2023D40945

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen aan de Minister voor Klimaat en Energie
voorgelegd over de brieven Geannoteerde Agenda formele Energieraad
17 oktober 2023, Verslag informele energieraad van 11–12 juli 2023,
Antwoorden op vragen commissie over de geannoteerde agenda
informele Energieraad 11–12 juli 2023, Verslag van de formele
Energieraad van 19 juni 2023, Appreciatie Commissievoorstel voor een
gecoördineerde opzegging van het ECT door de Unie en Euratom en
Nederlandse inzet COP28 voor Milieuraad 16 oktober.
De voorzitter van de commissie,
Klink
De adjunct-griffier van de commissie,
Reinders

nds-tk-2023D40945

1

Inhoudsopgave
I
II

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord / Reactie van de Minister

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie lezen dat er tijdens de vorige Energieraad van
19 juni discussie was tussen verschillende lidstaten over de vormgeving
van het artikel van het pakket aan voorstellen voor hervorming van de
elektriciteitsmarkt (EMD) over tweerichtingscontracten (two sided
contracts for difference, CfD). Deze leden onderschrijven hierbij dat
lidstaten zoveel mogelijk vrij gelaten moeten worden om te bepalen waar
eventuele inkomsten van tweerichtingscontracten aan worden uitgegeven. Ook volgen zij de richting van het kabinet dat er geen noodzaak is
om tweerichtingscontracten te verplichten.
De leden van de VVD-fractie lezen daarnaast dat er nog discussie bestaan
over de mogelijkheden om CfD’s toe te passen op bestaande kerncentrales. Deze leden zijn teleurgesteld dat de Minister zich wederom niet bij
Frankrijk heeft aangesloten en vraagt om verduidelijking op dit punt.
De leden van de VVD-fractie lezen dat lidstaten worden verplicht om een
kader voor samenwerking op grensoverschrijdende hernieuwbare
projecten op te stellen. Kan de Minister aangeven hoe hij van plan is
gebruik te maken van het kader bij grensregio’s? Is de Minister van plan
dit ook toe te passen bij de plannen van Kerkrade, Emmen en Losser om
duurzame stroom uit Duitsland te halen?1
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de ontwikkelingen van de RED-III. Deze leden vragen hoe het staat met de uitwerking
van de verplichting van bijmengen van hernieuwbare brandstoffen. Welke
opgaven krijgt Nederland door deze bijmengverplichting en welke
plannen heeft de Minister hiervoor voorbereid? Deze leden vragen verder
hoe het zit met de versnelde vergunningverlening onder de RED-III. Welke
technieken vallen hieronder? Op welke technieken kunnen deze mogelijkheden de transitie in Nederland versnellen? Hoe gaat de Minister over tot
implementatie van deze mogelijkheden? Kan de Minister hierbij een
tijdslijn schetsen?
De leden van de VVD-fractie lezen in de voorlopige inzet voor de COP28
dat het kabinet zich zal inspannen om de mondiale capaciteit van
hernieuwbare te verdriedubbelen en om de energie-efficiëntie te
verdubbelen. Deze leden steunen dit maar vragen het kabinet ook om
officieel een standpunt in te nemen over kernenergie als belangrijk
onderdeel van een CO2-vrije energievoorziening. Is het kabinet daartoe
bereid?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie vinden het goed dat er voortgang wordt
geboekt op het uittreden uit het Energiehandvestverdrag (ECT). Deze
leden staan achter de inzet van het demissionaire kabinet, om door te
gaan met de opzegging door Nederland, parallel aan de gecoördineerde
uittreding door de Europese Unie. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
1

1Limburg, 13 oktober 2023, «Kerkrade wil groene stroom uit Duitsland», 13. (www.
1limburg.nl/amp/nieuws/978324/kerkrade-wil-groene-stroom-uit-duitsland).

2

De leden van de D66-fractie vragen of er al meer bekend is over wanneer
de onderhandelingen over de voorstellen zullen beginnen en het
Europese krachtenveld dat zich daarbij aftekent. Verwacht het demissionaire kabinet nog problemen rondom de onderhandelingen nu de heer
Hoekstra Eurocommissaris Klimaat wordt, terwijl zijn partij in Nederland
tegenstander was van uittreding en opzegging van het ECT en de
Europese Volkspartij (EVP) in het Europees parlement tegen de resolutie
voor uittreding stemde? Heeft het demissionaire kabinet inzicht in hoeveel
projecten nu nog worden opgestart, zodat die nog onder het ECT vallen?
De leden van de D66-fractie hebben ook vragen over fossiele subsidies. Zij
zijn blij met de toezegging van de demissionair Minister voor Klimaat en
Energie om de internationale fossiele subsidies te agenderen bij de
aankomende Energieraad en de Kamer over de uitkomst van de
bespreking te informeren. Deze leden verzoeken de Minister om bij deze
bespreking de nadruk te leggen op de risico’s van fossiele subsidies voor
de toekomst van de Europese economie. Net als het ECT staan fossiele
subsidies verduurzaming in de weg. Tevens verzoeken zij de Minister om
aandacht te besteden aan de onzichtbare schade van fossiele subsidies,
namelijk jonge, groene bedrijven die niet van de grond kunnen komen
omdat de fossiele subsidies zorgen voor een lock-in van fossiele
bedrijven. Tenslotte verzoeken deze leden de Minister er bij collegaministers op aan te dringen het afschaffen van fossiele subsidies ook aan te
kaarten in andere relevante raadsformaties zoals de Transportraad.
De leden van de D66-fractie vragen de Minister uit te wijden over zijn plan
en inzet over hoe uitvoering te geven aan de motie-Paternotte/Bontenbal
over het tot diplomatiek speerpunt maken van het afschaffen van
internationale subsidies (Kamerstuk 36 410, nr. 22). Zij vragen de Minister
in te gaan op de resultaten van deze inzet in het verslag van de
energieraad.
De leden van de D66-fractie begrijpen dat de Europese Commissie
overweegt het tijdelijke platform voor gemeenschappelijke gasaankopen
een permanent karakter te geven. Deze leden vragen naar de positie van
het kabinet inzake dit signaal.
De leden van de D66-fractie constateren dat afnameverplichting voor
waterstof aanzienlijk is beperkt in ambitie. Voor toekomstige waterstofproducenten is onder deze verplichting veel onzekerheid over hun toekomstige markt. Herkent de Minister dit probleem, hoe wil hij de onzekerheid
doorbreken? Denkt de Minister aan een nationaal verhoogde ambitie op
inzet van groene waterstof? Deze leden merken op dat eigen productie en
import van waterstof nog op gang moeten komen, waarbij deze twee
zaken ook van invloed zijn op elkaar. Hoe gaat de Minister sturen op de
verhouding tussen binnenlandse productie, groene of grijze import? Hoe
wordt gegarandeerd dat hierin CO2-reductie centraal blijft staan? Hoe
wordt naar betaalbaarheid gekeken binnen het marktinstrument van de
afnameverplichting? Hoe wil de overheid stimuleren of garanderen dat de
enkele marktpartijen onder deze afnameverplichting langjarige (10–15
jaar) contracten met elkaar gaan afsluiten, om marktrisico’s weg te nemen
en investeringsbesluiten te stimuleren? Hoe wordt ervoor gezorgd dat
Nederland goedkope en internationaal/Europees concurrerende waterstof
kán produceren en daarmee de verhouding tot import kansrijker maakt?

3

Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks- en
PvdA-fractie
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie wachten met spanning op de
verdere besluitvorming rondom de vernieuwde energiemarkt. De Minister
geeft aan, in een gezamenlijke brief met onder andere Duitsland,
Denemarken en Finland, dat hoewel tweerichtingencontracten (two-way
Contracts for Differences) een belangrijke stap zijn in meer stabiliteit voor
de consument, er ook nadelen zijn. Daarom is er in bovenstaande brief
opgeroepen om te focussen op nieuwe duurzame technieken. Frankrijk
wenst om deze contracten ook in te zetten bij renovaties, uitbreidingen en
levensduurverlenging van bestaande kerncentrales. Deze leden zijn
mening dat kernenergie niet valt onder nieuwe duurzame investeringen.
Daarnaast zijn er zorgen over het creëren van een verstoord speelveld
door middel van het terugsluizen van winsten via de industrie. Is de
Minister van mening dat het voorstel van de Franse delegatie onwenselijk
is? Deelt de Minister de mening dat de Franse kerncentrales niet onder
nieuwe duurzame investeringen mogen vallen? Kan de Minister toelichten
hoe het level playing field voor de Europese industrie in het geding dreigt
te komen als gehoor wordt gegeven aan de Franse wens?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie zijn van mening dat er op
Europees niveau stappen moeten worden gezet bij de afbouw van fossiele
subsidies. Landen zijn verplicht aan te geven in het National Energy and
Climate Plan (NECP), of in het Nederlands het Integraal Nationaal Energieen Klimaatplan (INEK), aan te geven hoe ze de subsidies voor fossiele
brandstoffen gaan afbouwen. Deze leden zijn van mening dat dit nog te
weinig wordt gedaan in de INEK van Nederland, evenals de andere
NECP’s van Europese landen. Eerder heeft de Minister toegezegd dat hij
zich op internationaal gaat inzetten om steun te vinden voor de afbouw
van Europese fossiele subsidies. Deze leden roepen de Minister op om
zich in EU-verband hiervoor actief in te zetten. Deelt de Minister de
mening dat de ambitie van de afbouw van fossiele subsidies niet
voldoende is uitgewerkt in het INEK? Kan de Minister aangeven welke
landen momenteel onvoldoende de afbouw van fossiele subsidies zijn
uitgewerkt in hun NECP? Kan de Minister aangeven bij welke van deze
landen de Minister wel samenwerking ambieert op dit thema?
De leden van de GroenLinks- en PvdA-fractie hebben kennisgenomen van
de brief over de Nederlandse inzet voor de COP28 en hebben daar ook
een aantal vragen over. Is de Minister bekend met het artikel in Climate
Change Home dat redeneert dat het EU doel voor hernieuwbare energie
niet in lijn is met Parijs?2 Is de Minister bereid om tijdens de
EU-onderhandelingen te pleiten voor een verdrievoudiging van het
huidige doel voor hernieuwbare energie en om dit te koppelen aan 1,5TW
op jaarbasis, om daarmee in lijn te opereren met het Akkoord van Parijs?
Kent de Minister de conclusies in de recente «IEA Net Zero Roadmap: A
Global Pathway to Keep the 1.5 °C Goal in Reach»3 waarin wordt gesteld
dat er tegen 2030 jaarlijks 80 tot 100 miljard dollar aan concessionele
financiering nodig is om de financieringskosten te dekken en privaat
kapitaal te mobiliseren? Is de Minister bereid om een ambitieus internationaal doel voor hernieuwbare energie te combineren met een concreet
bedrag aan publieke financiering om investeringen rendabel te maken en
de opschaling van hernieuwbare energie ook in ontwikkelingslanden te
2

3

Climate home news, 10 juli 2023, «The EU lacks ambition on Cop28 renewable targets»
(https://www.climatechangenews.com/2023/07/10/eu-renewables-target-2030-cop28/).
IAE, September 2023, «Net Zero Roadmap: A Global Pathway to Keep the 1.5 °C Goal in Reach»
(https://www.iea.org/reports/net-zero-roadmap-a-global-pathway-to-keep-the-15–0c-goal-inreach).

4

stimuleren? Is de Minister bereid in de EU-onderhandelingen, in lijn met
de conclusies van het Energie Agentschap over dat Carbon Capture and
Storage (CCS) als techniek de verwachtingen niet waar maakt, vast te
houden aan een volledige uitfasering van fossiele brandstoffen? Is de
Minister bereid om nader te onderzoeken hoe een internationaal doel op
uitfaseren van fossiele brandstoffen verder geconcretiseerd kan worden,
bijvoorbeeld door vastlegging in de NDC’s? Kan Nederland voor verdere
concretisering pleiten in de aankomende EU-onderhandelingen richting
COP28? Kan de Minister, met het oog op de trage voortgang van de
internationale klimaatonderhandelingen en het afnemende vertrouwen
van ontwikkelingslanden door het niet nakomen van financiële toezeggingen door rijke landen, aangeven wat de strategie van Nederland en de
EU is om dit vertrouwen te herstellen en voortgang te boeken bij COP28?
Is het waar dat rijke landen, waaronder Nederland en de EU, het principe
van «gemeenschappelijke maar gedifferentieerde verantwoordelijkheid»
(CBDR) ter discussie stellen met betrekking tot de financiering van het
Klimaatschadefonds dat tijdens COP28 moet worden opgericht? Is de
Minister bereid om te pleiten voor een duidelijke definitie van wat een
eerlijk aandeel aan klimaatfinanciering (onder andere voor het klimaatschadefonds) is, gebaseerd op de historische verantwoordelijkheid van
een land voor klimaatverandering? Is de Minister bereid om bilaterale
financiering beschikbaar te stellen voor het aanpakken van klimaatschade,
additioneel aan de bestaande klimaatfinanciering en andere officiële
ontwikkelingshulp (ODA), in aanloop naar COP28? Deze leden maken zich
zorgen over het onderbrengen van het klimaatschadefonds bij de
Wereldbank. Wat vindt de Minister van het feit dat dit voor de landen die
het zwaarst getroffen worden door klimaatverandering gaat zorgen voor
beperkte toegang tot het fonds en hen opzadelt met aanvullende
beleidsvoorwaarden? Hoe denkt de Minister dat dit adequaat geadresseerd kan worden?4
Vragen en opmerkingen van de leden van de BBB-fractie
De leden van de BBB-fractie lezen niets terug over een mogelijkheid dat
het slimmer maken van het Elektriciteitsnet. Daarover is eerder de
Gewijzigde motie-Van der Plas over prioriteit geven aan het slimmer
maken van het net ingediend (Kamerstuk 32 813, nr. 1269). In welke mate
wordt dit besproken bij de formele raad en is dit iets waar op Europees
niveau verbeteringen te behalen vallen? Zo ja, hoe? Hoe gaat Nederland
dit inbrengen?
II Antwoord / reactie van de Minister

4

UNFCC, « Submission on behalf of EU TC members (France, Germany-Ireland, DenmarkNetherlands) on Operationalizing New Funding Arrangements, Including a Fund, for Responding to
Loss and Damage Associated with the Adverse Effects of Climate Change» (https://unfccc.int/
sites/default/files/resource/Submission of the EU TC members %28France%2C GermanyIreland%2C Denmark-Netherlands%29.pdf.

5