Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

33 037

Mestbeleid

Nr. 138

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 december 2014
Met deze brief informeer ik uw Kamer, mede namens de Staatssecretaris
van Infrastructuur en Milieu, over de mestverwerkingspercentages voor
2015 en over een aantal andere zaken die gerelateerd zijn aan mestverwerking. Deze brief beantwoordt tevens het verzoek van de vaste
commissie voor Economische Zaken van 26 november jl.
Mestverwerkingspercentages
Met ingang van 1 januari 2014 is het stelsel van verplichte mestverwerking, als onderdeel van de Meststoffenwet, in werking getreden. Op
basis van dit stelsel zijn ondernemers, die op hun bedrijf meer fosfaat
produceren dan zij binnen de gebruiksnormen kunnen aanwenden,
verplicht een deel van het fosfaatoverschot te verwerken. De verplichte
mestverwerking is een doeltreffend instrument omdat het direct op het
overschot stuurt en daarmee voorkomt dat de druk op het stelsel van
gebruiksnormen en gebruiksvoorschriften teveel oploopt. Verplichte
mestverwerking zet voor bedrijven een prijs op het produceren van een
fosfaatoverschot en stimuleert daardoor investeringen in innovatie en
duurzaamheid. Doel van het stelsel is het bereiken van evenwicht op de
Nederlandse mestmarkt.
Het stelsel van verplichte mestverwerking voorziet in de mogelijkheid om
het percentage van het overschot dat verwerkt moet worden jaarlijks vast
te stellen op basis van actuele gegevens over de nationale fosfaatproductie en de plaatsingsruimte. Ik vind het van belang dat de verwerkingspercentages realistisch zijn, zodat ondernemers kunnen voldoen aan de
verplichting die hen wordt opgelegd en tegelijk stimuleren tot het
ontwikkelen van extra verwerkingscapaciteit. Daarom voorzie ik voor de
komende jaren een ingroeipad dat moet leiden tot evenwicht op de
mestmarkt.
Zoals bij diverse gelegenheden met uw Kamer is gewisseld, is het mijn
ambitie om het bestaande stelsel van dierrechten voor varkens en
pluimvee af te schaffen. Als blijkt dat de mestverwerkingscapaciteit

kst-33037-138
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 138

1

voldoende robuust is om het mestprobleem op te lossen, waardoor
dierrechten niet meer nodig zijn, kunnen dierrechten vervallen met ingang
van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn (2018–2021). Daarom is het
nodig het evenwicht op de mestmarkt in 2017 te bereiken. Ik heb er
vertrouwen in dat dat haalbaar is. Uit een recente door de sector
uitgevoerde analyse, de «landelijke inventarisatie mestverwerkingscapaciteit», blijkt dat de sector werk maakt van de ontwikkeling van mestverwerkingscapaciteit waardoor de feitelijke verwerkingscapaciteit in de
komende periode zal toenemen. Het gaat daarbij zowel om opschaling
van capaciteit bij bestaande verwerkingsinitiatieven, als om nieuwe
initiatieven.
Voor 2015 zal ik de verwerkingspercentages definitief vaststellen zoals ze
eerder indicatief zijn aangekondigd. De percentages worden 50% voor de
regio Zuid, 30% voor de regio Oost en 10% voor de regio overig. Hierdoor
moet in 2015, op basis van de mestverwerkingsplicht, 11 miljoen kilogram
fosfaat meer verwerkt worden dan in 2014. Het beeld is dat de totale
beschikbare verwerkingscapaciteit ruim voldoende zal zijn. Ik krijg echter
ook signalen dat het in het eerste jaar dat het stelsel van kracht is, voor
individuele ondernemers moeilijk kan zijn te verantwoorden dat zij
voldoende mest laten verwerken. Door de percentages voor 2015 vast te
stellen op het indicatief aangekondigde niveau, en daarmee aan te sluiten
bij eerder gewekte verwachtingen, krijgen de partijen de mogelijkheid
vraag naar en aanbod van mestverwerkingscapaciteit bij elkaar te
brengen.
In 2016 en 2017 zullen de verwerkingspercentages verder moeten stijgen
om in 2017 evenwicht op de mestmarkt te realiseren. De Commissie
Deskundigen Meststoffenwet heeft een protocol voor het berekenen van
mestverwerkingspercentages ontwikkeld. Naar aanleiding daarvan vindt
overleg plaats met betrokken sectorpartijen. Het is mijn ambitie om begin
2015 met de sectorpartijen afspraken te maken over het ingroeipad voor
mestverwerkingspercentages voor de jaren 2016 en 2017.
De percentages voor 2015 zullen worden vastgelegd in de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet.
Fosfaatproductie in 2013
Op 6 juni jl. is uw Kamer geïnformeerd over de voorlopige raming van de
fosfaatproductie in 2013 door het CBS (Kamerstuk 33 037, nr. 124)
Op 15 oktober heeft het CBS de definitieve cijfers over de Nederlandse
mestproductie in 2013 bekend gemaakt. De fosfaatproductie van de totale
veestapel is vastgesteld op 166 miljoen kilogram fosfaat. Dit is ruim onder
het fosfaatproductieplafond van 173 miljoen kilogram fosfaat dat is
opgenomen in de derogatiebeschikking. Wel moet hierbij vermeld worden
dat de productie in 2013 met 5 miljoen kilogram is gestegen ten opzichte
van 2012. Ontwikkelingen in de melkveehouderij vormen de belangrijkste
oorzaak voor de toegenomen fosfaatproductie. In 2013 namen zowel de
melkkoeien, als het bijbehorende jongvee in aantal toe. Daarnaast was het
fosforgehalte van het krachtvoer voor melkvee hoger dan het jaar ervoor.
Hierdoor nam de fosfaatproductie van melkvee toe van 76 tot 81 miljoen
kilogram fosfaat. Er kan daarmee geconcludeerd worden dat het op
fosfaatgerichte voerspoor in 2013 minder goed heeft gewerkt dan in 2012.
Doorkijkend naar de jaren 2014 en 2015, waarin een verdere stijging van
de melkveestapel wordt verwacht, zullen met het voerspoor alle zeilen
bijgezet moeten worden om onder het fosfaatproductieplafond te blijven
dat de melkveesector zichzelf heeft opgelegd (85 miljoen kilogram).
Bij varkens bleef de productie van fosfaat in 2013 ten opzichte van 2012
vrijwel gelijk op 40 miljoen kilogram. De fosfaatproductie van pluimvee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 138

2

steeg van 26 tot ruim 27 miljoen kilogram. Deze stijging wordt mede
veroorzaakt door de toename van het aantal leghennen.
POR-regeling
Tijdens het Algemeen Overleg met de vaste commissie voor Economische
Zaken op 26 maart 2014 heb ik de toezegging gedaan een nieuwe
POR-regeling (Regeling ontheffing productierechten Meststoffenwet) voor
varkens en pluimvee open te zullen stellen (Kamerstuk 33 037, nr. 122). Ik
heb sindsdien meerdere overleggen gevoerd met de Nederlandse
Vakbond Varkenshouders (NVV), de Nederlandse Vakbond Pluimveehouders (NVP) en de Nederlandse Land- en Tuinbouworganisatie
Nederland (LTO) over het kader voor de regeling. Over dit kader is met
genoemde partijen overeenstemming bereikt. De regeling zal nog dit jaar
gepubliceerd worden. De openstelling is voorzien voor de periode van 5
tot 30 januari 2015.
Het kader waarover overeenstemming is bereikt met de sector omvat
onder andere de volgende onderdelen:
• Om het mestproductieplafond uit de derogatie niet in gevaar te
brengen wordt de POR-regeling begrensd. De ruimte die beschikbaar
komt in de POR is gelijk aan het verschil tussen de feitelijk gerealiseerde fosfaatproductie en de fosfaatproductie in 2002. Zo wordt
geborgd dat het nationale fosfaatproductieplafond, dat is opgenomen
in de derogatiebschikking (173 kilogram fosfaat), niet wordt overschreden. Die ruimte bedraagt 900.000 kilogram voor de varkens- en 600.000
kilogram fosfaat voor pluimveehouderij. Omgerekend naar diereenheden, betekent dat dat de regeling wordt gemaximeerd op 121.622
varkens-, respectievelijk 1.200.000 pluimvee-eenheden. Om te
voorkomen dat slecht enkele grote bedrijven van de POR gebruik
kunnen maken, wordt de omvang van individuele ontheffingen
gemaximeerd;
• Ondernemers kunnen ontheffing krijgen voor 50% van de voor de
uitbreiding benodigde productierechten. Zij moeten dan hun volledige
fosfaatoverschot laten verwerken. Maar zij mogen geen gebruik maken
van de mogelijkheid om vervangende verwerkingsovereenkomsten te
sluiten;
• Aanvragers die hun uitbreiding hebben gerealiseerd of gaan realiseren
met een integraal duurzame stal, en daarvoor een subsidiebeschikking
hebben ontvangen van RVO.nl van de Investeringsregelingen
duurzame stallen (IDS) in het kader van de Regeling LNV-subsidies of
de GLB-regeling artikel 68, of met een integraal duurzame stal
waarvoor een MDV-stalcertificaat is afgegeven door Stichting
Milieukeur, krijgen voorrang bij de toekenning van een ontheffing;
• De POR-regeling staat open voor bedrijven die na 28 september 2011
hebben uitgebreid. Deze datum correspondeert met de aankondiging
van het afschaffen van productierechten (Kamerstuk 33 037, nr. 1).
Deelnemende bedrijven moeten de voorgenomen uitbreiding uiterlijk
per 1 januari 2016 daadwerkelijk kunnen realiseren.
• Voor de looptijd van de ontheffing wordt aangesloten bij het vijfde
Actieprogramma Nitraatrichtlijn (einddatum 31 december 2017).
Conform artikel 43 van de Meststoffenwet is afdeling 3.4 van de Algemene
wet bestuursrecht (uniforme openbare voorbereidingsprocedure) van
toepassing op de voorbereiding van de POR-ontheffingen. Dit houdt in dat
ontwerpontheffingen in de Staatscourant zullen worden geplaatst en
gedurende zes weken ter inzage zullen worden gelegd op het Ministerie
van Economische Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 138

3

Mestkorrels
Er is in het Algemeen Overleg op 26 maart 2014 toegezegd de mestkorrels
van dierlijke mest met een droge stof percentage van 90% toe te voegen
als een eindproduct dat voldoet aan de eisen die voor mestverwerking
gelden.
De Uitvoeringsregeling Meststoffenwet is gewijzigd, zodat de korrels die
vanaf 1 januari 2014 geproduceerd zijn als mestverwerking gelden.
Vergunningverlening mestverwerking
Bij brief van 4 februari 2014 (Kamerstuk 33 332, nr. 51) is uw Kamer
geïnformeerd over de uitvoering van onze toezeggingen ten aanzien van
versnelling van vergunningverlening voor mestverwerking. U bent onder
meer geïnformeerd over de oprichting van de landelijke werkgroep
versnelling vergunningverlening mestverwerking. De werkgroep bestaat
uit vertegenwoordigers van de Nederlandse Vereniging van Varkenshouders (NVV), de Land- en Tuinbouw Organisatie Nederland (LTO), de
provincies (IPO), de gemeenten (VNG), de waterschappen (UvW), het
Ministerie van Economische Zaken, en staat onder leiding van het
Ministerie van Infrastructuur en Milieu.
Ter ondersteuning van de werkgroep is bij de Rijksdienst Voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) van het Ministerie van Economische Zaken
op 15 november 2013 een meldpunt geopend. Ondernemers kunnen daar
opmerkingen of klachten melden over onder andere vergunningverlening
bij het realiseren van hun mestverwerkingsprojecten. De knelpunten die
zijn ingediend door ondernemers en vergunningverleners, zijn de basis
voor de door de werkgroep genomen acties.
Thans hebben 26 ondernemers een opmerking of klacht bij het meldpunt
ingediend. De meldingen hebben vooral betrekking op vergunningverlening en op ruimtelijk beleid. 16 meldingen zijn afgehandeld en 10
meldingen zijn nog in behandeling.
De werkgroep draagt waar mogelijk adviezen aan voor oplossingen van
individuele knelpunten. Deze adviezen lijken een positief effect te hebben
op de voortgang van individuele vergunningverleningsprocessen en op
aanpassingen in ruimtelijk beleid. De verantwoordelijkheid voor oplossingen blijft bij de initiatiefnemer en het bevoegd gezag. Vergunningverlening en ruimtelijk beleid zijn immers een decentrale bevoegdheid.
De werkgroep is parallel hieraan bezig kennis over mestverwerking en
vergunningverlening te genereren en uit te dragen. De werkgroep werkt
daarbij aan het oplossen van enkele generieke knelpunten die vergunningverlening vertragen. Een voorbeeld is het verduidelijken van het al dan
niet verplicht zijn van een de MER-beoordeling in relatie tot verschillende
vormen van mestverwerking.
Voorbeelden van de kennisverspreiding zijn het onder de aandacht
brengen van de recent uitgebrachte NEN 9766 Richtlijn «Veiligheidsaspecten van installaties voor monovergisting en vergistingsgasopwerking op boerderijschaal» en van de «Handleiding bewerken en
verwerken van mest op boerderijschaal», die in de plaats is gekomen van
de verouderde richtlijn mestverwerkingsinstallaties. Daarnaast dragen de
partijen in de werkgroep bij aan het uitdragen van de urgentie van
mestverwerking bij betrokken bevoegde gezagen.
In de brief van 4 februari 2014 staat verder dat de meeste knelpunten
betrekking hadden op het ruimtelijk beleid van de provincie NoordBrabant (Kamerstuk 33 322, nr. 51). Hierover kan ik melden dat de
provincie Noord-Brabant in het voorjaar van 2014 de Verordening Ruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 138

4

heeft aangepast. Hierdoor wordt een groot deel van de knelpunten op het
ruimtelijk vlak weggenomen. Mestverwerkingsinitiatieven kunnen nu,
onder voorwaarden, in het landelijke gebied geplaatst worden. De indruk
is dat de meeste initiatieven hierdoor een plek kunnen krijgen. Dit wordt
nu nader geanalyseerd, waarbij ook wordt bezien of er voldoende
ruimtelijke spreiding is.
Het onderwerp mestverwerking zal geagendeerd worden in het regionale
afstemmingoverleg met wethouders ruimtelijke ordening en landbouw in
Oost-Brabant. Vanuit het rijk en de provincie zullen betrokkenen tijdens
deze overleggen ingaan op de doelstellingen voor mestverwerking en de
lokale inpassing.
Op deze wijze geeft het kabinet de invulling aan de toegezegde commissie
versnelling locatieontwikkeling mestverwerking (Kamerstuk 33 037, nr.
80). Deze brede aanpak, die gericht is op regionaal draagvlak, past bij het
proces dat in de provincie Noord-Brabant is gestart om toe te werken naar
een zorgvuldige veehouderij.
De Staatssecretaris van Economische Zaken,
S.A.M. Dijksma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 33 037, nr. 138

5