Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 410

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 25 juli 2017
De vaste commissie voor Economische Zaken heeft een aantal vragen en
opmerkingen voorgelegd aan de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur
en Wetenschap over de brief van 12 juli 2017 over de geannoteerde
agenda van de informele Raad voor Concurrentievermogen op 25 juli
2017 (Kamerstuk 21 501-30, nr. 408).
De vragen en opmerkingen zijn op 17 juli 2017 aan de Staatssecretaris van
Onderwijs, Cultuur en Wetenschap voorgelegd. Bij brief van 19 juli 2017
zijn de vragen beantwoord.
De fungerend voorzitter van de commissie,
Ziengs
De griffier van de commissie,
Nava

kst-21501-30-410
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 410

1

Inhoudsopgave
I
Vragen en opmerkingen vanuit de fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
II

Reactie van de Staatssecretaris van Onderwijs Cultuur en
Wetenschap

2
2
3
4
4

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de informele Raad voor Concurrentievermogen (onderzoek)
op 24 en 25 juli 2017. Deze leden hebben de volgende vragen:
Uit de geannoteerde agenda blijkt dat Europa wereldleider is als het gaat
om de productie en kwaliteit van kennis, maar minder goed is in het
omzetten van deze kennis in innovatie, groei en toegevoegde waarde voor
de samenleving. De leden van de VVD-fractie vragen hoe Nederland zich
verhoudt tot het Europees gemiddelde van het omzetten van kennis in
innovatie, groei en toegevoegde waarde voor de samenleving.
De leden van de VVD-fractie kunnen zich vinden in de mening van het
kabinet inzake de maatschappelijke relevantie en impact van onderzoek en
innovatie, alsook dat in de programmering van het kaderprogramma meer
flexibiliteit mogelijk zou moeten zijn om beter in te kunnen spelen op
nieuwe of veranderende maatschappelijke behoeften en om ook ruimte te
bieden aan disruptieve innovatie. In hoeverre delen andere lidstaten deze
mening? Staat Nederland hier alleen in of vindt zij andere lidstaten aan
haar zijde? Indien dit niet het geval is, waarom niet?
De High Level Group (HLG) heeft een aantal aanbevelingen voor de
vormgeving van een volgend kaderprogramma gedaan. Deze leden
vragen op welke punten deze aanbevelingen overeenkomen met het
position paper van Nederland inzake de evaluatie van Horizon 2020 en
hoe de Staatssecretaris deze aanbevelingen apprecieert. Is het te verwachten dat Europa de aanbevelingen overneemt? Zo ja, hoe zullen deze
aanbevelingen worden geïmplementeerd? Welke gevolgen zullen een
eventuele implementatie hebben voor Nederland?
Uit de geannoteerde agenda blijkt dat partijen uit Nederland goed
deelnemen aan Horizon 2020 en dat het retourpercentage hoger is dan de
Nederlandse afdracht aan het fonds. Verwacht de Staatssecretaris dat dit
de komende jaren zo blijft, door te kijken naar de huidig lopende
aanvragen? Hoe zorgt het kabinet er daarnaast voor dat Nederlandse
partijen ook in de toekomst zich goed blijven profileren binnen het
Horizon 2020 fonds?
Uit de geannoteerde agenda blijkt tevens dat de Raad zal debatteren over
de coherentie en openheid van EU onderzoeks- en innovatiepartnerschappen. Het stroomlijnen van het landschap van instrumenten voor het
stimuleren van onderzoek en innovatie is een van de prioriteiten van het
Estse voorzitterschap op dit terrein. De leden van de VVD-fractie vragen
wat het precieze standpunt is dat Nederland zal inbrengen tijdens dit
debat. De Staatssecretaris geeft aan dat de wens bestaat voor het aanbrengen van meer stroomlijning in het landschap van instrumenten en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 410

2

initiatieven. Op welke instrumenten en initiatieven doelt de Staatssecretaris specifiek?
Op 13 juli heeft de Europese Commissie bekendgemaakt dat vanaf eind
2017 een Europees gezamenlijk onderzoekscentrum haar deuren wil
openen. Deze leden vragen hoe de Staatssecretaris tegenover dit nieuws
staat en op welke manieren Nederland kan profiteren van het openstellen
van een dergelijk centrum.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie merken op dat de groei van de Nederlandse
fotonica industrie en het grote markt potentieel dat daaraan verbonden is,
grote mogelijkheden biedt voor verschillende Nederlandse regio’s als
Twente, Eindhoven en Delft. Deze leden vragen in hoeverre de Staatssecretaris de middelen voor de midden lange termijn voor de verdere
ontwikkeling van de Nederlands fotonica industrie kan borgen en in
hoeverre er hierbij Europese financiering mogelijkheden zijn.
De leden van de CDA fractie vragen aandacht voor European Space
Agency/het European Space Research and Technology Centre
(ESA/ESTEC). Er heerst onduidelijkheid over welke gevolgen de Brexit
heeft voor ESA/ESTEC. Kan de Staatssecretaris aangeven wat nu het
politiek formele standpunt van het Verenigd Koninkrijk (VK) is aangaande
ESA/ESTEC. Door de onzekerheid ontstaat er bijvoorbeeld onduidelijkheid
over de activiteiten van ESA/ESTEC in het VK. De leden van de CDA fractie
vragen of er sprake zou zijn dat activiteiten van ESA/ESTEC in het VK
verhuizen naar het Europese vasteland. Wanneer deze Britse activiteiten
van ESA/ESTEC bovendien geen deel uitmaken van een uiteindelijke
Brexit deal, kunnen deze activiteiten tegen onnodige complicaties lopen,
al is het alleen al aangaande de EU burgers die er werken. Deze leden
vragen de Staatssecretaris dit scenario te onderzoeken en de Kamer
hierover te informeren.
Het vertrek van het VK zal financiële gevolgen hebben aangaande de
landenbijdrage van de ESA/ESTEC leden. De leden van de CDA fractie
vragen de Staatssecretaris in kaart te brengen welke consequenties de
Brexit heeft op de verplichte en vrijwillige bijdrage van Nederland aan
ESA/ESTEC. Tevens vragen zij de Staatssecretaris aan te geven hoe de
optionele bijdrage zich verhoudt tot de verplichte bijdrage en hoe
Nederland zich positioneert Nederland ten opzichte van andere landen
aangaande deze bijdragen.
De leden van de CDA fractie welke gevolgen Brexit heeft voor het
voortbestaan van de Europese ruimtevaart programma’s in het algemeen
en in hoeverre dit onderdeel van de Brexit onderhandelingen uitmaakt.
De leden van de CDA-fractie merken op dat de afstemming van programma’s van ESA/ESTEC binnen de EU niet goed lopen. Deelt de
Staatssecretaris deze observatie en kan hij aan te geven hoe dit dan beter
kan.
Gezien de toegevoegde waarde van ESA/ESTEC voor de Nederlandse
economie is het relevant dat de middelen voor ESA/ESTEC op niveau
blijven. De leden van de CDA-fractie vragen de Staatssecretaris hoe het
gat dat de Brexit zal achterlaten in de begroting van ESSA/ESTEC gevuld
zal worden. De leden van de CDA fractie vragen de Staatssecretaris of hij
kan aangeven of de bijdrage van de ESA/ESTEC-leden dan verhoogd zal
worden.
Het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap hanteert geen
ruimtevaartagenda. De leden van de CDA fractie vragen of Nederland de
ruimtevaartagenda dan wel goed heeft geborgd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 410

3

Ten slotte vragen de leden van de CDA fractie de Staatssecretaris om in
Europees verband ervoor te pleiten dat klimaatverandering onderwerp
van Horizon 2020 wordt. Dit zou grote economische kansen bieden voor
Nederland.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de informele Raad voor Concurrentievermogen op 24 en
25 juli 2017. Zij hebben nog enkele vragen en opmerkingen.
De leden van fractie van D66 zijn van mening dat het volgende
programma Horizon 2020 cruciaal is voor de toekomstige welvaart in
Europa. De internationale concurrentie op het gebied van innovatie neemt
toe en groei en werkgelegenheid kan alleen komen van toenemende
arbeidsproductiviteit in plaats van arbeidsparticipatie. Onderzoek en
innovatie is dus cruciaal voor onze toekomstige welvaart. Deelt de
Staatssecretaris deze mening? Wat betekent dit voor het budget van het
volgende Europese innovatieprogramma? Wat zijn volgens de Staatssecretaris de belangrijkste conclusies uit het rapport Lamy? Welke wijzigingen aan het programma zou hij aanbevelen? Welke lessen kan
Nederland trekken voor het eigen innovatiebeleid uit de manier waarop
Horizon 2020 is gericht op excellente wetenschap, industrieel leiderschap
en maatschappelijke uitdagingen in plaats van bepaalde bedrijfssectoren?
Deze leden zijn verheugd met de komt van een EU-onderzoekscentrum.
Zijn er mogelijkheden om het Europese onderzoek verder te versterken
door het wederzijds meer openstellen van onderzoekscentra en bijzondere
onderzoeksfaciliteiten zoals supercomputers en megatelescopen?
In het kader van Horizon 2020 is de positie van de European Space
Agency voor Nederland van extra belang, omdat het grootste onderzoekscentrum van de ESA zich in Noordwijk bevindt en dit mede bepaalt hoe
sterk de ruimtevaartsector in Nederland is. In Oegstgeest gaat gebouwd
worden aan de Ariane-6 raket. ESA en EU zijn aparte organisaties, maar
bij de ESA is slechts een land aangesloten buiten de Europese Economische Ruimte, namelijk Canada. De belangen van de ESA-landen en
EU-landen lopen echter zeer synchroon, van fundamenteel onderzoek tot
geopolitieke belangen. Extra relevant nu de Verenigde Staten meer
afstand nemen van de NAVO en China bezig is met een eigen ruimtewedloop. Deelt de Staatssecretaris de mening dat Nederland als gastland
een bijzondere rol heeft op het gebied van ruimtevaart en onderzoek?
Deelt de Staatssecretaris de mening dat de EU en ESA gezamenlijke
prioriteiten moeten formuleren op het gebied van ruimtevaartwetenschap? Is de Staatssecretaris bereid dit als Nederlands standpunt op te
brengen in de discussies over KP9? Het Netherlands Space Office heeft
vanuit dezelfde gedachte in de Industrial Policy Committee van ESA (waar
Nederland zitting in heeft) voorgesteld om Europese onderzoeksmiddelen
voor Horizon 2020 bij ESA in te zetten. Is de Staatssecretaris bereid ervoor
te pleiten dat dat deel van het ruimtevaartbudget in Europese onderzoeksmiddelen ingezet gaat worden bij ESA?
II Reactie van de Staatssecretaris van Onderwijs Cultuur en
Wetenschap
Ik heb met interesse kennisgenomen van de vragen van de leden van de
fracties van VVD, CDA en D66 en dank de leden voor hun inbreng.
Hieronder wordt ingegaan op de vragen in de volgorde van het verslag.
Een aantal vragen van de fracties van CDA en D66 heeft geen betrekking
op de geannoteerde agenda voor de Raad voor Concurrentievermogen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 410

4

25 juli 2017. Deze vragen, die hoofdzakelijk liggen op het terrein van
ruimtevaart- en industriebeleid (fotonica), zullen separaat door de Minister
van Economische Zaken beantwoord worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Uit de geannoteerde agenda blijkt dat Europa wereldleider is als het gaat
om de productie en kwaliteit van kennis, maar minder goed is in het
omzetten van deze kennis in innovatie, groei en toegevoegde waarde voor
de samenleving. De leden van de VVD-fractie vragen hoe Nederland zich
verhoudt tot het Europees gemiddelde van het omzetten van kennis in
innovatie, groei en toegevoegde waarde voor de samenleving.
Op 20 juni is de nieuwste editie van het European Innovation Scoreboard
(EIS, editie 2017) gepubliceerd door de Europese Commissie. Op basis
van 27 indicatoren is een innovatie-index samengesteld, die vervolgens is
gebruikt voor een innovatieranglijst van de EU-lidstaten. Nederland
behoort tot de groep van innovatieleiders en is gestegen van een vijfde
naar een vierde plaats in deze ranglijst, achter respectievelijk Zweden,
Denemarken en Finland. Het EIS laat zien dat de Nederlandse innovatiekracht de afgelopen zes jaar is gestegen ten aanzien van het Europees
gemiddelde, Nederland heeft hiermee zijn positie als innovatief koploper
versterkt.
Tegelijk met het European Innovation Scoreboard heeft de Commissie ook
het Regional Innovation Scoreboard gepubliceerd. De meest innovatieve
van de 220 EU-regio’s bevinden zich in de landen die ook de EIS aanvoeren (Zweden en Denemarken). De sterkste regio’s in Nederland zijn
Noord-Brabant en Utrecht. Deze blijven echter achter bij de kracht van de
meest innovatieve regio’s in Zweden, Denemarken, Finland, Duitsland en
het VK.
Wat betreft arbeidsproductiviteit (toegevoegde waarde) scoort Nederland
wereldwijd goed. Nederland is één van de landen met de hoogste
arbeidsproductiviteit ter wereld. Nederland staat in 2016, net als vorig
jaar, in de OESO ranglijst van the Conference Board op de zesde plaats.1
De leden van de VVD-fractie kunnen zich vinden in de mening van het
kabinet inzake de maatschappelijke relevantie en impact van onderzoek en
innovatie, alsook dat in de programmering van het kaderprogramma meer
flexibiliteit mogelijk zou moeten zijn om beter in te kunnen spelen op
nieuwe of veranderende maatschappelijke behoeften en om ook ruimte te
bieden aan disruptieve innovatie. In hoeverre delen andere lidstaten deze
mening? Staat Nederland hier alleen in of vindt zij andere lidstaten aan
haar zijde? Indien dit niet het geval is, waarom niet?
De discussie in de Raad is een eerste gedachtewisseling over zowel het
rapport van de High Level Group als de eerste resultaten van de interimevaluatie van Horizon 2020 met het oog op het volgende kaderprogramma. Het krachtenveld kan daarom op dit moment nog niet vastgesteld
worden. Wel heeft een aantal landen, net als Nederland, een position
paper geschreven ten behoeve van de interim- evaluatie van Horizon
2020.2 De beschikbare position papers vormen een indicatie dat de
Nederlandse positie inzake de maatschappelijke relevantie en de impact
van onderzoek en innovatie en het realiseren van meer flexibiliteit in het
1

https://www.bedrijvenbeleidinbeeld.nl/bedrijvenbeleid/bedrijvenbeleid/bedrijvenbeleid-hoestaat-nederland-ervoor/arbeidsproductiviteit.
2
The Netherlands position paper on the interim- Evaluation of Horizon 2020, bijlage bij
Kamerstuk 21 501-30, nr. 391.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 410

5

kaderprogramma, om in te spelen op nieuwe behoeften en ruimte te
bieden aan disruptieve innovatie, door meerdere EU-lidstaten (variërend
op thema’s bijvoorbeeld het VK, Duitsland, Denemarken, Noorwegen)
wordt gedeeld. Nog niet alle lidstaten hebben zich hier expliciet over
uitgesproken.
De High Level Group (HLG) heeft een aantal aanbevelingen voor de
vormgeving van een volgend kaderprogramma gedaan. Deze leden
vragen op welke punten deze aanbevelingen overeenkomen met het
position paper van Nederland inzake de evaluatie van Horizon 2020 en
hoe de Staatssecretaris deze aanbevelingen apprecieert. Is het te
verwachten dat Europa de aanbevelingen overneemt? Zo ja, hoe zullen
deze aanbevelingen worden geïmplementeerd? Welke gevolgen zullen
een eventuele implementatie hebben voor Nederland?
In het kader van de interim-evaluatie van Horizon 2020, heeft de HLG
onder leiding van Pascal Lamy elf strategische aanbevelingen geformuleerd die een belangrijke bijdrage leveren aan de discussie over een
volgend kaderprogramma. De aanbevelingen van de HLG zijn met name
gericht op het vergroten van de impact van een volgend kaderprogramma. De HLG heeft zich laten inspireren door documenten van de
Europese Commissie, reacties van lidstaten en input van stakeholders die
naar aanleiding van de evaluatie zijn verschenen. Pascal Lamy heeft het
rapport van de HLG gepresenteerd, tijdens een stakeholderconferentie,
georganiseerd door de Europese Commissie op 3 juli jl.
Zoals in de geannoteerde agenda aangegeven, komen de aanbevelingen
van de HLG in grote mate overeen met de inzet van Nederland zoals
verwoord in het position paper voor de interim- evaluatie van Horizon
2020.3 Formele standpunten over de specifieke aanbevelingen van de HLG
zijn door de lidstaten, waaronder Nederland, nog niet ingenomen. Het is
dus nog te vroeg om aan te geven of de aanbevelingen overgenomen
worden en welke gevolgen dit zal hebben voor Nederland. Er zal eerst
verkennend worden gesproken over de aanbevelingen, te beginnen met
het beleidsdebat op 24 en 25 juli tijdens de informele Raad voor Concurrentievermogen.
Uit de geannoteerde agenda blijkt dat partijen uit Nederland goed
deelnemen aan Horizon 2020 en dat het retourpercentage hoger is dan de
Nederlandse afdracht aan het fonds. Verwacht de Staatssecretaris dat dit
de komende jaren zo blijft, door te kijken naar de huidig lopende
aanvragen? Hoe zorgt het kabinet er daarnaast voor dat Nederlandse
partijen ook in de toekomst zich goed blijven profileren binnen het
Horizon 2020 fonds?
Nederlandse stakeholders scoren goed als men kijkt naar de onder
Horizon 2020 toegekende projecten met een retourcijfer van 7,6%
(tegenover een Nederlandse afdracht aan het budget van ca 5%). Dit is
een positief resultaat, zeker gezien het feit dat de concurrentie in Horizon
2020 substantieel toegenomen is in vergelijking met het zevende
kaderprogramma. Dit blijkt onder andere uit het aantal ingediende
voorstellen in Horizon 2020 dat met 75,9% is toegenomen ten opzichte
van het zevende kaderprogramma.4

3
4

Idem.
Europese Commissie, Commission Staff Working Document – interim- evaluation of Horizon
2020, SWD (2017) 221 final, pagina 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 410

6

De cijfers over de lopende aanvragen voor Horizon 2020 zijn niet beschikbaar. Het kabinet vindt het belangrijk dat Nederlandse partijen ook in de
toekomst excellente voorstellen kunnen blijven indienen in Horizon 2020
en toekomstige kaderprogramma’s. Naast het hoog houden van de
kwaliteit van de kennisinstellingen, stimuleert het kabinet de deelname
van Nederlandse partijen aan Horizon 2020. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) neemt als nationaal contactpunt voor Horizon
2020 een belangrijke rol in. In opdracht van het kabinet ondersteunt
RVO.nl de deelname van Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen aan
Horizon 2020 door middel van training, advies en informatie. Uit de
resultaten over de prestaties van Nederland in Horizon 2020 blijkt dat de
slagingskans van Nederlandse deelnemers die ondersteuning van RVO.nl
ontvingen, twee keer zo hoog is.
Daarnaast bevordert het kabinet de deelname van de publiek gefinancierde kennisinstellingen aan Horizon 2020 via de regeling «Stimulering
Europese Onderzoek» (SEO-regeling). Door de SEO-regeling worden deze
instellingen tegemoet gekomen in de eigen bijdrage (matching) die vereist
is bij deelname aan Horizon 2020.
Uit de geannoteerde agenda blijkt tevens dat de Raad zal debatteren over
de coherentie en openheid van EU onderzoeks- en innovatiepartnerschappen. Het stroomlijnen van het landschap van instrumenten voor het
stimuleren van onderzoek en innovatie is een van de prioriteiten van het
Estse voorzitterschap op dit terrein. De leden van de VVD-fractie vragen
wat het precieze standpunt is dat Nederland zal inbrengen tijdens dit
debat. De Staatssecretaris geeft aan dat de wens bestaat voor het aanbrengen van meer stroomlijning in het landschap van instrumenten en
initiatieven. Op welke instrumenten en initiatieven doelt de Staatssecretaris specifiek?
Het Estse voorzitterschap constateert terecht dat het Europese landschap
aan instrumenten voor partnerschappen in onderzoek en innovatie
veelomvattend en complex is. Tijdens de Raad zal Nederland inbrengen
dat partnerschappen een effectief instrument zijn, ervan uitgaande dat zij
bijdragen aan het poolen van middelen rond een uitdaging of thema,
duurzame betrokkenheid van en samenwerking tussen stakeholders
stimuleren, bijdragen aan excellentie en impact en de Europese financiering als hefboom werkt voor nationale, regionale of private middelen.
Publiek-private partnerschappen kunnen bijvoorbeeld grootschalige, in de
regel dure projecten met een grote potentiële (maatschappelijke) impact
mogelijk maken, die individuele bedrijven, kennisinstellingen of landen
niet kunnen realiseren. Nederland kijkt uit naar de evaluaties van de
verschillende partnerschappen, voorzien in het najaar van 2017 als
onderdeel van de interim-evaluatie van Horizon 2020. De uitkomsten
hiervan zullen richting geven aan verdere discussie over stroomlijning van
het landschap van instrumenten en initiatieven.
Het debat in de Raad heeft betrekking op alle (instrumenten voor)
partnerschappen die vallen onder het EU-kaderprogramma voor
onderzoek en innovatie. Vormen van publiek-publieke partnerschappen
zijn Joint Programming Initiatieven, ERA-netten en Artikel 185-initiatieven.
Op het gebied van publiek-private partnerschappen betreft dit contractuele publiek-private partnerschappen en Artikel 187-initiatieven. Andere
vormen van partnerschappen zijn de Knowledge- & Innovation Communities (KIC’s) onder het European Institute of Innovation & Technology
(EIT) en Future and Emerging Technologies (FET)-flagships.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 410

7

Op 13 juli heeft de Europese Commissie bekendgemaakt dat vanaf eind
2017 een Europees gezamenlijk onderzoekscentrum haar deuren wil
openen. Deze leden vragen hoe de Staatssecretaris tegenover dit nieuws
staat en op welke manieren Nederland kan profiteren van het openstellen
van een dergelijk centrum.
Vanaf december 2017 kunnen externe onderzoekers gebruik gaan maken
van de onderzoeksfaciliteiten van het Joint Research Centre (JRC)5. Dit is
een onderdeel van de strategie van de Europese Commissie om zijn Joint
Research Centre te moderniseren en open te stellen. In eerste instantie
kunnen externe onderzoekers drie onderzoeksfaciliteiten gebruiken van de
vestigingen in Ispra (Italië). Daarna volgen faciliteiten van de andere
vestigingen. Ook onderdeel van deze strategie is het beschikbaar stellen
van de JRC Data Catalogus afgelopen juni. Hierdoor zijn nu 1.629 datasets
uit 44 verschillende datacollecties van het JRC via open access ter
beschikking gekomen van onderzoekers. Zo kan ook Nederland profiteren
van de openstelling van het JRC. Deze ontwikkeling is een goed voorbeeld
van Open Science/Open Data en past in het streven om te komen tot een
European Open Science Cloud (EOSC). Ik sta hier dan ook positief
tegenover.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA fractie vragen de Staatssecretaris om in Europees
verband ervoor te pleiten dat klimaatverandering onderwerp van Horizon
2020 wordt. Dit zou grote economische kansen bieden voor Nederland.
Binnen Horizon 2020 wordt klimaatonderzoek reeds gefinancierd, in het
bijzonder onder de Horizon 2020-pijler «Maatschappelijke uitdagingen».
Het kabinet onderschrijft het belang van het financieren van onderzoek en
innovatie op het gebied van urgente maatschappelijke uitdagingen. Dit
standpunt is ook opgenomen in het Nederlandse position paper dat in het
kader van de interim-evaluatie van Horizon 2020 is opgesteld.6
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van fractie van D66 zijn van mening dat het volgende programma Horizon 2020 cruciaal is voor de toekomstige welvaart in Europa. De
internationale concurrentie op het gebied van innovatie neemt toe en
groei en werkgelegenheid kan alleen komen van toenemende arbeidsproductiviteit in plaats van arbeidsparticipatie. Onderzoek en innovatie is dus
cruciaal voor onze toekomstige welvaart. Deelt de Staatssecretaris deze
mening? Wat betekent dit voor het budget van het volgende Europese
innovatieprogramma?
Investeringen in onderzoek en innovatie zijn cruciaal voor toekomstige
economische groei en voor het oplossen van maatschappelijke uitdagingen. Ik deel dus deze mening. Om Europa competitief te laten zijn ten
opzichte van (opkomende) economieën is het nodig in te zetten op een
gemoderniseerd, toekomstgericht en financieel houdbaar Meerjarig
Financieel Kader (MFK). In aanloop naar het volgende MFK zet Nederland
dan ook in op slimme groei en innovatie als prioritaire thema’s. De

5

Het Joint Research Centre (JRC) is de service van de Europese Commissie voor wetenschap en
kennis waar onderzoekers werken aan wetenschappelijk onderzoek om onafhankelijk advies te
kunnen geven en ondersteuning voor het beleid van de EU. Er zijn diverse laboratoria die aan
onderwerpen werken variërend van transport tot milieuvraagstukken (https://ec.europa.eu/
jrc/en).
6
The Netherlands position paper on the interim- Evaluation of Horizon 2020, bijlage bij
Kamerstuk 21 501-30, nr. 391.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 410

8

onderhandelingen over het volgende MFK zijn nog gaande. Over de
hoogte van het budget voor het volgende Europese onderzoeks- en
innovatieprogramma is daarom nog geen uitspraak te doen.
Wat zijn volgens de Staatssecretaris de belangrijkste conclusies uit het
rapport Lamy? Welke wijzigingen aan het programma zou hij aanbevelen?
De belangrijkste conclusie uit het rapport «LAB-FAB-APP: Investing in the
European future we want» van de High Level Group «Maximaliseren van
impact van EU onderzoek en innovatie programma’s» (HLG) is dat
investeringen in onderzoek en innovatie steeds belangrijker worden en
cruciaal zijn voor Europa’s toekomst in de context van toenemende
globalisering, waarbij succes steeds meer afhankelijk is van de productie
en de vertaalslag van kennis naar innovatie. De HLG stelt vast dat Europa
zeer goed is in de productie en kwaliteit van kennis, maar tot op heden er
minder goed in slaagt om deze kennis om te zetten in innovatie, groei en
toegevoegde waarde voor de samenleving. De HLG doet elf aanbevelingen voor het toekomstige Europese onderzoeks- en innovatiebeleid.
Wat betreft wijzigingen ten aanzien van het huidige kaderprogramma
wordt er bijvoorbeeld gewezen op mogelijkheden voor meer simplificatie
en synergie met Europese Investerings- en Structuurfondsen (ESIF), onder
meer op het gebied van staatssteunregelgeving.
Voor wat betreft de Nederlandse positie ten aanzien van aanpassingen
aan Horizon 2020, verwijs ik u naar het position paper dat Nederland in
het kader van de interim-evaluatie van Horizon 2020 heeft opgesteld en
eerder naar de Kamer is verstuurd.7
Welke lessen kan Nederland trekken voor het eigen innovatiebeleid uit de
manier waarop Horizon 2020 is gericht op excellente wetenschap,
industrieel leiderschap en maatschappelijke uitdagingen in plaats van
bepaalde bedrijfssectoren?
Zoals beschreven in het Nederlandse position paper over Horizon 2020,
ligt de Nederlandse aanpak met de Nederlandse Wetenschapsagenda en
het topsectorenbeleid in lijn met de Europese Horizon 2020 benadering.8
In het huidige topsectorenbeleid gaat veel aandacht uit naar onderzoek
dat gericht is op maatschappelijke uitdagingen. Sleuteltechnologieën
spelen zijn hierbij een belangrijke rol. Deze zijn essentieel voor het
succesvol oplossen van maatschappelijke uitdagingen, voor het toekomstig verdienvermogen en voor het realiseren van wetenschappelijke
doorbraken. In een eerdere brief aan uw Kamer heb ik aangegeven dat –
mede naar aanleiding van een motie van de leden Verhoeven (D66) en
Mei Li Vos (PvdA)9 – de inzet van topsectoren op maatschappelijke
uitdagingen en sleuteltechnologieën wordt versterkt.10 In de in voorbereiding zijnde Kennis- en Innovatiecontracten wordt de focus op maatschappelijke uitdagingen en sleuteltechnologieën nader vormgegeven,
waarmee deze nog centraler komen te staan in het topsectorenbeleid.
Daarnaast is het goed te zien dat de High Level Group voor de evaluatie
van Horizon 2020 (Lamy) de aanpak van de Nederlandse Wetenschapsagenda als voorbeeld noemt om de samenleving te betrekken bij het
opstellen van de onderzoeksagenda.

7

Idem.
The Netherlands position paper on the interim- Evaluation of Horizon 2020, bijlage bij
Kamerstuk 21 501-30, nr. 391.
9
Kamerstuk 34 550 XIII, nr. 38.
10
Kamerstukken 33 009 en 32 637, nr. 40
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 410

9

Deze leden zijn verheugd met de komst van een EU-onderzoekscentrum.
Zijn er mogelijkheden om het Europese onderzoek verder te versterken
door het wederzijds meer openstellen van onderzoekscentra en bijzondere
onderzoeksfaciliteiten zoals supercomputers en megatelescopen?
Vanaf december 2017 kunnen externe onderzoekers gebruik gaan maken
van de onderzoeksfaciliteiten van het Joint Research Centre. Dit is een
onderdeel van de strategie van de Europese Commissie om zijn Joint
Research Centre te moderniseren en open te stellen. In eerste instantie
kunnen externe onderzoekers drie onderzoeksfaciliteiten gebruiken van de
JRC onderzoekscentra in Ispra (Italië). Daarna volgen faciliteiten van de
andere JRC onderzoekscentra.
Het wederzijds openstellen van onderzoeksfaciliteiten die voor onderzoekers in Europa van belang zijn is één van de redenen waarom de
Europese Commissie in de Horizon 2020 werkprogramma’s voor research
infrastructuren acties opneemt om toegang tot en samenwerking tussen
onderzoeksfaciliteiten in Europa te bevorderen/faciliteren. Dit als
aanvulling op de investeringen in onderzoeksfaciliteiten die door de
Lidstaten zelf moeten worden opgebracht.
Ook het European Strategy Forum for Research Infrastructures (ESFRI)
stimuleert het toegang geven aan onderzoekers van buiten de eigen
faciliteit door dit als voorwaarde te stellen voor toelating tot de ESFRIroadmap voor grootschalige onderzoeksfaciliteiten. Sommige faciliteiten
worden juist met het oog daarop in Europa virtueel gebundeld om de
mogelijkheden voor toegang en daarmee ook samenwerking met
onderzoekers uit andere landen te bevorderen. Een goed voorbeeld is de
European Magnetic Field Laboratory (EFML), een consortium van de
hoge-magneetveldlaboratoria in Frankrijk, Duitsland en Nederland. De
Nijmeegse HFML is trekker van dit consortium.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 21 501-30, nr. 410

10