Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

21 501-30

Raad voor Concurrentievermogen

Nr. 458

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 mei 2019
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap, de geannoteerde agenda voor de Raad voor Concurrentievermogen (RvC) van 27 en 28 mei 2019. Tijdens de Raad zal worden
gesproken over alle terreinen die onder de RvC vallen, te weten interne
markt, industrie, ruimtevaart en onderzoek.
Er zullen naar verwachting raadsconclusies worden aangenomen over
interne markt, industrie en toerisme. Tijdens de Competitiveness check-up
zal worden gesproken over mededinging, concurrentievermogen en de
interne markt. Tijdens het ruimtevaart onderdeel wordt gesproken over
het versterken van de rol van Europa als wereldspeler en de promotie van
internationale samenwerking, ruimtevaartdiplomatie en bijdragen aan de
ontwikkeling van de wereldwijde governance op het gebied van Ruimtevaart. Ook wordt de European Space Council voorbereid en worden naar
verwachting conclusies over «Space as an enabler» aangenomen. Tijdens
het onderdeel onderzoek zal worden gesproken over onderzoek en
innovatie als drijvende kracht voor een meer concurrerende Europese
Unie.
Tijdens de lunch zal worden gesproken over «deepening the internal
market through cross border cooperation in public and private
procurement»
Tevens stuur ik u hierbij het verslag toe van de informele RvC (onderdelen
interne markt en industrie), die plaatsvond op 2 en 3 mei jl. Tijdens deze
Raad is gesproken over ondernemerschap, het interne markt beleid en
energie-intensieve industrie.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

kst-21501-30-458
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-30, nr. 458

1

Geannoteerde agenda Raad voor Concurrentievermogen 27 en
28 mei
In de Raad voor Concurrentievermogen (RvC) zal worden gesproken over
een drietal Raadsconclusies: interne markt, industrie en toerisme. Deze
conclusies volgen op de conclusies die tijdens de Europese Raad van
maart 2019 zijn aangenomen en dienen als input voor de strategische
agenda van de nieuwe Europese Commissie. Ook zal er worden stilgestaan bij de zogeheten «competitiveness check-up» welke zal gaan over
mededinging, concurrentiekracht en de interne markt. Het kabinet zet in
op een geïntegreerde benadering ten aanzien van deze onderwerpen.
Voor Nederland is de mondiale concurrentiekracht van de Europese Unie
(EU) het overkoepelende doel waaraan het interne markt- en industriebeleid bijdragen. Versterking van de interne markt, politiek onafhankelijk
mededingingsrecht en een strikt staatssteunkader zijn daarbij uitgangspunten voor Nederland.
Tijdens het onderzoeksdeel zal de Raad spreken over de bijdrage van
onderzoek- en innovatie aan een sterk en competitief Europa.
Competitiveness Check-up
Gedachtewisseling
De Raad zal onder de competitiveness check-up een beleidsdebat voeren
over mededinging, concurrentievermogen en de interne markt. De
centrale vraag is in hoeverre het huidige EU-beleid ten aanzien van
mededinging en een open interne markt voldoende is voor een sterk
concurrentievermogen. Naar verwachting zal de Commissie een
onderzoek presenteren dat ingaat op het positieve effect van
mededingings- en interne-marktbeleid op het mondiale concurrentievermogen van de EU. Dit sluit aan bij de visie van het kabinet. De inzet
tijdens de Raad zal gericht zijn op het uitdragen van de Nederlandse visie
zoals beschreven in de brief die het Kabinet maandag 13 mei naar uw
Kamer heeft gestuurd (Kamerstukken 30 821 en 21 501-20, nr. 73). Het
kabinet stelt hierin dat de EU haar concurrentievermogen integraal moet
benaderen. Dit betekent dat de EU een gecoördineerde strategie moet
hebben om de concurrentiekracht van de eigen economie te versterken. In
de eerste plaats kijken we naar het interne marktbeleid om de condities
voor Europese bedrijven te optimaliseren. Een versterkte interne markt
moet worden aangevuld met een modern industrie- en innovatiebeleid
dat de EU helpt om leidend te zijn op het gebied van innovatie en
sleuteltechnologieën. Ten tweede moet de EU haar marktmacht inzetten
om een gelijk speelveld zeker te stellen voor Europese bedrijven binnen
en buiten de EU. Tenslotte moet de EU bereid zijn om haar economische
veiligheid te beschermen.
Raadsconclusies interne markt
Aannemen conclusies en beleidsdebat
Een sterke interne markt wordt in de Raadsconclusies als voorwaarde
gezien voor een innoverende en mondiaal concurrerende Europese
economie. Een actieve Nederlandse inbreng in het voortraject van deze
Raadsconclusies heeft ertoe geleid dat de Nederlandse inzet voor de
toekomst van de interne markt, zoals geschetst in de brief van 19 oktober
jl. (Kamerstuk 22 112, nr. 2703), goed in de ontwerpconclusies is
verankerd. Zo roepen deze conclusies op tot het verder verbeteren van de
interne markt en het adresseren van belemmeringen op basis van feiten
en behoeften uit de praktijk. De ontwerpconclusies bevatten een oproep
om tot een gezamenlijke Europese analyse-agenda en een gezamenlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-30, nr. 458

2

actie-agenda van Commissie en lidstaten te komen. Deze analyse moet in
de nieuwe Commissieperiode leiden tot meer maatwerkoplossingen per
(deel)sector of grensregio. Hierbij wordt opgeroepen om de werking van
huidige interne marktinstrumenten te verbeteren, onder meer een meer
gerichte informatievoorziening aan ondernemers. Ook dienen de
toepassing en handhaving van de huidige interne marktregels te worden
verbeterd, hetgeen eveneens aansluit bij de kabinetsinzet. Verder komt in
de conclusies ook terug dat het versterken van de interne markt hand in
hand gaat met het versterken van andere dimensies, zoals mededinging
en het sociaal domein. Dat is ook in lijn met het op 12 april j.l uitgebrachte
SER-advies over de diepere en eerlijke interne markt. Onderhandelingen
over de Raadsconclusies worden momenteel afgerond, de Nederlandse
positie ten aanzien van de belangrijkste punten is goed opgenomen in de
conclusies. Over de definitieve uitkomst van de onderhandelingen zal ik u
via het verslag van de RvC van 27 en 28 mei informeren.
Raadsconclusies industrie
Aannemen conclusies en beleidsdebat
Vanuit het perspectief van Nederland geven de industrieconclusies de
juiste balans weer tussen het belang van de industrie voor de Europese
economie, evenals de uitdagingen waarvoor zij staat: digitale en
duurzame transities. Met het oog op geopolitieke ontwikkelingen zet
Nederland in Europese context in op het bewaken van een internationaal
gelijk speelveld, een politiek onafhankelijk mededingingsbeleid, strikte
staatssteunkaders en een sterke Wereldhandelsorganisatie (WTO).
Aanvullende (interveniërende) maatregelen worden ingezet in het geval
het Europese of mondiale gelijke speelveld wordt bedreigd.
De industrieconclusies onderstrepen het belang van Europese samenwerking in grootschalige projecten waar sleuteltechnologieën worden
ontwikkeld en toegepast. Het instrument «Important Projects of Common
European Interest» (IPCEI) kan hierin een rol spelen, bijvoorbeeld in
CO2-neutrale industrieën en op het gebied van waterstof. In gevallen waar
een dergelijke samenwerking, na een strenge toets door de Europese
Commissie, wordt aangemerkt als IPCEI-project gelden verruimde regels
omtrent financiële steun vanuit overheden.
Het «Strategic Forum Important Projects of Common European Interest»
(SF IPCEI), waarin Nederland zitting neemt identificeert op dit moment
strategische waardeketens waar de EU dient te investeren en onderzoekt
hoe deze kunnen worden versterkt. Het Strategisch Forum IPCEI komt
deze zomer met een adviesrapport, dat zal worden ingezet om de eerder
genoemde lange termijn-industriestrategie te beïnvloeden. Het kabinet
steunt het opstellen van gezamenlijke actieplannen voor dergelijke
waardeketens, dit kan een belangrijke impuls geven aan grootschalige
gezamenlijke investeringsplannen waarmee Europa ook in de toekomst
leidend kan zijn.
De conclusies onderstrepen ook het belang van het innovatie- en
onderzoeksbeleid en het industrie- en klimaatbeleid, waarbij een
nadrukkelijke rol is weggelegd voor publiek-private samenwerking. Tevens
wordt de significante bijdrage aan mondiale uitdagingen en het Europees
industrieel concurrentievermogen van het Europese instrumentarium
zoals Horizon Europe en de hierin geïntroduceerde Europese Innovatieraad (EIC) voor (de toepassing van) innovaties in het mkb en startups
en scale-ups benoemd. Een innoverende en concurrerende interne markt
kan bijdragen aan het benutten van de kansen die de duurzame en digitale
transities bieden, bijvoorbeeld in de circulaire economie.
De onderhandelingen over de Raadsconclusies industrie worden
momenteel afgerond. Via het verslag van de RvC van 27 en 28 mei 2019
zal ik u informeren over de uitkomst hiervan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-30, nr. 458

3

Raadsconclusies toerisme
Aannemen conclusies
In de raadsconclusies voor toerisme ligt de nadruk op kansen en
uitdagingen die er zijn om als Europese Unie de positie als grootste
toeristische markt in de wereld te behouden. De conclusies benadrukken
het belang van toerisme voor de werkgelegenheid, economische groei en
ontwikkeling. Gezien de snelle groei van toerisme wereldwijd, en ook in
Nederland, zet Nederland niet meer in op de absolute groei van toerisme
maar op spreiding van toerisme in tijd en ruimte op een duurzame wijze.
De toerismeconclusies volgen deze inzet en zijn onder andere gericht op
(grensoverschrijdende) kennisuitwisseling van goede voorbeelden. In de
Raadsconclusies roepen lidstaten de Commissie op om een uitvoerige
analyse te maken naar de ontwikkelingen en trends die van belang zijn
voor de toeristische sector, waarbij met name aandacht uitgaat naar
duurzaamheid, innovatie, digitalisering en het ontwikkelen van vaardigheden en competenties van werknemers.
Meerdere zuidoostelijke lidstaten vragen naast meer aandacht ook meer
financiering voor toerisme. Noord- en Noordwest-Europese lidstaten zijn
terughoudend op dit punt. Nederland heeft het belang van subsidiariteit
en proportionaliteit benadrukt. Deze beginselen zijn opgenomen als
algemeen uitgangspunt in de Raadsconclusies. Verder heeft Nederland
aangegeven geen discussies over inzet van middelen te willen voeren
vooruitlopend op de onderhandelingen voor het Meerjarig Financieel
Kader (MFK). Dit punt is in de Raadsconclusies overgenomen. Nederland
kan dan ook instemmen met de voorliggende Raadsconclusies.
Ruimtevaart
Aannemen conclusies en beleidsdebat
In de ochtend van 28 mei staat ruimtevaart op de agenda. De ochtend is
gesplitst in de volgende drie onderdelen: de Raad voor Concurrentievermogen (RvC), de European Space Agency (ESA) Council en de EU-ESA
Space Council (ministeriële ESA en RvC Ruimtevaart samen). Tijdens de
RvC ruimtevaart zal er een beleidsdebat plaatsvinden over het versterken
van de rol van Europa op het mondiale ruimtevaarttoneel en het
promoten van diplomatie, internationale samenwerking en wereldwijde
governance op het gebied van ruimtevaart. Ook zullen tijdens de RvC de
Raadconclusies «Space as an Enabler» voor de gezamenlijke EU-ESA
Space Council worden aangenomen. Deze Raadsconclusies zijn de
afgelopen periode besproken in de raadswerkgroep ruimtevaart.De inzet
is het versterken van de Europese ruimtevaartsector en concurrentiepositie. De conclusies gaan in op het bredere belang van ruimtevaart,
nieuwe kansen (onder andere voor innovatie en ondernemerschap) en de
toekomstige positie van Europa in de ruimte. Hiervoor zijn een strategische visie en doelstellingen nodig, alsmede een coherente aanpak
tussen de EU, de ESA en de lidstaten. De insteek van het voorzitterschap
is om te komen tot een gezamenlijk politiek standpunt. Ook wordt via deze
conclusies beoogd de EU-ESA Space Council, de eerste sinds negen jaar,
nieuw leven in te blazen. Veel lidstaten, waaronder Nederland, verwelkomen de Raadsconclusies.
Direct aansluitend aan het RvC-deel is er een ESA Council, waar dezelfde
Raadsconclusies middels een ESA-resolutie zullen worden aangenomen.
Ten slotte en direct aansluitend aan de ESA Council zal in de EU-ESA
Space Council een debat plaatsvinden over «space as an enabler» en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-30, nr. 458

4

gezamenlijke EU-ESA Council Raadsconclusies formeel zullen worden
aangenomen.
De bijdrage van onderzoek- en innovatie aan een sterk en
competitief Europa
Beleidsdebat
In april werd een akkoord bereikt over de hoofdlijnen van het
EU-programma voor onderzoek en innovatie 2021–2027, Horizon Europe.1
Het voorzitterschap heeft aangekondigd te willen debatteren over het
belang hiervan: de bijdrage van onderzoek en innovatie aan een sterk en
competitief Europa. Ten tijde van het schrijven van deze agenda is de
exacte vraagstelling ter behandeling in de Raad voor Concurrentievermogen vanuit het voorzitterschap nog niet bekend.
Het versterken van het Europese concurrentievermogen vraagt om
intensivering van de Europese samenwerking op het gebied van
onderzoek, innovatie en de toepassing van nieuwe duurzame technologieën. Europese samenwerking kan door schaalvoordelen efficiënter zijn
dan versnipperde nationale inspanningen en Europese competitie drijft
onze onderzoekers en bedrijven tot het hoogste niveau. Daarom bepleit
Nederland een modern Meerjarig Financieel Kader (MFK 2021–2027), dat
nieuwe prioriteiten als onderzoek en innovatie sterker reflecteert.2
Naast investeringen in Horizon Europe, moeten de middelen voor het
Cohesiebeleid wat Nederland betreft meer gericht worden op onderzoek
en innovatie.3 De inzet van die middelen moeten bovendien aansluiten op
doelstellingen en investeringen voor onderzoek en innovatie die via
Horizon Europe worden gedaan; dit draagt bij aan synergie tussen de
programma’s. Voor de Nederlandse inzet ten aanzien van bijdragen vanuit
onder andere het industriebeleid en strategische waardeketens aan
versterking van het Europese concurrentievermogen verwijs ik naar het
Interne Markt- en Industriedeel van deze geannoteerde agenda. Er is
daarbij sprake van toenemende verwevenheid tussen beleidsterreinen.
Nederland zal langs deze lijnen interveniëren in het beleidsdebat van deze
Raad.
Informele lunch
Gedachtewisseling
Tijdens de lunch op 27 mei zal de Raad van gedachten wisselen over
verdieping van de interne markt door middel van grensoverschrijdende
samenwerking in publieke en private inkoop en aanbesteding. De
Nederlandse inzet voor de versterking van de interne markt, waaronder op
het gebied van publieke en private inkoop en aanbesteding, is uiteengezet
in de Kamerbrief Toekomst interne markt (Kamerstuk 22 112, nr. 2703).
Diversenpunten
Onder de diversenpunten zal het voorzitterschap een overzicht geven van
bereikte akkoorden op de dossiers Directive on cross border conversions,
mergers and divisions (company law package), Directive on the modernisation of the EU consumer protection rules, directive on representative
actions for the protection of the collective interest of consumers
(Company Law Package) en Regulation on the general safety of vehicles.
Ook zal het voorzitterschap de Raad informeren over de voortgang op het
1

Kamerstuk 22 112, nr. 2791
Kamerstuk 34 998, B
3
Kamerstuk 22 112, nr. 2626
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-30, nr. 458

5

gebied van Better Regulation en een terugkoppeling geven over het
Forum over auto-industrie dat op 18 maart 2019 in Roemenië heeft
plaatsgevonden. De Commissie zal een rapport presenteren over
markttoezicht gevaarlijke voedingsmiddelen. Verder zal de Slowaakse
delegatie zal namens Bulgarije, Kroatië, Tsjechië, Estland, Hongarije,
Letland, Litouwen, Polen en Slovenië aandacht vragen voor een gemeenschappelijke verklaring van de Ministers van Landbouw en de Ministers
van Onderzoek van de Visegradgroep en andere lidstaten over de
toekomstige rol van het bioeAST-initiatief in de context van Horizon
Europe. Ten slotte zal het inkomend Finse voorzitterschap de Raad
informeren over het werkprogramma Raad voor Concurrentievermogen
gedurende het komende half jaar.
Verslag van de Informele Raad voor Concurrentievermogen op
3 mei
De Raad heeft onder leiding van het Roemeens voorzitterschap gediscussieerd over ondernemerschap en de bijdrage van het midden- en
kleinbedrijf (mkb), startups en scale-ups aan het concurrentievermogen
van de EU. Er is van gedachten gewisseld over de inhoud van een nieuwe
actie-agenda voor het mkb.
Commissaris Bieńkowska (Interne Markt, Industrie, Ondernemerschap en
Midden- en Kleinbedrijf) heeft benadrukt dat de vier bouwstenen van de
Small Business Act belangrijk blijven: toegang tot financiering, vermindering van regeldruk, toegang tot markten en stimulering van ondernemerschap. Ook gaf zij aan dat succesvolle ondernemers banen creëren en
bij kunnen dragen aan verduurzaming en het concurrentievermogen van
de EU. Commissaris Bieńkowska gaf verder aan dat innovatieve startups
hun groeipotentieel binnen de EU moeten kunnen verwezenlijken en waar
nodig moeten kunnen samenwerken met andere mkb-ondernemingen.
Veel lidstaten wezen in hun interventie op het belang van toegang voor
mkb-ondernemers tot (Europese) financiering en gaven aan dat dit een
aandachtspunt moet blijven de komende Commissieperiode. Daarnaast
noemden veel landen de uitdaging voor het mkb om mee te gaan in een
economie die steeds digitaler wordt en wezen op het belang van opleiding
en vaardigheden. Verschillende lidstaten wezen op het belang van
samenwerking tussen startups onderling en met de wetenschap. In een
aantal interventies kwam aanpassing van de definitie van mkb aan de
orde, deze discussie zal naar verwachting de komende tijd verder worden
gevoerd. Er was brede steun om het principe van Think Small First te
handhaven na een aanpassing van de Small Business Act. Nederland
heeft aangegeven dat korte betalingstermijnen belangrijk zijn voor het
mkb.
De genodigde werkgeversorganisaties Business Europe en SMEunited
benadrukten het belang van mkb-ondernemers voor de Europese
economie. Beide sprekers gaven aan dat mkb-ondernemers nog relatief
weinig internationaal zaken doen. Ondernemers worden hierin
belemmerd door verschillen in regelgeving in verschillende lidstaten en
hebben behoefte aan versimpeling van regelgeving. Ook gaven deze
sprekers aan dat toegang tot financiering voor het mkb prioriteit moet
hebben.
De Raad heeft in het kader van de interne markt gesproken over een
geïntegreerde benadering van de interne markt, het industriebeleid,
digitalisering en klimaat. Ook is gesproken over het belang van betere
implementatie en handhaving van regelgeving op de interne markt.
Commissaris Bieńkowska geeft aan dat de interne markt op het gebied
van diensten nog verbeterd dient te worden, wil de EU slagvaardig blijven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-30, nr. 458

6

binnen het mondiale speelveld. Hiervoor dienen alle lidstaten te blijven
werken aan een gelijk speelveld.
Er was veel eenduidigheid in de wensen van lidstaten voor een agenda
van de nieuwe commissie voor de interne markt. De interne markt moet
verbeterd worden door betere handhaving, naleving en een focus van de
Raad en de Commissie op concrete problemen. Veel lidstaten gaven aan
dat de interne markt niet besproken kan worden zonder het ook over
industrie-, innovatie- en dienstenbeleid te hebben, op deze manier kan
aan een interne markt gewerkt worden die klaar is voor een digitale
economie en het mondiale concurrentievermogen van de EU versterkt.
Nederland heeft bovenstaande punten gesteund.
Tijdens de lunch heeft de Raad van gedachten gewisseld over de te
ontwikkelen routekaart voor de energie-intensieve industrie in Europa,
met name in het kader van verduurzaming van de economie. Deze
routekaart wordt verder uitgewerkt door de Commissie in samenwerking
met de High Level Group energie-intensieve industrie. Veel lidstaten
hebben benadrukt dat het klimaatneutrale doel leidend moet zijn bij de
routekaart, die verder duidelijkheid moet bieden aan de industrie. Bij de
ontwikkeling van beleid moet aandacht worden besteed aan de gevolgen
voor de samenleving, economie en industrie.
Enkele landen benadrukten dat de routekaart technologieneutraal dient te
zijn. Veel lidstaten hebben aangegeven dat investeringen in innovatie
belangrijk zijn en dat een gelijk speelveld gewaarborgd dient te worden.
Dit gelijke speelveld dient niet alleen tussen lidstaten te bestaan, maar ook
tussen de EU en derde landen. Nederland heeft benadrukt dat de industrie
voor een grote uitdaging staat en heeft, net als veel andere lidstaten, de
Commissie opgeroepen om een systeem uit te werken voor carbon
labelling waarmee een gelijk speelveld gewaarborgd kan worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 21 501-30, nr. 458

7