de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

De Staatssecretaris van Justitie en
Veiligheid
M G J Harbers
Postbus 20301
2500 EI-T Den Haag

datum
doorkiesnummer

e-mail
ons kenmerk
onderwerp

14maart2019
088-361 33 17
wetgeving.rvdrrechtspraak.nl
UIT 1 1504/AF/JH
Ex ante uitvoeringstoets inzake de voorgenomen wijziging van
het Besluit vergoedingen rechtsbijstand 2000 in verband met de
herziening van de regels voor verlening van rechtsbijstand in
asielzaken

Afdeling Financiën

bezoekadres
Kneuterdijk 1
2514 EM Den Haag
correspondentieadres
Postbus 90613
2509 LP Den Haag
t (068) 361 0000
f (088) 361 0022
wwwrechtspraak.nI

Geachte heer Harbers,
In verband met de Motie Strik, die op 1$ december 2018 in de Eerste Kamer is aangenomen (EK 35.000
Vl,t), heeft u de Raad voor de rechtspraak (de Raad) op 14januari 2019 verzocht een uitvoeringstoets
uit te voren inzake de voorgenomen wijziging van het Besluit vergoedingen rechtsbijstand 2000 (Bvr
2000) in verband met de herziening van de regels voor verlening van rechtsbijstand in asielzaken.
In het regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’ van het kabinet Rutte III is als uitgangspunt
opgenomen dat het geboden beschermingsniveau en het kader voor de asielprocedures in alle EU
lidstaten gelijk moet zijn en dat Nederland streeft naar harmonisatie op dit terrein. Een van de punten
die in dit verband speelt is het financieren van rechtsbijstand voorafgaand aan een voornemen tot
afwijzing van een asielaanvraag. Voorgesteld wordt om voortaan pas nâ het voornemen tot afwijzing
over te gaan tot financiering van rechtsbijstand.
Deze brief ziet uitsluitend op de gevraagde uitvoeringstoets en de (financiële) uitvoeringsconsequenties
voor de Rechtspraak. De Raad vraagt om tijdig op de hoogte te worden gesteld van de
voorhangprocedure zodat hij in de gelegenheid is om inhoudelijk te adviseren over het Besluit. Indien
het concept Besluit naar aanleiding van de uitvoeringstoetsen van de IND en de Raad is gewijzigd is het
mogelijk dat er in het toekomstige advies ook een aangepaste financiële paragraaf wordt opgenomen die
uitgaat van het meest recente concept Besluit.

Financiële paragraaf

De voorgenomen herziening van het Bvr 2000 heeft naar verwachting van de Raad gevolgen voor de
werklast van de Rechtspraak. De toename van werklast in financiële zin bedraagt naar inschatting van
de Raad jaarlijks € 1,1 mln. Hieronder is dit toegelicht waarbij wordt opgemerkt dat de Raad voor de
huidige situatie uitgaat van de meest recente cijfers uit het meerjarige productie prognose (MPP, 2019).

Persoonsgegevens worden, voor zover nodig voor een goede procesvoering, opgenomen in een registratiesysteem van de Raad voor de rechtspraak

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

datum
kenmerk
pagina

14maart2019
UIT 1 1504/Af/JH
2 van 3

(a) Toelichting: toename zaaksaantallen
De Raad verwacht een toename in het aantal beroepsprocedures bij de Rechtspraak. De IND zal
asielaanvragen vaker afwijzen omdat dossiers vaker onvolledig zullen zijn. Die onvolledigheid is te
wijten aan de afwezigheid van een rechtsbijstandverlener in de eerste fase van de procedure.
Ten eerste kan een asielzoeker door voorlichting door een rechtsbijstandverlener in de eerste fase van de
procedure een inschatting maken van het belang van aanleveren van informatie en bewijsstukken. Het is
zeer de vraag of de asielzoeker zelfstandig alle relevante informatie meldt aan de IND.
Dit geldt in het bijzonder als sprake is van medische problematiek. De advocatuur geeft aan dat door
bijstand in de eerste fase van de procedure een vertrouwensband kan worden opgebouwd waarmee een
signalerende rol kan worden vervuld ten aanzien van de medische problematiek. Bij afwezigheid in de
eerste fase staat die rol onder druk hetgeen ertoe leidt dat medische problematiek voor het (eerste)
besluit van de IND minder vaak aan de orde komt.
Ten tweede leidt aanwezigheid van een rechtsbijstandverlener bij het gehoor tot een gesprek over onder
meer de criteria die van belang zijn voor het al dan niet toewijzen van een asielverzoek. Bij afwezigheid
van een rechtsbijstandverlener, zo schat de Raad in, zal het gehoor minder toegespitst zijn op die
criteria.
Bij deze twee punten betwijfelt de Raad of de IND, die volgens het voorstel wordt betrokken bij de
voorbereiding op een aanvraag, maar daarna 66k beslist op die aanvraag, voldoende in staat is om de rol
te vervullen die nu door een onafhankelijk rechtsbijstandverlener wordt vervuld. Gevolg is dat vaker
sprake zal zijn van onvolledige dossiers die (a) leiden tot meer afwijzingen door de ÏND en die leiden
tot meer beroepsprocedures en (b) leiden tot meer gegrondverklaringen. In laatstgenoemde gevallen
moet de IND opnieuw besluiten hetgeen eveneens leidt tot meer beroepsprocedures omdat daar ook
afwijzingen bij zullen zijn.
Ten derde merkt de Raad op dat ingeval het dossier onvolledig is, de rechter het geschil niet finaal kan
beslechten, maar het beroep wel gegrond zal verklaren. Dat betekent dat de IND een nieuw besluit moet
nemen. Bij die nieuwe besluiten zullen ook afwijzingen zitten die leiden tot beroepsprocedures.
Als gevolg van deze ontwikkelingen verwacht dat in totaaljaarlijks rond de tien procent extra
beroepsprocedures aanhangig worden gemaakt.

(b) Toelichting toename zaakzwaarte
De Raad verwacht tevens dat zaken zwaarder worden omdat een deel van de beoordeling van een
asielverzoek zal verschuiven van de besluitvormingsfase naar de beroepsfase.
In de eerste plaats omdat de kwaliteit van de gehoren naar verwachting zal afnemen bij afwezigheid van
een rechtsbijstandverlener. Die afwezigheid zal ertoe leiden dat pas later in de procedure (bepaalde)
gronden worden ingediend. Door de ex nunc toetsing waaraan de vreemdelingenrechter is gebonden,
zullen dergelijke gronden alsnog moeten worden beoordeeld.

de Rechtspraak
Raad voor de
rechtspraak

14maart2019
UIT 11504/AF/JH
3 van 3

datum
kenmerk
pagina

In de tweede plaats zal naar inschatting van de Raad vaker een beroep worden gedaan op
Europeesrechtelijke begrippen. Bijvoorbeeld de procedurele waarborgen die lidstaten moeten geven aan
hen die dit behoeven (overweging 29 van de Preambule bij de Procedurerichtlljn).
Als gevolg van deze ontt’ikkelingen verwacht de Raad dat de gemiddelde behandeitijd per zaak
structureel met een aantal minuten zal toenemen.

Samengevat:
structureel
€ 588.990
€ 361.499

Mutatie als gevolg van aantallen
Effect wijziging gemiddelde
zaakzwaarte
Effect behandeltijd per zaak
Totale effect voorstel

€ 149.446
€ 1.099.934

(c) Andere verwachte gevolgen
De Raad hecht er aan op te merken dat (1) de doorlooptijden toenemen als gevolg van de voorgenomen
herziening en dat (2) de capaciteit bij de IND een punt van zorg is omdat deze capaciteit straks ook
moet worden ingezet bij voorlichting en eerste geboren.
Ten aanzien van de doorlooptijden nog het volgende. In een asielprocedure zijn de wettelijke termijnen
kort en binnen de Rechtspraak wordt veel aandacht besteed aan het halen van die termijnen. Als sprake
is van een onvolledig dossier, en de rechter moet aanvulling vragen, dan leidt dat tot aanhoudingen en
(dus) tot langere doorlooptijden. De Raad stelt vast dat de gevolgen voor de doorlooptijden niet zijn
meegewogen.
Beleidskeuzes van de IND vanwege bijvoorbeeld het opnemen van geboren kunnen van invloed zijn op
de werklast voor de Rechtspraak en dus in aanvulling op de hier al in kaart gebrachte
uitvoeringsconsequenties financiële gevolgen hebben. De Raad komt hier graag op terug zodra die
beleidskeuzes van de IND duidelijk zijn.
—

—

Hoogachtend,
t