Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

32 623

Actuele situatie in Noord-Afrika en het
Midden-Oosten

Nr. 152

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 22 juli 2015
De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken en de algemene commissie
voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hebben een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Buitenlandse Zaken en de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking over de brief van 21 mei 2015 over de Nederlandse inzet in
Jemen (Kamerstuk 32 623, nr. 151).
De vragen en opmerkingen zijn op 18 juni 2015 aan de Minister van
Buitenlandse Zaken en de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking voorgelegd. Bij brief van 21 juli 2015 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken,
Eijsink
De voorzitter van de algemene commissie voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking,
De Roon
De griffier van de commissies,
Van Toor

kst-32623-152
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

1

I Vragen en opmerkingen van de leden van de fracties
Inbreng VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de regering over de situatie in Jemen. Deze leden hebben
hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
Algemeen
De situatie in Jemen baart de leden van de VVD-fractie grote zorgen. Zij
beschouwen de situatie die de Ministers schetsen in hun brief aan de
Kamer als een bevestiging dat deze zorgen legitiem zijn. Deze leden
vernemen graag of de Ministers opnieuw een update kunnen geven van
de laatste ontwikkelingen sinds het uitkomen van de brief vorige maand.
Wat zijn momenteel de strategische verhoudingen in Jemen? Tekenen
realistische eindscenario’s zich inmiddels af? Is er een oplossing of een
middenweg denkbaar? Welke rol spelen de nieuwe Koning van SaoediArabië en zijn heringerichte regering precies in de strijd: is er sprake
geweest van een duidelijke verschuiving ten aanzien van de Saoedische
positie jegens Jemen na de troonwisseling? Hoe duiden de Ministers de
Saoedische reactie op de gebeurtenissen in Jemen voorafgaand aan het
ingrijpen?
Ex-president Saleh
De Ministers schrijven over de voormalige president Saleh. Hij speelt een
rol in de strijd in Jemen aan de zijde van de Houthi’s. Kunnen de Ministers
meer vertellen over de positie van Saleh? Hoeveel steun geniet hij nog
onder de Jemenitische bevolking? Wat is zijn invloed in de praktijk en wat
zijn volgens de Ministers de ambities van Saleh?
Strijdende partijen
Al Qaeda in Jemen wordt de gevaarlijkste tak van de terreurorganisatie
genoemd. Onlangs kwam het bericht naar buiten dat Al Qaeda-kopstukken
nog steeds worden gedood in Jemen. Wat is er bekend over de aanwezigheid van Al Qaeda-cellen in Jemen? Worden zij nog altijd zo gevaarlijk
ingeschat als voorheen? Welke rol spelen zij in het huidige conflict? Hoe
beoordelen de Ministers deze dreiging?
Ook ISIS zou inmiddels zijn opgedoken in Jemen en zich doen gelden met
gerichte aanslagen op moskeeën. Kunnen de Ministers iets zeggen over
hoe omvangrijk ISIS is in Jemen? Hoeveel strijders hebben zich inmiddels
aangesloten bij de organisatie in Jemen? Hoe beoordelen de Ministers
deze dreiging?
Sommige landen in de Saoedische coalitie tegen de Houthi’s participeren
ook in de coalitie tegen ISIS. Wat zijn daarvan de praktische gevolgen voor
de capaciteit voor de missie tegen ISIS in Syrië en Irak? Is er sprake van
een verschuiving van Syrië/Irak naar Jemen?
Humanitaire situatie
De VN stelt – op het moment van schrijven van de brief – dat het aantal
doden sinds 26 maart de 1.500 is gepasseerd, waarvan minstens 646
burgerslachtoffers. Kunnen de Ministers een update van deze cijfers
geven? Over hoeveel doden en burgerslachtoffers spreekt de VN? Wat is
het percentage burgerslachtoffers onder de doden? Zijn er cijfers van
UNICEF bekend? En van andere organisaties?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

2

Heeft de VN-Mensenrechtenraad, die Saoedi-Arabië hoopt voor te zitten,
al een Commission of Inquiry aangekondigd of ingesteld om mensenrechtenschendingen te onderzoeken? Is Nederland voornemens hiertoe op te
roepen, temeer gezien de enthousiaste Saoedische inzet binnen dit
forum?
De Ministers schrijven verder dat de Nederlandse noodhulpbijdrage aan
Jemen via twee kanalen loopt: 2 miljoen euro via de VN en 3 miljoen euro
via de Dutch Relief Alliance. Wat is de gedachte achter deze verdeling?
Kunnen de Ministers toelichten waar het geld uit deze fondsen tot nu toe
aan is uitgegeven?
Het Amerikaanse Congres heeft de hulp aan Jemen inmiddels opgeschort.
Verwachten de Ministers dat andere landen de VS hierin zullen volgen? Of
is dat misschien al het geval geweest? En hoe beoordelen Nederland en
de EU dit besluit?
Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
In de brief is te lezen dat voorbehoedsmiddelen en medicijnen voor
verloskundige zorg maanden geleden via het VN-fonds voor bevolkingsplanning zijn besteld en dat de distributie goed zal moeten worden
gevolgd. Op welke wijze zal daaraan invulling worden gegeven?
Veiligheid en rechtsorde
«Het programma veiligheid en rechtsorde heeft concreet bijgedragen aan
het democratiseringsproces zoals dat indertijd binnen het «Gulf Cooperation Council» initiatief in 2011 is afgesproken,» schrijven de Ministers.
De leden van de VVD-fractie zouden graag horen op welke wijze dan
concreet is bijgedragen aan het democratiseringsproces. Welke acties zijn
ondernomen en tot welke concrete resultaten hebben die geleid? Hoe
rijmen de Ministers deze uitspraak met de huidige situatie in Jemen, die
gelijk staat aan de volledige ontsporing van het democratiseringsproces?
Overig
Daarnaast hebben de leden van de VVD-fractie nog een aantal vragen die
niet direct betrekking hebben op de brief van de Ministers.
Te beginnen met de rol van Iran in het conflict in Jemen. Er is eerder in de
Kamer gesproken over vermoedelijke bewapening en/of andere vorm van
ondersteuning door Iran. Kunnen de Ministers de berichten hierover nu
wel bevestigen?
Gezien de zeer gewelddadige situatie op de grond in Jemen vragen de
leden van de VVD-fractie zich ook af of het onafhankelijke waarnemers
lukt om de situatie op de grond te monitoren. Is dat het geval? En achten
de Minister dat überhaupt haalbaar?
Ten slotte een vraag over werelderfgoed. Uit verschillende berichten blijkt
dat de oude stad van Sana’a – UNESCO-werelderfgoed – ernstig
beschadigd is geraakt door bombardementen van de Saoedische coalitie.
Kunnen de Ministers iets zeggen over de effecten die bombardementen
op het werelderfgoed in Jemen hebben gehad? Is dit punt aan de orde
gesteld bij Saoedische coalitie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

3

Inbreng PvdA-fractie
Politieke inzet Nederland
De leden van de PvdA-fractie steunen de inzet van Nederland samen met
de internationale gemeenschap voor snelle terugkeer van de stabiliteit,
wederopbouw, en democratisering in het land. Dit is in het belang van de
kwetsbare bevolking van Jemen maar ook voor de internationale
stabiliteit en veiligheid. Een politieke oplossing achten de leden de enige
uitweg uit dit conflict. Het relatief succesvolle verloop van het begin van
de Nationale Dialoog liet zien dat dit mogelijk kan zijn. Zij vragen op welke
wijze de regering de jarenlange Nederlandse ervaring en betrokkenheid
bij de ontwikkeling van Jemen aanwendt, mede gezien de uitspraak dat
Nederland altijd in contact stond met alle bij het conflict betrokken
partijen, om de druk op binnenlandse strijdende partijen te vergroten om
terug te keren naar de onderhandelingstafel. Daarbij is uitvoering van de
resoluties van de VN-Veiligheidsraad uiteraard van belang. Deze leden
vragen tevens of verdere uitbreiding van de bestaande individuele
sancties naar nieuwe personen en/of met nieuwe maatregelen ook kan
bijdragen aan het vergroten van de politieke wil weer te gaan onderhandelen.
De leden van de PvdA-fractie nemen de signalen van onafhankelijke
NGO’s over vermeend gebruik van clustermunitie zeer serieus. Zij zijn hier
zeer bezorgd over en vragen de regering, mede vanuit de speciale rol die
Nederland in Jemen speelt, om er bij de internationale coalitie bilateraal
en via relevante internationale fora op aan te dringen geen clustermunitie
te gebruiken, mee te werken aan de onderzoeken hiernaar, en volledige
openheid te geven over het al dan niet gebruik er van.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat sinds 2013 het reisadvies
gold voor Nederlanders om het land te verlaten. Desondanks vinden zij
het van groot belang dat de regering de 6 Nederlanders die nog in Jemen
zijn, maximaal bijstaat wanneer zij zich in het nauw voelen zitten en
geëvacueerd willen worden. De leden vragen daarom om nader in te gaan
op hoe de Nederlandse regering deze mensen helpt om zo spoedig
mogelijk het land te verlaten, op welke termijn de Ministers verwachten
dat de Nederlanders geëvacueerd zijn, en in hoeveel gevallen dit
succesvol is verlopen sinds het begin van het luchtoffensief van de
internationale coalitie.
Humanitaire situatie
De leden van de PvdA-fractie maken zich grote zorgen over het humanitaire drama dat zich aan het voltrekken is in Jemen. Volgens de laatste
berichten van de VN zijn 21,1 miljoen mensen (80% van de totale
bevolking) afhankelijk van humanitaire hulp, wat het tot een van de
grootste humanitaire rampen maakt van dit moment. Het is een enorme
opgave om al die mensen te kunnen bereiken. Er is sprake van bemoeilijkte toegang tot mensen die de hulp nodig hebben, vanwege de door
Saoedi-Arabië geleide blokkade op importen. In Jemen was al sprake van
een chronische crisis met grote humanitaire noden, maar die is door de
geweldssituatie alleen maar verergerd. Grote voedselschaarste en
brandstoftekorten leiden tot acute voedseltekorten. Op 17 april jl. heeft de
VN een internationaal noodhulpverzoek gedaan van 237,7 miljoen dollar.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel geld er is toegezegd door de
verschillende donoren. Ze vragen ook wat de huidige stand van zaken is
rondom het EU Trust Fund voor Jemen. Is bekend hoeveel andere
EU-lidstaten bij zullen dragen aan het fonds?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

4

In de ontstane crisissituatie is vooral de positie van vrouwen en kinderen
zeer zorgwekkend. Zo zijn ruim 1,5 miljoen kinderen en zwangere
vrouwen ondervoed. De leden van de PvdA-fractie vragen de Ministers
hoe deze kwetsbare groepen bereikt worden door de noodhulp
programma’s.
Meer dan1 miljoen Jemenieten zijn op dit moment ontheemd, waarvan
sommigen naar Djibouti en Somalië vluchten. De leden van de
PvdA-fractie vragen op wat voor manier Nederland bijdraagt aan de
opvang van de vluchtelingen uit Jemen in de Hoorn van Afrika.
Ontwikkelingssamenwerking
In de brief wordt aangegeven dat de huidige crisis ervoor zorgt dat alle
programma’s opnieuw tegen het licht gehouden worden. De leden van de
PvdA-fractie vragen of de SRGR-activiteiten die nog wel doorgang vinden,
zo aangepast kunnen worden dat vrouwen en kinderen hiermee ondersteund kunnen worden, aangezien zij het hardst worden geraakt door het
conflict. Deze leden vragen ook hoe de participatie van vrouwen ondersteund wordt in projecten gericht op verzoening van de strijdende
partijen.
De leden van de PvdA-fractie waarderen de aandacht die Nederland
vraagt voor de problematiek van kindsoldaten. Volgens recente berichten
van Human Rights Watch neemt het gebruik van kindsoldaten door
Houthi’s en andere groeperingen in het conflict toe. Kunnen de Ministers
deze berichten bevestigen? Ze vragen waaruit de concrete inspanningen
van de Ministers tot dusver hebben bestaan. Wat is de inzet van de
Ministers op dit gebied, en wat is het resultaat dat de Ministers voor ogen
hebben? De leden van de PvdA-fractie vragen wat de vervolgstappen zijn
van de Ministers zodat de inspanningen zullen leiden tot een afname van
het aantal kindsoldaten in het huidige conflict.
De Ministers schrijven in hun brief dat na 3 maanden het samenwerkingsprogramma opnieuw geëvalueerd zal worden en zo nodig aangepast. De
leden van de PvdA-fractie vragen of de Kamer op basis van de uitkomsten
van deze evaluatie opnieuw een brief kan verwachten.
Inbreng SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van de brief van
Ministers van Buitenlandse Zaken en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over de ontwikkelingen in Jemen en de
antwoorden van de Minister van Buitenlandse Zaken op vragen over
onder meer de inzet van clustermunitie in het land. Deze leden hebben
hier nog een aantal vragen en opmerkingen over.
De leden van de SP-fractie hebben grote zorgen over de acute humanitaire ramp die zich in Jemen voltrekt. Jemen verkeerde al in crisis voor de
escalatie van de gewelddadigheden en de luchtaanvallen van de
coalitielanden onder leiding van Saoedi-Arabië sinds maart, maar
sindsdien is de situatie in snel tempo verder achteruit gegaan. Kunnen de
Ministers op de humanitaire situatie ingaan? Hoe ernstig is deze? Wat is
de actuele situatie met betrekking tot het aantal doden, gewonden en
ontheemden als gevolg van de escalatie van de gewapende strijd? Is het
waar dat het merendeel van de dodelijke slachtoffers burgers betreft? Kan
verder bevestigd worden dat de coalitie aanvallen uitvoert op woonhuizen
van Houthi rebellen? Kan ook ingegaan worden op de verzoeken van de
Verenigde Naties om financiële middelen voor het leveren van humanitaire hulp aan het land? In hoeverre wordt hieraan tegemoet gekomen? Is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

5

het waar dat het grote bedrag dat Saoedi-Arabië heeft toegezegd aan de
Verenigde Naties nog steeds niet is gestort? Overweegt Nederland een
extra financiële bijdrage als dit nodig is?
De leden van de SP-fractie horen verder graag een appreciatie van de
Ministers over de oorzaken van de verslechtering van de humanitaire
situatie in Jemen. Zijn zij het met deze leden eens dat naast de opgelaaide
gewelddadigheden de blokkade van de coalitie onder leiding van
Saoedi-Arabië hier in belangrijke mate debet aan is, aangezien die ervoor
zorgt dat schepen en vliegtuigen met hulpgoederen veelal de toegang tot
Jemen geweigerd wordt? Worden de coalitielanden hierop aangesproken?
Is opgeroepen tot het beëindigen van de blokkade? Indien dat niet het
geval is, waarom niet?
Zijn de Ministers het met de leden van de SP-fractie eens dat het voor de
bevolking van Jemen van het allergrootste belang is dat de strijdende
partijen direct en onvoorwaardelijk overgaan op een staakt-het-vuren,
desnoods eenzijdig? Wordt hiertoe opgeroepen? Wanneer dat niet het
geval is, kunnen de Ministers toelichten waarom niet? Kan verder
aangegeven worden of, naast de Verenigde Staten en Groot-Brittannië,
Nederland of de EU op enigerlei wijze militair betrokken is bij de operatie
van de coalitielanden onder leiding van Saoedi-Arabië dan wel of
Nederland of de EU er politieke steun aan verleent?
De leden van de SP-fractie zijn verder teleurgesteld in de antwoorden van
de Minister van Buitenlandse Zaken op vragen over de inzet van clustermunitie in Jemen door de coalitie. Is de Minister bekend met de uitlatingen van een Saoedische generaal en woordvoerder van de coalitie
tegen CNN dat clustermunitie is ingezet in Jemen (4 mei 2015) en het
rapport van de United Nations Office for the Coordination of Humanitarian
Affairs, dat ook melding maakt van de inzet van dit wapen (3 juni 2015)? Is
de Minister naar aanleiding van deze berichten alsnog bereid om de
coalitielanden op de inzet van deze munitie aan te spreken?
In de brief over de ontwikkelingen in Jemen noemen de Ministers ook het
Amerikaanse beleid om terrorismeverdachten met raketten afgevuurd van
onbemande vliegtuigen, drones, te doden. Hierover verscheen in april een
uitgebreid rapport van het Open Society Justice Initiative. Daarin wordt
onder meer geconcludeerd dat burgers slachtoffer zijn van dit beleid, dat
het op gespannen voet staat met het internationaal recht, dat burgers
mogelijk als doelwit worden gedefinieerd door de Verenigde Staten, dat
individuen worden gedood die mogelijk gevangen hadden kunnen
worden en dat de drone aanvallen contraproductief zijn. De leden van de
SP-fractie ontvangen van de Ministers graag een reactie op deze
bevindingen van het rapport. Kunnen de Ministers verder een oordeel
geven van de mate waarin het Amerikaanse drone beleid in Jemen
bijdraagt aan de gewenste de-escalatie van de spanningen en een
politieke oplossing voor de conflicten die het land al jaren teisteren?
Kunnen verder berichten in internationale media bevestigd worden dat Al
Qaida in Jemen zijn macht uitbreidt als gevolg van de escalatie in de
gewelddadigheden tussen de Houthi rebellen en aanhangers van
president Hadi?
Verder vragen de leden van de SP-fractie de Ministers in te gaan op de
situatie van de in Jemen aanwezige Nederlanders. Zijn er in de nabije
toekomst mogelijkheden voorzien dat zij die dat willen alsnog het land
kunnen verlaten? Zo nee, waarom niet?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

6

De leden van de SP-fractie vragen de Ministers ten slotte in te gaan op de
politieke gesprekken die in Genève plaatsvinden tussen de strijdende
partijen in Jemen. Kloppen de berichten dat dit overleg zeer moeizaam
verloopt? Hebben de Ministers zicht op de belangrijkste obstakels voor het
bereiken van een politieke oplossing voor het geëscaleerde geweld? Kan
ook ingegaan worden op hoe zo’n politieke oplossing eruit zou kunnen
zien?
Inbreng D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van de kabinetsbrief
over de situatie in Jemen. Deze leden hebben naar aanleiding hiervan nog
enkele vragen en aandachtspunten.
De leden van de D66-fractie danken de Minister van Buitenlandse Zaken
voor de beantwoording van de vragen van het lid Sjoerdsma over de
evacuatie van Nederlanders in Jemen. Kan de Minister de Kamer blijven
informeren over de voortgang op dit gebied?
De leden van de D66-fractie constateren dat de Minister niet kan bevestigen of er daadwerkelijk clustermunitie is ingezet door de coalitie die de
Houthi’s bombardeert, zoals Human Rights Watch stelt. Dit is opvallend,
zeker gezien het CNN-bericht van vorige maand waarin een Saoedische
brigadegeneraal bevestigde dat Saoedi-Arabië clustermunitie heeft
gebruikt: «...according to Brig. Gen. Ahmed Asiri, a Saudi military
spokesman. He told CNN Saudi Arabia has been using CBU-105 in Yemen
against armored vehicles and not in the city.»1 Naast CNN heeft de Office
for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) van de VN in een
situation report van begin juni de berichten over clustermunitiegebruik
genoemd.2 OCHA doelt in dit rapport specifiek op het gebruik van
CBU-105, een type clustermunitie (Sensor Fuzed Weapon) dat verboden is
onder het Clustermunitieverdrag. Was de Minister ten tijde van de
beantwoording van de vragen bekend met deze berichtgeving? Zo ja,
waarom heeft de Minister toen geantwoord dat hij de berichtgeving over
het gebruik van clustermunitie niet kon bevestigen? Gezien deze informatie, kan de Minister dit gebruik nu wel bevestigen? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, wat verandert hierdoor in de opstelling van het kabinet?
De leden van de D66-fractie vragen de Ministers om een beoordeling van
het politieke proces. De Ministers geven in de brief aan dat een politiek
proces op dit moment nog zeer fragiel is. De Nederlandse ambassadeur
stelde op 17 juni jl. in een interview met de NPO dat de gesprekken in
Genève tussen de regering en de Houthi’s zeer moeizaam op gang komen
en tot zover slechts over het proces gaan.3 Ook spreekt de International
Crisis Group in een rapport van de grote verdeeldheid binnen de
verschillende kampen, zowel pro- als anti-Houthi. Dit zou een politiek
proces nog verder bemoeilijken. Tegelijkertijd wordt het conflict in Jemen
steeds internationaler. Hoe denken de Ministers dat een politiek proces
vormgegeven kan worden, gezien de versplinterde belangen bij beide
kampen (pro- en anti-Houthi)? Wat vinden de Ministers van de opstelling
van de twee grote regionale spelers in dit conflict, Saoedi-Arabië en Iran?
En wat voor rol zien de Ministers weggelegd voor Oman, die door de
1

CNN, «Report: Saudi Arabia used U.S.-supplied cluster bombs in Yemen,» 4 mei 2015,
http://edition.cnn.com/2015/05/03/middleeast/yemen-hrw-cluster-munitions-saudi-arabia/
(bezocht op 18 juni 2015).
2
OCHA, «Yemen: Deteriorating Humanitarian Crisis. Situation Report No. 10,» 3 juni 2015,
http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/
OCHA%20Yemen%20Situation%20Report_No.10_EN_final.pdf (bezocht op 18 juni 2015).
3
Radio 1, «Situatie in Jemen,» 17 juni 2015, http://www.radio1.nl/popup/terugluisteren-uren/
2015-06-17/07:00 (rond 07:50, bezocht op 18 juni 2015)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

7

International Crisis Group aangeduid wordt als mogelijke neutrale
facilitator?
De leden van de D66-fractie vragen de Ministers wat er gebeurt met het
geld uit het budget van ontwikkelingssamenwerking dat voor Jemen was
bestemd, maar dat door de huidige situatie niet in het land besteed zal
worden. Zijn er alternatieve bestemmingen voor dit geld? Wordt dit geld
in latere jaren alsnog besteed?
II Antwoord/Reactie van de Ministers
Inbreng VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de brief van de regering over de situatie in Jemen. Deze leden hebben
hierover nog enkele vragen en opmerkingen.
Algemeen
De situatie in Jemen baart de leden van de VVD-fractie grote zorgen. Zij
beschouwen de situatie die de Ministers schetsen in hun brief aan de
Kamer als een bevestiging dat deze zorgen legitiem zijn. Deze leden
vernemen graag of de Ministers opnieuw een update kunnen geven van
de laatste ontwikkelingen sinds het uitkomen van de brief vorige maand.
Wat zijn momenteel de strategische verhoudingen in Jemen? Tekenen
realistische eindscenario’s zich inmiddels af? Is er een oplossing of een
middenweg denkbaar?
Reactie van het kabinet:
Sinds het schrijven van de kamerbrief (Kamerstuk 32 623,
nr. 151) is de situatie in Jemen helaas verder verslechterd. De
gevechten en de bombardementen gaan door en de humanitaire
situatie is schrijnend.
De gezant van de Secretaris-Generaal van de VN, Ismael Ould
Cheikh Ahmed, heeft vanaf zijn benoeming gepoogd beide
partijen naar Genève te halen voor consultaties. Uiteindelijk lukte
het om in de week van 15 juni zowel de Jemenitische regering als
een delegatie van de Houthi’s in Genève te krijgen voor overleg.
De SGVN was bij de opening van de bijeenkomst aanwezig,
hetgeen onderstreept hoeveel belang de VN hieraan hechtte.
Het overleg verliep bijzonder moeizaam. Het wantrouwen over en
weer is zeer groot. Tijd werd verloren door discussies over
procedures, zoals over de omvang van de Houthi-delegatie. Toch
kan enige hoop worden geput uit het feit dat beide partijen naar
Genève zijn gekomen en dat de deur open staat voor verdere
consultaties. De VN-gezant heeft verslag gedaan van de consultaties aan de Veiligheidsraad en kondigde aan door te gaan met
zijn gesprekken met de verschillende partijen in de regio (pendeldiplomatie). Naar alle waarschijnlijkheid zal het nog even duren
voordat er weer een conferentie met beide partijen wordt
georganiseerd.
Ondertussen is sprake van een patstelling. De Jemenitische
regering en de coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië eisen dat
de Houthi’s zich terugtrekken uit de veroverde gebieden en zich
conformeren aan de VR-resolutie 2216. De Houthi’s weigeren dit
en eisen eerst het stoppen van de bombardementen. Het is aan de
VN, of andere invloedrijke partners, om te bezien in hoeverre er
consensus-bereidheid is. Er zijn aanwijzingen dat president Hadi

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

8

steun verliest onder de bevolking, ook omdat hij zelf niet meer in
het land is.
In het oosten van het land boekt al Qaeda ondertussen steeds
meer terreinwinst, gebruikmakend van het machtsvacuüm. De
organisatie is er toe overgegaan bestuurlijke taken op zich te
nemen, zoals het organiseren van vuilnisophaaldiensten, en een
verbod op de consumptie van qat. Ook Islamitische Staat lijkt
munt te slaan uit het machtsvacuüm. Een toenemend aantal
aanslagen op shi’itische moskeeën en op Houthi-leiders wordt
door IS opgeëist.
In de visie van het kabinet verdient de VN-gezant alle ondersteuning die hij kan krijgen. Hij heeft de steun van de internationale gemeenschap en is als gesprekspartner aanvaard door
zowel de Jemenitische regering als de Houthi’s. Het kabinet
beziet of en in hoeverre het team van de Speciale Gezant
versterkt kan worden.
Het enige realistische eindscenario is een politieke oplossing
waarin alle legitieme partijen zich kunnen vinden. Elementen uit
het GCC-initiatief uit 2012 en de resultaten van de Nationale
Dialoog Conferentie zouden een rol in de toekomstige politieke
oplossing van Jemen moeten spelen. Nederland en de EU roepen
de verschillende spelers in het conflict regelmatig op het
wantrouwen te overwinnen en zich te richten op een politieke
oplossing.
Welke rol spelen de nieuwe Koning van Saoedi-Arabië en zijn heringerichte regering precies in de strijd: is er sprake geweest van een duidelijke
verschuiving ten aanzien van de Saoedische positie jegens Jemen na de
troonwisseling? Hoe duiden de Ministers de Saoedische reactie op de
gebeurtenissen in Jemen voorafgaand aan het ingrijpen?
Reactie van het kabinet:
Saoedi-Arabië is altijd al zeer betrokken geweest bij Jemen. Ook
onder de vorige Saoedische regering werd het land intensief
financieel gesteund. Nadat de Houthi’s in september 2014 de
hoofdstad Sana’a hadden ingenomen, is geprobeerd om – middels
onderhandelingen onder leiding van de VN – tot een politieke
oplossing te komen. Toen deze niet kwam, en de Houthi’s in
maart 2015 richting Aden trokken, schreef president Hadi een
brief aan de Veiligheidsraad met het verzoek aan lidstaten om
militair in te grijpen en vluchtte naar het buitenland. Vanwege de
ontwikkelingen aan de directe zuidgrens van Saoedi-Arabië
voelde Saoedi-Arabië zich genoodzaakt in te grijpen. De veranderende geopolitieke verhoudingen in de regio spelen hierbij een
rol. De rivaliteit tussen Saoedi-Arabië en Iran lijkt verder toe te
nemen als gevolg van de nucleaire deal met Iran. Saoedi-Arabië
ervaart grote uitdagingen met overname door de Houthi’s (een
sji’itische, van zaiditische origine, groepering) van grote delen
van Jemen. De coalitie van landen die intervenieert in Jemen
wordt zoals bekend aangevoerd door Saoedi-Arabië. De nieuwe
Koning Salman heeft een brede coalitie tot stand gebracht. Zijn
zoon, Mohammed bin Salman, leidt als Minister van defensie de
militaire operaties. Het kabinet is zeer bezorgd over de toename
van sektarische tegenstellingen als gevolg van de verschillende
conflicten in de regio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

9

Ex-president Saleh
De Ministers schrijven over de voormalige president Saleh. Hij speelt een
rol in de strijd in Jemen aan de zijde van de Houthi’s. Kunnen de Ministers
meer vertellen over de positie van Saleh? Hoeveel steun geniet hij nog
onder de Jemenitische bevolking? Wat is zijn invloed in de praktijk en wat
zijn volgens de Ministers de ambities van Saleh?
Reactie van het kabinet:
Oud-president Saleh heeft openlijk de kant van de Houthi’s
gekozen. Met zijn zeer aanzienlijke fortuin ondersteunt hij niet
alleen de Houthi’s, maar ook aan hem trouw gebleven delen van
het nationale leger van Jemen. Het valt niet te ontkennen dat hij
een zekere mate van steun geniet onder de bevolking, maar het is
niet mogelijk te zeggen hoeveel. Mogelijkerwijze neemt zijn
populariteit af naarmate het conflict voortduurt. Ook zijn partij,
General People’s Congress, is verdeeld over zijn leiderschap.
Saleh heeft geprobeerd onderdak voor zichzelf en zijn familie te
vinden in enkele Golfstaten, maar hij kreeg nul op rekest.
Vooralsnog kan hij alleen in Jemen verblijven. Het ziet er naar uit
dat hij belang heeft bij het voortduren van het huidige conflict. In
het verleden was er volgens sommigen sprake van dat hij zijn
zoon tot zijn opvolger wilde maken, maar dat wordt nu algemeen
voor onmogelijk gehouden.
Strijdende partijen
Al Qaeda in Jemen wordt de gevaarlijkste tak van de terreurorganisatie
genoemd. Onlangs kwam het bericht naar buiten dat Al Qaeda-kopstukken
nog steeds worden gedood in Jemen. Wat is er bekend over de aanwezigheid van Al Qaeda-cellen in Jemen? Worden zij nog altijd zo gevaarlijk
ingeschat als voorheen? Welke rol spelen zij in het huidige conflict? Hoe
beoordelen de Ministers deze dreiging?
Reactie van het kabinet:
De situatie in Jemen is zeer verontrustend. Jemen is het toneel
geworden van een machtsstrijd tussen de Houthi-milities en de
regering van Jemen die gesteund wordt door de coalitie onder
leiding van Saoedi-Arabië. Terroristische organisaties zoals Al
Qaeda en ISIS zien instabiele gebieden vaak als terrein waar
nieuwe winsten behaald kunnen worden. Al Qaeda heeft haar
invloed in de omgeving van de havenstad Mukallah verder
uitgebreid. ISIS probeert nu ook voet aan de grond te krijgen in
Jemen met name in de oostelijke provincie Hadramawt. Beide
organisaties proberen hun invloed door middel van terroristische
aanslagen en overig geweld in een ontwricht Jemen verder uit te
breiden. De schrijnende armoede, de grote humanitaire
problemen en het vele geweld maken Jemenitische jongeren
extra bevattelijk voor extremistische groepen.
Ook ISIS zou inmiddels zijn opgedoken in Jemen en zich doen gelden met
gerichte aanslagen op moskeeën. Kunnen de Ministers iets zeggen over
hoe omvangrijk ISIS is in Jemen? Hoeveel strijders hebben zich inmiddels
aangesloten bij de organisatie in Jemen? Hoe beoordelen de Ministers
deze dreiging?
Reactie van het kabinet:
Het kabinet beschikt niet over de benodigde informatie om de
omvang van ISIS in Jemen te bepalen, noch over het aantal
strijders dat zich inmiddels heeft aangesloten bij ISIS in Jemen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

10

Sommige landen in de Saoedische coalitie tegen de Houthi’s participeren
ook in de coalitie tegen ISIS. Wat zijn daarvan de praktische gevolgen voor
de capaciteit voor de missie tegen ISIS in Syrië en Irak? Is er sprake van
een verschuiving van Syrië/Irak naar Jemen?
Reactie van het kabinet:
Over het aandeel van Arabische bondgenoten in de luchtcampagne in de strijd tegen ISIS kunnen in het openbaar geen
mededelingen worden gedaan. In meer algemene zin kan worden
gesteld dat het toenemende aantal crises in de regio leidt tot
capaciteitsuitdagingen. ISIS voert regelmatig aanslagen uit in de
Golfregio, zoals in Saoedi-Arabië en Koeweit. De Golfpartners
zullen zeker ook daarom onverkort actief blijven optreden tegen
ISIS. De inbreng van alle coalitiepartners is van wezenlijk belang
voor de coalitie en de strijd tegen ISIS.
Humanitaire situatie
De VN stelt – op het moment van schrijven van de brief – dat het aantal
doden sinds 26 maart de 1.500 is gepasseerd, waarvan minstens 646
burgerslachtoffers. Kunnen de Ministers een update van deze cijfers
geven? Over hoeveel doden en burgerslachtoffers spreekt de VN? Wat is
het percentage burgerslachtoffers onder de doden? Zijn er cijfers van
UNICEF bekend? En van andere organisaties?
Reactie van het kabinet:
Op 1 juli 2015 heeft de VN de classificatie van de humanitaire
situatie in Jemen opgeschaald tot het hoogste niveau. De
opschaling tot niveau 3 betekent dat de VN-hulporganisaties tot
het hoogste niveau gemobiliseerd worden. Ook in Irak, Syrië en
Zuid-Soedan is sprake van niveau 3 noodsituaties. Volgens de VN
is het land, waar 80 procent van de bevolking afhankelijk is van
hulp, nu nog maar een stap verwijderd van een totale
hongersnood.
Door gebrekkige toegang als gevolg van het geweld is het
uitermate moeilijk om betrouwbare cijfers te krijgen.VNorganisatie OCHA rapporteerde op 13 juli jl. ruim 3.500 doden en
bijna 17.000 gewonden naar aanleiding van de recente geweldsuitbarstingen in Jemen. Volgens het bureau van de VN Hoge
Commissaris voor de Mensenrechten zijn er ca. 1.700 burgerdoden gevallen, en zo’n 3.800 gewonden onder burgers. Volgens
UNICEF zijn er per 7 juli 287 kinderen gestorven en 426 kinderen
gewond geraakt als gevolg van het conflict. WHO geeft aan dat er
tussen 19 maart en 26 juni 3.083 doden zijn gevallen (waaronder
140 kinderen) en 14.324 gewonden.
Heeft de VN-Mensenrechtenraad, die Saoedi-Arabië hoopt voor te zitten,
al een Commission of Inquiry aangekondigd of ingesteld om mensenrechtenschendingen te onderzoeken? Is Nederland voornemens hiertoe op te
roepen, temeer gezien de enthousiaste Saoedische inzet binnen dit
forum?
Reactie van het kabinet:
Nederland heeft, in samenwerking met Jemen, de afgelopen vijf
jaar een resolutie over Jemen ingediend in de Mensenrechtenraad. Op basis daarvan brengt de Hoge Commissaris voor de
Mensenrechten ieder jaar een rapport uit waarin hij aandacht
besteedt aan de voortgaande schendingen en aanbevelingen doet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

11

Met de resoluties op basis van deze rapporten wordt de regering
van Jemen aangesproken. De situatie in Jemen is nu aan de orde
in de Veiligheidsraad. Het kabinet ondersteunt dit, temeer de
problemen voor een belangrijk deel op het gebied van vrede en
veiligheid liggen. Nederland blijft alert op mogelijke mensenrechtenschendingen in het huidige conflict en zal deze – waar
mogelijk – aan de orde blijven stellen.
De Ministers schrijven verder dat de Nederlandse noodhulpbijdrage aan
Jemen via twee kanalen loopt: 2 miljoen euro via de VN en 3 miljoen euro
via de Dutch Relief Alliance. Wat is de gedachte achter deze verdeling?
Kunnen de Ministers toelichten waar het geld uit deze fondsen tot nu toe
aan is uitgegeven?
Reactie van het kabinet:
Bij het verdelen van de Nederlandse noodhulpbijdrage is onder
meer gekeken naar de operationele capaciteit en de toegevoegde
waarde van de betreffende organisaties en fondsen. Op basis van
hun ervaring, aanwezigheid, en huidige responscapaciteit in
Jemen is gekozen voor een bijdrage aan vijf Nederlandse NGO’s
die onder de vlag van de Dutch Relief Alliance een joint response
uitvoeren op het gebied van de hoogste noden: water en
sanitatie, gezondheidszorg, voedselzekerheid, bescherming en
noodopvang. De bijdrage aan de VN komt ten goede aan het
Yemen Humanitarian Pooled Fund (YHPF). Dit fonds wordt door
UNOCHA beheerd en ondersteunt de strategische implementatie
van het herziene 2015 Yemen Humanitarian Response Plan, waar
het VN flash appeal recent in op is gegaan. Het YHPF versterkt
daarnaast de coördinerende rol van OCHA door fondsen toe te
kennen aan prioritaire sectoren en geografische gebieden. Op
deze wijze wordt zeker gesteld dat het Nederlandse geld daar
wordt besteed waar de noden het hoogst zijn. Ook het hulpprogramma van de Dutch Relief Alliance wordt uitgevoerd onder
coördinatie van OCHA.
Het Amerikaanse Congres heeft de hulp aan Jemen inmiddels opgeschort.
Verwachten de Ministers dat andere landen de VS hierin zullen volgen? Of
is dat misschien al het geval geweest? En hoe beoordelen Nederland en
de EU dit besluit?
Reactie van het kabinet:
Voor zover bekend heeft van de bilaterale donoren alleen de VS
de ontwikkelingssamenwerking met Jemen opgeschort (ongeveer
USD 12 mln op jaarbasis). De reden hiervoor is het vertrek van
USAID uit het land, waardoor de VS-projecten noodgedwongen
moesten worden opgeschort. USAID werkt nl. niet met
monitoring door derde partijen. Nederland doet dit wel; er wordt
samengewerkt met bv. de VN en NGO’s (zowel lokaal als internationaal). De Nederlandse programma’s konden daarom na het
vertrek van de ambassade doorlopen.
Overigens geldt de opschorting van de VS-hulp niet voor multilaterale en humanitaire hulp (ongeveer USD 90 mln). Het is de
regering niet bekend of andere landen de VS zullen volgen. Geen
van de Europese partners lijkt van plan dit te doen. Een aantal
lidstaten, waaronder Nederland, heeft de hulp wel gedeeltelijk
opgeschort. De regering is van mening dat projecten en
programmas die rechtsreeks ten goede komen aan de noodlijdende bevolking van Jemen doorgang moeten blijven vinden,
zeker als zij door VN-organisaties en NGO’s worden uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

12

Dit is ook de beleidslijn die door andere Europese donoren wordt
gevolgd.
Seksuele en reproductieve gezondheid en rechten
In de brief is te lezen dat voorbehoedsmiddelen en medicijnen voor
verloskundige zorg maanden geleden via het VN-fonds voor bevolkingsplanning zijn besteld en dat de distributie goed zal moeten worden
gevolgd. Op welke wijze zal daaraan invulling worden gegeven?
Reactie van het kabinet:
Distributie en gebruik van de voorbehoedsmiddelen en
medicijnen voor verloskundige zorg zal worden opgevolgd door
de regionale gezondheidsafdelingen die rechtstreeks rapporteren
aan de Vice-Minister van gezondheid. Hierbij maken zij gebruik
van het Logistical Management Information System, opgezet met
ondersteuning van USAID. De Vice-Minister van gezondheid heeft
recent bevestigd dat ondanks de moeilijke situatie in het land, de
regionale afdelingen functioneren en rapporteren. Ook UNFPA,
UNICEF en WHO zijn betrokken. De lokale staf van deze organisaties zal een rol spelen bij de opvolging van distributie en
gebruik van deze middelen.
Veiligheid en rechtsorde
«Het programma veiligheid en rechtsorde heeft concreet bijgedragen aan
het democratiseringsproces zoals dat indertijd binnen het «Gulf Cooperation Council» initiatief in 2011 is afgesproken,» schrijven de Ministers.
De leden van de VVD-fractie zouden graag horen op welke wijze dan
concreet is bijgedragen aan het democratiseringsproces. Welke acties zijn
ondernomen en tot welke concrete resultaten hebben die geleid? Hoe
rijmen de Ministers deze uitspraak met de huidige situatie in Jemen, die
gelijk staat aan de volledige ontsporing van het democratiseringsproces?
Reactie van het kabinet:
Nederland heeft bijgedragen aan initiatieven die de totstandkoming van een nieuwe moderne Grondwet tot doel hadden en
die de Jemenitische kiesraad hebben gesteund.
Een concepttekst van de Grondwet is in februari jl. gepubliceerd,
met vele elementen die voor Jemen nieuw zijn, zoals een federale
staatsstructuur. De verhouding tussen de verschillende lagen van
bestuur en hun democratische verkiezingen, zijn tot in detail
uitgewerkt. In de concepttekst van de Grondwet is sprake van
een gelijkwaardige verhouding tussen man en vrouw.
Daarnaast heeft Nederland de kiesraad gesteund, vanuit de
overtuiging dat, wanneer er verkiezingen gehouden zouden
worden in Jemen, het land daarvoor optimaal voorbereid dient te
zijn. Daartoe moet er eerst een kiesregister komen, waarin alle
kiesgerechtigde inwoners (de Grondwet bepaalt wie kiesgerechtigd is) vastgelegd zijn.
In hoeverre de tot nu toe behaalde resultaten voor de toekomst
behouden kunnen worden, is door de oorlogssituatie uiterst
onzeker geworden. Zodra er een politiek akkoord is, zal er
opnieuw moeten worden bekeken of op de resultaten van de
Nationale Dialoog Conferentie, waarin ook vrouwen en jongeren
actief hebben geparticipeerd, kan worden voortgebouwd. Dat
geldt ook voor de tekst van de Grondwet, waarin veel verworvenheden van de Nationale Dialoog zijn vastgelegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

13

Overig
Daarnaast hebben de leden van de VVD-fractie nog een aantal vragen die
niet direct betrekking hebben op de brief van de Ministers.
Te beginnen met de rol van Iran in het conflict in Jemen. Er is eerder in de
Kamer gesproken over vermoedelijke bewapening en/of andere vorm van
ondersteuning door Iran. Kunnen de Ministers de berichten hierover nu
wel bevestigen?
Reactie van het kabinet:
Voor zover nagegaan kan worden is er geen sprake van wapenleveranties door Iran aan de Houthi’s. Mogelijk laten de Houthi’s
zich bijstaan door Iraanse strategisch-militaire adviseurs.
Gezien de zeer gewelddadige situatie op de grond in Jemen vragen de
leden van de VVD-fractie zich ook af of het onafhankelijke waarnemers
lukt om de situatie op de grond te monitoren. Is dat het geval? En achten
de Minister dat überhaupt haalbaar?
Reactie van het kabinet:
Gezien de huidige veiligheidssituatie is de operationele context in
Jemen zeer uitdagend. Volgens OCHA vindt er, ondanks de
beperkte toegang, wel monitoring plaats. Het meeste werk op het
gebied van monitoring wordt verricht door het Internationale
Rode Kruis (ICRC), internationale NGO’s en lokale humanitaire
partners.
Ten slotte een vraag over werelderfgoed. Uit verschillende berichten blijkt
dat de oude stad van Sana’a – UNESCO-werelderfgoed – ernstig
beschadigd is geraakt door bombardementen van de Saoedische coalitie.
Kunnen de Ministers iets zeggen over de effecten die bombardementen
op het werelderfgoed in Jemen hebben gehad? Is dit punt aan de orde
gesteld bij Saoedische coalitie?
Reactie van het kabinet:
Sinds het begin van het conflict is volgens UNESCO op verschillende plaatsen in werelderfgoedstad Sana’a schade ontstaan. Zo
is op 9 juni het historische stadsdeel Al-Owrdhi zwaar beschadigd
en zijn op 12 juni historische huizen in de Al-Qasimi-buurt
gebombardeerd. UNESCO bericht verder over schade aan de
historische stad Zabid (Werelderfgoed) en aan de antieke dam van
Marib (voorlopige lijst voor het werelderfgoed). Daarnaast is het
Nationaal Museum in Dhamar volgens UNESCO volledig
vernietigd en zijn de historische centra van Sada’a, Mukalla en
Taez beschadigd. Over de precieze omvang van de schade is nog
weinig bekend. UNESCO wil met Jemenitische erfgoedorganisaties de schade in kaart gaan brengen. De toedracht van het
bombardement van de oude stad is tot op heden niet
opgehelderd. De Saoedische coalitie ontkent iedere betrokkenheid.
Inbreng PvdA-fractie
Politieke inzet Nederland
De leden van de PvdA-fractie steunen de inzet van Nederland samen met
de internationale gemeenschap voor snelle terugkeer van de stabiliteit,
wederopbouw, en democratisering in het land. Dit is in het belang van de
kwetsbare bevolking van Jemen maar ook voor de internationale

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

14

stabiliteit en veiligheid. Een politieke oplossing achten de leden de enige
uitweg uit dit conflict. Het relatief succesvolle verloop van het begin van
de Nationale Dialoog liet zien dat dit mogelijk kan zijn. Zij vragen op welke
wijze de regering de jarenlange Nederlandse ervaring en betrokkenheid
bij de ontwikkeling van Jemen aanwendt, mede gezien de uitspraak dat
Nederland altijd in contact stond met alle bij het conflict betrokken
partijen, om de druk op binnenlandse strijdende partijen te vergroten om
terug te keren naar de onderhandelingstafel. Daarbij is uitvoering van de
resoluties van de VN-Veiligheidsraad uiteraard van belang.
Reactie van het kabinet:
Nederland is actief betrokken bij het vinden van een politieke
oplossing voor het conflict in Jemen. De Nederlandse ambassadeur reist frequent naar de regio voor overleg met de Jemenitische regering in Riyad en met de ambassadeurs van de landen
die geaccrediteerd zijn in Jemen en die nu opereren vanuit Riyad.
Door de jarenlange ervaring en betrokkenheid bij Jemen kan
Nederland bij deze partijen met gezag haar standpunt naar voren
brengen. Nederland benadrukt dat het conflict in Jemen om een
regionale oplossing vraagt waarbij de landen van de Golf Cooperation Council (GCC) een essentiële rol spelen. Zowel bilateraal
als in EU verband ondersteunt Nederland de inspanningen van de
speciale VN-gezant om de strijdende partijen bij elkaar te
brengen. De besprekingen over Jemen zijn een kwestie van lange
adem. Stap voor stap moet naar een politieke oplossing worden
toegewerkt.
Deze leden vragen tevens of verdere uitbreiding van de bestaande
individuele sancties naar nieuwe personen en/of met nieuwe maatregelen
ook kan bijdragen aan het vergroten van de politieke wil weer te gaan
onderhandelen.
Reactie van het kabinet:
De inzet van het kabinet is te komen tot een politieke oplossing
van het conflict. De eerste stappen naar overleg tussen de
partijen zijn voorzichtig gezet. Hoewel het wantrouwen tussen de
partijen groot is, was er sprake van politieke wil om naar Genève
te komen. Dit broze proces moet nu een kans krijgen, en de
Speciale Gezant van de SGVN moet de tijd en de gelegenheid
geboden worden om in verder overleg met de partijen meer
vertrouwen tot stand te brengen. Daarbij lijkt voor het afkondigen van nieuwe of het uitbreiden van bestaande sancties
vooralsnog het juiste tijdstip niet aangebroken. Zij zouden de
pogingen van de VN Gezant kunnen ondermijnen.
De leden van de PvdA-fractie nemen de signalen van onafhankelijke
NGO’s over vermeend gebruik van clustermunitie zeer serieus. Zij zijn hier
zeer bezorgd over en vragen de regering, mede vanuit de speciale rol die
Nederland in Jemen speelt, om er bij de internationale coalitie bilateraal
en via relevante internationale fora op aan te dringen geen clustermunitie
te gebruiken, mee te werken aan de onderzoeken hiernaar, en volledige
openheid te geven over het al dan niet gebruik er van.
Reactie van het kabinet:
Het kabinet acht de rapportage van HRW bijzonder zorgelijk.
Nederland heeft daarom tijdens de bijeenkomst van het Clustermunitieverdrag op 23 juni 2015 zorgen over dit bericht uitgesproken en de betrokken partijen om meer informatie gevraagd.
Ook is het rapport besproken met andere partijen bij het clustermunitieverdrag. Zoals bekend zijn Saoedi-Arabië en Jemen geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

15

partij bij dit verdrag. Zoals in de antwoorden op de Kamervragen
is aangegeven (Aanhangsel Handelingen II 2014/15, nrs. 2565 en
2567), doet het kantoor van de VN Hoge Commissaris voor
Mensenrechten op dit moment onderzoek naar deze kwestie.
Indien de bevindingen worden bevestigd, zal de Hoge Commissaris hierop verdere actie ondernemen. Ook het Amerikaanse
Ministerie van Buitenlandse Zaken doet onderzoek naar
aanleiding van het rapport van Human Rights Watch. Beide
onderzoeken zijn nog niet afgerond.
De leden van de PvdA-fractie constateren dat sinds 2013 het reisadvies
gold voor Nederlanders om het land te verlaten. Desondanks vinden zij
het van groot belang dat de regering de 6 Nederlanders die nog in Jemen
zijn, maximaal bijstaat wanneer zij zich in het nauw voelen zitten en
geëvacueerd willen worden. De leden vragen daarom om nader in te gaan
op hoe de Nederlandse regering deze mensen helpt om zo spoedig
mogelijk het land te verlaten, op welke termijn de Ministers verwachten
dat de Nederlanders geëvacueerd zijn, en in hoeveel gevallen dit
succesvol is verlopen sinds het begin van het luchtoffensief van de
internationale coalitie.
Reactie van het kabinet:
Sinds het begin van het luchtoffensief is het Ministerie van
Buitenlandse Zaken erin geslaagd 40 Nederlanders en
niet-Nederlandse gezinsleden te helpen bij hun vertrek uit Jemen.
Het ministerie houdt proactief contact met Nederlanders die hulp
hebben gevraagd bij hun vertrek. Op dit moment is er contact
met één Nederlander in Sana’a die uit Jemen wil vertrekken. Hij
krijgt informatie en advies over mogelijkheden om het land te
verlaten. Met een aantal Nederlanders die eerder in Jemen
verbleven, lukt het niet om contact te krijgen. Dat kan zijn omdat
ze het land inmiddels hebben kunnen verlaten of omdat ze om
uiteenlopende redenen niet kunnen communiceren. Niet alle
Nederlanders die het land verlaten melden zich af bij het ministerie. Daarom is het moeilijk om exact te bepalen hoeveel
Nederlanders nog in Jemen verblijven.
Humanitaire situatie
De leden van de PvdA-fractie maken zich grote zorgen over het humanitaire drama dat zich aan het voltrekken is in Jemen. Volgens de laatste
berichten van de VN zijn 21,1 miljoen mensen (80% van de totale
bevolking) afhankelijk van humanitaire hulp, wat het tot een van de
grootste humanitaire rampen maakt van dit moment. Het is een enorme
opgave om al die mensen te kunnen bereiken. Er is sprake van bemoeilijkte toegang tot mensen die de hulp nodig hebben, vanwege de door
Saoedi-Arabië geleide blokkade op importen. In Jemen was al sprake van
een chronische crisis met grote humanitaire noden, maar die is door de
geweldssituatie alleen maar verergerd. Grote voedselschaarste en
brandstoftekorten leiden tot acute voedseltekorten. Op 17 april jl. heeft de
VN een internationaal noodhulpverzoek gedaan van 237,7 miljoen dollar.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoeveel geld er is toegezegd door de
verschillende donoren.
Reactie van het kabinet:
Op 19 juni heeft de VN een herzien Humanitarian Response Plan
2015 voor Jemen uitgebracht, waar het eerdere VN noodhulpverzoek van 273,7 miljoen dollar in is opgegaan. Het herziene
noodhulpverzoek bedraagt 1,6 miljard dollar. Tot op heden is in
2015 167 miljoen dollar (10%) bijgedragen. Daarnaast is er door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

16

de verschillende donoren nog 304 miljoen dollar toegezegd,
waaronder een bijdrage van 244 miljoen dollar van Saoedi-Arabië.
Op dit moment vindt de financiële afwikkeling met de betreffende organisaties plaats, waarna uitbetaling van de Saoedische
bijdrage hopelijk spoedig volgt.
Ze vragen ook wat de huidige stand van zaken is rondom het EU Trust
Fund voor Jemen. Is bekend hoeveel andere EU-lidstaten bij zullen dragen
aan het fonds?
Reactie van het kabinet:
Het trustfonds bevindt zich momenteel in een ontwerpfase. De
doelstelling voor oprichting van het fonds zal volgens de
Europese Dienst voor Extern Optreden (EDEO) moeten zijn om
klaar te staan om Jemen direct bij te kunnen staan zodra dat
nodig en mogelijk is. Het trustfonds zal zich volgens EDEO gaan
richten op wederopbouw en weerbaarheid van de bevolking.
Volgens de Europese Commissie hebben tot nu toe naast
Nederland, ook Duitsland, Italië en Spanje interesse getoond,
maar is nog geen sprake van een bijdrage. Hiertoe zal het fonds
allereerst formeel moeten worden opgericht.
In de ontstane crisissituatie is vooral de positie van vrouwen en kinderen
zeer zorgwekkend. Zo zijn ruim 1,5 miljoen kinderen en zwangere
vrouwen ondervoed. De leden van de PvdA-fractie vragen de Ministers
hoe deze kwetsbare groepen bereikt worden door de noodhulp
programma’s.
Reactie van het kabinet:
Sinds de escalatie van het conflict zijn 1,9 miljoen mensen
bereikt met voedselhulp. Noodhulpprogramma’s op het gebied
van bijvoeding (nutrition) richten zich specifiek op kinderen en
zwangere vrouwen. Er wordt hierbij onder meer gebruik gemaakt
van mobiele klinieken die werkzaam zijn in verschillende
provincies en districten. Kinderen worden medisch gecontroleerd
en ontvangen bijvoeding en voedings- en vitaminesupplementen.
Ook zwangere vrouwen krijgen voedings- en vitaminesupplementen. Daarnaast worden bijvoorbeeld vrijwilligers getraind op
het gebied van kennis over borstvoeding, bijvoeding, vaccinaties,
hygiëne en preventie van ziekten. Ook wordt daarbij voorlichting
gegeven over het voorkomen van rekrutering van kindsoldaten.
Een nijpend brandstoftekort en gebrek aan goederen bemoeilijken een effectieve respons van humanitaire organisaties.
Meer dan 1 miljoen Jemenieten zijn op dit moment ontheemd, waarvan
sommigen naar Djibouti en Somalië vluchten. De leden van de
PvdA-fractie vragen op wat voor manier Nederland bijdraagt aan de
opvang van de vluchtelingen uit Jemen in de Hoorn van Afrika.
Reactie van het kabinet:
De ernst van de humanitaire situatie in Jemen brengt in toenemende mate stromen ontheemden en vluchtelingen op gang. In
dit kader heeft VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR besloten de
hulprespons in Jemen, Djibouti en Somalië te intensiveren. Ook
het internationale Rode Kruis (ICRC) en het Central Emergency
Response Fund (CERF) spelen een belangrijke rol op het gebied
van opvang van vluchtelingen in de Hoorn van Afrika. De
algemene ongeoormerkte bijdrage van Nederland aan UNHCR
voor 2015 bedraagt 33 miljoen euro, ICRC ontvangt 40 miljoen
euro en CERF 55 miljoen euro. Naast het vergroten van flexibi-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

17

liteit en voorspelbaarheid van hulp, dragen ongeoormerkte
bijdragen bij aan een versterkte responscapaciteit van organisaties om in het geval van een acute crisis direct in te springen.
De vluchtelingensituatie in de Hoorn van Afrika als gevolg van
het conflict in Jemen wordt nauwlettend in de gaten gehouden.
Op basis van de ontwikkelingen kunnen indien nodig op een later
tijdstip extra humanitaire bijdragen worden overwogen.
Ontwikkelingssamenwerking
In de brief wordt aangegeven dat de huidige crisis ervoor zorgt dat alle
programma’s opnieuw tegen het licht gehouden worden. De leden van de
PvdA-fractie vragen of de SRGR-activiteiten die nog wel doorgang vinden,
zo aangepast kunnen worden dat vrouwen en kinderen hiermee ondersteund kunnen worden, aangezien zij het hardst worden geraakt door het
conflict. Deze leden vragen ook hoe de participatie van vrouwen ondersteund wordt in projecten gericht op verzoening van de strijdende
partijen.
Reactie van het kabinet:
Alle lopende SRGR programma’s hebben een focus op vrouwen en
jeugd, waardoor deze groepen het meest van deze programma’s
profiteren. Hierbij ligt de nadruk op het versterken van de
weerbaarheid van vrouwen en jongeren.
Nederland steunt specifiek projecten die gericht zijn op een
verandering van de traditionele rolverdeling tussen man en
vrouw, vooral in rurale gebieden. Deze projecten worden uitgevoerd door een NGO – en vinden nog steeds doorgang – ondanks
de precaire veiligheidssituatie. Mannen worden aangemoedigd de
stem van vrouwen te accepteren bij conflicten die in hun lokale
gemeenschappen spelen. Vrouwen worden gestimuleerd hun
stem te laten horen. De lokale gemeenschap slaagt er op die
manier in conflicten in een eerder stadium openlijk te bespreken
waardoor de kansen op een vreedzame oplossing toenemen.
De leden van de PvdA-fractie waarderen de aandacht die Nederland
vraagt voor de problematiek van kindsoldaten. Volgens recente berichten
van Human Rights Watch neemt het gebruik van kindsoldaten door
Houthi’s en andere groeperingen in het conflict toe. Kunnen de Ministers
deze berichten bevestigen? Ze vragen waaruit de concrete inspanningen
van de Ministers tot dusver hebben bestaan. Wat is de inzet van de
Ministers op dit gebied, en wat is het resultaat dat de Ministers voor ogen
hebben? De leden van de PvdA-fractie vragen wat de vervolgstappen zijn
van de Ministers zodat de inspanningen zullen leiden tot een afname van
het aantal kindsoldaten in het huidige conflict.
Reactie van het kabinet:
Het in juni 2015 gepubliceerde rapport van de SGVN over
kinderen in gewapend conflict maakt melding van een significante stijging van de rekrutering van kinderen in Jemen sinds
2013. In de bijlage van het rapport worden diverse Jemenitische
partijen genoemd die kinderen rekruteren. Nederland steunt de
«Children, Not Soldier» campagne van Speciaal Vertegenwoordiger van de SGVN voor Kinderen en Gewapend Conflict. De
regering van Jemen ondertekende in dit kader in 2014 een
Actieplan met de VN om rekrutering van kinderen te voorkomen.
Sinds de oplaaiing van het geweld in Jemen in 2015 is implementatie van het Actieplan in de wacht gezet. Nederland blijft
aandacht vragen voor de problematiek van kindsoldaten in Jemen
in internationale fora, onder meer in de resolutie over Jemen in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

18

de Mensenrechtenraad. Deze resolutie vraagt Jemen het
Actieplan uit te voeren en eist dat gewapende groeperingen
stoppen met het werven van kinderen en dat alle partijen werken
aan de vrijlating van deze kinderen en re-integratie in de samenleving. Deze resolutie werd opgesteld door Nederland in
afstemming met Jemen en werd vorig jaar voor de vijfde keer
aangenomen.
De Ministers schrijven in hun brief dat na 3 maanden het samenwerkingsprogramma opnieuw geëvalueerd zal worden en zo nodig aangepast. De
leden van de PvdA-fractie vragen of de Kamer op basis van de uitkomsten
van deze evaluatie opnieuw een brief kan verwachten.
Reactie van het kabinet:
Voor zover de evaluatie van het samenwerkingsprogramma tot
nieuwe aanpassingen zal leiden, zal de Kamer op de hoogte
gesteld worden.
Inbreng SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennis genomen van de brief van
Ministers van Buitenlandse Zaken en voor Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking over de ontwikkelingen in Jemen en de
antwoorden van de Minister van Buitenlandse Zaken op vragen over
onder meer de inzet van clustermunitie in het land. Deze leden hebben
hier nog een aantal vragen en opmerkingen over.
De leden van de SP-fractie hebben grote zorgen over de acute humanitaire ramp die zich in Jemen voltrekt. Jemen verkeerde al in crisis voor de
escalatie van de gewelddadigheden en de luchtaanvallen van de
coalitielanden onder leiding van Saoedi-Arabië sinds maart, maar
sindsdien is de situatie in snel tempo verder achteruit gegaan. Kunnen de
Ministers op de humanitaire situatie ingaan? Hoe ernstig is deze? Wat is
de actuele situatie met betrekking tot het aantal doden, gewonden en
ontheemden als gevolg van de escalatie van de gewapende strijd? Is het
waar dat het merendeel van de dodelijke slachtoffers burgers betreft? Kan
verder bevestigd worden dat de coalitie aanvallen uitvoert op woonhuizen
van Houthi rebellen? Kan ook ingegaan worden op de verzoeken van de
Verenigde Naties om financiële middelen voor het leveren van humanitaire hulp aan het land? In hoeverre wordt hieraan tegemoet gekomen? Is
het waar dat het grote bedrag dat Saoedi-Arabië heeft toegezegd aan de
Verenigde Naties nog steeds niet is gestort? Overweegt Nederland een
extra financiële bijdrage als dit nodig is?
Reactie van het kabinet:
Sinds de escalatie van het conflict in Jemen eind maart is de
humanitaire situatie ernstig verslechterd. De VN spreekt op dit
moment van 21,1 miljoen hulpbehoevenden, ofwel 80% van de
gehele bevolking. De meest urgente noden liggen op het gebied
van schoon drinkwater, voedsel, gezondheidszorg, noodopvang
en bescherming. De ernst van de humanitaire situatie brengt in
toenemende mate stromen ontheemden op gang. Nijpende
brandstoftekorten bemoeilijken humanitaire operaties. Sinds de
escalatie van de gewapende strijd zijn er ruim 3.500 doden en
bijna 17.000 gewonden gevallen, en ruim 1 miljoen mensen
ontheemd geraakt. Volgens het bureau van de VN Hoge Commissaris voor de Mensenrechten zijn er ca. 1.700 burgerdoden
gevallen, de helft van het totale aantal dodelijke slachtoffers. Op
19 juni jl. heeft de VN een herzien Humanitarian Response Plan
2015 voor Jemen uitgebracht, waar het eerdere VN noodhulp-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

19

verzoek van 273,7 miljoen dollar in is opgegaan. Het herziene
noodhulpverzoek bedraagt 1,6 miljard dollar. Tot op heden is in
2015 167 miljoen dollar (10%) bijgedragen. Daarnaast is er door
de verschillende donoren nog 304 miljoen dollar toegezegd,
waaronder een bijdrage van 244 miljoen dollar van Saoedi-Arabië
aan verschillende VN-organisaties. Op dit moment vindt de
financiële afwikkeling met de betreffende organisaties plaats,
waarna uitbetaling van de Saoedische bijdrage hopelijk spoedig
volgt. Nederland volgt de ontwikkelingen in Jemen op de voet en
zal een extra financiële bijdrage overwegen indien nodig.
Of woonhuizen van Houthi-rebellen een specifiek doelwit vormen,
is niet met zekerheid vast te stellen.
De leden van de SP-fractie horen verder graag een appreciatie van de
Ministers over de oorzaken van de verslechtering van de humanitaire
situatie in Jemen. Zijn zij het met deze leden eens dat naast de opgelaaide
gewelddadigheden de blokkade van de coalitie onder leiding van
Saoedi-Arabië hier in belangrijke mate debet aan is, aangezien die ervoor
zorgt dat schepen en vliegtuigen met hulpgoederen veelal de toegang tot
Jemen geweigerd wordt? Worden de coalitielanden hierop aangesproken?
Is opgeroepen tot het beëindigen van de blokkade? Indien dat niet het
geval is, waarom niet?
Reactie van het kabinet:
Vertragingen en beperkingen van de import van brandstof en
goederen bemoeilijken de uitvoering van humanitaire operaties in
Jemen. Het internationale vliegveld in Sana’a is nauwelijks
operationeel wat het moeilijk maakt hulpvluchten uit te voeren.
Saoedi-Arabië zou inmiddels bereid zijn om de blokkades van
Jemenitische havens op te heffen en de controle op wapens van
binnenkomende schepen met hulpgoederen aan de VN over te
dragen. De details van een dergelijke afspraak moeten echter nog
worden uitgewerkt.
Zijn de Ministers het met de leden van de SP-fractie eens dat het voor de
bevolking van Jemen van het allergrootste belang is dat de strijdende
partijen direct en onvoorwaardelijk overgaan op een staakt-het-vuren,
desnoods eenzijdig? Wordt hiertoe opgeroepen? Wanneer dat niet het
geval is, kunnen de Ministers toelichten waarom niet?
Reactie van het kabinet:
Het kabinet deelt de zorgen van de fractieleden voor de bevolking
van Jemen. Vooral in VN-verband wordt opgeroepen tot een
staakt-het-vuren. Tijdens de gesprekken te Genève onder leiding
van de Speciale Gezant Ismail Ould Cheikh Ahmed was een
staakt-het-vuren de inzet. Beide partijen leken het eens te worden
over de noodzaak daartoe, maar uiteindelijk werd er geen
overeenstemming bereikt.
Kan verder aangegeven worden of, naast de Verenigde Staten en
Groot-Brittannië, Nederland of de EU op enigerlei wijze militair betrokken
is bij de operatie van de coalitielanden onder leiding van Saoedi-Arabië
dan wel of Nederland of de EU er politieke steun aan verleent?
Reactie van het kabinet:
Nederland noch de EU zijn militair betrokken bij de operatie van
de coalitie onder leiding van Saoedi-Arabië. Met de kennis van
dat moment begrijpt Nederland waarom de coalitie onder leiding
van Saoedi-Arabië op 26 maart het noodzakelijk achtte om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

20

militair in te grijpen. De Houthi’s stonden op het punt Aden in te
nemen en toonden zich niet bereid deel te nemen aan een
politieke dialoog om tot een oplossing te komen. Op dit moment
is het zeer urgent dat de politieke consultaties worden hervat.
Alleen een politieke oplossing kan het conflict ten einde brengen.
De leden van de SP-fractie zijn verder teleurgesteld in de antwoorden van
de Minister van Buitenlandse Zaken op vragen over de inzet van clustermunitie in Jemen door de coalitie. Is de Minister bekend met de uitlatingen van een Saoedische generaal en woordvoerder van de coalitie
tegen CNN dat clustermunitie is ingezet in Jemen (4 mei 2015) en het
rapport van de United Nations Office for the Coordination of Humanitarian
Affairs, dat ook melding maakt van de inzet van dit wapen (3 juni 2015)? Is
de Minister naar aanleiding van deze berichten alsnog bereid om de
coalitielanden op de inzet van deze munitie aan te spreken?
Reactie van het kabinet:
Het kabinet acht de rapportage van HRW bijzonder zorgelijk.
Nederland heeft daarom tijdens de bijeenkomst van het Clustermunitieverdrag op 23 juni 2015 zorgen over dit bericht uitgesproken en de betrokken partijen om meer informatie gevraagd.
Ook is het rapport besproken met andere partijen bij het clustermunitieverdrag. Zoals bekend zijn Saoedi-Arabië en Jemen geen
partij bij dit verdrag.
Genoemde berichten zijn bekend. Het kabinet baseert zijn
informatiepositie niet op persartikelen. Zoals in de antwoorden
op de Kamervragen is aangegeven (Aanhangsel Handelingen II
2014/15, nrs. 2565 en 2567), doet het kantoor van de VN Hoge
Commissaris voor Mensenrechten op dit moment onderzoek naar
deze kwestie. Indien de bevindingen worden bevestigd, zal de
Hoge Commissaris hierop verdere actie ondernemen. Ook het
Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken doet onderzoek
naar aanleiding van het rapport van Human Rights Watch. Beide
onderzoeken zijn nog niet afgerond.
In de brief over de ontwikkelingen in Jemen noemen de Ministers ook het
Amerikaanse beleid om terrorismeverdachten met raketten afgevuurd van
onbemande vliegtuigen, drones, te doden. Hierover verscheen in april een
uitgebreid rapport van het Open Society Justice Initiative. Daarin wordt
onder meer geconcludeerd dat burgers slachtoffer zijn van dit beleid, dat
het op gespannen voet staat met het internationaal recht, dat burgers
mogelijk als doelwit worden gedefinieerd door de Verenigde Staten, dat
individuen worden gedood die mogelijk gevangen hadden kunnen
worden en dat de drone aanvallen contraproductief zijn. De leden van de
SP-fractie ontvangen van de Ministers graag een reactie op deze
bevindingen van het rapport. Kunnen de Ministers verder een oordeel
geven van de mate waarin het Amerikaanse drone beleid in Jemen
bijdraagt aan de gewenste de-escalatie van de spanningen en een
politieke oplossing voor de conflicten die het land al jaren teisteren?
Reactie van het kabinet:
Het kabinet heeft onvoldoende informatie om een oordeel te
geven over de in het rapport genoemde aanvallen. Ingevolge het
oorlogsrechtelijke beginsel van proportionaliteit dient bij een
aanval een afweging te worden gemaakt tussen enerzijds het
verwachte, tastbare en rechtstreekse militaire voordeel en
anderzijds het te verwachten bijkomend verlies van mensenlevens, verwonding onder burgers, schade aan burgerobjecten of
een combinatie daarvan. Amerikaanse functionarissen hebben in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

21

het verleden onderstreept dat de VS grote waarde hechten aan
het naleven van dit proportionaliteitsbeginsel, ook bij de inzet
van bewapende drones. Het is essentieel dat dit beginsel in de
praktijk wordt toegepast.
Kunnen verder berichten in internationale media bevestigd worden dat Al
Qaida in Jemen zijn macht uitbreidt als gevolg van de escalatie in de
gewelddadigheden tussen de Houthi rebellen en aanhangers van
president Hadi?
Reactie van het kabinet:
De escalatie van geweld en verdere ontwrichting van Jemen
creëert een vacuüm waar terroristische organisaties zoals Al
Qaeda gebruik van proberen te maken. Al Qaeda heeft zijn positie
in de omgeving van Mukalla kunnen versterken. Ook ISIS breidt
haar invloed in Jemen uit. In de uitgestrekte provincie
Hadramout, waar noch de Houthi’s noch eenheden die trouw zijn
gebleven aan president Hadi present zijn, kunnen beide organisaties ongestoord hun activiteiten uitbreiden.
Verder vragen de leden van de SP-fractie de Ministers in te gaan op de
situatie van de in Jemen aanwezige Nederlanders. Zijn er in de nabije
toekomst mogelijkheden voorzien dat zij die dat willen alsnog het land
kunnen verlaten? Zo nee, waarom niet?
Reactie van het kabinet:
Sinds het begin van het luchtoffensief is het ministerie erin
geslaagd 40 Nederlanders en niet-Nederlandse gezinsleden te
helpen bij hun vertrek uit Jemen. Het ministerie houdt proactief
contact met Nederlanders die hulp hebben gevraagd bij hun
vertrek. Op dit moment is er contact met één Nederlander in
Sana’a die Jemen wil verlaten. Hij krijgt informatie en advies over
mogelijkheden om het land te verlaten. Met een aantal Nederlanders die eerder in Jemen verbleven, lukt het niet om contact
te krijgen. Dat kan zijn omdat ze het land inmiddels hebben
kunnen verlaten of omdat ze om uiteenlopende redenen niet
kunnen communiceren. Niet alle Nederlanders die het land
verlaten melden zich af bij het ministerie. Daarom is het moeilijk
om exact te bepalen hoeveel Nederlanders nog in Jemen
verblijven.
De leden van de SP-fractie vragen de Ministers ten slotte in te gaan op de
politieke gesprekken die in Genève plaatsvinden tussen de strijdende
partijen in Jemen. Kloppen de berichten dat dit overleg zeer moeizaam
verloopt? Hebben de Ministers zicht op de belangrijkste obstakels voor het
bereiken van een politieke oplossing voor het geëscaleerde geweld? Kan
ook ingegaan worden op hoe zo’n politieke oplossing eruit zou kunnen
zien?
Reactie van het kabinet:
De consultaties tussen de partijen in Genève zijn stroef verlopen.
Het wantrouwen tussen beide partijen was zo groot, dat men
weigerde in een ruimte aan dezelfde tafel te zitten. De inzet van
de Jemenitische regering werd gevormd door VN-Veiligheidsraadresolutie 2216. Voor de Houthi’s waren de bepalingen van
deze resolutie echter tijdens het overleg in Genève niet
aanvaardbaar. Uiteindelijk bleken de verschillende standpunten in
Genève niet overbrugbaar. De VN-Gezant zal zijn gesprekken in
de regio voortzetten. Zie voorts het antwoord op de eerste vraag
in dit Schriftelijk Overleg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

22

Inbreng D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennis genomen van de kabinetsbrief
over de situatie in Jemen. Deze leden hebben naar aanleiding hiervan nog
enkele vragen en aandachtspunten.
De leden van de D66-fractie danken de Minister van Buitenlandse Zaken
voor de beantwoording van de vragen van het lid Sjoerdsma over de
evacuatie van Nederlanders in Jemen. Kan de Minister de Kamer blijven
informeren over de voortgang op dit gebied?
Reactie van het kabinet:
Ja. Sinds het begin van het luchtoffensief is het ministerie erin
geslaagd 40 Nederlanders en niet-Nederlandse gezinsleden te
helpen bij hun vertrek uit Jemen. Het ministerie houdt proactief
contact met Nederlanders die hulp hebben gevraagd bij hun
vertrek. Op dit moment is er contact met één Nederlander in
Sana’a die Jemen wil verlaten. Hij krijgt informatie en advies over
mogelijkheden om het land te verlaten. Met een aantal Nederlanders die eerder in Jemen verbleven, lukt het niet om contact
te krijgen. Dat kan zijn omdat ze het land inmiddels hebben
kunnen verlaten of omdat ze om uiteenlopende redenen niet
kunnen communiceren. Niet alle Nederlanders die het land
verlaten melden zich af bij het ministerie. Daarom is het moeilijk
om exact te bepalen hoeveel Nederlanders nog in Jemen
verblijven.
De leden van de D66-fractie constateren dat de Minister niet kan bevestigen of er daadwerkelijk clustermunitie is ingezet door de coalitie die de
Houthi’s bombardeert, zoals Human Rights Watch stelt. Dit is opvallend,
zeker gezien het CNN-bericht van vorige maand waarin een Saoedische
brigadegeneraal bevestigde dat Saoedi-Arabië clustermunitie heeft
gebruikt: «...according to Brig. Gen. Ahmed Asiri, a Saudi military
spokesman. He told CNN Saudi Arabia has been using CBU-105 in Yemen
against armored vehicles and not in the city.»4 Naast CNN heeft de Office
for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) van de VN in een
situation report van begin juni de berichten over clustermunitiegebruik
genoemd.5 OCHA doelt in dit rapport specifiek op het gebruik van
CBU-105, een type clustermunitie (Sensor Fuzed Weapon) dat verboden is
onder het Clustermunitieverdrag. Was de Minister ten tijde van de
beantwoording van de vragen bekend met deze berichtgeving? Zo ja,
waarom heeft de Minister toen geantwoord dat hij de berichtgeving over
het gebruik van clustermunitie niet kon bevestigen? Gezien deze informatie, kan de Minister dit gebruik nu wel bevestigen? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, wat verandert hierdoor in de opstelling van het kabinet?
Reactie van het kabinet:
Het kabinet acht de rapportage van HRW bijzonder zorgelijk.
Nederland heeft daarom tijdens de bijeenkomst van het Clustermunitieverdrag op 23 juni 2015 zorgen over dit bericht uitgesproken en de betrokken partijen om meer informatie worden
gevraagd. Ook is het rapport besproken met andere partijen bij

4

CNN, «Report: Saudi Arabia used U.S.-supplied cluster bombs in Yemen,» 4 mei 2015,
http://edition.cnn.com/2015/05/03/middleeast/yemen-hrw-cluster-munitions-saudi-arabia/
(bezocht op 18 juni 2015).
5
OCHA, «Yemen: Deteriorating Humanitarian Crisis. Situation Report No. 10,» 3 juni 2015,
http://reliefweb.int/sites/reliefweb.int/files/resources/
OCHA%20Yemen%20Situation%20Report_No.10_EN_final.pdf (bezocht op 18 juni 2015).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

23

het clustermunitieverdrag. Zoals bekend zijn Saoedi-Arabië en
Jemen geen partij bij dit verdrag.
Genoemde artikelen zijn bekend. Het kabinet baseert zijn
informatiepositie niet op persartikelen. Zoals in de antwoorden
op de Kamervragen is aangegeven (Aanhangsel Handelingen II
2014/15, nrs. 2565 en 2567), doet het kantoor van de VN Hoge
Commissaris voor Mensenrechten op dit moment onderzoek naar
deze kwestie. Indien de bevindingen worden bevestigd, zal de
Hoge Commissaris hierop verdere actie ondernemen. Ook het
Amerikaanse Ministerie van Buitenlandse Zaken doet onderzoek
naar aanleiding van het rapport van Human Rights Watch. Beide
onderzoeken zijn nog niet afgerond.
De leden van de D66-fractie vragen de Ministers om een beoordeling van
het politieke proces. De Ministers geven in de brief aan dat een politiek
proces op dit moment nog zeer fragiel is. De Nederlandse ambassadeur
stelde op 17 juni jl. in een interview met de NPO dat de gesprekken in
Genève tussen de regering en de Houthi’s zeer moeizaam op gang komen
en tot zover slechts over het proces gaan.6 Ook spreekt de International
Crisis Group in een rapport van de grote verdeeldheid binnen de
verschillende kampen, zowel pro- als anti-Houthi. Dit zou een politiek
proces nog verder bemoeilijken. Tegelijkertijd wordt het conflict in Jemen
steeds internationaler. Hoe denken de Ministers dat een politiek proces
vormgegeven kan worden, gezien de versplinterde belangen bij beide
kampen (pro- en anti-Houthi)? Wat vinden de Ministers van de opstelling
van de twee grote regionale spelers in dit conflict, Saoedi-Arabië en Iran?
En wat voor rol zien de Ministers weggelegd voor Oman, die door de
International Crisis Group aangeduid wordt als mogelijke neutrale
facilitator?
Reactie van het kabinet:
Het politieke proces tussen de verschillende partijen wordt
gekenmerkt door diep wederzijds wantrouwen. De aandacht voor
het proces, en niet de inhoud, tijdens de consultaties in Genève
duiden daar ook op. Het is echter positief dat beide partijen naar
Genève zijn gekomen, wat duidt op een bereidheid tot overleg.
Het is nu aan de Speciale Gezant van de SGVN om in gesprekken
met beide partijen deze wil tot overleg vast te houden, en het
vertrouwen in een politieke oplossing te vergroten. De
verwachting is dat de Gezant daar nog geruime tijd voor nodig
zal hebben.
De regionale rivaliteit is niet behulpzaam bij het vinden van een
oplossing voor het conflict. De deadline voor het nucleaire
akkoord met Iran nadert. Hierdoor lijken de geopolitieke
spanningen verder toe te nemen. Nederland zou graag zien dat
alle spelers in de regio gezamenlijk zouden toewerken naar een
snelle oplossing van het conflict.
In Oman hebben besprekingen plaatsgevonden met de Houthi’s,
en het is bekend dat ook vertegenwoordigers van de VS naar
Muscat zijn afgereisd voor overleg. Oman is het enige GCC-land
dat niet actief meedoet aan de luchtaanvallen op Jemen. Oman
wil gebruik maken van de goede relaties die het met verschillende partijen in Jemen onderhoudt (oa. met de Houthi’s). Dit

6

Radio 1, «Situatie in Jemen,» 17 juni 2015, http://www.radio1.nl/popup/terugluisteren-uren/
2015-06-17/07:00 (rond 07:50, bezocht op 18 juni 2015).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

24

overleg kan behulpzaam zijn bij het verkleinen van het
wantrouwen tussen de politieke actoren in Jemen.
De leden van de D66-fractie vragen de Ministers wat er gebeurt met het
geld uit het budget van ontwikkelingssamenwerking dat voor Jemen was
bestemd, maar dat door de huidige situatie niet in het land besteed zal
worden. Zijn er alternatieve bestemmingen voor dit geld? Wordt dit geld
in latere jaren alsnog besteed?
Reactie van het kabinet:
Het budget voor het bilaterale landenprogramma in Jemen
bedraagt in 2.015 EUR 18,6 miljoen. Onder invloed van het
gewapend conflict zal dit jaar naar verwachting 40% van dit
budget kunnen worden uitgegeven. Van de vrijvallende fondsen is
inmiddels EUR 5 miljoen bijgedragen aan het VN Flash Appeal
voor noodhulp aan Jemen. De ontwikkelingen in Jemen zijn
momenteel dermate onzeker dat het in dit stadium niet mogelijk
is uitspraken te doen over de omvang van de financiële inzet van
Nederland in de komende jaren. Het bilaterale samenwerkingsprogramma wordt later dit jaar opnieuw tegen het licht
gehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 32 623, nr. 152

25