Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

30 234

Toekomstig sportbeleid

Nr. 36

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 april 2011
Aanleiding
Dit kabinet staat voor «Nederland Veiliger»: op straten, in wijken en in de
openbare ruimte. Daarbij hoort ook veilig kunnen sporten bij de sportvereniging, zonder last te hebben van intimidatie of geweld. Dit is een
verantwoordelijkheid van iedereen.
Veel mensen sporten in Nederland met plezier: 5 miljoen mensen zijn lid
van een sportvereniging en 1 miljoen mensen zetten zich als vrijwilliger in
voor de sport, bijvoorbeeld als trainer, scheidsrechter, bestuurder of in de
kantine. Sporten is niet alleen leuk, het draagt ook bij aan de gezondheid
en versterkt sociale vaardig-heden. En een vitale sportvereniging heeft
ook een positieve invloed op de buurt.
Maar het is niet alleen goud dat er blinkt. Sportclubs worden geconfronteerd met ongewenst gedrag. Denk bijvoorbeeld aan de grove overtreding
op het veld, te fanatieke ouders langs de lijn, schelden, bedreigen en
molesteren van scheids-rechters, discriminerende opmerkingen en
spreekkoren, sportwedstrijden die uitmonden in vechtpartijen, alcoholmisbruik in de kantine en seksuele intimidatie. Het is voor vrijwilligers in de
sport vaak lastig om goed in te grijpen of ongewenst gedrag te
voorkomen. Het kan niet zo zijn dat daardoor misdragingen onbestraft
blijven.
Wij willen de sport veiliger maken, zodat iedereen met plezier kan sporten
en de sport een positieve invloed heeft. Dit draagt ook bij aan het
vergroten van de sportparticipatie. Daarvoor hebben wij met de sport
(NOC*NSF, KNVB en KNHB), gemeenten (VNG en VSG), en MOgroep
Welzijn maatregelen afgesproken die zijn opgenomen in een actieplan.
Deze maatregelen zijn gericht op het aanpakken

kst-30234-36
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 234, nr. 36

1

van ongewenst gedrag en excessen en het creëren van een veiliger
sportklimaat. Daarbij geldt «zero tolerance» voor zaken die echt niet
kunnen.
De sport heeft reeds een aanzet gegeven ondermeer door actief te
participeren in door VWS gesubsidieerde programma’s als «Samen voor
Sportiviteit en Respect», «Masterplan Arbitrage» en «Bestrijding Seksuele
Intimidatie». Bij de KNVB heeft dit mede geresulteerd in de recent
aangekondigde zwaardere tuchtrechtelijke bestraffingen binnen het
voetbal. Om dit vraagstuk met elkaar echt serieus op te pakken is meer
nodig.
Actieplan
Zoals beloofd stuur ik u dit voorjaar een beleidsbrief Sport. Eén van mijn
speerpunten in deze beleidsbrief is dat iedereen kan sporten en bewegen
in een veilige omgeving. Ik wil dit vraagstuk samen met de betrokken
partners met voorrang oppakken. Daarom bied ik u vooruitlopend op de
beleidsbrief Sport, mede namens de minister van Veiligheid en Justitie,
het actieplan «Naar een veiliger sportklimaat» aan. Het actieplan kent
maatregelen welke in vier hoofdlijnen uiteen gezet kunnen worden. De
maatregelen treft u aan in de bijlage bij deze brief. De hoofdlijnen zet ik
hieronder kort uiteen.
1 Handhaving spel- en gedragsregels en tuchtrecht
De maatregelen voor deze lijn zijn gericht op de handhaving en het
sportbreed invoeren van verbeterde (kennis van) spel- en gedragsregels
en het versterken en aanscherpen van het tuchtrecht.
2 Aanpak van excessen bij de sport
De in te zetten maatregelen bij deze lijn zijn zowel gericht op het ontwikkelen van heldere richtlijnen voor het handelen en ondersteunen bij
excessen als op de inzet van politie en het zwaarder straffen van daders.
Geweld tegen officials wordt net zo zwaar bestraft als geweld tegen
overige «ambtsdragers». Politie en Openbaar Ministerie zullen bij
strafbare feiten op en naast het veld op dezelfde wijze handelen als bij
geweld op straat.
3 Aansluiting van de sport bij het (lokaal) veiligheidsbeleid
De sport wordt geconfronteerd met ongewenst gedrag dat niet sportgerelateerd is. Het is daarom van belang dat sport wordt opgenomen in
het integrale veiligheidsbeleid, zowel dat van gemeenten als van het
ministerie van Veiligheid en Justitie. De in het actieplan voorgestelde
maatregelen sluiten hier op aan.
4 Vrijwilligers in staat stellen om ongewenst gedrag en excessen aan te
pakken en te voorkomen
De voorgestelde maatregelen winnen aan kracht als ook wordt ingezet op
bewustwording van het belang van gewenst gedrag bij iedereen die bij de
sport is betrokken. Daarnaast is het van belang dat sportbestuurders,
trainers, coaches en scheidsrechters ondersteuning krijgen zodat zij in
staat zijn om ongewenst gedrag te voorkomen en excessen aan te pakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 234, nr. 36

2

Financieel kader en uitvoering
Voor dit plan stellen we tot en met 2016 € 7 miljoen per jaar ter
beschikking aan NOC*NSF, KNVB en KNHB om binnen de georganiseerde
sport de maatregelen uit dit actieplan te realiseren, in samenwerking met
de Rijksoverheid, VNG en gemeenten en de MOgroep Welzijn.
De minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 234, nr. 36

3

Rode kaart voor ongewenst gedrag.
Actieplan «Naar een veiliger sportklimaat»
Dit actieplan zet zich in op het creëren van een veiliger sportklimaat
waarbij iedereen met plezier kan sporten zonder last te hebben van
intimidatie of geweld. Geheel in lijn met waar dit kabinet voor staat,
namelijk «Nederland Veiliger». Met de maatregelen in dit plan wordt
enerzijds ingezet op het voorkomen van ongewenst gedrag bij of in de
sport en anderzijds op een «zero tolerance» beleid van zaken die niet door
de beugel kunnen. De maatregelen zijn onder te verdelen in vier hoofdlijnen welke de komende tijd verder worden uitgewerkt met de partners.
Het actieplan en de daarin vervatte maatregelen is tot stand gekomen in
overleg met de sport (NOC*NSF, KNVB en KNHB), gemeenten (VNG en
VSG), en MO-groep Welzijn.
1. Strakke handhaving van spel- en gedragsregels en het tuchtrecht
Het zich houden aan gedrags-, spel- en wedstrijdregels is een belangrijk
element van een goed sportklimaat. Daarbij hoort ook een goed georganiseerd systeem van tuchtrecht. NOC*NSF, KNVB en KNHB zullen zich voor
de georganiseerde sport in den brede, in afstemming met de betrokken
sportbonden en sportverenigingen, inzetten op de ontwikkeling, implementatie en borging van in ieder geval de volgende maatregelen.
1.1 Maatregelen spelregels
•

•
•
•
•

Er wordt ingezet op het bevorderen, verduidelijken en aanscherpen
van spelregels die een positieve bijdrage leveren aan sportiviteit en
respect;
nieuwe leden en ouders van jeugdleden worden bekend gemaakt met
de spelregels;
er worden voor iedereen duidelijke en toegankelijke richtlijnen
opgesteld over straftoemeting bij ongewenst gedrag op het veld;
er wordt ingezet op het strak handhaven van de spelregels door de
arbitrage;
er wordt ingezet op de invoering van de zogenaamde «pre match
briefing» waarbij voor de wedstrijd met scheidsrechters/officials (en
grensrechters), beide aanvoerders en beide coaches afspraken worden
gemaakt over mogelijke – ongewenste – situaties in het veld.

1.2 Maatregelen tuchtrecht
•
•
•
•

Voor kleine sportbonden wordt uniform tuchtrechtspraak ingevoerd en
wordt aangesloten bij het ISR (instituut sportrechtspraak);
strafbepalingen, registratie en uitsluitingen zullen worden aangescherpt;
excessen worden verplicht gemeld bij tuchtcommissies;
onderzocht wordt of tuchtcommissies eigenstandig aangifte kunnen
doen van een strafbaar feit.

Daarnaast heeft de taskforce van de KNVB de volgende maatregelen
voorgesteld, waarover de verenigingen zich nog moeten uitspreken:
• spelers die zich schuldig maken aan geweld tegen scheidsrechters
wacht een minimale schorsing van drie jaar tot een maximale straf van
ontzetting uit het lidmaatschap;
• bij collectieve vechtpartijen moet de tuchtcommissie sneller hele
teams uit de competitie kunnen nemen;
• de tuchtcommissie moet sneller uitspraak doen bij wangedrag;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 234, nr. 36

4

•

de tuchtcommissie moet bij geweld eerder een voorlopige schorsing
of opschorting van wedstrijden opleggen.

1.3 Maatregelen gedragsregels
•

•
•

Er wordt een sportbreed format opgesteld over gewenst gedrag met
aandacht voor verbaal en fysiek geweld van publiek, ouders, spelers,
trainers/coaches, verzorgers, scheidsrechters en bestuurders;
alle verengingen zetten in op een actief preventief beleid, met
gebruikmaking van het sportbrede format over (on)gewenst gedrag;
per sportvereniging zullen op basis van en passend binnen het format
eigen – aanvullende – gedragsregels worden opgesteld en duidelijk
zichtbaar worden gemaakt voor iedereen.

2. Aanpak van excessen bij de sport
Om excessen bij de sport te kunnen aanpakken is het belangrijk om
duidelijk met elkaar te omschrijven welke gedragingen we onder excessen
en ongewenst gedrag verstaan, maar ook wie welke verantwoordelijkheid
heeft en moet nemen om dit gedrag aan te pakken. Het gaat bijvoorbeeld
over geweld, agressie en gevaarlijk spel op het veld onderling, maar ook
om verbaal en fysiek geweld van sporters, coaches, trainers, ouders
richting arbitrage en jegens elkaar. NOC*NSF, KNVB en KNHB zullen zich
voor de georganiseerde sport in den brede, in afstemming met de
betrokken sportbonden en sportverenigingen, inzetten om deze richtlijnen
te ontwikkelen en te verspreiden en zullen daarbij gebruik maken van de
inzet en de kennis van de VNG en de politie. Het ministerie van Veiligheid
en Justitie onderzoekt of bij strafbare feiten aangifte kan worden gedaan
door een ander dan het slachtoffer en ook neemt zij het voortouw bij het
opnemen van de setting sport in het integrale (lokale) veiligheidsbeleid.
2.1 Aanpak van excessen door de sport
•

•
•

Er worden heldere richtlijnen ontwikkeld en actief verspreid voor het
omgaan met excessen (waaronder seksuele intimidatie, bedreigingen
en discriminatie) en ook zullen er voldoende vertrouwenspersonen
worden gerealiseerd;
verenigingen waar excessen (vaker) voorkomen zullen actief worden
ondersteund;
bij geweld dat heeft plaatsgevonden bij een sportvereniging kan
aangifte van een strafbaar feit bij de politie worden gedaan door de
vereniging in plaats van door het individu.

2.2 Aanpak van excessen bij de sport op het terrein van politie en Justitie
•

•
•

Het oppakken en behandelen van aangiften en inzetten op zwaardere
-bestraffing van de dader(s) bij geweld tegen scheidsrechters. Om
scheidsrechters betere bescherming te bieden, kan het OM een
zwaardere strafeis stellen vergelijkbaar bij geweld gekwalificeerde
slachtoffers zoals de slachtoffers die in een afhankelijkheidsrelatie
verkeren, slachtoffers van burgermoed, professionals en ambtsdragers.
het ontwikkelen en actief verspreiden van heldere richtlijnen voor het
omgaan met excessen inclusief het optreden hierbij door de politie;
indien door opruiende, discriminerende of intimiderende teksten
(spreekkoren) de openbare orde en veiligheid in het geding is, of een
strafbaar feit wordt gepleegd, zal er overeenkomstig worden opgetreden door politie en OM.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 234, nr. 36

5

3. Aansluiting van de sport bij (lokaal) integraal veiligheidsbeleid
Rijk en gemeenten nemen sport mee in de ontwikkeling van het integrale
veiligheidsbeleid onder meer door dit op te nemen, dan wel uit te werken
met onder andere de VNG en de Rijksoverheid en haar partners.
4. Vrijwilligers in de sport staat stellen om ongewenst gedrag en
excessen aan te pakken en te voorkomen
Om gewenst gedrag in de sport te bereiken wordt ook ingezet op de
bewustwording van gewenst gedrag, de mogelijkheden om dat gewenste
gedrag te bewerkstelligen en over de rol van iedereen die zich op of om
het sportveld bevindt. NOC*NSF, KNVB en KNHB zullen zich voor de
georganiseerde sport in den brede, in afstemming met de betrokken
sportbonden en sportverenigingen, inzetten om deze bewustwording in
gang te zetten en zullen daarbij waar nodig samenwerken met de
VNG/gemeenten. De hier onder genoemde maatregelen zullen daarbij in
ieder geval worden gehanteerd.
4.1 Bewustwording van het belang van gewenst gedrag in de sport bij
bestuurders, trainers, coaches, scheidsrechters, ouders, (jeugd)sporters
•

•
•
•
•

Door het ontwikkelen en opzetten van een communicatiestrategie
gericht op bewustwording bij sportkader, (jeugd) sporters en hun
ouders;
door het creëren van (media)aandacht voor dit thema;
door het inzetten van topsporters, topcoaches en topscheidsrechters
als rolmodel;
een aftrap van dit actieplan in aanwezigheid van de bestuurlijke
partners en de gekozen ambassadeurs;
het aanbieden van workshops over gewenst gedrag.

4.2 Ondersteunen van bestuurders van bonden en verenigingen
•

•

Er wordt een handboek/toolkit ontwikkeld voor sportbestuurders met
concrete producten, gerichte activiteiten en een duidelijke rolverdeling
gericht op iedereen op en rond de sport, in samenwerking met
VNG/gemeenten en de Rijksoverheid en haar partners;
bestuurders worden geschoold om het handboek of de toolkit goed toe
te kunnen passen.

4.3 Ondersteunen van trainers en coaches
•
•

In reguliere opleidingen van sportkader zal het omgaan met lastig
gedrag en het stellen en handhaven van grenzen worden opgenomen;
huidige trainers coaches zullen op dit thema worden bijgeschoold,
waarbij ook specifiek zal worden ingezet op het omgaan met lastige
teams en of groepen.

4.4 Ondersteunen van scheidsrechters
•
•
•

•

Een weerbaarheidstraining wordt opgenomen in het reguliere
opleidingsaanbod voor nieuwe scheidsrechters/officials;
huidige scheidsrechters worden bijgeschoold in weerbaarheid;
er wordt een sportbreed format opgesteld voor de begeleiding van
scheidsrechters met daarin aandacht voor de rol van de bond, de clubs
en de scheidsrechters;
per sportbond wordt ingezet op een begeleidingsprogramma voor
scheidsrechters (inclusief praktijkbegeleiding);

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 234, nr. 36

6

•

er wordt ingezet op het werven en behouden van nieuwe scheidsrechters.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 30 234, nr. 36

7