Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

31 839

Jeugdzorg

Nr. 246

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARISSEN VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT EN VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 24 oktober 2012
1. Inleiding
In het AO van 20 juni 2012 (Kamerstuk 31 839, nr. 240) hebben wij aan de
hand van de voortgangsbrief van 27 april 2012 met uw Kamer gesproken
over onze keuzes bij het opstellen van het wetsvoorstel inzake de wijziging
van het jeugdstelsel.1 Met deze brief informeren wij u over onze toezeggingen in het AO en de wijze waarop wij – met inachtneming van de
demissionaire status van het kabinet – invulling geven aan de aangenomen moties van het VAO van 5 juli 2012 (Handelingen II, 2011–2012, nr.
105, item 46, blz. 108–112), alsmede van de moties van het VAO van 6 juni
2012 over de kwaliteit van jeugdzorg (Handelingen II, 2011–2012, nr. 92,
item 8, blz. 39–42). Op uw verzoek gaan we in deze brief ook in op de in
het rapport van de werkgroep overgangsmaatregelen beschreven
mogelijke risico’s tijdens de transitie.
Het conceptwetsvoorstel Jeugdwet is, met het verzoek om een reactie te
geven, van 18 juli tot 18 oktober 2012 ter consultatie aangeboden aan de
vertegenwoordigende organisaties van cliënten, professionals, zorgaanbieders en bestuurlijke koepels. Via www.internetconsultatie.nl/jeugdwet
was het voor iedereen mogelijk te reageren op het conceptwetsvoorstel.
Nog niet alle toezeggingen en moties zijn in het conceptwetsvoorstel
volledig verwerkt. Op dit moment wordt het conceptwetsvoorstel hierop
en op grond van de reacties en adviezen van de consultatie aangepast.

1

Kamerstukken II 2011/12, 31 839, nr. 200

kst-31839-246
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

1

1. Invulling moties en toezeggingen
2.1 Moties VAO stelselwijziging jeugd van 5 juli 2012
Motie Dijsselbloem, Kooiman en Dibi over het regelen van de onafhankelijkheid, deskundigheid en beschikbaarheid van onafhankelijke vertrouwenspersonen in de nieuwe jeugdwet (TK 31 839, nr. 222)
De instellingen waarvoor extra wettelijke kwaliteitseisen gelden (instellingen voor gesloten jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering,
instellingen die verblijf bieden en instellingen die intensieve ambulante
jeugdhulp in het gedwongen kader bieden), krijgen de wettelijke
verplichting er zorg voor te dragen dat jeugdigen en hun ouders een
beroep kunnen doen op een onafhankelijke vertrouwenspersoon.
Daarnaast krijgt de gemeente de opdracht om voor alle overige vormen
van jeugdhulp de functie van een onafhankelijk vertrouwenspersoon te
regelen.
Motie Kooiman over dat jeugdzorginstellingen die gefinancierd worden
door gemeenten geen winstoogmerk hanteren (TK 31 839, nr. 224)
Wij willen hier aan tegemoet komen door in de nieuwe jeugdwet aan te
sluiten op de huidige Wet op de jeugdzorg (Wjz) en de Wet toelating
zorginstellingen (die van toepassing is op de Zvw en AWBZ gefinancierde
instellingen). Onderzocht wordt of er ongewenste prikkels in het systeem
zitten die kunnen leiden tot het verkeerd aanwenden van middelen.
Daarbij zullen we nagaan hoe in bestaande provinciale subsidieverordeningen en in het provinciale inkoopbeleid begrenzingen zijn aangebracht
aan ongewenst winstbejag. Aan de hand hiervan zullen we in overleg met
de gemeenten nagaan welke maatregelen nodig zijn om ongewenst
winstbejag in het nieuwe stelsel te voorkomen.
Motie Dibi en Dijsselbloem over de continuïteit van zorg tijdens de
stelselherziening jeugd (TK 31 839, nr. 226)
Zie paragraaf 3 van deze brief.
Motie Bruins Slot en Dijsselbloem over waarborgen voor topklinische zorg
in het nieuwe jeugdstelsel (TK 31 839, nr. 227)
De inventarisatie van zeer gespecialiseerde jeugd-ggz en jeugd-lvb vindt
momenteel plaats. Samen met de veldpartijen en gemeenten zal worden
gekeken welke mogelijke extra waarborgen voor deze vormen van zorg
nodig zijn, om de beschikbaarheid en kwaliteit ervan ook in het nieuwe
jeugdstelsel te borgen. Tevens zullen de uitgangspunten voor de
overdracht van jeugd-ggz en jeugd-lvb aan de orde komen. Zoals in de
voortgangsbrief van 27 april 2012 is aangegeven zijn er nog een aantal
punten rondom de jeugd-ggz (zoals de samenhang van de jeugd-ggz met
de volwassen-ggz en met de somatische zorg aan jeugdigen) die moeten
worden uitgewerkt.
Motie Bruins Slot en Wiegman-van Meppelen Scheppink over het
verankeren van het principe van eigen kracht in de nieuwe jeugdwet (TK
31 839, nr. 228)
In het conceptwetsvoorstel wordt opgenomen dat de jeugdhulp steeds
gericht moet zijn op het inschakelen, herstellen en versterken van het
eigen probleemoplossend vermogen van de jeugdige, zijn ouders en zijn
sociale omgeving.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

2

Motie Bruins Slot en Kooiman over wettelijke mogelijkheden en beperkingen om de leeftijdsgrens in de nieuwe jeugdwet te verhogen tot 23 jaar
(TK 31 839, nr. 229)
Zoals in de motie wordt aangegeven is het van groot belang om met de
stelselwijziging bij te dragen aan een integrale benadering van jeugdigen.
Eén uniforme leeftijdsgrens in het nieuwe stelsel maakt het mogelijk om
tot een bepaalde leeftijd jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering zoveel mogelijk integraal vorm te geven. Momenteel worden de
volgende leeftijdsgrenzen gehanteerd:
Vormen van jeugdhulp die onder nieuwe
Jeugdwet zullen vallen

Huidige grens

Toelichting

Jeugdzorg
Jeugdzorgplus
Begeleiding
Jeugd-lvb
Jeugd-ggz
Preventie
JGZ maatwerk
Jeugdbescherming
Jeugdreclassering

0–18 jr
0–18 jr
Geen leeftijdsgrens
Geen leeftijdsgrens
Geen leeftijdsgrens
Geen leeftijdsgrens
0–19 jr
0–18 jr
12–18 jr

doorloop tot 23 jr
doorloop max 6 mnd
praktijk tot ±23/25jr
praktijk tot ± 23 jr
praktijk tot 23 jr

Doorloop tot 23 jr

Bij de keuze van een uniforme leeftijdsgrens in het nieuwe stelsel spelen
de volgende overwegingen een rol:
– Diverse wettelijke leeftijdsgrenzen zijn gebaseerd op het feit dat
iemand op basis van het Burgerlijk Wetboek vanaf 18 jaar als meerderjarige wordt beschouwd. Wanneer men voor jeugdbeschermingsmaatregelen een andere leeftijdsgrens zou hanteren, zou in het Burgerlijk
Wetboek de leeftijd waarop iemand meerderjarig wordt moeten
worden aangepast. Dit zou consequenties hebben voor tal van andere
rechtsgebieden waar ook de meerderjarigheidsleeftijd als grens wordt
gehanteerd zoal het recht om zitting te nemen in de vertegenwoordigde lichamen, het stemrecht, het huwen zonder toestemming en
dergelijke.
– Verplichte hulp aan jeugdigen met het doel om toe te zien op hun
opvoeding kan, in verband met artikel 5 van het EVRM alleen gegeven
worden tot aan de meerderjarigheidsleeftijd. De gesloten jeugdzorg
zoals wij deze in de huidige Wjz kennen, kan dus niet aan jeugdigen
boven de 18 worden opgelegd.
– De huidige Wjz heeft als uitgangspunt een leeftijdsgrens van 18 jaar
met een doorloopregeling tot 23 jaar. Een algehele verhoging tot 23
jaar zou tot een toename van het beroep op jeugdhulp kunnen leiden
van jeugdigen tussen de 18 en 23 jaar die momenteel geen jeugdzorg
krijgen. Aandachtspunt is of deze toename kan worden opgevangen
binnen het van provincies naar gemeenten te decentraliseren budget.
– Voor de premie voor zorgverzekeringen geldt een leeftijdsgrens van 18
jaar en geestelijke gezondheidszorg maakt onderdeel uit van de
aanspraak op medisch specialistische zorg. Een leeftijdsgrens van 23
jaar in de nieuwe jeugdwet zou betekenen dat in de Zorgverzekeringswet (Zvw) moet worden geregeld dat de betreffende aanspraak pas
vanaf 23 jaar geldt. Dit zou consequenties hebben voor de hoogte van
de premie voor zorgverzekeringen (waarbij in het huidige systeem
geen onderscheid naar leeftijdsgroepen geldt), de hoogte van de
zorgtoeslag, de koopkracht, de compensatie eigen risico zorgverzekeringswet en de Wet tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

3

Gezien deze overwegingen wordt in het conceptwetsvoorstel uitgegaan
van een leeftijdsgrens van 18 jaar voor de verschillende vormen van
jeugdhulp en de uitvoering van kinderbeschermingsmaatregelen die naar
de gemeenten worden gedecentraliseerd. Onderzocht wordt of het
mogelijk is de bestaande doorloopregeling uit de huidige Wjz te
handhaven. Dat houdt in dat die vormen van vrijwillige jeugdhulp die niet
als voorziening in een ander wettelijk kader worden aangeboden (zoals de
Zvw en AWBZ) in principe kunnen doorlopen tot 23 jaar.
Motie Dille om het integraal toezicht van IGZ/IJZ bij alle vormen van
jeugdzorg te behouden (TK 31 839, nr. 231)
Uw Kamer heeft haar zorgen geuit, onder andere middels de motie Dille,
over de vormgeving van het toezicht in het nieuwe jeugdstelsel. Van deze
zorgen hebben wij kennis genomen en zij hebben onze volle aandacht.
Het vormgeven van het toezicht hangt nauw samen met het stellen van
wettelijke kwaliteitseisen in de nieuwe jeugdwet. Wij vinden het van
belang om voor bepaalde vormen van jeugdhulp, jeugdbescherming en
jeugdreclassering extra waarborgen in te bouwen. Naarmate er meer
ingegrepen wordt in de persoonlijke levenssfeer van ouders en hun kind,
in combinatie met een afhankelijkheid van het kind van zijn hulpverleners,
is er meer reden om extra waarborgen aan deze vormen van jeugdhulp te
stellen. Dit heeft ertoe geleid dat wij extra wettelijke kwaliteitseisen stellen
aan gecertificeerde instellingen die jeugdbescherming, jeugdreclassering
of gesloten jeugdhulp bieden, jeugdhulpaanbieders die verblijf aanbieden,
en jeugdhulpaanbieders die intensieve ambulante jeugdhulp in het
gedwongen kader aanbieden. Op deze vormen van jeugdhulp komt
rijkstoezicht. De Rijkstoezichthouder houdt bij alle jeugdhulpaanbieders
waarop vanwege de extra wettelijke kwaliteitseisen al rijkstoezicht wordt
gehouden, ook toezicht op de algemene wettelijke kwaliteitseisen, die aan
alle vormen van jeugdhulp worden gesteld. Het rijkstoezicht zal geïntegreerd plaatsvinden. Hierbij wordt rekening gehouden met de domeinen
(en dus de benodigde expertise) waarop de Inspectie Gezondheidszorg en
Inspectie Jeugdzorg nu toezicht houden. De jeugdhulp wordt gedecentraliseerd naar gemeenten. De gemeenten houden met uitzondering van de
hierboven genoemde vormen van jeugdhulp zelf toezicht op de naleving
van de algemene wettelijke kwaliteitseisen en de aanvullende eisen die
gemeenten zelf stellen. Het is van belang dat het gemeentelijk toezicht en
het Rijkstoezicht goed op elkaar worden afgestemd om de kwaliteit van
toezicht te kunnen borgen.
Uw zorgen, middels onder andere de motie Dille, over het toezicht op de
kwaliteit van de jeugdhulp betrekken wij bij de nadere gedachtevorming
over toezicht in het nieuwe jeugdstelsel. Wij streven naar een passende
uitwerking van het toezicht in de nieuwe jeugdwet en zullen hier grondig
onderzoek naar doen.
Gewijzigde motie Bruins Slot over verankering van de resultaten VVI in
een landelijk dekkend netwerk Integrale Vroeghulp vooruitlopend op de
stelselwijziging(TK 31 839, nr. 235)
Het project Vroeg, Voortdurend, Integraal (VVI) is geïnitieerd in 2006 door
een breed platform van veldpartijen betrokken bij integrale vroeghulp
waaronder de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN), de
vereniging van mensen met een lichamelijke handicap (BOSK), MEE en
ZN (Zorgverzekeraars Nederland). VVI betekent een verbreding van
integrale vroeghulp naar kinderen van 0–7 jaar, preventieve gezinsondersteuning en afstemming met speciaal onderwijs. Het ministerie van VWS
heeft het project VVI de afgelopen jaren (financieel) ondersteund. Dit heeft
ertoe geleid dat de methode-VVI landelijk op de kaart is gezet, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

4

regionale initiatiefnemers zijn ondersteund en recent is een voorlichtende
handreiking CJG-IVH/VVI voor gemeenten gepubliceerd. Deze handreiking
is openbaar en beschikbaar gemaakt via o.a. de website www.samenwerkenvoordejeugd.nl. Mocht een meer stimulerende rol van het Rijk nodig
zijn, dan zal deze plaatsvinden via de activiteiten van het transitiebureau
Jeugd en in het kader van de decentralisatie van de cliëntondersteuning
van MEE naar de gemeenten. Op deze wijze willen wij bij de betrokken
veldpartijen de implementatie van de methode-VVI stimuleren en
ondersteunen en niet het project-VVI als zodanig apart blijven financieren.
2.2 Moties VAO kwaliteit jeugdzorg van 6 juni 2012
Bij motie Van der Burg c.s. wordt gevraagd om in de Wjz op te nemen dat
tuchtmaatregelen in de jeugdzorg, conform de gekozen uitwerking in de
individuele gezondheidszorg en het bijbehorende BIG-register, niet
geanonimiseerd openbaar worden gemaakt (TK 31 839, nr. 208 herdruk).
Bij motie Kooiman en Dijsselbloem wordt gevraagd de verplichte
registratie ook voor particuliere jeugdzorgwerkers in te voeren (TK 31 839,
nr. 211). Bij motie Dijsselbloem en Kooiman wordt gevraagd verplichte bijen nascholing aan de kwaliteitseisen voor professionals toe te voegen (TK
31 839, nr. 213). Het gevraagde in voornoemde moties wordt verankerd in
het wetsvoorstel tot wijziging van de Wjz inzake de professionalisering
van de jeugdzorg, waarvan een concept op 2 augustus 2012 ter consultatie op het internet is gezet.
Bij motie Dijsselbloem en Kooiman vraagt de Kamer om een programma
voor de professionalisering zorg voor jeugd voor te leggen in het licht van
de stelselwijziging (TK 31 839, nr. 212). Dit programma wordt opgesteld
door de Stuurgroep Implementatie Professionalisering Jeugdzorg (STIPJ)
onder voorzitterschap van mw. mr. N.A. Kalsbeek en kan op zijn vroegst
eind 2012 aan de Kamer worden toegezonden.
2.3 Toezeggingen AO stelselwijziging jeugd van 20 juni 2012
a. Inzet van vrijwilligers
Mevrouw Bruins Slot heeft aandacht gevraagd voor de inzet van
vrijwilligers. Vrijwilligers vormen de spil van de samenleving. Ook voor de
ondersteuning van gezinnen spelen vrijwilligers een belangrijke rol. Op
basis van de Wmo hebben gemeenten al de verantwoordelijkheid voor
het ondersteunen van vrijwilligers. De afgelopen jaren zijn in een groot
aantal gemeenten met het ZonMw-programma «Vrijwillige inzet voor en
door jeugd en gezin» goede ervaringen opgedaan met de samenwerking
en uitwisseling tussen vrijwilligersorganisaties, gemeenten, jeugdzorg en
welzijnswerk op het gebied van actief burgerschap rondom opvoeden en
opgroeien.1 Wij zullen de resultaten van dit programma ondermeer via
het Transitiebureau verspreiden onder gemeenten. Verder zal ik met
gemeenten en maatschappelijke partners bespreken hoe inzet van
vrijwilligers in de jeugdhulp verder gestimuleerd kan worden.
b. Samenwerking gemeenten en scholen

1

Zie ZonMW magazine INZET, juni 2012

In antwoord op de vraag hoe de doorzettingsmacht is geregeld als
gemeenten en scholen verschillen van mening over de zorgplannen van
de scholen en samenwerkingsverbanden, het volgende. Gemeenten en
samenwerkingsverbanden hebben een eigen verantwoordelijkheid voor
jeugdhulp respectievelijk onderwijs, maar dienen dit in afstemming en
samenwerking met elkaar uit te voeren. In de conceptwetsvoorstellen over
het nieuwe jeugdstelsel en passend onderwijs wordt daarom bepaald dat
gemeenten en samenwerkingsverbanden van schoolbesturen hun

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

5

plannen voor de inrichting van de jeugdhulp in en om de school in op
overeenstemming gericht overleg met elkaar bespreken.
In overleg met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en de
onderwijsraden voor primair en voortgezet onderwijs, is afgesproken dat
deze partijen het initiatief nemen bij het opstellen van een modelprocedure voor het op overeenstemming gerichte overleg in de vorm van
een handreiking. Onderdeel hiervan is het inrichten van een commissie
die bemiddelt in geschillen tussen samenwerkingsverbanden en
gemeenten over de vaststelling van het ondersteuningsplan passend
onderwijs. Deze voorziening wordt in eerste instantie opgericht voor
geschillen over het ondersteuningsplan van de scholen, maar genoemde
partijen zullen bezien of deze geschillenvoorziening ook geschillen die
voortkomen uit onenigheid over de vast te stellen jeugdzorgplannen van
de gemeente zal behandelen.
c. Rapport Algemene Rekenkamer over CJG-vorming
Uw Kamer heeft gevraagd om een inhoudelijke reactie op het rapport van
de Algemene Rekenkamer: getiteld Centra voor Jeugd en Gezin in
gemeenten. Een samenwerkingsverband met gemeentelijke rekenkamers.
Het rapport geeft een beschrijving van de stand van zaken van de
CJG-vorming in 42 gemeenten. In bijgevoegde brief aan de Algemene
Rekenkamer treft u de reactie aan op het rapport *).
d. Kindertelefoon
De VNG heeft de afgelopen maanden gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van de kindertelefoon en staat positief tegenover het in stand
houden van de huidige (herkenbare) functie. Dat de kindertelefoon
bovenlokaal georganiseerd wordt, staat in deze gesprekken niet ter
discussie. Op dit moment wordt samen met de VNG bekeken welke
manieren van bovenlokale financiering het best passend zijn. In de nieuwe
Jeugdwet zullen we het per telefoon laten adviseren van jeugdigen
borgen.
e. Verklaring omtrent het gedrag (VOG)
Wij hebben toegezegd te verkennen of het mogelijk en wenselijk is om
medewerkers periodiek, bijvoorbeeld elke 4 jaar, een VOG te laten
overhandigen. De komende periode zullen wij in kaart brengen welke rol
de VOG in het nieuwe stelsel moet krijgen. Hierbij zal ook goed worden
gekeken naar zowel de vrijwillige jeugdhulp als de uitvoering van
jeugdbeschermingsmaatregelen en de bij behorende kosten. Mogelijkheden die worden verkend zijn onder andere het periodiek opvragen van
een VOG of de optie waarin, analoog aan de kinderopvang, bij aanvang
van het werk een VOG is vereist en vervolgens zodra iemand met Justitie
in aanraking komt wordt bekeken of diegene in deze sector kan blijven
werken.
f. Bescherming persoonsgegevens
Naar aanleiding van vragen van mevrouw Koser Kaya hebben wij
toegezegd u nader te informeren over de wijze waarop de bescherming
van persoonsgegevens in de nieuwe Jeugdwet wordt geregeld.
Uitgangspunt bij de gegevensverwerking is dat een mogelijke inbreuk op
de persoonlijke levenssfeer steeds wordt afgewogen tegen het belang van
de geestelijke, lichamelijke of maatschappelijke gezondheid van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

6

betrokken jeugdige. Conform het VN-Verdrag inzake de rechten van het
kind (IVRK) dient het belang van het kind daarbij de eerste overweging te
zijn.
Voor de informatie-uitwisseling, afstemming en samenwerking tussen
personen die vanuit hun beroepsmatige achtergrond hulp aan jeugdigen
verlenen, bieden in algemene zin de artikelen 8, 9 en 21 van de Wet
bescherming persoonsgegevens (Wbp) de grondslag voor de verwerking
van (bijzondere) persoonsgegevens. Kern van de bepalingen is dat
gegevens uitsluitend worden verwerkt voor het doel waarvoor ze zijn
verzameld of een daarmee verenigbaar doel.
In aanvulling op de Wpb bevat het conceptwetsvoorstel een aantal
bijzondere bepalingen ten aanzien van:
• de regeling van het inzagerecht en bewaren en vernietigen van
bescheiden, voor zover het gegevens betreft met betrekking tot een
jeugdige of zijn ouders;
• risicosignalering door jeugdprofessionals via de landelijke verwijsindex risicojongeren (VIR);
• het gebruik van het burgerservicenummer voor de informatieuitwisseling;
• gegevensverwerking ten behoeve van de beleidsinformatie om in het
belang van de jeugdigen een samenhangend beleid te realiseren.
Deze bijzondere bepalingen zijn een aanvulling op of nadere uitwerking
van de bepalingen van de Wbp. Voor zover iets niet expliciet in de nieuwe
concept Jeugdwet geregeld wordt, geldt de Wbp onverkort.
Opmerking verdient dat de zorgvuldige uitwisseling van persoonsgegevens in de dagelijkse werkpraktijk een complex vraagstuk blijft. Het Rijk
biedt verschillende instrumenten aan om de omgang met de wet- en
regelgeving omtrent gegevensuitwisseling te verduidelijken en te
vergemakkelijken. Zo kan iedereen bijvoorbeeld via
www.privacywegwijzer.nl aan de hand van eenvoudige vragen antwoord
krijgen op de vraag welke professionals met wie informatie mogen
uitwisselen. Ook is in 2011 de brochure «Samenwerken in de jeugdketen,
een instrument voor gegevensuitwisseling» uitgebracht, waarin duidelijk
en in eenvoudige taal wordt uitgelegd welke stappen genomen moeten
worden om te komen tot de beslissing al dan niet gegevens uit te
wisselen.
g. Professionalisering
Uw Kamer heeft gevraagd naar de mate waarin beroepsbeoefenaren in
staat zijn nieuwe werkwijzen te adopteren die nodig zijn om invulling te
geven aan de met de stelselwijziging beoogde transformatie. U heeft
aandacht gevraagd voor de handelingsverlegenheid bij professionals in
het kader van cultuurverandering.

1
Hassel, D. van, Tonkens, E., Hoijtink, M.
(2012). Vluchten in bureaucratie. Bureaucratische gehechtheid onder professionals in de
jeugdhulpverlening. Beleid en maatschappij
39 (1): 5–24.

Handelingsverlegenheid bij medewerkers in de jeugdzorg hangt nauw
samen met negatieve publiciteit naar aanleiding een aantal incidenten. Dit
heeft geleid tot overprotocollering met ongewenste bureaucratie als
gevolg. Deze ontwikkeling is door diverse wetenschappers onderzocht,
zoals bijvoorbeeld recent door Van Hassel, Tonkens en Hoijtink.1 Het
professionaliseringstraject van twee beroepen, die van jeugdzorgwerker
en gedragswetenschapper in de jeugdzorg, zal naar verwachting
bijdragen aan een afname van de handelingsverlegenheid van beroepsbeoefenaren. Goed toegeruste professionals, met meer professionele
autonomie zullen beter in staat zijn in te spelen op de vragen van
jeugdigen en ouders. Gestructureerd onderzoek naar de relatie tussen
beroepsbeoefenaren en kinderen, respectievelijk ouders/opvoeders, zal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

7

plaatsvinden in het nieuwe ZonMw-programma Effectief werken in de
jeugdsector dat in 2013 van start gaat. Handelingsverlegenheid zal daarin
als aspect aandacht krijgen.
Daarnaast is in 2010 een richtlijnenprogramma programma van de drie
beroepsverenigingen (NIP, NVO en NVMW) gestart. Richtlijnontwikkeling
is een waardevol kwaliteitsinstrument voor professionals, waarmee over
belangrijke diagnoses en bijbehorende effectieve behandelmethoden
overeenstemming wordt bereikt. Richtlijnen maken aanwezige collectieve
kennis over een onderwerp inzichtelijk, vatten dit samen en vertalen dit in
handelingsgerichte aanbevelingen voor beroepskrachten. Richtlijnen
geven de «state of the art» van de beroepsuitoefening weer, die een
leidraad zijn voor de beroepsbeoefenaar, die er in het individuele geval
gemotiveerd en gedocumenteerd van mag afwijken. Het ontwikkelen van
een richtlijn kost gemiddeld ongeveerd 3 jaar. In de jaren 2014 en 2015
wordt de oplevering van 13 richtlijnen verwacht, waaronder die voor
uithuisplaatsing en crisisplaatsing voor gezinsvoogden.
3. Rapport van de werkgroep overgangsmaatregelen
Op ons verzoek heeft een ambtelijke werkgroep van VNG, IPO en Rijk met
betrokkenheid van alle relevante partijen als brancheorganisaties zoals
Jeugdzorg Nederland, MO-Groep, VGN/VOBC, GGD-Nederland,
GGZ-Nederland, beroepsverenigingen, cliëntenorganisaties, Inspectie
Jeugdzorg, verschillende gemeenten, provincies en instellingen de risico’s
en mogelijke beheersmaatregelen in de transitiefase (de periode vanaf nu
tot de eerste jaren na de invoeringsdatum van de nieuwe wet) geïnventariseerd1. Het rapport van de werkgroep bevat een brede inventarisatie
waarin alle door betrokken partijen aangedragen mogelijke risico’s zijn
opgenomen. De genoemde risico’s verschillen in aard, omvang en
zwaarte en zijn door de werkgroep niet gewogen op kans, impact en
realiteitszin.
De werkgroep heeft de aangedragen risico’s als volgt geclusterd:
1. Vervallen recht op zorg voor cliënten en zorgplicht huidige financiers:
hoe wordt voor cliënten de continuïteit van zorg geborgd in de
overgang naar gemeenten?
2. Beëindiging subsidie- en contractrelaties: hoe wordt omgegaan met
mogelijke gevolgen van het beëindigen van bestaande subsidierelaties
(wachtgelden, afbouwkosten e.d.)?
3. Specifieke vraagstukken rondom de bureaus jeugdzorg: hoe wordt
omgegaan met het risico van expertiseverlies, wachtgeldkosten,
kapitaalverlies bij het veranderende takenpakket van de huidige
bureaus jeugdzorg?
4. Cliënt en kwaliteit: hoe worden gemeenten in staat gesteld hun
organisatie in te richten op hun nieuwe verantwoordelijkheden en om
kwalitatief en kwantitatief toereikende zorg in te kopen?
5. Transitieproces: hoe wordt het complexe transitie- en transformatieproces zodanig begeleid en aangestuurd dat het een succes wordt?
In overleg met VNG, IPO en de betrokken partijen willen wij als volgt
omgaan met de aangedragen risico’s.
Ad 1. Continuïteit van zorg

1
Verantwoord over de drempel, eindrapport
van de werkgroep overgangsmaatregelen,
Kamerstukken II 2011/12, 31 839, nr. 217

Het is belangrijk dat in de overgang naar het nieuwe stelsel de hulpverlening aan jeugdigen en hun ouders is geborgd en jongeren niet onnodig
hoeven over te stappen naar een andere zorgaanbieder, zodat zij de
opgebouwde vertrouwensband kunnen houden met hun zorgverlener.
Daarom willen wij in het wetsvoorstel opnemen dat de ondersteuning,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

8

hulp of zorg voor de zittende cliënt gedurende het eerste jaar na de datum
van inwerkingtreding van de nieuwe Jeugdwet gegarandeerd is. Daartoe
hebben wij met VNG en IPO afgesproken om de komende maanden een
inschatting te maken van de gevolgen van deze doorloop van zorg voor
gemeenten, op basis van de gemiddelde duur en kosten van inkoop bij
bestaande jeugdzorginstellingen. De keuze om continuïteit van zorg tot
maximaal 1 jaar na decentralisatie te bieden, zal worden bekostigd uit de
beschikbare budgetten voor jeugdhulp. Op iets langere termijn, maar wel
tijdig voor het moment van overheveling, gaat het om inzage in cliëntgegevens, waarbij rekening moet worden gehouden met wet- en regelgeving rondom privacy. Wij menen op deze wijze recht te doen aan het
gevraagde in de motie Dibi en Dijsselbloem over de continuïteit van zorg
tijdens de stelselherziening jeugd (TK 31 839, nr. 226).
Ad 2. en 3. beperking frictiekosten
Wij vinden het van belang dat gedurende de transitieperiode, gemeenten
en de bestaande financiers (provincies, zorgverzekeraars, zorgkantoren en
Rijk) afspraken maken en stappen zetten om zich voor te bereiden op de
transitie. Hiermee kunnen risico’s tijdens de transitiefase in belangrijke
mate worden verminderd. Het gaat hierbij dan om het scheppen van
zoveel mogelijk duidelijkheid.
Het is van maatschappelijk belang om de frictiekosten zo laag mogelijk te
houden. Over de omvang van de frictiekosten bestaat nog onvoldoende
duidelijkheid. Uiterlijk in maart 2013 maken genoemde betrokken partijen
afspraken over beperking van de frictiekosten en over de maatregelen en
afspraken om deze zoveel mogelijk te beheersen. Aan de werkgroep is de
opdracht gegeven om hiervoor de komende maanden de noodzakelijke
voorbereidingen te treffen. Daarbij zullen onder meer worden betrokken
de juridische gevolgen van de transitie voor cliënten, zorgaanbieders en
gemeenten, en de feiten en cijfers van verschillende jeugdzorgsectoren.
Het gaat dan vooral om de langlopende verplichtingen van instellingen
betreffende personeel, kapitaal en cliënten.
Ad 4. Cliënt en kwaliteit
Om gemeenten te ondersteunen in de voorbereiding van hun nieuwe
verantwoordelijkheden voor jeugdhulp hebben wij samen met de VNG het
Transitiebureau Jeugd (T-bureau) ingericht. Onderdeel van de transitieaanpak is heldere communicatie over wat en wanneer van gemeenten en
andere partijen wordt verwacht en uitwisseling van kennis en ervaring.
Het T-bureau werkt met vaste contactpersonen voor delen van het land die
informatie en ondersteuning op maat bieden, en juist ook informatie uit
het land halen onder andere via een netwerk van transitiemanagers vanuit
de gemeenten, provincies en instellingen. Het T-bureau maakt ondermeer
gebruik van expertise die beschikbaar is bij kennisinstituten (waaronder
Nederlands Jeugdinstituut, Nederlands Centrum Jeugdgezondheid,
Trimbos Instituut, Movisie en ZonMw). Samen met de branche-, beroepsen cliëntenorganisaties worden ook specifieke ondersteuningsactiviteiten
gericht op zorgaanbieders, professionals en cliënten ontwikkeld.
Gemeenten willen graag zo snel mogelijk inzicht in de aard en omvang
van de cliëntstromen. Bij de decentralisatie van de AWBZ-functie
begeleiding werden deze gegevens op goede manier overgedragen, bij de
wijziging van het jeugdstelsel willen wij dit op vergelijkbare wijze
vormgeven. Wij zijn hierover in overleg met de VNG. Vooruitlopend
daarop heeft het T-bureau op basis van bestaande bronnen begin april
2012 via internet aan elke gemeente informatie beschikbaar gesteld over
het aantal jeugdigen dat van de verschillende vormen van ondersteuning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

9

en zorg gebruik maakt. Op deze wijze geven wij invulling aan de motie
Dille over het vormgeven van de gegevensoverdracht zodat alle partijen
tijdig over de juiste cliëntgegevens beschikken.1
Separaat hieraan wordt door het Sociaal en Cultureel Planbureau en
Cebeon gewerkt aan een verdeelmodel voor het macrobudget voor de
decentralisatie van alle ondersteuning, hulp en zorg voor jeugdigen naar
gemeenten (geplande opleverdatum voorjaar 2013).
Ad 5. Voortgang van het transitieproces
Voor een succesvolle transitie zijn afspraken nodig over hoe, wanneer en
onder welke voorwaarden taken worden gedecentraliseerd naar
gemeenten, welke herinrichting daarbij gerealiseerd moet worden, wat de
risico’s zijn bij deze decentralisatie en herinrichting en welke maken om
deze te voorkomen. Daartoe hebben Rijk, VNG en IPO de Transitieagenda
jeugdzorg opgesteld, die in maart 2012 aan het parlement is aangeboden.
De transitieagenda bevat de noodzakelijke stappen om te stelselwijziging
te realiseren, met behoud van kwaliteit van zorg en met betrokkenheid
van alle partijen. Nu het conceptwetsvoorstel in consultatie is gebracht,
komt de transitie in de ontwerpfase met bijbehorende activiteiten.
Hiervoor is al ingegaan op de onderzoeken die lopen als vervolg op de
werkgroep overgangsmaatregelen. Belangrijke randvoorwaarde voor de
transitie is dat gemeenten bovenlokaal samenwerken. Over de stand van
zaken bovenlokale samenwerking heeft de VNG in oktober 2012 een
rapportage opgesteld. Daarnaast is een spoorboekje voor gemeenten
ontwikkeld waarin vermeld staat wat gemeenten geregeld moeten hebben
om op 1 januari 2015 de verantwoordelijkheid voor de jeugdzorg over te
kunnen nemen. Uitgangspunt van het spoorboekje is het conceptwetsvoorstel dat in consultatie is gebracht. Dit spoorboekje is op 28 september
2012 in een bijeenkomst met de transitiemanagers gepresenteerd. Met
gebruikmaking van dit voorlopige spoorboekje wordt de transitieagenda
de komende maanden uitgewerkt in een transitieplan met stappenplannen
voor de transitie van de verschillende domeinen en deeltrajecten
(gesloten jeugdzorg, GGZ/LVB, toezicht, etc.). Dit alles uiteraard onder
voorbehoud van het verdere wetgevingstraject.
In de transitieagenda is voorzien in een Transitiecommissie die namens
VNG, IPO en de beide betrokken ministeries de voortgang van het
transitieproces zal toetsen – onder meer door het uitvoeren van kwalitatief
onderzoek – en terugkoppelen aan de opdrachtgevers. Tevens zal de
commissie mogelijke knelpunten en ontwikkelingen signaleren en
adresseren. Aan de hand van de voortgang zal de commissie gesprekken
voeren met de relevante partijen in de regio. De commissie zal in het
bijzonder aandacht besteden aan de jeugdbescherming en -reclassering.
We hebben de Transitiecommissie op 5 oktober 2012 geïnstalleerd
(Staatscourant 2012, 20411/20415). Wij verwachten een eerste rapportage
rond de jaarwisseling tegemoet te kunnen zien.
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. L. L. E. Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
De staatsecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

1

Kamerstukken II 2011/12, 33 000 XVI, nr. 157

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

10

*) Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 31 839, nr. 246

11