Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

22 831

De Hoorn van Afrika

Nr. 83

BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 oktober 2012
In antwoord op het verzoek van de vaste commissie voor Buitenlandse
Zaken (d.d. 4 oktober) informeren wij u met deze brief over de onderhandelingen tussen Sudan en Zuid-Sudan. Daarbij wordt o.a. ingegaan op de
situatie in de drie gebieden (Abyei, South Kordofan en Blue Nile)
waarvoor Nederland verantwoordelijk was, alsook op de actuele situatie
in Zuid-Sudan en het op 2 oktober jl. verschenen rapport van Amnesty
International over het geweld door de Zuid-Sudanese politie en leger. Dit
mede in het licht van de VN-missie in Zuid-Sudan waaraan ook Nederland
deelneemt.
De minister van Buitenlandse Zaken,
U. Rosenthal
De staatssecretaris van Buitenlandse Zaken,
H. P. M. Knapen

kst-22831-83
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 831, nr. 83

1

Uitkomst van de presidentiële top te Addis Abeba
Op 27 september werd na een vijfdaagse presidentiële top te Addis Abeba
een omvangrijk Samenwerkingsakkoord tussen Sudan en Zuid-Sudan
bereikt1, o.a. op het gebied van veiligheid, olie, handel en rechten van
elkaars staatsburgers. Het akkoord is het resultaat van maandenlange
onderhandelingen onder leiding van het AU High-level Implementation
Panel (AUHIP). Het AUHIP bereidt een eindrapport voor over de onderhandelingen dat in de laatste week van oktober aan de Vrede en Veiligheidsraad van de AU zal worden gepresenteerd. Na bespreking zal de AU
Vrede en Veiligheidsraad het rapport voorleggen aan de VN Veiligheidsraad.
Het bereikte Samenwerkingsakkoord is een stap voorwaarts. Over twee
belangrijke geschilpunten, de status van de regio Abyei en kwestie van
betwiste en geclaimde gebieden langs de grens, is nog geen overeenstemming bereikt. In het Samenwerkingsakkoord zeggen de partijen toe
de onderhandelingen hierover voort te zetten.
Tijdens het internationale Sudan and South Sudan Consultative Forum in
New York, heeft Nederland positief gereageerd op het Samenwerkingsakkoord. Nederland heeft bij Sudan en Zuid-Sudan gepleit voor een
spoedige oplossing van de twee uitstaande geschilpunten. Samen met
andere betrokken landen en actoren heeft Nederland benadrukt dat een
volledige en tijdige implementatie van het akkoord essentieel is voor de
stabiliteit en ontwikkeling van beide landen. Nederland acht een robuust
monitoringsmechanisme daarom van groot belang. De EU heeft al
aangegeven in principe bereid te zijn hieraan bij te dragen.
Nederland hecht groot belang aan de uitvoering van de aanhoudingsbevelen van het Internationaal Strafhof en roept landen, waar nodig, via de
EU op om hun verplichtingen om met het Hof samen te werken na te
leven. In het kader van het vredesproces is enige terughoudendheid
geboden om het overleg tussen beide landen niet te verstoren.
Conflict in South Kordofan en Blue Nile
Vooralsnog is geen oplossing gevonden voor het conflict in de provincies
South Kordofan en Blue Nile in Sudan. De gevechten en bombardementen duren voort en hebben inmiddels geleid tot ruim 180 000
vluchtelingen in Zuid-Sudan en ca. 65 000 vluchtelingen in Ethiopië.
VN-schattingen gaan uit van ca. 650 000 ontheemden en door conflict
getroffenen binnen South Kordofan en Blue Nile. Door beperkte toegang
in deze gebieden zijn de aantallen moeilijk te verifiëren.
In samenwerking met de VN en Ethiopië voert het Panel afzonderlijke
gesprekken met de delegaties van de regering van Sudan en oppositiegroepering SPLM-Noord. Op 4 en 5 augustus jl. zijn met de Sudanese
regering en met SPLM-Noord Memoranda of Understanding getekend
voor humanitaire toegang over de frontlinie heen tot de door
SPLM-Noord gecontroleerde gebieden. De Sudanese regering is nog niet
akkoord het bijbehorende actieplan waardoor een needs assessment in
het gebied niet heeft kunnen plaatsvinden.

1
De volledige ondertekende overeenkomsten
zijn elektronisch beschikbaar op de website:
http://sites.tufts.edu/reinventingpeace/2012/09/
27/sudan-and-south-sudan-full-text-ofagreements/

Nederland heeft met de andere deelnemers aan het Consultative Forum
zorgen geuit over het voortduren van het conflict en humanitaire crisis in
South Kordofan en Blue Nile. Het Forum heeft bij de partijen aangedrongen op een staakt-het-vuren, onmiddellijke uitvoering van de
Memoranda voor humanitaire toegang en hervatting van directe
onderhandelingen over een politieke oplossing. In de marge van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 831, nr. 83

2

Forum hebben de Secretaris-Generaal van de VN, Ban Ki-moon en de VN
Noodhulp Coördinator, Valerie Amos, in een bilateraal gesprek met de
Sudanese minister van Buitenlandse Zaken, Ali Karti, de oproep nogmaals
kracht bijgezet.
Nederland heeft in 2012 EUR 3,5 miljoen beschikbaar gesteld voor
humanitaire hulp in Sudan via het Gemeenschappelijk Humanitaire Fonds
(CHF) van de VN. Daarnaast worden projecten van de ngo’s CARE en
Stichting Vluchteling gesteund (resp. EUR 2,5 miljoen en EUR 2,2 miljoen).
Voor humanitaire hulp in Zuid-Sudan heeft Nederland in 2012 EUR 6
miljoen bijgedragen aan het CHF.
Actuele situatie in Zuid-Sudan en het Amnesty International-rapport
Door het uitblijven van inkomsten uit oliewinning staan de Zuid-Sudanese
overheidsuitgaven onder druk en heeft de regering moeite om de
ambtenarensalarissen te blijven betalen. Daarnaast blijft een goed beheer
van de overheidsfinanciën een punt van zorg. Een kritisch rapport van de
Zuid-Sudanese Rekenkamer constateert aanzienlijke onregelmatigheden
in de overheidsuitgaven over 2007 en 2008. President Salva Kiir heeft een
groot aantal politici en overheidsvertegenwoordigers schriftelijk
opgedragen om oneigenlijk verkregen middelen terug te storten in de
staatskas. Nederland ondersteunt via het Capacity Building Trust Fund de
Rekenkamer en de Anti-Corruptie Commissie.
Op 2 oktober 2012 publiceerde Amnesty International het rapport «South
Sudan Lethal Disarmament, Abuses related to Civilian Disarmament in
Pibor County, Jonglei State.» Hierin stelt Amnesty International dat het
Zuid-Sudanese leger (SPLA) en de politie excessief geweld hebben
gebruikt tijdens een ontwapeningscampagne onder burgers in de staat
Jonglei.
De in het rapport beschreven mensenrechtenschendingen zijn
zorgwekkend en onacceptabel. De desbetreffende ontwapeningscampagne was een poging van de Zuid-Sudanese autoriteiten om de
terugkerende geweldsincidenten in Jonglei in te dammen. De autoriteiten
proberen meer controle te krijgen over dit moeilijk toegankelijke gebied
dat een geschiedenis van etnisch geweld kent en waar milities actief zijn
en veel kleine wapens circuleren.
Het onderwerp staat hoog op de agenda van UNMISS en de internationale
gemeenschap in Juba. Een door UNMISS gefaciliteerde conferentie in
Jonglei in mei 2012 resulteerde in een set concrete aanbevelingen om
vrede en verzoening in het gebied te bevorderen. Het gaat hierbij onder
meer om opbouw van de politie en rechterlijke macht, de bescherming
van kwetsbare groepen, het oplossen van (grens-) conflicten en economische ontwikkeling. Het is belangrijk dat de Zuid-Sudanese autoriteiten
deze aanbevelingen daadwerkelijk in de praktijk brengen.
De ontwapeningscampagne is voorlopig opgeschort en volgens de
Zuid-Sudanese autoriteiten zijn inmiddels 30 militairen in dit verband
gearresteerd. Nederland dringt, mede in EU-verband, aan op een officieel
onderzoek en het daadwerkelijk vervolgen van de verdachten. De EU
werkt in Juba aan een strategie op het gebied van mensenrechten in
Zuid-Sudan, waarin de rol van de Zuid-Sudanese leger en politie wordt
meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 831, nr. 83

3