Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

32 813

Kabinetsaanpak Klimaatbeleid

Nr. 1175

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR KLIMAAT EN ENERGIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 27 januari 2023
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat (EZK) heeft mij
op 6 juli 2022 verzocht een reactie te geven op het rapport «A carbon
takeback obligation for fossil fuels: Feasibility study phase 2»1. Dit
onderzoek is uitgevoerd mede in opdracht van het Ministerie van EZK.
Met het onderzoek is beoogd de voor- en nadelen van een Carbon
Takeback Obligation (CTBO) in kaart te brengen voor eventuele toepassing
ervan als onderdeel van een transitieplan voor de Nederlandse olie- en
gassector. Er zijn verschillende organisaties bezig met de ontwikkeling van
een CTBO-concept, waaronder de universiteit van Oxford, waardoor er
verschillende varianten van het concept CTBO kunnen bestaan. Deze
reactie is specifiek gericht op het bovengenoemde rapport.
Het Carbon Takeback Obligation concept
Het concept Carbon Takeback Obligation beoogt bindende voorwaarden te
stellen aan «op de markt te brengen hoeveelheden aardgas», en voor te
schrijven dat voor elke kubieke meter aardgas die op de markt wordt
gebracht een passend percentage koolstof permanent wordt opgeslagen.
Dit zogenaamde «CTBO-percentage» zal geleidelijk toenemen van 15% in
2030 naar 100% in 2050. Bij invoering van een CTBO zullen producenten
en importeurs van aardgas verplicht worden om opslagcertificaten te
kopen (en in te leveren bij het bevoegd gezag) om zo aan hun Carbon
Takeback-verplichting te voldoen. De bedrijven die CO2 of koolstof
permanent opslaan, genereren deze opslagcertificaten en kunnen deze
verkopen. Hiermee ontstaat aanvullende marktvraag voor CCS-projecten
en daarbij mogelijk een verminderde subsidie-afhankelijkheid. Het
CTBO-concept zou ook toepasbaar kunnen zijn voor olie (producten), maar
dit rapport van De Gemeynt et al. betreft enkel de gasmarkt.

1

kst-32813-1175
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Opgesteld door consultancy bedrijven de Gemeynt, Margriet Kuijper Consultancy en Royal
HaskoningDHV.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1175

1

Gemodelleerde effecten van een CTBO
In het rapport wordt gesteld dat de implementatie van een CTBO een
concreet pad biedt voor het behalen van de doelstelling van het Klimaatakkoord van Parijs (Kamerstuk 32 813, nr. 342), onafhankelijk van de
snelheid van de uitrol van hernieuwbare energiebronnen. Een CTBO kan
bewerkstelligen dat alle CO2-emissies van fossiele brandstoffen binnen
een gesloten systeem, zoals bijvoorbeeld binnen de grenzen van de EU,
op een effectieve manier (gedeeltelijk) kunnen worden gecompenseerd.
Volgens het onderzoek zullen de totale maatschappelijke kosten voor het
bereiken van net zero in 2050 lager zijn als er een CTBO-beleid wordt
ingevoerd. De kosten van de toepassing van CCS zijn lager in vergelijking
met andere alternatieven, zoals duurzame warmte en alternatieve
brandstoffen. Om die reden is de projectie dat er in een scenario met
CTBO-beleid in 2050 meer fossiele brandstoffen zullen worden gebruikt in
vergelijking met referentiescenario’s zonder CTBO-beleid.
Producenten van fossiele brandstoffen (in dit geval gasproducenten)
zullen de extra kosten van de CTBO, door het kopen van opslagcertificaten, gedeeltelijk doorberekenen aan zowel de industriële als de
huishoudelijke gasverbruikers. Hoewel de auteurs aangeven dat de
stijging van de energieprijzen tot 2030 klein zal zijn (enkele procenten), is
het effect van een verder stijgend CTBO-percentage op de energieprijzen
onduidelijk.
Het rapport stelt dat door toepassing van CTBO in Nederland, de extra
financiële stimulans voor CCS-projecten om opslagcertificaten te
genereren en te verkopen naar verwachting zal leiden tot een additionele
ongesubsidieerde CO2-reductie tot 2 megaton in 2030 op nationaal niveau
t.o.v. het gehanteerde referentiescenario2. Dit komt deels doordat er
momenteel geen business case bestaat voor DACS of BECCS3. De
Europese Commissie heeft recentelijk een wetsvoorstel voor certificering
van koolstofverwijdering gepubliceerd4, inclusief verwijdering van
biogene en atmosferische koolstof (d.m.v. DACS en BECCS). Het kabinet
heeft de Europese Commissie in de hieraan voorafgaande Mededeling
Duurzame Koolstofcycli al eerder verzocht om te onderzoeken of de
koolstofverwijderingscertificaten kunnen worden erkend binnen het EU
ETS5. Dit zou perspectief kunnen bieden op een stabiele marktvraag en
-financiering voor gecertificeerde koolstofverwijderingen.
Op dit moment is dus onzeker of een CTBO-beleid, gezien de huidige
marktprikkels en de uitbreidingsruimte in de huidige instrumenten, als
aanvullend beleidsinstrument in de toekomst de beoogde meerwaarde
biedt. Op Europees niveau is de implementatie van zulke wetgeving
uitdagend; niet alle lidstaten erkennen het belang van CCS of hebben de
geschikte geologie om CO2-opslagplaatsen te ontwikkelen, wat een
belemmering kan vormen voor een bredere Europese uitrol van een
CTBO-beleid.
Compatibiliteit met het kabinetsbeleid
Op fundamenteel niveau zet ik mijn vraagtekens bij de verenigbaarheid
van het CTBO-concept met het huidige kabinetsbeleid rondom energie en
Het referentiescenario hanteert een ETS-prijs van 70 €/ton CO2, een prijs van 40€/ton CO2 voor
een CO2-opslagcertificaat en een CCS-plafond van 9.7 mton in de SDE++.
3
Direct Air Capture and Storage (DACS) en bioEnergy with Carbon Capture and Storage
(BECCS).
4
COM(2022) 672 Proposal for a Regulation on an EU certification for carbon removals.
5
Kamerstuk 22 112, nr. 3318.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1175

2

klimaat, ondanks de mogelijke voordelen die een CTBO biedt in de
transitie naar netto nul uitstoot van broeikasgassen. Het CTBO-concept
berust op carbon balancing en biedt de mogelijkheid om fossiele
brandstoffen te blijven winnen en gebruiken mits daar elders voor wordt
gecompenseerd door middel van technieken als CCS, BECCS of DACS. Uit
de onderzoeksresultaten volgt dat bij een implementatie van CTBO-beleid
het gebruik van fossiele brandstoffen tot 2050 hoger zal zijn dan in de
referentiescenario’s zonder CTBO. Het effect dat de invoering van een
CTBO-beleid heeft op het gebruik van fossiele brandstoffen is daarmee
niet in lijn met het kabinetsbeleid dat doelstellingen stelt met betrekking
tot de reductie van broeikasgasemissies.
De afhankelijkheid van fossiele brandstoffen (waaronder aardgas) zal, in
lijn met de klimaatambities, structureel en zo snel als mogelijk moeten
afnemen. Om de klimaatdoelstellingen op een duurzame wijze te
bereiken, zal Nederland zich richting een fossielvrije toekomst moeten
bewegen, met verminderde afhankelijkheid van eindige bronnen als
fossiele brandstoffen of CO2-opslagcapaciteit in de Noordzee. Voor het
kabinet is het realiseren van CCS nadrukkelijk geen doel an sich maar een
transitietechniek om op korte termijn effectief CO2-emissies te reduceren
in de industrie.
Dit zijn de voornaamste redenen waarom ik niet voornemens ben het
CTBO-beleid te ontwikkelen of CTBO-pilots in Nederland uit te voeren.
De Minister voor Klimaat en Energie,
R.A.A. Jetten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 32 813, nr. 1175

3