Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

717
Vragen van de leden Amhaouch en Bontenbal (beiden CDA) aan de Minister
van Economische Zaken en Klimaat en voor Klimaat en Energie over de
berichten «Steeds meer productie wordt stilgelegd vanwege de hoge
energieprijs» en «De Croo: «We dreigen in oorlogseconomie te belanden als
EU niet ingrijpt»» (ingezonden 7 september 2022).
Antwoord van Minister Adriaansens (Economische Zaken en Klimaat), mede
namens de Minister voor Klimaat en Energie (ontvangen 10 november 2022).
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2022–2023, nr. 283.
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van de berichten «Steeds meer productie wordt
stilgelegd vanwege de hoge energieprijs»1 en «De Croo: «We dreigen in
oorlogseconomie te belanden als EU niet ingrijpt»»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hebt u in kaart hoeveel bedrijven de productie hebben moeten beperken of
stoppen en hoeveel bedrijven dit voornemens zijn vanwege de hoge
energieprijzen?
Antwoord 2
Bij EZK is een aantal bedrijven bekend dat de productie heeft beperkt of
gestopt in verband met de hoge energieprijzen. Deze bedrijven zijn in de
media genoemd, bijvoorbeeld Yara, Hak, Aldel, Nyrstar en een aantal
bedrijven op het industriecomplex Chemelot. Ook is bekend dat bedrijven in
specifieke energie-intensieve sectoren de productie hebben stilgelegd. De
meest recente productiecijfers van augustus zijn hieronder bijgevoegd. Op
sectorniveau hebben we dit jaar in de industrie nog geen brede daling van de
dagproductie gezien, en zelfs een groei in de meeste (niet energie-intensieve)
sectoren, ondanks de lastige situatie waar delen van de industrie en andere
bedrijfstakken zich mee geconfronteerd zien. Het aantal (met name buitenlandse) orders in de industrie daalt sinds september echter wel rap. Dit kan

1
2

ah-tk-20222023-717
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

NOS, 1 september 2022 (https://nos.nl/l/2442901).
De Standaard, 4 september 2022 (https://www.standaard.be/cnt/dmf20220904_93947780).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

de komende maanden de industrie verder onder druk zetten, en past bij de
verwachte afkoeling van de economie zoals toegelicht onder het antwoord op
vraag 10.
Het ligt in de lijn der verwachting dat wanneer de energieprijzen hoog blijven,
meer bedrijven zich genoodzaakt zullen zien hun productie te beperken als er
op de korte termijn beperkte mogelijkheden zijn om de hogere kosten te
mitigeren of door te berekenen.

Bron 1: CBS.

Vraag 3
Hebt u een inventarisatie gemaakt van de mate waarin verschillende
branches geraakt zullen worden?
Antwoord 3
Ik sta in nauw contact met vertegenwoordigers van het bedrijfsleven, en
houdt signalen uit de verschillende branches bij. Daarnaast beschikken we
over cijfers die inzicht geven in de productiecijfers van diverse bedrijfstakken.
Uit deze informatie blijkt dat er grote verschillen bestaan tussen en binnen
sectoren voor wat betreft de impact die de hoge energieprijzen op hen
hebben. Hierbij speelt de energie-intensiteit van de sector een belangrijke rol,
evenals de mate van (internationale) concurrentie, import en substitutieopties, en daarmee de mogelijkheden om kostenstijgingen door te berekenen
aan de klant. Wanneer er bijvoorbeeld veel (buitenlandse) goedkopere
alternatieven zijn voor een product, zal dit lastiger zijn. Voor het merendeel
van de bedrijven in Nederland geldt wel dat zij een deel van de kosten door
weten te berekenen in de prijs. Zo waren de afzetprijzen van de industrie in
juli van dit jaar bijna 28% hoger dan een jaar eerder.3 Tegelijkertijd is de
specifieke bedrijfsvoering van grote invloed. Sommige bedrijven hebben
bijvoorbeeld nu nog relatief lage energiekosten, bijvoorbeeld als gevolg van
vaste energiecontracten.
Over het geheel bezien valt het op dat de industriële productie in Nederland
tot augustus 2022 (meest recente cijfers) op peil is gebleven, ondanks de
hoge energieprijzen en een aanzienlijke vermindering van de vraag naar gas
van meer dan 30% in de industrie in Q1 en Q2 2022.4 Deze vermindering is
deels gerealiseerd doordat sommige bedrijven hun productie afschaalden, en
deels doordat bedrijven efficiënter zijn omgegaan met hun energie en/of zijn

3

CBS, «Afzetprijzen industrie bijna 28 procent hoger in juli» (30 augustus 2022),
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/35/afzetprijzen-industrie-bijna-28-procent-hoger-in-juli.
4
CBS, «Gasverbruik 25 procent lager in eerste halfjaar 2022» (30 augustus 2022),
https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2022/35/gasverbruik-25-procent-lager-in-eerste-halfjaar2022#:~:text=In%20het%20eerste%20halfjaar%20van%202022%20daald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

overgestapt op andere (fossiele) energiebronnen. In het algemeen zijn er tot
nu toe in ieder geval nog relatief weinig productiebeperkingen geweest.
Sommige bedrijven in Nederland hebben hun productie afgeschaald als
gevolg van de hoge energieprijzen. Als gevolg van de hoge energiekosten
zijn specifieke producten namelijk relatief duur geworden ten opzichte van
goedkopere importgoederen. Ondanks dat de binnenlandse productie
hierdoor in sommige gevallen is verminderd, heeft dit er niet toe geleid dat
er tekorten zijn ontstaan in productieketens. Immers, het is goed mogelijk
gebleken de betreffende producten uit andere landen te importeren. Gedacht
kan worden aan de import van ammoniak voor kunstmest. Overigens geldt
dat de EU voor het eerst een netto-importeur is geworden van basischemicaliën door de recente ontwikkelingen.
Dit betekent niet dat de situatie in specifieke sectoren en bij bedrijven niet
zorgelijk is, met name met het oog op de industriële productie in Europa op
de lange termijn. Ik zal zoals aangekondigd in het Commissiedebat Bedrijfslevenbeleid van 19 oktober, daarom voor het einde van het jaar een brief aan
uw Kamer sturen over de energie-intensieve industrie waarin op de huidige
situatie zal worden ingegaan.
Vraag 4
Kunt u eventuele analyses over in hoeverre deze branches geraakt zullen
worden delen?
Antwoord 4
Naast de gegeven informatie onder het antwoord op vraag 3, wijs ik uw
Kamer graag op de onderstaande openbare analyses:
– De Nederlandsche Bank, «Hogere energiekosten krijgen beperkt vat op
bedrijfswinsten» (en bijbehorend rapport: «Hoe raken de gestegen
energiekosten het Nederlandse bedrijfsleven») (juli 2022),
https://www.dnb.nl/algemeen-nieuws/dnbulletin-2022/hogereenergiekosten-krijgen-beperkt-vat-op-bedrijfswinsten/.
– Rabobank, «Gascrisis in Nederland: hoe staan we er voor in aanloop naar
de winter» (25 augustus 2022), https://www.rabobank.nl/kennis/d0113000
43-gascrisis-in-nederland-hoe-staan-we-er-voor-in-aanloop-naar-de-winter.
– Rabobank, «Netwerkanalyse van gasintensieve industriële sectoren in
Nederland» (5 september 2022) https://www.rabobank.nl/kennis/
d011302246-netwerkanalyse-van-gasintensieve-industriele-sectoren-innederland.
– ABN Amro, «Wat als beleidsmakers de energiecrisis verkeerd aanpakken?» (30 september 2022), https://www.abnamro.com/research/nl/onzeresearch/global-monthly-wat-als-beleidsmakers-de-energiecrisis-verkeerdaanpakken.
Vraag 5
Ziet u ook de schrijnende gevallen bij bakkers en de glastuinbouw, relatief
intensieve energiegebruikers die voorzien in groente, fruit en brood? Ziet u
dit ook als primaire levensbehoefte en ziet u het grote risico van het stilvallen
van productieactiviteiten?
Antwoord 5
Glastuinbouwbedrijven en bakkers zijn doorgaans erg energie-intensief.
Zodoende worden zij relatief hard getroffen door de hoge energiekosten. Veel
van deze bedrijven hebben het zwaar. Zeker als het bedrijven zijn die in onze
primaire levensbehoeften voorzien raakt dat ons als maatschappij.
Met de TEK, waarover ik uw Kamer heb geïnformeerd op 14 oktober jl.,
neemt de overheid een deel van de energiekosten van het energie-intensieve
mkb over. Dit geeft ook het energie-intensieve mkb dat voorziet in primaire
levensbehoeften meer lucht. Ook glastuinbouwbedrijven die aan de voorwaarden voldoen kunnen gebruik maken van deze regeling binnen de
staatssteunkaders. Op vrijdag 28 oktober jl. heeft de Europese Commissie de
tweede wijziging van het Tijdelijk crisiskader Oekraïne aangenomen. Als
gevolg hiervan kunnen landbouwbedrijven ook gebruik maken van de TEK tot
aan het plafond van € 160k.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Met de koopkrachtmaatregelen in de Miljoenennota van 2023 en het tijdelijk
prijsplafond versterkt het kabinet bovendien de inkomenspositie en koopkracht van huishoudens. Hier hebben ook bedrijven zoals bakkers en
glastuinbouwers baat bij.
Vraag 6
Bent u in gesprek met de bakkerssector en glastuinbouwsector over wat
nodig is in deze crisistijd?
Antwoord 6
Ja, ik ben met het energie-intensieve mkb in den brede in gesprek via
VNO-NCW en MKB-NL alsook ONL. Ook heb ik op woensdag 14 september
gezamenlijk met de Minister-President een bezoek gebracht aan een bakkerij
om door te praten over de impact van hoge prijzen voor energie en grondstoffen. Ten slotte is op donderdag 3 oktober gesproken met de Nederlandse
Brood- en Banketbakkers Ondernemers Vereniging. Bij de nadere uitwerking
van de TEK zal ik de gesprekken met de betreffende sectoren, zoals de
bakkerssector, voortzetten.
Vraag 7
Hebt u per sector in beeld hoeveel de energierekening procentueel is
gestegen en zal stijgen ten opzichte van de omzet? Zo ja, kunt u deze
gegevens delen?
Antwoord 7
In de Kamerbrief van 28 oktober5. heb ik inzicht gegeven in de berekende
energiekosten als percentage van de omzet per sector. Op 9 november heb ik
uw Kamer geïnformeerd over een wijziging in de energie-intensiteit van
12,5% naar 7%.
Vraag 8
Bent u bereid om in gesprek te gaan over oplossingen voor sectoren die het
hardst getroffen zijn of worden?
Antwoord 8
In de verkenning van de mogelijkheden en uitwerking van de TEK heb ik
naast bedrijven zelf ook gesprekken gevoerd met energiebedrijven alsook
VNO/NCW en MKB-Nederland en met banken. Gedurende de uitwerking van
de regeling zullen we dergelijke gesprekken voortzetten en indien nodig ook
met individuele brancheorganisaties. Zo hiervoor ook het antwoord op vraag
6.
Vraag 9
Welke consequenties voorziet u voor de gerelateerde werkgelegenheid
binnen de maakindustrie met betrekking tot het beperken/stilleggen van de
productie?
Antwoord 9
Wanneer bedrijven langdurig hun productie beperken of stopzetten, zal dit
logischerwijs een negatieve invloed hebben op de werkgelegenheid bij die
ondernemingen en mogelijk op de werkgelegenheid bij toeleveranciers. Naar
verwachting zijn de consequenties voor de brede maakindustrie echter
relatief beperkt, met uitzondering van een aantal zeer energie-intensieve
bedrijven. Zoals aangegeven zijn de productiecijfers tot nu toe nog stabiel, en
is de arbeidsmarkt historisch krap, met een nadrukkelijk tekort aan technisch
geschoold personeel.
Vraag 10
Kunt u reflecteren op de huidige economische situatie in Europa en hierbij
ook Nederland?

5

Kamerstuk 32 637, nr. 509.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4

Antwoord 10
De economie van de eurozone en de EU is in het derde kwartaal nog
gegroeid (+0,2%). Echter, naar verwachting belandt de eurozone de komende
kwartalen in een recessie als gevolg van onder andere de dalende binnenlandse vraag door zeer hoge (energie)inflatie en een tragere groei van de
wereldhandel. Binnen de EU heeft de Nederlandse economie een relatief
goede uitgangspositie, maar de huidige economische situatie is onzeker en
kan snel omslaan, juist ook omdat de Nederlandse economie en industrie
exportafhankelijk is. Onze economie is sterk hersteld uit de coronacrisis met
hoge groeicijfers (+2,6% in het tweede kwartaal van 2022), lage werkloosheid
(3,8% in augustus 2022) en in de eerste helft van dit jaar relatief hoge winsten
binnen het bedrijfsleven. Bovendien laten cijfers van ABN AMRO zien dat de
productie grotendeels op peil is gebleven, ondanks een sterke daling van het
gasverbruik in de industrie. De arbeidsmarkt is nog steeds zeer krap met een
recordhoogte aan openstaande vacatures. Het is voor bedrijven moeilijk om
hun vacatures te vullen. Bedrijven geven aan dat een tekort aan arbeidskrachten en materialen voor hen grote belemmeringen zijn voor productie. Verder
ligt het aantal faillissementen nog altijd historisch laag.
Ook de Nederlandse economische groei zal naar verwachting vanaf de
tweede helft van 2022 terugvallen. Het CPB verwacht in de meest recente
raming dat de Nederlandse economie in het derde en vierde kwartaal tot
stilstand komt. De commerciële banken gaan in hun ramingen uit van een
milde recessie dit najaar. De afkoeling van de economie is ook al terug te zien
in vroegtijdige indicatoren. Zo wijst de inkoopmanagersindex voor de
Nederlandse industrie voor het eerst in twee jaar op een afname van de
bedrijfsactiviteit. Daarnaast liggen volgens cijfers van ING de pintransacties
lager in het derde kwartaal. Het CPB wijst naast de hoge energieprijzen ook
op de dreiging van een nieuwe coronagolf en oplopende renteverschillen in
het eurogebied. Kwartalen van negatieve groei zijn dus niet uit te sluiten. Dat
komt niet alleen door de hoge energieprijzen, maar ook doordat de ECB de
rente heeft verhoogd en de grote onzekerheid die invloed heeft op het
vertrouwen van huishoudens en bedrijven. Echter, zelfs bij een recessie in het
najaar groeit de economie dit jaar nog flink. Een eventuele recessie met 0,5%
krimp in zowel het derde als vierde kwartaal resulteert in een totale bbp-groei
van 4,2% in 2022.
Ondanks het relatief positieve beeld dat naar voren komt uit deze macrocijfers, heb ik wel zorgen over de gevolgen van de structureel hogere energieprijzen in Europa en Nederland ten opzichte van andere regio’s. Dit kan de
internationale concurrentiekracht van het hier gevestigde bedrijfsleven de
komende jaren verzwakken, en ons afhankelijker maken van import. Ik hecht
er belang aan om in Europees verband hierin op te trekken, en zal zoals
toegezegd tijdens het Commissiedebat Bedrijfslevenbeleid van 19 oktober,
voor het einde van dit jaar nog een brief sturen over de energie-intensieve
industrie.
Vraag 11
Kunt u aangeven wat de grootste risico’s zijn die gemitigeerd moeten worden
in zowel Nederland als Europa en wat dit zal betekenen voor ons toekomstig
verdienvermogen, de strategische autonomie en de economische stabiliteit?
Antwoord 11
Dat we er op macroniveau goed voor staan wil natuurlijk niet zeggen dat er
op bedrijfs- of sectorniveau geen problemen zijn. Zoals aangegeven bij het
antwoord op vraag 3 zijn bij EZK bedrijven bekend, die de productie hebben
teruggeschroefd. Dit past bij het beeld dat de impact van de hoge energieprijzen (en mogelijkheden om kosten door te berekenen) sterk verschillen tussen
sectoren. Vooral bedrijven die producten produceren waarvoor alternatieven
bestaan en energie-intensieve bedrijven die internationaal concurreren,
hebben het lastig of zullen het moeilijk(er) krijgen.
Europa breed geldt hetzelfde. Een deel van de industrie is in staat deze
toegenomen kosten (deels) door te berekenen in de afzetprijs. Maar het
doorberekenen van de kosten is niet overal mogelijk. Bijvoorbeeld in de
basisindustrie en de chemie is dit lastiger door de wereldwijde concurrentie.
We zien met name in deze sectoren dat meerdere bedrijven hun productie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

5

afschalen of geheel stoppen. Daarnaast kan productieverlies in de energieintensieve sector ook economische schade veroorzaken in aanverwante
sectoren. Zo kan een productieschok in de chemie leiden tot productiebeperkingen in de rubber- en kunststofproductindustrie door de grote verbondenheid via inputs tussen deze sectoren. Dergelijke productieschokken hebben
ook een impact op innovatie-ecosystemen, waar bijvoorbeeld de chemie zeer
actief is.
Vooralsnog leiden deze productieverminderingen nog niet tot grote verstoringen van waardeketens binnen Nederland en Europa, doordat lokale productie
vervangen wordt door goedkopere importgoederen. Toch zien we ook nu al
een aantal (tijdelijke) verstoringen optreden, bijvoorbeeld omdat bijproducten
in waardeketens ook wegvallen als productie wordt teruggeschroefd.
Van cruciaal belang voor de macro-economische impact van hogere
energieprijzen is of deze hogere prijzen structureel van aard zijn of kortdurend. Indien energieprijzen in Europa langdurig hoger liggen dan in de rest
van de wereld, is dat een concurrentienadeel voor met name onze energieintensieve industrie.
Vertrek of faillissement van Europese industriële bedrijven hoeft ons
verdienvermogen niet per definitie te raken, er komen immers andere
economische activiteiten voor in de plaats. Dergelijke activiteiten moeten dan
wel in vergelijkbare mate productief zijn, en direct en indirect (middels
investeringen in innovatie) vergelijkbare toegevoegde waarde creëren. Zie
ook de industriebrief ««Het verschil maken met strategisch en groen
industriebeleid» die ik 8 juli jl. aan uw Kamer heb gestuurd.6
Wel kan het verdwijnen van industrie onze open strategische autonomie
aantasten, of meer specifiek de weerbaarheid van onze economie. Het kan er
immers toe leiden dat we afhankelijker worden van derde landen voor
bepaalde producten en halffabricaten. Niet alle afhankelijkheden van derde
landen zijn problematisch, alleen wanneer deze een risico vormen voor het
borgen van Nederlandse en Europese publieke belangen7. Door de oplopende
geopolitieke spanningen kunnen ook voorheen niet problematische afhankelijkheden toch reden worden tot zorg. In de Kamerbrief Open Strategische
Autonomie die medio november met uw Kamer wordt gedeeld, zet het
kabinet de visie uiteen over hoe het risico’s van strategische afhankelijkheden
adresseert en zo de Nederlandse en Europese economische weerbaarheid
waarborgt en versterkt.
Vraag 12
Wat zal dit betekenen voor het gelijke speelveld binnen en buiten Europa?
Antwoord 12
Door verschillen in energieprijzen – en andere factoren die het vestigingsklimaat van lidstaten bepalen – is het speelveld nooit helemaal gelijk. De
energieprijzen liggen momenteel een stuk hoger in heel Europa. Dit impliceert dat de Nederlandse concurrentiepositie niet (veel) verslechtert ten
opzichte van andere Europese lidstaten als gevolg van de energieprijzen.
Echter wanneer nationale steunpakketten binnen Europa te ver uiteenlopen,
kan dat wel leiden tot een ongelijker speelveld binnen het continent. Cijfers
van ABN AMRO8 laten zien dat Nederland qua budgettaire omvang van steun
(% bbp) niet ver achterblijft op de grote economieën in Europa. Daarbij blijft
in Nederland de prikkel om energieverbruik te verminderen beter overeind
dan in bijvoorbeeld het VK. Wel is de steun in Nederland vergeleken met een
aantal andere Europese landen sterker gericht op huishoudens dan bedrijven.
Dit kan een impact hebben op het gelijke speelveld voor bedrijven binnen
Europa. De Nederlandse en Europese concurrentiepositie verslechtert
mogelijk ten opzichte van andere mondiale spelers. De effecten van de hoge
energieprijzen zijn in Europa een stuk sterker dan in de VS en Azië, waar er

6

Kamerstuk 29 826, nr. 147.
Kamerstuk 32 735, nr. 339.
8
https://www.abnamro.com/research/nl/onze-research/global-monthly-wat-als-beleidsmakersde-energiecrisis-verkeerd-aanpakken.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

6

reeds veel meer gebruik werd gemaakt van LNG en de afhankelijkheid van
Rusland een stuk kleiner is of minder problematisch.
Het is goed mogelijk dat de energieprijzen de komende jaren hoog blijven.
Voor gas – omdat dat een internationaal gefragmenteerde markt is – is er het
risico van een blijvend effect op de concurrentiepositie van Europa t.o.v. de
VS en China, en zeker een export-georiënteerde economie als Nederland. Dit
onderwerp staat in Europa hoog op de agenda. Het kabinet wil bedrijven
stimuleren zich aan de nieuwe situatie aan te passen door maximaal in te
zetten op de verduurzaming van de industrie. Het kabinet zorgt dat daarvoor
ondersteuning aanwezig is via het Klimaatfonds.
Vraag 13
Is er een Europees steun-/crisiskader waarbinnen lidstaten bedrijven mogen
helpen om door deze crisis te komen? Zo ja, welke landen hebben dit reeds
uitgevoerd/geïmplementeerd en hoe geeft Nederland invulling aan dit
Europese steunkader?
Antwoord 13
Ja, er is een Tijdelijk crisiskader voor staatssteunmaatregelen ter ondersteuning van de economie vanwege de Russische invasie van Oekraïne. Dit
Tijdelijk crisiskader wordt door bijna alle lidstaten gebruikt om bedrijven te
voorzien van financiële ondersteuning. Het kabinet benadrukt bij de Europese
Commissie dat de staatssteunregels verstoring van het gelijke speelveld
zoveel mogelijk moeten voorkomen en dat staatssteun op grond van het
Tijdelijk crisiskader daarom gericht en tijdelijk moet zijn, waarbij prikkels tot
verduurzaming bovendien zo min mogelijk worden verstoord.
De Europese Commissie houdt een overzicht bij van haar besluiten in het
kader van staatssteunbesluiten onder het Tijdelijk crisiskader. Ik verwijs uw
Kamer graag naar dit overzicht voor de door lidstaten getroffen maatregelen.9
Nederland zal gebruik maken van het Tijdelijk crisiskader om goedkeuring te
verkrijgen van de Europese Commissie voor de prijsplafond subsidieregeling
en de Tegemoetkoming Energiekosten energie-intensief mkb (TEK-regeling).
Overigens zal ik uw Kamer, zoals toegezegd in het Commissiedebat Bedrijfslevenbeleid van 19 oktober nog separaat informeren over wat andere
EU-landen doen om bedrijven tegemoet te komen in de hoge energieprijzen.
Vraag 14
De Nederlandse industrie c.q. economie is sterk afhankelijk van de Duitse
industrie c.q. economie. Wat zijn de ontwikkelingen in Duitsland die een
belangrijk neveneffect zullen hebben op Nederland?
Antwoord 14
Duitsland loopt momenteel tegen vergelijkbare problemen aan als Nederland.
Bedrijven zien zich geconfronteerd met hoge energieprijzen en verstoringen
in waardeketens. Alhoewel de situatie in Duitsland slechts een beperkt effect
gehad lijkt te hebben op de Nederlandse industrie, gezien onze productie- en
groeicijfers, kunnen deze problemen op termijn mogelijk leiden tot een
recessie in Duitsland en/of (verdere) productiebeperkingen. Het vertrouwen
van Duitse ondernemers in de industrie is in september ook verslechterd,
ondanks een gemiddelde dagproductie van de Duitse industrie die 3% hoger
lag dan een jaar eerder. Deze ontwikkelingen zullen, gezien de vele handel
tussen Nederland en Duitsland, een negatieve impact hebben op de
Nederlandse industrie en economie. De mogelijke impact is echter lastig te
voorspellen of te kwantificeren.
In dit kader is het op 29 september aangekondigde Duitse steunpakket van
€ 200 miljard voor burgers en bedrijven voor 2023 en 2024 de belangrijkste
ontwikkeling. Een eerder pakket werd door het bedrijfsleven als onvoldoende
beschouwd. Het recente pakket staat gelijk aan ongeveer 2,4% van het Duitse
BBP (2021). Ter vergelijking: de kosten voor het Nederlandse prijsplafond
variëren tussen de 18,1 en 27,3 mld., wat gelijk staat aan 2,1% tot 3,2% van
het Nederlandse BBP (2021).
9

https://competition-policy.ec.europa.eu/state-aid/ukraine_en.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

7

Indien het steunpakket doorgang vindt zoals nu gepland, zouden Duitse
bedrijven deels gesteund kunnen worden bij het betalen van hun hogere
energiekosten. Dit zou voor Nederland het gunstige effect kunnen hebben dat
de Duitse industriële productie op peil blijft en daarmee er geen verstoringen
ontstaan in de handel met de Nederlandse industrie. Ook kan het prijsstijgingen van bepaalde Duitse producten mogelijk dempen, met als gevolg dat een
deel van de Nederlandse industrie relatief goedkopere inputgoederen kan
ontvangen. Tegelijkertijd kan het zijn dat Nederlandse bedrijven die concurreren met Duitse ondernemingen een concurrentienadeel ondervinden van de
steun aan de Duitse zijde. Het kabinet houdt hier oog voor.
Vraag 15
Kunnen op korte termijn adviesrapporten worden verwacht over wat de
impact van deze energiecrisis zal zijn?
Antwoord 15
Ik verwacht geen adviesrapport over de impact van de energiecrisis in
algemene zin. Wel stel ik uw Kamer graag op de hoogte van de volgende
rapporten en ontwikkelingen:
– De Europese Commissie werkt een aan een impact assessment over de
noodzaak om het budget voor REPowerEU, het voorstel van de Commissie om zo snel mogelijk onafhankelijk te worden van Russische energie, te
verhogen, rekening houdend met investeringsnoden en absorptiecapaciteit. Het tijdspad is nog onbekend.
– In de Oil Coordination Group heeft de Europese Commissie op 5 oktober
jl. een uitvraag gedaan aan alle EU-lidstaten om informatie aan te leveren
over nationale crisisplannen en strategische voorraden rond olie.
Met de bijdragen van alle EU-lidstaten zal de Commissie op nog
onbekende termijn een basisdocument presenteren over de monitoring
van deze voorraden, de mogelijke effecten van het EU-embargo op
Russische ruwe olie en olieproducten, en de ontwikkeling van gemeenschappelijke acties om knelpunten te verhelpen.
– Door de European Roundtable for Industry, een belangenorganisatie van
de ongeveer 60 grootste bedrijven in de industriële en technologische
sector, is een rapport geschreven waarin de gevolgen van de hoge
energieprijzen voor de concurrentiekracht van de Europese industrie
worden geschetst: https://ert.eu/wp-content/uploads/2022/10/ERT-IndustrialCompetitiveness-Alert_PP_Oct-2022.pdf.
Vraag 16
Bent u voornemens een strategisch stappenplan te lanceren wanneer de
energieprijzen blijvend zullen stijgen en meer energiecontracten moeten
worden verlengd tegen hogere tarieven?
Antwoord 16
Het lijkt inderdaad onwaarschijnlijk dat de energieprijzen op korte termijn
zullen terugvallen naar de lage niveaus van ruim een jaar geleden. Bedrijven
zullen hun bedrijfsvoering dus moeten aanpassen. Naast de genoemde
tijdelijke maatregelen om het energie-intensieve mkb te helpen, zet het
kabinet vol in op verduurzaming van het mkb en helpt hen daarbij, onder
andere middels de verruiming van de BMKB voor verduurzamingsinvesteringen (BMKB-Groen en het extra vrijgemaakte budget in de Miljoenennota). Zo
zijn de Energie-investeringsaftrek (EIA), de willekeurige afschrijving milieuinvesteringen (Vamil), de milieu-investeringsaftrek (MIA) middels de
Miljoenennota met € 150 miljoen in budget verhoogd.
Vraag 17
Kunnen concrete acties van de Minister worden verwacht voor de hardst
getroffen bedrijven en dan voornamelijk gericht op het midden- en kleinbedrijf in de essentiële voorzieningen die de samenleving nodig heeft?
Antwoord 17
De TEK-regeling is gericht op het energie-intensieve mkb. Hiermee ondersteunt het kabinet ook de voorzieningen die zij leveren aan de maatschappij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

8

Vraag 18
Wilt u, gezien de huidige crisissituatie en urgentie, de vragen beantwoorden
voor de begrotingsbehandeling van het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat?
Antwoord 18
Ja, bij dezen de beantwoording voorafgaand aan de begrotingsbehandeling
van het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

9