uw school zicht op de effecten van de ingezette interventies op het welbevinden
van leerlingen? (n=2.854)
3%

0%

2%

Helemaal geen zicht
30%

Slecht zicht
Een beetje zicht
Goed zicht

66%

Zeer goed zicht

Bron: vragenlijst schoolleiders

2.3 Vaststellen van effecten van interventies op leerlingen
Ervaren ontwikkelingen op leerlingen
Het overgrote deel van de schoolleiders in het po zet met de NP Onderwijs-middelen in op het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen op taal en leesvaardigheid, op de leerprestaties van leerlingen
op rekenen/wiskunde en op het welbevinden van leerlingen (respectievelijk 89, 82 en 74 procent). Bijna
de helft van de schoolleiders (48 procent) zet (ook) in op het verbeteren van de executieve vaardigheden van leerlingen. Op het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen op overige vakken zet ongeveer een kwart van de po-scholen in (23 procent).
15

Een verklaring voor het gebrek aan zicht op de effecten van de interventies op het welbevinden van leerlingen is volgens scholen
een causaliteitsprobleem. De meeste scholen geven aan dat dit effect niet een-op-een te meten is en dat andere een even grote
rol spelen bij leerlingen. Een klein deel van de scholen laat weten hier geen zicht op te hebben, omdat zij met de NP Onderwijsmiddelen niet ingezet hebben op welbevinden, maar op andere zaken en om deze reden effecten op welbevinden niet monitoren.

18

Schoolleiders hebben vervolgens voor bovenstaande aspecten bij leerlingen waar zij op inzetten, aangegeven in hoeverre zij daarop positieve effecten ervaren als gevolg van de ingezette interventies (Figuur
2.7). Circa twee derde van de schoolleiders die met het NP Onderwijs inzetten op het welbevinden van
leerlingen, ervaart daarop (zeer) veel positieve ontwikkelingen als gevolg van de interventies. Bij scholen
die inzetten op taal, leesvaardigheid en rekenen/wiskunde en op de executieve vaardigheden van leerlingen, ervaart iets minder dan de helft van de schoolleiders (zeer) veel positieve effecten.
De ervaren effecten op het welbevinden en de leerprestaties van leerlingen op taal en rekenen komen
grotendeels overeen met de resultaten van de tweede en derde meting van de implementatiemonitor.
Over de effecten op de executieve vaardigheden en de leerprestaties op overige vakken zijn schoolleiders in de huidige meting iets positiever dan in de voorgaande twee metingen.
Figuur 2.7

In hoeverre ervaart u positieve ontwikkelingen als gevolg van de ingezette interventies op …?

... de leerprestaties van uw leerlingen op taal en
leesvaardigheid (Nederlands) (n=2.688)
... de leerprestaties van uw leerlingen op
rekenen/wiskunde (n=2.467)

6%

... de leerprestaties van uw leerlingen op de overige
vakken (n=690)

... het welbevinden van uw leerlingen (n=2.225)

... de executieve vaardigheden van uw leerlingen
(n=1.448)

Zeer weinig

Weinig

49%

44%

48%

44%

58%

38%

35%

59%

51%

Niet veel/niet weinig

44%

Veel

Zeer veel

Bron: vragenlijst schoolleiders

Interventies die de meest positieve ontwikkelingen bewerkstelligen bij leerlingen
In Tabel 2.5 is de top 3 weergegeven van de meest genoemde interventies waarbij schoolleiders tot nu
toe de meeste positieve ontwikkelingen ervaren op hun leerlingen. De top 3 interventies zijn: ‘Instructie
in kleine groepen’, ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ en ‘Interventies gericht op het welbevinden van
leerlingen’. Bij de derde meting van de implementatiemonitor begin dit schooljaar stonden deze interventies ook in de top 3.
Tabel 2.5

Bij welke interventie heeft u tot nu toe de meeste positieve ontwikkelingen op uw leerlingen ervaren (bijvoorbeeld op het gebied van leerprestaties, welbevinden of executieve vaardigheden)?
(n=3.009)
Top 3
Aantal
Percentage
1. Instructie in kleine groepen
1.637
54%
2. Onderwijsassistenten/instructeurs
1.498
50%
3. Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen
1.028
34%

Bron: vragenlijst schoolleiders

19

Ook is aan schoolleiders gevraagd om voor hun top 3 interventies aan te geven in hoeverre de volgende
vier stellingen daarop van toepassing zijn:
- De uitvoering van deze interventies lukte goed.
- De interventie heeft een positief effect op de leerprestaties van leerlingen.
- De interventie heeft een positief effect op het welbevinden van leerlingen.
- De interventie heeft een positief effect op de executieve vaardigheden van leerlingen.
Figuur 2.8 geeft hiervan de resultaten weer, waaruit blijkt dat de meerderheid van de schoolleiders de
vier stellingen behoorlijk of volledig van toepassing vindt op hun top 3 interventies met de meest positieve ontwikkelingen op leerlingen. Relatief het minst van toepassing vinden schoolleiders de stelling dat
de interventies een positief effect hebben op de executieve vaardigheden van leerlingen. Dit hangt
hoogstwaarschijnlijk samen met het feit dat deze interventies minder inzetten op het verbeteren van de
executieve vaardigheden.
Figuur 2.8

Geef voor de gekozen interventie(s) aan in hoeverre onderstaande stellingen van toepassing zijn:

Instructie in kleine groepen (n=1.637)
De uitvoering van deze interventie lukt(e) goed
Heeft een positief effect op de leerprestaties van
leerlingen
Heeft een positief effect op het welbevinden van
leerlingen
Heeft een positief effect op de executieve
vaardigheden van leerlingen

5%

20%

55%

21%

18%

61%

19%

15%

62%

20%

6%

38%

45%

9%

Onderwijsassistenten/instructeurs (n=1.498)
De uitvoering van deze interventie lukt(e) goed
Heeft een positief effect op de leerprestaties van
leerlingen
Heeft een positief effect op het welbevinden van
leerlingen
Heeft een positief effect op de executieve
vaardigheden van leerlingen

5% 15%

49%

17%

58%

24%

15%

60%

23%

6%

37%

30%

43%

13%

Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen (n=1.028)
De uitvoering van deze interventie lukt(e) goed
Heeft een positief effect op de leerprestaties van
leerlingen
Heeft een positief effect op het welbevinden van
leerlingen
Heeft een positief effect op de executieve
vaardigheden van leerlingen

14%

63%

31%

52%

11%
8%

22%

12%

63%
38%

Helemaal niet van toepassing

Bijna niet van toepassing

Behoorlijk van toepassing

Volledig van toepassing

24%
44%

9%

Redelijk van toepassing

Bron: vragenlijst schoolleiders

Interventies die de minst positieve ontwikkelingen bewerkstelligen bij leerlingen
Voor de interventies waarbij schoolleiders de minst positieve ontwikkelingen ervaren op hun leerlingen
is de top 3 weergegeven in Tabel 2.6. Dit blijken te zijn: ‘Ouderbetrokkenheid’, ‘Technieken voor begrijpend lezen’ en ‘Een-op-eenbegeleiding’. Bij de derde meting van de implementatiemonitor begin dit
schooljaar stond ‘Ouderbetrokkenheid’ ook in deze top 3. De andere twee interventies die toen volgens
schoolleiders de minst positieve ontwikkelingen bij leerlingen bewerkstelligden, waren ‘Zomer- of lentescholen’ en ‘Metacognitie en zelfregulerend leren’.
20

Tabel 2.6

Bij welke interventie heeft u tot nu toe de minst positieve ontwikkelingen op uw leerlingen ervaren
(bijvoorbeeld op het gebied van leerprestaties, welbevinden of executieve vaardigheden)? (n=3.009)
Top 3
Aantal
Percentage
1. Ouderbetrokkenheid
194
6%
2. Technieken voor begrijpend lezen
180
6%
3. Een-op-eenbegeleiding
169
6%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Ook is aan schoolleiders gevraagd om voor hun top 3 interventies met de minst positief ervaren ontwikkelingen op leerlingen aan te geven in hoeverre de volgende drie stellingen van toepassing zijn:
- We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit te voeren.
- We hebben onvoldoende personeel om de interventie uit te voeren.
- De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze leerlingen.
Figuur 2.9 toont hiervan de resultaten en daaruit blijkt dat bijna twee derde van de schoolleiders het er
behoorlijk of volledig mee eens is dat ze voor de interventie ‘Een-op-eenbegeleiding’ onvoldoende personeel hadden om de interventie uit te voeren. Bij de interventies ‘Ouderbetrokkenheid’ en ‘Technieken
voor begrijpend lezen’ is dit volgens respectievelijk 38 en 29 procent16 het geval. Volgens een kwart van
de schoolleiders sluit de interventie ‘Een-op-eenbegeleiding’ niet aan bij de behoefte van hun leerlingen
en volgens één op de vijf schoolleiders is dit ook het geval bij de interventies ‘Ouderbetrokkenheid’ en
‘Technieken voor begrijpend lezen’. Ten slotte is twintig procent van de schoolleiders het er behoorlijk
of volledig mee eens dat ze onvoldoende kennis hebben om de interventie ‘Technieken voor begrijpend
lezen’ uit voeren. Dit speelt bij de andere twee interventies een minder grote rol.
Naast bovengenoemde redenen voor het minder goed verlopen van de interventies, hebben schoolleiders ook andere redenen genoemd in een open antwoord. In die open antwoorden zijn weinig rechtlijnige trends zichtbaar. Een deel van de scholen noemt tijd als reden dat de interventie minder positief is
ontwikkeld. Dit varieert van tijdsgebrek om de regel uit te voeren tot de tijd die nodig is om een goed
beeld te krijgen van de werking van de interventie. Daarnaast speelt voor een deel van de scholen het
gebrek aan (competent) personeel een rol. Hierdoor hebben zij niet de nodige ingrediënten om de interventie uit te voeren naar behoren. In mindere mate geven scholen ook mee dat scholen de interventie
contrasteerden met het doel dat zij voor ogen hadden, waardoor zij de keuze hebben gemaakt om niet
volledig in te zetten op de desbetreffende interventie.

16 Dit percentage betreft het totaal van de categorieën ‘behoorlijk van toepassing’ en ‘volledig van toepassing’.

21

Figuur 2.9

Geef voor de gekozen interventie(s) aan in hoeverre onderstaande stellingen van toepassing zijn:

Ouderbetrokkenheid (n=194)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie
uit te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de
interventie uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van
onze leerlingen

28%

13%

42%

27%

21%

22%

25%

8%

27%

27%

30%

10%
12% 6%

Technieken voor begrijpend lezen (n=180)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie
uit te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de
interventie uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van
onze leerlingen

12%

34%

13%

34%

24%

33%
24%

27%

18%
19%

29%

9%

16%

Eén-op-één begeleiding (n=169)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie
uit te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de
interventie uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van
onze leerlingen

36%
10% 12%
27%

Helemaal niet van toepassing

Bijna niet van toepassing

Behoorlijk van toepassing

Volledig van toepassing

40%
17%

17%

36%

22%

24%

7%

25%
22%

Redelijk van toepassing

Bron: vragenlijst schoolleiders

2.4 Middelen en duurzame borging van de interventies
Aan schoolleiders is gevraagd of zij de middelen van het NP Onderwijs ook aan andere zaken besteden
dan aan de gekozen interventies. Twaalf procent van de schoolleiders geeft aan dat zij de middelen ook
aan andere zaken besteden en acht procent weet het niet. De rest van de schoolleiders geeft aan de NP
Onderwijs-middelen alleen aan de gekozen interventies uit de menukaart te besteden.
De po-scholen hebben de middelen van het NP Onderwijs ook aan andere interventies besteed die geen
deel uitmaken van de menukaart. Uit 370 open antwoorden blijkt dat de helft van de po-scholen de
middelen onder andere heeft besteed aan personele zaken. Hieronder valt het bekostigen van (tijdelijk)
extra personeel en diensten en/of het investeren in bijscholing, teambuilding en professionalisering van
het bestaand personeel. Dit zou moeten doorwerken in de kwaliteit van het onderwijs en de prestaties
van leerlingen. Veertig procent van de po-scholen heeft de middelen geïnvesteerd in nieuwe materialen
of het verbeteren van onderwijsruimtes ter ondersteuning van begrijpend lezen, rekenen et cetera. Een
kwart van de scholen financiert met de middelen het verbeteren van de kwaliteit van het onderwijs, zoals het toepassen van nieuwe onderwijsmethoden en/of een impuls geven aan specifieke thema’s, zoals
sport, cultuur, digitalisering en welbevinden. Minder voorkomende antwoorden waren klassenverkleining en randvoorwaarden van de interventies op de menukaart.
Borging
Het merendeel van de po-scholen (70 procent) werkt aan duurzame borging van de interventies. Hiermee wordt bedoeld dat zij de opgedane kennis en verworvenheden van de interventies ook na afloop
van het NP Onderwijs zullen benutten. Negen procent van de schoolleiders is op dit moment niet bezig
22

met duurzame borging, waarvan acht procent het wel van plan is. Voor één op de vijf scholen is het momenteel nog onduidelijk of de school aan duurzame borging toekomt.
Van de scholen die aan duurzame borging werken, geeft 83 procent daaraan vorm door enkele interventies (eventueel aangepast) onderdeel te maken van hun reguliere manier van werken (Tabel 2.7). Bij
twee derde van de school wordt (tevens) gezorgd dat medewerkers geschoold zijn om de kennis te behouden. Bij veertig procent blijven specifieke thema’s terugkomen op leerlingbesprekingen of rapportvergaderingen. Zes procent van de scholen geeft op een andere manier vorm aan duurzame borging. De
in totaal 118 open antwoorden zijn geanalyseerd om te onderzoeken hoe po-scholen de borging van het
NP Onderwijs duurzaam willen vormgeven. Veertig procent van de po-scholen wil de interventies deel
laten uitmaken van het beleid door kwaliteitskaarten en de begroting voor zover dat mogelijk is. Zeventien procent wil meer personeel blijven inzetten en dertien procent geeft aan dat het aangeschafte materiaal lang te gebruiken zal zijn. Scholen streven ook naar behoud van kleine klassen en bepaalde effectieve methoden, beide elf procent. Achttien procent van de po-scholen geeft aan dat het zonder NP Onderwijs-gelden moeilijk tot onmogelijk wordt om de interventies te bekostigen. Bijna tien procent hoopt
op een andere manier de investeringen te kunnen blijven bekostigen.
Tabel 2.7

Hoe geeft u vorm aan duurzame borging van het NP Onderwijs? (n=2.108)
Aantal
Enkele interventies worden (eventueel aangepast) onderdeel van onze regu1.754
liere manier van werken
We zorgen ervoor dat medewerkers geschoold zijn om de kennis te behouden
1.379
Specifieke thema’s/onderwerpen blijven terugkomen op leerlingbesprekingen
838
of rapportvergaderingen
We nemen de interventies structureel op in de begroting
518
Anders
118

Percentage
83%
65%
40%
25%
6%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Aan schoolleiders die (nog) niet aan duurzame borging van de interventies werken, is gevraagd waarom
ze dit nog niet doen. Iets meer dan de helft van deze schoolleiders (53 procent) geeft aan dat ze het wel
willen, maar het niet lukt omdat het om incidentele middelen gaat. Volgens dertig procent is het wel de
bedoeling om aan borging te werken en gaan ze daarvoor nog een plan maken. Voor zeven procent van
de po-scholen die (nog) niet aan duurzame borging werken, waren de interventies alleen tijdelijk nodig
om corona-achterstanden tegen te gaan. Tien procent van deze scholen werkt om een andere reden
(nog) niet aan duurzame borging van de interventies. Als andere redenen komen bij po-scholen hoofdzakelijk twee redenen naar voren: gebrek aan de nodige financiën en personeel. Een deel van de scholen
geeft aan veel personeel en directiewisselingen gehad te hebben en daardoor niet aan de duurzame
borging van de interventies te hebben kunnen werken. Een ander deel van de scholen zegt hier niet de
nodige bekostiging voor te hebben. Een aantal scholen geeft aan dit niet te doen vanwege van fusies.
Impact op de werkomstandigheden van het team
Het NP Onderwijs heeft gevolgen op de werkomstandigheden van het team. Twee derde van de schoolleiders is het er (helemaal) mee eens dat het team door het NP Onderwijs meer mogelijkheden heeft
voor professionele ontwikkeling (Figuur 2.10). Wat betreft werkdruk is de helft het er (helemaal) mee
oneens dat dit door het NP Onderwijs is toegenomen. 51 procent geeft daarnaast aan dat door het NP
Onderwijs teamleden beter kunnen worden ingezet op werk waar zij goed in zijn en 40 procent ervaart
een toename in werkplezier.

23

Figuur 2.10

In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen over de impact van het NP Onderwijs op het werk van u en uw collega's? (n=3.009)

Door het NP Onderwijs ...
… is de werkdruk op onze school toegenomen

13%

… kunnen teamleden beter worden ingezet op werk
waar zij goed in zijn

14%

… is het werkplezier toegenomen

12%

… heeft het team meer mogelijkheden voor
professionele ontwikkeling
Helemaal oneens

Oneens

8%

37%

32%

32%

15%

43%

46%

34%

24%

49%

Niet eens, niet oneens

Eens

8%
6%
17%

Helemaal eens

Bron: vragenlijst schoolleiders

NP Onderwijs-middelen in schooljaar 2023-2024
Ruim de helft (53 procent) van de schoolleiders in het po verwacht na dit schooljaar (dus in schooljaar
2023-2024) nog over NP Onderwijs-middelen te beschikken. Dit blijkt te verschillen naar gelang de achterstandsscore van scholen (Figuur 2.11). Hoe hoger de achterstandsscore, hoe groter de kans dat scholen in schooljaar 2023-2024 nog NP Onderwijs-middelen te besteden hebben.
Figuur 2.11

Verwacht u na dit schooljaar nog over NP Onderwijs-middelen te beschikken? (n=3.009)

Kwintiel 5 (n=584)

67%

33%

Kwintiel 4 (n=561)

58%

42%

Kwintiel 3 (n=576)

53%

47%

Kwintiel 2 (n=557)

44%

56%

Kwintiel 1 (n=564)

47%

53%

Ja

Nee

Aan de schoolleiders die verwachten volgend schooljaar over NP Onderwijs-middelen te beschikken, is
gevraagd over welk deel van de totaal beschikbaar gestelde NP Onderwijs-middelen (over de gehele
looptijd) zij verwachten te beschikken bij de start van het schooljaar 2023-2024 (Figuur 2.12). Bij 21 procent van alle scholen is dat maximaal twintig procent van de totale middelen, bij 25 procent van alle
scholen tussen 21 en veertig procent en bij zes procent van alle scholen tussen 41 en zestig procent. Één
procent van alle scholen heeft volgend schooljaar naar verwachting meer dan zestig procent van de totale NP Onderwijs-middelen te besteden en dertien procent weet niet of ze na dit schooljaar middelen
over houden.

24

Figuur 2.12

Over welk deel van het totale bedrag dat uw schoolvestiging heeft ontvangen in het kader van het
NP Onderwijs (voor de gehele looptijd van schooljaar 2021-2022 tot en met 2024-2025) beschikt u
nog bij de start van het schooljaar 2023-2024? (n=3.009)

1%

13%

0%

6%

34%

1-20%
21-40%
41-60%

25%

>60%
Weet niet

21%

Bron: vragenlijst schoolleiders

De meerderheid van de po-scholen (58 procent) die in schooljaar 2023-2024 nog over NP Onderwijsmiddelen verwacht te beschikken, is niet van plan om voor de besteding van de resterende middelen
een nieuwe schoolscan uit te voeren en een nieuw schoolprogramma te maken. Dertien procent is wel
van plan om een nieuwe schoolscan uit te voeren en een nieuw schoolprogramma te maken, zeven procent alleen een nieuwe schoolscan en 22 procent alleen een nieuw schoolprogramma. Er is geen statistisch significante samenhang tussen de verwachte hoeveelheid NP Onderwijs-middelen voor schooljaar
2023-2024 en het wel of niet maken van een nieuw schoolplan.
Inzet gemeenten
Tot slot is aan schoolleiders een aantal vragen gesteld over de inzet van de gemeente in het kader van
het NP Onderwijs. Iets minder dan de helft van de schoolleiders in het po (48 procent) geeft aan zicht te
hebben op wat hun gemeente doet in het kader van het NP Onderwijs. Dit blijkt te verschillen naar de
stedelijkheidgraad van de gemeente waarin scholen zijn gevestigd (Figuur 2.13). Hoe stedelijker de gemeente, hoe minder zicht scholen hebben op wat gemeenten doen in het kader van het NP Onderwijs.
Figuur 2.13

Heeft u zicht op de inzet van gemeenten in het kader van het NP Onderwijs? (n=3.000)

Zeer stedelijk (n=565)

41%

59%

Sterk stedelijk (n=772)

44%

56%

Matig stedelijk (n=515)

48%

52%

Weinig stedelijk (n=838)

55%

45%

Niet stedelijk (n=310)

54%

46%

Ja

Nee

Bron: vragenlijst schoolleiders

25

27 procent van de schoolleiders die zicht hebben op de inzet van gemeenten, zegt (zeer) veel van de inzet van de gemeente te merken, 52 procent merkt er een beetje van en 21 procent merkt nauwelijks
iets of niets. Figuur 2.14 laat zien daarnaast zien dat veertig procent van de schoolleiders die zicht hebben op wat gemeenten doen in het kader van het NP Onderwijs, overwegend tevreden of zeer tevreden
is over de inzet van de gemeente. 46 procent is niet ontevreden maar ook niet tevreden en veertien procent is ontevreden.
Figuur 2.14

Hoe tevreden bent u over de inzet van de gemeente in het kader van het NP Onderwijs? (n=1.450)
3%
6%

Zeer ontevreden

11%

34%

Overwegend ontevreden
Niet ontevreden, maar
ook niet tevreden
Overwegend tevreden

46%
Zeer tevreden

Bron: vragenlijst schoolleiders

26

Voortgezet
onderwijs

3 Voortgezet onderwijs

In schooljaar 2022-2023 is tweemaal een enquête uitgezet onder alle scholen in het voortgezet onderwijs (vo). Het doel van deze enquêtes is zicht te krijgen op wat scholen doen met de aanvullende middelen die zij ontvangen in het kader van het NP Onderwijs. Voor dit hoofdstuk is gebruikgemaakt van informatie verzameld via vragenlijsten onder schoolleiders ongeveer halverwege het schooljaar (februarimaart). In totaal hebben 883 schoolleiders de vragenlijst ingevuld (59 procent van het totaal). Waar mogelijk is een vergelijking gemaakt met eerdere metingen van de implementatiemonitor onder schoolleiders in het vo.

3.1 Uitvoering van de plannen en bovengemiddelde inzet op specifieke doelgroepen
Realisatie van de plannen en ervaren knelpunten
Het merendeel van de schoolleiders (74 procent) vindt dat het tot nu toe (zeer) goed lukt om de plannen
die zijn gemaakt voor het huidige schooljaar tot uitvoering te brengen (Figuur 3.1). Dit beeld is vergelijkbaar met de derde meting begin dit schooljaar (73 procent), maar hoger ten opzichte van de tweede
meting halverwege schooljaar 2021-2022 (60 procent).
Onderzocht is of de mening van schoolleiders over de realisatie van de plannen in schooljaar 2022-2023
verschilt gegeven de achterstandsscore van hun school, de stedelijkheid van de gemeente en het landsdeel waarin ze zijn gevestigd. Er zijn geen significante verschillen gevonden.
Figuur 3.1

In hoeverre lukt het tot nu toe om de plannen die zijn gemaakt voor het schooljaar 2022-2023
daadwerkelijk tot uitvoering te brengen? (n=883)
0%

1%

4%
25%

Zeer slecht
Slecht
Niet goed, niet slecht
Goed

70%

Zeer goed

Bron: vragenlijst schoolleiders

Aan schoolleiders is gevraagd welke belemmeringen zij ervaren bij het tot uitvoering brengen van de interventies (Figuur 3.2). 85 procent17 van de schoolleiders ervaart de werkdruk bij het personeel als knelpunten. De helft (51 procent) ziet dit zelfs als een behoorlijke of zeer grote belemmering. Daarnaast
geeft 69 procent van de schoolleiders aan dat hun school te maken heeft met uitval of fysieke afwezigheid van personeel en/of leerlingen. Bij 38 procent van de scholen is dit een behoorlijke of zeer grote
belemmering. Ook ervaart ruim 60 procent van de schoolleiders onvoldoende tijd en/of een tekort aan
bevoegde leraren als een belemmering voor de uitvoering van de interventies. 167 schoolleiders zeggen
(ook) ‘andere knelpunten’ te ervaren.
De open antwoorden laten zien dat ruim een kwart van de schoolleiders in het voortgezet onderwijs
knelpunten aangeeft met betrekking tot hun leerlingen. Hoofdzakelijk betreft dit zorgen over het mentale welzijn van hun leerlingen. Zij geven aan dat leerlingen minder gemotiveerd zijn en moeite lijken te
hebben met volgen van onderwijs sinds de COVID-19-pandemie. Met betrekking tot COVID-19 wordt
17

Dit percentage betreft het totaal van de categorieën ‘redelijke belemmering’, ‘behoorlijke belemmering’ en ‘zeer grote belemmering’.

28

ook vaak de impact op het onderwijs genoemd. Een deel van de schoolleiders geeft in de open antwoorden aan dat de korte tijd waarin verbetering plaats moet vinden niet haalbaar is en benoemt daarom
een behoefte aan structurele en duurzame oplossingen. Andere knelpunten die schoolleiders aangeven
zijn de personeelstekorten, vaak genoemd in combinatie met een hoge werkdruk, waardoor uitval vaak
voorkomt.
Onvoldoende kennis en/of kunde bij het personeel en onvoldoende financiële middelen blijken bij het
merendeel van de scholen helemaal geen of bijna geen belemmering te vormen voor de uitvoering van
de interventies.
Figuur 3.2

In hoeverre zijn onderstaande punten momenteel een belemmering voor de uitvoering van de
interventies in het kader van het NP Onderwijs? (n=883)

Een tekort aan bevoegde leraren

11%

Een tekort aan personeel

16%

34%

Werkdruk bij het personeel

13%

34%

Onvoldoende kennis en/of kunde bij het personeel

17%

Onvoldoende tijd

6%

Onvoldoende financiële middelen
Uitval of fysieke afwezigheid van personeel en/of
5%
leerlingen

26%

29%

23%
27%

18%

37%

33%

37%
26%

Helemaal geen belemmering

Bijna geen belemmering

Behoorlijke belemmering

Zeer grote belemmering

20%

6%

26%

6%

45%
31%

5%
14%

56%
30%

10%

12% 5%
28%

9%

Redelijke belemmering

Bron: vragenlijst schoolleiders

Aanvullend is onderzocht of de mate waarin een tekort aan bevoegde leraren wordt ervaren als belemmering voor de uitvoering van de interventies in het kader van het NP Onderwijs, verschilt gegeven de
achterstandsscore van scholen. Dit blijkt inderdaad het geval (Figuur 3.3). Hoe hoger de achterstandsscore van een school, hoe groter de kans dat dat het lerarentekort een belemmering vormt.

29

Figuur 3.3

De mate waarin een tekort aan bevoegde leraren een belemmering vormt voor de uitvoering van
de interventies in het kader van het NP Onderwijs

Kwintiel 5 (n=177) 4%

23%

Kwintiel 4 (n=175)

10%

Kwintiel 3 (n=173)

8%

Kwintiel 2 (n=175)

28%
25%

15%

Kwintiel 1 (n=153)

29%

29%

21%

27%

28%

16%

25%

29%

9%

32%

24%

11%

28%
30%

Helemaal geen belemmering

Bijna geen belemmering

Redelijke belemmering

Behoorlijke belemmering

18%
16%

10%
5%

Zeer grote belemmering
Bron: vragenlijst schoolleiders

Inzet van personeel en invloed subsidie basisvaardigheden
Ongeveer de helft van de vo-scholen (51 procent) heeft het (zeer) veel moeite gekost om personeel te
vinden of vrij te maken voor de uitvoering van de interventies. Dit is vergelijkbaar met de uitkomst bij
tweede meting van de implementatiemonitor halverwege schooljaar 2021-2022 (toen: 48 procent).
Ook is aan schoolleiders gevraagd of zij middelen en/of ondersteuning ontvangen in het kader van de
subsidieregeling Verbetering basisvaardigheden, waarmee het kabinet structureel 1 miljard euro per
jaar investeert in taal, rekenen/wiskunde, burgerschap en digitale geletterdheid. Hieruit blijkt dat een
kwart van de schoolleiders (24 procent) geen subsidieaanvraag heeft gedaan en het merendeel van de
scholen die wel een subsidieaanvraag hebben gedaan is uitgeloot (63 procent). 10 procent van de voscholen ontvangt wel de basissubsidie en 3 procent ontvangt zowel de basissubsidie als ondersteuning
van een basisteam.
Vervolgens is schoolleiders die de basissubsidie ontvangen gevraagd of de subsidie gevolgen heeft voor
de uitvoering van de plannen in het kader van het NP Onderwijs (Tabel 3.1). Iets meer dan de helft van
de desbetreffende schoolleiders (55 procent) geeft aan dat de subsidie geen gevolgen heeft voor de uitvoering van de plannen en 17 procent gaat hun behoeftes opnieuw inventariseren en de interventies
herzien. 4 procent van de scholen met een basissubsidie gaat de interventies sneller uitvoeren, terwijl 3
procent de interventies minder snel gaat uitvoeren. Voor 13 procent van de scholen met een basissubsidie heeft de subsidie vanuit het masterplan basisvaardigheden ook andere gevolgen. In de open antwoorden is geen duidelijk overkoepelend beeld zichtbaar. Een deel van de schoolleiders zegt de plannen
of te intensiveren of ze te integreren met andere bestaande interventies.
Tabel 3.1

Heeft de subsidie vanuit het masterplan basisvaardigheden gevolgen voor de uitvoering van jullie
plannen in het kader van het NP Onderwijs? (n=113)
Aantal
Percentage
Nee
62
55%
Ja, we gaan onze behoeftes opnieuw inventariseren
19
17%
Ja, we gaan de interventies voor het NP Onderwijs herzien
19
17%
Ja, we gaan de interventies voor het NP Onderwijs sneller uitvoeren
4
4%
Ja, we gaan de interventies voor het NP Onderwijs minder snel uitvoeren
3
3%
Anders
15
13%

Bron: vragenlijst schoolleiders

30

Inzet op specifieke doelgroepen
Het merendeel van de vo-scholen (78 procent) heeft plannen gericht op leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte (Tabel 3.2). Ook leerlingen met een taalachterstand en leerlingen met een kwetsbare
gezondheid zijn doelgroepen waar veel scholen bovengemiddeld op inzetten. 13 procent van de scholen
zet de middelen van het NP Onderwijs in op andere doelgroepen binnen hun school. Hierbij gaat het
vooral om ofwel leerlingen met een sociaalemotionele achterstand of een prestatievoorsprong of -achterstand. Bij deze prestatievoorsprong of -achterstand gaat het om hoogbegaafde leerlingen, maar ook
om leerlingen die een mindere prestatie laten zien dan verwacht werd door de school. Het gaat dus om
leerlingen die vanuit de school extra aandacht nodig hebben voor hun ontwikkeling. Daarnaast zeggen
scholen de middelen in te zetten voor alle leerlingen op hun school.
Tabel 3.2

Op welke leerlingen zet u dit schooljaar bovengemiddeld in met de NP Onderwijs-middelen?
(n=883)
Aantal
Percentage
Leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte
690
78%
Leerlingen met een taalachterstand
419
47%
Leerlingen met een kwetsbare gezondheid
333
38%
Leerlingen die binnenkort onze school verlaten
276
31%
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de minst presterende leerlingen
242
27%
behoorden
Leerlingen met een migratieachtergrond
175
20%
Leerlingen met ouders met een laag opleidingsniveau en/of laag inkomen
143
16%
Leerlingen die relatief kort bij ons op school zitten
91
10%
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de best presterende leerlingen
38
4%
behoorden
Leerlingen met ouders met een hoog opleidingsniveau en/of hoog inkomen
10
1%
Andere doelgroepen binnen de school
118
13%
Geen van bovenstaande groepen
127
14%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Schoolleiders hebben vervolgens aangegeven hoe tevreden ze zijn over de resultaten die ze bij de doelgroepen bereikt hebben (Figuur 3.4). Respectievelijk 64 en 60 procent van de schoolleiders is (zeer) tevreden over de resultaten die ze bereikt hebben bij leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte en
leerlingen die relatief kort op de school zitten. Over de resultaten die ze bereikt hebben bij leerlingen
met een migratieachtergrond en leerlingen die binnenkort de school verlaten is daarnaast iets meer dan
de helft (zeer) tevreden. Over de resultaten bij leerlingen met ouders met een hoog opleidingsniveau
en/of hoog inkomen zijn scholen minder tevreden. Eén op de drie scholen zegt namelijk (zeer) ontevreden te zijn over de resultaten die tot nu toe bereikt zijn bij deze doelgroep.

31

Figuur 3.4

Hoe tevreden bent u over de resultaten die u bij de volgende groepen leerlingen tot nu toe bereikt
heeft? (n=756)

Leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte

31%

62%

Leerlingen met een migratieachtergrond

10%

Leerlingen met een taalachterstand

9%

Leerlingen met een kwetsbare gezondheid

12%

44%

42%

9%

43%

44%

Leerlingen met ouders met een laag opleidingsniveau
en/of laag inkomen
Leerlingen met ouders met een hoog opleidingsniveau
en/of hoog inkomen
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de minst
presterende leerlingen behoorden
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de best
presterende leerlingen behoorden

10%

43%

46%

20%

50%

20%

54%

33%

13%

47%

37%

9%

Leerlingen die binnenkort onze school verlaten

12%

Andere leerlingen

14%

Ontevreden

52%

11%

Leerlingen die relatief kort bij ons op school zitten

Zeer ontevreden

35%

30%

60%

34%

48%

43%

Niet ontevreden, niet tevreden

34%
Tevreden

8%

Zeer tevreden

Bron: vragenlijst schoolleiders

3.2 Monitoren van effecten van de ingezette interventies
Schoolleiders hebben aangegeven of en hoe zij de effecten van de ingezette interventies monitoren.
Eerst is schoolleiders gevraagd naar de effecten van de interventies op de leerprestaties van leerlingen,
vervolgens naar de effecten op het welbevinden van leerlingen.
Leerprestaties van leerlingen
Om de effecten van de interventies op de leerprestaties van leerlingen te monitoren, benutten veel voscholen hun leerlingvolgsysteem (86 procent) (Tabel 3.3). Een groot deel van de scholen maakt ook gebruik van leerlingresultaten op proefwerken en andere toetsen (73 procent), van uitvraag onder leraren
(72 procent) en gesprekken met leerlingen en/of hun ouders (65 procent). Relatief het minst wordt gebruikgemaakt van de (tweejaarlijkse) NCO leergroei schoolrapportages (12 procent). 1 op de 10 scholen
benut (ook) andere gegevens voor het monitoren van de leerprestaties van leerlingen. Uit de open antwoorden komt naar voren dat vrijwel alle scholen met name andere formele meetinstrumenten gebruiken om leerprestaties van hun leerlingen te meten. Deze instrumenten zijn vooral ouderenquêtes, vormen van monitoring of speciale modules voor scholen om leerlingen te monitoren (NP Onderwijs-scan,
SIGA, dia-taal). Gesprekken en evaluatie worden in mindere mate genoemd door scholen. Enkele scholen maken gebruik van meerdere instrumenten om leerprestaties te meten.
Respectievelijk 1 en 3 procent van de schoolleiders stelt dat de effecten op leerprestaties niet worden
gemonitord en dat ze het NP Onderwijs niet inzetten voor het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen.

32

Tabel 3.3

Welke gegevens benut u om de effecten van de interventies op de leerprestaties van leerlingen te
monitoren? (n=883)
Aantal
Percentage
Gegevens uit ons leerlingvolgsysteem
758
86%
Leerlingresultaten op proefwerken en andere toetsen
648
73%
Uitvraag onder leraren
635
72%
Gesprekken met leerlingen en/of hun ouders
574
65%
Leerlingenquêtes
453
51%
Uitvraag onder uitvoerders van de interventies
408
46%
Leerlingadministratiesysteem
339
38%
De (tweejaarlijkse) NCO leergroei schoolrapportages
103
12%
Anders
88
10%
De effecten op leerprestaties worden niet gemonitord
13
1%
Wij zetten met NP Onderwijs niet in op het verbeteren van de leerprestaties
van leerlingen
23
3%

Bron: vragenlijst schoolleiders

41 procent van de schoolleiders die de effecten op leerprestaties monitoren, zegt (zeer) goed zicht te
hebben op de effecten van de ingezette interventies op de leerprestaties van leerlingen (Figuur 3.5). 56
procent van de vo-scholen heeft een beetje zicht en 3 procent heeft slecht zicht.18
Figuur 3.5

In hoeverre heeft uw school zicht op de effecten van de ingezette interventies op de leerprestaties
van leerlingen? (n=860)
1%

0% 3%

Helemaal geen zicht
Slecht zicht

40%

Een beetje zicht
56%

Goed zicht
Zeer goed zicht

Bron: vragenlijst schoolleiders

Welbevinden van leerlingen
Om de effecten van de interventies op het welbevinden van leerlingen te monitoren, maakt 77 procent
van de vo-scholen gebruik van uitvraag onder leraren/mentoren (Tabel 3.4). Daarnaast maakt 73 procent van de scholen (ook) gebruik van vragenlijsten onder leerlingen. Relatief het minst wordt er gebruikgemaakt van uitvraag onder andere betrokken uitvoerders van de interventies (40 procent). 18
procent van de scholen benut andere gegevens om het welbevinden van leerlingen te monitoren. Ruim
de helft van de vo-scholen die zeggen het effect op welbevinden op een andere manier te meten, doet
dit via gesprekken met leerlingen en ouders. Iets minder dan de helft van deze scholen zegt welbevinden te monitoren via enquêtes, schoolscans, expertanalyses of andere monitoring-tools.

18 Voor scholen die aangeven geen of weinig zicht op de effecten van de interventies hebben, is dit zich niet mogelijk omdat causa-

liteit onmogelijk vastgesteld kan worden. Scholen wijzen op de diversiteit en complexiteit van het schoolklimaat, waardoor de
effecten van interventies niet in isolatie getoetst kunnen worden. Ook wordt het ontbreken van een referentiegroep en indirecte
interventies benoemd als probleem in het vinden van een causaal effect. Een groot deel van deze scholen geeft wel aan te monitoren, maar zegt voorts geen causaal effect te kunnen vaststellen tussen de interventies en de leerprestaties. Gebrek aan tijd en
ruimte om dit te meten wordt ook door een aantal scholen genoemd.

33

Respectievelijk 2 en 1 procent van de schoolleiders zegt dat ze de effecten op welbevinden niet monitoren en niet inzetten op het verbeteren van het welbevinden van leerlingen.
Tabel 3.4

Op welke wijze worden op uw school de effecten van de interventies op het welbevinden van
leerlingen gemonitord? (n=883)
Aantal
Percentage
Uitvraag onder leraren/mentoren
677
77%
Vragenlijst(en) onder leerlingen
649
73%
Uitvraag onder andere betrokken uitvoerders van de interventies
352
40%
Anders
157
18%
De effecten op welbevinden worden niet gemonitord
16
2%
Wij zetten met NP Onderwijs niet in op het verbeteren van het welbevinden
8
1%
van leerlingen

Bron: vragenlijst schoolleiders

De helft van de schoolleiders die de effecten op welbevinden monitoren, stelt (zeer) goed zicht te hebben op de effecten van de ingezette interventies op het welbevinden van leerlingen (Figuur 3.6). Iets
minder dan de helft van de vo-scholen (47 procent) heeft een beetje zicht en 3 procent heeft slecht
zicht.19
Figuur 3.6

In hoeverre heeft uw school zicht op de effecten van de ingezette interventies op het welbevinden
van leerlingen? (n=875)
2%

0% 3%

Helemaal geen zicht
Slecht zicht
48%

Een beetje zicht
47%

Goed zicht
Zeer goed zicht

Bron: vragenlijst schoolleiders

3.3 Vaststellen van effecten van interventies op leerlingen
Ervaren ontwikkelingen op leerlingen
Nagenoeg alle scholen in het vo zetten met de NP Onderwijs-middelen in op het verbeteren van het
welbevinden van leerlingen (95 procent). Ook zet het merendeel daarnaast in op het verbeteren van de
leerprestaties van leerlingen op taal- en leesvaardigheid, de leerprestaties van leerlingen op rekenen/wiskunde en de executieve vaardigheden van leerlingen (respectievelijk 79, 71 en 72 procent). Iets
meer dan de helft schoolleiders (55 procent) zet in op het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen op de overige vakken. Op het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen op beroepsgerichte
vakken zetten vo-scholen in mindere mate in met de interventies in het kader van het NP Onderwijs (17
procent).

19

De voornaamste reden voor het gebrek aan zicht op de effecten is causaliteit. Nagenoeg alle scholen die geen of weinig zicht
hebben op de effecten, zeggen dat dit niet los van elkaar gemeten kan worden. Bij een deel van deze scholen wordt welbevinden
in zijn algemeenheid wel gemeten, maar of toename c.q. afname veroorzaakt worden door uitsluitend de interventies is niet
meetbaar, aldus de scholen. Een klein deel van de scholen laat ook weten hier geen tijd of faciliteiten voor te hebben.

34

Schoolleiders hebben vervolgens voor de bovenstaande aspecten bij leerlingen waar zij op inzetten, aangegeven in hoeverre zij daarop positieve effecten ervaren als gevolg van de ingezette interventies (Figuur 3.7). De helft van de schoolleiders die met het NP Onderwijs inzetten op het welbevinden van leerlingen, ervaart daarop (zeer) veel positieve ontwikkelingen als gevolg van de interventies. Ook ervaren
schoolleiders veelal positieve ontwikkelingen op de executieve vaardigheden en leerprestaties van leerlingen, maar in mindere mate dan op welbevinden.
Ten opzichte van de derde meting van de implementatiemonitor (begin schooljaar 2022-2023) ervaren
schoolleiders minder vaak positieve effecten van de ingezette interventies op het welbevinden van leerlingen (toen ervaarde 64 procent (zeer) veel positieve ontwikkelingen). De mening van schoolleiders
over de effecten op de leerprestaties op taal, leesvaardigheid en rekenen/wiskunde, de executieve vaardigheden van leerlingen en de leerprestaties op de overige vakken is nagenoeg onveranderd sinds begin
dit schooljaar. Wel zijn schoolleiders iets positiever geworden over de effecten op de leerprestaties bij
beroepsgerichte vakken.
Figuur 3.7

In hoeverre ervaart u positieve ontwikkelingen als gevolg van de ingezette interventies op …?

... de leerprestaties van uw leerlingen op taal en
leesvaardigheid (Nederlands) (n=700)

7%

64%

27%

... de leerprestaties van uw leerlingen op
rekenen/wiskunde (n=630)

7%

66%

26%

... de leerprestaties van uw leerlingen op
5%
beroepsgerichte vakken (inclusief stages) (n=146)

59%

... de leerprestaties van uw leerlingen op de overige
vakken (n=486)

67%

... het welbevinden van uw leerlingen (n=840) 5%
... de executieve vaardigheden van uw leerlingen
(n=635)

Zeer weinig

Weinig

35%
28%

45%

6%

Niet veel/niet weinig

47%
63%

Veel

30%

Zeer veel

Bron: vragenlijst schoolleiders

Interventies die de meeste positieve ontwikkelingen bewerkstelligen bij leerlingen
In Tabel 3.5 is de top 3 weergegeven van de meest genoemde interventies waarbij schoolleiders tot nu
toe de meeste positieve ontwikkelingen ervaren op hun leerlingen. De top 3 interventies zijn: ‘Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen’, ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ en ‘Klassenverkleining’. Bij de derde meting van de implementatiemonitor begin dit schooljaar stonden ‘Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen’ en ‘Klassenverkleining’ ook in de top 3. De andere interventie
die toen volgens schoolleiders de meeste positieve ontwikkelingen bij leerlingen bewerkstelligde, was
‘Instructie in kleine groepen’.
Tabel 3.5

Bij welke interventie heeft u tot nu toe de meeste positieve ontwikkelingen op uw leerlingen ervaren (bijvoorbeeld op het gebied van leerprestaties, welbevinden of executieve vaardigheden)?
(n=883)
Top 3
Aantal
Percentage
1. Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen
531
60%
2. Onderwijsassistenten/instructeurs
305
35%
3. Klassenverkleining
299
34%

Bron: vragenlijst schoolleiders

35

Ook is schoolleiders gevraagd om voor hun top 3 interventies aan te geven in hoeverre de volgende vier
stellingen daarop van toepassing zijn:
- De uitvoering van deze interventies lukte goed.
- De interventie heeft een positief effect op de leerprestaties van leerlingen.
- De interventie heeft een positief effect op het welbevinden van leerlingen.
- De interventie heeft een positief effect op de executieve vaardigheden van leerlingen.
Figuur 3.8 geeft hiervan de resultaten weer, waaruit blijkt dat de meerderheid van de schoolleiders het
er behoorlijk of volledig mee eens is dat de uitvoering van deze interventies goed gelukt is. Ook zegt het
overgrote deel dat de interventies een positief effect hebben op het welbevinden van leerlingen. De interventies ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ en ‘Klassenverkleining’ hebben volgens schoolleiders vaker een positief effect op de leerprestaties van leerlingen dan interventies gericht op het welbevinden.
Ruim de helft van de schoolleiders is het er tevens behoorlijk of volledig mee eens dat de interventies
‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ en ‘Klassenverkleining’ een positief effect hebben op de executieve
vaardigheden van leerlingen. Dit is bij de interventies gericht op het welbevinden van leerlingen wederom minder vaak het geval.
Figuur 3.8

Geef voor de gekozen interventie(s) aan in hoeverre onderstaande stellingen van toepassing zijn

Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen (n=531)
De uitvoering van deze interventie lukt(e) goed
Heeft een positief effect op de leerprestaties van
leerlingen
Heeft een positief effect op het welbevinden van
leerlingen
Heeft een positief effect op de executieve
vaardigheden van leerlingen

17%

67%

7%

44%

15%
45%

14%

69%

15%

15%

49%

29%

Onderwijsassistenten/instructeurs (n=305)
De uitvoering van deze interventie lukt(e) goed
Heeft een positief effect op de leerprestaties van
leerlingen
Heeft een positief effect op het welbevinden van
leerlingen
Heeft een positief effect op de executieve
vaardigheden van leerlingen

10%

57%

30%

23%

59%

14%

21%

60%

15%

7%

36%

48%

8%

Klassenverkleining (n=299)
De uitvoering van deze interventie lukt(e) goed
Heeft een positief effect op de leerprestaties van
leerlingen
Heeft een positief effect op het welbevinden van
leerlingen
Heeft een positief effect op de executieve
vaardigheden van leerlingen

14%
5%

49%
28%

26%
7%

40%

Helemaal niet van toepassing

Bijna niet van toepassing

Behoorlijk van toepassing

Volledig van toepassing

31%
50%

17%

54%

17%
39%

11%

Redelijk van toepassing

Bron: vragenlijst schoolleiders

Interventies die de minst positieve ontwikkelingen bewerkstelligen bij leerlingen
Voor de interventies waarbij schoolleiders de minst positieve ontwikkelingen ervaren op hun leerlingen
is de top 3 weergegeven in Tabel 3.6. Dit blijken te zijn: ‘Ouderbetrokkenheid’, ‘Klassenverkleining’ en
‘Uitbreiding onderwijs’. Wat hierbij opvalt is dat ‘Klassenverkleining’ in zowel de top 3 interventies staat
met de meeste positieve ontwikkelingen op leerlingen als in de top 3 interventies met de minst positieve ontwikkelingen. Bij de derde meting stonden ‘Ouderbetrokkenheid’ en ‘Uitbreiding onderwijs’ ook

36

in deze top 3. De andere interventie die toen volgens schoolleiders de minst positieve ontwikkelingen bij
leerlingen bewerkstelligde, was ‘Metacognitie en zelfregulerend leren’.
Tabel 3.6

Bij welke interventie heeft u tot nu toe de minst positieve ontwikkelingen op uw leerlingen ervaren (bijvoorbeeld op het gebied van leerprestaties, welbevinden of executieve vaardigheden)?
(n=883)
Top 3
Aantal
Percentage
1. Ouderbetrokkenheid
119
13%
2. Klassenverkleining
93
11%
3. Uitbreiding onderwijs
82
9%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Ook is schoolleiders gevraagd om voor hun top 3 interventies met de minst positief ervaren ontwikkelingen op leerlingen aan te geven in hoeverre de volgende drie stellingen van toepassing zijn:
- We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit te voeren.
- We hebben onvoldoende personeel om de interventie uit te voeren.
- De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze leerlingen.
Figuur 3.9 toont hiervan de resultaten en daaruit blijkt dat ruim de helft van de schoolleiders het er behoorlijk of volledig mee eens is dat de interventie ‘Uitbreiding onderwijs’ niet aansluit bij de behoefte
van hun leerlingen. Bij de interventies ‘Klassenverkleining’ en ‘Ouderbetrokkenheid’ is dit volgens respectievelijk 34 en 46 procent20 het geval. Ook vindt ruim de helft van de schoolleiders dat ze onvoldoende personeel hebben om de interventie ‘Uitbreiding onderwijs’ uit te voeren. Dit speelt bij de andere twee interventies wederom een iets minder grote rol. Onvoldoende kennis blijkt bij alle drie interventies geen grote rol te spelen.
Naast de bovengenoemde redenen voor het minder goed verlopen van de interventies hebben schoolleiders ook andere redenen genoemd in een open antwoord. Na de analyse van de open antwoorden is
te herleiden dat scholen veel andere redenen hebben voor de minder positieve werkingen van sommige
interventies. Zo vinden scholen dat de betrokkenheid en motivatie voor interventies buiten school heel
laag is, bij zowel leerlingen als hun ouders. Hierdoor is het voor scholen niet duurzaam om dit soort interventies door te zetten, waardoor zij deze stop moeten zetten. Daarnaast benadrukken scholen die
aangeven dat de interventie ‘klassenverkleining’ de minst positieve ontwikkeling heeft doorgemaakt,
dat deze interventie niet duurzaam is en veel te prijzig is voor het kleine effect dat dit heeft op de kwaliteit van het onderwijs. Een aantal scholen vult dit aan met problemen die hier een indirecte rol bij spelen, zoals de hoge instroom en het personeelstekort in het onderwijs. Over de breedte komt ook veelal
terug dat ouderbetrokkenheid erg laag is, waardoor scholen moeite hebben met het contact leggen tussen leerling, ouder en school.

20 Dit percentage betreft het totaal van de categorieën ‘behoorlijk van toepassing’ en ‘volledig van toepassing’.

37

Figuur 3.9

Geef voor de gekozen interventie(s) aan in hoeverre onderstaande stellingen van toepassing zijn:

Ouderbetrokkenheid (n=119)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit
te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de interventie
uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze
leerlingen

37%

35%

23%
16%

20%
23%

17%

30%

9%

23%

15%

37%

9%

Klassenverkleining (n=93)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit
te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de interventie
uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze
leerlingen

61%
29%
17%

16%
19%

33%
14%

28%

29%

13%
32%

Uitbreiding onderwijs (n=82)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit
te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de interventie
uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze
leerlingen

50%

37%

9%

13% 6%

26%

35%

20%

9% 13%

22%

37%

20%

Helemaal niet van toepassing

Bijna niet van toepassing

Behoorlijk van toepassing

Volledig van toepassing

Redelijk van toepassing

Bron: vragenlijst schoolleiders

3.4 Middelen en duurzame borging van de interventies
Aan schoolleiders is gevraagd of zij de middelen van het NP Onderwijs ook aan andere zaken besteden
dan aan de gekozen interventies uit de menukaart. 11 procent van de schoolleiders zegt dat zij de middelen ook aan andere zaken besteden en 10 procent weet het niet. De rest van de schoolleiders geeft
aan dat zij de middelen van het NP Onderwijs alleen aan de gekozen interventies besteden. De vo-scholen hebben de middelen van het NP Onderwijs ook aan andere interventies besteed die geen deel uitmaken van de menukaart. Uit 98 open antwoorden blijkt dat meer dan een derde van de vo-scholen de
middelen gebruikt voor onder meer het bekostigen van ondersteunend personeel en diensten en/of het
investeren in bijscholing en professionalisering van het bestaand personeel voor het behouden van expertise, ook na de NP Onderwijs-middelen. Een vijfde van de scholen investeert het in het aanpassen
van onderwijsruimten en nieuw materiaal aanschaffen ter verbetering van de leeromgeving. 17 procent
besteedt de NP Onderwijs-middelen aan veiligheid en het welzijn van leerlingen, bijvoorbeeld door het
organiseren van buitenschoolse activiteiten. 13 procent van de vo-scholen investeert in het onderwijskwaliteit door het gebruik van nieuwe methoden. Daarnaast worden er nog andere interventies zoals
culturele activiteiten en huiswerkbegeleiding genoemd.
Borging
Het merendeel van de vo-scholen (70 procent) werkt aan duurzame borging van de interventies. Hiermee wordt bedoeld dat de opgedane kennis en verworvenheden van de interventies ook na afloop van
het NP Onderwijs benut zullen worden. 14 procent van de schoolleiders is op dit moment niet bezig met
duurzame borging, waarvan 13 procent het nog wel van plan is. Voor 16 procent van de scholen is het
momenteel nog onduidelijk of de school aan duurzame borging toekomt.
88 procent van de vo-scholen die aan duurzame borging werken geeft daaraan vorm door enkele interventies (eventueel aangepast) onderdeel te maken van hun reguliere manier van werken (Tabel 3.7). Bij
38

60 procent van deze scholen wordt (tevens) gezorgd dat medewerkers geschoold zijn om de kennis te
behouden. Bij 41 procent blijven specifieke thema’s terugkomen op leerlingbesprekingen of rapportvergaderingen en 37 procent neemt de interventies structureel op in de begroting. 6 procent van de scholen geeft op een andere manier vorm aan duurzame borging. Uit 35 open antwoorden blijkt dat bijna de
helft van de vo-scholen streeft naar het opnemen van interventies in hun begroting en beleid. Een kwart
wil de inzet van extra personeel behouden. Daarnaast streven scholen naar blijvende inzet van aangeschaft materiaal en het behoud van kleine klassen. 9 procent laat weten dat het zonder NP Onderwijsgelden moeilijk wordt om de interventies te blijven bekostigen.
Tabel 3.7

Hoe geeft u vorm aan duurzame borging van het NP Onderwijs? (n=618)
Aantal
Enkele interventies worden (eventueel aangepast) onderdeel van onze regu546
liere manier van werken
We zorgen ervoor dat medewerkers geschoold zijn om de kennis te behouden
370
Specifieke thema’s/onderwerpen blijven terugkomen op leerlingbesprekingen
253
of rapportvergaderingen
We nemen de interventies structureel op in de begroting
230
Anders
40

Percentage
88%
60%
41%
37%
6%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Aan schoolleiders die (nog) niet aan duurzame borging van de interventies werken, is gevraagd waarom
ze dit nog niet doen. De helft van deze schoolleiders zegt dat ze het wel willen, maar het niet lukt omdat
het om incidentele middelen gaat. Volgens 36 procent is het wel de bedoeling om aan borging te werken en gaat daarvoor nog een plan maken. Voor 4 procent van de vo-scholen die (nog) niet aan duurzame borging werken, waren de interventies alleen tijdelijk nodig om corona-achterstanden tegen te
gaan. 10 procent van de scholen werkt om een andere reden (nog) niet aan duurzame borging van de
interventies. In de open antwoorden zijn weinig trends zichtbaar. Scholen benoemen verschillende redenen, waaronder gebrek aan tijd en ruimte en personeelsproblematiek. Wel komt bij sommige scholen
terug dat zij niet alle interventies vinden passen bij hun doelen als school en daarom deze interventies
niet te gaan borgen.
Impact op de werkomstandigheden van het team
Het NP Onderwijs heeft gevolgen voor de werkomstandigheden van het team. Meer dan de helft van de
schoolleiders (56 procent) is het (helemaal) eens dat het team door het NP Onderwijs meer mogelijkheden heeft voor professionele ontwikkeling (Figuur 3.10). 31 procent geeft (daarnaast) aan dat teamleden beter kunnen worden ingezet op werk waar zij goed in zijn. Wat betreft werkdruk is 45 procent het
(helemaal) oneens dat dit door het NP Onderwijs is toegenomen, terwijl een kwart juist wel meer werkdruk ervaart. Meer dan een kwart van de schoolleiders ziet een afname in werkplezier bij het team, tegenover 17 procent die juist een toename in werkplezier ziet.
Figuur 3.10

In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen over de impact van het NP Onderwijs op het werk van u en uw collega's? (n=883)

Door het NP Onderwijs ...
… is de werkdruk op onze school toegenomen

21%

… kunnen teamleden beter worden ingezet op werk
waar zij goed in zijn

24%

… is het werkplezier toegenomen

25%

… heeft het team meer mogelijkheden voor
professionele ontwikkeling
Helemaal oneens

Oneens

13%

31%

35%
42%

10%
30%

55%
29%

Niet eens, niet oneens

16%
48%

Eens

9%

Helemaal eens

Bron: vragenlijst schoolleiders

39

NP Onderwijs-middelen in schooljaar 2023-2024
Ruim drie kwart (78 procent) van de schoolleiders in het vo verwacht na dit schooljaar (dus in schooljaar
2023-2024) nog over NP Onderwijs-middelen te beschikken. Dit blijkt niet te verschillen naar gelang de
achterstandsscore van scholen.
Aan de schoolleiders die verwachten volgend schooljaar over NP Onderwijs-middelen te beschikken is
gevraagd over welk deel van de totaal beschikbaar gestelde middelen (over de gehele looptijd) zij verwachten te beschikken bij de start van het schooljaar 2023-2024 (Figuur 3.11). Bij 18 procent van alle
scholen is dat maximaal 20 procent van de totale middelen, bij 43 procent van alle scholen tussen 21 en
40 procent en bij 15 procent van alle scholen tussen 41 en 60 procent. 2 procent van alle scholen heeft
volgend schooljaar naar verwachting meer dan 60 procent van de totale NP Onderwijs-middelen te besteden en 8 procent weet niet of ze na dit schooljaar middelen overhouden.
Figuur 3.11

Over welk deel van het totale bedrag dat uw schoolvestiging heeft ontvangen in het kader van het
NP Onderwijs (voor de gehele looptijd van schooljaar 2021-2022 tot en met 2024-2025) beschikt u
nog bij de start van het schooljaar 2023-2024? (n=883)

2%

8%

14%

0%
1-20%

15%
18%

21-40%
41-60%
>60%

43%

Weet niet

Bron: vragenlijst schoolleiders

43 procent van de vo-scholen is niet van plan om voor de besteding van de NP Onderwijs-middelen in
2023-2024 een nieuwe schoolscan uit te voeren en een nieuw schoolprogramma te maken. 20 procent
is wel van plan om een nieuwe schoolscan uit te voeren en een nieuw schoolprogramma te maken, 14
procent alleen een nieuwe schoolscan en 23 procent alleen een nieuw schoolprogramma. Er is geen statistisch significante samenhang tussen de verwachte hoeveelheid NP Onderwijs-middelen voor schooljaar 2023-2024 en het wel of niet maken van een nieuw schoolplan.
Inzet gemeenten
Tot slot is aan schoolleiders een aantal vragen gesteld over de inzet van de gemeente in het kader van
het NP Onderwijs. Iets meer dan de helft van de schoolleiders in het vo (53 procent) zegt zicht te hebben
op wat hun gemeente doet in het kader van het NP Onderwijs. Dit blijkt te verschillen naar de stedelijkheidsgraad van de gemeente waarin scholen zijn gevestigd (Figuur 3.12). Hoe stedelijker de gemeente,
hoe minder zicht scholen hebben op wat gemeenten doen in het kader van het NP Onderwijs.

40

Figuur 3.12

Heeft u zicht op de inzet van gemeenten in het kader van het NP Onderwijs? (n=877)

Zeer stedelijk (n=238)

44%

56%

Sterk stedelijk (n=293)

48%

52%

Matig stedelijk (n=136)

60%

40%

Weinig stedelijk (n=167)

65%

35%

Niet stedelijk (n=43)

63%

37%

Ja

Nee

Bron: vragenlijst schoolleiders

22 procent van de schoolleiders die zicht hebben op de inzet van gemeenten zegt (zeer) veel van de inzet van de gemeente te merken, 58 procent merkt het een beetje en 20 procent merkt nauwelijks iets of
niets. Figuur 3.13 laat zien dat 38 procent van de schoolleiders die zicht hebben op wat gemeenten doen
in het kader van NP Onderwijs, overwegend tevreden of zeer tevreden is over de inzet van de gemeente. De helft is niet ontevreden, maar ook niet tevreden en 12 procent is ontevreden.
Figuur 3.13

Hoe tevreden bent u over de inzet van de gemeente in het kader van het NP Onderwijs? (n=463)
3%

2%

Zeer ontevreden
10%
Overwegend ontevreden

35%

Niet ontevreden, maar
ook niet tevreden
Overwegend tevreden
50%

Zeer tevreden

Bron: vragenlijst schoolleiders

41

(Voortgezet)
speciaal onderwijs

4 (Voortgezet) speciaal onderwijs

In schooljaar 2022-2023 is tweemaal een enquête uitgezet onder alle scholen in het (voortgezet) speciaal onderwijs (v)so. Het doel van deze enquêtes is zicht te krijgen op wat scholen doen met de aanvullende middelen die zij ontvangen in het kader van het NP Onderwijs. Voor dit hoofdstuk is gebruikgemaakt van informatie verzameld via vragenlijsten onder schoolleiders ongeveer halverwege het schooljaar (februari-maart). In totaal hebben 306 schoolleiders de vragenlijst ingevuld (52 procent van het totaal). Waar mogelijk is een vergelijking gemaakt met eerdere metingen van de implementatiemonitor
onder schoolleiders in het (v)so.

4.1 Uitvoering van de plannen en bovengemiddelde inzet op specifieke doelgroepen
Realisatie van de plannen en ervaren knelpunten
Het merendeel van de schoolleiders (70 procent) vindt dat het tot nu toe (zeer) goed lukt om de plannen
die zijn gemaakt voor het huidige schooljaar tot uitvoering te brengen (Figuur 4.1). Dit percentage is ongeveer vergelijkbaar met de derde meting begin dit schooljaar (66 procent), maar hoger dan bij de
tweede meting halverwege schooljaar 2021-2022.
Onderzocht is of de mening van schoolleiders over de realisatie van de plannen in schooljaar 2022-2023
verschilt gegeven de achterstandsscore van hun school, de stedelijkheid van de gemeente en het landsdeel waarin ze zijn gevestigd. Er zijn geen significante verschillen gevonden.
Figuur 4.1

In hoeverre lukt het tot nu toe om de plannen die zijn gemaakt voor het schooljaar 2022-2023
daadwerkelijk tot uitvoering te brengen? (n=306)
0% 3%
4%
27%

Zeer slecht
Slecht
Niet goed, niet slecht
Goed

66%

Zeer goed

Bron: vragenlijst schoolleiders

Aan schoolleiders is gevraagd welke belemmeringen zij ervaren bij het tot uitvoering brengen van de interventies (Figuur 4.2). Twee derde21 van de schoolleiders ervaart de werkdruk bij het personeel en/of
de uitval of fysieke afwezigheid van personeel en/of leerlingen als knelpunt. Ongeveer een derde ziet dit
zelfs als een behoorlijke of zeer grote belemmering. Daarnaast stelt iets meer dan de helft van de
schoolleiders (56 procent) dat hun school te maken heeft met een tekort aan bevoegde leraren en/of
onvoldoende tijd. 46 schoolleiders zeggen (ook) ‘andere knelpunten’ te ervaren. In de open antwoorden
is ook in het voortgezet speciaal onderwijs terug te zien dat veel schoolleiders knelpunten ervaren
rondom personeelstekorten. Hierdoor kunnen zij vaak niet het personeel inzetten voor NP Onderwijstaken, omdat het lesgeven voor gaat. Daarnaast worden er knelpunten ervaren rondom de financiën. Zij
zouden daarom graag een structurelere invulling van de NP Onderwijs-gelden willen zien.
Onvoldoende kennis en/of kunde bij het personeel en onvoldoende financiële middelen blijken bij ruim
80 procent van de scholen helemaal geen of bijna geen belemmering te vormen voor de uitvoering van
de interventies.
21

Dit percentage betreft het totaal van de categorieën ‘redelijke belemmering’, ‘behoorlijke belemmering’ en ‘zeer grote belemmering’.

43

Figuur 4.2

In hoeverre zijn onderstaande punten momenteel een belemmering voor de uitvoering van de
interventies in het kader van het NP Onderwijs? (n=306)
Een tekort aan bevoegde leraren

15%

Een tekort aan personeel
Werkdruk bij het personeel

21%
8%

Onvoldoende kennis en/of kunde bij het personeel
Onvoldoende tijd

24%

27%

14%

22%
31%

30%

27%

Helemaal geen belemmering

Bijna geen belemmering

Behoorlijke belemmering

Zeer grote belemmering

27%

7%
13%

37%

16%

39%
29%

11%
18%

51%

47%
7%

21%

35%

34%

Onvoldoende financiële middelen
Uitval of fysieke afwezigheid van personeel en/of
leerlingen

29%

9% 5%
25%

11%

Redelijke belemmering

Bron: vragenlijst schoolleiders

Aanvullend is onderzocht of de mate waarin een tekort aan bevoegde leraren wordt ervaren als belemmering voor de uitvoering van de interventies in het kader van het NP Onderwijs, verschilt gegeven de
achterstandsscore van scholen. Dit blijkt niet het geval.
Inzet personeel en invloed subsidie basisvaardigheden
42 procent van de (v)so-scholen heeft het (zeer) veel moeite gekost om personeel te vinden of vrij te
maken voor de uitvoering van de interventies. Dit aandeel is lager dan bij de tweede meting van de implementatiemonitor halverwege schooljaar 2021-2002 (was toen 64 procent).
Ook is aan schoolleiders gevraagd of zij middelen en/of ondersteuning ontvangen in het kader van de
subsidieregeling Verbetering basisvaardigheden, waarmee het kabinet structureel 1 miljard euro per
jaar investeert in taal, rekenen/wiskunde, burgerschap en digitale geletterdheid. Hieruit blijkt dat 56
procent van de schoolleiders geen subsidieaanvraag heeft gedaan en een derde van de scholen die wel
een subsidieaanvraag hebben gedaan is uitgeloot (34 procent). 8 procent van de (v)so-scholen ontvangt
de basissubsidie en 2 procent ontvangt zowel de basissubsidie als ondersteuning van een basisteam.
Vervolgens is schoolleiders die een basissubsidie ontvangen gevraagd of de subsidie gevolgen heeft voor
de uitvoering van de plannen in het kader van het NP Onderwijs. Hiervan geeft het merendeel van de
desbetreffende schoolleiders (80 procent) aan dat de subsidie geen gevolgen heeft voor de uitvoering
van de plannen (Tabel 4.1). 7 procent van de scholen met een basissubsidie gaat de interventies herzien
en/of de interventies sneller uitvoeren. 3 procent van de scholen met een basissubsidie gaat hun behoeftes opnieuw inventariseren of de interventies minder snel uitvoeren.
Tabel 4.1

Heeft de subsidie vanuit het masterplan basisvaardigheden gevolgen voor de uitvoering van jullie
plannen in het kader van het NP Onderwijs? (n=30)
Aantal
Percentage
Nee
24
80%
Ja, we gaan de interventies voor het NP Onderwijs herzien
2
7%
Ja, we gaan de interventies voor het NP Onderwijs sneller uitvoeren
2
7%
Ja, we gaan onze behoeftes opnieuw inventariseren
1
3%
Ja, we gaan de interventies voor het NP Onderwijs minder snel uitvoeren
1
3%
Anders
0
0%

Bron: vragenlijst schoolleiders

44

Inzet op specifieke doelgroepen
Het merendeel van de (v)so-scholen (70 procent) heeft plannen gericht op leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte (Tabel 4.2). Ook leerlingen met een taalachterstand en leerlingen met een kwetsbare gezondheid zijn doelgroepen waar veel scholen bovengemiddeld op inzetten. 15 procent van de
scholen zet de middelen van het NP Onderwijs in op andere doelgroepen binnen hun school. Uit de analyse van de open antwoorden blijkt dit veelal te gaan om alle leerlingen. Ook zetten scholen de middelen
in voor leerlingen met een sociaalemotionele achterstand, waarbij in het bijzonder de doelgroep VSO
ZML benoemd is. Daarnaast is het opvullen van vakinhoudelijke lacunes voor scholen een reden om hier
de middelen voor in te zetten.
Tabel 4.2

Op welke leerlingen zet u dit schooljaar bovengemiddeld in met de NP Onderwijs-middelen?
(n=306)
Aantal
Percentage
Leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte
214
70%
Leerlingen met een taalachterstand
97
32%
Leerlingen met een kwetsbare gezondheid
90
29%
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de minst presterende leerlingen
37
12%
behoorden
Leerlingen met een migratieachtergrond
32
10%
Leerlingen die relatief kort bij ons op school zitten
27
9%
Leerlingen die binnenkort onze school verlaten
26
8%
Leerlingen met ouders met een laag opleidingsniveau en/of laag inkomen
26
8%
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de best presterende leerlingen be6
2%
hoorden
Leerlingen met ouders met een hoog opleidingsniveau en/of hoog inkomen
4
1%
Andere doelgroepen binnen de school
47
15%
Geen van bovenstaande groepen
61
20%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Schoolleiders hebben vervolgens aangegeven hoe tevreden ze zijn over de resultaten die ze bij de doelgroepen bereikt hebben (Figuur 4.3). Driekwart van de schoolleiders is (zeer) tevreden over de resultaten die ze bereikt hebben bij leerlingen met ouders met een hoog opleidingsniveau en/of hoog inkomen. Over de resultaten die ze bereikt hebben bij leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte en
leerlingen die binnenkort de school verlaten is respectievelijk 67 en 65 procent van de schoolleiders
(zeer) tevreden. Daarnaast geeft 60 procent van de scholen aan (zeer) tevreden te zijn over de resultaten die tot nu toe bereikt zijn bij leerlingen met een kwetsbare gezondheid. 15 procent van de scholen
geeft aan dat ze (zeer) ontevreden zijn over de resultaten die tot nu toe bereikt zijn bij leerlingen met
ouders met een laag opleidingsniveau en/of laag inkomen.

45

Figuur 4.3

Hoe tevreden bent u over de resultaten die u bij de volgende groepen leerlingen tot nu toe bereikt
heeft? (n=245)

Leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte
Leerlingen met een migratieachtergrond

31%

64%

6%

59%

Leerlingen met een taalachterstand

43%

Leerlingen met een kwetsbare gezondheid

36%

Leerlingen met ouders met een laag opleidingsniveau
15%
en/of laag inkomen
Leerlingen met ouders met een hoog opleidingsniveau
25%
en/of hoog inkomen
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de minst
5%
presterende leerlingen behoorden
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de best
presterende leerlingen behoorden

Leerlingen die relatief kort bij ons op school zitten

11%

Leerlingen die binnenkort onze school verlaten

12%

Andere leerlingen
Zeer ontevreden

Ontevreden

31%
49%
56%

42%

38%
75%

46%

46%

50%

33%

41%

44%

23%
30%

Niet ontevreden, niet tevreden

17%

65%
55%
Tevreden

13%
Zeer tevreden

Bron: vragenlijst schoolleiders

4.2 Monitoren van effecten van de ingezette interventies
Schoolleiders hebben aangegeven of en hoe zij de effecten van de ingezette interventies monitoren.
Eerst is schoolleiders gevraagd naar de effecten van de interventies op de leerprestaties van leerlingen,
vervolgens naar de effecten op het welbevinden van leerlingen.
Leerprestaties van leerlingen
Om de effecten van de interventies op de leerprestaties van leerlingen te monitoren, benut het merendeel van de (v)so-scholen hun leerlingvolgsysteem (80 procent) (Tabel 4.3). Daarnaast maken veel scholen gebruik van uitvraag onder leraren (58 procent) en leerlingresultaten op proefwerken of andere
toetsen (43 procent). Er wordt relatief minder gebruikgemaakt van het leerlingadministratiesysteem (23
procent) en leerlingenquêtes (21 procent). 10 procent van de (v)so-scholen benut (ook) andere gegevens voor het monitoren van de leerprestaties van leerlingen. Scholen die aangaven de leerprestaties op
een andere manier te meten, deden dit met name aan de hand van formele of informele meetinstrumenten. Deze instrumenten variëren van gesprekken met ouders, leraren, leerlingen en andere betrokkenen, tot speciale modules die de leerprestaties van leerlingen kunnen analyseren. In twee gevallen
worden deze typen instrumenten gecombineerd.
Respectievelijk 1 en 8 procent van de schoolleiders zegt dat ze de effecten op leerprestaties niet monitoren en niet inzetten op het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen.

46

Tabel 4.3

Welke gegevens benut u om de effecten van de interventies op de leerprestaties van leerlingen te
monitoren? (n=306)
Aantal
Percentage
Gegevens uit ons leerlingvolgsysteem
245
80%
Uitvraag onder leraren
177
58%
Leerlingresultaten op proefwerken en andere toetsen
131
43%
Gesprekken met leerlingen en/of hun ouders
120
39%
Uitvraag onder uitvoerders van de interventies
103
34%
Leerlingadministratiesysteem
71
23%
Leerlingenquêtes
64
21%
De (tweejaarlijkse) NCO leergroei schoolrapportages
0
0%
Anders
32
10%
De effecten op leerprestaties worden niet gemonitord
3
1%
Wij zetten met NP Onderwijs niet in op het verbeteren van de leerprestaties
van leerlingen
24
8%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Iets meer dan de helft van de schoolleiders die de effecten op leerprestaties monitoren (52 procent)
geeft aan (zeer) goed zicht te hebben op de effecten van de ingezette interventies op de leerprestaties
van leerlingen (Figuur 4.4). 45 procent van de (v)so-scholen heeft een beetje zicht en 2 procent heeft
slecht zicht22.
Figuur 4.4

In hoeverre heeft uw school zicht op de effecten van de ingezette interventies op de leerprestaties
van leerlingen? (n=282)
2%

0%

2%

Helemaal geen zicht
Slecht zicht
45%
50%

Een beetje zicht
Goed zicht
Zeer goed zicht

Bron: vragenlijst schoolleiders

Welbevinden van leerlingen
Om de effecten van de interventies op het welbevinden van leerlingen te monitoren, maakt respectievelijk 74 en 73 procent van de (v)so-scholen gebruik van vragenlijsten onder leerlingen en (ook) van uitvraag onder leraren/mentoren (Tabel 4.4). Het minst wordt gebruikgemaakt van uitvraag onder andere
betrokken uitvoerders van de interventies (32 procent). 21 procent van de scholen benut andere gegevens om het welbevinden van leerlingen te monitoren. Net als bij de po- en vo-scholen geldt ook voor
(v)so-scholen die welbevinden op een andere manier meten dat ze dit doen via gesprekken en evaluaties of via monitoring-tools en andere typen analyses. Opvallend is dat, in tegenstelling tot de andere
schooltypen, formele meetinstrumenten hier meer gebruikt worden dan informele meetinstrumenten
(zoals gesprekken met leerlingen).

22 De scholen die geen of weinig zicht hebben op de effecten van hun interventies zeggen dit lastig te kunnen meten door de com-

plexiteit van hun doelgroep. Zo is er op een paar scholen sprake van veel leerlingwisselingen, waardoor het lastig is de leerlijn van
dezelfde leerlingen te analyseren. Ook vinden sommige scholen het lastig om effecten in isolatie te meten, omdat ook externe
factoren een rol spelen.

47

2 procent van de schoolleiders zegt dat ze de effecten op welbevinden niet monitoren en/of niet inzetten op het verbeteren van het welbevinden van leerlingen met de interventies in het kader van NP Onderwijs.
Tabel 4.4

Op welke wijze worden op uw school de effecten van de interventies op het welbevinden van
leerlingen gemonitord? (n=306)
Aantal
Percentage
Vragenlijst(en) onder leerlingen
225
74%
Uitvraag onder leraren/mentoren
222
73%
Uitvraag onder andere betrokken uitvoerders van de interventies
97
32%
Anders
65
21%
De effecten op welbevinden worden niet gemonitord
5
2%
Wij zetten met NP Onderwijs niet in op het verbeteren van het welbevinden
6
2%
van leerlingen

Bron: vragenlijst schoolleiders

67 procent van de schoolleiders die de effecten op welbevinden monitoren zegt (zeer) goed zicht te
hebben op de effecten van de ingezette interventies op het welbevinden van leerlingen (Figuur 4.5). 29
procent van de (v)so-scholen heeft een beetje zicht en 3 procent heeft slecht zicht23.
Figuur 4.5

In hoeverre heeft uw school zicht op de effecten van de ingezette interventies op het welbevinden
van leerlingen? (n=300)
0% 3%
4%
Helemaal geen zicht

29%

Slecht zicht
Een beetje zicht
Goed zicht

63%

Zeer goed zicht

Bron: vragenlijst schoolleiders

4.3 Vaststellen van effecten van interventies op leerlingen
Ervaren ontwikkelingen op leerlingen
Bijna alle schoolleiders zetten met de NP Onderwijs-middelen in op het verbeteren van het welbevinden
van leerlingen (91 procent). 67 procent van de schoolleiders zet in op het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen op taal- en leesvaardigheid, 51 procent op het verbeteren van de executieve vaardigheden van leerlingen en 47 procent op het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen op rekenen/
wiskunde. Op het verbeteren van de leerprestaties van leerlingen op de overige en beroepsgerichte vakken zet circa een kwart van de (v)so scholen in met de interventies in het kader van het NP Onderwijs.
Schoolleiders hebben vervolgens voor de bovenstaande aspecten bij leerlingen waar zij op inzetten aangegeven in hoeverre zij daarop positieve effecten ervaren als gevolg van de ingezette interventies (Figuur 4.6). Bijna twee derde van de schoolleiders die met het NP Onderwijs inzetten op het welbevinden
van leerlingen en/of op de leerprestaties van leerlingen op beroepsgerichte vakken ervaart daarop
(zeer) veel positieve ontwikkelingen. Iets minder dan de helft van de schoolleiders die inzetten op de
23 De oorzaak voor het gebrek aan zicht ligt volgens scholen aan problemen rondom het meten van de effecten. Welbevinden is

volgens deze scholen niet los van andere factoren te analyseren.

48

leerprestaties van leerlingen op overige vakken en op executieve vaardigheden ervaart daarop (zeer)
veel positieve effecten. Op de leerprestaties van leerlingen op taal- en leesvaardigheid en op rekenen/
wiskunde ervaren relatief minder schoolleiders (zeer) veel positieve effecten (respectievelijk 37 en 31
procent).
Ten opzichte van de derde meting van de implementatiemonitor (begin schooljaar 2022-2023) zijn
schoolleiders minder positief geworden over de effecten op het welbevinden van leerlingen (toen ervaarde 70 procent (zeer) veel positieve ontwikkelingen). Wel zijn schoolleiders positiever geworden over
de effecten op de executieve vaardigheden en leerprestaties van leerlingen (toen ervaarde circa een
kwart van de schoolleiders (zeer) veel positieve effecten).
Figuur 4.6

In hoeverre ervaart u positieve ontwikkelingen als gevolg van de ingezette interventies op …?

... de leerprestaties van uw leerlingen op taal en
leesvaardigheid (Nederlands) (n=205)

60%

36%

... de leerprestaties van uw leerlingen op
rekenen/wiskunde (n=143)

64%

31%

... de leerprestaties van uw leerlingen op
beroepsgerichte vakken (inclusief stages) (n=74)
... de leerprestaties van uw leerlingen op de overige
vakken (n=75)
... het welbevinden van uw leerlingen (n=279)
... de executieve vaardigheden van uw leerlingen
5%
(n=155)
Zeer weinig

Weinig

36%

57%

51%

5%
47%

37%

57%
52%

Niet veel/niet weinig

5%
43%

Veel

Zeer veel

Bron: vragenlijst schoolleiders

Interventies die de meest positieve ontwikkelingen bewerkstelligen bij leerlingen
In Tabel 4.5 is de top 3 weergegeven van de meest genoemde interventies waarbij schoolleiders tot nu
toe de meeste positieve ontwikkelingen ervaren op hun leerlingen. De top 3 interventies zijn: ‘Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen’, ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ en ‘Instructie in
kleine groepen’. Bij de derde meting van de implementatiemonitor begin dit schooljaar stonden deze
interventies ook in de top 3.
Tabel 4.5

Bij welke interventie heeft u tot nu toe de meeste positieve ontwikkelingen op uw leerlingen ervaren (bijvoorbeeld op het gebied van leerprestaties, welbevinden of executieve vaardigheden)?
(n=306)
Top 3
Aantal
Percentage
1. Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen
176
58%
2. Onderwijsassistenten/instructeurs
131
43%
3. Instructie in kleine groepen
111
36%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Ook is schoolleiders gevraagd om voor hun top 3 interventies aan te geven in hoeverre de volgende vier
stellingen daarop van toepassing zijn:
- De uitvoering van deze interventies lukte goed.
- De interventie heeft een positief effect op de leerprestaties van leerlingen.
- De interventie heeft een positief effect op het welbevinden van leerlingen.
- De interventie heeft een positief effect op de executieve vaardigheden van leerlingen.
49

Figuur 4.7 geeft hiervan de resultaten weer, waaruit blijkt dat de meerderheid van de schoolleiders het
er behoorlijk of volledig mee eens is dat de uitvoering van alle drie interventies goed is gelukt. Ook geeft
het overgrote deel aan dat de interventies een positief effect hebben op het welbevinden van leerlingen. Ongeveer de helft van de schoolleiders is het er tevens behoorlijk of volledig mee eens dat de
drie interventies een positief effect hebben op de executieve vaardigheden van leerlingen.
Figuur 4.7

Geef voor de gekozen interventie(s) aan in hoeverre onderstaande stellingen van toepassing zijn:

Interventies gericht op het welbevinden van leerlingen (n=176)
De uitvoering van deze interventie lukt(e) goed
Heeft een positief effect op de leerprestaties van
leerlingen
Heeft een positief effect op het welbevinden van
leerlingen
Heeft een positief effect op de executieve
vaardigheden van leerlingen

15%

66%

19%

43%
14%

47%

6%

73%

5%

13%

48%

42%

Onderwijsassistenten/instructeurs (n=131)
De uitvoering van deze interventie lukt(e) goed
Heeft een positief effect op de leerprestaties van
leerlingen
Heeft een positief effect op het welbevinden van
leerlingen
Heeft een positief effect op de executieve
vaardigheden van leerlingen

8%

15%

47%

23%

29%

50%

17%

24%

56%

6%

24%

33%

42%

15%

Instructie in kleine groepen (n=111)
De uitvoering van deze interventie lukt(e) goed
Heeft een positief effect op de leerprestaties van
leerlingen
Heeft een positief effect op het welbevinden van
leerlingen
Heeft een positief effect op de executieve
vaardigheden van leerlingen

11%

20%
25%

18%
5%

54%

15%

55%

17%

63%
42%

Helemaal niet van toepassing

Bijna niet van toepassing

Behoorlijk van toepassing

Volledig van toepassing

16%
48%

5%

Redelijk van toepassing

Bron: vragenlijst schoolleiders

Interventies die de minst positieve ontwikkelingen bewerkstelligen bij leerlingen
Voor de interventies waarbij schoolleiders de minst positieve ontwikkelingen ervaren op hun leerlingen
is de top 3 weergegeven in Tabel 4.6. Dit blijken te zijn: ‘Metacognitie en zelfregulerend leren’, ‘Cultuureducatie’ en op een gedeelde derde plek ‘Een-op-een-begeleiding’, ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’
en ‘Ouderbetrokkenheid’. Wat hierbij opvalt is dat ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ in zowel de top 3
interventies staat met de meeste positieve ontwikkelingen op leerlingen als in de top 3 interventies met
de minst positieve ontwikkelingen. Bij de derde meting van de implementatiemonitor begin dit schooljaar stonden ‘Metacognitie en zelfregulerend leren’ en ‘Ouderbetrokkenheid’ ook in deze top 3. De andere interventie die toen volgens schoolleiders de minst positieve ontwikkelingen bij leerlingen bewerkstelligde, was ‘Digitale technologie’.

50

Tabel 4.6

Bij welke interventie heeft u tot nu toe de minst positieve ontwikkelingen op uw leerlingen ervaren (bijvoorbeeld op het gebied van leerprestaties, welbevinden of executieve vaardigheden)?
(n=306)
Top 3
Aantal
Percentage
1. Metacognitie en zelfregulerend leren
18
6%
2. Cultuureducatie
17
6%
3. Een-op-eenbegeleiding, Onderwijsassistenten/instructeurs en Ouderbe15
5%
trokkenheid

Bron: vragenlijst schoolleiders

Ook is schoolleiders gevraagd om voor hun top 3 interventies met de minst positief ervaren ontwikkelingen op leerlingen aan te geven in hoeverre de volgende drie stellingen van toepassing zijn:
- We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit te voeren.
- We hebben onvoldoende personeel om de interventie uit te voeren.
- De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze leerlingen.
Figuur 4.8 toont hiervan de resultaten en daaruit blijkt dat twee derde van de schoolleiders het er behoorlijk of volledig mee eens is dat ze onvoldoende personeel hebben om de interventie ‘Een-op-eenbegeleiding’ uit te voeren. Bij de interventies ‘Onderwijsassistenten/instructeurs’ en ‘Metacognitie en
zelfregulerend leren’ is dit volgens respectievelijk 47 en 39 procent24 het geval. Volgens 44 procent van
de schoolleiders sluit de interventie ‘Metacognitie en zelfregulerend leren’ tevens niet aan bij de behoefte van leerlingen. Dit speelt bij de andere interventies bij circa één op de vijf scholen een rol. Ten
slotte is 18 procent van de schoolleiders het er behoorlijk of volledig mee eens dat ze onvoldoende kennis hebben om de interventie ‘Cultuureducatie’ uit voeren. Dit speelt bij de andere interventies een relatief minder grote rol.
Naast de bovengenoemde redenen voor het minder goed verlopen van de interventies hebben schoolleiders ook andere redenen genoemd in een open antwoord. Overige redenen waarom scholen bij sommige interventies de minst positieve ontwikkelingen ervaren liggen voor een groot deel aan de doelgroep. Deze scholen zeggen dat de interventies extra belastend zijn voor deze kwetsbare doelgroep. Extra lessen en activiteiten pakken daarom niet altijd positiever uit voor deze leerlingen. Gebrek aan tijd
en faciliteiten zijn voor sommige scholen reden dat de interventies niet optimaal kunnen worden uitgevoerd. Problemen met het verkrijgen van competent personeel voor het uitvoeren van de interventies
spelen bij een aantal scholen ook een rol.

24 Dit percentage betreft het totaal van de categorieën ‘behoorlijk van toepassing’ en ‘volledig van toepassing’.

51

Figuur 4.8

Geef voor de gekozen interventie(s) aan in hoeverre onderstaande stellingen van toepassing zijn:

Metacognitie en zelfregulerend leren (n=18)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit
te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de interventie
uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze
leerlingen

39%
22%

33%
17%

33%

22%
17%

6%

17%

11%

33%

6%

22%

22%

29%

12% 6%

Cultuureducatie (n=17)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit
24%
29%
te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de interventie
24%
12%
uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze
6%
35%
leerlingen

47%

12% 6%

41%

12% 6%

Eén-op-één begeleiding (n=15)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit
te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de interventie
uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze
leerlingen

60%

20%

13%0% 20%

7% 13%

33%

33%

33%

27%

20%

13% 7%

Onderwijsassistenten/instructeurs (n=15)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit
te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de interventie
uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze
leerlingen

60%
20%

13%

20%

13%

47%

13%

13%

13%

33%

13%

20%

13% 7%

Ouderbetrokkenheid (n=15)
We hebben onvoldoende kennis om de interventie uit
te voeren
We hebben onvoldoende personeel om de interventie
uit te voeren
De interventie sluit niet aan bij de behoefte van onze
leerlingen

33%
13%
27%

Helemaal niet van toepassing

Bijna niet van toepassing

Behoorlijk van toepassing

Volledig van toepassing

53%
47%
27%

13%0%
20%

27%

20%
7% 13%

Redelijk van toepassing

Bron: vragenlijst schoolleiders

4.4 Middelen en duurzame borging van de interventies
Aan schoolleiders is gevraagd of zij de middelen van het NP Onderwijs ook aan andere zaken besteden
dan aan de gekozen interventies uit de menukaart. 13 procent van de schoolleiders zegt dat zij de middelen ook aan andere zaken besteden en 9 procent weet het niet. De rest van de schoolleiders stelt dat
zij de middelen van het NP Onderwijs alleen aan de gekozen interventies besteden. De (v)so-scholen
hebben de middelen van het NP Onderwijs ook aan andere interventies besteed die geen deel uitmaken
van de menukaart. Bij het analyseren van 39 open antwoorden is gebleken dat bijna de helft van de
(v)so-scholen er personele zaken mee financiert, zoals extra inzet van personeel en deskundigheidsbevordering. Een derde heeft nieuwe materialen aangeschaft en onderwijsruimtes verbeterd. Een vijfde
van de scholen besteedt het geld aan specifieke schoolvakken en het ontwikkelen van specifieke vaardigheden, bijvoorbeeld technisch lezen. Achttien procent zegt de onderwijskwaliteit te verhogen door
52

nieuwe leermethoden en een brede aanpak. Andere doelen zijn buitenschoolse activiteiten, veiligheid
en welzijn.
Borging
Op driekwart van de (v)so-scholen (74 procent) wordt aan duurzame borging van de interventies gewerkt. Hiermee wordt bedoeld dat de opgedane kennis en verworvenheden van de interventies ook na
afloop van het NP Onderwijs benut zullen worden. 9 procent van de schoolleiders is op dit moment niet
bezig met duurzame borging, maar is het nog wel van plan. Voor 17 procent van de scholen is het momenteel onduidelijk of de school aan duurzame borging toekomt.
86 procent van de po-scholen die aan duurzame borging werkt, geeft daaraan vorm door enkele interventies (eventueel aangepast) onderdeel te maken van hun reguliere manier van werken (Tabel 4.7). Bij
62 procent van deze scholen wordt (daarnaast) gezorgd dat medewerkers geschoold zijn om de kennis
te behouden. 40 procent zegt dat ze de interventies structureel opnemen in de begroting en bij 27 procent blijven specifieke thema’s terugkomen op leerlingbesprekingen of rapportvergaderingen. 6 procent
van de scholen geeft op een andere manier vorm aan duurzame borging. Uit dertien open antwoorden
maken we op dat (v)so-scholen het NP Onderwijs met name duurzaam willen borgen door interventies
op te nemen in de vaste structuur en begroting en door methoden zoals de OPP-cyclus.
Tabel 4.7

Hoe geeft u vorm aan duurzame borging van het NP Onderwijs? (n=226)
Aantal
Enkele interventies worden (eventueel aangepast) onderdeel van onze regu194
liere manier van werken
We zorgen ervoor dat medewerkers geschoold zijn om de kennis te behouden
140
We nemen de interventies structureel op in de begroting
91
Specifieke thema’s/onderwerpen blijven terugkomen op leerlingbesprekingen
61
of rapportvergaderingen
Anders
13

Percentage
86%
62%
40%
27%
6%

Bron: vragenlijst schoolleiders

Aan schoolleiders die (nog) niet aan duurzame borging van de interventies werken, is gevraagd waarom
ze dit nog niet doen. Iets minder dan de helft van deze schoolleiders (44 procent) zegt dat ze het wel willen, maar dat het niet lukt omdat het om incidentele middelen gaat. Volgens 41 procent is het wel de
bedoeling om aan borging te werken en gaan ze daarvoor nog een plan maken. Voor 7 procent van de
(v)so-scholen die niet aan duurzame borging werken, waren de interventies alleen tijdelijk nodig om corona-achterstanden tegen te gaan. 7 procent van de scholen werkt om een andere reden (nog) niet aan
duurzame borging van de interventies.
Impact op de werkomstandigheden van het team
Het NP Onderwijs heeft gevolgen op de werkomstandigheden van het team. 64 procent van de schoolleiders is het (helemaal) eens dat het team door het NP Onderwijs meer mogelijkheden heeft voor professionele ontwikkeling (Figuur 4.9). Wat betreft werkdruk is bijna de helft het (helemaal) oneens dat dit
door het NP Onderwijs is toegenomen (47 procent). 49 procent vindt daarnaast dat teamleden beter
kunnen worden ingezet op werk waar zij goed in zijn en 37 procent ervaart een toename in werkplezier.

53

Figuur 4.9

In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stellingen over de impact van het NP Onderwijs op het werk van u en uw collega's? (n=306)

Door het NP Onderwijs...
… is de werkdruk op onze school toegenomen
… kunnen teamleden beter worden ingezet op werk
waar zij goed in zijn

11%
15%

… is het werkplezier toegenomen

10%

… heeft het team meer mogelijkheden voor
professionele ontwikkeling

9%

Helemaal oneens

Oneens

36%

35%

35%

15%
46%

52%
26%

35%
56%

Niet eens, niet oneens

Eens

9%

Helemaal eens

Bron: vragenlijst schoolleiders

NP Onderwijs-middelen in schooljaar 2023-2024
59 procent van de schoolleiders in het (v)so verwacht na dit schooljaar (dus in schooljaar 2023-2024)
nog over NP Onderwijs-middelen te beschikken. Dit blijkt niet te verschillen naar gelang de achterstandsscore van scholen.
Aan de schoolleiders die verwachten volgend schooljaar over NP Onderwijs-middelen te beschikken, is
gevraagd over welk deel van de totaal beschikbaar gestelde middelen (over de gehele looptijd) zij verwachten te beschikken bij de start van het schooljaar 2023-2024 (Figuur 4.10). Bij 16 procent van alle
scholen is dat maximaal 20 procent van de totale middelen, bij 28 procent van alle scholen tussen 21 en
40 procent en bij 11 procent van alle scholen tussen 41 en 60 procent. 4 procent van alle scholen heeft
volgend schooljaar naar verwachting meer dan 60 procent van de totale NP Onderwijs-middelen te besteden en 21 procent weet niet of ze na dit schooljaar middelen overhouden.
Figuur 4.10

Over welk deel van het totale bedrag dat uw schoolvestiging heeft ontvangen in het kader van het
NP Onderwijs (voor de gehele looptijd van schooljaar 2021-2022 tot en met 2024-2025) beschikt u
nog bij de start van het schooljaar 2023-2024? (n=306)

20%

21%

0%
1-20%
21-40%

4%
16%

11%

41-60%
>60%
Weet niet

28%
Bron: vragenlijst schoolleiders

De meerderheid van de (v)so-scholen (60 procent) die in schooljaar 2023-2024 nog over NP Onderwijsmiddelen verwachten te beschikken, is niet van plan om voor de besteding daarvan een nieuwe schoolscan uit te voeren en een nieuw schoolprogramma te maken. 16 procent is wel van plan om een nieuwe
schoolscan uit te voeren en een nieuw schoolprogramma te maken, 10 procent alleen een nieuwe

54

schoolscan en 15 procent alleen een nieuw schoolprogramma. Er is geen statistisch significante samenhang tussen de verwachte hoeveelheid NP Onderwijs-middelen voor schooljaar 2023-2024 en het wel of
niet maken van een nieuw schoolplan.
Inzet gemeenten
Tot slot is aan schoolleiders een aantal vragen gesteld over de inzet van de gemeente in het kader van
het NP Onderwijs. 39 procent van de schoolleiders in het (v)so zegt zicht te hebben op wat hun gemeente doet in het kader van het NP Onderwijs. Dit blijkt niet te verschillen naar de stedelijkheidgraad
van de gemeente waarin scholen zijn gevestigd 19 procent van de desbetreffende schoolleiders zegt
(zeer) veel van de inzet van de gemeente te merken, 46 procent merkt het een beetje en 35 procent
merkt nauwelijks iets of niets.
Figuur 4.11 laat zien dat 29 procent van de schoolleiders die zicht hebben op de inzet van gemeenten in
het kader van NP Onderwijs, overwegend tevreden of zeer tevreden is over de inzet van de gemeente.
51 procent is niet ontevreden maar ook niet tevreden en 19 procent is ontevreden.
Figuur 4.11

Hoe tevreden bent u over de inzet van de gemeente in het kader van het NP Onderwijs? (n=118)
3%
Zeer ontevreden

4%
16%

Overwegend ontevreden

25%
Niet ontevreden, maar
ook niet tevreden
Overwegend tevreden
51%

Zeer tevreden

Bron: vragenlijst schoolleiders

55

Gemeenten en
NP Onderwijs

5 Gemeenten en NP Onderwijs

Niet alleen scholen krijgen tijdelijk extra middelen Nationaal Programma Onderwijs (NP Onderwijs), ook
gemeenten ontvangen daarvoor extra budget. Gemeenten kunnen dit inzetten om onderwijsvertragingen in te halen die kinderen opliepen tijdens de coronapandemie.25 Gemeenten ontvangen een budget
dat varieert van tienduizend euro tot meerdere miljoenen euro, afhankelijk van het aantal inwoners en
de achterstandsscore. Gemiddeld ontvangen de gemeenten bijna 900 duizend euro per gemeente. In dit
hoofdstuk bespreken we de bevindingen uit de derde meting onder gemeenten. Waar mogelijk vergelijken we de bevindingen met die uit de tweede meting (augustus-september 2022). Uitsplitsing naar gemeentegrootte, achterstandsscore en regio (Noord, Oost, West, Zuid) leveren nagenoeg geen significante verschillen op.

5.1 Planning en uitvoering van het NP Onderwijs
90
Negentig procent van de gemeenten is gestart met de uitvoering van de plannen of heeft de plannen al
volledig uitgevoerd (Tabel 5.1). Het percentage gemeenten dat gestart is met de uitvoering van de plannen is vergelijkbaar met het percentage bij de tweede meting, aan het begin van het schooljaar 20222023. Het aantal gemeenten dat de plannen al volledig heeft uitgevoerd is toegenomen.
Tabel 5.1

Stand van zaken ronde de plannen voor de besteding van de middelen voor het NP Onderwijs
(meting januari 2022, meting augustus 2022 en meting februari 2023)
Eerste meting
Tweede meting
Derde meting
(n=148)
(n=139)
(n=131)
Aantal
%
Aantal
%
Aantal
%
Gemeente oriënteert zich wat ze met de middelen
17
11%
1
1%
3
2%
gaat doen
Gemeente heeft een globaal beeld van wat ze met
23
16%
4
3%
3
2%
de middelen gaat doen
Gemeente is bezig concrete plannen te ontwikkelen
61
41%
17
12%
7
5%
voor de inzet van de middelen
Gemeente is reeds gestart met de uitvoering van de
47
32%
116
83%
112
85%
plannen
Gemeente heeft de plannen al volledig uitgevoerd*
1
1%
6
5%

* Antwoordcategorie toegevoegd bij tweede meting
Bron: vragenlijsten gemeenten

Als redenen waarom gemeenten (n=13) nog niet gestart zijn met de uitvoering noemen gemeenten dat
het veel tijd kost om af te stemmen met het onderwijs en het gebrek aan ambtelijke capaciteit wordt
ook veel genoemd als reden.
Hoewel de verschillen niet significant zijn is de indruk, net als bij de vorige meting, dat kleine gemeenten
(met maximaal 25.000 inwoners) wat minder vaak gestart zijn met de uitvoering dan grotere gemeenten.

5.2 De maatregelen waarvoor gemeenten kiezen
Om achterstanden in te lopen kunnen gemeenten verschillende activiteiten inzetten. De meeste gemeenten kiezen voor activiteiten op schoolniveau gericht op zorg en welzijn in de school of in de verlengde leertijd om coronavertragingen op sociaal en emotioneel vlak in te halen (Tabel 5.2). Ook bovenschoolse maatregelen worden door veel gemeenten genoemd.

25

Meer informatie vindt u op https://www.nponderwijs.nl/gemeenten

57

Tabel 5.2

Type maatregelen die de gemeente uitvoert of wil gaan uitvoeren.
Meer dan één antwoord mogelijk
Planners
Percentage
(n=10)
Maatregelen gericht op zorg en welzijn in de
9
90%
school of in de verlengde leertijd om coronavertragingen op sociaal en emotioneel vlak in te halen
(Bovenschoolse) maatregelen die nodig zijn om co7
70%
ronavertragingen bij kinderen in te halen
Maatregelen gericht op het inhalen van coronaver6
60%
tragingen opgelopen in de voorschoolse periode
Maatregelen gericht op het bevorderen van lokale
7
70%
(en regionale) samenwerking
Maatregelen om (dreigende) thuiszitters te betrek2
20%
ken bij de aanpak van coronavertragingen
Anders
3
30%

Uitvoerders
(n=118)
108

Percentage

79

67%

65

55%

60

51%

47

40%

17

14%

92%

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Gemiddeld noemen gemeenten drie maatregelen. Andere maatregelen die gemeenten noemen zijn bijvoorbeeld gericht op jeugdzorg, taalontwikkeling en talentontwikkeling. Een gemeente merkt op dat ze
de middelen beschikbaar heeft gesteld aan de schoolbesturen in de gemeente. Na de vorige meting is
de vraagstelling aangepast. De bevindingen zijn dus niet een-op-een vergelijkbaar.
In deze meting hebben we de gemeenten gevraagd om iets specifieker te maken waarop de maatregelen zijn gericht. Meer dan de helft van de gemeenten die kiezen om de middelen te gebruiken voor
maatregelen gericht op zorg en welzijn noemt extra schoolmaatschappelijk werk en jeugdhulp in de
school als maatregelen (Tabel 5.3).
Tabel 5.3

Maatregelen gericht op zorg en welzijn in de school of in de verlengde leertijd.
Meer dan één antwoord mogelijk (n=108)
Aantal
Extra schoolmaatschappelijk werk in de school
61
Extra jeugdhulp in de school
58
De M@ZL-aanpak bij ziekteverzuim
11
Zorg en welzijn in de zomerschool
6
Andere maatregelen
54

Percentage
56%
54%
10%
6%
50%

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

De helft van de gemeenten noemt hierbij andere maatregelen. Hierbij gaat het vaak om combinaties van
de inzet van schoolmaatschappelijk werk, jongerenwerk, sociale vaardigheids- en weerbaarheidstrainingen en andere activiteiten. Verschillende gemeenten wijzen op het sport- en cultuuraanbod. Andere gemeenten noemen de verbetering van de samenwerking tussen onderwijs en dienstverlening.
Veel gemeenten die inzetten op bovenschoolse maatregelen doen dat door middel van activiteiten op
het terrein van sport/cultuur/techniek (Tabel 5.4).

58

Tabel 5.4

Bovenschoolse maatregelen die nodig zijn om coronavertragingen bij kinderen in te halen.
Meer dan één antwoord mogelijk (n=79)
Aantal
Percentage
Activiteiten op het terrein van sport/cultuur/techniek
63
80%
Ouderbetrokkenheid
31
39%
Voorleeshulp thuis
19
24%
Zomerschool
15
19%
Huiswerkbegeleiding
12
15%
Bijles
6
8%
Samenwerking met universiteiten, hbo- en mbo-instellingen voor professiona4
5%
lisering van onderwijspersoneel
Andere bovenschoolse maatregelen
41
52%

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Opnieuw noemt de helft van de gemeenten hierbij andere maatregelen. Hierbij gaat het bijvoorbeeld
om diverse taal- en leesbevorderingsactiviteiten (waaronder de inzet van de bibliotheek), de inzet van
schoolmaatschappelijk werk en activiteiten rondom de voorschoolse educatie. Ook weerbaarheidstrainingen en sociale vaardigheid zijn terugkerende thema’s binnen deze categorie.
Meer dan de helft van de gemeenten die inzetten op maatregelen gericht op het inhalen van coronavertragingen opgelopen in de voorschoolse periode doen dat door te zorgen voor extra begeleiding in de
groep (Tabel 5.5).
Tabel 5.5

Maatregelen gericht op het inhalen van coronavertragingen opgelopen in de voorschoolse periode
die de gemeente uitvoert.
Meer dan één antwoord mogelijk (n=60)
Aantal
Percentage
Extra begeleiding in de groep
34
57%
Extra inspanningen gericht op de toeleiding van kinderen.
21
35%
Inhalen van uren voorschoolse educatie
4
7%
Anders
34
57%

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Ook in de voorschoolse periode treft de helft van de gemeenten andere maatregelen. Gemeenten zetten bijvoorbeeld in op ouderbetrokkenheid, taalverwerving, bewegen en motorische ontwikkeling en
sociaal-emotionele ontwikkeling.
Doelgroepen
Nagenoeg alle gemeenten ontwikkelen plannen of hebben plannen ontwikkeld voor het primair onderwijs (Tabel 5.6). Daarnaast richten veel gemeenten hun plannen op voortgezet onderwijs en voorschoolse educatie. Het percentage gemeenten dat haar plannen richt op het (voortgezet) speciaal onderwijs is lager, maar dergelijke scholen zijn ook niet binnen alle gemeenten aanwezig. De percentages
wijken nauwelijks af van de percentages bij de tweede meting.
Tabel 5.6

Sectoren waarop de plannen van de gemeenten in het kader van het NP Onderwijs zijn gericht.
Meer dan één antwoord mogelijk (n=128)
Aantal
Percentage
Voorschoolse educatie (kinderopvang)
90
70%
Basisonderwijs (inclusief speciaal basisonderwijs)
126
98%
Voortgezet onderwijs (inclusief praktijkonderwijs)
106
83%
Speciaal onderwijs (inclusief voortgezet speciaal onderwijs)
55
43%
Anders
9
7%

* Antwoordcategorie toegevoegd bij tweede meting
Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

59

Gemiddeld kruisen gemeenten bij deze vraag drie sectoren aan. Onder anders noemen gemeenten bijvoorbeeld ouders en jeugd- en jongerenwerk. De percentages komen in grote lijnen overeen met die
van de vorige meting.
De helft van de gemeenten heeft plannen gericht op specifieke doelgroepen (52%). Als specifieke doelgroepen zien deze gemeenten leerlingen met problemen rond welbevinden, leerlingen met leerachterstanden en leerlingen met psychische problematiek als specifieke doelgroepen (Tabel 5.7). De drie
meest genoemde doelgroepen vormden ook in de vorige meting de Top 3.
Tabel 5.7

Specifieke doelgroepen waarop de plannen van de gemeenten zich richten.
Meer dan één antwoord mogelijk (n=66)
Aantal
Op leerlingen met problemen rond welbevinden
53
Op alle leerlingen met leerachterstanden als gevolg van COVID-19
45
Op leerlingen met psychische problematiek
42
Op leerlingen uit gezinnen van lagere sociaaleconomische status
32
Op thuiszitters en leerlingen die thuiszitters dreigen te worden bij de aanpak
van het inlopen van leervertragingen
32
Andere doelgroepen
8

Percentage
80%
68%
64%
48%
48%
12%

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Gemiddeld kruisen gemeenten bij deze vraag ruim drie doelgroepen aan. Als andere doelgroepen noemen gemeenten bijvoorbeeld nieuwkomers en andere jongeren met een taalachterstand.
Twee derde van de gemeenten maakt zich zorgen over specifieke groepen leerlingen (66%). Dit geldt
wat vaker voor de grote gemeenten en gemeenten met een hoge achterstandsscore. Gemeenten noemen met name leerlingen met een kwetsbare psychische gezondheid en leerlingen met een taalachterstand (Tabel 5.8). Ook in de vorige meting noemden de gemeenten vaak deze groepen als groepen
waarover zij zich in het bijzonder zorgen maken.
Tabel 5.8

Specifieke groepen waarover de gemeenten zich zorgen maakt.
Meer dan één antwoord mogelijk (n=84)

Leerlingen met een kwetsbare psychische gezondheid
Leerlingen met een taalachterstand*
Leerlingen met ouders met een laag opleidingsniveau en/of laag inkomen
Leerlingen met een migratieachtergrond*
Leerlingen met een extra ondersteuningsbehoefte (bijvoorbeeld met een
LWOO-beschikking)
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de minst presterende leerlingen
behoorden
Leerlingen met een kwetsbare lichamelijke gezondheid
Leerlingen met ouders met een hoog opleidingsniveau en/of hoog inkomen
Leerlingen die voor de coronapandemie tot de best presterende leerlingen
behoorden
Andere groepen waarover de gemeente zich zorgen maakt

Aantal
65
62
42
28
21

Percentage
77%
74%
50%
33%
25%

20

24%

14
4
2

17%
5%
2%

19

23%

* Antwoordcategorieën waren bij tweede meting samengevoegd
Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Gemiddeld noemen gemeenten bij deze vraag ruim drie groepen waarover zij zich zorgen maken. Onder
andere groepen noemen gemeenten bijvoorbeeld kinderen die geen voorschool bezoeken en jongeren
uit doelgroepen waarover ook voor corona al zorgen waren.

60

5.3 Samenwerking met onderwijs en ander partners
Ruim negentig procent van de gemeenten werkt samen met het onderwijs in de gemeente (Figuur 5.1).
Het merendeel van de gemeenten (85%) is tevreden over hoe deze samenwerking tot dusver is verlopen. Slechts enkele gemeenten zijn daarover niet tevreden.
Figuur 5.1

Samenwerking met besturen en scholen (n=128)

Gemeente werkt intensief samen met de
schoolbesturen en/of scholen in het kader
van het NP Onderwijs

39%

Gemeente is tevreden over de wijze waarop
scholen/schoolbesturen en gemeente tot
dusver hebben samengewerkt

55%

24%
0%

20%

5%

61%
40%

Helemaal mee eens

Mee eens

Niet mee eens, niet mee oneens

Mee oneens

Helemaal mee oneens

Ik weet het niet

60%

13%
80%

100%

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Gemeenten die niet tevreden zijn, menen dat er meer uit de samenwerking te halen is. Ze vinden het
lastig om te komen tot een gezamenlijke aanpak met het onderwijs.
Bij de uitvoering van de interventies werken vrijwel alle gemeenten samen met andere partijen (96%).
De meest genoemde partijen zijn kinder- en buitenschoolse opvang, jongerenwerk en andere maatschappelijke partners als sport, kunst en cultuur, scouting, et cetera (Tabel 5.9).
Tabel 5.9

Andere partijen die betrokken zijn bij de uitvoering van de interventies.
Meer dan één antwoord mogelijk (n=119)

Kinder- en buitenschoolse opvang
Jongerenwerk
Andere maatschappelijke partners (sport, kunst en cultuur, scouting, et cetera)
Bibliotheken
Jeugdgezondheidszorg
Sociaal werk
Een of meer externe partijen die we hebben ingehuurd om ons te ondersteunen
Lerarenopleiding
Andere partijen, namelijk

Aantal
84
78
75
70
67
55
35
3
17

Percentage
69%
64%
61%
57%
55%
45%
29%
2%
14%

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Als andere partijen noemen gemeenten bijvoorbeeld Centrum voor Jeugd en Gezin, welzijnswerk en
GGD.
Over het algemeen zijn gemeenten tevreden over de inbreng van deze partijen (Figuur 5.2).

61

Figuur 5.2

Tevredenheid over de inbreng van de andere partijen bij de uitvoering van de interventies (n=128)

Gemeente is tevreden over de inbreng van
andere partij(en) bij de uitvoering van de
interventies

16%

0%

74%

20%

40%

Helemaal mee eens

Mee eens

Niet mee eens, niet mee oneens

Mee oneens

Helemaal mee oneens

Ik weet het niet

60%

7%

80%

100%

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

De twee gemeenten die niet tevreden zijn wijzen op personeelstekorten bij de uitvoerders waardoor de
inbreng niet op gang komt en afspraken niet worden nageleefd.

5.4 Besteding van de middelen en aanpassing van de plannen
Gemiddeld verwachten gemeenten in 2023 ruim de helft van het budget voor NP Onderwijs te besteden
(Tabel 5.10).
Tabel 5.10
N
128

Percentage van de NP Onderwijs-middelen dat de gemeenten verwachten te besteden in 202226
Minimum
Maximum
Gemiddelde %
Standaard deviatie
1
100
52,8%
25,3

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Een op de vijf gemeenten is van plan om de maatregelen die de gemeente uitvoert of wil uitvoeren de
komende periode aan te passen. De meest genoemde reden om de maatregelen aan te passen is dat de
gemeente nieuwe inzichten heeft opgedaan (Tabel 5.11)
Tabel 5.11

Redenen om de maatregelen aan te passen.
Meer dan één antwoord mogelijk (n=27)

We hebben nieuwe inzichten opgedaan over de behoeftes in onze gemeente
Het proces verloopt anders dan verwacht
Er zijn problemen in de uitvoering met de huidige interventies
Scholen en andere stakeholders hebben andere wensen
We hebben onvoldoende ambtelijke capaciteit
Andere reden

Aantal
15
8
8
8
1
8

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Als andere redenen om de maatregelen aan te passen noemen gemeenten tussentijdse evaluaties en
verzoeken daarom van andere partijen.
De meest genoemde aanpassing is dat gemeenten meer willen doen om het welbevinden van de leerlingen te bevorderen (Tabel 5.12).

26 We zien geen significante verschillen bij de achtergrondkenmerken gemeentegrootte en achterstandsscore.

62

Tabel 5.12

Aanpassingen die de gemeenten verwachten te doen.
Meer dan één antwoord mogelijk (n=27)

We willen meer doen om het welbevinden van leerlingen te bevorderen
We willen lokale (en regionale) samenwerking meer bevorderen
We willen meer doen om leervertragingen bij leerlingen in te lopen
We willen meer doen om (ontwikkeling van) executieve functies van leerlingen te bevorderen
We willen meer doen om thuiszitten tegen te gaan
Andere aanpassing

Aantal
14
6
5
5
3
11

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Andere aanpassingen die gemeenten verwachten te doen zijn bijvoorbeeld meer vraaggerichte inzet,
een langere inzet van de activiteiten en inzet op specifieke doelgroepen zoals bijvoorbeeld speciaal onderwijs en thuiszitters.

5.5 Belemmeringen, tevredenheid en resultaten
Belemmeringen
Ruim een derde van de gemeenten die al gestart zijn met de uitvoering van de plannen ervaart belemmeringen (36%). De belangrijkste belemmeringen zijn de personeelstekorten in onderwijs en zorg, de
uitvoering en afstemming met onderwijs en andere partners kosten meer tijd dan verwacht en onvoldoende personeel bij de gemeente zelf. Door de belemmeringen loopt de uitvoering van de plannen
vertraging op of worden delen van de plannen niet uitgevoerd.
Tevredenheid en effecten
90 procent van de gemeenten is tevreden over de wijze waarop gemeente tot dusver invulling heeft gegeven aan het NP Onderwijs (Figuur 5.3). Ongeveer de helft van de gemeenten merkt ook al resultaten
van de maatregelen die de gemeenten neemt. Een even groot deel van de gemeenten is ook tevreden
over de resultaten van de maatregelen. Een kanttekening hierbij is dat ongeveer een vijfde van de gemeenten bij deze laatste twee stellingen het antwoord ‘Ik weet het niet’ heeft aangekruist.
Figuur 5.3

Tevredenheid en effecten van de maatregelen (n=117)

Gemeente is tevreden over de wijze waarop
gemeente tot dusver invulling heeft gegeven
aan het NP Onderwijs (n=128)

17%

72%

8%1%

Gemeente merkt al resultaten van de
maatregelen die gemeente neemt (n=118) 3%

44%

30%

21%

Gemeente is tevreden over de effecten van
de maatregelen die gemeente neemt
3%
(n=118)

44%

33%

19%

0%

20%

40%

Helemaal mee eens

Mee eens

Niet mee eens, niet mee oneens

Mee oneens

Helemaal mee oneens

Ik weet het niet

60%

80%

100%

Bron: vragenlijst gemeenten, meting februari-maart 2023

Als voorbeelden van effecten noemen gemeenten:
 De inzet van jongerenwerk, jeugdconsulenten of schoolmaatschappelijk werk in de school. Als gevolg
hiervan zijn leerlingen met sociaal-emotionele problemen eerder in beeld en kan er vroeger ondersteuning worden aangeboden aan leerlingen die dat nodig hebben. De inzet is laagdrempelig en
scholen worden erdoor ontlast.
63

 Extra sport-, cultuur- en natuuractiviteiten bevallen vaak goed en hebben een positief effect op de
leerlingen.
 Scholen maken gebruik van extra aanbod, bijvoorbeeld op het terrein van lezen en taal (VoorleesExpress, LOGO 3000).
Gemeenten stellen de effecten vast door kwalitatieve evaluaties, in gesprekken met betrokkenen
(schoolleiders, docenten, jongerenwerkers, ouders en leerlingen) en op grond van deelnemersaantallen.
Kwantitatieve evaluaties moeten in de meeste gemeenten nog worden uitgevoerd.

64

Bijlage 1
Responsverantwoording

B

B1 Responsverantwoording

Schoolleiders
Tabel B1.1

Kwintiel 1
Kwintiel 2
Kwintiel 3
Kwintiel 4
Kwintiel 5
N

Verdeling respons vragenlijst NP-onderwijs vierde meting naar sector en achterstandsscore (alleen
basisonderwijs en voortgezet onderwijs)
BAO
VO
Respons
Populatie
Respons
Populatie
20%
20%
18%
20%
20%
20%
21%
20%
20%
20%
20%
20%
20%
20%
20%
20%
20%
20%
21%
20%
2.842
6.059
853
1.416

Tabel B1.2

Verdeling respons vragenlijst NP-onderwijs vierde meting naar sector stedelijkheid
(alle scholen)
PO
VO
(V)SO
Respons
Populatie
Respons
Populatie
Respons
Populatie
Niet stedelijk
10%
11%
5%
5%
2%
2%
Matig stedelijk
17%
17%
15%
16%
12%
13%
Weinig stedelijk
28%
27%
19%
17%
16%
17%
Sterk stedelijk
26%
26%
33%
33%
38%
36%
Zeer sterk
19%
19%
27%
29%
32%
32%
stedelijk
N
3.009
6.430
883
1.495
306
586

Tabel B1.3

Verdeling respons vragenlijst NP-onderwijs vierde meting naar sector en landsdeel
(alle scholen)
PO
VO
(V)SO
Respons
Populatie
Respons
Populatie
Respons
Populatie
Noord-Nederland
14%
14%
14%
13%
8%
11%
Oost-Nederland
25%
25%
21%
23%
25%
24%
West-Nederland
42%
42%
45%
47%
47%
45%
Zuid-Nederland
19%
19%
20%
17%
20%
20%
N
3.009
6.430
883
1.495
306
586

Gemeenten
Onder de responderende gemeenten zijn twee gemeenten van de G4 en 19 van de G40. Gemiddeld ontvangen de 131 responderende gemeenten 920.000 euro. Dat is ruim 20.000 euro meer dan wat de 342
gemeenten gemiddeld ontvangen. De 131 responderende gemeenten besteden met elkaar zo’n 39 procent van de bedrag dat vanuit het programma wordt verdeeld onder de gemeenten. Van de 131 gemeenten die aan de derde meting hebben meegewerkt, hebben er 65 gemeenten voor de derde keer
meegedaan. Veertig gemeenten hebben nu voor de tweede keer een vragenlijst ingevuld, 26 gemeenten deden dat bij deze derde meting voor het eerst.
Tabel B1.4

Respons gemeenten

Gemeenten
*

Respons
131

Populatie*
342

% respons
38%

Aantal per 1 januari 2023

66

Tabel B1.5
Responsverantwoording gemeenten
Aantal inwoners
respons
% in respons
tot en met 25.000
42
32%
25.001 tot en met 50.000
54
41%
50.001 of hoger
35
27%
Totaal
131
100%
Achterstandsscore*
respons
% in respons
tot en met 500
39
31%
501 tot en met 1.500
38
30%
1.501 of hoger
49
39%
Totaal
126
100%
Regio
respons
% in respons
Noord
14
11%
Oost
32
24%
West
47
36%
Zuid
38
29%
Totaal
131
100%
*

populatie
118
135
89
342
populatie
91
118
120
329
populatie
40
82
120
100
342

% in populatie
35%
39%
26%
100%
% in populatie
28%
36%
36%
100%
% in populatie
12%
24%
35%
29%
100%

Van aantal gemeenten weten we de actuele achterstandsscore niet, bijvoorbeeld omdat de gemeente onlangs gefuseerd is.

De respons wijkt op geen van deze kenmerken significant af van de gehele populatie.

67

Regioplan
Jollemanhof 18
1019 GW Amsterdam
T +31(0)20 531 53 15
www.regioplan.nl