> Retouradres Postbus 1 3720 BA Bilthoven

Aan de Directeur-Generaal van de
Volksgezondheid
Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
drs. M. Sonnema
Postbus 20350
2500 EJ DEN HAAG

A. van Leeuwenhoeklaan 9
3721 MA Bilthoven
Postbus 1
3720 BA Bilthoven
www.rivm.nl
KvK Utrecht 30276683
Ons kenmerk
0093/2020 LCI/JvD/at/cs

Datum
9 november 2020
Onderwerp Advies n.a.v. 85e OMT

Geachte mevrouw Sonnema,
Op 6 november riep het Centrum Infectieziektebestrijding (CIb) van het RIVM het
Outbreak Management Team (OMT) bijeen om te adviseren over de situatie
rondom de COVID-19-pandemie. Naast de vaste OMT-leden, vertegenwoordigers
van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), het Nederlands Centrum voor
Beroepsziekten (NCvB), de Nederlandse Vereniging van Medische Microbiologie
(NVMM), de Vereniging voor Infectieziekten (VIZ) en het Landelijk Overleg
Infectieziektebestrijding (LOI), waren er leden van de Nederlandse Vereniging
voor Intensive Care (NVIC), de Nederlandse Vereniging voor Klinische Geriatrie
(NVKG), de Vereniging van de Specialisten Ouderengeneeskunde (Verenso), de
Nederlandse Vereniging Kindergeneeskunde (NVK), verschillende experts
(internist-infectioloog, viroloog, epidemioloog, artsen-microbioloog, een regionaal
arts-consulent, ouderengeneeskundige, artsen M&G), vertegenwoordigers van
referentielaboratoria en vertegenwoordigers van diverse centra van het RIVM
aanwezig.

A. Aanleiding OMT en doelstelling
Het OMT komt periodiek bij elkaar om de medisch-inhoudelijke stand van zaken
betreffende COVID-19 vast te stellen en te duiden, voor de opvolging van acties
en voor de beantwoording van vragen van de Nederlandse overheid.
Het OMT geeft vervolgadviezen over de effecten van de maatregelen die tot op
heden zijn ingesteld en over de versoepeling van maatregelen op grond van drie
pijlers zoals benoemd door het kabinet:
•
een acceptabele belastbaarheid van de zorg – ziekenhuizen moeten
kwalitatief goede zorg aan zowel COVID-19-patiënten als aan patiënten
binnen de reguliere zorg kunnen leveren; de eerder vanwege COVID-19
uitgestelde planbare zorg moet op korte termijn weer kunnen worden
opgestart;
•
het beschermen van kwetsbare mensen in de samenleving;
•
het zicht houden op en het inzicht hebben in de verspreiding van het virus.
Op 23 oktober en 30 oktober heb ik adviesaanvragen ontvangen waarin u het
OMT namens het kabinet vraagt te adviseren over een aantal vraagstukken
omtrent het bekorten van de quarantaineduur door inzet van testen voor reizigers
en nauwe contacten die voortkomen uit het bron- en contactonderzoek (BCO) en
de app, en omtrent het testen van inkomende en uitgaande reizigers.
Hieronder volgen een samenvatting van de situatie en de adviezen van het OMT.

Behandeld door

B. Actuele situatie

Datum
9 november 2020

Achtergrond

Ons kenmerk
0093/2020 LCI/JvD/at/cs

Op 27 februari jl. werd de eerste patiënt met COVID-19 in Nederland
gediagnosticeerd. Tot 6 november zijn er wereldwijd 48,7 miljoen patiënten met
COVID-19 gemeld, van wie 11,5 miljoen in Europa en 8,5 miljoen in de EU.
Wereldwijd zijn er 1,2 miljoen patiënten overleden, van wie 286 duizend in
Europa en 235 duizend in de EU. Tot 5 november zijn er in Nederland 390.488
patiënten met laboratoriumbevestigde COVID-19 gemeld waarvan 20.845
personen werden opgenomen in het ziekenhuis en 4.710 op de intensive care
(gegevens Stichting NICE). In totaal zijn 7.769 personen met een bevestigde
SARS-CoV-2-infectie als overleden gemeld.

Epidemiologische situatie 6 november
Sinds het laatste OMT van maandag 2 november tonen de aantallen meldingen,
ziekenhuis- en IC-opnames een voorzichtig dalende trend. Op een na, laten alle
veiligheidsregio’s een stabilisatie dan wel afname van het aantal meldingen zien,
inclusief de regio’s die afgelopen maandag nog de hoogste incidentie hadden:
Rotterdam-Rijnmond, Zuid-Holland Zuid, Midden- en West-Brabant en Twente.
Alleen in de regio Zeeland is een stijging in incidentie gaande, maar het absolute
aantal meldingen ligt laag. Desalniettemin is de incidentie in vrijwel alle regio’s
nog hoog, alleen in Friesland, Groningen en Drenthe is de incidentie gedaald naar
waarden onder de 150/100.000/week. De afgelopen week ten opzichte van een
week eerder is het aantal meldingen per 100.000 inwoners met 14-15% gedaald
in de jongvolwassen leeftijdsgroepen (18-29 jaar), met 8-9% bij de 30-49jarigen, en met 6% bij de 50-59-jarigen. Bij de leeftijdsgroepen vanaf 60 jaar
was er nauwelijks een verschil in aantal meldingen vergeleken met een week
eerder, bij de leeftijdsgroepen onder de 18 jaar was een lichte toename te zien.
Het aantal testen per 100.000 inwoners bij de GGD-testlocaties laat in de eerste
dagen van deze week, na de gebruikelijke weekenddip, een verdere daling zien.
Het percentage positieve testen op landelijk niveau was ongeveer 15% in de
afgelopen dagen. In hoeverre de aantallen testen een onderschatting is door de
recente ontwikkeling en het aanbod van commerciële teststraten, en in hoeverre
het percentage positief hierdoor beïnvloed wordt, is niet bekend.
De ziekenhuis- en IC-opnames laten een stabilisatie zien en in de laatste dagen
lijkt een lichte daling in te zetten (gegevens van Stichting NICE). De oversterfte
stijgt door (gegevens CBS en RIVM): deze is in de week van 26 oktober tot en
met 1 november met ongeveer 700 personen licht toegenomen ten opzichte van
het aantal van bijna 600 in de week van 18-25 oktober (bron: CBS). De sterfte is
nu sterker verhoogd bij bewoners van langdurige zorginstellingen. Eind oktober
was voor het eerst de sterfte ook in de noordelijke regio verhoogd.
Het reproductiegetal (Rt) daalt langzaam, en bij de meest recente, betrouwbare
meting betreffende 22 oktober is deze nu onder de 1, namelijk 0,93 (0,91-0,95),
op basis van OSIRIS-meldingen. Retrospectief is de Rt voor het eerst op 19
oktober onder de 1 gekomen. Dit beeld van een dalende Rt wordt bevestigd door
de Rt berekend op basis van meldingen van IC-opnames en ziekenhuisopnames.
Op 22 oktober was in een groot aantal regio’s de Rt onder de 1 (hoewel niet
significant) en in een beperkt aantal regio’s in de randstad zelfs significant onder
de 1.

Pagina 2 van 7

Apple en Google mobility trends tonen een geleidelijke gedragsverandering met
betrekking tot reisbewegingen sinds 29 september, toen de eerste maatregelen
van kracht zijn gegaan, tot ongeveer 13 oktober, het begin van de
herfstvakantie: minder reizen, minder bezoek aan winkels, minder op het werk,
meer thuis. Deze verandering stagneert echter, en het werkverkeer neemt zelfs
weer toe na de herfstvakantie. Samenvattend is de eerdere prognose voor de Rt
nog valide, maar de afname van de Rt gaat aanzienlijk trager dan in maart,
hetgeen consistent is met de mobility trends, die ook trager afnemen dan in het
voorjaar. Resumerend: de verspreiding van COVID-19 neemt voorzichtig af, maar
de infectiedruk blijft nog hoog en neemt langzaam af.
Wat betreft het eventueel treffen van extra maatregelen in enkele van de
veiligheidsregio’s, boven op de recent voor twee weken aangescherpte
maatregelen, stelt het OMT vast dat heden alle veiligheidsregio’s een trend naar
beneden hebben ingezet, behalve Zeeland waar het aantal meldingen in de
laatste dagen voor het OMT nog licht toenam. Hiermee is de noodzaak op korte
termijn extra maatregelen (zoals sluiting van retail/winkels, sluiten van VO en
MO, e.d.) te nemen voor dit moment weggenomen. Het OMT zal een advies
opstellen hoe gekomen kan worden tot een goed onderbouwde selectie van
veiligheidsregio’s die een minder gunstige trend tonen dan de rest van het land.
Verder zal het OMT de situatie de komende dagen nauwgezet volgen en niet
schuwen hier eventueel ook ongevraagd een advies over uit te brengen.

Datum
9 november 2020
Ons kenmerk
0093/2020 LCI/JvD/at/cs

Prognoses
Zowel de prognoses van IC- als van ziekenhuisopnames tonen dat de
maatregelen van 13 oktober een effect hebben. Een mindere mate van effect dan
eerder verwacht en aangenomen is echter nog niet met zekerheid uit te sluiten;
het verdere beloop van de epidemiologie zal dit duidelijk maken. Zowel qua ICbezetting als bezetting van ziekenhuisbedden lijkt Nederland nu op de piek of net
eroverheen te zitten. De tijdelijke aanscherping van maatregelen in november zal
de hoogte van de piek niet beïnvloeden, maar zal naar verwachting tot een
snellere afname en een additionele reductie van circa 110 IC-opnames en 640
ziekenhuisopnames (incl. IC-opnames – reductie bedraagt circa 10%) leiden tot
aan het moment dat Nederland weer op de signaalwaarden voor IC- en
ziekenhuisopnames zit, naar verwachting begin januari.

C. Adviezen
Quarantaineperiode en testbeleid, incl. reizigers
Quarantaine is een essentieel onderdeel van de bestrijding van de COVID-19epidemie. Het is geïndiceerd voor huisgenoten en andere nauwe contacten van
een patiënt met bevestigde COVID-19 geïdentificeerd in het bron- en
contactonderzoek (BCO) van de GGD, voor contacten geïdentificeerd in de
CoronaMelder-app en voor reizigers terugkerend uit hoogrisicogebieden, de
zogenaamde ‘oranje landen’. De quarantaine geldt voor de duur van 10 dagen na
de laatst mogelijke blootstelling. Indien personen symptomen ontwikkelen tijdens
de quarantaineperiode worden zij getest, en bij bevestiging van een SARS-CoV-2infectie is er een indicatie voor isolatie van de patiënt, en opnieuw BCO bij deze
nieuwe indexpatiënten.

Pagina 3 van 7

Het gestandaardiseerd testen van (nog) asymptomatische personen in hun
quarantaineperiode kan de volgende meerwaarde hebben:
infecties worden mogelijk in een vroeg stadium aangetoond, waardoor isolatie
eerder wordt geeffectueerd, BCO eerder kan plaatsvinden en contacten van
deze nieuwe index eerder in quarantaine gaan;
het aantonen van a- en presymptomatische infecties, van welke in ieder geval
de presymptomatische infecties ook kunnen bijdragen aan verspreiding;
het biedt personen in quarantaine perspectief, hun gezondheid wordt extra
gemonitord, en er is extra contact met de GGD waarbij het belang van de
quarantaine onder de aandacht kan worden gebracht;
het eventueel bekorten van de quarantaineperiode bij een negatieve
testuitslag.

Datum
9 november 2020
Ons kenmerk
0093/2020 LCI/JvD/at/cs

De compliance met quarantaine in Nederland is zeker niet optimaal. Onderzoek
van de Gedragsunit van het RIVM/GGD heeft aangetoond dat, globaal genomen,
ongeveer de helft van de respondenten die meededen aan het onderzoek zich niet
(geheel) aan de quarantaineadviezen houdt. Voor reizigers uit hoogrisicogebieden
ligt dat aandeel nog hoger, namelijk op driekwart.
Duur quarantaineperiode
De WHO en ECDC hanteren 14 dagen als quarantaineperiode, gebaseerd op de
maximale incubatieperiode voor COVID-19. Nederland hanteert, net als
verschillende andere Europese landen, een quarantaineperiode van 10 dagen,
gebaseerd op Nederlandse gegevens dat de eerste ziektedag van 99% van de
contacten in monitoring binnen 10 dagen na de laatst mogelijke blootstelling lag*.
In Denemarken wordt de quarantaine opgeheven als de PCR-test op dag 4 of op
dag 6-7 negatief is. Italië en Duitsland testen op dag 10, en bij een negatieve test
wordt de quarantaine opgeheven. Ierland test bij dag 0 en 7, maar zonder
bekorting van de quarantaineduur bij een negatieve testuitslag.
Soorten en tijdstip van testen
Op dit moment is alleen de PCR gevalideerd voor testen van asymptomatische
personen. De PCR-testcapaciteit heeft de afgelopen tijd onder druk gestaan, maar
er lijkt nu ruimte te komen om deze ook voor asymptomatische personen in te
zetten. Hoewel de test een uitstekende sensitiviteit en specificiteit heeft is de
doorlooptijd (duur) van de test, namelijk zo’n 24-48 uur, een nadeel en deze
methode van testen heeft daarmee beperkter meerwaarde voor snellere isolatie
en BCO van nieuw bevestigde personen (indexen). De antigeensneltest en LAMP
(en mogelijk ook E-nose) hebben een sneller resultaat maar zijn nog niet
gevalideerd voor gebruik bij personen zonder klachten. Validatie kan worden
verkregen door aymptomatische personen, bijvoorbeeld tijdens hun
quarantaineperiode, simultaan een PCR- en antigeensneltest of LAMP af te
nemen.

* RIVM notitie 2 augustus 2020: Duur van de quarantaineperiode voor nauwe contacten van
COVID-19 patiënten en toegevoegde waarde van testen van nauwe contacten zonder
klachten: een analyse van beschikbare bron- en contactopsporing gegevens

Pagina 4 van 7

Het OMT acht het aanbieden van testen tijdens de quarantaineperiode door de
GGD-teststraat alleen opportuun als de testuitslag consequenties heeft, dit is als
een negatieve uitslag tevens leidt tot verkorting van de quarantaine. De keuze
van het tijdstip van testen is zoeken naar een optimum tussen een zo vroeg
mogelijk tijdstip in het belang van de gemonitorde (om bij negatieve uitslag uit
quarantaine te kunnen) en om zich ontwikkelende infecties zo vroeg mogelijk op
te sporen, en een zo laat mogelijk tijdstip waarbij de kans dat iemand de infectie
later (na beëindiging van de door de testuitslag bekorte quarantaineduur) alsnog
zal ontwikkelen zo klein mogelijk is.

Datum
9 november 2020
Ons kenmerk
0093/2020 LCI/JvD/at/cs

Een eerdere analyse van Nederlandse BCO-gegevens (juli 2020) toonde aan dat
van de nauwe contacten die COVID-19 ontwikkelden, 76% al klachten had op het
moment dat hij/zij gecontacteerd werd door de GGD in het kader van BCO. Van
de contacten die later geïnfecteerd bleken, viel voor 97% (548/567) van hen de
eerste ziektedag binnen 7 dagen na de laatst mogelijke blootstelling, voor 98%
van de categorie-1-contacten (huisgenoten) en voor 95% van de categorie-2contacten (overige nauwe contacten). Tevens bleek dat slechts 5% van de nauwe
contacten meer dan 6 dagen na de laatste mogelijke blootstelling COVID-19klachten ontwikkelde. Tevens is bekend dat het virus twee tot drie dagen voor de
eerste ziektedag met PCR detecteerbaar is in de nasofarynx.
Mede gezien de huidige testcapaciteit acht het OMT het verantwoord om een PCRtest aan te bieden op de vijfde dag na het laatst mogelijke blootstellingmoment,
of later al naar gelang iemand later als nauw contact is getraceerd. Dit beleid kan
gelden voor zowel contacten opgespoord via het reguliere BCO alsmede voor
degenen die gewaarschuwd worden via de app. Het OMT indiceert hierbij een
PCR-test vanwege de hogere gevoeligheid daarvan bij asymptomatische
personen. Een negatief geteste persoon op dag 5 na het laatst mogelijke
blootstellingsmoment aan de index kan dan uit quarantaine, mits deze persoon
alert blijft op het ontstaan van klachten en zich als zich dat voordoet subiet
opnieuw laat testen; dit geldt voor de periode tot 14 dagen na dat laatste
blootstellingsmoment. Het is belangrijk hier in de communicatie uitvoerig
aandacht aan te besteden, alsmede het belang van goede naleving van
quarantaine.
Voor personen die contact hebben met kwetsbare personen met een verhoogd
risico op complicaties geldt dat zij deze contacten gedurende de gehele tien
dagen vermijden, onafhankelijk van een negatieve PCR-testuitslag. Voor
personen die werkzaam zijn in de zorg geldt, dat zij na een negatieve PCRtestuitslag van persoonlijke beschermingsmiddelen gebruik dienen te maken, tot
ten minste tien dagen na het laatste mogelijke contact. Voor deze twee
categorieën van personen zal het OMT in een vervolgadvies een verdere
uitwerking geven.
Bovenbeschreven beleid kan in alle GGD-regio’s waar de test- en BCO-capaciteit
op orde is, worden voorbereid en uitgevoerd. Daarnaast is het raadzaam in
enkele GGD-regio’s de performance van (antigeen)sneltesten bij personen zonder
klachten in vergelijking met de gouden standaard (PCR) te onderzoeken om tot
een validatie-advies te komen m.b.t. het gebruik van deze sneltesten als
alternatief voor de PCR voor het testen van asymptomatische personen tijdens de
quarantaineperiode. Het RIVM biedt aan om betrokken te worden bij dit
onderzoek.

Pagina 5 van 7

Testen van reizigers
Het testen van reizigers uit hoogrisicogebieden (aangeduid met de kleuren oranje
en rood, gebieden waarheen alleen essentiële c.q. noodzakelijke reizen
toegestaan zijn) bij binnenkomst heeft als doel snelle detectie van mogelijke
besmettingen van deze personen, waarvan bekend is dat de quarantaine niet
goed wordt opgevolgd: slechts een kwart van hen blijkt zich aan deze
quarantaineadviezen te houden. Het aanbieden van testen aan deze reizigers
afgelopen zomer op Schiphol liet een laag vindpercentage zien, rond de 1%, dit
was ten tijde van lage incidentie in Europa. Van deze reizigers is niets bekend
over het blootstellingsrisico. Volgens een Engelse studie zou een RT-PCR
afgenomen bij alle reizigers bij aankomst 39,6% van de SARS-CoV-2-infecties
kunnen detecteren**. Zoals hierboven beschreven zijn antigeensneltesten, de
LAMP en E-nose niet gevalideerd voor personen zonder klachten, zoals
terugkerende reizigers.

Datum
9 november 2020
Ons kenmerk
0093/2020 LCI/JvD/at/cs

Het OMT acht het belangrijk dat nieuwe introducties van COVID-19 door reizigers
zoveel mogelijk worden voorkomen. Het is bekend dat de reizigers uit
hoogrisicogebieden zich na aankomst in Nederland niet goed aan het
quarantaineadvies houden. Het vragen om een negatieve test voor aankomst of
bij aankomst in Nederland kan een gedeelte van de besmette personen aan het
licht brengen, en het dringende advies niet naar het buitenland te reizen in de
komende periode onderstrepen. Het kan daarnaast de urgentie van monitoring
van klachten en quarantaine benadrukken. Verschillende omringende landen
vragen een negatieve test aan binnenkomende reizigers. Het is onduidelijk in
hoeverre dit concreet wordt geëffectueerd. Tevens zijn er initiatieven voor het
creëren van veilige ‘corridors’ waarbij met bepaalde afspraken reizigers makkelijk
tussen landen kunnen reizen.
Het OMT adviseert om de mogelijkheid voor het vereisen van een negatieve
testuitslag bij binnenkomst in Nederland voor alle reizigers (zowel van
terugkerende Nederlanders als buitenlandse bezoekers aan Nederland) uit oranje
of rode gebieden, te verkennen of dit mogelijk is omdat dit onze voorkeur heeft.
Deze negatieve PCR-testuitslag - of (antigeen)sneltest indien gevalideerd voor
personen zonder klachten - mag niet eerder dan in de twee dagen voor
binnenkomst in Nederland zijn verstrekt en de test dient door een geaccrediteerd
laboratorium uitgevoerd te zijn. Hiervoor zouden in eerste instantie de
luchthavens als porte d’entree aan de orde zijn, omdat hier personen met een
relatief korte reistijd binnenkomen, en de passagierstromen voor een dergelijke
operationalisatie gunstig zijn. Het OMT adviseert tevens om hierover op Europees
niveau afspraken te maken en tussen landen een uniform beleid (zoals PCR-test
aangetoond negatief bij binnenkomst in een Europees land) af te spreken. In
tweede instantie kan dan de meerwaarde en operationalisatie van testen voor
reizigers uit hoogrisicogebieden over zee en land worden verkend. Grensverkeer
voor forensen tussen België en Duitsland vormt hierop een uitzondering.

** Taylor R, McCarthy CA, Patel V, Moir R, Kelly L, Snary E. The risk of introducing SARSCoV-2 to the UK via international travel in August 2020. medRxiv. 2020.09.09.20190454.

Pagina 6 van 7

Ook hier geldt dat voor het testen van personen zonder klachten de PCR
geïndiceerd is zolang andere testen hiertoe nog niet zijn gevalideerd. Dit geldt
tevens voor de beoordeling van testen afgenomen bij reizigers in andere landen
vlak voor vertrek naar Nederland.

Datum
9 november 2020
Ons kenmerk
0093/2020 LCI/JvD/at/cs

Resultaten PIENTER-3-onderzoek
Het OMT heeft kennis genomen van de resultaten van de PIENTER Coronastudies,
het dwarsdoorsnedeonderzoek onder de Nederlandse bevolking in de leeftijd van
1-90 jaar welke plaatsvonden in april (PICO1), juni (PICO2) en oktober jl.
(PICO3). De vingerprikbloedmonsters van deelnemers worden door het RIVM
geanalyseerd op de aanwezigheid van antistoffen. De seroprevalentie is gestegen
van 2,8% (95% betrouwbaarheidsinterval 2,1-3,7%) in april, naar 4,5% (3,95,3%) in juni en verder naar 5,1% begin oktober (voorlopige resultaten). Zes
maanden na infectie waren bij 94% van de deelnemers met een doorgemaakte
infectie bij wie antistoffen aangetoond waren, nog steeds deze antistoffen (IgG)
detecteerbaar. Deze antistoffen vertoonden tevens een stijging in het vermogen
tot binding aan het virus. Dit zijn gunstige resultaten. Nader onderzoek naar de
bescherming van een individu door deze antistoffen tegen een SARS-CoV-2herinfectie, alsmede de duur van de antistofrespons, is gaande.

Uitzondering voor kinderen m.b.t. zingen in groepsverband
In het vorige OMT-advies van 2 november jl. is geadviseerd zingen in
groepsverband in welke context dan ook af te raden. Hieronder viel ook zingen op
scholen en kindercentra. Achteraf komt het OMT op dit advies terug voor wat
betreft zingen door jonge kinderen. Omdat kinderen zelf weinig ziek worden van
COVID-19 en weinig bijdragen aan de verspreiding van het virus, is het OMT van
mening dat voor kinderen t/m 12 jaar een uitzondering gemaakt kan worden.
Ten slotte, naar aanleiding van berichtgeving in de media, wijst het OMT op de
verminderde sensitiviteit van de antigeensneltesten ten opzichte van PCR. Dit
betekent dat deze testen niet geschikt zijn om een infectie met zekerheid uit te
sluiten, en dat deze verminderde gevoeligheid hoge relevantie heeft in de
zorgsetting. Om deze reden is er bij zorgmedewerkers met klachten een indicatie
voor een PCR-test om COVID-19 uit te sluiten; in deze context is een negatieve
antigeensneltest niet toereikend.
Tot een nadere mondelinge toelichting ben ik gaarne bereid.
Hoogachtend,

Prof. dr. J.T. van Dissel
Directeur CIb

Pagina 7 van 7