Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

25 295

Infectieziektenbestrijding

Nr. 1770

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 februari 2022
Op 2 december jongstleden verzocht de vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport om een kabinetsreactie op de eerste resultaten
van het Long COVID onderzoek van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Tevens vraagt de commissie welke gerichte
inspanningen er worden geleverd om de gevolgen en de behandeling van
Long COVID bij kinderen te onderzoeken. Ik zal beide vragen in deze brief
beantwoorden. Tevens zal ik naar aanleiding van recente ontwikkelingen
een toelichting geven op de laatste stand van zaken met betrekking tot het
aangenomen amendement voor versterking van lotgenotencontact voor
mensen met Long COVID.
Onderzoek van het RIVM naar Long COVID
In de beantwoording op de schriftelijke vragen1 die door de commissie
zijn gesteld is mijn voorganger onder andere ingegaan op de onderzoeksopzet en de te verwachten eerste resultaten vanuit het onderzoek
van het RIVM naar Long COVID. In deze brief zal ik een verdere toelichting
geven op de onderzoeksopzet en resultaten.
Het onderzoek van het RIVM bestaat enerzijds uit een prospectieve
cohortstudie met twee controlegroepen. Met dit onderzoek wil het RIVM
over langere tijd onderzoeken hoeveel mensen na een infectie met het
coronavirus langdurig gezondheidsklachten houden. Hiermee wordt
gewerkt aan een inschatting van het aantal mensen dat langdurig klachten
houdt evenals de aard en duur van de klachten.
In deze prospectieve studie zijn mensen geïncludeerd die na een positieve
uitslag na een GGD test zijn ingegaan op de uitnodiging van het RIVM om
deel te nemen aan dit onderzoek. Anderzijds bestaat het onderzoek van
het RIVM uit een retrospectieve studie. Deze studie bestaat uit mensen die

1

kst-25295-1770
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Kamerstuk 25 295, nr. 1629

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1770

1

zichzelf aangemeld hebben met langdurige klachten na een eerdere
coronabesmetting.
De resultaten van het RIVM onderzoek die op 29 november jongstleden
naar buiten zijn gebracht gaan enkel over de retrospectieve studie. Deze
resultaten geven een beeld van de langdurige klachten die mensen
ervaren en van de impact op het dagelijks leven en op gebruik van zorg.
Met deze studieopzet kan geen conclusie worden getrokken over hoeveel
mensen langdurige klachten overhouden na een coronabesmetting. Uit
deze eerste resultaten van het onderzoek van het RIVM blijkt dat mensen
die langdurige klachten ervaren na een coronabesmetting een verhoogd
zorggebruik hebben en dat zij in sommige gevallen verminderd of niet in
staat zijn om hun werk te doen. De klachten kunnen een grote impact
hebben op het dagelijks leven van deze patiënten. Ik blijf mij daarom, in
samenwerking met de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
onverminderd inspannen voor de erkenning, herstel en re-integratie van
deze patiënten. Zoals toegelicht in de brief van 20 september (Kamerstuk
25 295, nr. 1453) jongstleden doe ik dat door middel van 1) onderzoek om
een beter beeld te krijgen van de klachten en effectieve behandeling van
Long COVID, 2) door een ondersteuningsaanbod voor Long COVID
patiënten met C-support, coronaplein.nu en de tijdelijke paramedische
regeling en 3) door ondersteuning bij werk door middel van de leidraad
«Herstel & re-integratie in het kielzog van COVID-19»2 en het onderzoeksprogramma gericht op wetenschappelijk onderbouwde inzichten over het
begeleiden en ondersteunen van werkhervatting na COVID.
Onderzoek en behandeling van Long COVID bij kinderen
De commissie vraagt naar de gerichte inspanningen om de gevolgen en
de behandeling van Long COVID bij kinderen te onderzoeken. In het
onderzoek van het RIVM zijn ook kinderen geïncludeerd. Dat ook kinderen
langdurige klachten na een coronabesmetting kunnen overhouden blijkt
ook uit het onderzoek van het RIVM. Tot 10 januari 2022 hebben rond de
150 kinderen tussen de 5 en 18 jaar oud zich aangemeld voor de retrospectieve studie. Het is belangrijk om meer inzicht te krijgen in de omvang
en klachten van Long COVID specifiek bij kinderen. Momenteel worden er
diverse grote onderzoek studies uitgevoerd waarbij kinderen geïncludeerd
zijn of waarbij het onderzoek specifiek gericht is op kinderen. Specifiek
gericht op kinderen vinden in Nederland de volgende onderzoeken plaats:
– De «Clinical features of COVID-19 in Pediatric Patients» (COPP-studie)
is een landelijke registratie-studie voor kinderen met COVID-19 die zich
in ziekenhuizen in Nederland presenteren en al dan niet opgenomen
worden (2e/3e lijn). In samenwerking met veel ziekenhuizen in
Nederland vinden de COPP-IMM studie3 en COPP-2 studie («Clinical
features of COVID-19 in children long term effects»)4 plaats, waarbij er
naar late effecten wordt gekeken bij de kinderen binnen de studie.
– De PoCoCoChi studie («Post Corona Complaints in Children»)5,
onderzoekt hoeveel kinderen na 3 maanden klachten ervaren, welke
klachten dit zijn, wat de impact van de klachten is en of dit meer
voorkomt bij kinderen met en positieve PCR testuitslag.
– In het Amsterdam UMC is een postcovid poli voor kinderen geopend.
Tevens wordt hier de POCOS studie («Post-COVID Syndrome in

2

Herstel & Re-integratie in het kielzog van COVID-19; Post-Acute gevolgen van SARS CoV-2
infectie (PASC) | NVAB (nvab-online.nl)
Over onze studies – COPP Studie LUMC (covidkids.nl)
4
Over onze studies – COPP Studie LUMC (covidkids.nl)
5
PoCoCoChi Studie (pococochi-studie.nl)
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1770

2

children»)6 gedaan gericht op het onderzoeken van morbiditeit en
immuunrespons van kinderen met Long COVID. In dit onderzoek wordt
gekeken naar mogelijke pathofysiologische mechanismen (immunologisch, microbioom, transcriptoom) die een rol zouden kunnen spelen.
– De VINCERE studie onderzoekt door middel van observationeel
onderzoek het effect van Pfizer/BioNTech vaccinatie op immunologische profielen en klachten bij kinderen van 5 tot 12 jaar met Long
COVID7.
– De CoKids studie8 onderzoekt de rol van kinderen in verspreiding, hoe
dit samenhangt met leeftijd en welke andere factoren spreiding van
COVID-19 beïnvloeden.
Deze onderzoeken dragen bij aan meer inzicht in de aantallen, klachten,
gevolgen en eventuele behandeling van Long COVID bij kinderen. Het is
noodzakelijk dat er onderzoek wordt gedaan. Ik ben eenieder die
betrokken is bij deze onderzoeken hiervoor dan ook zeer dankbaar.
Versterking lotgenotencontact
Zoals toegelicht in de brief aan uw Kamer van 14 december jongstleden
(Kamerstuk 25 295, nr. 1638) is er gesproken met patiëntenorganisaties,
waaronder het Longfonds, over invulling van het amendement van het lid
Paulusma c.s. (Kamerstuk 35 925 XVI, nr. 32) waarin extra financiering is
vrijgemaakt voor het versterken van lotgenotencontact voor de Long
COVID doelgroep.
Momenteel is het lotgenotencontact voor deze doelgroep gefragmenteerd. Dit komt niet ten goede aan de bewezen meerwaarde van lotgenotencontact die voortkomt uit het samenbrengen van lotgenoten voor het
uitwisselen van ervaringen, praktische informatie en tips en het bieden
van steun aan elkaar in een vertrouwde, niet medische setting. Daarom is
het van belang om versnippering tegen te gaan en lotgenotencontact
vanuit één goed bereikbare plek te organiseren en te stimuleren,
ondersteund door betrouwbare informatie.
Ik heb inmiddels een door het Longfonds ingediende subsidieaanvraag
voor het organiseren en verstevigen van zowel fysiek als digitaal
lotgenotencontact via coronaplein.nu in behandeling genomen.
In de aanvraag is speciale aandacht voor de moeilijk bereikbare
doelgroep, zoals personen met beperkte gezondheidsvaardigheden, lage
SES en/of een migratieachtergrond. Het voorstel wordt breed gesteund
door ten minste 10 patiëntenorganisaties en C-support. Het is de
bedoeling dat de activiteiten met betrokkenheid van patiëntenorganisaties
en van Pharos en in samenspraak met de Long COVID doelgroep
(achterban van coronaplein.nu) zullen worden uitgevoerd.
Ik onderschrijf dat Long COVID een belangrijk onderwerp is en om de
nodige inspanningen vraagt. Zo ook onderzoek naar omvang, aard en
duur van de klachten en specifiek voor Long COVID bij kinderen. Met deze
brief heb ik beoogd de commissie meer inzicht te geven in de lopende
activiteiten en voortgang op onderzoek. Zodra er meer onderzoeksresultaten bekend worden vanuit het ZonMw programma COVID-19 nazorg, als
ook het onderzoek van het RIVM, zal ik uw Kamer nader informeren.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

6

Eerste poli in Nederland voor kinderen met langdurige klachten na covid-19 (amsterdamumc.org)
7
Vaccinating children with Long-COVID to improve overall fitness (VINCERE) – ZonMw
8
Kids and SARS-CoV-2 transmission and disease (CoKids-study) – ZonMw

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 25 295, nr. 1770

3