Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

21 501-07

Raad voor Economische en Financiële Zaken

Nr. 893

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 maart 2012
Hierbij informeer ik u over de uiteindelijke afrondende besluitvorming
rond het tweede leningenprogramma voor Griekenland.
Tijdens de Eurogroep van 12 maart hebben de ministers van Financiën, de
Europese Commissie, de ECB en het IMF een politiek akkoord bereikt over
het nieuwe leningenprogramma aan Griekenland. Dit akkoord is
vervolgens op 14 maart door de Eurogroup Working Group (het ambtelijk
voorportaal van de Eurogroep) en het bestuur van het EFSF technisch
afgerond. Ook de IMF Board heeft op 15 maart ingestemd met het nieuwe
leningenprogramma.
In de bijlage bij deze brief stuur ik u de documenten van zowel de
Europese Commissie als het IMF aangaande het nieuwe leningenprogramma.1 Hier maakt ook de schuldhoudbaarheidsanalyse onderdeel van
uit.
Introductie
De regeringsleiders en staatshoofden bepaalden tijdens de eurozonetop
van 26 oktober jl. dat Griekenland met zijn private crediteuren overeenstemming moest bereiken over een obligatieomruil (PSI) die, door middel
van een afschrijving op obligaties in handen van private crediteuren met
50%, zou moeten leiden tot een daling van de Griekse schuld naar circa
120% BBP in 2020, wat overeenkomt met een houdbare schuld volgens
het IMF. Wanneer dit het geval zou zijn was de publieke sector bereid
maximaal 100 miljard euro ter beschikking te stellen ten behoeve van een
aanvullend leningenprogramma voor de periode tot en met 2014 en
maximaal 30 miljard euro als zogenaamde sweeteners.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

kst-21501-07-893
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

In de periode na 26 oktober is de situatie in Griekenland verder
verslechterd. Hierop heeft de Eurogroep aangegeven dat het noodzakelijk
was dat er vastgehouden werd aan de randvoorwaarden die de regerings-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 893

1

leiders en staatshoofden hadden vastgesteld en dat Griekenland de
achterstand onder het huidige programma zou inhalen.
De uiteindelijke besluitvorming over het nieuwe leningenprogramma
werd voorafgegaan door een periode van intensieve onderhandelingen en
verschillende bijeenkomsten van de Eurogroep; onder andere op
20 februari (zie de verslagen die aan de Tweede Kamer zijn verzonden;
Kamerstuk 21 501-07, nr. 887 en Kamerstuk 21 501-07, nr. 885), op 1 maart
(zie verslag aan de Tweede Kamer; Kamerstuk 21 501-07, nr. 889) en een
telefonische vergadering op 9 maart. Nederland kreeg hierbij de nodige
waarborgen. Zo was het voor Nederland essentieel dat de schuldhoudbaarheid zou worden verzekerd. Gezien de verslechtering van de
uitgangspositie was een diepere herstructurering noodzakelijk geworden.
Nederland heeft zich daarnaast sterk gemaakt voor intensiever toezicht op
de implementatie van de afgesproken maatregelen in Griekenland en het
inzetten van een speciale rekening bij de Griekse Centrale Bank om aan de
betalingsverplichtingen voor rente en aflossingen voor dat kwartaal te
voldoen.
Op 28 februari heb ik om het oordeel van de Tweede Kamer gevraagd
over een tweede leningenprogramma aan Griekenland (Handelingen II
2011/12, nr. 56, behandeling van het debat over de agenda van de
Europese top (inclusief problematiek Griekenland)). Tijdens het debat
werd bevestigd dat een meerderheid van de Tweede Kamer en het kabinet
het eens waren dat Nederland kon instemmen met een nieuw programma
voor Griekenland wanneer er aan een aantal voorwaarden was voldaan.
Ten eerste moest Griekenland de achterstand onder het huidige
programma inhalen door het nemen van een aantal maatregelen
voorafgaande aan het nieuwe programma (prior actions). De tweede
voorwaarde was dat onder andere door de betrokkenheid van de private
sector (PSI) aan de doelstelling van schuldhoudbaarheid moest worden
voldaan. De laatste voorwaarde was dat het IMF een significante bijdrage
zou leveren aan het nieuwe programma. In deze brief zal ik op deze drie
elementen ingaan, evenals op het aandeel van Nederland in het nieuwe
leningenprogramma.
Prior actions
Op 9 februari bepaalde de Eurogroep dat Griekenland de achterstand
onder het huidige programma moest inhalen voordat er definitieve
goedkeuring kon worden gegeven aan het nieuwe programma. Op
1 maart verwelkomde de Eurogroep het oordeel van de Trojka dat
Griekenland in voldoende mate aan deze voorwaarde had voldaan. Een
enkele maatregel diende echter nog in wetgeving te worden omgezet, en
vanwege het krappe tijdspad kon de Trojka op dat moment nog geen
finaal kwalitatief oordeel vellen over de genomen maatregelen. Op
9 maart kwam het volledige rapport van de Trojka beschikbaar. Op basis
van dit rapport besloot de Eurogroep dat Griekenland heeft voldaan aan
de voorwaarden die de Eurogroep op 9 februari had gesteld om de
achterstand onder het huidige programma in te halen. De prior actions
richtten zich op budgettaire maatregelen, structurele hervormingen en
maatregelen in de financiële sector. Over de inhoud van de prior actions
en de invulling van het nieuwe programma heb ik de Tweede Kamer
geïnformeerd in de brief van 25 februari jl. (Kamerstuk 21 501-07, nr. 885).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 893

2

Financieringsbehoefte en schuldhoudbaarheid
Bijdrage private sector
Aanbod private sector
Op 24 februari heeft Griekenland het feitelijke aanbod bij de private sector
neergelegd voor de herstructurering van de in aanmerking komende
schuld van circa 206 miljard euro. De herstructurering zou moeten leiden
tot een daling van de Griekse schuld naar circa 120% BBP in 2020, zoals de
regeringsleiders en staatshoofden op 26 oktober jl. bepaalden. Deze
herstructurering is, als gevolg van de verslechterde situatie in
Griekenland, dieper geworden dan was voorzien. Het uiteindelijke aanbod
van Griekenland aan de private sector bestond uit de volgende elementen:
I. Omruil van de oude obligatie voor een nieuwe obligatie met een
nominale waarde van 31,5% (een afslag van 68,5%). Deze nieuwe
obligaties kennen een looptijd van 30 jaar en een aflossingsvrije
periode (grace) van 10 jaar. De coupon op de nieuwe obligatie
bedraagt 2% tot en met 2015, 3% tot en met 2020, 3,65% in 2021 en
4,3% in de volgende jaren;
II. Sweeteners in de vorm van kortlopende (tot 2 jaar) EFSF obligaties ter
waarde van 15% van de nominale waarde van de omgeruilde
obligaties. De afschrijving van de nominale waarde van de oude
obligaties komt uit op 53,5%, het netto-effect van een afslag van 68,5%
op de nominale waarde en de sweeteners van 15% van de nominale
waarde;
III. GDP warrant: de nieuwe obligaties zijn gekoppeld aan de groei van de
Griekse economie. De obligaties zullen vanaf 2015 jaarlijks tot 1% van
hun nominale waarde uitbetalen wanneer de nominale groei van het
BBP een bepaalde grens overschrijdt en wanneer de reële groei
specifieke drempels overschrijdt. Dit komt bovenop de coupon
genoemd onder i);
IV. De opgebouwde rente die Griekenland verschuldigd is over de oude
staatsobligaties maar die nog niet is uitgekeerd, wordt uitgekeerd;
V. De nieuwe obligaties zijn uitgegeven onder Engels recht. Bovendien
geldt dat de status van de nieuwe obligaties is versterkt doordat
terugbetaling door Griekenland op een deel van de EFSF leningen,
namelijk die voor de sweetenersalleen kan plaatsvinden wanneer
Griekenland ook aflost op de nieuwe obligaties.
Het totale verlies aan netto contante waarde (NPV loss) voor de private
sector komt hiermee neer op circa 75%.
Resultaat private sector operatie
De Griekse schuld bevat verschillende categorieën obligaties die elk hun
eigen obligatievoorwaarden kennen; i) Griekse staatsobligaties onder
Grieks recht, ii) Griekse staatsobligaties onder buitenlands recht, iii)
obligaties van Griekse staatsbedrijven onder Grieks recht en iv) obligaties
van staatsbedrijven onder buitenlands recht. De gebruikte cijfers, die
hieronder genoemd worden, zijn een referentie aan het Commissierapport
(zie bijlage) en afkomstig van het Griekse Agentschap.
De eerste categorie is de grootste categorie staatsobligaties. Op deze
categorie hebben 85,8% van de obligatiehouders vrijwillig ingestemd met
het aanbod van Griekenland. Griekenland had reeds met terugwerkende
kracht collective action clauses (CACs) in deze obligatievoorwaarden
opgenomen om, wanneer de drempel hiervoor behaald werd, ook de niet
deelnemende obligatiehouders, de zogenaamde hold-outs, (in dit geval de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 893

3

resterende 14,2%) mee te laten participeren in de omruil. In deze categorie
is dan ook inmiddels een deelname van 100% behaald.
Over het al dan niet inroepen van de CACs door Griekenland is intensief
gesproken in Europees verband. Nederland is hierbij consequent van
mening geweest dat het herstel van de schuldhoudbaarheid in
Griekenland het uitgangspunt moest zijn. Wanneer 120% BBP in 2020 niet
door volledig vrijwillige deelname van obligatiehouders aan de omruil
kon worden bereikt heeft Nederland zich uitgesproken voor het inroepen
van de CACs door Griekenland, om zo een grotere deelname van de
private sector te bewerkstelligen. Nederland was zich bewust van het feit
dat hiermee naar alle waarschijnlijkheid de International Swaps and
Derivates Association (ISDA) zou oordelen dat de omruil tot een credit
event zou leiden. Een credit event kan leiden tot uitbetaling van de credit
default swaps (CDS). Met het oog op een goede werking van de
CDS-markt is dit volgens Nederland ook te prefereren. Het credit event
heeft zich inmiddels daadwerkelijk voltrokken en heeft niet tot noemenswaardige problemen geleid.
Voor de andere categorieën obligaties heeft Griekenland, in overeenstemming met de Eurogroep, besloten de periode van aanmelding te
verlengen tot 23 maart. Voor het grootste deel van de staatsobligaties
onder buitenlands rechts geldt een drempel van 75% voor het inroepen
van de CACs. Deze drempel is op dit moment nog niet behaald. Wanneer
de verlenging er toe leidt dat meer obligatiehouders zich vrijwillig
aanmelden en de grens voor het inroepen van de CACs wordt behaald kan
alsnog de resterende groep obligatiehouders door middel van de CACs
worden verplicht om deel te nemen aan deze omruil. De feitelijke omruil
van deze obligaties zal vervolgens plaatsvinden op 11 april. Het totaal
percentage van 95,7% kan daardoor nog hoger worden. Volgens het
Griekse Agentschap zijn de resultaten van de PSI thans als volgt samen te
vatten:
Tabel 1 Uitkomsten (tentatief) obligatieomruil maart 2012

Staatsobligaties onder Grieks recht
Staatsobligaties onder buitenlands recht
Obligaties Griekse staatsbedrijven onder Grieks
recht
Obligaties Griekse staatsbedrijven onder
buitenlands recht
Totaal

Totaal uitstaande obilgaties

Vrijwillige deelname

Resultaat

177,25 mrd
18,64 mrd
6,70 mrd

152,04 mrd (85,8%)
12,68 mrd (68%)
6,37 mrd (95%)

177,25 mrd (100%)
12,68 mrd
6,37 mrd

2,97 mrd

466 mln (15,7%)

466 mln

205,6 mrd

171,5 mrd (83,5%)

197 mrd (95,7%)

Bron: Public Debt Management Agency Greece (PDMA), zie ook bijgevoegd Commissierapport.

Schuldhoudbaarheid
Voor het Nederlandse kabinet en de Tweede Kamer was het essentieel dat
de schuldhoudbaarheid werd hersteld voordat er kon worden ingestemd
met een nieuw programma. In een nieuwe schuldhoudbaarheidsanalyse
(zie bijlage)1 heeft het IMF geconcludeerd dat er aan de randvoorwaarden
van de bijeenkomst van de regeringsleiders en staatshoofden van de
eurozone van 26 oktober jl. wordt voldaan. De schuld zal, volgens het
rapport van het IMF, mede door de geslaagde herstructurering, uitkomen
op 116,5% BBP in 2020, hierbij wordt uitgegaan van de 95,7% participatie
die nu reeds vaststaat.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 893

4

Bijdrage publieke sector
Financieringsbehoefte
De financieringsbehoefte van Griekenland volgt uit de macroeconomische ontwikkelingen en de invulling van specifieke onderdelen in
een nieuw programma. In lijn met de randvoorwaarden van de bijeenkomst van de regeringsleiders en staatshoofden van de eurozone van
26 oktober jl. zal de additionele publieke bijdrage 130 miljard bedragen.
Het nog niet ingeloste deel van de financieringsbehoefte uit het eerste
reeds bestaande bilaterale leningenprogramma van de lidstaten en het
IMF van 34,4 miljard euro zal, zoals bekend, hierbij worden genomen. De
totale financieringsbehoefte van Griekenland van het oude en het tweede
leningenprogramma komt in de programmaperiode 2012–2014
vervolgens tezamen uit op 164,4 miljard euro.
De financieringsbehoefte, van het oude en het tweede leningenprogramma gezamenlijk in de programmaperiode, van 164,4 miljard euro
bestaat uit drie elementen; i) de betalingen samenhangend met de PSI
operatie, ii) de benodigde herkapitalisatie van de Griekse banken en iii) de
financiering van het tekort, rente en aflossingen.
Zoals blijkt uit de door het IMF gepresenteerde schuldhoudbaarheidanalyse (zie bijlage 2)1 en zoals ik reeds meldde in de brief van 25 februari
jl. (Kamerstuk 21 501-07, nr. 885) en heb besproken met de Tweede Kamer,
is het onzeker wanneer Griekenland weer markttoegang krijgt, zodat het
niet uit te sluiten valt dat Griekenland extra publieke sectorsteun nodig
heeft na de programmaperiode.
Deelname IMF
De totale financieringsbehoefte van Griekenland zal worden gedekt door
het EFSF en het IMF.
Na een periode van intensieve onderhandeling is de Board van het IMF
akkoord gegaan met het beschikbaar stellen van 28 miljard euro verdeeld
over een periode van 4 jaar. Deze periode is langer dan de programmaperiode. Dit omdat het IMF een bepaalde maximale exposure per land heeft.
De bijdrage van 28 miljard euro over een periode van 4 jaar is, zoals blijkt
uit de verklaring van de Managing Director (zie bijgevoegd) van het IMF,
3/11e van het totale nieuwe programma, wat in lijn is met de deelname
van het IMF aan het eerste programma. De 28 miljard van het IMF vormt
3/11e van de totale financieringsbehoefte van Griekenland exclusief enkele
PSI gerelateerde uitgaven (sweeteners en de opgebouwde rente) en de
aan de PSI-operatie gerelateerde aflossingen van de obligaties gehouden
door het Europese Stelsel van Centrale Banken. Dit laatste houdt onder
andere verband met het feit dat deze uitzondering niet geldt voor centrale
banken buiten de eurozone.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Als een gevolg van de langere duur draagt het IMF binnen de programmaperiode 2012–2014 circa 19,8 miljard euro bij aan de financieringsbehoefte en circa 8 miljard euro daarna. Het IMF heeft interne kaders met
een beleid voor bepaalde maxima. Belangrijk is dat het IMF gehoor heeft
gegeven aan de wens van Nederland en de Eurogroep, zoals uitgesproken
op 1 maart, niet alleen naar de interne kaders te kijken, maar ook het
politieke belang te onderkennen van een significante deelname van het
IMF en op basis van het nieuwe programma 3/11e bij te dragen. De
bijdrage van 28 miljard euro voldoet daarmee naar mijn oordeel aan de
randvoorwaarden zoals besproken met de Tweede Kamer en is ook
significant naar het oordeel van de Eurogroep.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 893

5

Deelname Europa
Met inachtneming van de bijdrage van het IMF aan de totale financieringsbehoefte van Griekenland van het oude en het tweede leningenprogramma zal het EFSF in de programmaperiode 2012–2014 circa 144
miljard euro bijdragen. Dit EFSF deel is inclusief het over te hevelen deel
van het bilaterale leningenprogramma van de lidstaten van 24,4 miljard
euro. Ook voor de tijdelijke garantie voor de ECB wordt een beroep
gedaan op het EFSF.1
In de Geannoteerde Agenda van de Eurogroep en Informele Ecofin Raad
van 16 en 17 september 2011 (Kamerstuk 21 501-07, nr. 837) heb ik
opgemerkt dat Slowakije uitgezonderd zou worden van de garantieverlening aan het EFSF voor deel van de EFSF-leningen aan Griekenland. In
de tussen gelegen tijd is bekend geworden dat Slowakije wel voor het
overgrote deel van zijn aandeel zal participeren in de leningen van het
EFSF aan Griekenland voor het tweede programma. Gelet op het kleine
aandeel van Slowakije zal het Nederlandse aandeel aan het EFSF thans
binnen de bandbreedte van 6,1% tot 6,2% blijven. Ik merk hierbij voor de
volledigheid tevens op dat Finland, in lijn met de afspraken van de
Eurogroep van 3 oktober jl. (zie Kamerverslag Eurogroep 3 oktober;
Kamerstuk 21 501-07, nr. 843), voor de dit nieuwe leningenprogramma
aan Griekenland onderpand verkrijgt.
Met goedkeuring van het nieuwe programma is tegelijkertijd goedkeuring
gegeven voor de eerste tranche uit het nieuwe leningenprogramma van
circa 74 miljard euro door het EFSF. Dit bedrag is als volgt opgebouwd; i)
29,5 miljard euro aan sweeteners, ii) 5,1 miljard euro aan opgebouwde
rente die betaald moet worden2, iii) circa 39,4 miljard euro hiervan is
gereserveerd voor het herkapitaliseren van banken die tevens samenhangt met de PSI operatie en voor de financieringsbehoefte van
Griekenland in de periode maart tot en met half april.

1

Het totale beslag dat het nieuwe Griekse
leningenprogramma legt op de capaciteit van
het EFSF bedraagt circa 170 miljard euro.
Hierbij wordt rekening gehouden met het
extra beslag op de EFSF capaciteit door
zogenaamde tijdelijke «roll-over» buffers die
het EFSF dient aan te houden vanwege zijn
financieringsstructuur, waar ik de Tweede
Kamer in mijn brief van 25 februari jl.
(Kamerstuk 21 501-07, nr. 885) over informeerde. Daarnaast legt de tijdelijke garantie
aan de ECB van 35 miljard euro ook tijdelijk
beslag op de capaciteit van het EFSF.
2
Deze bedragen kunnen nog oplopen als de
participatie in de obligatie-omruil uiteindelijk
hoger uitkomt.
3
Zoals ik reeds aan de Tweede Kamer heb
gemeld in het verslag van de Eurogroep van
20 februari (Kamerstuk 21501–07, nr. 885)
verstrekt Nederland, naast garanties en
overgaranties voor de hoofdsom, garanties op
de rentebetalingen. Het totale Nederlandse
garantieplafond aan het EFSF bedraagt circa
98 miljard euro voor zowel de garanties en
overgaranties voor de hoofdsom als voor de
rentelasten. Het aandeel van Nederland in de
garanties en overgaranties voor de rentelasten
op de obligaties van het EFSF voor het nieuwe
programma alleen (dus exclusief de tijdelijke
ECB garantie en de zogenaamde «roll-over»
buffers) is thans voorzien circa 12 miljard euro
te bedragen.

De eerste tranche zal door het EFSF niet in één keer worden uitbetaald
maar in verschillende delen. Dat deze eerste tranche een groot deel
uitmaakt van het totale nieuwe leningenprogramma is het gevolg van het
feit dat de kosten die gepaard gaan met de obligatie-omruil in deze
periode vallen. Daarnaast zal de eerste tranche van het IMF uit het
leningenprogramma, die bedoeld is voor tekortfinanciering 1,6 miljard
euro bedragen. Het IMF heeft besloten tot een vast bedrag per kwartaal.
Gevolgen Nederland
Beslag op het EFSF en het Nederlandse garantieplafond aan EFSF
De Nederlandse garanties voor het EFSF zijn reeds verwerkt in de
Nederlandse begroting. Het Nederlandse aandeel in de garanties aan het
EFSF bedraagt tussen de 6,1% en 6,2% van het totaal door EFSF
aangegane verplichting aan garanties. Inclusief de overgaranties van 65%
komt de totale Nederlandse garantie ten behoeve van de door EFSF aan
Griekenland te lenen hoofdsom voor het tweede programma uit op circa
12 miljard. Daar komt bovenop het gedeelte wat van de bilaterale
leningenfaciliteit (24,4 miljard euro) zal worden overgeheveld naar het
EFSF, waar Nederland een aandeel in de hoofdsom zal hebben van rond
de 2½ miljard euro voor de garanties en overgaranties.3 Hier staat
tegenover dat de bilaterale leningen van Nederland aan Griekenland
zullen worden gemaximeerd op de reeds uitgeleende 3,2 miljard euro, in
plaats van 4,7 miljard euro die hier voor reeds is opgenomen in de
Nederlandse begroting. Ik zal de begroting daarop aanpassen (verlagen)
bij een volgend regulier besluitvormingsmoment. Iedere door het EFSF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 893

6

aangegane lening wordt door Eurostat toegerekend aan de schuld van de
eurolanden, het Nederlandse aandeel is ook daarin tussen de 6,1% en
6,2%.
Ten behoeve van de tijdelijke garantie voor de ECB van 35 miljard euro
verstrekt Nederland rond de 3½ miljard euro aan garanties en overgaranties voor de hoofdsom. Deze garantie is tijdelijk en duurt tot 60 dagen
nadat alle kredietbeoordelaars Griekenland niet meer de rating hebben
gegeven van selective of restrictive default. Zodra de garantie weer kan
worden opgeheven komt de capaciteit vrij evenals dit deel van het
geëffectueerde Nederlandse garanties voor EFSF.
Effect op de Nederlandse begroting
Zoals ik ook al heb gemeld in mijn brief van 25 februari jl. (Kamerstuk
21 501-07, nr. 885) kunnen uit hoofde van het nieuwe programma voor
Griekenland een aantal effecten worden onderscheiden op de nationale
begroting. Deze mutaties zullen op een later moment nog in de begroting
worden verwerkt. De mutaties zijn wel saldorelevant maar vallen buiten
de kaders, omdat de uitgaven samenhangen met crisisgerelateerde
maatregelen. Er zijn positieve en negatieve effecten voor de Nederlandse
begroting. De positieve effecten overtreffen de negatieve effecten.
Er is ten eerste sprake van derving op de geraamde rente-inkomsten als
gevolg van de verlaging van de rente-opslag op de bilaterale leningen aan
Griekenland (16 miljoen euro in 2012 oplopend naar 48 miljoen euro vanaf
2015 en doorlopend tot en met 2019 waarna de rentederving afloopt, door
de aflossingen van Griekenland aan Nederland1).
Ten tweede leidt het bedrag dat lidstaten zullen doorgeven aan
Griekenland dat overeenkomt met de inkomsten van de nationale centrale
banken uit hun Griekse investeringsportefeuille tot een derving. Gelet op
de relatief beperkte omvang van deze portefeuille in handen van De
Nederlandsche Bank zal in de begroting voor de periode 2012 t/m 2017
een totaalbedrag van 91,2 miljoen euro uitgaven worden geboekt om deze
inkomsten door te geven aan Griekenland.

1
Zoals eerder gemeld hebben de regeringsleiders en staatshoofden van de eurozone op
21 juli jl. reeds besloten dat de resterende
bilaterale leningen aan Griekenland zouden
worden overgeheveld naar het EFSF. Hierdoor
zal Nederland op toekomstige tranches geen
rentemarge meer ontvangen. Ook werd op
21 juli jl. besloten dat de looptijd van de
bilaterale leningen aan Griekenland substantieel te verlengen.

Tegelijkertijd is er echter sprake van een positief effect dat groter is dan de
hierboven beschreven negatieve effecten, dat samenhangt met het besluit
om de winsten op de Griekse obligaties die door de ECB zijn aangekocht
in het kader van het Securities Market Programme (SMP) naar de
nationale centrale banken te laten vloeien. Afhankelijk van de nationale
regels voor de winstafdrachten van de centrale banken kan dit ten gunste
worden gebracht van de begroting in de lidstaten. In Nederland zal DNB
deze winsten ten gunste brengen van de schatkist. Deze reeks zal de
komende tijd in beeld worden gebracht. Op dit moment kan ik alleen de
orde van grootte aangeven en die bedraagt meer dan 100 miljoen in de
beginjaren, langzaam aflopend over een lange reeks van jaren. Deze
opbrengsten compenseren als geheel en ook specifiek voor de jaren 2013,
2014 en 2015 ruim de gevolgen van enerzijds de verlaging van de rente op
de bilaterale leningen en anderzijds de betalingen aan Griekenland
samenhangend met de investeringsportefeuille van de Nederlandsche
Bank, waarmee er geen negatief effect op het EMU saldo is.
Monitoring en groei
Het programma vraagt veel van Griekenland en grijpt op verschillende
manieren diep in op de Griekse economie. Gegeven de inspanning die
Griekenland moet leveren bevat het programma ook een aantal maatregelen om de institutionele capaciteit van Griekenland te versterken. Zoals

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 893

7

ik ook heb aangegeven in de brief van 25 februari (Kamerstuk 21 501-07,
nr. 885) heeft de Eurogroep de Commissie gevraagd het aantal mensen
dat permanent in Griekenland gestationeerd is te vergroten, voor zowel
het geven van technische assistentie als het monitoren van voortgang.
In dit verband is in de Tweede Kamer aan de orde gesteld in hoeverre
deze hervormingen gericht zijn op groei. Dit is een van de redenen dat
Nederland vanaf het begin heeft gepleit voor de deelname van het IMF
aan het programma als waarborg voor structurele – op groei gerichte –
hervormingen. Daarnaast is gesproken over de rol van onder andere de
EIB en structuurfondsen met het oog op groeiversterkende maatregelen.
Inmiddels heeft de Board van de EIB ingestemd met een kredietlijn om de
groei door het Midden en Klein Bedrijf te stimuleren. Tevens wordt nog
altijd actief bezien of de middelen voor Griekenland vanuit het Cohesiefonds en de structuurfondsen zodanig kunnen worden ingezet dat deze
effectiever het groei- en concurrentievermogen van de Griekse economie
versterken. Het blijft daarbij zaak dat Griekenland zelf het voortouw neemt
om tot de noodzakelijke hervormingen te komen.
Tot slot
Het nieuwe leningenprogramma aan Griekenland voldoet aan de drie
voorwaarden die het kabinet en de Tweede Kamer hiervoor hebben
gesteld. Griekenland heeft door middel van het nemen van een tal van
prior actions de achterstand onder het huidige programma ingehaald,
door de PSI operatie zal de schuld in 2020 dalen naar circa 117% BBP, en
het IMF levert een significante bijdrage. Op basis hiervan heeft Nederland
in kunnen stemmen met het nieuwe leningenprogramma.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 21 501-07, nr. 893

8