Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

35 058

Wijziging van Boek 2 van het Burgerlijk
Wetboek, de Wet op het financieel toezicht en
de Wet giraal effectenverkeer ter uitvoering van
Richtlijn 2017/828/EU van het Europees
Parlement en de Raad van 17 mei 2017 tot
wijziging van Richtlijn 2007/36/EG wat het
bevorderen van de langetermijnbetrokkenheid
van aandeelhouders betreft (PbEU 2017, L 132)

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 5 maart 2019
Met belangstelling heb ik kennisgenomen van het verslag van de fracties
van VVD, CDA, GroenLinks en SP. De vragen uit het verslag zal ik mede
namens de Minister van Financiën beantwoorden in de volgorde waarin
ze zijn gesteld, tenzij anders aangegeven. Bijgevoegde nota van wijziging
bevat enkele wijzigingen naar aanleiding van het verslag die in deze nota
naar aanleiding van het verslag worden toegelicht.
1. Inleiding
De leden van de CDA-fractie vragen hoe bijvoorbeeld de ons omringende
landen omgaan met de implementatie van de richtlijn.
De richtlijn dient op 10 juni 2019 geïmplementeerd te zijn. Veel lidstaten
zijn nog bezig met het implementatieproces en hebben nog geen
definitieve regeling. Ten aanzien van de implementatie in Frankrijk geldt
dat het Franse recht deels al voldoet aan de richtlijn. Voor transacties met
verbonden partijen wordt onder Frans recht een rapport opgesteld door
een accountant en deze transacties worden goedgekeurd door het bestuur
van de vennootschap. Aandeelhouders stemmen vervolgens over de
transactie. Een bestuurder of aandeelhouder die verbonden partij is neemt
niet deel aan de stemming over de transactie.1 Het bestaande Franse
regime ten aanzien van bezoldigingen wordt aangepast, om het in lijn te
brengen met de eisen van de richtlijn. Er wordt gekozen voor een
bindende stemming vooraf over het bezoldigingsbeleid en een adviserende stemming achteraf over het bezoldigingsverslag.2
Ten aanzien van de implementatie in Duitsland wordt opgemerkt dat er
een verplichting voor beursvennootschappen wordt voorgesteld om een
bezoldigingsbeleid en een bezoldigingsverslag te hebben waarover de

1

Artikelen L225–38, L225–40, L225–86 en L225–88 van de Code de Commerce, te raadplegen via:
https://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do?cidTexte=LEGITEXT000005634379.
2
Het «Projet de loi relatif à la croissance et la transformation des entreprises», zoals voorgelegd
aan de Assemblée Nationale op 19 juni 2018 is te vinden via: http://www.assembleenationale.fr/15/projets/pl1088.asp.

kst-35058-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

1

algemene vergadering stemt.3 Ook wordt voorgesteld tijdelijke afwijking
van het bezoldigingsbeleid mogelijk te maken in geval van bijzondere
omstandigheden.4
In Duitsland wordt verder een verplichting voorgesteld op grond waarvan
goedkeuring door de raad van commissarissen vereist is van transacties
met verbonden partijen.5
Deze leden vragen voorts naar het risico op fragmentatie van regels en
voorschriften tussen vennootschappen afhankelijk van de lidstaat waarin
men is gevestigd en willen weten in hoeverre dit bevorderlijk is voor de
(beoogde) verbetering van de transparantie.
De richtlijn beoogt bij te dragen aan verdere harmonisatie. De lidstaatopties die zouden kunnen leiden tot enige fragmentatie zijn beperkt. Over
het algemeen is dan ook de verwachting dat deze richtlijn zal bijdragen
aan verdere harmonisatie van regels en voorschriften voor vennootschappen in verschillende lidstaten.
Deze leden vragen eveneens of er bij de implementatie van de richtlijn is
gekozen voor implementatie met weinig lastenverzwaring voor het
bedrijfsleven.
Graag bevestig ik dat ervoor is gekozen de richtlijn zoveel mogelijk
lastenluw te implementeren. Bij het implementeren is zoveel mogelijk
aangesloten bij bestaande wetgeving en zelfregulering en zijn lidstaatopties over het algemeen alleen overgenomen indien zij bijdragen aan
lastenverlichting of aansluiten bij de bestaande praktijk.
2. Bezoldigingsverslag
De leden van de CDA-fractie lezen dat artikel 9 ter lid 4 van de richtlijn
onder meer voorschrijft dat de jaarlijkse algemene vergadering het recht
heeft een adviserende stemming te houden over het bezoldigingsverslag
van het meest recente boekjaar.
De leden willen weten of het gaat om een optioneel recht van de
algemene vergadering of een verplicht onderdeel van de vergadering.
Indien het een optioneel recht van de algemene vergadering betreft,
vragen zij of dit ook geldt voor de optie die wordt gegeven aan kleine en
middelgrote vennootschappen om het bezoldigingsverslag als afzonderlijk
agendapunt te bespreken.
Indien de adviserende stemming optioneel is en de afzonderlijke
bespreking verplicht, dan vragen deze leden de regering in hoeverre de
afzonderlijke bespreking daadwerkelijk zal leiden tot lastenverlichting.
Artikel 9 ter lid 4, eerste alinea, van de richtlijn geeft de algemene
vergadering het recht om een adviserende stemming te houden over het
bezoldigingsverslag. In het voorgestelde artikel 2:135b lid 2 BW is dat
geïmplementeerd door een verplichting voor de vennootschap om het
bezoldigingsverslag voor te leggen aan de algemene vergadering ter
adviserende stemming. Het artikel bevat geen verplichting voor individuele aandeelhouders om hun stem uit te brengen. Dat geldt eveneens
voor de lidstaatoptie voor kleine en middelgrote vennootschappen in
artikel 9 ter lid 4, tweede alinea, van de richtlijn, die is geïmplementeerd in
het nieuwe artikel 2:135b lid 3 BW. Artikel 2:135b lid 3 BW bevat de
verplichting voor kleine en middelgrote vennootschappen om het
bezoldigingsverslag voor te leggen aan de algemene vergadering ter
bespreking, maar geen verplichting voor de individuele aandeelhouders
om daadwerkelijk over te gaan tot bespreking van het bezoldigings3

Een eerste openbare versie van het Duitse wetsvoorstel is te raadplegen via: https://
www.bmjv.de/SharedDocs/Gesetzgebungsverfahren/DE/Aktionaersrechterichtlinie_II.html.
4
Punt 3 van het wetsvoorstel, het voorgestelde §87a(2) op p. 8.
5
Punt 5 van het wetsvoorstel, het voorgestelde § 111a-111c, op p. 9–11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

2

verslag. In die zin zijn zowel de adviserende stemming bij grote vennootschappen, als de bespreking bij kleine en middelgrote vennootschappen,
een verplicht onderdeel van de algemene vergadering waar aandeelhouders kunnen kiezen of zij gebruik willen maken van die mogelijkheid.
Ten aanzien van het verschil tussen een adviserende stemming en een
bespreking van het bezoldigingsverslag geldt dat een stemming ter
algemene vergadering met meer formaliteiten is omkleed, bijvoorbeeld de
verplichting het totale aantal geldig uitgebrachte stemmen vast te stellen,
inclusief de vaststelling van het aantal stemmen voor en tegen, alsmede
de onthoudingen. Door die formaliteiten brengt een adviserende
stemming meer lasten mee dan een bespreking. Bij een bespreking kan
verder een genuanceerder standpunt en argumentatie naar voren worden
gebracht, terwijl een stem in principe enkel voor of tegen is.
3. Transacties met verbonden partijen
De leden van de CDA-fractie lezen dat artikel 9 quater lid 1 van de richtlijn
het onder meer mogelijk maakt dat voor openbaarmaking van een
transactie een andere definitie van materialiteit wordt gehanteerd dan
voor de goedkeuring van een transactie. Zij vragen naar een voorbeeld
van een situatie waar dit wenselijk is.
In het wetsvoorstel is omwille van de rechtszekerheid en eenduidigheid
geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid in de richtlijn om verschillende
definities van materialiteit te hanteren. Deze optie van verschillende
definities van materialiteit kan in samenhang worden gezien met de optie
waarbij de algemene vergadering een goedkeuringsrecht krijgt.
Voorstelbaar is dat lidstaten die kiezen voor goedkeuring door de
algemene vergadering een hogere drempel introduceren voor deze
goedkeuring dan voor openbaarmaking.
Voornoemde leden vragen naar de voordelen van de optie die het voor
lidstaten mogelijk maakt om de in artikel 9 quater lid 2 van de richtlijn
bedoelde aankondiging vergezeld te laten gaan van een verslag waarin
wordt beoordeeld of de transactie al dan niet redelijk en billijk is. Ook
vragen deze leden of er een schatting is gemaakt van de verwachte
lastenverzwaring bij het invoeren van een dergelijke verplichting.
Uit artikel 9 quater lid 3, eerste alinea, van de richtlijn blijkt dat in een
verslag wordt toegelicht van welke veronderstellingen is uitgegaan en
welke methoden zijn gehanteerd bij de beoordeling of de transactie
redelijk en billijk is vanuit het oogpunt van de vennootschap en de
aandeelhouders die geen verbonden partij zijn. De Europese Commissie
heeft ingeschat dat een verslag van een onafhankelijke derde (bijvoorbeeld een accountant) over de redelijkheid en billijkheid van een transactie tussen EUR 2.500 en EUR 5.000 per transactie zal kosten.6 Afhankelijk
van de transactie kan de raad van commissarissen het nuttig oordelen om
een onafhankelijke deskundige in te schakelen. Het voert naar mijn idee te
ver om dit in alle gevallen verplicht voor te schrijven.
4. Identificatie van aandeelhouders, doorgifte van informatie en
facilitering van de uitoefening van aandeelhoudersrechten
De leden van de CDA-fractie vragen mij toe te lichten hoe de regels uit de
richtlijn ten behoeve van de identificatie van aandeelhouders, de doorgifte
van informatie en de facilitering van de uitoefening van aandeelhoudersrechten zich verhouden tot het aandeelhoudersregister dat verplicht wordt
gesteld door de vierde Anti-Witwasrichtlijn waarvan het wetsvoorstel naar
verwachting in 2019 naar de Kamer wordt gezonden. Ook vragen deze

6

Document SWD(2014) 127 final, p. 59.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

3

leden hoe deze regelgeving zich verhoudt tot het initiatiefvoorstel Wet
centraal aandeelhoudersregister (Kamerstuk 34 661).
Het UBO-register en het centraal aandeelhoudersregister hebben beide als
doel om witwassen (of fraude) tegen te gaan en beogen dit doel te
bereiken door het verplicht registreren van gegevens over aandeelhouders en andere eigenaren van besloten vennootschappen en
niet-beursgenoteerde naamloze vennootschappen (in het geval van het
centraal aandeelhoudersregister) of uiteindelijk belanghebbenden van alle
juridische entiteiten behalve beursgenoteerde ondernemingen (in het
geval van het UBO-register). Het systeem van aandeelhoudersidentificatie
waar het in het onderhavige wetsvoorstel over gaat, onderscheidt zich
onder meer op de volgende punten van beide andere registers: (1) zij is
van toepassing op beursvennootschappen, (2) zij heeft als doel om ter
bevordering van langetermijnwaardecreatie een dialoog mogelijk te
maken tussen de vennootschap en de aandeelhouders, en (3) de
vennootschap is niet verplicht er gebruik van te maken.
5. Gevolgen voor het bedrijfsleven
De leden van de VVD-fractie merken op dat in de memorie van toelichting
staat dat de incidentele kosten die gepaard gaan met de aanpassing van
systemen, als gevolg van dit wetsvoorstel, moeilijk zijn in te schatten
maar vermoedelijk enkele miljoenen euro’s bedragen. Kan de regering
ingaan op deze incidentele kosten, aan wat voor kosten moeten zij dan
denken? Kan de regering alsnog een poging doen een betere inschatting
hiervan te maken?
De verplichting voor tussenpersonen om mee te werken aan de doorgifte
van informatie van de beursgenoteerde ondernemingen aan de aandeelhouders en omgekeerd is nieuw. Er zullen nieuwe IT-systemen moeten
worden gebouwd zodat onverwijld aan verzoeken van beursgenoteerde
ondernemingen en aandeelhouders kan worden voldaan. Dit omvat onder
meer het aanpassen van velden en formats en het bouwen van portals
voor het communiceren met klanten. Met betrekking tot deze bepalingen
is geschreven dat de kosten voor aanpassing van systemen zich moeilijk
laten schatten. Dit heeft er mee te maken dat het maatwerk betreft
aangezien tussenpersonen veelal (grote) banken of beleggingsondernemingen zijn. De inschatting van enkele miljoenen is gebaseerd op kosten
per tussenpersoon variërend van ongeveer 10.000 tot ongeveer 50.000
euro.
Ook zijn de incidentele kosten verbonden aan de aanpassing van
IT-systemen, zoals het aanpassen van velden en formats, met betrekking
tot de transparantieverplichtingen voor institutionele beleggers, vermogensbeheerders en stemadviseurs moeilijk nader te schatten. Achtergrond
hiervan is dat het verschillende transparantieverplichtingen betreft met
een verschillende reikwijdte waarbij de ene institutionele belegger en
vermogensbeheerder in de praktijk al meer informatie publiceert dan de
andere. Aangezien veel institutionele beleggers en vermogensbeheerders
op grond van onder meer zelfregulering al informatie publiceren over hun
betrokkenheidsbeleid, stembeleid en stemgedrag en sommige vermogensbeheerders op grond van andere Europese regelgeving reeds
gehouden zijn om informatie te publiceren over beleggingsstrategieën en
kosten wordt verwacht dat de totale incidentele kosten niet meer
bedragen dan 2 miljoen euro.
6. Resultaten consultatie en advies
De leden van de VVD-fractie vragen of er in het implementatiewetsvoorstel gebruik is gemaakt van de mogelijkheid in artikel 9 bis lid 4 van
de richtlijn om in uitzonderlijke gevallen af te kunnen wijken van het
bezoldigingsbeleid en of het klopt dat deze lidstaatoptie uit de richtlijn is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

4

geïmplementeerd in de leden 3 en 4 van het voorgestelde artikel 2:135a
BW. Deze leden en de leden van de SP-fractie willen weten waarom
ervoor is gekozen deze lidstaatoptie te gebruiken. De leden van de
VVD-fractie vragen eveneens wat de voor- en nadelen ervan zijn en hoe ik
er tegenover sta de mogelijkheid te schrappen, zoals voorgesteld door
Eumedion. Deze leden vragen tot slot in hoeverre het uitgangpunt van
lastenverlichting of aansluiting bij de bestaande praktijk, wetgeving,
zelfregulering of rechtspraak is gehanteerd bij implementatie van de
lidstaatoptie.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen zich af hoe de lidstaatoptie op
grond waarvan in uitzonderlijke gevallen kan worden afgeweken van het
bezoldigingsbeleid zich verhoudt tot de bevoegdheden van de aandeelhouders inzake het vaststellen van de bezoldiging van bestuurders. Zij
wensen tevens te vernemen onder welke omstandigheden ik het
aanvaardbaar acht van deze lidstaatoptie gebruik te maken en hoe daar,
buiten de Algemene Aandeelhouders Vergadering (AVA) en de Raad van
Commissarissen (RvC) om, toezicht op wordt gehouden. Ik beantwoord de
vragen van al deze leden graag gezamenlijk.
Graag bevestig ik dat gebruik is gemaakt van de mogelijkheid die de
richtlijn biedt om in uitzonderlijke gevallen een tijdelijke afwijking van het
bezoldigingsbeleid toe te staan en dat die lidstaatoptie is geïmplementeerd in het voorgestelde artikel 2:135a leden 3 en 4 BW. De uitzondering
is opgenomen voor gevallen waarin het voortbestaan van een vennootschap in gevaar is. Gedacht kan bijvoorbeeld worden aan de situatie van
een vennootschap in zwaar weer die dringend een nieuwe bestuurder
moet aanstellen maar dat alleen kan onder door die persoon gestelde
voorwaarden, die niet helemaal aansluiten bij het reguliere bezoldigingsbeleid. In dergelijke uitzonderlijke gevallen meen ik dat een zekere
flexibiliteit en snelheid bij het vaststellen van de bezoldiging nodig kan
zijn. Dergelijke snelheid en flexibiliteit ontbreekt als een vennootschap de
voorgestelde afwijking eerst moet voorleggen aan de algemene vergadering.
De voorgestelde uitzondering beperkt de ruimte om in het bezoldigingsbeleid afwijkingen toe te staan. Slechts in uitzonderlijke gevallen (zoals de
hiervoor genoemde situatie) is het mogelijk om af te wijken als aan twee
voorwaarden is voldaan: (i) er doen zich uitzonderlijke omstandigheden
voor die afwijking noodzakelijk maken en (ii) het bezoldigingsbeleid
bepaalt van welke onderdelen van het beleid kan worden afgeweken en
welke procedurele voorwaarden daarbij in acht moeten worden genomen.
De vennootschap dient de aanwezigheid van uitzonderlijke omstandigheden niet alleen te stellen, maar moet ook onderbouwen waarom die
omstandigheden maken dat afwijking noodzakelijk is. De afwijkingsmogelijkheid moet in het bezoldigingsbeleid staan, zodat de aandeelhouders
daar al mee hebben ingestemd door het vaststellen van het bezoldigingsbeleid. Het staat de algemene vergadering vrij om niet in te stemmen met
een bezoldigingsbeleid dat een afwijkingsmogelijkheid bevat en het staat
de vennootschap vrij om geen gebruik te maken van de afwijkingsmogelijkheid. Aandeelhouders worden op de hoogte gebracht van eventuele
afwijkingen van het beleid doordat het bezoldigingsverslag informatie
moet bevatten over de afwijking van het bezoldigingsbeleid die heeft
plaatsgevonden, met een toelichting van de aard van de uitzonderlijke
omstandigheden en vermelding van de onderdelen van het beleid
waarvan is afgeweken. Het bezoldigingsverslag wordt voorgelegd aan de
algemene vergadering ter adviserende stemming (grote vennootschappen) of ter bespreking (kleine en middelgrote vennootschappen) en
in het volgende bezoldigingsverslag moet worden uitgelegd hoe is
omgegaan met de stemming of de bespreking van de algemene vergadering.
De afwijking van het bezoldigingsbeleid moet uiterlijk op het moment dat
het nieuwe bezoldigingsbeleid door de algemene vergadering wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

5

vastgesteld, worden beëindigd. De genoemde voordelen (snelheid,
flexibiliteit en daarmee lastenbesparing) van deze mogelijkheid leiden tot
toegevoegde waarde. Ik bevestig daarom ook graag dat rekening is
gehouden met het uitgangspunt van lastenverlichting bij de beslissing om
de mogelijkheid tot tijdelijke afwijking van het bezoldigingsbeleid te
implementeren.
De leden van de VVD-fractie vragen mij in te gaan op het advies van de
Gecombineerde Commissie Vennootschapsrecht van de Nederlandse orde
van advocaten en de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie en op het
commentaar van de VNO-NCW en MKB-Nederland, die beiden op
26 november 2018 naar de Kamer zijn gestuurd.
Ik bespreek als eerste het advies van de Gecombineerde Commissie
Vennootschapsrecht (hierna de «gecombineerde commissie»). De
gecombineerde commissie doet in de eerste plaats de suggestie om de
artikelen 2:383b-2:383e BW te laten vervallen omdat deze artikelen alleen
nog van toepassing zijn op zogenoemde «open» naamloze vennootschappen, die in de praktijk niet veel voorkomen. Terecht wordt
opgemerkt dat dergelijke vennootschappen niet onder de reikwijdte van
de richtlijn vallen. Dat maakt het naar mijn idee nuttig de artikelen
2:383b-2:383e BW te behouden, juist voor de «open» naamloze vennootschappen waartoe de richtlijn zich niet uitstrekt.
Aan de suggestie van de gecombineerde commissie om te bevestigen dat
de toepasselijkheid van de richtlijn is beperkt tot beursvennootschappen
met een notering aan een reguliere beurs in de Europese Economische
Ruimte, geef ik graag gehoor. Beursvennootschappen met een notering
buiten de Europese Economische Ruimte vallen niet onder de reikwijdte
van de richtlijn.
Daarnaast doet de gecombineerde commissie enkele technische
suggesties over artikelen 2:135b lid 8 (de rol van de accountant bij het
bezoldigingsverslag) en 2:169 lid 4 BW (de tegenstrijdig belang regeling).
Deze suggesties neem ik over in de nota van wijziging en zal ik hier kort
toelichten. Over artikel 2:135b lid 8 BW heeft de gecombineerde
commissie opgemerkt dat het gebruik van de woorden «De accountant,
bedoeld in artikel 393 lid 1» tot verwarring leidt, omdat het de indruk geeft
dat de accountant die de jaarrekening controleert ook het bezoldigingsverslag moet controleren. Hoewel het goed denkbaar is dat een vennootschap inderdaad één accountant inschakelt voor controle van de
jaarrekening en het bezoldigingsverslag, ben ik met de gecombineerde
commissie eens dat dit geen verplichting is. In de nota van wijziging
wordt de tekst daarom aangepast, zodat deze komt te luiden: «Een
accountant als bedoeld in art. 393 lid 1». De gecombineerde commissie
heeft over artikel 2:135b lid 8 BW verder opgemerkt dat verduidelijkt zou
moeten worden hoe de toets van het bezoldigingsverslag door een
accountant zich verhoudt tot de beoordeling van de geconsolideerde
jaarrekening en het bestuursverslag. Ten aanzien van de jaarrekening en
het bestuursverslag bestaat de verplichting om te controleren op
materiële juistheid, terwijl ten aanzien van het bezoldigingsverslag alleen
hoeft te worden gekeken of de op grond van artikel 2:135b BW vereiste
informatie daarin aanwezig is. De door de gecombineerde commissie
genoemde verplichting van de accountant om na te gaan of de vennootschap de jaarrekeningvoorschriften over beloning van «key management
personnel» juist toepast, wijzigt niet. Die verplichting staat los van de
verplichting te controleren of het bezoldigingsverslag de op grond van
artikel 2:135b BW vereiste informatie bevat. Beide verplichtingen bestaan
dus naast elkaar.
De gecombineerde commissie merkt terecht op dat de accountant bij zijn
diepgaande controle van de jaarrekening informatie kan tegenkomen die
ook relevant is voor het bezoldigingsverslag. Wanneer daaruit blijkt dat
het bezoldigingsverslag niet in overeenstemming is met de jaarrekening,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

6

mag van de accountant verwacht worden dat hij die informatie niet buiten
beschouwing laat. Het voorschrijven van een beperktere mate van
controle, zoals bij het bezoldigingsverslag, wil zeggen dat de accountant
niet actief onderzoek hoeft uit te voeren. Dat is met name met het oog op
het beperken van de administratieve lasten en de kosten van de accountantscontrole voor de vennootschap van belang.
Over artikel 2:169 lid 4 BW, dat regelt dat een bestuurder of commissaris
niet deelneemt aan de besluitvorming indien hij zelf betrokken is bij de
transactie met de verbonden partij, merkt de gecombineerde commissie
terecht op dat het woord «zelf» niet in de richtlijn staat. Artikel 9 quater lid
4, derde alinea, van de richtlijn, bepaalt dat een bestuurder (daar valt een
commissaris ook onder) of aandeelhouder die bij de transactie betrokken
is, niet deelneemt aan de goedkeuring of stemming. Het woord «zelf»
komt daarin niet voor. In lijn daarmee wordt in de bijgevoegde nota van
wijziging het woord «zelf» uit artikel 2:169 lid 4 BW geschrapt. Zoals in de
memorie van toelichting is opgemerkt, is er sprake van «betrokkenheid»
van de bestuurder of commissaris in de zin van artikel 2:169 lid 4 BW
indien hij een verbonden partij is of eveneens een functie vervult bij de
verbonden partij of een daaraan gelieerde entiteit.
De gecombineerde commissie meent daarnaast dat artikel 2:167 lid 3 sub
b BW bepaalt dat een aandeelhouder met een belang van ten minste 10%
steeds kwalificeert als verbonden partij. Dit is volgens gecombineerde
commissie in strijd met de International Accounting Standards (IAS), die
bepalen dat een aandeelhouder onder bepaalde omstandigheden juist
niet kwalificeert als verbonden partij. Aangezien artikel 2:167 lid 2 BW
verwijst naar de IAS voor de definitie van verbonden partij, leidt dit tot
een discrepantie tussen artikel 2:167 lid 2 BW en artikel 2:167 lid 3 sub b
BW, zo stelt de gecombineerde commissie. De verhouding tussen artikel
2:167 leden 2 en 3 BW is als volgt. Een vennootschap die een transactie
aangaat met een aandeelhouder, zal eerst nagaan of die aandeelhouder
kwalificeert als verbonden partij op grond van de IAS (artikel 2:167 lid 2
BW). Als dat niet het geval is, valt de transactie niet onder de reikwijdte
van de nieuwe afdeling over transacties met verbonden partijen. Als de
aandeelhouder wel kwalificeert als verbonden partij op grond van de IAS,
zal vervolgens moeten worden nagegaan of de transactie materieel is
(artikel 2:167 lid 3 BW). Voor de definitie van materialiteit is rekening
gehouden met de aard van de transactie (is de transactie koersgevoelig of
niet) en met de positie van de verbonden partij. Dat wil zeggen dat als de
transactie koersgevoelig is en als de aandeelhouder (die immers
verbonden partij is) een belang heeft van ten minste 10%, de transactie
kwalificeert als materieel. Heeft de aandeelhouder daarentegen een
belang dat kleiner is dan 10%, dan is de transactie in beginsel niet
materieel, tenzij andere omstandigheden die de aandeelhouder betreffen
daartoe aanleiding geven. Dat laatste blijkt uit de woorden «in ieder
geval». Het is dus niet zo, zoals de gecombineerde commissie oppert, dat
artikel 2:167 lid 3 BW prevaleert boven artikel 2:167 lid 2 BW. De door de
gecombineerde commissie voorgestelde wijziging aan artikel 2:167 lid 2
BW (toevoegen van de woorden «onverminderd het bepaalde in lid 3 sub
b») wordt om die reden niet overgenomen.
De gecombineerde commissie heeft verder een opmerking gemaakt over
de onmogelijkheid een koersgevoelige transactie temporeel op te splitsen,
terwijl artikel 9 quater lid 8 van de richtlijn daartoe wel verplicht. Op grond
van dat artikel moeten transacties die in een periode van twaalf maanden
of in hetzelfde boekjaar met dezelfde verbonden partij worden aangegaan
en op zichzelf niet materieel zijn (en dus niet hoeven te worden openbaar
gemaakt en goedgekeurd), toch worden openbaar gemaakt en goedgekeurd als deze transacties in samenhang wel kwalificeren als materieel. Ik
ben met de gecombineerde commissie van mening dat een transactie
koersgevoelig is of niet. Er is echter geen sprake van temporele
opsplitsing van transacties, enkel van de mogelijke situatie dat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

7

tweede transactie met dezelfde verbonden partij, die op zichzelf niet
koersgevoelig is, dat wel is in combinatie met de eerdere transactie. Met
andere woorden, de informatie over de transactie op zich zou de keuze
van beleggers niet beïnvloeden, maar die informatie, in combinatie met
informatie over de eerdere transactie met dezelfde verbonden partij wel.
Het artikel, dat wordt geïmplementeerd in artikel 2:167 lid 4 BW, heeft om
die reden toegevoegde waarde.
De gecombineerde commissie heeft ook een opmerking gemaakt over
artikel 2:168 BW. Dat artikel bepaalt dat voor transacties die in het kader
van de normale bedrijfsvoering en onder normale marktvoorwaarden zijn
aangegaan, de raad van commissarissen een interne procedure vaststelt
om periodiek te beoordelen of deze transacties inderdaad zijn aangegaan
in het kader van de normale bedrijfsvoering en onder normale marktvoorwaarden. Deze bepaling verhoudt zich volgens de gecombineerde
commissie niet met het criterium van koersgevoeligheid omdat, zo stelt
de gecombineerde commissie, transacties die in het kader van de normale
bedrijfsvoering en onder normale marktvoorwaarden zijn aangegaan,
nooit koersgevoelig zullen zijn. Dat maakt, zo stelt de gecombineerde
commissie, dat de situatie zich niet voor zal doen.
Ik ben het met de gecombineerde commissie eens dat het moeilijk
voorstelbaar is, maar juist omdat er geen vastomlijnde formule is voor de
vaststelling wanneer informatie koersgevoelig is, kan niet zonder meer
worden gezegd dat transacties die zijn aangegaan in het kader van de
normale bedrijfsvoering en onder normale marktvoorwaarden, nooit
koersgevoelig kunnen zijn. Ook artikel 2:168 BW heeft om die reden
toegevoegde waarde.
Daarnaast heeft de gecombineerde commissie verzocht om nadere
verduidelijking van de reikwijdte van de «andere noodzakelijke informatie» die moet worden verstrekt bij de openbaarmaking van een
materiële transactie met een verbonden partij op grond van artikel 2:169
lid 2 BW. Daarbij wordt gedacht aan een uiteenzetting waarom en hoe de
raad van commissarissen (of de niet uitvoerende bestuurders bij een one
tier board) de transactie heeft goedgekeurd.
De gecombineerde commissie is daarnaast van mening dat, als de
verbonden partij een aandeelhouder is, bij de openbaarmaking van de
transactie informatie moet worden gegeven over de omvang van het
kapitaalbelang van de aandeelhouder in de vennootschap. Zowel het
kapitaalbelang van de aandeelhouder in de vennootschap als informatie
over waarom en hoe de raad van commissarissen de transactie heeft
goedgekeurd, kunnen onderdeel zijn van de «andere noodzakelijke
informatie» die moet worden verstrekt bij openbaarmaking van een
materiële transactie met een verbonden partij.
De gecombineerde commissie heeft verder gewezen op artikel 2:169 lid 3
BW, dat bepaalt dat materiële transacties met een verbonden partij zijn
onderworpen aan de goedkeuring van de raad van commissarissen of het
bestuur in het geval van een vennootschap met een monistisch bestuursmodel. De gecombineerde commissie merkt op dat de wet beursvennootschappen niet verplicht tot het hebben van een raad van commissarissen
of een monistisch bestuursmodel. Met de gecombineerde commissie ben
ik van mening dat er, in ieder geval in theorie, een leemte kan bestaan
indien een vennootschap geen raad van commissarissen of monistisch
bestuursmodel zou hebben. In de nota van wijziging wordt daarom
geregeld dat de algemene vergadering bevoegd is een materiële
transactie met een verbonden partij goed te keuren indien er geen raad
van commissarissen of monistisch bestuursmodel is. Dat heeft als gevolg
dat ook artikel 9 quater lid 4, derde alinea, moet worden geïmplementeerd. Dat bepaalt dat, als bij de transactie met een verbonden partij een
aandeelhouder betrokken is, die aandeelhouder niet deelneemt aan de
stemming over de transactie. Die eis geldt ook voor het geval dat alle
commissarissen een tegenstrijdig belang hebben of verbonden partij zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

8

en de besluitvorming om die reden terugvalt aan de algemene vergadering. Het voorgestelde artikel 2:169 lid 4 BW wordt daartoe eveneens
aangevuld in de nota van wijziging.
Er wordt door de gecombineerde commissie verder opgemerkt dat
transacties tussen een dochtermaatschappij van de beursvennootschap
en een met de beursvennootschap verbonden partij niet hoeven te
worden goedgekeurd (artikel 2:170 BW) en dat dit de mogelijkheid geeft
de goedkeuringseis te ontduiken door transacties met een verbonden
partij formeel te laten aangaan door de dochtervennootschap. De
gecombineerde commissie doet daarom de suggestie om artikel 2:169 BW
in zijn geheel van toepassing te verklaren in artikel 2:170 BW, hetgeen
betekent dat transacties tussen een dochtermaatschappij van de beursvennootschap en een met de beursvennootschap verbonden partij, in
aanvulling op de openbaarmaking, moeten worden goedgekeurd. Op
grond van artikel 9 quater lid 7 van de richtlijn is openbaarmaking
verplicht van transacties tussen een dochtermaatschappij van de
beursvennootschap en een met de beursvennootschap verbonden partij.
Gelet op het uitgangspunt om zoveel mogelijk aan te sluiten bij de tekst
van de richtlijn is er niet voor gekozen die verplichting in het wetsvoorstel
uit te breiden met goedkeuring. De suggestie om artikel 2:169 BW in zijn
geheel van toepassing te verklaren in artikel 2:170 BW wordt om deze
reden niet overgenomen. In het Duitse wetsvoorstel ter implementatie van
de richtlijn wordt dezelfde lijn gehanteerd.7
De gecombineerde commissie heeft er terecht op gewezen dat er, naast
de artikelen waarmee de richtlijn wordt geïmplementeerd, een aantal
andere artikelen uit het NV-recht van toepassing wordt verklaard op
besloten vennootschappen met een beursnotering. Het betreft de artikelen
waarmee de oorspronkelijke richtlijn aandeelhoudersrechten is geïmplementeerd. De richtlijn aandeelhoudersrechten is van toepassing op alle
vennootschappen met een beursnotering en dus ook op besloten
vennootschappen met een beursnotering. De gecombineerde commissie
wijst op de regeling van het verplicht bod (onder andere geregeld in
artikelen 2:359a-2:359d BW) en meent dat ook die regeling zou moeten
gelden voor besloten vennootschappen met een beursnotering. Graag
bevestig ik dat artikelen 2:359a-2:359d BW ook gelden voor besloten
vennootschappen. Voor die artikelen is een schakelbepaling dus niet
nodig.
De suggestie van de gecombineerde commissie dat artikel 2:169 lid 4 BW,
via de schakelbepaling in artikel 2:187 BW, zo moet worden gelezen dat
daarin voor besloten vennootschappen met een beursnotering wordt
verwezen naar artikelen 2:239 lid 6 en 2:250 lid 5 BW, in plaats van
artikelen 2:129 lid 6 en 2:140 lid 5 BW, wordt overgenomen. In de
bijgevoegde nota van wijziging wordt artikel 2:187 BW daartoe aangevuld.
De gecombineerde commissie heeft tot slot terecht opgemerkt dat artikel
2:187 BW uitsluitend ziet op besloten vennootschappen waarvan de
aandelen zijn toegelaten tot de handel op een gereglementeerde markt als
bedoeld in artikel 1:1 Wft, terwijl de artikelen in de afdeling over naamloze
vennootschappen steeds uitgaan van vennootschappen waarvan
aandelen of met medewerking van de vennootschap uitgegeven certificaten zijn toegelaten tot de handel op een gereglementeerde markt als
bedoeld in artikel 1:1 Wft. Omdat besloten vennootschappen eveneens
certificaten van aandelen kunnen laten noteren, wordt artikel 2:187 BW op
dit punt aangevuld in de nota van wijziging.
VNO-NCW en MKB-Nederland (hierna «VNO-NCW») hebben enkele
opmerkingen waar ik graag op reageer. Het betreft ten eerste de suggestie
om uit lastenoogpunt de termijn te verkorten waarbinnen aandeelhouders
een verzoek kunnen doen om bevestiging te krijgen van de geldige
7

Vgl. artikel 5 onder 3 van het Duitse wetsvoorstel, het voorgestelde § 48a, op p. 24–25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

9

registratie en telling van de door die aandeelhouder uitgebrachte
stemmen op de vergadering. In het wetsvoorstel bedraagt die termijn drie
maanden vanaf het moment van de algemene vergadering en VNO-NCW
oppert de termijn te verkorten tot vijftien dagen. De termijn van drie
maanden geeft enerzijds de aandeelhouders voldoende kans om de
informatie op te vragen, terwijl anderzijds de mogelijkheid van een
dergelijk verzoek niet eindeloos boven de vennootschap hangt. Daarnaast
lijken de lasten die een verzoek van een specifieke aandeelhouder
meebrengen beperkt. Een vennootschap is op grond van artikel 2:120 lid 5
BW al verplicht om geaggregeerde stemmingsresultaten vast te stellen en
op grond van artikel 5:25ka lid 3 Wft moeten die gegevens op de website
worden geplaatst.
VNO-NCW doet ook de suggestie om de termijn waarbinnen de vennootschap moet reageren op een verzoek van de aandeelhouder (om
bevestiging te krijgen van de geldige registratie en telling van de door die
aandeelhouder uitgebrachte stemmen op de vergadering) te verlengen
van vijftien naar eenentwintig dagen. Deze verlenging is niet mogelijk
vanwege de uitvoeringsverordening8 die bepaalde minimumeisen stelt
aan de implementatie van de richtlijn. Artikel 9 lid 5, tweede alinea, van de
uitvoeringsverordening bepaalt dat de bevestiging dat de stemmen op
geldige wijze door de vennootschap zijn geregistreerd en geteld niet later
dan vijftien dagen na het verzoek of de algemene vergadering waar de
stemmen zijn uitgebracht, moet worden gegeven.
VNO-NCW is verder van mening dat een herzien beloningsbeleid moet
worden voorgelegd aan de volgende jaarlijkse algemene vergadering
indien het voorgelegde beleid niet is vastgesteld door de algemene
vergadering (artikel 2:135 lid 9 BW). Het is goed mogelijk dat het herziene
bezoldigingsbeleid in de volgende jaarlijkse vergadering wordt
voorgelegd. Het staat aandeelhouders echter vrij gebruik te maken van
hun agenderingsrecht als neergelegd in artikel 2:114a BW en zo het
herziene beleid te laten agenderen in een tussentijdse algemene vergadering. Ik zie geen reden om aan dat recht afbreuk te doen.
VNO-NCW heeft enkele opmerkingen gemaakt over de nieuwe afdeling
over materiële transacties met verbonden partijen. Het gaat om het
aanpassen van de definitie van «materiële transactie» in artikel 2:167 lid 3
BW en een technische wijziging in artikel 2:170 BW. Deze suggesties neem
ik over in de nota van wijziging en zal ik hier kort toelichten. Over de
definitie van «materiële transactie» heeft VNO-NCW opgemerkt dat artikel
9 quater lid 1 van de richtlijn is bedoeld als instructie aan de lidstaten. Het
integraal opnemen van de eerste volzin van artikel 9 quater lid 1 van de
richtlijn, in artikel 2:167 lid 3 BW acht VNO-NCW verwarrend omdat het
vervolg van artikel 2:167 lid 3 BW een concrete definitie van materialiteit
bevat. Ik kan VNO-NCW volgen in dat betoog. In de nota van wijziging
wordt de volgende zinsnede geschrapt: «Voor de toepassing van deze
afdeling wordt voor de definitie van een materiële transactie rekening
gehouden met de invloed die de informatie over de transactie kan hebben
op de economische beslissingen van aandeelhouders en het risico dat de
transactie inhoudt voor de vennootschap en de aandeelhouders die geen
verbonden partij zijn.» Dat neemt niet weg dat bij het formuleren van de
definitie in artikel 2:167 lid 3 BW inderdaad rekening is gehouden met de
invloed die de informatie over de transactie kan hebben op de economische beslissingen van aandeelhouders en het risico dat de transactie
inhoudt voor de vennootschap en de aandeelhouders die geen verbonden
partij zijn.

8

Uitvoeringsverordening (EU) 2018/1212 van de Commissie van 3 september 2018 tot
vaststelling van minimumeisen ter uitvoering van de bepalingen van Richtlijn 2007/36/EG van
het Europees Parlement en de Raad wat betreft de identificatie van aandeelhouders, de
doorgifte van informatie en het faciliteren van de uitoefening van aandeelhoudersrechten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

10

VNO-NCW heeft daarnaast opgemerkt dat in artikel 2:170 BW het woord
«materiële» ontbreekt voor het woord «transactie». Artikel 2:170 BW
implementeert artikel 9 quater lid 7 van de richtlijn dat inderdaad spreekt
over «materiële transacties». In lijn met de tekst van artikel 9 quater lid 7
van de richtlijn wordt in de bijgevoegde nota van wijziging het woord
«materiële» ingevoegd voor het woord «transactie».
VNO-NCW heeft verder gevraagd of in artikel 2:168 BW het woord
«materiële» ontbreekt voor «transacties». Hiervoor verwijs ik naar de tekst
van artikel 9 quater lid 5 van de richtlijn, dat is geïmplementeerd in artikel
2:168 BW. Artikel 9 quater lid 5 van de richtlijn spreekt eveneens van
«transacties» in plaats van «materiële transacties». In lijn met het
uitgangspunt dat zoveel mogelijk de tekst van de richtlijn wordt aangehouden is ervoor gekozen in artikel 2:168 BW ook «transacties» te
hanteren.
De vraag van VNO-NCW over de bevestiging van de Europese Commissie
ten aanzien van het moment van openbaarmaking van materiële
transacties van een dochtermaatschappij van de vennootschap met een
aan de vennootschap verbonden partij (artikel 2:170 BW) kan ik als volgt
beantwoorden. Gedurende het proces van implementatie heeft op
verschillende momenten overleg plaatsgevonden met de Europese
Commissie en de andere lidstaten (zogenoemde «transposition
workshops»). Tijdens een van die overleggen is door de Europese
Commissie bevestigd dat openbaarmaking van een materiële transactie
tussen een dochtermaatschappij van de vennootschap en een aan de
vennootschap verbonden partij moet plaatsvinden uiterlijk op het moment
van aangaan van de transactie.
VNO-NCW heeft ook opgemerkt dat zij van mening zijn dat in artikel 2:169
leden 1 en 3 BW ten onrechte wordt gesproken over een materiële
transactie «met een verbonden partij» omdat onderdeel van de definitie
van «materiële transactie» in artikel 2:167 lid 3 BW is dat het een
transactie met een verbonden partij moet zijn. Artikel 2:167 lid 3 BW
bepaalt niet dat een transactie met iedere verbonden partij ook materieel
is. Zoals uiteengezet in de memorie van toelichting is een transactie
materieel indien zij voldoet aan het criterium in artikel 167 lid 3 onderdeel
a én is aangegaan met in ieder geval één van de in artikel 167 lid 3
onderdeel b genoemde verbonden partijen. Dat wil zeggen dat de positie
van de verbonden partij (bijvoorbeeld als de verbonden partij een
grootaandeelhouder is) relevant is voor de vraag of een transactie
materieel is. Er is niet bedoeld uit te drukken dat iedere transactie met een
verbonden partij alleen al om die reden materieel is.
VNO-NCW dringt er tenslotte op aan om de bepalingen in het
wetsvoorstel ten aanzien van de identificatie van aandeelhouders en de
doorgifte van informatie op 3 september 2020 in werking te laten treden,
gelijktijdig met de uitvoeringsverordening die de Europese Commissie
heeft vastgesteld. De richtlijn staat deze mogelijkheid expliciet toe.
VNO-NCW acht het onlogisch als de wettelijke bepalingen wel en de
nadere bepalingen in de uitvoeringshandeling nog niet in werking zijn
getreden. De uitvoeringsverordening bevat gedetailleerde bepalingen
over gestandaardiseerde formats die gebruikt moeten worden, het type
informatie dat moet worden doorgegeven in het geval van de algemene
vergadering van aandeelhouders of andere corporate events, en de
termijnen waaraan de beursvennootschappen en tussenpersonen moeten
voldoen. Daarnaast bevat de uitvoeringsverordening technische en
organisatorische eisen ter bescherming van de integriteit en de authenticiteit van de gegevens wanneer informatie via de bewaarketen wordt
verzonden. Deze nadere bepalingen dragen zorg voor een geharmoniseerde en goede werking van het door de richtlijn geïntroduceerde
systeem van identificatie van aandeelhouders, doorgifte van informatie en
faciliteren van aandeelhoudersrechten via de bewaarketen. Voor een
goede werking van dat systeem is ook afstemming met de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

11

Commissie en andere lidstaten nodig. Door de verschillende momenten
waarop implementatie mogelijk is, kan de situatie ontstaan dat een
tussenpersoon bepaalde informatie moet doorgeven op grond van het
recht van de ene lidstaat, maar daartoe nog niet verplicht is op grond van
het recht van een andere lidstaat. Hierover wordt gesproken met de
Europese Commissie en de andere lidstaten om tot een oplossing te
komen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of er een verstorende werking
uitgaat van administratiekantoren op de AVA-stemming en op het
bezoldigingsbeleid. Zij vragen of alleen certificaathouders zouden mogen
deelnemen aan de stemmingen in de algemene vergadering als het het
bezoldigingsbeleid betreft.
Een vennootschap kan om verschillende redenen gebruik maken van
certificering, bijvoorbeeld om continuïteit en evenwichtigheid in de
besluitvorming van de algemene vergadering te waarborgen. Dit doel zou
zinledig worden als het administratiekantoor zich zou moeten onthouden
van stemming over het bezoldigingsbeleid. Het Burgerlijk Wetboek
bepaalt bovendien dat het stemrecht op aandelen in een vennootschap
toekomt aan de aandeelhouder. Dat uitgangspunt geldt ook indien een
STAK aandelen in een vennootschap houdt. Certificaathouders die dit
willen, hebben op grond van art. 2:118a BW steeds het recht om een
volmacht te ontvangen van de STAK en het stemrecht vervolgens naar
eigen inzicht uit te oefenen. Er is geen aanleiding om aan dit uitgangspunt
te tornen ten aanzien van een stemming over het bezoldigingsbeleid. Het
zou de mogelijkheden van een STAK onnodig beperken als zij met
betrekking tot een specifiek onderwerp niet zou mogen deelnemen aan de
algemene vergadering.
Deze leden willen verder weten of ongeregeld blijft welke aanpassingen in
het bezoldigingsbeleid aan de aandeelhouders moet worden voorgelegd
en vragen of elke substantiële stijging van de bezoldiging van bestuurders
aan de algemene vergadering moet worden voorgelegd.
Naar huidig recht stelt de algemene vergadering het bezoldigingsbeleid
vast (artikel 2:135 lid 1 BW). Dat betekent dat iedere wijziging van het
bezoldigingsbeleid door de algemene vergadering wordt vastgesteld.
Omdat dit volgt uit het wettelijk systeem van vaststelling van het
bezoldigingsbeleid, hoeft het niet expliciet te worden geregeld. Het
wetsvoorstel wijzigt dit systeem niet. Ook na inwerkingtreding van het
wetsvoorstel wordt het systeem gehandhaafd dat het bezoldigingsbeleid
wordt vastgesteld door de algemene vergadering. Het is daarom niet
nodig expliciet te regelen welke aanpassingen aan het bezoldigingsbeleid
moeten worden voorgelegd aan de algemene vergadering.
Daarnaast bestaat de vaststelling van de bezoldiging van individuele
bestuurders. De bezoldiging wordt, op grond van artikel 2:135 lid 4 BW,
met inachtneming van het beleid, vastgesteld door de algemene
vergadering, tenzij de statuten een ander orgaan aanwijzen. In de praktijk
zal dit vaak de raad van commissarissen zijn. Het wetsvoorstel regelt dat
bij vaststelling van de bezoldiging van individuele bestuurders onder
uitzonderlijke omstandigheden tijdelijk kan worden afgeweken van het
bezoldigingsbeleid.
Het hangt af van het door de algemene vergadering vastgestelde beleid
welke stijgingen van de bezoldiging van bestuurders moeten worden
voorgelegd aan de algemene vergadering. Dat lijkt mij een werkbare gang
van zaken waarop de algemene vergadering (door vaststelling van het
beleid) de nodige controle heeft. Ik verwijs graag naar het antwoord op de
vragen van de VVD-fractie, de SP-fractie en de GroenLinks-fractie over de
mogelijkheid om in afzonderlijke gevallen tijdelijk af te wijken van het
bezoldigingsbeleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

12

De leden van de SP-fractie lezen in de memorie van toelichting dat de
regering heeft gekozen voor het overnemen van lidstaatopties indien deze
bijdragen aan lastenverlichting of aansluiten bij de bestaande praktijk.
Deze leden vragen de regering waarom alleen is gekozen voor lastenverlichting en niet voor andere uitgangspunten.
Lastenverlichting en aansluiting bij de bestaande praktijk zijn inderdaad
belangrijke uitgangspunten die ik heb geformuleerd bij het implementeren van de richtlijn. Daarnaast zijn ook aansluiting bij bestaande
wetgeving of, als dat niet mogelijk is, aansluiting bij de tekst van de
richtlijn uitgangspunten die zijn gehanteerd bij de implementatie. Verder
is verbetering van de corporate governance van beursvennootschappen
een doel van de richtlijn en van het wetsvoorstel. Bij het formuleren van
de uitgangspunten is daarmee rekening gehouden. Tot slot is ook het
verbeteren van het vestigingsklimaat betrokken bij de uitgangspunten
voor implementatie van lidstaatopties omdat lidstaatopties worden
geïmplementeerd indien ze bijdragen aan lastenverlichting en daarmee
aan het vestigingsklimaat.
Deze leden willen ook weten welke lidstaatopties niet zijn opgenomen
omdat deze niet de lastenverlichting bevorderen, of het bestaand
nationaal recht met dit wetsvoorstel teniet wordt gedaan en of sprake kan
zijn van een combinatie van beiden.
Van een aantal lidstaatopties is inderdaad geen gebruik gemaakt omdat
implementatie van die opties zou leiden tot lastenverzwaring, het teniet
doen van bestaand nationaal recht of een combinatie van beide. Het
betreft ten eerste de optie om de algemene vergadering een adviserende
stem te geven over het bezoldigingsbeleid in plaats van een bindende
stem (artikel 9 bis lid 3 van de richtlijn). Het huidige recht komt overeen
met een bindende stem, dus gebruikmaking van de optie zou huidig recht
teniet doen. Ten tweede is, uit het oogpunt van lastenverzwaring, niet
gekozen voor implementatie van de optie op grond waarvan de openbaarmaking van een materiële transactie met een verbonden partij vergezeld
moet gaan van een verslag waarin wordt beoordeeld of de transactie
redelijk en billijk is uit het oogpunt van de vennootschap en de aandeelhouders die geen verbonden partij zijn (artikel 9 quater lid 3 van de
richtlijn). Dit laat onverlet dat vennootschappen ervoor kunnen kiezen toch
een verslag op te (laten) stellen. De derde optie betreft de mogelijkheid de
algemene vergadering te laten stemmen over materiële transacties met
verbonden partijen nadat de raad van commissarissen goedkeuring heeft
gegeven (artikel 9 quater lid 4, tweede alinea, van de richtlijn). Van deze
optie wordt geen gebruik gemaakt uit het oogpunt van lastenverzwaring
en omdat het de flexibiliteit beperkt. De vierde optie betreft transacties die
in het kader van de normale bedrijfsvoering volgens normale marktvoorwaarden zijn verricht. Op grond van de richtlijn is de hoofdregel voor
dergelijke transacties dat openbaarmaking en goedkeuring niet nodig is,
maar dat een interne procedure wordt vastgesteld om periodiek te
beoordelen of die transacties inderdaad zijn aangegaan in het kader van
de normale bedrijfsvoering volgens normale marktvoorwaarden. Artikel 9
quater lid 5, tweede alinea, van de richtlijn, bevat de optie om transacties
die in het kader van de normale bedrijfsvoering volgens normale
marktvoorwaarden zijn aangegaan, toch te laten openbaar maken en
goedkeuren in plaats van ze intern te laten beoordelen op periodieke
basis. Afhankelijk van de branche waarin een vennootschap opereert,
kunnen dergelijke transacties regelmatig plaatsvinden, juist omdat ze
worden aangegaan in het kader van de normale bedrijfsvoering volgens
normale marktvoorwaarden. Deze lidstaatoptie betekent een lastenverzwaring. Bovendien biedt de periodieke beoordeling door de raad van
commissarissen al de nodige waarborgen. Als bij een periodieke
beoordeling de raad van commissarissen tot de conclusie komt dat toch
geen sprake is van een transactie die is aangegaan in het kader van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

13

normale bedrijfsvoering volgens normale marktvoorwaarden, zal de
transactie alsnog moeten worden openbaar gemaakt en goedgekeurd. Om
deze redenen is ervoor gekozen geen gebruik te maken van de optie.
Verder wordt voorgesteld om geen gebruik te maken van de lidstaatopties
(uit artikel 3 octies, tweede lid, en artikel 3 nonies, derde lid, van de
richtlijn) om institutionele beleggers en vermogensbeheerders te
verplichten de betreffende informatie beschikbaar te maken op een
andere wijze die online eenvoudig toegankelijk is, zoals bijvoorbeeld op
een centrale website. Achtergrond hiervan is dat het uitgangspunt is dat
institutionele beleggers en vermogensbeheerders de bedoelde informatie
op hun website openbaar maken. Mede met het oog op de hieraan
verbonden nalevingskosten wordt geen aanleiding gezien aanvullende
eisen tot openbaarmaking op te leggen. Het staat institutionele beleggers
en vermogensbeheerders vrij tot ruimere openbaarmaking over te gaan.
De aan het woord zijnde leden zouden in het bijzonder een toelichting
willen hebben waarom niet is gekozen voor de optie te verbieden dat
tussenpersonen kosten in rekening brengen en hoe dit zich verhoudt tot
het provisieverbod voor beleggingsondernemingen.
Tussenpersonen worden op basis van de richtlijn verplicht om diensten te
verrichten op verzoek van beursvennootschappen of voor aandeelhouders. Met het uitvoeren van dergelijke verzoeken zijn kosten gemoeid
waarvan het niet redelijk is om deze voor rekening van de tussenpersoon
te laten. Van belang is dat de kosten die in rekening worden gebracht door
de tussenpersoon evenredig, niet-discriminatoir en transparant zijn.
De leden vragen verder hoe het in rekening brengen van kosten voor de
diensten op basis van de richtlijn en het provisieverbod voor beleggingsondernemingen zich tot elkaar verhouden. Dat provisieverbod geldt in het
kader van de beleggingsdienstverlening. De in de richtlijn bedoelde
diensten kwalificeren niet als beleggingsdiensten, beleggingsactiviteiten
of nevendiensten in de zin van de richtlijn markten voor financiële
instrumenten 2014. Dit betekent dat onderhavige diensten niet in het
kader van de beleggingsdienstverlening worden verleend en dat die
diensten (derhalve) buiten het toepassingsbereik van het hiervoor
bedoelde provisieverbod vallen.
Ook vragen deze leden de regering waarom de optie een adviserende
stemming voor het bezoldigingsbeleid op te nemen niet is geïmplementeerd en waarom het niet aansluiten bij bestaande wetgeving afdoende
reden is om de optie niet te implementeren.
Het bestaande artikel 2:135 lid 1 BW bepaalt dat het bezoldigingsbeleid
wordt vastgesteld door de algemene vergadering. Dat betekent dat naar
huidig recht de algemene vergadering een bindende stemming houdt
over het bezoldigingsbeleid als bedoeld in artikel 9 bis lid 2, eerste alinea,
van de richtlijn. Op dat punt is de Nederlandse wet dus al in overeenstemming met de richtlijn. Een van de uitgangspunten voor implementatie van deze richtlijn is dat voor zover het nationale recht al in overeenstemming is met de richtlijn, implementatie niet nodig is. Aansluiten bij
bestaande wetgeving is daarom één van de redenen om geen gebruik te
maken van de optie die de richtlijn biedt om de algemene vergadering een
adviserende stem in plaats van een bindende stem te geven. Een andere
reden daarvoor is dat uit de consultatie niet is gebleken dat er behoefte
bestaat aan een adviserende stem. Ook daarom zie ik geen reden gebruik
te maken van de lidstaatoptie.
Tevens vragen deze leden de regering meer in algemene zin te reageren
op de stelling van onder andere Eumedion dat deze wet de grip op het
bezoldigingsbeleid van bestuurders uitholt en hoe volgens haar de grip
van werknemers op het bezoldigingsbeleid kan worden vergroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

14

Onder het huidige recht heeft een naamloze vennootschap een bezoldigingsbeleid dat wordt vastgesteld door de algemene vergadering. Het
wetsvoorstel wijzigt daar niets aan. De invloed van aandeelhouders van
beursvennootschappen op het bezoldigingsbeleid wordt juist verstevigd
doordat wettelijk wordt vastgelegd dat de algemene vergadering het recht
heeft iedere vier jaar het bezoldigingsbeleid vast te stellen. Als het beleid
wordt herzien moet daarnaast, op grond van het wetsvoorstel, worden
beschreven welke veranderingen zich hebben voorgedaan en hoe
rekening is gehouden met de stemmingen en standpunten van de
aandeelhouders over het bezoldigingsbeleid en de bezoldigingsverslagen
sinds de meest recente stemming op de algemene vergadering. Ook
daarin komt de invloed van aandeelhouders naar voren, met de stemming
en hun standpunten moet immers rekening worden gehouden als het
bezoldigingsbeleid wordt gewijzigd. Door het wetsvoorstel neemt de
invloed van aandeelhouders op het bezoldigingsbeleid toe.
Ten aanzien van de vraag over de werknemers kan ik opmerken dat onder
huidig recht de ondernemingsraad het recht heeft een standpunt in te
nemen over het bezoldigingsbeleid (art. 2:135 lid 2 BW). Het wetsvoorstel
wijzigt daar niets aan. In uitbreiding op de bestaande regeling moet, op
grond van het wetsvoorstel, zowel in het bezoldigingsbeleid als in het
bezoldigingsverslag rekening moet worden gehouden met de loon- en
arbeidsvoorwaarden van werknemers van de vennootschap. Van
verdergaande grip van werknemers op het bezoldigingsbeleid is in de
richtlijn geen sprake. Dit is om die reden ook niet geregeld in het
wetsvoorstel.
Tot slot zijn de leden van de SP-fractie benieuwd hoe de bevordering van
de aandeelhoudersbetrokkenheid in deze wet tot uitdrukking komt, anders
dan door vermogensbeheerders te verplichten informatie te verstrekken
aan institutionele beleggers teneinde te beoordelen of deze beheerders
een langetermijnstrategie hanteren.
Het bevorderen van de betrokkenheid van aandeelhouders komt op
verschillende punten in het wetsvoorstel tot uitdrukking. Naast verschillende transparantiebepalingen voor institutionele beleggers en vermogensbeheerders komt het bevorderen van de betrokkenheid van aandeelhouders tot uiting in de mogelijkheid die zij krijgen om een bevestiging te
vragen van de geldige registratie en telling van de door die aandeelhouder uitgebrachte stemmen op de vergadering (artikel 2:120 lid 6 BW).
Ook het wettelijk vastleggen dat de algemene vergadering ten minste
iedere vier jaar stemt over het bezoldigingsbeleid leidt tot grotere
betrokkenheid van aandeelhouders, in ieder geval bij de bezoldiging van
bestuurders en commissarissen. In dit kader wijs ik nog op de verplichting
een bezoldigingsverslag voor te leggen aan de algemene vergadering ter
adviserende stemming (bij grote vennootschappen). Deze verplichting
leidt eveneens tot grotere betrokkenheid van aandeelhouders bij de
beloning van bestuurders en commissarissen.
Daarnaast bevat de richtlijn bepalingen die beursgenoteerde ondernemingen in staat stellen om hun aandeelhouders te identificeren teneinde
een dialoog met hen aan te gaan. Bovendien maakt de richtlijn het
eenvoudiger om informatie van en naar aandeelhouders te verzenden in
de bewaarketen. Hiernaast wordt geregeld dat aandeelhouders via de
bewaarketen hun (stem)rechten kunnen uitoefenen. Al deze bepalingen
bevorderen de betrokkenheid van aandeelhouders bij de beursvennootschap.
De Minister voor Rechtsbescherming,
S. Dekker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 35 058, nr. 6

15