Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2113
Vragen van het lid Bushoff (PvdA) aan de Minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties over lobbyregels bij provincies (ingezonden 8 maart 2023).
Antwoord van Minister Bruins Slot (Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties) (ontvangen 3 april 2023).
Vraag 1
Kent u het bericht «Provincies lopen achter met lobbyregels»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bestaat er recent onderzoek naar de staat van de integriteit op decentraal
niveau, vergelijkbaar met het onderzoek van de Group of States Against
Corruption (GRECO) op rijksniveau of ander onderzoek? Zo ja, kunt u de
Kamer daarvan op de hoogte stellen? Zo nee, acht u het wenselijk dat dit
onderzocht gaat worden en hoe gaat u hier voor zorgen?
Antwoord 2
De Groep van Staten tegen Corruptie van de Raad van Europa (GRECO komt
aan de hand van een uitgebreide vragenlijst en een werkbezoek aan het
desbetreffende land tot hun rapportages. De GRECO evalueert mede op basis
van peer-review door de GRECO leden. De rapportages zijn kwalitatief van
aard. Een cijfermatige analyse maakt daar geen onderdeel van uit. Onderzoek
gericht op de integriteit van ons decentraal bestuur levert wel een cijfermatig
beeld op. Hiervoor kan verwezen worden naar de Politieke Integriteitsindex –
een jaarlijks overzicht van de Erasmus Universiteit, de Vrije Universiteit en de
Volkskrant dat een overzicht geeft van integriteitskwesties waarin Nederlandse politici terecht komen – en de Monitor Veiligheid en Integriteit – de
monitor wordt tweejaarlijks uitgebracht en geeft op basis van enquêtes
inzicht in het integriteitsbewustzijn van politieke ambtsdragers en ambtenaren
en de mate waarin integriteitsregels door hen worden nageleefd. De
genoemde onderzoeken vereisen nauwkeurige interpretatie omdat zij
bijvoorbeeld verschillende definities van integriteitskwesties hanteren of de

1

ah-tk-20222023-2113
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

De Volkskrant, 6 maart 2023, «Provincies nemen steeds vaker cruciale beslissingen maar hun
lobbyregels zijn lang niet altijd bij de tijd».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

perceptie onder geënquêteerden meten. Dit hoeft niet altijd parallel te lopen
met de stijging of daling van het aantal daadwerkelijke schendingen. In de
aangekondigde nota integriteit openbaar bestuur ga ik nader in op de relatie
tussen het beleid en de – beschikbare – cijfers.
Vraag 3
Deelt u de mening dat aangezien ook provincies «over cruciale zaken als
woningbouw en stikstof» beslissen, dat het voor lobbyorganisaties of
anderen van belang kan zijn om de mening van provinciale bestuurders te
beïnvloeden? Zo ja, deelt u dan ook de mening dat oneigenlijke beïnvloeding
voorkomen dient te worden? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 3
Nederland kent een traditie waarin de inbreng van maatschappelijke partijen
bij de vorming van beleid en wetgeving positief wordt gewaardeerd.
Tegelijkertijd is het kabinet zich ervan bewust dat er risico’s zijn verbonden
aan deze inbreng, zoals een ongelijke toegang tot het openbaar bestuur. Voor
oneigenlijke beïnvloeding is echter vanzelfsprekend geen plaats. In de
Nederlandse context ligt de nadruk op evenwichtige vorming van beleid.
Bestuurders leggen daarover verantwoording af aan de volksvertegenwoordiging. Dat geldt evenzeer voor de Rijksoverheid als voor gemeenten,
provincies, waterschappen als ook voor de openbare lichamen van het
Caribische deel van het Koninkrijk.
Vraag 4
Deelt u de mening dat het niveau van integriteit niet zou mogen afhangen
van de regels die daar per provincie aan worden gesteld maar dat er voor
alle provincies ten minste dezelfde minimumnormen zouden moeten gelden?
Zo ja, waarom? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Op basis van de Provinciewet geldt reeds in alle provincies eenzelfde set
wettelijke regels die tot doel hebben de bestuurlijke integriteit te waarborgen.
Zo zijn zowel volksvertegenwoordigers als bestuurders bijvoorbeeld
gehouden om (neven)functies openbaar te maken en geldt er voor hen een
verbod om deel te nemen aan de stemming en beraadslaging indien zij een
persoonlijk belang hebben bij de betreffende besluitvorming. Ook is het voor
volksvertegenwoordigers en bestuurders bij wet verboden om een aantal
handelingen te verrichten. Bestuurders zijn daarnaast gehouden geen
nevenfuncties te vervullen als dat ongewenst is met het oog op de goede
invulling van hun ambt. Daarnaast zijn zij als gevolg van de Wet bevorderen
integriteit en functioneren decentraal bestuur per 1 januari 2023 verplicht om
een Verklaring Omtrent het Gedrag (hierna: VOG) te overleggen alvorens zij
benoemd kunnen worden. Naast deze voor alle provincies geldende regels
stellen provinciale staten voor henzelf, het college van gedeputeerde staten
en voor de commissaris van de Koning een gedragscode vast ten behoeve
van de nadere invulling en concretisering van de wettelijke regels. De
gedragscode bevat daarnaast, in aanvulling op de wettelijke regels, gedragsnormen en regels over procedures die de transparantie van het handelen van
politieke ambtsdragers evenals de besluitvorming over en de naleving van de
normen vergroten. In samenwerking met de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten, het Interprovinciaal Overleg en de Unie van Waterschappen
heeft mijn ministerie een modelgedragscode opgesteld – de modelgedragscode is voor het laatst geactualiseerd in 2021. De definitieve invulling van
deze code is aan provinciale staten zodat optimaal kan worden ingespeeld op
de specifieke omstandigheden binnen de desbetreffende provincie.
Vraag 5
Deelt u de mening dat de normen voor integriteit op het niveau van het
decentraal bestuur niet lager zouden mogen zijn dan die voor het rijk (gaan)
gelden? Zo ja, waarom? Zo nee, waarom zouden provincies en gemeenten
afwijkende normen mogen hebben?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Zoals aangegeven in het antwoord op de vorige vraag, zijn in de Provinciewet
een aantal wettelijke integriteitsnormen opgenomen die hetzelfde zijn voor
alle provincies – dit geldt eveneens voor gemeenten op basis van de
Gemeentewet. Hoe, met inachtneming van deze wettelijke normen, invulling
wordt gegeven aan het integriteitsbeleid is de eigen verantwoordelijkheid van
decentrale overheden. Als gevolg van hiervan zijn er verschillen in vergelijking met het centrale niveau. Dit kan gerechtvaardigd zijn gelet op de taken
en bevoegdheden van de verschillende overheidslagen. Zo kan het bekleden
van een nevenfunctie op decentraal niveau toegevoegde waarde hebben voor
bestuurders, terwijl er voor landelijke bestuurders daarvoor een verbod geldt.
Anderzijds zijn in de Provincie- en Gemeentewet expliciet bepaalde normen
opgenomen die voor het centrale niveau niet wettelijk zijn geregeld,
bijvoorbeeld het verbod om bepaalde handelingen te verrichten als volksvertegenwoordiger of bestuurder. In algemene zin geldt dan ook dat per norm
bezien moet worden of het passend en proportioneel is die ook voor een
andere laag van de overheid in te voeren.
Vraag 6
Bent u bereid om in nota Integriteit openbaar bestuur aanvullende maatregelen voor het decentraal bestuur aan te kondigen ten aanzien van de normen
over gedragscodes, afkoelperiodes, de aanstelling van gedeputeerden,
nevenfuncties, het openbaar maken van agenda’s of schenkingen? Zo ja, acht
u het wenselijk om de Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal
bestuur op die punten aan te vullen? Zo nee, waarom niet en wat gaat u dan
wel doen om de integriteit op decentraal niveau te bevorderen?
Antwoord 6
Gelet op de eigenstandige verantwoordelijkheid van decentrale overheden
roep ik hen in de eerste plaats op om met elkaar in gesprek te – blijven –
gaan over hun integriteitsbeleid en zo nodig stappen te zetten. Zo biedt het
aanpassen en opnieuw vaststellen van de gedragscodes bij uitstek de
gelegenheid om in gezamenlijkheid het gesprek te voeren over wat belangrijke en gedeelde integriteitsnormen en -waarden zijn. Een goed moment
hiervoor is bijvoorbeeld nadat de nieuwe provinciale staten zijn geïnstalleerd.
Naast de inspanningen van decentrale overheden zelf werk ik aan een
samenhangende nota integriteit openbaar bestuur die op korte termijn aan
uw Kamer zal worden gezonden. In deze nota ga ik onder andere in op de
ontwikkeling van het integriteitsbeleid van de afgelopen decennia. Naast het
integriteitsbeleid voor bewindspersonen en Rijksambtenaren besteed ik
aandacht aan het integriteitsbeleid voor decentrale overheden waarbij ik zo
nodig aanvullende maatregelen aankondig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3