Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

34 036

Wijziging van enkele belastingwetten en enkele
andere wetten ten behoeve van het afschaffen
van de Verklaring arbeidsrelatie (Wet
deregulering beoordeling arbeidsrelaties)

Nr. 19

VERSLAG VAN EEN WETGEVINGSOVERLEG
Vastgesteld 20 augustus 2015
De vaste commissie voor Financiën en de vaste commissie voor Sociale
Zaken en Werkgelegenheid hebben op 29 juni 2015 overleg gevoerd met
de heer Wiebes, Staatssecretaris van Financiën over:
– het wetsvoorstel Wijziging van enkele belastingwetten en
enkele andere wetten ten behoeve van het afschaffen van de
Verklaring arbeidsrelatie (Wet deregulering beoordeling
arbeidsrelaties) (Kamerstuk 34 036).
Van het overleg brengen de commissies bijgaand geredigeerd woordelijk
verslag uit.
De voorzitter van de vaste commissie voor Financiën,
Duisenberg
De voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Van der Burg
De griffier van de vaste commissie voor Financiën,
Berck

kst-34036-19
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

1

Voorzitter: Duisenberg
Griffier: Van den Eeden
Aanwezig zijn zes leden der Kamer, te weten: Bashir, Duisenberg, Groot,
Neppérus, Omtzigt en Van Weyenberg,
en de heer Wiebes, Staatssecretaris van Financiën.
Aanvang 15.00 uur.
De voorzitter:
Goedemiddag. Ik open dit wetgevingsoverleg over de Wet deregulering
beoordeling arbeidsrelaties. We beginnen met de eerste termijn van de
Kamer. Als eerste is aan het woord de heer Groot van de Partij van de
Arbeid.
De heer Groot (PvdA):
Voorzitter. Dit is al mijn tweede overleg vandaag, maar geen onbelangrijk
overleg. De arbeidsmarkt maakt ingrijpende veranderingen door. Binnen
een generatie is het model van een baan voor je leven verdwenen. Ook
zijn mensen steeds minder in te delen in het vaste hokje van ondernemer
of werknemer. Steeds meer mensen zijn afwisselend werknemer en
ondernemer of zijn beide tegelijk. Daar zitten op zich heel veel goede
kanten aan. Het is goed als mensen die te maken hebben met incompetente bazen die weinig presteren, maar er wel met de bonussen vandoor
gaan, hun lot in eigen hand kunnen nemen. Werknemers die specialistische kennis of vaardigheden hebben of die zelfstandig worden, kunnen
die kennis bij meerdere opdrachtgevers te gelde maken. Dat bevordert de
productiviteit van de economie als geheel.
Er zijn ook keerzijden. Er zijn ook zelfstandigen die eigenlijk geen
ondernemer in de ware zin van het woord zijn. Er zijn mensen die louter
uit kostenoverwegingen in zzp-constructies worden geduwd. Voor zover
het gaat om werkzaamheden die precies hetzelfde zijn als wat een
werknemer zou doen, kun je je afvragen of meer zelfstandigen de
economische groei bevorderen. Als het werk namelijk helemaal niet
verschilt, lijkt het niet handig dat iedereen een eigen administratie voert
voor zijn facturen, voor zijn debiteuren, voor de belastingen, voor de
acquisitie enzovoorts. Voor het benutten van dit soort schaalvoordelen
zijn nu juist bedrijven uitgevonden.
Kortom: het gaat erom dat de keuze tussen zelfstandigheid en werknemerschap een reële keuze moet zijn, zowel vanuit het perspectief van de
individuele werknemer en de zelfstandige als vanuit het belang van de
samenleving als geheel. De vraag is dan hoe onze instituties en ondernemersfaciliteiten zich daartoe verhouden. Zijn de ondernemersfaciliteiten te
ruim of zijn de cao’s te duur en te star? Wat zijn de beleidsopties voor een
toekomstbestendig evenwicht?
Op deze vragen had het onafhankelijke interdepartementale beleidsonderzoek, het zogenaamde ibo, een antwoord moeten geven. Dat had ook
meer inzicht moeten bieden in de omvang en oorzaken van schijnzelfstandigheid en de rol van fiscale prikkels daarin. Dat zou heel erg geholpen
hebben bij de discussie vandaag, zoals ook in het advies van het Actal
wordt betoogd. Helaas is dat ibo, inclusief een reactie van het kabinet, er
nog steeds niet. Mijn eerste vraag is dan ook wanneer wij dat ibo kunnen
verwachten.
Het was een wat lange aanloop, maar nu kom ik toch bij het onderwerp
van vandaag. Dat is de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties
oftewel de afschaffing van de VAR. Nogmaals, het is jammer dat het
ibo-onderzoek er nog niet is, maar ik ben het eens met het kabinet dat dit
geen reden is om het wetsvoorstel in de ijskast te zetten. De Partij van de
Arbeid vindt deze wet een stap vooruit. De VAR is namelijk een failliet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

2

concept gebleken. De VAR werd nauwelijks gecontroleerd en werd
intussen, zoals de Staatssecretaris herhaaldelijk heeft vastgesteld, door
veel zelfstandigen ten onrechte gezien als een erkenning in fiscale zin van
zelfstandig ondernemerschap. De grote lijn in dit wetsvoorstel is dat er in
plaats van honderdduizenden VAR-verklaringen modelovereenkomsten
komen waaraan opdrachtgevers en opdrachtnemers zich hebben te
houden. Dat is een stap vooruit, omdat met deze wet voor het eerst weer
de opdrachtgever medeverantwoordelijk wordt gemaakt voor de naleving
van een modelovereenkomst. Daar gaat een preventief effect van uit en
als het gaat om schijnconstructies zijn modelovereenkomsten beter te
handhaven dan honderdduizenden afzonderlijke VAR-verklaringen.
De Partij van de Arbeid is dus positief over het wetsvoorstel, maar heeft
wel een aantal vragen en zet wel een aantal vraagtekens. Het eerste
vraagteken betreft het verband tussen WW-premiebetaling en het recht op
WW. Ik verwijs naar pagina 9 van de nota van wijziging. Daar staat: stel
dat er nu niet gewerkt wordt volgens zo’n modelovereenkomst, dan is er
sprake van een zelfstandige die een werknemer blijkt in fictieve dienstbetrekking. Stel je voor dat vervolgens die zelfstandige, die dus eigenlijk
werknemer is, een beroep doet op een WW-uitkering en dat hij die ook
krijgt van het UWV. Daarover staat vervolgens in de memorie van
toelichting dat de Belastingdienst dan een naheffingsaanslag
WW-premies kan opleggen aan de opdrachtgever. Moet hier niet in plaats
van het woordje «kan» het woordje «moet» staan? Het kan toch niet zo
zijn dat er enerzijds wel recht ontstaat op een WW-uitkering maar dat er
anderzijds tegelijkertijd geen WW-premie wordt afgedragen door de
opdrachtgever? Graag krijg ik opheldering op dit punt, dus dat er alleen
een WW-uitkering kan worden verstrekt als er ook WW-premie is betaald.
Er is nogal wat gedoe over het zogenaamde tussenkomstmodel, waarbij
het gaat om de rol van de intermediairs tussen bedrijven en zelfstandigen.
Ik ben toch wat gealarmeerd geraakt door een brief van de Aannemersfederatie en van de Nederlandse Ondernemersvereniging voor Afbouwbedrijven. Dit zijn bonafide ondernemingsclubs die signaleren dat uitzendbureaus steeds vaker uitzendarbeid van werkloze bouwvakkers omkatten in
zzp-constructies, zodat er geen loonheffingen hoeven te worden betaald.
Heeft de Staatssecretaris er vertrouwen in dat deze wet iets doet tegen
deze gekunstelde uitzendconstructies?
De Staatssecretaris schrijft in de nota naar aanleiding van het verslag dat
het in gevallen waarin de intermediair en niet de opdrachtgever de
zelfstandige uitbetaalt lastig is om vast te stellen of er sprake is van een
dienstbetrekking of van een fictieve dienstbetrekking. Ik begrijp dat door
de uitzendbureaus, c.q. de intermediairs, inmiddels conceptovereenkomsten zijn voorgelegd, maar dat daarover nog nauwelijks is gesproken
met de Belastingdienst, althans op het moment van het schrijven van de
laatste brief op 17 juni. Is er inmiddels al vooruitgang geboekt op dit punt
en, zo ja, wat zijn de uitkomsten daarvan? Kan de Staatssecretaris om
mijn ongerustheid weg te nemen nogmaals bevestigen dat in de
modelovereenkomsten geen andere uitleg wordt gegeven aan het begrip
«ondernemerschap» dan volgens de bestaande wetgeving en jurisprudentie het geval is? Die modelovereenkomsten hoeven niet strenger te
worden dan de wet voorschrijft maar ook niet soepeler. Kan de Staatssecretaris, kortom, nog eens krachtig bevestigen dat in die modelovereenkomsten niet aan fiscale grensverkenning zal worden gedaan?
De modelovereenkomsten zelf geven natuurlijk vrijwaring van loonheffingen. Er zijn een aantal indicatoren die van toepassing zijn om te
bepalen of iemand zelfstandige is, dan wel werknemer. Worden die
indicatoren niet ook opgenomen in die modelovereenkomsten? Zou dat er
niet expliciet in moeten? Is de periode van vijf jaar voor de vrijwaring van
loonheffingen niet erg lang en lokt die niet mogelijk misbruik uit? Is de
Staatssecretaris eventueel bereid om de termijn van vrijwaring van vijf
jaar te bekorten als dat nodig is?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

3

Mijn laatste punt gaat over de handhaving. Van de verklaring arbeidsrelatie weten we dat die in de praktijk een papieren tijger is gebleken. Dat
was een gevolg van een gebrek aan handhaving. De Staatssecretaris geeft
zelf in zijn stukken immers toe dat VAR-verklaringen nauwelijks werden
gecontroleerd. Het is wel zaak om, nu de nieuwe wet ingaat, daarin
radicaal verandering te brengen, want anders wordt het ene grote lek
gewoon door het andere vervangen en verandert er weinig. Kan de
Staatssecretaris concreet aangeven hoeveel controlecapaciteit hij
daarvoor gaat inzetten? Kan de Staatssecretaris ook meer zeggen over
wat nu in dit verband een steekproefsgewijze benadering inhoudt? Moet
je er dan aan denken dat 1 op de 10.000 gevallen wordt gecontroleerd, 1
op de 1.000 of 1 op de 10? Is de Staatssecretaris bereid om van die
daadwerkelijke inspanningen op het punt van controle verslag te doen bij
de halfjaarlijkse rapportages van de Belastingdienst? Dit zeg ik niet om
zelfstandigen in de wielen te rijden. Het is juist omgekeerd: echte
zelfstandige ondernemers zijn gebaat bij het voorkomen van fiscale
schijnconstructies en fiscale grensverkenningen. Als je voor iedereen de
deur openzet voor fiscale ondernemersfaciliteiten, worden die
onbetaalbaar en hol je de basis onder het hele stelsel uit. Daarom is het
belangrijk dat deze wet goed gaat werken.
Mevrouw Neppérus (VVD):
Voorzitter. De afgelopen maanden zijn gebruikt door de Staatssecretaris
en zijn medewerkers om veel overleg te voeren met zzp’ers, werknemers
en werkgevers. Er is heel bewust gekeken naar alternatieven voor de BGL.
Ik ben blij dat dit overleg heeft plaatsgevonden. Wat nu voorligt, is een
stuk beter. Toch heb ik nog wel een aantal vragen, want anders zou de
Staatssecretaris het te gemakkelijk hebben. De eerste vraag is: maak toch
nog een keer duidelijk wat er mis was met de VAR. Ik denk dat het goed is
om eerst te weten wat het vertrekpunt is waar je van uitgaat.
Dan kom ik op het punt waarover wij allemaal, ook de collega’s, de
afgelopen weken veel mails hebben gehad, te weten de intermediairs. Ik
noem dan vooral het zogeheten tussenkomstmodel. Als je de nota naar
aanleiding van het verslag leest, zou je er een beetje over kunnen gaan
twijfelen. Ik denk dat wij moeten zeggen: intermediairs, dat moet gewoon
kunnen met zo’n model. Daar wil ik graag een bevestiging van hebben. Af
en toe krijg ik het gevoel dat er opeens extra drempels komen. Ik hoop
van niet en zou dus willen dat het tussenkomstmodel kan worden
gebruikt. Als dat zo is, kan de onrust die ik her en der hoor, weer
verdwijnen.
Ik denk ook dat het goed is dat duidelijk wordt dat niet altijd iedereen met
een modelovereenkomst hoeft te werken. Je zal toch ook zelf een contract
naar je eigen idee moeten kunnen opstellen. Ook daarop krijg ik graag een
reactie.
Hoe zit het nu met de cao’s? een zelfstandige is een zelfstandige en een
zzp’er is een zzp’er. Iemand in loondienst is in loondienst. Dat is het
uitgangspunt. Ik heb begrepen dat er in de cao voor de bouw gewerkt
gaat worden met modelovereenkomsten. Dat is opvallend, want wij
hebben het over zzp’ers. Zij zouden opeens in een cao terechtkomen. Hoe
zit dat? Er wordt toch niet opeens een bepaald model verbindend
verklaard? Daar zou ik als vertegenwoordiger van de VVD-fractie niet blij
van worden. Ik wil graag duidelijkheid krijgen over de vraag hoe dat zit.
Iedereen moet de ruimte hebben om zijn conceptovereenkomst voor te
leggen aan de Belastingdienst. Het lijkt mij dat dit het uitgangspunt moet
blijven.
Als ik het zo bezie, zijn de administratieve lasten te overzien. Er staat ook
dat de wet wordt geëvalueerd. Op welke termijn gebeurt dat?
Hoe zit het met de controle? Collega Groot had het daar ook al over. Ik heb
altijd veel vertrouwen in mensen, maar het is wel goed om te controleren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

4

Daarmee doe je juist ook recht aan de mensen die hun zaken op orde
hebben en als echte zzp’ers hun zaken goed willen kunnen doen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Het wetsvoorstel Wet deregulering arbeidsrelaties heeft een
behoorlijke voorgeschiedenis. Eerst was er jarenlang gesoebat tussen
Belastingdienst en zzp-organisaties over een webmodule om de VAR aan
te vragen. Daarna dacht de Staatssecretaris het wiel te hebben uitgevonden met de Beschikking geen loonheffingen. Ondertussen zaten 1.500
zzp’ers in de zorg werkloos thuis omdat zij geen VAR meer kregen. Ook in
het onderwijs speelden al grote zorgen over de toekomst van hun
zelfstandig ondernemerschap.
De fractie van D66 heeft altijd reden gezien om de VAR aan te passen. Ik
ben blij dat de Staatssecretaris goed geluisterd heeft naar alle kritiek op
zijn eerdere voorstel. Hij heeft het wetsvoorstel in feite ingetrokken en dat
vind ik verstandig. Hij heeft het vervangen door een nieuw voorstel,
waarover hij deze keer wel van tevoren met zzp-organisaties had
gesproken. Dat lijkt mij winst. De Beschikking geen loonheffingen
waarmee veel zzp’ers dachten van de regen in de drup te komen, komt er
dus niet. In plaats daarvan wordt nu de VAR afgeschaft en gaat de
Belastingdienst desgewenst voorbeeldovereenkomsten toetsen. Zo’n
goedgekeurde voorbeeldovereenkomst geeft opdrachtgevers en opdrachtnemers zekerheid over de vraag of er loonheffingen moeten worden
afgedragen, als men handelt langs de opgegeven werkwijze in de praktijk.
Dat acht mijn fractie een verbetering. Wij staan dan ook veel positiever
tegenover het huidige voorstel dan tegenover het vorige van de BGL, dat
mijn fractie niet zou hebben gesteund. Toch hebben we een aantal vragen.
Wat gaat de Belastingdienst nu precies doen met die voorbeeldovereenkomsten? De Belastingdienst toetst die overeenkomsten op elementen die
van belang zijn om de vraag te kunnen beantwoorden of er sprake is van
de plicht tot afdragen of voldoen van loonheffingen. Kan de Staatssecretaris dat wat handjes en voetjes geven? Hoe gaat dat dan in de praktijk?
Kan de Staatssecretaris bevestigen dat de hoogte van het tarief dat een
zelfstandige voor zijn werk vraagt, geen onderdeel is van zo’n modelovereenkomst en dat de Belastingdienst dat dus volledig buiten beschouwing
laat? Wat betekent het in de praktijk als de Belastingdienst toch van
oordeel is dat er wel loonheffing moet worden afgedragen? De heer Groot
stelde vragen over de WW. Betekent dat dan ook dat in die arbeidsrelatie
vervolgens de cao van de betreffende sector moet worden toegepast?
Moet de opdrachtgever dan pensioenpremies afdragen en moet de
werknemer daar verplicht aan meebetalen, zelfs als die opdrachtnemer, de
zzp’er dus, zelf al vrijwillig pensioen spaart? Graag hoor ik daarop een
reactie.
Kortheidshalve sluit ik mij graag aan bij de vragen over de handhaving
van de heer Groot. De Staatssecretaris maakt nogal een groot nummer
van het feit dat er nu bij die opdrachtgever gehandhaafd kan worden en
dat dat allemaal veel efficiënter is. Dat klinkt interessant, maar als blijkt
dat ik bij een opdrachtgever werk en dat niet volgens de voorbeeldovereenkomst heb gedaan, dan kan de Belastingdienst gaan inspecteren,
bijvoorbeeld bij 100 andere zelfstandigen die bij die opdrachtgever
werken. Mij lijkt echter dat de Belastingdienst dat dan nog steeds één voor
één moet doen. Alleen dan valt immers vast te stellen of er al dan niet
conform die voorbeeldovereenkomst wordt gewerkt. Hoeveel capaciteit is
daarvoor beschikbaar? Wordt die handhaving dan inderdaad geïntensiveerd op de manier waarmee de Staatssecretaris schermt? Ik ben daar
nog niet van overtuigd, ook niet als ik kijk naar de onderbouwing van dit
wetsvoorstel. Ik vind dat extra van belang omdat dit kabinet er een handje
van heeft om problemen in de handhaving op te lossen met wetgeving,
die dan weer niet extra wordt gehandhaafd. Dat zijn dingen die volgens
mij vaak niet tot een oplossing van het probleem leiden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

5

Ik heb ook nog een vraag over de gekozen wetstechnische basis van dit
wetsvoorstel. Als ik het nu goed zie, hebben die voorbeeldovereenkomsten op dit moment geen enkele wettelijke grondslag. Geen enkele,
het woord komt niet eens voor in dit wetsvoorstel. Het sluit aan bij de
praktijk van vooroverleg met de Belastingdienst. Om minder te juridiseren
kan ik mij daar wel iets bij voorstellen, maar hoe is de echte zekerheid
voor opdrachtgever en opdrachtnemer dan geborgd met dit wetsvoorstel,
als het bestaan van zo’n voorbeeldovereenkomst nergens in de wet is
vastgelegd? Kan de Staatssecretaris dat toelichten? Waaraan mogen
mensen die zekerheid ontlenen? Waarom heeft de Staatssecretaris er niet
voor gekozen om bijvoorbeeld een wetsartikel toe te voegen waarin
expliciet wordt verteld dat er voorbeeldovereenkomsten zijn en welke
rechten je daaraan kunt ontlenen als je in de praktijk de werkzaamheden
uitvoert zoals in die overeenkomst afgesproken?
Kan de Staatssecretaris bevestigen dat er geen enkele verplichting is om
een voorbeeldovereenkomst te gebruiken en dat de Belastingdienst
uiteindelijk puur naar de feitelijke situatie kijkt en niet naar het papier? Ik
wil ook graag een oordeel horen van de Staatssecretaris over de praktijk
die je nu al ziet, dat voordat deze wet er is, cao-partners vooruitlopend op
de wet afspraken maken en een bepaalde vorm van een voorbeeldovereenkomst gewoon verplichtend opleggen in een cao. Zij zeggen: als u in
deze sector als zzp’er aan de slag gaat, dan moet dat op deze wijze,
volgens een bepaalde voorbeeldovereenkomst, die dan ook in die cao
wordt vastgelegd en wordt opgelegd aan alle zzp’ers. Ik heb hierover in de
schriftelijke ronde voorafgaand aan deze behandeling allerlei vragen
gesteld en ik ben niet gerustgesteld door het antwoord, meld ik maar.
Verre van, zelfs. Dat de cao-wetgeving niet wijzigt, wist ik zelf ook wel;
dank u wel, Staatssecretaris. De vraag is alleen of de huidige
cao-wetgeving het mogelijk maakt om creatief met deze voorbeeldovereenkomsten om te gaan en om een bepaalde voorbeeldovereenkomst
dwingend op te leggen valt in een sector. Dat is wat we nu zien bij de cao
bouw, zonder dat daarbij enige betrokkenheid was van zzp-organisaties.
Die zijn daar gewoon mee geconfronteerd. Graag hoor ik daarop een
reactie. Gaat dit niet in tegen de principiële contractvrijheid van opdrachtgevers en zzp’ers? Zzp’ers zijn juist zzp’ers omdat zij zelf afspraken willen
maken met hun opdrachtgever. Zij willen dus niet via de achterdeur een
soort gedwongen winkelnering en gedwongen keuze voor één bepaalde
voorbeeldovereenkomst krijgen.
Ik vind dit punt extra relevant in het kader van recente jurisprudentie. Op
4 december 2014 heeft het Europees Hof van Justitie uitspraak gedaan in
een zaak die was aangespannen door FNV KIEM. Het Europees Hof sprak
uit dat cao-afspraken alleen gemaakt kunnen worden voor zelfstandigen
die zich in een situatie bevinden die vergelijkbaar is met die van
werknemers. Zo’n afspraak kan dus alleen gelden voor schijnzelfstandigen. Deze uitspraak is ook in Nederland als jurisprudentie benut bij de
uitspraak over de cao Besloten busvervoer. De kantonrechter heeft
geoordeeld dat die cao geen rechtsgevolgen mag hebben voor echt
zelfstandige marktdeelnemers. Heel concreet werd in die cao gezegd: u
mag geen zzp-chauffeur inhuren. Daarvan zei de rechter: dat mag je
zeggen voor schijnzelfstandigen, want dat zijn werknemers, maar een
echte zzp’er is op geen enkele wijze gebonden aan die cao.
Het hele doel van de voorbeeldovereenkomst is natuurlijk het scheiden
van werknemers en zelfstandigen. Wanneer de Belastingdienst een
voorbeeldovereenkomst goedkeurt, hebben we het per definitie over
zelfstandigen, lijkt mij. Dan kan daar toch geen afbreuk aan worden
gedaan middels een cao, waardoor uiteindelijk tóch iets wordt opgelegd?
Graag krijg ik een uitgebreide reactie op dit punt van de Staatssecretaris,
ook in het kader van de jurisprudentie waarnaar ik net verwees.
Wat betreft de intermediair sluit ik mij kortheidshalve aan bij de vragen
van collega Neppérus. Als een intermediair gewoon netjes volgens de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

6

regels werkt, kan dat toch nog steeds in dit wetsvoorstel? Heb ik dat goed
begrepen? Als het anders is, hoor natuurlijk heel graag van de Staatssecretaris welke van de bestaande praktijken hij dan wil veranderen.
Blijkbaar is er dan immers ergens een probleem. Dat kan; daar sta ik altijd
open in. Maar dan zou ik wel graag horen welk probleem de Staatssecretaris wil oplossen.
De Belastingdienst gaat zelf een aantal voorbeeldovereenkomsten maken,
als een soort service. Dat vind ik prettig. Zou daarbij ook één voorbeeldovereenkomst worden gemaakt die een soort basisvoorbeeldovereenkomst vormt? Los van elke vorm van sectorale toeters en bellen, gewoon
kort een of twee A4’tjes, zodat een zzp’er weet dat dat het meest basale
systeem is en dat het wel goed zit als hij die gebruikt. Zou dat geen goed
idee zijn?
De Staatssecretaris schrijft dat voorbeeldovereenkomsten niet per se
openbaar hoeven te worden. Dat vond ik een wat bijzondere tekst, want
mij is eerlijk gezegd nog steeds niet helder wat het bezwaar zou zijn tegen
de openbaarheid van voorbeeldovereenkomsten. Welke concurrentiegevoelige of privacygevoelige informatie is er relevant voor de vraag of er
loonheffing moet worden ingehouden? Dat is immers waar de voorbeeldovereenkomst over gaat. Waarom worden niet alle overeenkomsten
gewoon openbaar gemaakt?
In de beantwoording lees ik dat de Belastingdienst voorbeeldovereenkomsten die hij mogelijk strijdig acht met andere wetgeving dan de fiscale
wetgeving, kan doorgeven aan relevante overheidsinstanties. Je komt bij
de Belastingdienst met je voorbeeldovereenkomst, daar gaat een alarmbel
af en dan kan men een en ander doorgeven aan een andere instantie. Op
zich vind ik zo’n samenwerking tussen instanties natuurlijk prima, maar ik
ga er wel van uit dat de indiener van de overeenkomst een seintje krijgt
van de Belastingdienst: bij ons is een alarmbelletje afgegaan. Ik ga er dus
van uit dat de indiener dat gewoon hoort. Ik krijg hier graag een reactie
op.
Het wetsvoorstel verandert eigenlijk niets aan de wijze waarop de
Belastingdienst onderscheid maakt tussen werkgevers en werknemers of
aan de relatie tussen opdrachtgevers en ondernemers. Dit lees ik
veelvuldig in de antwoorden. Daartoe worden alle relevante feiten en
omstandigheden in samenhang bezien en gewogen, op basis van
wetgeving en jurisprudentie. Daarna wordt beoordeeld welke relatie er is.
Dit staat wel tientallen keren in de stukken. De wettelijke kaders veranderen niet, is steeds het verhaal. Maar ik houd dat toch een beetje een
blackboxgevoel: je stopt er iets in, maar je hebt eigenlijk geen idee wat er
precies tot welke uitkomst leidt.
Nou was er die webmodule. Mij is nog niet helder waarom de beslisboom
van die webmodule niet gewoon openbaar kan worden gemaakt. In de
schriftelijke beantwoording komt er dan een verhaal dat dit wetsvoorstel
anders is dan zijn voorganger. Dat klopt. Maar als klopt wat de Staatssecretaris steeds uitbundig betoogt, namelijk dat het wettelijk kader niet
verandert, niet met de VAR, niet met de BGL en niet met het huidige
wetsvoorstel, snap ik niet waarom die beslisboom zou veranderen en niet
openbaar kan worden gemaakt.
Wat ook niet wijzigt, zijn de criteria wanneer loonheffing moet worden
betaald, maar er verandert wel iets in de beoordeling. Nu kijkt de
Belastingdienst of een opdrachtgever zelfstandig ondernemer is. Straks
gaat de Belastingdienst kijken of de opdrachtnemer geen werknemer is.
Dat is toch een andere aanvliegroute. Gaat de Belastingdienst dan
bijvoorbeeld ook nog kijken naar bepaalde ondernemerskenmerken, zoals
het hebben van een bedrijfspand of afspraken met een opdrachtgever
over intellectueel eigendom? Als je op zoek gaat naar ondernemerskenmerken, vind je mogelijk sneller een ondernemer dan wanneer je op zoek
gaat naar het ontbreken van werknemerskenmerken. Het lijkt semantisch,
maar die aanvliegroute kan een verschil maken. Volgens mij is het niet de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

7

bedoeling dat die tot een andere uitkomst leidt. Kan de Staatssecretaris
bevestigen dat de aanvliegroute verandert, maar dat het doel niet is dat
de uitkomst van die aanvliegroute anders is? Hoe voorkomen wij dat
straks opeens een extra grote groep toch als werknemer wordt gekenmerkt door de Belastingdienst? We willen toch niet dat per ongeluk regels
voor het zijn van zelfstandige alsnog worden aangescherpt, terwijl dat niet
de bedoeling was? Graag krijg ik een reactie.
Om te voorkomen dat door de wet toch per abuis criteria voor zelfstandigen worden aangescherpt, vind ik het belangrijk dat de effecten van de
wet goed in beeld worden gebracht. Daarom heb ik om te beginnen een
amendement ingediend, dat net is rondgedeeld, om deze wet na drie jaar
te evalueren. Dan moeten we er een goed beeld van hebben of in de
praktijk gebeurt wat is beoogd. In aanvulling daarop vraag ik de Staatssecretaris om de vinger sneller aan de pols te houden en na een halfjaar, zeg
net voor de zomer van 2016, de Kamer per brief te informeren, al dan niet
samen met reguliere rapportages aan de Kamer, over het eerste beeld van
de effecten van deze wet in de praktijk.
De heer Bashir (SP):
Voorzitter. De VAR-verklaring wordt afgeschaft en via de VAR-webmodule
en de Beschikking geen loonheffingen zijn we nu beland bij de deregulering beoordeling arbeidsrelaties. Het kan allemaal snel gaan.
U zult begrijpen dat de naam van dit wetsvoorstel de SP-fractie helemaal
niet bevalt. Mijn eerste vraag is dan ook waarom is gekozen voor deze
benaming. Gaat het hierbij werkelijk om deregulering van de beoordeling
van arbeidsrelaties en, zo ja, waar zit die deregulering dan precies in? Is
die enkel gebaseerd op het feit dat de beoordeling niet meer de status van
beschikking van de Belastingdienst krijgt of zit de deregulering ergens
anders? Graag krijg ik een reactie van de Staatssecretaris.
Wat de SP-fractie betreft, schreeuwt de huidige praktijk juist om meer
regulering. Schijnzelfstandigheid is een van de grootste problemen op de
arbeidsmarkt en moet worden bestreden. Er is dan sprake van oneerlijke
concurrentie. Dat is voor niemand goed: niet goed voor de werknemers,
niet goed voor de zelfstandigen, misschien goed voor de werkgevers,
maar zeker niet goed voor de samenleving als geheel.
De SP-fractie heeft tijdens de schriftelijke ronde gevraagd of de modelcontracten schijnconstructies kunnen legitimeren. De Staatssecretaris zegt
daarop dat hij dat moeilijk kan plaatsen. Het klopt toch dat wanneer een
van die modelcontracten wordt gebruikt, er in feite gebruik wordt gemaakt
van een goedgekeurd modelcontract, ook als zaken niet helemaal in de
haak zijn? Kan de Staatssecretaris hierop nader ingaan?
De openbaarheid van de modelcontracten hangt hiermee samen. Op het
moment dat sommige van die modelcontracten niet openbaar zijn, kan de
schijn ontstaan dat sommige zaken niet in de haak zijn. Kan de Staatssecretaris toezeggen dat alle modelcontracten hoe dan ook openbaar
worden gemaakt? Kan de Staatssecretaris ook uitleggen waarom er is
gekozen voor een termijn van vijf jaar? Zou het niet logischer zijn om nog
vaker te bekijken of bepaalde constructies voldoen aan wat in modelcontracten is opgeschreven?
Dit wetsvoorstel doet op dit moment niet zo veel aan de criteria waarop
moet worden gebaseerd of het om een zelfstandige of om een werknemer
gaat. Wat de SP-fractie betreft, is dit een gemiste kans. We kennen immers
allemaal de voorbeelden van zelfstandigen die in de praktijk volledig klem
worden gezet door hun opdrachtgever, feitelijk hun werkgever. Waarom
heeft de Staatssecretaris er niet voor gekozen om daar ook iets aan te
doen? Die constructies zijn straks nog steeds mogelijk. Als je iets wilt
doen aan de problemen op de arbeidsmarkt, zou je juist die constructies
moeten aanpakken.
Als het kabinet echt geïnteresseerd is in een oplossing waarbij zowel
zelfstandigen als werknemers zijn gebaat, dan pakt het de volgende

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

8

punten aan. Allereerst mag er geen sprake zijn van een gezagsverhouding. Een gezagsverhouding komt bijvoorbeeld tot uitdrukking door
het dragen van bedrijfskleding en het rijden met een bestelbusje met
daarop een groot logo van de opdrachtgever. Wanneer de gezagsverhouding zo duidelijk is, kan er toch nooit sprake zijn van echt ondernemerschap? Is de Staatssecretaris bereid om hier iets aan te doen? Ik krijg daar
graag een reactie op.
Een tweede punt dat echt moet worden aangepakt, is het feit dat veel
zzp’ers in de meeste gevallen geen pensioen opbouwen en vaak niet
verzekerd zijn tegen arbeidsongeschiktheid. De zzp’er van nu mag wat de
SP-fractie betreft niet de arme van de toekomst worden. Ik kan mij
voorstellen dat we het recht op ondernemersfaciliteiten op termijn
medeafhankelijk maken van de vraag of de zelfstandige spaart voor zijn
pensioen en voor het geval hij arbeidsongeschikt wordt. Kan de Staatssecretaris hierop reageren? Kan hier wellicht naar worden gekeken?
Volgens de Staatssecretaris wordt de handhaving straks veel makkelijker,
omdat bij een bedrijf ineens kan worden gezien of volgens het contract
wordt gewerkt. Hebben bedrijven in de praktijk genoeg aan één soort
contract, of maken opdrachtgevers juist gebruik van heel veel verschillende contracten? Wij willen sowieso van de Staatssecretaris horen op
welke wijze hij de handhaving straks gaat vormgeven. Hoe gaat die er in
de praktijk uitzien? We hadden natuurlijk de VAR-verklaring, maar weinig
mensen hebben eigenlijk iets van de handhaving gemerkt. Hoe zorgt de
Staatssecretaris ervoor dat wij zo meteen wel iets gaan merken van de
handhaving? Kan de Staatssecretaris daar een uitgebreide reactie op
geven?
Een ander punt van zorg betreft de incidentele afwijkingen. In de nota van
wijziging schrijft de Staatssecretaris daarover. Hij schrijft dat tijdelijke
situaties en incidenten in principe zijn toegestaan. Is de Belastingdienst in
staat om te zien of een afwijking van een overeenkomst incidenteel is?
Kan hij zien dat er geen sprake is van een structurele afwijking? Kan de
Staatssecretaris hier uitleg over geven?
Tot slot kom ik op een van onze belangrijkste punten. Of wij dit
wetsvoorstel steunen, willen wij ook daarvan af laten hangen. Wij willen
dat prijsconcurrentie tussen werknemers en zelfstandigen voorkomen
wordt. Daarom is het wenselijk dat in de modelovereenkomsten wordt
opgenomen hoe die concurrentie wordt voorkomen, bijvoorbeeld door
het opnemen van een minimumtarief voor zelfstandigen die werkzaamheden verrichten die ook worden verricht door werknemers bij de
opdrachtgever. Uit de tarieven zou moeten blijken dat er geen sprake is
van concurrentie op prijs. Wij zijn overigens ook bezig met een
amendement op dit punt, maar ik krijg graag alvast een reactie van de
Staatssecretaris hierop.
De heer Van Weyenberg (D66):
De voorbeeldovereenkomsten geven van tevoren duidelijkheid over de
vraag of er volgens de fiscus sprake is van een werknemerwerkgeverrelatie of niet. De heer Bashir vraagt nu toch eigenlijk iets heel
anders? Hij is gewoon bezig om elke zzp’er tot werknemer te bombarderen. Noem dan gewoon man en paard. De heer Bashir is helemaal niet
bezig om dit wetsvoorstel aan te passen. Hij vindt het wetsvoorstel niets
en wil iets heel anders. Dan heb ik het toch goed begrepen?
De heer Bashir (SP):
Nee, dat heeft de heer Van Weyenberg niet goed begrepen. Wij zijn voor
zzp’ers, voor echte ondernemers, en tegen schijnconstructies. Schijnconstructies helpen niemand. Zij helpen de zzp’er niet en de werknemer niet.
Als je daar niets aan doet, kun je alles optuigen wat je wilt, maar pak je de
echte oorzaken en de echte problemen niet aan. Wij zijn in principe voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

9

dit wetsvoorstel, maar wel met een kleine aanpassing. Wij willen namelijk
dat in de modelovereenkomsten ook hierop wordt ingegaan.
De heer Van Weyenberg (D66):
Als zzp’er mag je zelf besluiten of je volgens voorbeeldovereenkomst A, B
of C werkt. Daar ben je helemaal vrij in. Je bent zelfs vrij om helemaal
geen voorbeeldovereenkomst te vragen. De heer Bashir wil toch gewoon
de markt ordenen met minimumtarieven? Hij wil gewoon allerlei eisen
stellen. Dat is toch geen kleine wijziging? Ik ben het met de heer Bashir
oneens, maar dat is nu even niet de vraag. De heer Bashir heeft het over
een kleine wijziging van het wetsvoorstel, maar hij gooit toch de hele
systematiek 180 graden om? Laat hij daar eerlijk over zijn. Normaal is de
SP er altijd trots op om de revolutie aan te kondigen. Dit lijkt mij nu een
revolutie met betrekking tot dit wetsvoorstel.
De heer Bashir (SP):
In mijn optiek valt de wijziging mee. Het is een kleine wijziging, waardoor
een extra alineaatje wordt opgenomen in de modelovereenkomst. Je bent
als zzp’er nog steeds vrij om voor de ene of de andere modelovereenkomst te kiezen, maar in beide staat wel iets over de tarieven. Je kunt er
inderdaad ook voor kiezen om geen modelovereenkomst te sluiten, maar
dan heb je die zekerheid vooraf niet. En daar vraagt de zzp’er om op het
moment dat hij voor zo’n modelovereenkomst gaat.
De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Ook mijn waardering voor de Staatssecretaris voor dit
wetsvoorstel en voor de wijze waarop in de afgelopen tijd een nieuw
compromis is bereikt dat zowel enigszins uitvoerbaar lijkt als op steun lijkt
te kunnen rekenen in de sector. Nu zult u zeggen: waarom bent u zo
zuinig, mijnheer Omtzigt, met uw «enigszins uitvoerbaar»? Nou, het blijft,
welk voorstel je ook neemt, bijna onmogelijk om van bijna 1 miljoen
zelfstandigen op een of andere manier na te gaan op welke wijze zij hun
werkzaamheden in de praktijk precies uitvoeren. Dat blijft bij benadering
gebeuren en dat blijft gewoon een lastig traject, welke oplossing je
daarvoor ook vindt. En als het er 100.000 minder zijn na de discussie over
schijnzelfstandigen, is dat ook prima, maar laten we hier niet de illusie
hebben dat we achter elke zzp’er of iemand die zich voor zzp’er uitgeeft,
de komende jaren een belastingambtenaar gaan plaatsen. Dat gaat
namelijk niet gebeuren.
Ik heb nog één vraag. Het IBO Zzp is hiermee natuurlijk redelijk verweven:
hoe kijkt de regering in de toekomst aan tegen zzp’ers? Ik herinner me nog
een brief uit november waarin stond dat er in het voorjaar een brief zou
liggen met dat IBO Zzp en een appreciatie van de regering daarvan. Naar
buiten kijkend zie ik dat het voorjaar nu echt voorbij is. Wanneer kunnen
we die brief dus tegemoetzien? Ik zal hier vandaag niet het voorstel doen
om met dit wetsvoorstel te wachten totdat we het ibo hebben. Ik vraag
wel of de uitkomst van het ibo hier straks niet haaks op kan blijken te
staan, of kan betekenen dat er nog een wijziging moet komen in dit
wetsvoorstel. Dat zou namelijk wel een heel zure manier van wetgeving
zijn.
De heer Van Weyenberg (D66):
We wachten allemaal met smart op dat ibo en in het bijzonder op de
kabinetsreactie daarop, want volgens mij is het ibo allang klaar. Waar blijft
de kabinetsreactie? Dit weekend heeft Minister Asscher gezegd dat er een
vrijwillige verzekering tegen arbeidsongeschiktheid komt voor zzp’ers. Die
wordt niet verplicht. Toen ging ik twijfelen. Ik dacht: dan heb ik blijkbaar
de kabinetsreactie gemist die naar de Kamer is gestuurd. Kan de heer
Omtzigt mij helpen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

10

De heer Omtzigt (CDA):
Ik heb Minister Asscher dit weekend niet gehoord, maar ik was iets te veel
bezig met Griekenland en barbecues in Twente; ik weet niet in welke
volgorde ik die moet plaatsten. Ik heb de kabinetsreactie nog niet gezien.
Dat was ook de reden waarom ik deze vraag stelde. Afgaande op de
vragen die de heer Van Weyenberg zelf gesteld heeft en het feit dat een
ambtenaar ondertussen in dienst getreden is van de Staatssecretaris en
het onderzoek daarvoor afgemaakt zou zijn, zou het onderzoek inderdaad
op dit moment bij het kabinet moeten liggen. Ik neem dus aan dat het
kabinet binnenkort bevalt van een mening over dit oprecht lastige
vraagstuk; laat ik dat niet verbloemen.
Nu de beoordeling van de arbeidsrelatie door de Belastingdienst ziet op
de loonbelasting en niet op de inkomstenbelasting, zal de zzp’er elk jaar
bij de aangifte zelf moeten beoordelen of hij voldoet aan voorwaarden
voor winst uit de onderneming en dus voor ondernemingsfaciliteiten. De
inspecteur kijkt hierop toe bij het vaststellen van de aanslag. Het is dus
niet meer vooraf zeker dat een zzp’er recht heeft op die faciliteiten.
Voorziet de Staatssecretaris dat er dit jaar een behoorlijk aantal zzp’ers is
die op dit moment nog een VAR hebben maar bij wie feitelijk sprake is van
resultaten uit overige werkzaamheden? Zo ja, dan lijkt het me belangrijk
dat zzp’ers zich ervan bewust zijn dat zij zelf zullen moeten toetsen of hun
werkzaamheden kwalificeren als een onderneming. Wordt dit ook actief
uitgedragen door de Belastingdienst? Kan de Staatssecretaris aangeven
welke criteria een belangrijke rol spelen bij het verschil tussen resultaten
uit overige werkzaamheden en winst uit een onderneming? Dit is dus om
bij de aangifte van volgend jaar te vermijden dat een heleboel mensen
ineens als verrassing niet meer de aftrek op hun inkomen hebben. Want
het is een behoorlijk verschil in inkomen.
Ik ben erg blij met het antwoord dat een incidentele afwijking van de
overeenkomst nog geen gevolgen heeft voor de vrijwaring voor de
loonheffing. Dit betekent dat opdrachtgevers en opdrachtnemers gewoon
aan het werk kunnen en niet de hele dag met de overeenkomst in de hand
moeten opletten of de praktijk ook maar een klein beetje afwijkt van de
gemaakte afspraken op papier. Maar hoe zit het nu als de opdrachtnemer
eenzijdig afwijkt van de gemaakte afspraken, met als doel na beëindiging
van het contract een WW-uitkering te kunnen aanvragen? Dan wil je
namelijk als werknemer gekwalificeerd worden. Zal in de regel dan wel of
geen sprake zijn van het voldoen aan de voorwaarden voor een
WW-uitkering? Oftewel, mag deze route? Maakt het daarbij uit of de
opdrachtgever nakoming van de overeenkomst vordert bij de rechter? Wat
gebeurt er als de opdrachtgever vanwege de afwijking van de overeenkomst besluit de opdrachtnemer naar huis te sturen omdat hij de gang
naar de rechter te duur vindt?
In de nota schrijft de Staatssecretaris dat de conclusie van de Belastingdienst dat bij één opdrachtnemer niet volgens de overeenkomst wordt
gewerkt, kan worden doorgetrokken naar de arbeidsrelatie van alle
opdrachtnemers van de opdrachtgever; de postclausule in dit
wetsvoorstel. Kan de Staatssecretaris aangeven in welke situatie die
doorwerking geldt? Is hierbij sprake van materieel bewijsvermoeden?
Betekent dit dat de inspecteur niet zal onderzoeken of deze feiten zich ook
daadwerkelijk bij andere opdrachtnemers hebben voorgedaan? Voor hen
kan het namelijk behoorlijk grote gevolgen hebben. Denk aan een school
waarbij er met één docent een constant contact is en er gezegd wordt dat
alle zzp-relaties op die school niet meer in die categorie vallen. Dat heeft
grote gevolgen voor die andere mensen die op een zzp-relatie zitten.
Indien de inspecteur dit onderzoek niet voor alle opdrachtnemers doet,
kan de Staatssecretaris dan aangeven op basis van welke jurisprudentie
de inspecteur geen onderzoeksverplichting heeft richting de
niet-onderzochte opdrachtnemers?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

11

Ik kom op de intermediair. Dit onderwerp leeft heel erg onder de vele
organisaties die bemiddelen tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. De
Staatssecretaris schreef in de nota dat wanneer de intermediair meer doet
dan alleen bemiddelen, er sprake zou kunnen zijn van een dienstverband.
Dat is erg vaag. Wanneer doet de intermediair te veel en slaat de
kwalificatie door naar een dienstverband? Wat als de opdrachtnemer de
acquisitie uitbesteed aan de intermediair? Wat als de opdrachtnemer de
administratie uitbesteed aan de intermediair? Hoe zit het met de contractuele ondersteuning? Kan een opdrachtnemer die voor eigen rekening en
risico werkt, zaken uitbesteden aan zijn intermediair of aan meerdere
intermediairs? Wanneer regelt de intermediair zo veel dat er eigenlijk
sprake is van iets wat gekwalificeerd kan worden als uitzendwerk? Kan de
Staatssecretaris daar een paar voorbeelden van geven, zodat de praktijk
daar wat houvast aan heeft? Een kleine grijze zone zal er wel blijven, maar
dit wordt een belangrijke.
We moeten voorkomen dat nieuwe fiscale wetgeving voor problemen
zorgt op de arbeidsmarkt. Fiscaal is duidelijk dat de opdrachtgever en
opdrachtnemer vrij zijn in welke modelovereenkomsten zij gebruiken.
Daar is al meer over gezegd en daar sluit ik me bij aan. We hebben bij de
discussie over de VAR vaker gesproken over de verschillende criteria om
als ondernemer te worden aangemerkt. Ik heb daarbij begrepen dat niet
één criterium daarbij doorslaggevend is, maar dat er bekeken moet
worden of er voldoende factoren zijn die op ondernemerschap wijzen.
Daarna kreeg ik een aantal berichten dat de hoogte van de eigen
investering door de Belastingdienst als een factor wordt beschouwd
waaraan voldaan moet worden. Dus chauffeurs moeten een eigen auto
aanschaffen voor hun onderneming. Medisch-specialisten moeten hun
eigen apparatuur meenemen. Dat lijkt niet altijd logisch. Een opdrachtgever wil soms gewoon een bestelbus ter beschikking stellen omdat daar
het logo op staat. Als je voldoende opdrachtgevers moet hebben, kan ik
me daar soms ook nog wel iets bij voorstellen. Is de investeringsgraad
een conditio sine qua non als aan de overige voorwaarden, zoals
ondernemingsrisico en geen gezagsverhoudingen, wel is voldaan?
Ik heb nog twee laatste opmerkingen die wel een relatie hebben met dit
onderwerp, maar niet in het wetsvoorstel staan. Dit is namelijk de laatste
keer dat we voor het reces bij elkaar komen. We hebben weer te maken
met zo’n zwaar ICT-ding. Ik krijg op dit moment veel brieven van mensen
die negen maanden uitstel krijgen van de aangifte inkomstenbelasting.
Komt dat veel voor? Als er een ICT-probleem is, zou ik dat graag tijdig
horen. Mensen krijgen een brief dat hun aangifte voor 31 maart 2016
beoordeeld wordt in plaats van voor 1 juli 2015.
De heer Groot begon er vanmorgen ook al over. Het was mij wat waard
geweest om de brief over één bankrekeningnummer een week eerder te
ontvangen. De Staatssecretaris zegt feitelijk dat hij de komende anderhalve maand voor 80.000 mensen het bankrekeningnummer gaat
deactiveren. Dat betekent dat ze geen toeslagen meer krijgen. Ik vind het
bijzonder risicovol om dat in de laatste week voor het reces aan de Kamer
mede te delen, zonder dat we daar iets over hebben kunnen zeggen. Kunt
u ervoor zorgen dat die mensen de komende twee maanden nog een
toeslag blijven krijgen en een uiterste poging doen om te voorkomen dat
een grote groep mensen die een brief niet beantwoord heeft, geen
rekeningnummer heeft waarop de huur- en zorgtoeslag overgemaakt
worden?
De voorzitter:
Ik kijk even hoelang we zullen pauzeren, maar ik zie dat de Staatssecretaris direct door kan gaan met de beantwoording in eerste termijn.
Staatssecretaris Wiebes:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

12

Voorzitter. Zelfstandigen zijn in deze economie een groot goed. Dat wordt
door vele woordvoerders benadrukt, maar niet door de heer Bashir en
opmerkelijk genoeg ook niet door de heer Van Weyenberg, maar ik
vertrouw erop dat hij daar toch wel iets in ziet.
De heer Van Weyenberg (D66):
Sommige partijen hoeven dat niet te benadrukken om ervoor te zorgen
dat de zzp’ers dat weten.
De voorzitter:
Waarvan akte.
Staatssecretaris Wiebes:
Kijk eens aan.
Daar hebben we ook allemaal fiscale arrangementen voor, maar de wet
stelt er ook grenzen aan. In allerlei verschillende wetten, maar ook in de
jurisprudentie, is bepaald wanneer iemand zelfstandige is en dus
aanspraak kan maken op die fiscale arrangementen. De Belastingdienst
doet niets anders dan die wet uitvoeren. Dat deden we op een manier die
veel belemmeringen kende en dat gaan we nu op een andere manier
doen. Er verandert niets aan die grenzen; dat wat toegestaan was, blijft
toegestaan en dat wat niet toegestaan was, blijft niet toegestaan.
Dit wetsvoorstel bestaat alleen maar uit het afschaffen van niet-werkend
instrumentarium. De huidige VAR is in alle opzichten aan het eind van de
levenscyclus gekomen. De VAR geeft een oordeel af over de arbeidsrelatie, zonder de feiten in overweging te nemen, terwijl de Belastingdienst
op grond van de wet het eindoordeel moet baseren op feiten en omstandigheden. De Belastingdienst geeft dus een oordeel af waarbij hij niet kan
weten of dat ergens op is gebaseerd. Dat leidt natuurlijk tot ongelukken,
ook omdat de onzekerheid en de fiscale vervolgschade die dan ontstaan,
eenzijdig landen bij de opdrachtnemer, want die krijgt een naheffing.
Er is totaal geen sprake van efficiënte handhaving. Ik zal er zo op ingaan
hoe het beter moet, maar we kunnen nu alleen maar handhaven op het
niveau van individuele zzp’ers. Gefeliciteerd, maar dan ben je nog niet
jarig met 800.000 gevallen. Bovendien is het een grote papiermolen. We
malen een half miljoen juridische beschikkingen in het rond en vervolgens
moet men daar bij allerlei loketten mee wapperen.
De VAR doet meer kwaad dan goed. De inzet is dan ook om de VAR af te
schaffen en in plaats daarvan een instrument te gebruiken waarmee de
Nederlandse Belastingdienst furore heeft gemaakt en internationaal
vooroploopt en waarvoor geen aparte wetgeving of aparte kaders nodig
zijn. Dat heet: zekerheid vooraf. Ik zal het woord «ruling» niet noemen,
maar het komt erop neer dat de Belastingdienst de beoogde feiten en
omstandigheden vooraf beoordeelt en dat oordeel op papier zet. Dat is
geen vrijbrief. Als je je daar niet aan houdt, geldt die overeenkomst niet,
maar als je je er wel aan houdt, weet je van tevoren wat je van de
Belastingdienst te verwachten hebt.
Zekerheid vooraf is een Nederlands exportproduct in de fiscale wereld
waar wij trots op moeten zijn. Dat kunnen we ook hier doen. Dat betekent
dat we een gebrekkig instrument afvoeren en een goed werkend
instrument gewoon gaan gebruiken. Dat gebruikten we al voor een deel,
het is niet nieuw, maar dat gaan we wel doen. Er komt niet iets nieuws,
briljants om de deur kijken, maar het is erop gericht om iets wat niet werkt
af te schaffen en iets wat we al jaren doen en wat goed werkt, hier te gaan
toepassen.
Het wettelijk kader rond zelfstandigheid verandert niet; wie het was, blijft
het en wie het niet was, wordt het ook niet. Het begrip «ondernemerschap» wordt bepaald in allerlei verschillende wetten en jurisprudentie.
Dat begrip ligt vandaag niet voor. Daar doen we niets mee. Dat betekent
dus ook dat zelfstandigheid vandaag niet ineens verandert in schijnzelf-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

13

standigheid. Het is wel zo dat schijnzekerheid verandert in zekerheid;
zekerheid vooraf.
Het staat natuurlijk niet op voorhand vast dat alle aanwezigen altijd even
blij zullen zijn met de uitkomsten. Om een voorbeeld te noemen: in de
zorg wilde de Kamer meer zelfstandigheid toestaan dan de rechter op
basis van VWS-wetgeving geoorloofd achtte. Op die VWS-wetgeving is
toen iets gevonden. In de postbezorging wilde de Tweede Kamer minder
zelfstandigheid dan de Belastingdienst op basis van wetgeving redelijk
achtte. Toen is er een wettelijke bepaling gekomen. En zo moet het precies
werken: de politiek bepaalt de grenzen en de Belastingdienst voert het uit.
Het is niet aan de Belastingdienst om eigenstandig of eigenhandig van die
regels af te wijken. Daar gaat de Kamer over, en niet de Belastingdienst.
Dat is de lijn. Het is vervolgens aan de Belastingdienst om te handhaven.
Er zijn verschillende vragen gesteld aan de hand waarvan je, als je op de
tribune zou zitten, zou vermoeden dat er waarschijnlijk een hoop
verandert. Maar het gaat allemaal om dingen waaraan beperkt of
helemaal niets verandert. Een voorbeeld waarin niets verandert, is de
samenhang met cao’s. Ik begin met het voorbeeld van de heer Van
Weyenberg. Hij gaf het voorbeeld van FNV KIEM. Ik durf in de richting van
de heer Van Weyenberg te stellen dat die uitspraak anders moet worden
gelezen. Er staat niet dat je in cao’s geen afspraken mag maken over
zelfstandigen. Er staat wel dat je in cao’s juist wel afspraken mag maken
over schijnzelfstandigen, ook als die afspraken de mededinging beperken.
In artikel 16 van de Mededingingswet worden schijnzelfstandigen immers
gezien als werknemers en werknemers zijn uitgesloten van mededinging
volgens de Mededingingswet. Dat is wat die uitspraak zegt. Die zegt op
geen enkele manier dat je in cao’s geen afspraken zou mogen maken over
zelfstandigen.
De heer Van Weyenberg (D66):
Maar de uitspraak over de cao Besloten busvervoer stelt dat
cao-afspraken niet gelden voor zelfstandige marktdeelnemers. De
Staatssecretaris vertelt nu het verhaal dat ik van Minister Asscher wel ken,
maar de kern is dat de rechter heeft geoordeeld over deze afspraak over
besloten busvervoer. Die heeft gezegd: dit soort cao-bepalingen is niet
van toepassing op zelfstandige marktdeelnemers. Lees: op echte
zelfstandigen, op zzp’ers die in aanmerking komen om te werken via zo’n
modelovereenkomst. Dan kan zo’n modelovereenkomst toch nooit
verplicht worden toegepast op zelfstandigen?
Staatssecretaris Wiebes:
Bij het besloten busvervoer meen ik dat het precies zo zit als in het
voorbeeld van zonet. Er wordt niet gesteld dat er in cao’s geen afspraken
mogen worden gemaakt over zelfstandigen. Dat staat er niet; dat is niet
wat de rechter heeft geoordeeld. De zorg van de VVD en D66 is natuurlijk
dat je in collectieve arbeidsovereenkomsten – laat ik het maar even puntig
zeggen – blijkbaar dingen kunt afspreken die gaan over werkenden die
geen arbeidsovereenkomst hebben. Ik zal mijn eigen opvattingen
hierbuiten laten, maar die afspraken kunnen dan ook nog algemeen
verbindend worden verklaard. Ik denk dat het mevrouw Neppérus en de
heer Van Weyenburg dan over de schoenen stroomt. Even abstraherend
van wat ik er zelf van vind: feit is dat het hier gaat om een decennialange
traditie in het overleg tussen sociale partners. Dit is minstens een halve
eeuw aan polder. Daarvan mag je vinden wat je wilt – daar heb ik kennis
van genomen – en je kunt deze traditie ter discussie stellen, maar ik denk
dat we het er ook allemaal mee eens zijn dat je die niet ineens overboord
zet in een discussie over de afschaffing van de VAR, die aan deze praktijk
helemaal niets verandert. Want ook nu, gisteren, vorig jaar, twintig jaar en
vijftig jaar geleden mocht je in cao’s afspraken maken over mensen die
geen arbeidsovereenkomst hadden en over hoe er met hen werd

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

14

omgegaan. Nogmaals, je mag ervan vinden wat je wilt en het is ook
volkomen begrijpelijk om het ter discussie te stellen, maar hier veranderen we aan de praktijk niets en het is ook erg onwaarschijnlijk dat we
hier even een halve eeuw aan cao-onderhandelingen aan de kant zetten.
Dan spreekt u niet alleen met de verkeerde bewindspersoon, maar ook is
dat net te haastig.
De heer Van Weyenberg (D66):
Het gaat helemaal niet over cao’s en avv, wat overigens twee instrumenten zijn die ik niet bij het oud papier zou willen stoppen maar die ik
wel zou willen moderniseren. De vraag gaat erom dat de rechter heeft
geoordeeld dat artikel 53 van de cao Besloten busvervoer – dat ging over
het uitsluiten van zelfstandig ondernemers – rechtsgeldig is voor zzp’ers
die schijnzelfstandig zijn als bedoeld in het arrest van het Hof van Justitie
van 4 december inzake FNV KIEM en de Staat der Nederlanden maar geen
rechtsgevolgen heeft voor zzp’ers als zelfstandig marktdeelnemers en
ondernemingen in de zin van artikel 101, VWEU. Ik vraag deze Staatssecretaris niet om afstand te nemen van de cao of het avv, maar ik vraag
hem om te bevestigen dat afspraken die worden gemaakt nooit bindend
kunnen zijn voor zelfstandige marktdeelnemers.
Staatssecretaris Wiebes:
Dat geldt alleen voor zover ze artikel 16 van de Mededingingswet raken.
Dat betekent dat er geen prijsafspraken kunnen worden gemaakt voor
zzp’ers, want daar ziet de Mededingingswet op; het zijn namelijk geen
werknemers. Het is echter niet zo dat de rechter daarmee zegt dat er in
cao’s geen afspraken kunnen worden gemaakt over manieren van inhuren
van zzp’ers. Dat is niet het geval. Dit gaat meer over de Mededingingswet
dan over cao’s en avv in het algemeen. Dit volgt ook gewoon uit de
Mededingingswet. Het is ook niet verwonderlijk dat de rechter dit
concludeert.
Mevrouw Neppérus (VVD):
Ik wil natuurlijk ook 50 jaar geschiedenis niet zomaar wegpoetsen, maar ik
raak toch wel een beetje in verwarring. Als ik de stukken zo lees, krijg je
dus blijkbaar de situatie dat een cao verbindend kan worden verklaard,
terwijl men geen partij is en men denkt toch zzp’er te zijn en daarvoor ook
goede argumenten meent te hebben. Dan kun je dus toch regels hebben
die gaan gelden? Ik vind dat toch wat wrikken met elkaar.
Staatssecretaris Wiebes:
Het is duidelijk dat ik mijn algemene opsomming zodanig heb geformuleerd dat er hier aan tafel veel gewrik wordt gevoeld. Als dat wrikken een
politiek feit is, past dat ook in de discussie over de ontwikkeling van de
polder, de discussie over wie er aan tafel zit, waarover wordt gepraat, hoe
wij representativiteit borgen, wat er wel of niet wordt afgesproken en hoe
dat algemeen verbindend kan worden verklaard. Die discussie loopt
namelijk, maar wel aan een andere tafel dan de mijne. Er wordt nu
onderzoek gedaan naar het algemeen verbindend verklaren van
cao-afspraken. Deze kwestie past rechtstreeks in dat onderzoek. Ik zou
eigenlijk geneigd zijn om aan u toe te zeggen om deze kwestie bij de
Minister van SZW te leggen, zodat die in het onderzoek kan worden
meegenomen. Ik weet ook dat er na de zomer met de Kamer een debat is
over de toekomst van de cao’s waarin ook de uitkomsten van het
onderzoek naar voren zullen komen. Het zou eigenlijk raar zijn als we deze
kwestie daaruit zouden weglaten. Ik zou geneigd zijn om, luisterend naar
de discussie, aan mijn collega te verzoeken deze kwestie daarin mee te
nemen, inclusief aanlevering van de inbreng die hier zo-even door twee
fracties is gedaan. Dat is waar de discussie past.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

15

Mevrouw Neppérus (VVD):
Ik kan alleen namens mijn eigen partij spreken. Als VVD lijkt ons dat een
goed plan, dus dat het aan die andere tafel duidelijk wordt betrokken bij
de andere punten waarover gesproken zal worden.
Staatssecretaris Wiebes:
Het is jammer dat de heer Van Weyenberg op dit moment afwezig is, want
ik heb begrepen dat die discussie mede op verzoek van de VVD én D66
wordt gevoerd. Het is in elk geval zo dat dat onderwerp daar goed past.
Dan de discussie over uitzend. Wat we hier aan tafel zien, zien we ook
maatschappelijk, want de maatschappelijke opvattingen maar ook de
zorgen over de kwestie rond de intermediairs lopen nogal uiteen. Ik mag
mij sowieso verheugen in een volle brievenbus en zo krijg ik ook brieven
van de Algemene Bond Uitzendondernemingen, de ABU. Die zegt dat
uitzendbureaus beperkt worden in hun dienstverlening door deze
ontwikkeling. Ik krijg ook brieven van zzp-organisaties en allerlei brancheorganisaties van de bouw. Zij neigen juist naar de andere kant en willen
dat het wetsvoorstel meer handvatten biedt om misbruik door intermediairs te voorkomen. Ik heb daar slechts aan toe te voegen dat we het
systeem zo inrichten dat de Belastingdienst op basis van bestaande weten regelgeving kan handhaven. In de uitzendbranche bestond de
mogelijkheid dat mensen die door een uitzendorganisatie werden betaald,
een VAR kregen. Dat gaf vrijwaring voor de uitzendorganisatie, maar voor
de opdrachtnemer was het een schijnzekerheid. Hoe kan de Belastingdienst immers redelijkerwijs vooraf vaststellen dat iemand ondernemer is
als vooraf totaal niet duidelijk is welke opdrachten hij gaat doen, hoe lang
die duren en bij wie die worden uitgevoerd? Dat is een zwarte doos. Dan
moet je over iemand die betaald wordt door een uitzendbureau zeggen:
wat hij ook gaat doen, het is een ondernemer en we kijken niet naar feiten
en omstandigheden. Dit was misschien wel de vreemdste toepassing van
de VAR tot nu toe, moet ik zeggen.
Ook in de nieuwe situatie is die zekerheid vooraf redelijkerwijs niet te
geven. Voor nog niet uitgevoerde, nee, nog niet eens bekende opdrachten
bij nog niet eens bekende opdrachtgevers kun je geen zekerheid vooraf
geven. Dat is het bieden van zekerheid vooraf over iets wat inherent
onzeker is. Dat kan niet. Daarom wordt in deze branche – dat is ook al een
halve eeuw zo – het begrip «fictieve dienstbetrekking» gehanteerd. Wie
direct betaald wordt door een uitzendorganisatie, valt onder die fictieve
dienstbetrekking, maar degene voor wie er alleen bemiddeld wordt, wordt
net als iedere andere opdrachtnemer behandeld. Echte ondernemers, die
direct door de uitzendorganisatie betaald worden, kunnen uiteraard nog
steeds aanspraak maken op fiscale ondernemersfaciliteiten. Dat kan als
het echte ondernemers zijn. Het bieden van zekerheid vooraf voor de
intermediair is echter ingewikkeld.
De heer Groot (PvdA):
Ik begrijp uit het betoog van de Staatssecretaris dat, als de nieuwe wet in
werking is getreden, dit soort constructies weleens aan het licht zou
kunnen komen, omdat er wel degelijk sprake blijkt te zijn van fictieve
dienstbetrekkingen. Dan valt men door de mand.
Staatssecretaris Wiebes:
Zover wil ik helemaal niet gaan. Een fictieve dienstbetrekking is een
juridisch hulpmiddel. Het is heel goed mogelijk dat degenen die nu als
ondernemer worden beoordeeld, die beoordeling ook houden. Het is
helemaal niet gezegd dat het hier gaat om schijnconstructies. Er is in het
verleden geconstateerd dat er in deze sector wel een verhoogd risico op
schijnconstructies bestaat, maar het is op dit moment volstrekt niet zeker
dat het schijnconstructies zijn. Het enige wat moeilijk is, is het geven van
zekerheid vooraf in sommige gevallen; ik kom daarop terug. Wij bepalen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

16

hier niet samen of mensen die voor een uitzendbureau werken, wel of
geen ondernemer zijn. Daar geven wij hier aan tafel geen oordeel over.
Het enige wat hier at stake is, is de mate waarin de Belastingdienst in
staat is om zekerheid vooraf te geven. Het bieden van zekerheid vooraf
over iets wat nog onzeker is, is niet mogelijk. De Belastingdienst kan niet
heksen.
De heer Groot (PvdA):
De uitzendbureaus kregen vrijstelling van de afdracht van werknemerspremies. De personen die de opdrachten uitvoerden, kregen vrijstelling
van loonheffingen. Dat werd in de praktijk niet gecontroleerd. Het lijkt mij
toch de bedoeling dat het straks, als de modelovereenkomsten gehandhaafd worden, aan het licht komt als dit soort constructies niet in de haak
is. Dat is nu niet het geval, omdat er niet wordt gecontroleerd.
Staatssecretaris Wiebes:
Het doel van handhaving is natuurlijk om iedereen die keurig aan de
regels voldoet, te honoreren met de ondernemersvoordelen waar hij recht
op heeft en om iedereen die niet binnen de kaders van de wet valt, fiscaal
op een andere manier te behandelen. Dat is het doel van handhaven. In
die zin ben ik het eens met de heer Groot, zij het dat ik niet a priori wil
stellen dat daarvan op grote schaal sprake is. Dat kan ik niet beoordelen.
Daar hebben we nu de tools niet voor. Dat zal de handhaving moeten
uitwijzen.
Wat wij hier doen, is om begrijpelijke redenen gebruikmaken van het
begrip «fictieve dienstbetrekking». Nu hebben wij andere groepen
waarvoor die fictieve dienstbetrekking ook bestond, uitgezonderd,
bijvoorbeeld de thuiswerkers. De vraag die natuurlijk uit de uitzendbranche komt, is waarom wij de thuiswerkers uitgezonderd hebben van
de fictieve dienstbetrekking en de uitzendbranche niet. Daarvoor is
natuurlijk een heel simpele verklaring: bij thuiswerkers weten we wat ze
doen. Dat is te beoordelen. Daarvoor is het vooraf voor de Belastingdienst
beoordeelbaar of dit ondernemers zijn of niet. We weten wat ze doen, we
weten voor wie ze het doen, we weten in welk werkverband ze het doen
en voor welke duur. Dat is te beoordelen. Het balletje kan de ene kant op
rollen of de andere kant, maar er is in elk geval zekerheid vooraf te geven.
Weten wat iemand doet, is toch wel de minste vereiste om zekerheid
vooraf te geven.
De vraag is wat dit betekent voor uitzendorganisaties. Die vraag stellen ze
natuurlijk ook in hun brieven. De uitzendorganisaties hebben twee
mogelijkheden. De eerste mogelijkheid is om een businessmodel of een
betaalmodel te kiezen, niet zijnde het tussenkomstmodel, zodat het door
de Belastingdienst gezien kan worden als bemiddeling. Er zijn nog een
heleboel diensten mogelijk voor uitzendorganisaties. Dat is om te
beginnen de bemiddeling van mensen, maar er kunnen ook allerlei
administratieve functies bij horen. In essentie moet het neerkomen op
bemiddeling. Dan is zekerheid vooraf mogelijk.
Is er dan niets anders mogelijk? Natuurlijk wel. Uitzendorganisaties
kunnen uiteraard nog steeds met het tussenkomstmodel werken. Het
enige wat zij dan niet hebben, is zekerheid vooraf. Dat klinkt echter een
stuk onzekerder dan het is. Ik denk dat uitzendorganisaties, misschien
samen met het UWV en de Belastingdienst, tot de drie typen instanties in
Nederland behoren die het meest verstand hebben van arbeidsrecht. Een
uitzendorganisatie zou uitstekend in staat moeten zijn om zelf te
herkennen en te beoordelen of men belandt in een situatie waarin
loonheffing moet worden afgedragen. Er is niemand die de opdracht en
de uitzendkracht zo goed kent als de uitzendorganisatie. Die weet dat in de
situatie dat iemand zes uur per week op het gymnasium geschiedenis
geeft met vaste uren onder een gezagsverhouding, loonheffing moet
worden afgedragen. Die weet ook dat geen loonheffing moet worden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

17

afgedragen als iemand voor eigen rekening en verantwoording een
workshop geeft, daarna nooit meer terugkomt en dit op eigen risico doet.
Dat kan een uitzendorganisatie ook nog wel zelf beoordelen. Er is geen
zekerheid vooraf te krijgen bij de Belastingdienst, maar de uitzendorganisaties verkeert ook niet volledig in het ongewisse. Uitzendorganisaties zijn
zeer deskundig. Zij kunnen daar zelf niet alleen antennes voor ontwikkelen, maar er ook een raamwerk voor ontwikkelen. Overigens wil de
Belastingdienst ze daarbij ook nog wel helpen.
Over deze en andere kwesties zijn we nog met de sector in gesprek. Er zijn
dus allerlei mogelijkheden. Het enige wat niet mogelijk is – en dat is ook
precies het enige – is zekerheid vooraf geven over iets wat nog niet
bestaat, wat je nog niet weet. Dat is ingewikkeld.
Er zijn verschillende meer gedetailleerde vragen gesteld, maar een veel
gestelde is hoe de handhaving in zijn werk gaat. In het verleden heb ik de
problemen geschetst. Een opdrachtgever was gevrijwaard, een opdrachtnemer niet. Dan moet je dus gaan handhaven op het niveau van de
opdrachtnemer. Dat zijn er nogal wat. Nu kan het op het niveau van de
opdrachtgevers. Je moet dat als volgt zien. Neem bij wijze van spreken
een kassenbouwer, die 60 opdrachtnemers heeft. Dan is het heel goed
mogelijk om gewoon op de werkvloer te beoordelen of er een gezagsverhouding is, welk risico men loopt en hoe de facturering verloopt. Dan heb
je alle 60 gevallen in één keer beoordeeld. Als één iemand zich anders
gedraagt dan de rest, kun je ze niet allemaal door de mand laten vallen.
Het is gewoon de professionaliteit van de inspecteur die daar komt. Het is
ook gewoon een handhavingsspecialiteit. Dat is een beroep. Daar moeten
we in deze zaal op durven vertrouwen. Maar als je controle kunt doen en
kunt handhaven op het niveau van opdrachtgevers, is dat aanzienlijk
efficiënter en kan dat ook de goede van de slechte gevallen onderscheiden.
Een veelgestelde vraag is wanneer het IBO Zzp komt. Dit lijkt mij ook een
vraag die ik even aan mijn collega’s Asscher en Kamp moet stellen, want
ik heb niet een kant-en-klare datum. Daarover wordt druk gesproken. Het
IBO Zzp is er ook nog niet zo gek lang, dus het is ook niet zo raar dat je
voor zo’n doorwrocht stuk even de tijd neemt om te kijken hoe je daarmee
verder gaat.
De heer Omtzigt (CDA):
Kan het voorstel voor het IBO Zzp in de kabinetsreactie naar de huidige
inzichten – geen absolutie garantie vooraf, daar hebben we het de hele
dag over – met dit wetsvoorstel, of betekent het dat in deze zaak weer
dingen gaan schuiven?
Staatssecretaris Wiebes:
Daar durf ik nu toch wel bijna zekerheid vooraf over te geven. Zolang er
verschil blijft bestaan, op welke manier dan ook, tussen iemand met een
dienstverband en een ondernemer, zolang er dus een verschil blijft
bestaan in de verplichting tot het betalen van loonheffing, zal de Belastingdienst moeten toezien op dat verschil en daaraan uitvoering moeten
geven. Hoe de arrangementen verder ook luiden, de Belastingdienst gaat
daar op dit moment niet over, die is uitsluitend bezig met het handhaven
op dat verschil. Die uitvoering blijft. Dus dat is no regret, heb ik altijd
gezegd.
De heer Omtzigt (CDA):
Wanneer komt het IBO Zzp dan ongeveer naar onze Kamer? Hebt u daar
dan ook met uw collega’s in het kabinet over gesproken?
Staatssecretaris Wiebes:
Ik heb nu niet een kant-en-klare datum, maar ik probeerde net de
impliciete toezegging te doen dat ik een van de twee collega’s die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

18

daarmee bezig zijn probeer zo ver te krijgen dat hij daarover nog een
rooksignaal zal afgeven.
Een veel voorkomende vraag is of de periode van vijf jaar niet te lang is.
De heer Bashir zegt zelfs dat je vaker zou moeten toezien of die wel wordt
nageleefd. Dit zijn dingen die helemaal los van elkaar staan. We kunnen
desnoods iedere drie weken gaan kijken of het wordt nageleefd. Het gaat
er hier om wat de levensduur is van deze zekerheid vooraf. Dat heeft niks
te maken met de intensiteit van de handhaving. We hebben er een
vijfjaarsmaximum aan gesteld, maar als de wet zou veranderen, de
wettelijke bepalingen veranderen of wat dan ook en als zo’n modelovereenkomst niet meer binnen de wet zou passen, dan moet je die natuurlijk
terstond aanpassen. Het is niet zo dat er zekerheid vooraf gegeven wordt
over een wet die inmiddels veranderd is. Zo’n modelovereenkomst kan
natuurlijk nooit voortduren bij veranderende wetgeving; dat heeft ook
niets te maken met de intensiteit van de handhaving, zeg ik om de heer
Bashir gerust te stellen. Er zullen opdrachtgevers zijn waar wij toch vaker
dan eens in de vijf jaar langs zullen moeten.
De heer Bashir (SP):
Goed nieuws dat de Belastingdienst vaker langsgaat bij sommige
opdrachtgevers, maar waar het mij om gaat is dat mensen op het moment
dat ze zo’n contract ondertekenen nog een keer bij zichzelf te rade gaan of
ze wel voldoen aan de voorwaarden die daarin staan. Als je om de vijf jaar
langsgaat, gebeurt dat minder vaak. Ik zeg niet dat dat bij iedereen het
geval is maar bij veel mensen wel. Daarom zou het juist handiger zijn als
er een maximumtermijn van twee jaar of tweeënhalf jaar komt.
Staatssecretaris Wiebes:
Het afsluiten van deze modelovereenkomst en het geven van zekerheid
vooraf is niet helemaal een sinecure. Dat zult u misschien uit de branches
ook wel terughoren, dus laten we even kijken hoe ver we komen.
Voorlopig wil ik het bijzonder graag op vijf jaar houden. Ik heb een
amendement van de heer Van Weyenberg om het na drie jaar in kaart te
brengen. We zouden kunnen bekijken of er reden is om die termijn aan te
passen. Wat mij houvast geeft, is dat die periode van vijf jaar niets te
maken heeft met de handhaving gedurende die periode. Uiteraard
vervallen de overeenkomsten als ze niet meer aan de wet voldoen.
De heer Groot (PvdA):
Begrijp ik het goed dat de Staatssecretaris het had over een maximumtermijn van vijf jaar en dat er in voorkomende gevallen ook kortere
termijnen kunnen gaan gelden voor kwetsbare sectoren die gevoelig zijn
voor misbruik, waar men erg inventief is met het gebruik van
constructies?
Staatssecretaris Wiebes:
Dat loopt via een andere weg. Als de Belastingdienst meerdere malen
heeft vastgesteld dat er onregelmatigheden optreden binnen een
bepaalde modelovereenkomst, ontstaat waarschijnlijk bij alle partijen aan
tafel de behoefte om de modelovereenkomst op een andere manier op te
stellen. Als iets niet voldoet, geeft het natuurlijk voor alle partijen aan tafel
gelazer: voor de zzp’er, voor de opdrachtgever en voor de Belastingdienst.
Als een overeenkomst niet blijkt te werken, zullen partijen al snel tot de
conclusie komen dat deze moet worden herzien. Hier is vaker gezegd dat
wij er na vijf jaar sowieso nog een keer naar willen kijken.
De heer Groot (PvdA):
Als de Belastingdienst niet tevreden is met hoe het gaat, is er toch een
vrijwaring voor vijf jaar afgegeven. Dan heeft de Belastingdienst zichzelf
klemgezet, lijkt mij. Of zie ik dat verkeerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

19

Staatssecretaris Wiebes:
Wij hebben altijd te handelen naar de beginselen van behoorlijk bestuur.
Dat laat ruimte om op een gegeven moment in te grijpen. In principe
houden wij die periode van vijf jaar aan. Als iedereen zich eraan houdt, is
daar ook niets op tegen. Als iedereen zich er niet aan houdt, is er iets
anders aan de hand en gaan wij via een andere weg ervoor zorgen dat de
situatie op zijn pootjes terechtkomt.
Ik ga proberen in een hoog tempo door een paar kleinere vragen heen te
gaan. De heer Groot vroeg terecht naar de situatie waarin iemand toch
recht blijkt te hebben op een WW-uitkering, terwijl er geen premie is
betaald. Grappig genoeg is dat losgekoppeld. Iemand kan aanspraak
maken op WW als hij achteraf beschouwd werknemer is geweest. Dan kan
de Belastingdienst navorderen, maar op zichzelf genomen is het recht
losgekoppeld van de premiebetaling. Zo zit het kennelijk.
De heer Groot (PvdA):
Dat vind ik toch wel gek, want dat betekent dat werknemers in loondienst
betalen voor een schijnzelfstandige, die daarvoor zelf geen WW-premie
heeft betaald. Dat is toch een gekke manier van afwentelen, die je niet zou
moeten willen?
Staatssecretaris Wiebes:
Dit is maar liefst de derde woordvoerder die zich openlijk verbaast over
aspecten van SZW-wetgeving. Ook nu kan ik niet onderdrukken dat ik de
verbazing een beetje deel, maar ik kan geen ander antwoord geven dan
het antwoord dat ik gegeven heb. Het is niet het beleidsterrein dat hier
voorligt en er verandert ook niets aan. Ik deel de ongerustheid van de heer
Groot, maar heb niet meer in de aanbieding dan het antwoord op de
vraag.
De heer Groot heeft een aantal vragen gesteld over bepaalde situaties,
bijvoorbeeld in de bouw, waarin vermoedelijk dingen gebeuren die je
«gekunstelde constructies» zou kunnen noemen, zoals hij het uitdrukt. Ik
kan niets anders zeggen dan dat modelovereenkomsten moeten worden
opgesteld conform de wet. Ontstaat er dan grensverkenning? Dat zou heel
best kunnen, maar er is een grens. Iedereen mag de grens verkennen,
maar de grens staat voor de Belastingdienst niet ter discussie. Er is dus
ook geen onderhandeling over wat er kan. De Belastingdienst geeft
zekerheid vooraf. Sommige dingen liggen dicht bij de grens en andere
wat verder, maar de grens moet de Belastingdienst bewaken, punt.
Modelovereenkomsten moeten gewoon conform de wet zijn. Daar mag de
heer Groot van uitgaan. Anders wordt de zekerheid vooraf eenvoudigweg
niet gegeven. De handhaving wordt gemakkelijker dan nu. Dit betekent
dat zaken die echt niet door de beugel kunnen, eruit gevist moeten
kunnen worden.
Mevrouw Neppérus heeft gevraagd wat er mis was met de VAR. Mijn
antwoord daarop was: zo ongeveer alles. Zij vroeg ook wanneer wij de
wet evalueren. Het antwoord daarop is gegeven in de vorm van een
amendement dat is ingediend door haar buurman. Daar zal ik het zo nog
over hebben.
De heer Van Weyenberg is er nu even niet, maar hij kan het antwoord
teruglezen in de Handelingen. Wat gaat de Belastingdienst precies doen
met die voorbeeldovereenkomsten? Dat is toch een beetje vragen naar de
bekende weg. Daar zit natuurlijk geen tarief in en dat is ook gelijk het
antwoord op de vraag van de heer Bashir. De heer Van Weyenberg vraagt
of we dan een-op-een moeten handhaven. Nee, natuurlijk niet. Dat is nu
net de opzet. De heer Van Weyenberg stelt de belangrijke vraag waarom
die overeenkomsten geen wettelijke basis hoeven te hebben. Zekerheid
vooraf is een praktijk die op allerlei fiscale terreinen bestaat. Voor het
uitvoeren van de wet en het zekerheid geven over hoe de wet luidt, heeft
de Belastingdienst geen wettelijke basis nodig anders dan de wet. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

20

belastingwetgeving bevat daar de basis voor. De oordelen kan de
Belastingdienst uitspreken achteraf of vooraf. Daar is geen aparte
wettelijke basis voor nodig. Het belangrijke is juist dat de Belastingdienst
zich houdt aan de wet, en ook anderen houdt aan de wet. Daarbij is er
natuurlijk geen verplichting tot een voorbeeldovereenkomst.
De heer Van Weyenberg vroeg ook of we één basisovereenkomst kunnen
hebben. Misschien wel een paar meer. Het is de bedoeling dat er op de
site van de Belastingovereenkomst een aantal overeenkomsten openbaar
worden gemaakt. Daarbij gaat het om voorbeeldovereenkomsten die
toegespitst zijn op sectoren, maar ook een aantal algemene. Daar kun je
dan uit kiezen. Je kunt ook altijd zelf tot overeenstemming komen, want
niemand is gehouden aan de dingen die als voorbeeld op de site van de
Belastingdienst staan, maar we zullen er een aantal maken die wat
algemener van aard zijn. Daar wordt op dit moment aan gewerkt. Logisch
zijn ze niet altijd openbaar, want soms krijgt een bedrijf zekerheid vooraf
over iets wat zo veel vertrouwelijke informatie bevat of zo veel ingenieuze
aspecten van het businessmodel dat ervoor wordt gekozen om het niet
openbaar te maken. In die zin is het markant dat deze vraag door D66 is
gesteld. D66 was het met mij eens dat de rulings over bedrijven niet op
straat moeten belanden. Dit is zo’n situatie waarin gegevens van
belastingplichtigen niet op straat moeten belanden en waarin dus
zekerheid vooraf bij voorkeur wel, maar niet altijd op de site komt te
staan.
Een vraag van de heer Van Weyenberg was of we alleen maar kijken naar
ondernemerskenmerken loonheffing. Dat zijn verschillende fases. Bij het
bepalen of iemand loonheffing moet afdragen, kijken we alleen naar de
dingen die bepalen of iemand loonheffing moet afdragen. Aan het einde
van het jaar, bij het vellen van een eindoordeel erover of de zzp’er een
ondernemer is geweest en zo ja, voor welke werkzaamheden, wordt er
natuurlijk breder gekeken. Hier gaat het alleen om het geven van
zekerheid vooraf over de loonheffing en dat is ook wat er aan de orde is
voor een opdrachtgever: moet ik wel of niet loonheffing afdragen?
De heer Bashir heb ik antwoord gegeven op zijn vraag waar de deregulering op slaat. Ik moet hem geruststellen en dat antwoord lijkt een beetje
op wat ik zei in antwoord op de vraag van de heer Groot: goedgekeurde
modelcontracten waarmee iets niet in de haak is, bestaan niet. Het is niet
aan de Belastingdienst om dingen goed te keuren die niet in de haak zijn.
Het is nu juist de bedoeling om onderscheid te maken tussen dingen die
wel in de haak zijn en dingen die niet in de haak zijn. Over dingen die niet
in de haak zijn, wordt geen zekerheid vooraf gegeven, sterker nog,
daarvan wordt van tevoren gezegd dat ze niet in de haak zijn en dat we
daar niet mee in zee kunnen.
De heer Bashir vraagt of we het wettelijke kader niet ook kunnen
veranderen. Hij heeft het over pensioenen en de busjes. Een deel van het
antwoord is dat dit gewoon vastligt in jurisprudentie en dat wij hier bezig
zijn met het inrichten van effectievere handhaving, maar niet met het
veranderen van het wettelijk kader rond zelfstandigen. Voor allerlei
arrangementen voor de zzp’er verwijs ik naar dat IBO Zzp. Daar kunnen
dat soort dingen aan de orde komen. Het is hier, met dit eenvoudige
wetsvoorstelletje om de Belastingdienst in staat te stellen om zijn werk te
doen, echter niet aan de orde.
Het is wel mogelijk om verschillende modelcontracten per bedrijf te
hebben. Dat kan natuurlijk. Het kan zijn dat de kassenbouwer ook nog
andere activiteiten heeft en dat hij daar een andere werkwijze, met andere
flexibiliteit of wat dan ook voor wil. Dat kan hij dan voorleggen aan de
Belastingdienst.
Incidentele gevallen verpesten het niet meteen voor iedereen. Er is
gevraagd hoe je het verschil kunt zien. Dat is aan de professionaliteit van
de inspecteur op de werkvloer. Die beoordeelt dat. Dat is een heel beroep;
we hebben er die deze oordelen maar liefst 30 jaar hebben kunnen laten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

21

rijpen. Ik denk dat we gewoon op de professionaliteit van de inspecteur
moeten vertrouwen. Hier valt moeilijk uit te leggen hoe je zoiets doet.
Het CDA vraagt hoe we een VAR-wuo’er van een row’er kunnen onderscheiden. Dat heeft te maken met die feiten en omstandigheden, maar ik
wil eigenlijk de heer Omtzigt verwijzen naar de website van de Belastingdienst. Daar is het handboek ondernemen te vinden. Heel veel eenvoudiger dan dat wordt het niet. Dat komt natuurlijk terug op die webmodule.
We hebben ooit geprobeerd om het te vatten in een logicaboom. Die was
al niet eenvoudig. Sterker nog, veel leden hebben juist de klacht gekregen
dat die niet erg eenvoudig was. Dat kan die ook niet zijn, want de materie
is niet eenvoudig. Er is dus nu ook geen eenvoudig antwoord te geven op
deze vraag. Had ik dat wel kunnen geven, dan was het nooit een probleem
geworden met die beslisboom in die webmodule.
Even kijken. De WW-vraag is, denk ik, langs geweest. Op het punt van de
intermediair ben ik, denk ik, teruggekomen.
Dan kom ik op de vraag over de aangifte. Dat is een heel andere vraag,
maar ik begrijp wel waarom de heer Omtzigt die hier stelt. Dank voor deze
vraag, zeg ik eigenlijk. Hij gaat niet over dit onderwerp, maar het is goed
om dit punt even te klaren. Iedereen die zijn aangifte voor een bepaalde
datum heeft gedaan – dat was eerst 31 maart en werd later 15 april – heeft
de garantie gekregen dat hij bericht krijgt van de Belastingdienst voor
1 juli. In meer dan 99% van de gevallen betekent dat bericht ook een
aanslag. Dan weet je dus wat je moet betalen. In meer dan 99% van de
gevallen is dit zo. Maar in minder dan 1% van de gevallen betekent dat
bericht niet meteen een aanslag, maar betekent dat bericht dat er nadere
controle nodig is. Dat is ook logisch, want als je iedereen meteen een
aanslag zou hebben beloofd, misken je dat er soms nog wel wat meer
onderzoek nodig is. In minder dan 1% van de gevallen – in 0,6% van de
gevallen; laat ik het zo zeggen – hebben wij een goede reden om dieper te
spitten. In sommige gevallen zal dat heel snel kunnen en zijn we er in een
paar weken uit. In andere gevallen, echter, is er toch meer serieus
onderzoek nodig. Dat betreft een zeer beperkt aantal gevallen, maar dat
zijn wel precies de gevallen waarnaar je wilt kijken.
De heer Groot (PvdA):
Ik heb die brief ook gezien. Daarin wordt gesteld dat uitsluitsel pas komt in
maart 2016. Ik neem aan dat dat een uiterste datum is. Kan de Staatssecretaris beeld en geluid geven in hoeveel van de gevallen dat sneller zou
moeten kunnen?
Staatssecretaris Wiebes:
In sommige van dat beperkte aantal gevallen zul je er snel uit zijn en zal er
binnen een paar weken bericht kunnen komen. In andere gevallen kan het
langer duren. Dit is bedoeld als een uiterste datum. De Belastingdienst
houdt er niet van om dingen te beloven die hij niet kan waarmaken. Ik
geef toe dat deze periode wat ruim gesteld is. Die zal voor een beperktere
groep binnen die al beperkte groep gelden. Nogmaals, het gaat om
mensen die op basis van hun aangifte aanleiding geven voor nadere
controle. Wij zullen hier toch allemaal vinden dat als die aanleiding er is,
het ook moet gebeuren. Daar is de Belastingdienst nu eenmaal voor.
De heer Bashir (SP):
Ik had dit punt toevallig ook aangemeld voor het mondelinge vragenuurtje
van morgen. Nu we het toch behandelen, stel ik ook mijn vragen. Ik heb
twee vragen. De mensen hadden natuurlijk erop gerekend dat zij het geld
net voor de vakantieperiode zouden krijgen. Ging het in vorige jaren ook
zo? En is de Staatssecretaris bereid om alle zeilen bij te zetten zodat
mensen die hadden gerekend op een teruggaaf dat geld snel terugkrijgen?
Staatssecretaris Wiebes:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

22

Het zou wat zijn als dit een nieuwe figuur was. Dan zouden wij hier
introduceren dat er soms controle nodig is op je aangifte. Nee, dat is altijd
zo geweest. We worden wel steeds sneller. De doorlooptijd wordt
gemiddeld steeds korter. Met toegenomen intelligentie worden we ook
preciezer in waar de controle moet plaatsvinden. Het wordt langzaamaan
beter, maar er zullen altijd aangiften zijn die je nader wilt bekijken. Daar
bestaat de Belastingdienst van. Dat is niet slecht; dat is precies de
bedoeling. Dat is wat we doen.
De heer Omtzigt (CDA):
De Staatssecretaris geeft aan dat het 0,6% is, waarvoor dank. Ik neem aan
dat 50.000 à 60.000 mensen zo’n brief hebben gehad. Hoe verhoudt dit
zich tot andere jaren? Was er toen ook zo’n grote groep die zo’n vertraagbrief kreeg?
Staatssecretaris Wiebes:
Het is nu geen grote groep. Vorig jaar was het een iets grotere groep. Het
is een heel kleine groep: minder dan 1%, 50.000 mensen. In het verleden
waren die groepen groter en was de doorlooptijd ook iets langer. We
proberen het elk jaar beter te doen, maar het is een feit dat je op sommige
gevallen wat langer wilt studeren. Dat is precies wat de Belastingdienst
moet doen.
Ik heb de heer Omtzigt net onrecht gedaan, want hij heeft ook een tweede
kwestie aangeroerd, namelijk het ene bankrekeningnummer. Ook
daarover heeft hij nog een antwoord van mij tegoed. Het ging eerst om
miljoenen mensen. We hebben er heel lang aan gewerkt om die groep
steeds kleiner te maken en van steeds meer mensen daadwerkelijk dat
ene bankrekeningnummer te kennen. Na die lange poging zijn er nog
80.000 over die tot nu toe nergens op gereageerd hebben. Ongeveer de
helft van hen zou een betaling tegemoet moeten zien. Wij gaan nog een
poging doen voor die 40.000. We gaan hun opnieuw een brief sturen met
de bedoeling om hun dat bankrekeningnummer te laten geven. We
hebben nu geen bankrekeningnummer dat aan de voorwaarden voldoet
en dat is geen goede zaak. Er zouden mensen bij kunnen zitten die wij
juist proberen uit te sluiten met dit proces. Dat was de opzet. Ooit moeten
de hekken dicht, want anders heeft het allemaal geen zin gehad. Wij
sturen die mensen opnieuw een brief en we hopen dat de legitieme
gevallen reageren. Op een gegeven moment moet je echter wel doen wat
de Kamer beloofd is, namelijk alleen maar geld overmaken naar bekende
rekeningnummers.
De voorzitter:
Hiermee eindigt de beantwoording van de Staatssecretaris in eerste
termijn. We gaan direct over naar de tweede termijn van de Kamer.
De heer Groot (PvdA):
Voorzitter. Ik dank de Staatssecretaris voor de antwoorden. Die waren
wederom helder. Ik ben het eens met de Staatssecretaris dat alle
discussies die betrekking hebben op de algemeenverbindendverklaring,
de tradities in de polder, van nature thuishoren bij Sociale Zaken. Hij heeft
dat ook overtuigend uiteengezet. Die discussies zullen daar ongetwijfeld
nog worden gevoerd. Zij zijn echter minder gepast bij een puur fiscaal
wetsvoorstel. Dat geldt ook voor het punt dat ik aanhangig heb gemaakt,
namelijk het verband tussen WW-premiebetaling en het recht op een
WW-uitkering. Dat is mijns inziens nog wonderlijker dan het eerste geval.
Een van de toetsingscriteria in het staande avv-beleid, het algemeenverbindendverklaringsbeleid, is wel degelijk dat belangen van derden niet
mogen worden geschaad. Wat dat betreft heeft het avv-beleid ook wel zijn
beperkingen. Dat is op zich wel terecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

23

Ik dank de Staatssecretaris ook voor zijn antwoorden op de vragen over
de intermediairs. Ik interpreteer het toch zo dat er in het zogenoemde
tussenkomstmodel geen zekerheid vooraf wordt gegeven. Dat geldt niet
voor andere vormen. Als het alleen om bemiddeling gaat, kan die
zekerheid vooraf wel gegeven worden. Bij het tussenkomstmodel is dat
echter niet zo. Met betrekking tot de vijfjaarstermijn, begrijp ik dat de
zekerheid uiteindelijk toch betrekkelijk is, omdat de Staatssecretaris
desgewenst eerder kan ingrijpen.
Ik heb nog een vraag over de handhaving. Op dat punt vond ik de
beantwoording toch wat onvolledig, maar misschien heb ik iets gemist. Ik
begrijp dat van dit wetsvoorstel een preventieve werking uitgaat, omdat
werkgevers medeverantwoordelijk worden. Dat is een groot verschil met
het regime dat we hiervoor hadden met de VAR-verklaring. Die medeverantwoordelijkheid helpt. Ook het hebben van die modelovereenkomsten
helpt natuurlijk, want dat maakt de handhaving mogelijk. Ik mis echter
toch iets. Hoeveel capaciteit gaat de Belastingdienst daadwerkelijk
inzetten? De VAR-verklaringen waren in de praktijk een papieren tijger. Dat
heeft enorme negatieve gevolgen gehad. Hoe voorkomen we dat nu? Wat
wordt de materiële inzet van de Staatssecretaris, ook in menskracht, om
ervoor te zorgen dat dit wetsvoorstel een goede en geloofwaardige start
krijgt?
Mevrouw Neppérus (VVD):
Voorzitter. Ook ik dank de Staatssecretaris voor zijn beantwoording. Ik
begin met de intermediairs. Heb ik het nu goed begrepen dat men toch
daarmee kan blijven werken en dat de modelovereenkomsten, de
tussenkomstmodellen, kunnen blijven bestaan? Als ik naar de heer Groot
luister, hoor ik toch weer net iets anders. Hoe zit het precies? Het lijkt me
het beste om de Staatssecretaris daarop te laten antwoorden. Ik vraag me
ook af hoe het zit met het Uitvoeringsbesluit loonbelasting.
Een van de collega’s vroeg of de modelovereenkomsten wellicht openbaar
kunnen worden. Ik vind het eigenlijk wel een aardige gedachte om dat te
doen, mits mensen daar geen bezwaar tegen hebben.
Ik kom nog even terug op de verbindendverklaring van cao’s. Ik vind het
een goed idee om dat aan de gesprekstafel mee te nemen, maar ik heb
mij inmiddels laten vertellen dat er al bijna drie jaar onderzoek gaande is.
Ik vind het dan toch ontzettend vaag worden, want sociale zaken is niet
primair ons terrein. Ik denk dat we het daarover eens zijn. Ik begrijp echter
dat de uitvoering van een motie van VVD en D66 al drie jaar lang niet
opschiet. Ik zou dus toch wel een tussenstand willen krijgen, bijvoorbeeld
in oktober of november. Ik wil dan graag horen hoe het daarmee zit, want
ik vind dit toch wel erg vaag worden. Dat waren mijn punten.
De heer Van Weyenberg (D66):
Voorzitter. Excuses, ik kan mij niet in tweeën delen, zoals ik al had
aangekondigd. Ik dank de Staatssecretaris voor de antwoorden. Er zit
gelukkig een medewerker van mijn fractie in de zaal. Per sms ben ik dus
aardig op de hoogte gehouden.
De voorzitter:
Die medewerker zat de hele tijd te knikken, hoor.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ja, dat was zijn reactie op mijn sms’jes terug.
Ik dank de Staatssecretaris voor zijn beantwoording. Ik heb nog een paar
vragen. De eerste daarvan gaat ook over de openbaarheid. Wat de
Staatssecretaris over rulings heeft gezegd, klopt. Mijn fractie is daar geen
principieel tegenstander van. Dit gaat echter over een soort voorbeeldovereenkomsten. En ik ben er, net als mevrouw Neppérus, nog niet van
overtuigd wat daarin kan staan dat dusdanig bijzonder is dat het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

24

openbaarmaking in de weg staat. Ik laat mij graag overtuigen, maar die
vraag blijft bij mij nog wel staan.
Ik heb in eerste termijn ook gevraagd of de Staatssecretaris in aanvulling
op het amendement, waarover hij volgens mij nog een oordeel moet
geven, bereid is om de Kamer zes maanden na inwerkingtreding van de
wet te informeren over wat hij ziet gebeuren. Dat vind ik toch nog wel
relevant. Niemand wil natuurlijk zien dat 20% van de zzp’ers opeens wordt
afgewezen. Dan willen we weten wat er aan de hand is. Die vraag heb ik
dus nog.
Over de omkering – «is het geen werknemer?» in plaats van «is het een
ondernemer?» – heeft de Staatssecretaris gezegd dat het kader niet
verandert. Zou hij daar nog eens nader op willen ingaan? Ik ben er
namelijk nog niet helemaal gerust op dat dit niet leidt tot een andere
uitkomst. Hoe gaan we de vinger aan de pols houden zodat iets wat niet
het doel van de Staatssecretaris is, niet alsnog gebeurt?
Ik ben blij dat de Staatssecretaris expliciet heeft gezegd dat een
voorbeeldovereenkomst niet bedoeld is om tarieven af te sluiten. Hij heeft
ook gezegd dat een aparte wettelijke basis niet noodzakelijk is. Ook deze
behandeling maakt deel uit van de wetsgeschiedenis. Ik zal hierover dus
geen amendement indienen, onder het motto dat het klip-en-klaar is. Ik ga
ervan uit dat het niet alsnog tot problemen leidt.
Ik ben blij dat de Staatssecretaris heeft gezegd dat hij ook een aantal heel
generieke voorbeeldovereenkomsten zal maken, die niet aan sectoren zijn
gebonden. Dan resteert mij natuurlijk de vraag of die misschien zelfs op
een of twee A4’tjes zouden passen. Dan wordt het heerlijk behapbaar.
Dan kom ik op het IBO Zzp. Daar gaat het hier niet over, maar het is wel
iets waar wij allemaal op zitten te wachten. Ik wacht dat met belangstelling af.
Over de cao’s zei mevrouw Neppérus al dat er tijden geleden een motie is
aangenomen over het kijken naar de toekomst van de cao en het
algemeen verbindend verklaren. Daar heeft het kabinet zijn tijd voor
genomen. Als mevrouw Neppérus dacht dat de reactie op het IBO Zzp
lang duurde, moet zij nog eens naar de geschiedenis van dit onderzoek
kijken. Ik geloof dat de motie inmiddels meer dan anderhalf jaar geleden
is aangenomen, en als ik goed geïnformeerd ben, is het onderzoek net
uitgezet. Dat onder het motto: het kabinet heeft hierbij blijkbaar weinig
behoefte gehad aan daadkracht; jammer. Ik ben gewoon niet helemaal
gerustgesteld door het antwoord. De Staatssecretaris heeft een aantal
zaken gezegd, maar uitgaande van de jurisprudentie had ik op een wat
stelliger uitspraak gehoopt. Daarom dien ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat met de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties
opdrachtgevers bij het werken conform een door de Belastingdienst
beoordeelde (voorbeeld)overeenkomst vrijwaring krijgen van de plicht tot
het afdragen of voldoen van loonheffingen;
constaterende dat er op grond van deze wet geen enkele verplichting
bestaat voor het gebruik van een door de Belastingdienst beoordeelde
overeenkomst;
constaterende dat er sinds de indiening van deze wet en reeds voor
inwerkingtreding van deze wet al cao-afspraken worden gemaakt waarin
het gebruik van één bepaalde beoordeelde overeenkomst verplicht wordt
gesteld;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

25

constaterende dat het Europese Hof van Justitie op 4 december 2014 heeft
bepaald dat cao-afspraken voor zelfstandigen alleen gemaakt kunnen
worden als het om «schijnzelfstandigen» gaat, dat wil zeggen dienstverleners die zich in een situatie bevinden die vergelijkbaar is met die van
werknemers;
overwegende dat wanneer de Belastingdienst tot het oordeel komt dat er
geen loonheffingen hoeven te worden afgedragen, er juist geen sprake is
van schijnzelfstandigheid;
overwegende dat het de contractvrijheid tussen opdrachtgevers en zzp’ers
ernstig beperkt wanneer zij op grond van een cao wel verplicht worden tot
het gebruik van één bepaalde beoordeelde overeenkomst;
overwegende dat een dergelijke afspraak strijdig is met de genoemde
uitspraak van het Europese Hof van Justitie;
verzoekt de regering om in overleg met sociale partners te bewerkstelligen dat in cao’s geen afspraken worden gemaakt over het gebruik van
bepaalde (voorbeeld)overeenkomsten;
verzoekt de regering voorts om indien deze afspraken toch gemaakt
worden, deze niet algemeen verbindend te verklaren,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Van Weyenberg. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 16 (34 036).
De heer Bashir (SP):
Voorzitter. Ik weet niet of we zo blij worden van die motie, want uiteindelijk zijn het toch de sociale partners die met elkaar afspreken wat er in
zo’n cao komt. Het is de vraag of de heer Van Weyenberg zich daarmee
vanaf deze kant van de tafel moet gaan bemoeien.
De heer Van Weyenberg (D66):
Kan de heer Bashir bevestigen dat zzp’ers, die wel worden getroffen door
afspraken, niet aan de onderhandelingstafel zitten? Vindt de heer Bashir
met mij dat het altijd netjes is om betrokken te worden bij afspraken die
over jouzelf gaan?
De heer Bashir (SP):
De opdrachtgever zit aan tafel, dus is het logisch dat daarover gesproken
wordt. Dit moet tussen die partijen besproken worden.
De heer Van Weyenberg (D66):
De opdrachtgevers zitten inderdaad aan tafel, maar het exacte probleem
tussen de visie van D66 en de SP doet zich hier voor: de zzp’er zit daar niet
bij. Dat breng ik de heer Bashir even in herinnering.
De heer Bashir (SP):
Maar als de opdrachtgevers afspraken maken met derden over wie zij wel
of niet in dienst nemen, dan zijn het toch de opdrachtgevers die daarover
gaan en niet de opdrachtnemers. Ik denk dat ik mijn fractie dus zal
voorstellen om tegen de motie van de heer Van Weyenberg te stemmen.
Het amendement van de heer Van Weyenberg om te evalueren wat de
gevolgen van dit wetsvoorstel zijn, vind ik wel goed. Wij zouden het
namelijk een slechte zaak vinden als steeds meer werknemers voor het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

26

zzp’erschap kiezen als er geen sprake is van echt ondernemerschap, maar
van een schijnconstructie. Wij willen dus echt de vinger aan de pols
houden.
Wij vinden het heel belangrijk dat de handhaving goed gebeurt. De
Staatssecretaris heeft een wetsvoorstel naar de Kamer gestuurd en dat
verandert de VAR. Er komt een nieuwe systematiek. Het zou daarom goed
zijn als de Staatssecretaris aan het land uitlegt hoe de handhaving er
straks uit gaat zien. Wat kunnen we van de Belastingdienst verwachten?
Wat gaan we ervan merken? Wat gaan we zien als het niet goed gaat of
als mensen zich niet aan de afspraken houden?
Het IBO Zzp blijft voor ons een belangrijk onderzoek. We hopen natuurlijk
dat daaruit iets naar voren komt waaraan zzp’ers wat hebben, zodat zij
niet de armen van de toekomst worden.
Tot slot dien ik nog een motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat niet alle goedgekeurde modelovereenkomsten
openbaar zullen zijn;
verzoekt de regering om alle modelovereenkomsten openbaar te maken,
zowel uit het oogpunt van transparantie richting andere opdrachtgevers
en opdrachtnemers, als vanuit het oogpunt van parlementaire controle,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Bashir. Naar mij blijkt, wordt de
indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 17 (34 036).
De heer Bashir (SP):
We hebben al heel lang discussie over de rulings die openbaar moeten
worden. We moeten voorkomen dat we straks in een zelfde soort situatie
belanden. We willen dat met deze modelovereenkomsten de wet
nageleefd wordt. Maak gewoon alles openbaar, dan krijg je achteraf ook
geen gedoe.
De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Dank voor de heldere antwoorden. Er zijn nog een paar vragen
onbeantwoord gebleven. Ik sluit me aan bij de collega’s die om
openbaarheid van de modelverklaring vragen. Het lijkt mij zinnig om die
gewoon openbaar te hebben. Ik ben vooralsnog niet overtuigd van het feit
dat er redenen zouden kunnen zijn om die niet openbaar te maken.
Desnoods kun je de naam van een bedrijf doorstrepen – dat snap ik
allemaal wel – maar in algemene zin moeten we geen geheime competitie
aangaan op de wijze waarop we arbeidscontracten vormgeven.
Ik zou graag nog antwoord krijgen op mijn vraag over de chauffeursdiensten. Het kan simpel zijn: een zzp’er rijdt in het busje van degene die
hem ingehuurd heeft. Ik kan me voorstellen dat het een van de weegfactoren is, maar is iemand dan meteen uitgesloten? Moet hij anders de hele
dag zijn busje overspuiten?
Mijn WW-vraag was anders dan de vraag van de heer Groot. Mijn vraag
ging over het volgende. Als een opdrachtnemer bewust afwijkt van de
afspraken om aanspraak te kunnen maken op een WW-uitkering omdat hij
daarna geen werk heeft, en de opdrachtgever vordert dat hij zich aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

27

oorspronkelijke opdracht tot dienstverlening houdt, heeft hij dan wel of
geen recht op WW? Zo niet, dan zijn we bezig met achterdeuren die we
met deze VAR juist wilden vermijden.
Op mijn andere vragen had ik soms iets duidelijkere antwoorden gewild.
Ik ga er echter van uit dat met het intrekken van de VAR, zeker als je één
VAR intrekt in een bedrijf, zorgvuldig omgegaan zal worden. In bepaalde
gevallen zullen er meerdere verklaringen ongeldig verklaard worden,
maar in andere gevallen kunnen niet voetstoots alle verklaringen worden
ingetrokken. Anders moeten we daar weer Kamervragen over gaan
stellen. Als er bij één persoon iets afwijkt en je ervan uit kunt gaan dat het
aan die persoon zal liggen, dan moet niet iedereen opnieuw een aanvraag
in hoeven dienen.
De heer Van Weyenberg (D66):
De heer Omtzigt gaat ervan uit dat het niet automatisch ook bij anderen
wordt stopgezet. Als bij één opdrachtgever-opdrachtnemerrelatie blijkt dat
het niet volgens de regels is, is hij het dan met mij eens dat je dan bij
andere personen die met dezelfde opdrachtgever werken, alleen kunt
besluiten dat zij toch werknemer zijn als je elke individuele casus hebt
onderzocht? Of is hij van mening dat de Belastingdienst er met dit
wetsvoorstel in één keer van uit kan gaan dat het ook niet klopte bij al die
andere honderd mensen die voor de Omtzigt bv als zelfstandige werkten,
dus dat zij allemaal als werknemer worden behandeld? Is hij het met mij
eens dat elke individuele casus goed onderzocht moet worden door de
Belastingdienst?
De heer Omtzigt (CDA):
Ik heb begrepen dat dit wetsvoorstel betrekking heeft op bepaalde
gevallen, waarbij ik niet de Omtzigt bv noem, want die heeft geen mensen
in dienst en heeft ook nooit bestaan, maar een bedrijf als PostNL. Met
mijn vraag bedoelde ik dat de hele zaak kan worden ingetrokken als er een
paar onderzoeken zijn geweest. Dan kan het bij allemaal ongeldig worden
verklaard. Ik ga er wel van uit dat er heel zorgvuldig met die mogelijkheid
wordt omgesprongen. De Staatssecretaris noemde het voorbeeld van een
school waar een aantal zzp’ers werken. Een daarvan geeft al jaren zes uur
Grieks in het rooster. Dan trek je hem in. Er worden ook andere mensen
als zzp’er ingehuurd, zoals de loodgieter, die vijf keer per jaar een wc komt
repareren, of een docent die twee keer per jaar een workshop komt geven.
Het feit dat er met de eerste iets mis is, betekent niet onmiddellijk dat het
bij die andere twee ook ingetrokken zal worden. Dat was de strekking van
de vraag, maar ik snap dat deze vandaag niet helemaal uitgediscussieerd
zal worden.
De heer Van Weyenberg (D66):
Het is wel een heel relevante vraag, want het is de basis voor hoe de
handhaving straks kan. Het kabinet zegt dat het eenvoudiger te
handhaven wordt, omdat je meer vanuit die ene opdrachtgever kunt
denken. Kunnen zij met één pennenstreep zeggen: als het bij één
overeenkomst niet goed is gegaan en wij denken dat het stelselmatig is,
gaan we die andere honderd ook maar als een werknemersrelatie
beschouwen? De heer Omtzigt zei terecht dat de Staatssecretaris er nader
op in moet gaan. Dat lijkt me wel verstandig. Ik constateer dat wij allebei
nog niet helemaal scherp hebben hoe ver je hierin kunt gaan.
De heer Omtzigt (CDA):
Nee, dat was ook de reden om die vraag in eerste termijn te stellen. Ik had
er een heel zorgvuldige formulering bij: moet er sprake zijn van een
materieel bewijsvermoeden in die andere individuele relaties of kun je dat
met één pennenstreep wegstrepen? Dat is een cruciale vraag voor de
handhaving. Bij de WW was er ook een precieze vraag, die erom ging: als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

28

de opdrachtgever vordert dat je je eraan houdt en de opdrachtnemer doet
dat bewust niet, met als oogmerk om WW te verkrijgen, gaat de opdrachtgever dan nat voor de WW-premies of gaan wij daar met z’n allen,
collectief voor nat? Waar liggen die grenzen? Als de Staatssecretaris hier
of later schriftelijk op beide vragen een antwoord geeft, zou dat heel erg
helpen bij de uitvoering van dit wetsvoorstel. Ik was overigens vergeten
om te zeggen dat wij dat in principe prima kunnen steunen.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan is het woord aan de Staatssecretaris.
Staatssecretaris Wiebes:
Voorzitter. Het klopt dat ik de vraag over de handhaving wel erg abstract
had beantwoord. Er zijn 60 fte bezig op dit directe terrein. Die mensen zijn
in belangrijke mate betrokken bij het vooroverleg en de modelovereenkomsten. Zij zien langzaam hun taken verschuiven naar de handhaving.
Bovendien zal er bij de generieke handhaving bij opdrachtgevers ook naar
gekeken worden. Het blijft niet beperkt tot die 60 mensen, maar het maakt
onderdeel uit van de reguliere controles bij opdrachtgevers. De directe
betrokkenheid van mensen die er dedicated op zitten, dat zijn 60 fte’s.
Daarna maakt het onderdeel uit van de reguliere handhaving.
De heer Groot (PvdA):
Is dat niet wat weinig op een populatie van 800.00 en straks wellicht 1
miljoen zzp’ers?
Staatssecretaris Wiebes:
Nee. Belangrijk is dat het straks onderdeel gaat uitmaken van de reguliere
handhaving. Bij opdrachtgevers kan dan worden gekeken naar alles, van
loonheffing en btw tot en met dit. Het loopt dus mee. Dat is veel effectiever dan wanneer er op iedere belastingpraktijk apart wordt gehandhaafd. Hiermee zijn mensen specifiek bezig, maar de handhaving blijft niet
beperkt tot die mensen. Overigens doen we dat risicogericht. Daar zijn wat
handige dingen bij verzonnen. Die ga ik hier niet vertellen, want dan weet
iedereen wat voor handige dingen en dat kan niet.
Mevrouw Neppérus, de heer Van Weyenberg, de heer Bashir en de heer
Omtzigt hechten grote waarde aan openbaarheid. Die zal ruwweg de
norm zijn waar er echt sprake is van modelovereenkomsten. Die komen
gewoon op de site. Deze worden sectorbreed bepaald. Het kunnen er ook
twee of drie zijn, maar er is geen bezwaar tegen om er per sector twee of
drie op de site te zetten. Dat is allemaal vanzelfsprekend. Maar er kunnen
ondernemingen zijn die zeggen: ik heb een heel specifieke manier van
werken die samenhangt met mijn businessmodel; ik wil wel zekerheid
vooraf van de Belastingdienst maar wil niet dat mijn praktijken openbaar
worden. Daartoe heeft een onderneming het volste recht. Wij kunnen en
willen op geen enkele manier afdwingen dat iemands bijzondere ideeën of
vertrouwelijke gegevens op straat belanden. Er zullen dus zeker een
handvol of meer belastingplichtigen zijn – dat weet ik niet; ik kan het niet
voorspellen – die zeggen: dank je de koekoek, ik heb een goede afspraak
met de fiscus en die hoeft van mij niet in de openbaarheid. Het allergrootste deel zal gewoon openbaar worden, want daar heeft iedereen
baat bij en dat is de normale gang van zaken. Maar ik kan nooit dingen
openbaar maken waar partijen zelf bezwaar tegen maken. Zo moet de
Kamer dat zien. Die openbaarheid wordt zo’n beetje de norm, maar het is
altijd mogelijk om het niet te doen. Voor dat soort gevallen heeft een
belangrijk deel van de Kamer altijd begrip gehad.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik vind dit ingewikkeld. Ik ga hier nog even op kauwen, net als op de motie
van de heer Bashir. Heb ik de Staatssecretaris goed begrepen dat in het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

29

gesprek met iedereen die zich met een voorbeeldovereenkomst meldt, de
Belastingdienst als vertrekpunt zal nemen dat die openbaar gemaakt
wordt, tenzij er van de andere kant heel grote bezwaren komen en er iets
heel bijzonders aan de hand is? Ik probeer te bekijken met welke insteek
die gesprekken door de Belastingdienst worden gevoerd.
Staatssecretaris Wiebes:
De sectorale en brancheovereenkomsten kunnen zonder bezwaar op de
site worden gezet, maar we hebben nog altijd gewoon te maken met
artikel 67 van de Algemene wet inzake rijksbelastingen. Daarop kan
iemand in een specifiek geval beroep doen. Maar we zullen hier straks een
heel grote stapel openbare overeenkomsten hebben en een klein pakketje
met niet openbare. Zo gaat het worden.
De heer Van Weyenberg (D66):
De Staatssecretaris zegt: daarop kan iedereen een beroep doen. Het
uitgangspunt is dus dat het openbaar wordt, tenzij er expliciet door de
andere partij wordt gevraagd om het niet te doen. Dat weegt de Staatssecretaris dan. Is dat de beslisboom?
Staatssecretaris Wiebes:
Bijna. Het ging in een van de laatste woorden mis. Ja, de bedoeling is dat
het openbaar wordt. Zonder tegenbericht zullen we het op de site zetten.
Maar het is niet zo dat openbaarheid na verzoek van een individuele
belastingplichtige wordt gewogen. Nee, individuele belastingplichtigen
hebben daar dan recht op. Het zullen er niet veel zijn, maar zij hebben er
wel recht op. Dat staat in de wet en daar heb ik toch een zeker respect
voor.
De heer Van Weyenberg heeft twee keer een verstandig voorstel gedaan
waarop ik nog niet heb gereageerd. Ik denk dat het heel zinvol is om er na
zes maanden zogezegd de thermometer in te steken en het daarover met
elkaar een keer te hebben. Ik zeg de Kamer dus toe dat ik mijn indrukken
geef na zes maanden.
Tegen het amendement van de heer Van Weyenberg heb ik geen enkel
bezwaar. Dus ik zou zeggen: laten we dat zo doen.
De heer Van Weyenberg kan ik nogmaals verzekeren dat het wettelijk
kader niet veranderd is. Dingen die mochten, mogen straks ook. Dingen
die al nooit mochten, mogen straks ook niet. Wat betreft de generieke
overeenkomsten is mijn inschatting dat we met twee A4’tjes inderdaad
een end komen.
Dan kom ik op de motie van de heer Van Weyenberg. Die zou een
traditieverandering na 50 jaar cao-overleg inhouden. Ik heb net uitvoerig
duidelijk gemaakt waar naar mijn oordeel deze motie hoort. Ik zou mij
kunnen voorstellen dat de heer Van Weyenberg zijn motie aanhoudt tot
het bedoelde debat in het najaar om het er dan over te hebben. Daar hoort
die namelijk. Sterker nog, daar mag die niet ontbreken. Het zou betekenen
dat die motie daar ook op haar plaats is. Dus ik zou dat doen. Dat zou mijn
advies zijn. Mocht de heer Van Weyenberg dat advies niet opvolgen dan
staat mij niets anders te doen dan de motie ontraden om redenen die ik
eerder genoemd heb en die niet met inhoud te maken hebben maar wel
met tijd en plaats. Ik zou hem willen suggereren om de motie aan te
houden.
De heer Van Weyenberg (D66):
Dan ga ik ervan uit dat, waar het raakt aan het avv-beleid, wij een brief
van het kabinet en wellicht dan in de persoon van de Minister van Sociale
Zaken krijgen met daarin een appreciatie hoe dit binnen het debat over de
toekomst van de cao valt. Dan weet ik hoe ik straks mijn weging moet
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

30

Mevrouw Neppérus (VVD):
Dat was ook mijn eerdere vraag in tweede termijn. Wanneer kunnen we
dan wat verwachten van de Minister van Sociale Zaken? Dat is namelijk
wel van belang als er kennelijk in oktober een debat is. Dus wanneer
horen wij wat?
Staatssecretaris Wiebes:
Ik heb begrepen dat het onderzoek loopt. Gewoonlijk komt er ook iets uit
onderzoeken. Ik zal informeren wanneer dat is en ik zal zorgen dat op een
of andere manier de Kamer te weten komt wat dan de timing is, zodat de
heer Van Weyenberg dat kan meewegen bij het mogelijk aanhouden van
zijn motie. Dan hebben we tijd en plaats toch weer gedefinieerd.
De heer Van Weyenberg (D66):
Heb ik het dan ook goed begrepen dat als dat onderzoek komt, het kabinet
dan ook specifiek zal ingaan op het hier gevraagde?
Staatssecretaris Wiebes:
Daarvan heb ik gezegd dat ik dit verzoek zal overbrengen aan de Minister
van SZW.
De heer Bashir heeft gevraagd wat er gebeurt als mensen zich niet aan
een modelovereenkomst houden. Nou, dan staat de Belastingdienst met
een naheffing op de stoep. Dan moet er loonheffing worden afgedragen.
Dat gaat dan gebeuren. Dat is onaangenaam maar het is wel wat de wet
zegt. Dan zijn mensen blijkbaar loonheffing verschuldigd. En wat
verschuldigd is, moeten we innen.
De heer Bashir heeft een motie ingediend die handgeschreven is, wat ik
altijd sympathiek vind. Ik kan het ook heel goed lezen. De motie heeft het
over «alles openbaar maken». Ja, dat zal dan bijna alles worden, maar
omdat in de motie staat «alles» moet ik haar ontraden. Daarbij heb ik de
ruggensteun van artikel 67. Wel heb ik geprobeerd de heer Bashir gerust
te stellen dat een modelsectorovereenkomst of een generieke modelovereenkomst probleemloos op de site van de Belastingdienst kan komen te
staan.
De heer Omtzigt heeft het voorbeeld van het busje genoemd. Ik moet hem
melden dat het wat dat betreft allemaal niet zo zwart-wit is en dat we ons
niet kunnen concentreren op één criterium, zoals een busje of het aantal
opdrachtgevers. In de pakketsector is het hebben van meerdere opdrachtgevers een sterke aanwijzing voor ondernemerschap. Een serieuze
investering als opdrachtnemer is ook een sterke aanwijzing. Een gewone
werknemer investeert namelijk niet vele duizenden euro’s in een busje.
Een aansprakelijkheidsverzekering, dus een ladingverzekering, en een
wettelijke aansprakelijkheidsverzekering voor bedrijven zijn allemaal
aanwijzingen dat iemand als ondernemer werkt. Als een bezorger een
resultaatverplichting heeft in plaats van een inspanningsverplichting – als
hij er niet in slaagt om het pakket te bezorgen, zelfs als dat buiten zijn
schuld is, heeft hij dus een probleem, omdat hij nu eenmaal een resultaatverplichting heeft – heeft dat kenmerken van ondernemerschap. Het gaat
om de weging van al die verschillende aspecten. Er wordt mij vaak
gevraagd naar het busje of het hebben van meerdere opdrachtgevers,
want dan is het duidelijk, zegt men. De rechter ziet het echter niet zo
zwart-wit. Zijn oordeel ontstaat in een weging. Daarom was die
webmodule zo’n complex geheel. Wij probeerden daarmee een expert
system te bouwen waarmee we de rechter nadeden. Dat is ons niet
meegevallen.
Als één persoon zich niet aan de overeenkomst houdt, betekent dat niet
dat alles meteen door het ijs zakt. Ik moet daarbij toch echt verwijzen naar
de professionaliteit van de inspecteur. Als hij duidelijk kan zien dat er één
afwijkende opdrachtnemer is, is er geen reden om aan te nemen dat de
opdrachtgever het allemaal verkeerd heeft geregeld. Dan is er gewoon

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

31

één geval dat nader moet worden bekeken en is er geen sprake van dat de
hele klas moet nablijven omdat één kind met propjes heeft gegooid. Dat
principe werkt hier niet. Zo gaat dat niet in het recht; zo gaat het alleen in
de klas.
Als de opdrachtnemer zich niet aan de overeenkomst houdt, als er een
dienstbetrekking ontstaat en als de opdrachtnemer ook aan de andere
voorwaarden uit de Werkloosheidswet voldoet, krijgt hij WW en kunnen
we ook de premies navorderen. Dat komt dan echter niet per se allemaal
voor rekening van de opdrachtgever. De opdrachtnemer heeft dan
namelijk vermoedelijk niet gehandeld conform de overeenkomst. Als
iemand expres andere dingen gaat zitten doen, ontstaat er privaatrechtelijk een reden voor de opdrachtgever om de opdrachtnemer hierop aan
te spreken en te zeggen: wij hadden een contract in lijn met de modelovereenkomst, maar nu zit jij heel andere dingen te doen, dus dan moet je de
schade daarvan maar zelf dragen. Het betreft hier een verschil tussen
publiekrechtelijk en privaatrechtelijk handelen, maar als iemand zich niet
aan de overeenkomst houdt, kunnen partijen onderling uitvechten aan wie
dat ligt.
De heer Omtzigt (CDA):
Dit vind ik eigenlijk wel verrassend. Hier had ik geen rekening mee
gehouden. De Staatssecretaris geeft aan dat de opdrachtgever de
WW-premie en andere sociale premies moet gaan betalen, maar dat hij
die kan terugvorderen van de werknemer. Heb ik dat goed begrepen?
Staatssecretaris Wiebes:
Ik ga niet over specifieke gevallen allerlei privaatrechtelijke oordelen
geven. Het hangt ervan af wie de afwijking van de modelovereenkomst
heeft ingezet. Als de opdrachtgever iedereen ertoe heeft gemaand om
alles aan zijn laars te lappen, is er weer een ander geval. Er wordt hier
echter duidelijk gesproken over iemand die zich op een heel sneaky
manier probeert te onttrekken aan de afspraken, met het oogmerk van het
krijgen van WW. Ik kan mij voorstellen dat een opdrachtgever daar niet de
kosten van wil dragen, dat hij een goede grond heeft om iemand daarop
aan te spreken en dat hij de schade bij die persoon wil invorderen. Dit
speelt tussen twee partijen. Het zijn allebei ondernemers met een
onderneming. Daar moeten wij ons niet in mengen. Ik ga daar ook geen
definitieve uitspraak over doen. Zo zit het op zich in elkaar.
De heer Omtzigt (CDA):
Dan blijft er wel een mogelijkheid – die staat natuurlijk al jaren open in de
VAR – om op het laatste moment de relatie op een andere manier vorm te
geven, waarbij je de andere partij benadeelt. Zeker kleine opdrachtgevers
zullen in zo’n geval zeggen: als je je niet aan de afspraak houdt, beëindig
ik de overeenkomst wegens het niet-nakomen van de contractuele
verplichting. Zij hebben absoluut geen zin in rechtszaken en dergelijke.
Dan blijven zij echter wel zitten met de premie, de loondoorbetaling bij
ziekte en allerlei andere grappen die voortkomen uit het werkgeverschap.
Het zijn nogal grote aansprakelijkheden die hieruit kunnen voortvloeien.
Je moet twee jaar loon doorbetalen bij ziekte, om er maar eens één te
noemen, als iemand zich hierin weet te wurmen. Dat kan heel nare
gevallen opleveren.
Staatssecretaris Wiebes:
Ja. Daarom is het goed dat er een modelovereenkomst is, zodat beide
partijen weten dat niet alleen zijzelf zich daaraan moeten houden, maar
dat zij ook de ander eraan kunnen houden. Als een opdrachtgever ziet dat
een opdrachtnemer daar systematisch onderuit probeert te komen, moet
hij de opdracht stopzetten en de overeenkomst opzeggen, want hij krijgt
daar alleen maar ellende mee. Dat is een manier van «zelfreiniging». Dit is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

32

precies hoe het zou moeten; ondernemingen zorgen onderling ervoor dat
zij niet rekeningen van de fiscus in de bus krijgen en dat zij zich houden
aan modelovereenkomsten.
De heer Omtzigt (CDA):
Dat weet ik, maar voor de wetsgeschiedenis wijs ik erop dat het antwoord
dat ik nu krijg, een ander antwoord is dan ik op de eerste interruptie kreeg.
In de eerste interruptie was het «we gaan aansprakelijk stellen», waarvan
ik dacht dat dat een interessante was. Nu krijg ik de derde keer te horen
dat de opdracht beëindigd moet worden. Het zou mij wel wat waard zijn,
ook al komt het schriftelijk op een ander moment ...
De voorzitter:
Het is helder. De Staatssecretaris kan het nog even toelichten.
Staatssecretaris Wiebes:
Nee, maar dat is hetzelfde. Als een opdrachtnemer sterk afwijkt van de
afspraak, die niet alleen een modelovereenkomst is maar ook een contract
tussen opdrachtgever en opdrachtnemer, kan de opdrachtgever de
overeenkomst beëindigen. Op dat moment is hij niet allerlei premies dan
wel loonheffing verschuldigd. Hij heeft bij tekenen van afwijking
ingegrepen en dan wordt hij niet geacht loonheffing af te dragen. Als het
eindeloos doorgaat, kan een situatie ontstaan dat echt sprake is van
schijnzelfstandigheid en dus van de verplichting om loonheffing en
premies af te dragen. Dan is het aan partijen zelf om te kijken wie daar
schuldig aan is en om met elkaar af te rekenen, maar wij hopen dat al
deze toestanden voorkomen worden en dat gewoon afscheid wordt
genomen van een dergelijke opdrachtnemer. Dat is de echte zelfreinigende werking in dit soort sectoren. Zo zou het moeten en dat staat niet
haaks op elkaar.
De heer Van Weyenberg (D66):
Ik mis het antwoord op een vraag die ik in eerste en in tweede termijn heb
gesteld over de aanvliegroute van de beoordeling. Vroeger werd gekeken
of er sprake is van ondernemerschap. Nu wordt het anders aangevlogen
en wordt gekeken of het geen werknemer is. Wil de Staatssecretaris
daarover nog iets zeggen?
Staatssecretaris Wiebes:
Dat heb ik in eerste termijn wel gedaan. Ik zal proberen dat heel beknopt
te herhalen. Beide beoordelingen zijn aan de orde, maar op een
verschillend moment en ten aanzien van verschillende partijen. Op het
moment dat de overeenkomst begint, is alleen de vraag aan de orde of
loonheffing moet worden afgedragen. Die beslissing moet op dat moment
worden genomen. Dan worden de criteria meegenomen die te maken
hebben met loonheffing, dus gezagsverhouding en weet ik wat allemaal.
Uiteindelijk moet er van elke opdrachtnemer worden vastgesteld of hij
aan het eind van de rit, alle opdrachten samengenomen, ondernemersfaciliteiten zou moeten hebben. Dat is een andere vraag. Daarbij worden
meer dingen in overweging genomen, bijvoorbeeld het aantal
opdrachten. Op het niveau van één opdracht kun je niet bepalen hoeveel
opdrachten iemand heeft. Daarop kun je alleen bekijken of er voor die
opdracht loonheffing verschuldigd is. Daarna is er de bredere beoordeling
van het ondernemerschap, die even losstaat van de modelovereenkomsten. Je kijkt daarbij naar meer dingen en naar andere dingen. Het is
dus beide aan de orde, maar op een verschillend moment en ten aanzien
van verschillende partijen.
De heer Van Weyenberg (D66):

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

33

Ik zocht een bevestiging die ik nog niet heb gehoord, hoewel de Staatssecretaris daar volgens mij nu in de buurt komt. Als ik het goed begrijp, leidt
dit nieuwe wetsvoorstel waarbij de aanvliegroute verandert ten opzichte
van het vroegere waarbij de VAR werd getoetst, in dezelfde casus op geen
enkele wijze tot een andere uitkomst. Dit is niet beoogd met het
wetsvoorstel en dat gebeurt nu. Het feit dat anders wordt aangevlogen,
leidt niet tot een andere beoordeling. Op die vraag zocht ik een ja of een
nee.
Staatssecretaris Wiebes:
Misschien zijn het drie woorden meer. Het gaat uitsluitend om de
zekerheid vooraf. Het eindoordeel of iemand loonheffing moet afdragen of
ondernemer is, verandert niet omdat het wettelijke kader niet verandert.
De jurisprudentie verandert niet, de wetten veranderen niet. Dit is
uitsluitend de handhaving, die zich dan richt op de zekerheid vooraf. Dat is
wat hier gebeurt en niets anders. Dat doen wij alleen maar door iets af te
schaffen, niet door een nieuw instrument aan boord te nemen. Alle
instrumenten die we kunnen benutten, bestonden al.
De voorzitter:
Dan komen we hiermee aan het eind van dit wetgevingsoverleg. Er wordt
gestemd over het amendement en over de moties, mits die niet worden
aangehouden, op donderdag; al zou dat ook best vrijdagochtend kunnen
zijn, maar in ieder geval ergens rond donderdag/vrijdag. Ik dank de
Staatssecretaris, de ambtenaren van Financiën en de belangstellenden op
de publieke tribune.
Sluiting 17.12 uur.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 34 036, nr. 19

34