COMMISSIE VAN TOEZICHT
BETREFFENDE
DE INLICHTINGEN- EN V EILIGHEIDSDIENSTEN

CTIVD nr. 21

TOEZICHTSRAPPORT

Inzake het veiligheidsonderzoek van de AIVD naar de (voormalige) korpschef van de Politie Zeeland
dhr. F.P. Goudswaard

Inhoudsopgave
Paragraaf 1.
Inleiding

2

Paragraaf 2.
Onderzoek van de Commissie

3

Paragraaf 3.
Wet- en regelgeving

4

3.1

3.1.1 De procedure
3.1.2 Gegevensvergaring
3.1.3 Bronbescherming
De uitvoering van het veiligheidsonderzoek
3.2.1 Administratief onderzoek
3.2.2 Gesprekken
De beoordeling van het veiligheidsonderzoek

4
4
4
5
6
6
7
8

Paragraaf 4.
De bevindingen van de Commissie inzake het veiligheidsonderzoek naar de
(voormalige) korpschef van de Politie Zeeland dhr. F.P. Goudswaard

9

3.2
3.3

4.1
4.2

4.3
4.4

De wet

Zonder VGB op een vertrouwensfunctie
De uitvoering van het veiligheidsonderzoek in concreto
4.2.1 De opzet van het onderzoek
4.2.2 Het administratief onderzoek
4.2.3 Het gesprek met betrokkene
4.2.4 Gesprekken met informanten
4.2.5 De verslaglegging
De beoordeling van het veiligheidsonderzoek in concreto
Termijnoverschrijding

Paragraaf 5.
Conclusies en aanbevelingen

9
10
10
10
10
12
13
14
15
15

1

COMMISSIE VAN TOEZICHT
BETREFFENDE
DE INLICHTINGEN- EN V EILIGHEIDSDIENSTEN

CTIVD nr. 21

TOEZICHTSRAPPORT

Inzake het veiligheidsonderzoek van de AIVD naar de (voormalige) korpschef van de Politie Zeeland
dhr. F.P. Goudswaard

1.

Inleiding

Op 31 juli en 1 augustus 2008 berichtten verschillende media over het weigeren van de
Verklaring van Geen Bezwaar (VGB) door de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst
(AIVD) aan de korpschef van de Politie Zeeland, dhr. F.P. Goudswaard.1 De AIVD had naar
aanleiding van een naar de korpschef ingesteld veiligheidsonderzoek op 16 juli 2008
geconcludeerd dat er redenen waren om de VGB te weigeren. Kort na het weigeren van de
VGB aan de korpschef zegde de ondernemingsraad het vertrouwen op in de korpsleiding,
hetgeen de zaak in de publiciteit bracht.
De berichtgeving deed veel stof opwaaien. Zo werd bekend dat er bij het aantreden van de
korpschef in 2003 door een verzuim geen veiligheidsonderzoek was ingesteld.2 Van de zijde
van enkele burgemeesters en politievakbonden werd de geheimhouding waarmee de
veiligheidsonderzoeken zijn omgeven aan de orde gesteld. Vanwege het gebrek aan inzage
in het onderliggend dossier heeft de korpschef onvoldoende mogelijkheid om zich adequaat
te verweren tegen de conclusies van de AIVD en moet de burgemeester in zijn rol van
korpsbeheerder betrokkene uit de functie zetten terwijl hij de feiten niet kent, zo luidde de
kritiek.
Over de kwestie werden vragen gesteld door het lid van de Tweede Kamer Griffith (VVD)
aan de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).3 Op 2 september 2008
heeft de Minister van BZK haar beantwoording van de vragen besproken met de Tweede
Kamer.4 De daaropvolgende dag gaf de Minister van BZK aan voormalig Commissaris van
de Koningin in de provincie Utrecht mr. B.S. Staal de opdracht om een onafhankelijk
onderzoek in te stellen naar de voorvallen en handelingen binnen het regionale politiekorps
Zeeland die op gespannen voet staan met rechtmatigheid en principes van integer handelen,
alsmede de integriteitscultuur binnen het Korps te onderzoeken. Het rapport ‘De Zeeuwse
eilanden in politieland’ dat van dit onderzoek het resultaat was, is op 26 januari 2009 door de
Minister van BZK aan de Tweede Kamer gezonden.5
In een achtergrondartikel van 8 november 2008 stelde de Volkskrant naar aanleiding van
gesprekken met (een aantal) korpschefs dat er groot ongenoegen leeft binnen de
Nederlandse politietop over de veiligheidsonderzoeken die de AIVD uitvoert.6 Dit
1

Zie onder andere W. Schenk ‘Korpschef van Zeeland uit zijn functie gezet’, de Volkskrant 1 augustus 2008.
Zie onder andere Kuypers en Halkema ‘Zeeuwse korpschef niet doorgelicht bij aantreden’, ANP 1 augustus
2008.
3
Aanhangsel Handelingen II 2007/08, nr. 3411.
4
Handelingen II 2008/09, 106, p. 7712-7714.
5
Kamerstukken II 2008/09, 29 628, nr. 113 (bijlage).
6
W. Schenk ‘Onderzoek AIVD: ‘je reinste Kafka’’, de Volkskrant 8 november 2008.
2

2

ongenoegen betreft bijvoorbeeld de beperkte inzage die betrokkene heeft ten aanzien van het
onderliggend dossier. Tevens werd de vrees uitgesproken dat de AIVD zich al te zeer op het
terrein van de moraal en het fatsoen zou bewegen.
Dit krantenbericht, dat getuigde van de ernst en omvang van de gerezen onrust, vormde
voor de Commissie van Toezicht betreffende de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (verder:
de Commissie) aanleiding een onderzoek te starten naar de rechtmatigheid van de weigering
van de AIVD om aan de heer F.P. Goudswaard een Verklaring van Geen Bezwaar af te
geven. De Commissie stelde op 10 november 2008 de Minister van BZK en de voorzitters van
beide kamers der Staten-Generaal hiervan schriftelijk op de hoogte.
2.

Onderzoek van de Commissie

De Commissie heeft uitgebreid dossieronderzoek verricht. Tevens heeft zij gesproken met de
veiligheidsonderzoekers die de gesprekken in het kader van het veiligheidsonderzoek naar
dhr. Goudswaard (verder: betrokkene) hebben verricht en de medewerkers van de AIVD die
betrokken waren bij de beoordeling die heeft geleid tot de weigering van de Verklaring van
Geen Bezwaar (VGB). Zij heeft ook gesproken met betrokkene zelf en diens advocaat. Ten
slotte heeft zij enkele personen gehoord die door de AIVD in het kader van het
veiligheidsonderzoek in de hoedanigheid van informant zijn gesproken.
In paragraaf 3 gaat de Commissie in op de wettelijke regeling van de
veiligheidsonderzoeken en de hieruit voortvloeiende beleidsregels en interne regelingen van
de AIVD.
In paragraaf 4 toetst de Commissie zowel de uitvoering als de beoordeling van het
veiligheidsonderzoek naar betrokkene aan de wettelijke regels. Zij bespreekt in het kader
van de uitvoering van het veiligheidsonderzoek de concrete aantijgingen van betrokkene die
zich richten op de gesprekken die zowel met hemzelf als met enkele informanten zijn
gevoerd. In het kader van de beoordeling van het veiligheidsonderzoek heeft zij onderzocht
of de conclusies van de AIVD kunnen worden gedragen door het onderliggend dossier.
In paragraaf 5 volgt een weergave van de conclusies en aanbevelingen.
Dit toezichtsrapport heeft een geheime bijlage.
Wellicht ten overvloede wijst de Commissie erop dat haar onderzoek zowel in aard als in
reikwijdte verschilt van het in de inleiding genoemde onderzoek van mr. B.S. Staal. In het
laatstgenoemde onderzoek is immers niet de rechtmatigheid van het handelen van de AIVD
in het kader van het veiligheidsonderzoek naar betrokkene onderzocht, doch is gekeken naar
de oorzaken van de problemen die zijn gerezen bij het regiokorps Zeeland, welke uiteindelijk
hebben geleid tot het opzeggen van het vertrouwen in de korpsleiding door de
ondernemingsraad.
De Commissie wijst er tevens op dat betrokkene reeds een beroepsrechtelijke procedure
heeft aangespannen tegen de beslissing van de Minister van BZK om hem de VGB te
weigeren.7 Deze procedure loopt nog.

7

Omwille van privacyredenen doet de Commissie geen verdere mededeling over de procedure.

3

3.

Wet- en regelgeving

3.1

De wet

3.1.1

De procedure

Functies die de mogelijkheid bieden de nationale veiligheid te schaden moeten worden
aangewezen als vertrouwensfuncties. Deze aanwijzing geschiedt door de voor het
beleidsterrein waartoe de functie behoort verantwoordelijke minister dan wel het bevoegd
gezag van een Hoog College van Staat, in overeenstemming met de Minister van BZK, aldus
artikel 3 lid 1 Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo). Wie een vertrouwensfunctie bekleedt of
gaat bekleden, dient te beschikken over een Verklaring van Geen Bezwaar (VGB) (art. 4 en 5
jo. art. 6 Wvo). Een VGB wordt afgegeven wanneer het veiligheidsonderzoek naar de
betrokkene voldoende waarborgen oplevert dat hij of zij onder alle omstandigheden de uit
de vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten getrouwelijk zal volbrengen (art. 8 lid 2
Wvo). Het veiligheidsonderzoek wordt uitgevoerd door de AIVD onder
verantwoordelijkheid van de Minister van BZK, behalve indien sprake is van een
vertrouwensfunctie bij het Ministerie van Defensie, dan wel indien het een functie is die als
vertrouwensfunctie moet worden aangemerkt in verband met de daarmee samenhangende
noodzaak om toegang te hebben tot militaire installaties. In deze twee gevallen voert de
Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD) het veiligheidsonderzoek uit onder
verantwoordelijkheid van de Minister van Defensie (art. 2 Wvo jo. art. 7 Wvo). De
verantwoordelijkheid voor het aanmelden van de betrokkene voor het veiligheidsonderzoek
ligt bij de werkgever (art. 4 Wvo). De beslissing omtrent het afgeven van een VGB door de
Minister van BZK dan wel de Minister van Defensie geschiedt zo spoedig mogelijk, doch
uiterlijk binnen acht weken na de aanmelding van de betrokkene (art. 6 Wvo). Voor een
weigering van de VGB is de overeenstemming van de voor het beleidsterrein waartoe de
functie behoort verantwoordelijke minister dan wel het bevoegd gezag van een Hoog
College van Staat benodigd (art. 8 lid 1 Wvo).
De Minister van BZK dan wel de Minister van Defensie is ingevolge artikel 9 lid 1 Wvo
bevoegd tot het instellen van een hernieuwd veiligheidsonderzoek na het verstrijken van een
termijn van vijf jaren of een veelvoud daarvan sinds het afgeven van de VGB of indien hem
blijkt van feiten of omstandigheden die een hernieuwd veiligheidsonderzoek
rechtvaardigen.
3.1.2

Gegevensvergaring

Bij de totstandkoming van de Wvo is destijds uitvoerig gesproken over de inbreuk die een
veiligheidsonderzoek maakt op het recht van de betrokkene op bescherming van de
persoonlijke levenssfeer, vastgelegd in artikel 8 van het Europees Verdrag van de Rechten
van de Mens (EVRM) en artikel 10 van de Grondwet. In de Wvo zijn verschillende
waarborgen opgenomen ter bescherming van de persoonlijke levenssfeer van de betrokkene.
De wet stelt in artikel 7 lid 2 Wvo dat in het kader van een veiligheidsonderzoek uitsluitend
wordt gelet op een viertal categorieën gegevens:
a.
b.

Justitiële en strafvorderlijke gegevens als bedoeld in de Wet justitiële en strafvorderlijke
gegevens en gegevens uit politieregisters als bedoeld in de Wet politieregisters.
Gegevens betreffende deelneming of steunverlening aan activiteiten die de nationale
veiligheid kunnen schaden.

4

c.

d.

Gegevens betreffende lidmaatschap van of steunverlening aan organisaties die doeleinden
nastreven, dan wel ter verwezenlijking van hun doeleinden middelen hanteren, die
aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor het
voortbestaan van de democratische rechtsorde.
Gegevens betreffende overige persoonlijke gedragingen en omstandigheden, naar
aanleiding waarvan betwijfeld mag worden of de betrokkene de uit de
vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten onder alle omstandigheden getrouwelijk zal
volbrengen.

Voor het verkrijgen van deze gegevens mogen de diensten de algemene bevoegdheid van
artikel 17 van de Wet op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten 2002 (WIV 2002) inzetten.
Ingevolge deze bevoegdheid kunnen de diensten zich voor het verzamelen van gegevens
wenden tot bestuursorganen, ambtenaren en voorts een ieder die geacht wordt de benodigde
gegevens te kunnen verstrekken alsmede de verantwoordelijke voor een
gegevensverwerking. Dit vormt in het kader van de uitvoering van veiligheidsonderzoeken
de wettelijke grondslag voor zowel het verrichten van een administratieve naslag als het
voeren van gesprekken met referenten en informanten.8
De algemene bepalingen ten aanzien van gegevensverwerking van artikel 12 e.v. van de WIV
2002 zijn van toepassing. Belangrijk in dit kader is dat de verwerking van gegevens slechts
plaatsvindt voor een bepaald doel en slechts voor zover dat noodzakelijk is voor een goede
uitvoering van de WIV 2002 of de Wet veiligheidsonderzoeken (art. 12 lid 2 WIV 2002) en dat
deze geschiedt in overeenstemming met de wet en op behoorlijke en zorgvuldige wijze (art.
12 lid 4 WIV 2002). Ook artikel 13 lid 3 en 4 WIV 2002 zijn van belang. Artikel 13 lid 3 WIV
2002 bepaalt dat de verwerking van persoonsgegevens wegens iemands godsdienst of
levensovertuiging, ras, gezondheid en seksuele leven niet plaatsvindt. Verwerking van
persoonsgegevens die betrekking hebben op de in lid 3 genoemde kenmerken vindt slechts
plaats in aanvulling op de verwerking van andere gegevens en slechts voor zover dat voor
het doel van de gegevensverwerking onvermijdelijk is, zo bepaalt artikel 13 lid 4 WIV 2002.
Ingevolge artikel 18 WIV 2002 mogen de diensten in het kader van de taak tot het uitvoeren
van veiligheidsonderzoeken geen bijzondere bevoegdheden inzetten, zoals bijvoorbeeld
telefoontaps of observatie.
3.1.3

Bronbescherming

Ingevolge artikel 15 onder b en c WIV 2002 draagt het hoofd van de AIVD zorg voor de
geheimhouding van daarvoor in aanmerking komende bronnen waaruit gegevens afkomstig
zijn en voor de veiligheid van de personen met wier medewerking gegevens worden
verzameld. In het kader van de veiligheidsonderzoeken betekent dit dat de referenten en
informanten die de AIVD spreekt beschermd dienen te worden. Indien de informatie die zij
leveren in de procedure gebruikt wordt, moeten zij erop kunnen vertrouwen dat hetgeen bij
betrokkene bekend wordt niet tot hen te herleiden is. Bescherming van bronnen dient
enerzijds de veiligheid van deze bronnen en anderzijds de bereidwilligheid van bronnen om
ook in de toekomst de AIVD van informatie te voorzien. De Minister van BZK heeft het
onlangs tijdens een Algemeen Overleg met de Tweede Kamer als volgt geformuleerd:
“Als de bronnen moeten worden beschermd, vind ik het niet doenbaar dat de betrokkene te
horen krijgt op basis van welke informatie dat besluit is genomen. Ik denk dat de kamer die
8

Referenten worden door de betrokkene zelf aangedragen, terwijl informanten worden geselecteerd door de
AIVD.

5

mening deelt. Immers, als je dat zou doen, dan zouden de bronnen hun leven niet meer zeker
zijn. Voorts kan de AIVD zichzelf dan wel opdoeken, want die krijgt dan nooit meer
informatie omdat de bronnen niet worden beschermd.” 9

Bronbescherming speelt enkel een rol indien de bron hiervoor in aanmerking komt. Indien
de VGB wordt geweigerd op grond van bijvoorbeeld informatie uit de justitiële registers, kan
de betrokkene vanzelfsprekend volledig worden geïnformeerd. In het merendeel van de
gevallen waarin de VGB wordt geweigerd kan de betrokkene worden geïnformeerd over de
reden van de weigering. In bepaalde gevallen echter, met name ten aanzien van weigeringen
in de categorie van de persoonlijke gedragingen en omstandigheden, kan de betrokkene
slechts beperkt worden ingelicht over de reden van weigering.
Overigens kan de betrokkene tegen de beslissing om de VGB te weigeren bezwaar en beroep
instellen. Ingevolge artikel 8:29 lid 1 Algemene wet bestuursrecht (Awb) kan een partij (in dit
geval de Minister van BZK) de rechtbank mededelen dat uitsluitend zij kennis zal mogen
nemen van de inlichtingen onderscheidenlijk de stukken. Ingevolge het bepaalde in artikel
87 van de WIV 2002 blijft artikel 8:29, derde tot en met vijfde lid, Awb buiten toepassing. Als
de Minister inlichtingen verstrekt of stukken overlegt waarvan hij van oordeel is dat deze ter
uitsluitende kennisneming van de rechtbank dienen te blijven, dan wordt die beslissing niet
meer aan de rechter voorgelegd en wordt geheimhouding dus door artikel 87 WIV 2002
verzekerd. Artikel 87 WIV 2002 maakt het wel mogelijk, doch slechts indien de betrokkene
daartoe toestemming geeft, dat de rechtbank mede op grond van die inlichtingen of stukken
uitspraak doet. In de beroepsprocedure bestaat aldus de mogelijkheid dat de bestuursrechter
volledige toegang krijgt tot het dossier, en dus ook tot het gerubriceerde gedeelte. De
betrokkene blijft hiervan echter verstoken.
Recentelijk heeft de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State geoordeeld dat
sprake is van een volledige rechterlijke toetsing van het bestreden besluit nu de
bestuursrechter kennis kan hebben van de geheime stukken. Zij verwierp hiermee het betoog
van de appellant dat de Minister van BZK had gehandeld in strijd met het beginsel van fair
play door het dossier niet volledig aan de betrokkene ter beschikking te stellen.10
3.2

De uitvoering van het veiligheidsonderzoek

De veiligheidsonderzoeken zijn qua zwaarte te verdelen in de basiscategorieën A, B en C. In
dit rapport zal de Commissie zich richten op het A-onderzoek, waarvan in de onderhavige
casus sprake is. Dit is de zwaarste basiscategorie, waarbij de meest uitgebreide vorm van
naslag plaatsvindt en met (meerdere) referenten en/of informanten wordt gesproken.
De uitvoering van A-onderzoeken is door de AIVD beschreven in verschillende interne
regelingen. Het onderzoek kan worden verdeeld in een administratief gedeelte en een
gedeelte waarbij wordt gesproken met de betrokkene alsmede met referenten en/of
informanten.
3.2.1

Administratief onderzoek

Het administratief gedeelte bestaat uit een aantal standaard naslagen, waarbij indien daartoe
noodzaak bestaat tevens gegevens kunnen worden opgevraagd uit bestanden die niet
9

Handelingen II 2008/09, 6, p. 357.
ABRvS 24 september 2008, LJN BF2132.

10

6

standaard worden geraadpleegd.11 In de interne regels is nauwkeurig neergelegd welke
bestanden standaard worden geraadpleegd en ten aanzien van welke personen uit de kring
van betrokkene naslag mag worden verricht. De inbreuk op het recht op bescherming van de
persoonlijke levenssfeer dient immers zo beperkt mogelijk te blijven, niet alleen voor de
betrokkene doch ook voor de kring van personen rondom de betrokkene.
Bij een A-onderzoek naar een politiefunctionaris betreft de naslag in de systemen van de
AIVD de betrokkene zelf, de partner, medebewoners, ouders, broers, zusters, de ex-partner
(gedurende de laatste tien jaar) en kinderen (indien ouder dan zestien jaar). Er vindt naslag
ten aanzien van de betrokkene en de partner plaats in de Gemeentelijke Basisadministratie,
in de justitiële registers en in politiesystemen. Ook worden gegevens opgevraagd bij het
Bureau Kredietregistratie ten aanzien van de betrokkene en, indien relevant, ten aanzien van
de partner.
Voor een uitgebreide beschouwing over het administratief gedeelte van het
veiligheidsonderzoek verwijst de Commissie naar haar rapport inzake de uitvoering van
veiligheidsonderzoeken door de AIVD.12
3.2.2

Gesprekken

In het kader van een A-onderzoek naar een politiefunctionaris wordt gesproken met de
betrokkene alsmede met referenten en/of informanten. Voor het voeren van gesprekken
geldt een intern gedragsprotocol. Hierin staan regels en richtlijnen voor de
veiligheidsonderzoeker.
De veiligheidsonderzoeker dient zich bij het begin van het gesprek met de betrokkene te
legitimeren. Het gesprek wordt door de veiligheidsonderzoeker ingeleid met een duidelijke
uiteenzetting van het doel en de procedure van het veiligheidsonderzoek. Er dient benadrukt
te worden dat van de betrokkene openheid, eerlijkheid en volledigheid wordt verwacht en
dat onjuiste of onvolledige informatie zou kunnen leiden tot een weigering van de VGB.
Tevens geeft de veiligheidsonderzoeker aan dat er tijdens het gesprek altijd gelegenheid is
om vragen te stellen over de achtergrond van bepaalde thema’s.
De AIVD hanteert een standaard rapportageformulier dat de veiligheidsonderzoeker
houvast biedt ten aanzien van de thema’s die in het gesprek met de betrokkene aan bod
dienen te komen. Deze thema’s zijn terug te vinden in het Handboek
veiligheidsonderzoeken. Het betreft onder meer thema’s die privacygevoelig kunnen zijn,
zoals politieke opvattingen, religie of levensbeschouwing, de financiële situatie en
verslavingen. Ook zaken als buitenechtelijke relaties, commerciële seks en bijzondere
seksuele voorkeuren kunnen aan de orde komen. Te allen tijde moeten de door de
veiligheidsonderzoeker gestelde vragen relevant zijn voor het vaststellen of in verband met
persoonlijke gedragingen en omstandigheden voldoende waarborgen aanwezig zijn dat de
kandidaat-vertrouwensfunctionaris onder alle omstandigheden de plichten verbonden aan
de vertrouwensfunctie zal volbrengen. Dit is in lijn met het bepaalde in artikel 13 lid 3 en 4
WIV 2002, dat regels stelt aan de verwerking van persoonsgegevens die betrekking hebben
op godsdienst of levensovertuiging, ras, gezondheid en seksuele leven (zie paragraaf 3.1).

11

Te denken valt aan het raadplegen van het IND-dossier van de betrokkene.
Toezichtsrapport van de Commissie nr. 11B inzake de uitvoering van de Wet veiligheidsonderzoeken (Wvo)
door de AIVD (2007). Kamerstukken II 2006/07, 29 876, nr. 21 (bijlage). Zie ook www.ctivd.nl.
12

7

Ook indien het een gesprek met een referent of informant betreft, dient de
veiligheidsonderzoeker zich te legitimeren. Er dient aangegeven te worden waarom voor
deze referent of informant is gekozen en dat eerlijkheid en volledigheid in het belang is van
het onderzoek. Ook wordt de bronbescherming en de vertrouwelijkheid van het onderzoek
benadrukt. In de inleiding dient de veiligheidsonderzoeker eveneens een duidelijke en
uitgebreide uiteenzetting van het doel en de procedure van het veiligheidsonderzoek te
geven.
Vanwege de bronbescherming kan de veiligheidsonderzoeker niet in het ene gesprek
informatie noemen die is verkregen uit een ander gesprek. Zowel ten aanzien van de
informatie verkregen van de betrokkene als de informatie verkregen van referenten of
informanten is bronbescherming van toepassing.
De gedragscode geeft aan dat in beginsel niet wordt gesproken met familieleden en expartners, tenzij het voor het onderzoek wenselijk is en goed beargumenteerd kan worden.
Tot slot stelt de gedragscode dat de opstelling van de onderzoeker in de richting van de
gesprekspartner zakelijk en professioneel behoort te zijn. Van de onderzoeker mag verwacht
worden dat deze zich respectvol tegenover de gesprekspartner opstelt en hem in zijn waarde
laat.
Het is het beleid van de AIVD om de gesprekken niet op te nemen, doch om aantekeningen
te maken tijdens het gesprek en deze aantekeningen na het gesprek te verwerken in een
verslag.
3.3

De beoordeling van het veiligheidsonderzoek

Bij de AIVD is de beoordeling van het veiligheidsonderzoek in handen gelegd van een
andere medewerker dan de veiligheidsonderzoeker die de gesprekken heeft gevoerd. De
bedoeling hiervan is onder meer te voorkomen dat gedurende het onderzoek een zekere
tunnelvisie optreedt.
Het beleid van de AIVD ten aanzien van de beoordeling van de veiligheidsonderzoeken ten
behoeve van de politie is terug te vinden in de (openbare) Beleidsregel
veiligheidsonderzoeken voor de politie uit 2001 (verder: de beleidsregel). Artikel 2 lid 1 van
de beleidsregel stelt dat indien uit de justitiële inlichtingen blijkt dat betrokkene is
veroordeeld voor een misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf
van drie jaren of meer is gesteld dan wel hiervoor een transactie is aangegaan, de VGB wordt
geweigerd dan wel bij ernstige twijfels ingetrokken. De VGB wordt ingevolge het tweede lid
eveneens geweigerd indien betrokkene wordt verdacht van het hebben begaan van een
misdrijf waarop naar de wettelijke omschrijving een gevangenisstraf van drie jaren of meer is
gesteld. Indien sprake is van andere justitiële gegevens dan de bovenstaande, moet bij de
beoordeling volgens artikel 3 van de beleidsregel rekening worden gehouden met een aantal
zaken, waaronder bijvoorbeeld de periode die is verstreken sinds het vastleggen van de
gegevens en de aard en zwaarte van de strafbare feiten waarop de gegevens betrekking
hebben.
De beleidsregel geeft enkel een nadere invulling aan de beoordeling van justitiële gegevens.
De overige categorieën van artikel 7 lid 2 Wvo komen in de beleidsregel niet aan bod. Zij zijn
uitgewerkt in het confidentieel gerubriceerde Handboek veiligheidsonderzoeken van de
AIVD, dat dateert van juli 2003 (verder: het handboek). Hierin is een vrij korte passage
8

gewijd aan de gegevens genoemd in artikel 7 lid 2 onder b en c Wvo betreffende activiteiten
die – kortweg gezegd - de nationale veiligheid kunnen schaden of een gevaar vormen voor
het voortbestaan van de democratische rechtsorde. De voor dit rapport met name van belang
zijnde categorie betreft de gegevens betreffende overige persoonlijke gedragingen en
omstandigheden, naar aanleiding waarvan betwijfeld mag worden of de betrokkene de uit
de vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten onder alle omstandigheden getrouwelijk zal
volbrengen (art. 7 lid 2 onder d Wvo). Het handboek, dat destijds tot stand kwam met
gebruikmaking van de adviezen van externe deskundigen en belangstellenden, gaat vrij
uitgebreid in op deze categorie.
Het handboek stelt dat in het kader van de persoonlijke gedragingen en omstandigheden
drie risicofactoren te onderkennen zijn, te weten onharmonieus gedrag,
afhankelijkheidsproblemen en loyaliteitsproblemen. Onder onharmonieus gedrag wordt
begrepen het vertonen van onverantwoord en/of impulsief gedrag en/of leugenachtig en
bedrieglijk gedrag. Afhankelijkheidsproblemen kunnen plaatsvinden in de sfeer van drugs,
gokken, seksverslaving, financiën of lidmaatschap van bepaalde groeperingen.
Loyaliteitsproblemen kunnen worden gevonden in al dan niet opzettelijke nietverbondenheid met de Nederlandse staat, druk van de familie of druk van een derde land.
De Commissie constateert dat aan de categorie ‘persoonlijke gedragingen en
omstandigheden’ geen publiekelijk kenbare nadere invulling is gegeven. Dit kan
misverstanden over de overwegingen die de AIVD in dit kader maakt in de hand werken.
De AIVD heeft op 8 december 2008 aangekondigd binnenkort een leidraad over het begrip
persoonlijke gedragingen en omstandigheden te publiceren. De dienst geeft aan deze
leidraad versneld uit te brengen vanwege misverstanden die hierover zijn ontstaan bij
werkgevers en vertrouwensfunctionarissen die een veiligheidsonderzoek ondergaan. De
Commissie onderschrijft het belang van de publicatie van deze leidraad, welke in het kader
van transparantie en kenbaarheid van de overwegingen die ten grondslag liggen aan een
weigering van de VGB op grond van gegevens betreffende persoonlijke gedragingen en
omstandigheden een stap vooruit zal betekenen.
4.

De bevindingen van de Commissie inzake het veiligheidsonderzoek naar de
(voormalige) korpschef van de Politie Zeeland dhr. F.P. Goudswaard

4.1

Zonder VGB op een vertrouwensfunctie

Bij zijn aantreden in 2003 heeft betrokkene geen veiligheidsonderzoek ondergaan. Evenmin
is een onderzoek ingesteld toen hij in 1999 werd benoemd tot plaatsvervangend korpschef.
Wel heeft hij in 1997 een veiligheidsonderzoek ondergaan, toen hij voor het eerst in een
vertrouwensfunctie werd benoemd, te weten de functie van Chef regionale eenheid. Een en
ander betekent dat hij voor zijn functie als korpschef geen bijbehorend VGB bezat.
Ingevolge artikel 4 lid 1 Wvo meldt de werkgever een persoon die hij wil belasten met de
vervulling van een vertrouwensfunctie aan bij het hoofd van de AIVD. Dit betekent dat voor
iedere nieuwe vertrouwensfunctie een nieuwe VGB is benodigd en daarmee ook een nieuw
veiligheidsonderzoek. De Wvo merkt het niet voldoen aan de verplichting van artikel 4 zelfs
aan als overtreding, die bestraft kan worden met een hechtenis van ten hoogste een maand of
geldboete van de derde categorie.

9

Het is de verantwoordelijkheid van de werkgever - in dit geval is de korpsbeheerder als
zodanig aangemerkt - om de persoon die in een nieuwe vertrouwensfunctie wordt benoemd
aan te melden bij de AIVD. Ook kan worden gesteld dat het tot benoeming bevoegde gezag,
in dit geval de Minister van BZK, bij de procedure van de benoeming van betrokkene tot
korpschef destijds heeft verzuimd op dit punt opmerkzaam te zijn. In ieder geval staat vast
dat het verzuim om betrokkene bij zijn aantreden aan te melden voor een
veiligheidsonderzoek de AIVD niet kan worden aangerekend.
4.2

De uitvoering van het veiligheidsonderzoek in concreto

4.2.1

De opzet van het onderzoek

Mede vanwege het maatschappelijk belang van de functie van een (bovendien al zittende)
korpschef is bij de start van het veiligheidsonderzoek besloten om een grotere
onderzoeksgroep samen te stellen dan normaal het geval is. Er zijn twee senior
veiligheidsonderzoekers en twee bewerkers op het onderzoek gezet. Gedurende het
onderzoek is hieraan een derde senior veiligheidsonderzoeker toegevoegd. Tevens is bij de
start de Directeur Veiligheidsbevordering, onder wiens verantwoordelijkheid de
veiligheidsonderzoeken worden uitgevoerd, op de hoogte gesteld. Er zijn eveneens een plan
van aanpak en een projectplan opgesteld.
Gedurende het onderzoek is het hoofd van de AIVD op de hoogte gesteld. Ook is na enige
tijd een zogenoemde tegenleesgroep opgericht, bestaande uit ervaren medewerkers van
buiten de onderzoeksgroep. Deze tegenleesgroep is ingelicht en bevraagd om eventuele
tunnelvisie bij de onderzoeksgroep tegen te gaan. Tot slot heeft de juridische afdeling advies
gegeven ten aanzien van de beoordeling van het veiligheidsonderzoek.
Bij de afronding van het onderzoek is de Minister van BZK op de hoogte gesteld en is haar
instemming ten aanzien van de beoordeling van het veiligheidsonderzoek verkregen.
De Commissie is van oordeel dat in de opzet van het onderzoek door de AIVD
zorgvuldigheid is betracht.
4.2.2

Het administratief onderzoek

De AIVD heeft de in het Handboek veiligheidsonderzoeken voorgeschreven administratieve
naslag uitgevoerd plus een extra naslag ten aanzien van de justitiële gegevens van een
persoon. Hoewel dit laatste verder gaat dan de in de interne regels voorgeschreven
standaard naslag, acht de Commissie deze extra naslag in dit geval begrijpelijk en passend
binnen de wettelijke kaders. De Commissie constateert dat de administratieve naslag in het
kader van het veiligheidsonderzoek naar betrokkene heeft plaatsgevonden in
overeenstemming met de wettelijke kaders alsmede de strekking van de interne regelgeving.
4.2.3

Het gesprek met betrokkene

De AIVD heeft in het kader van het veiligheidsonderzoek naar betrokkene gesproken met
betrokkene, referenten en informanten. Er zijn meer gesprekken gevoerd dan normaal
gesproken het geval is bij een A-veiligheidsonderzoek naar een politiefunctionaris.
Bij brief van 23 juli 2008 heeft de AIVD betrokkene het verslag van het met hem gevoerde
gesprek doen toekomen. Naar aanleiding hiervan heeft betrokkene een reactie opgesteld. In
10

deze reactie geeft hij aan dat hem tijdens het gesprek door de veiligheidsonderzoekers
vragen zijn gesteld die als kwetsend of onfatsoenlijk moeten worden aangemerkt. Tevens
stelt hij dat de veiligheidsonderzoekers hem geen uitleg hebben gegeven over de procedure
en wat er in het gesprek van hem werd verwacht.
De Commissie heeft het verslag van het gesprek dat door één van de
veiligheidsonderzoekers is opgesteld bestudeerd en heeft met beide veiligheidsonderzoekers
gesproken.13
De twee veiligheidsonderzoekers die het gesprek met betrokkene hebben gevoerd hebben
beiden ten stelligste bestreden dat in het gesprek de vragen zijn gesteld op de wijze die
betrokkene noemt. Zij hebben aangegeven dat indien vragen op een dergelijke wijze zouden
zijn gesteld, dit zeker als onfatsoenlijk zou moeten worden aangemerkt. De
veiligheidsonderzoekers stellen dat er voor hen geen aanleiding was om ten aanzien van het
genoemde onderwerp andere vragen te stellen dan gebruikelijk is. Tevens geven zij aan dat
zij zich, mede vanwege het maatschappelijk belang van de functie van korpschef, extra
bewust zijn geweest van het belang van het onderzoek en daarmede het belang van een
voorzichtige benadering van betrokkene. Zij voegen hieraan toe dat betrokkene tijdens het
gesprek niet heeft aangegeven een bepaalde vraagstelling als onfatsoenlijk of kwetsend te
hebben ervaren.
Ook in het verslag van het gesprek is de vraagstelling zoals genoemd door betrokkene niet
terug te vinden. De Commissie merkt echter op dat dergelijke verslagen in de regel niet de
vraagstelling van de veiligheidsonderzoekers weergeven doch slechts de antwoorden van
betrokkene.
De veiligheidsonderzoekers stellen wel degelijk uitleg te hebben gegeven over de procedure
en hetgeen in het gesprek van betrokkene werd verwacht. Zij hebben aangegeven dat dit tot
de standaard inleiding behoort van het gesprek met betrokkene en dientengevolge altijd aan
bod dient te komen, zij het qua bewoordingen of uitgebreidheid toegesneden op de persoon
van betrokkene. Zij geven aan bovendien vanwege het belang van het onderzoek hierop
extra waakzaam te zijn geweest.
De Commissie constateert dat de verklaringen van betrokkene enerzijds en die van de
veiligheidsonderzoekers anderzijds niet overeenkomen en er verder niet achterhaald kan
worden hoe het gesprek precies is verlopen. De Commissie heeft in haar onderzoek geen
aanwijzing gevonden dat de veiligheidsonderzoekers tijdens het gesprek met betrokkene
onfatsoenlijke of kwetsende vragen hebben gesteld. Zij merkt tevens op dat het al dan niet
gesteld zijn van de vragen op de wijze zoals betrokkene heeft aangegeven geen verband
houdt met de uiteindelijke weigering van de VGB.
Ook heeft de Commissie in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden dat de
veiligheidsonderzoekers bij de inleiding van het gesprek hebben nagelaten om, zoals
standaard is voorgeschreven, uitleg te geven over de procedure en hetgeen van betrokkene
werd verwacht. Dit nog daargelaten dat van iemand in de functie van betrokkene mag
worden verwacht dat hij op de hoogte is van de procedure en de aard van een
veiligheidsonderzoek.
13

Naar is gebleken heeft één van de veiligheidsonderzoekers die het gesprek met betrokkene hebben gevoerd
eigenmachtig, en heimelijk, gepoogd dit gesprek door middel van een voicerecorder vast te leggen. Deze poging
heeft geen bruikbare opname opgeleverd. De dienstleiding van de AIVD heeft adequaat op dit incident
gereageerd en betrokkene ervan op de hoogte gesteld. Het incident is naar het oordeel van de Commissie niet van
invloed geweest op de rechtmatigheid van het onderzoek.

11

4.2.4

Gesprekken met informanten

Naar aanleiding van het voornemen tot weigering van de VGB dat betrokkene op 13 juni
2008 heeft ontvangen, heeft betrokkene een zienswijze opgesteld. In deze zienswijze stelt
betrokkene dat de veiligheidsonderzoekers tegenover enkele informanten dreigementen
hebben geuit. Eveneens stelt hij dat tegen één informant door een veiligheidsonderzoeker is
gelogen om deze informant te bewegen om een voor betrokkene nadelige verklaring af te
leggen. Tot slot geeft betrokkene aan dat een aantal informanten de vraagstelling die door de
veiligheidsonderzoekers werd gehanteerd als suggestief en vooringenomen heeft ervaren.
Betrokkene heeft aangegeven het bovengenoemde van de informanten te hebben vernomen,
al dan niet door tussenkomst van derden.
De Commissie heeft enkele informanten gehoord. Tevens heeft zij de
veiligheidsonderzoekers die de gesprekken met de informanten hebben gevoerd gesproken.
Ook heeft zij de verslagen van de gesprekken die door de veiligheidsonderzoekers zijn
opgesteld bestudeerd.
De Commissie merkt allereerst op dat bepaalde vragen die in het kader van een
veiligheidsonderzoek aan informanten worden gesteld als suggestief dan wel
vooringenomen kunnen worden ervaren. Dit betekent evenwel niet zonder meer dat zij ook
als zodanig kunnen worden aangemerkt. De AIVD tracht in het veiligheidsonderzoek vast te
stellen of er aanwijzingen zijn dat betrokkene niet onder alle omstandigheden de uit de
vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten getrouwelijk zal volbrengen. Dit betekent dat de
dienst op zoek kan zijn naar kwetsbaarheden bij de betrokkene. Dit laat onverlet dat een
suggestieve of vooringenomen vraagstelling niet in overeenstemming is met de regels die
gelden voor het uitvoeren van een veiligheidsonderzoek.
De Commissie heeft in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden dat de
veiligheidsonderzoekers tijdens de gesprekken een suggestieve of vooringenomen
vraagstelling hebben gehanteerd. Zij merkt tevens op dat de voorbeelden ten aanzien van dit
punt die door betrokkene zijn aangedragen geen verband houden met het weigeren van de
VGB.
Betrokkene heeft gesteld dat tegen één informant door een veiligheidsonderzoeker een
onwaarheid is gesproken om deze informant te bewegen om een voor betrokkene nadelige
verklaring af te leggen. De Commissie heeft in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden
dat dit is gebeurd.
Betrokkene heeft gesteld dat tegenover enkele informanten door de veiligheidsonderzoekers
dreigementen zijn geuit. Op één geval na heeft de Commissie in haar onderzoek hiervoor
geen aanwijzing gevonden.
Ten aanzien van dit ene gesprek stelt de informant dat hij door de veiligheidsonderzoekers is
bedreigd indien hij met anderen over het gesprek zou spreken. Dit dreigement zegt hij zich
goed te kunnen herinneren, daar het een voor hem gevoelig punt betrof. De informant stelt
overigens dat de goede sfeer tussen hem en de veiligheidsonderzoekers niet veranderde na
het dreigement. Hij typeert de rest van het gesprek als keurig van de zijde van de
veiligheidsonderzoekers.
De veiligheidsonderzoekers bestrijden dat zij enig dreigement hebben geuit. De
veiligheidsonderzoekers hebben uitgelegd dat zij altijd de informant verzoeken niet met
anderen over het gesprek te spreken, maar dat zij daarbij aangeven dat zij de informant niets
kunnen verbieden. Zij stellen in dit geval de informant met klem te hebben gevraagd over
12

het gesprek niet te spreken met anderen omdat zij bezorgd waren dat voor betrokkene of het
politiekorps beschadigende berichten voortijdig in de openbaarheid zouden komen. Zij
stellen er te allen tijde rekening mee te houden dat informanten met anderen spreken over
hun gesprek met de AIVD.
De Commissie constateert dat de verklaringen van de informant enerzijds en die van de
veiligheidsonderzoekers anderzijds niet overeenkomen en er verder niet achterhaald kan
worden of het gestelde dreigement is geuit door de veiligheidsonderzoekers. Zij constateert
overigens dat het dreigement, mocht dit zijn geuit, ook blijkens de verklaring van de
informant zelf geen invloed heeft gehad op de door de informant afgelegde verklaring en in
ieder geval losstaat van de beslissing betrokkene geen VGB te verstrekken.
De Commissie constateert dat de veiligheidsonderzoekers bij enkele gesprekken met
informanten bij de start van het gesprek bewust hebben nagelaten te vertellen dat het
gesprek plaatsvond in het kader van een veiligheidsonderzoek naar betrokkene. In plaats
hiervan hebben zij het onderzoek bij de start van het gesprek in meer algemene termen
geduid. De Commissie merkt op dat dit op gespannen voet staat met hetgeen de interne
gedragscode voor de veiligheidsonderzoeker voorschrijft. Deze stelt dat van groot belang is
dat in de inleiding van het gesprek met een informant onder meer een duidelijke en
uitgebreide uiteenzetting van het doel en de procedure van het veiligheidsonderzoek wordt
gegeven. De Commissie onderschrijft het belang van deze richtlijn. Zij beveelt de AIVD aan
naleving van de richtlijn te betrachten en, indien hierop vanwege zwaarwegende
omstandigheden een uitzondering wordt gemaakt, deze zorgvuldig te motiveren.
De Commissie constateert dat de bovengenoemde handelwijze van de
veiligheidsonderzoekers beperkt is gebleven in zijn gevolgen, daar in alle gesprekken op een
later moment duidelijkheid is gekomen over het feit dat het een onderzoek naar betrokkene
betrof. Zij heeft in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden dat de handelwijze invloed
heeft gehad op voor de uitkomst van het veiligheidsonderzoek relevante verklaringen.
4.2.5

De verslaglegging

Betrokkene stelt naar aanleiding van het lezen van zijn eigen gespreksverslag dat de
verslaglegging van het gesprek onjuist, onvolledig dan wel eenzijdig is geweest.14 Hij wijdt
dit aan het feit dat de veiligheidsonderzoekers volgens hem weinig aantekeningen van het
gesprek maakten en eenzijdig gericht waren op zaken die voor betrokkene nadelig zouden
zijn. Betrokkene heeft tegenover de Commissie aangegeven hierdoor eveneens twijfels te
hebben gekregen over de verslaglegging van de andere gesprekken die in het kader van het
veiligheidsonderzoek zijn gevoerd.
De veiligheidsonderzoekers hebben aangegeven het oordeel van betrokkene inzake de
verslaglegging van het gesprek met betrokkene niet te delen. Zij hebben aangegeven dat één
van hen tijdens het gesprek met betrokkene uitgebreid aantekeningen heeft gemaakt terwijl
de ander zich concentreerde op de gespreksvoering. Zij bestrijden dat er sprake is van een
onjuiste, onvolledige dan wel eenzijdige verslaglegging.
De Commissie heeft in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden dat de verslaglegging van
de gesprekken die zijn gevoerd in het kader van het veiligheidsonderzoek naar betrokkene
onjuist, onvolledig dan wel eenzijdig zou zijn. Zij merkt bovendien op dat de passages in het

14

Bij brief van 23 juli 2008 deed de AIVD betrokkene het verslag van het met hem gevoerde gesprek toekomen.

13

verslag van het gesprek met betrokkene die betrokkene in dit verband noemt geen rol
hebben gespeeld bij de beslissing de VGB te weigeren.
Het belang van een goede verslaglegging van de gesprekken die worden gevoerd in het
kader van een veiligheidsonderzoek mag evident zijn, zowel voor het gesprek dat wordt
gevoerd met betrokkene als voor de gesprekken met referenten en informanten. De
Commissie heeft begrepen dat de AIVD op het moment onderzoekt welke de mogelijkheden
zijn inzake het (in bepaalde gevallen) opnemen van gesprekken, uiteraard met medeweten
en toestemming van de gesprekspartner. Vanuit het oogpunt van een zorgvuldige weergave
van het gesprek en de controleerbaarheid achteraf zou dit een verbetering kunnen
betekenen. Evenwel spelen ook overwegingen van praktische beheersbaarheid en veiligheid
een rol, alsmede de huiver die gesprekspartners zouden kunnen hebben ten aanzien van het
opnemen van het gesprek. De Commissie wacht de bevindingen van de AIVD in deze af.
4.3

De beoordeling van het veiligheidsonderzoek in concreto

De Commissie heeft onderzocht of een juiste beoordeling van de in het veiligheidsonderzoek
verzamelde gegevens heeft plaatsgevonden. Hiertoe heeft zij bezien of de constateringen die
ten grondslag liggen aan het weigeren van de VGB worden gesteund door het onderliggend
dossier. Tevens heeft de Commissie onderzocht of op basis van deze constateringen de VGB
geweigerd kon worden.
De AIVD heeft geconstateerd dat betrokkene omtrent een aantal aangelegenheden tegenover
de dienst geen openheid heeft betracht. Tevens heeft de AIVD geconstateerd dat betrokkene
in een enkel geval de schijn van belangenverstrengeling heeft opgeroepen. Dit heeft ertoe
geleid dat betrokkene de VGB is geweigerd gelet op gegevens betreffende persoonlijke
gedragingen en omstandigheden (art. 8 lid 2 jo. art. 7 lid 2 onder d Wvo).
De Commissie constateert dat het bovengenoemde wordt gesteund door het onderliggend
dossier. De Commissie heeft de gegevens die ten grondslag liggen aan de constateringen van
de AIVD onderzocht en acht deze voldoende betrouwbaar. De Commissie stelt met nadruk
dat zij aldus in haar onderzoek geen aanwijzing heeft gevonden dat, zoals betrokkene heeft
gesteld, de constateringen van de dienst berusten op geruchten, roddel of kwaadsprekerij.
Voorts is de Commissie van oordeel dat op basis van hetgeen is geconstateerd naar
aanleiding van het veiligheidsonderzoek de VGB geweigerd kon worden. De AIVD heeft
overwogen dat het onthouden van informatie of het geven van informatie die niet of niet
geheel op waarheid berust, leidt tot twijfels over de integriteit en betrouwbaarheid van
betrokkene. In dit kader is van belang dat aan een politieambtenaar in een hogere functie
hoge eisen mogen worden gesteld ten aanzien van integriteit, zo overweegt de dienst.15 Het
risico bestaat dat betrokkene, door personen geconfronteerd met aangelegenheden waarover
hij geen openheid heeft betracht, onder druk gezet kan worden om vertrouwelijke informatie
te leveren, waarover hij door het uitoefenen van zijn vertrouwensfunctie kan beschikken.
De Commissie concludeert dat de AIVD in redelijkheid tot het oordeel heeft kunnen komen
dat er vanwege de gerede twijfel aangaande integriteit en betrouwbaarheid en de
vaststelling van mogelijke kwetsbaarheden onvoldoende waarborgen zijn dat betrokkene

15

In dit kader wordt het document ‘Sanctionering integriteitsschendingen bij de Nederlandse politie’ van het
Nederlandse Politie Instituut uit 2005 aangehaald.

14

onder alle omstandigheden de uit de vertrouwensfunctie voortvloeiende plichten
getrouwelijk zal volbrengen.
Wellicht ten overvloede benadrukt de Commissie dat met het weigeren van de VGB van
betrokkene geen moreel oordeel is geveld over diens handelen, doch enkel een inschatting is
gemaakt van de veiligheidsrisico’s die dit handelen oproept. Zij merkt op dat misverstanden
hieromtrent, zoals gerezen in de media, voor een deel kunnen worden weggenomen met het
reeds in paragraaf 3.3 genoemde uitbrengen van een leidraad over het begrip persoonlijke
gedragingen en omstandigheden, zoals aangekondigd door de AIVD op 8 december 2008.
4.4

Termijnoverschrijding

Op 11 januari 2008 ontving de AIVD de door betrokkene ingevulde Staat van Inlichtingen en
nam het veiligheidsonderzoek officieel een aanvang. Op 13 juni 2008 kreeg betrokkene het
voornemen tot weigering van de VGB overhandigd. Dit betekent dat de wettelijke termijn
van acht weken (art. 6 Wvo) met drie maanden is overschreden.
De Commissie constateert dat in dit geval sprake is van een ruime termijnoverschrijding. Zij
stelt vast dat de AIVD in dit geval voorrang heeft gegeven aan de zorgvuldigheid en
grondigheid van het onderzoek boven de voortgang. Zij acht dit gerechtvaardigd. De
Commissie wijst in dit kader op de uitgebreidheid van het onderzoek, die onder meer tot
uiting komt in de reeds in paragraaf 4.2.1 genoemde vergrote onderzoeksgroep en de
tegenleesgroep. Ook in het licht van de specifieke problematiek waarop het onderzoek zich
richtte acht de Commissie de afweging van de AIVD om zorgvuldigheid en grondigheid
boven de voortgang te stellen begrijpelijk.
5.

Conclusies en aanbevelingen

5.1

De Commissie constateert dat de conclusies van de AIVD in het veiligheidsonderzoek
worden gesteund door het onderliggend dossier. De Commissie heeft de gegevens
die ten grondslag liggen aan de constateringen van de AIVD onderzocht en acht deze
voldoende betrouwbaar. De Commissie concludeert dat de AIVD in redelijkheid tot
het oordeel heeft kunnen komen dat de Verklaring van Geen Bezwaar (VGB) moet
worden geweigerd. (paragraaf 4.3)

5.2

De Commissie constateert dat aan de categorie ‘persoonlijke gedragingen en
omstandigheden’ geen publiekelijk kenbare nadere invulling is gegeven. Dit kan
misverstanden over de overwegingen die de AIVD in dit kader maakt in de hand
werken. De Commissie onderschrijft het belang van de publicatie van een leidraad
‘persoonlijke gedragingen en omstandigheden’, zoals voorgenomen door de AIVD,
welke in het kader van transparantie en kenbaarheid een stap vooruit zal betekenen.
(paragraaf 3.3)

5.3

Het verzuim om betrokkene bij zijn aantreden aan te melden voor een
veiligheidsonderzoek kan de AIVD niet worden aangerekend. (paragraaf 4.1)

5.4

De Commissie is van oordeel dat in de opzet van het onderzoek door de AIVD
zorgvuldigheid is betracht. (paragraaf 4.2.1)

15

5.5

De Commissie constateert dat de administratieve naslag in het kader van het
veiligheidsonderzoek naar betrokkene heeft plaatsgevonden in overeenstemming
met de wettelijke kaders alsmede de strekking van de interne regelgeving. (paragraaf
4.2.2)

5.6

De Commissie heeft in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden dat de
veiligheidsonderzoekers tijdens het gesprek met betrokkene onfatsoenlijke of
kwetsende vragen hebben gesteld. Zij merkt tevens op dat het al dan niet gesteld zijn
van de vragen op de wijze zoals betrokkene heeft aangegeven geen verband houdt
met de uiteindelijke weigering van de VGB.
Ook heeft de Commissie in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden dat de
veiligheidsonderzoekers bij de inleiding van het gesprek hebben nagelaten om, zoals
standaard is voorgeschreven, uitleg te geven over de procedure en hetgeen van
betrokkene werd verwacht. (paragraaf 4.2.3)

5.7

De Commissie heeft in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden dat de
veiligheidsonderzoekers tijdens de gesprekken een suggestieve of vooringenomen
vraagstelling hebben gehanteerd. Zij merkt tevens op dat de voorbeelden ten aanzien
van dit punt die door betrokkene zijn aangedragen geen verband houden met het
weigeren van de VGB.
De Commissie heeft in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden dat tegen één
informant door een veiligheidsonderzoeker een onwaarheid is gesproken om deze
informant te bewegen om een voor betrokkene nadelige verklaring af te leggen, zoals
betrokkene heeft gesteld. (paragraaf 4.2.4)

5.8

Op één geval na heeft de Commissie in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden
dat door de veiligheidsonderzoekers dreigementen zijn geuit tegen informanten. De
Commissie constateert dat ten aanzien van dit ene geval de verklaringen van de
informant enerzijds en die van de veiligheidsonderzoekers anderzijds niet
overeenkomen en er verder niet achterhaald kan worden of het gestelde dreigement
is geuit door de veiligheidsonderzoekers. Zij constateert overigens dat het
dreigement, mocht dit zijn geuit, ook blijkens de verklaring van de informant zelf
geen invloed heeft gehad op de door de informant afgelegde verklaring en in ieder
geval losstaat van de beslissing betrokkene geen VGB te verstrekken. (paragraaf 4.2.4)

5.9

De Commissie constateert dat de veiligheidsonderzoekers bij enkele gesprekken met
informanten bij de start van het gesprek bewust hebben nagelaten te vertellen dat het
gesprek plaatsvond in het kader van een veiligheidsonderzoek naar betrokkene. De
Commissie merkt op dat dit op gespannen voet staat met hetgeen de interne
gedragscode voor de veiligheidsonderzoeker voorschrijft. Zij beveelt de AIVD aan
naleving van de richtlijn te betrachten en, indien hierop vanwege zwaarwegende
omstandigheden een uitzondering wordt gemaakt, deze zorgvuldig te motiveren.
De Commissie constateert dat de bovengenoemde handelwijze van de
veiligheidsonderzoekers beperkt is gebleven in zijn gevolgen, daar in alle gesprekken
op een later moment duidelijkheid is gekomen over het feit dat het een onderzoek
naar betrokkene betrof. Zij heeft in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden dat de
handelwijze invloed heeft gehad op voor de uitkomst van het veiligheidsonderzoek
relevante verklaringen. (paragraaf 4.2.4)

5.10

De Commissie heeft in haar onderzoek geen aanwijzing gevonden dat de
verslaglegging van de gesprekken die zijn gevoerd in het kader van het
16

veiligheidsonderzoek naar betrokkene onjuist, onvolledig dan wel eenzijdig zou zijn.
Zij merkt bovendien op dat de passages in het verslag van het gesprek met
betrokkene die betrokkene in dit verband noemt geen rol hebben gespeeld bij de
beslissing de VGB te weigeren. (paragraaf 4.2.5)
5.11

De Commissie acht de termijnoverschrijding in dit geval gerechtvaardigd. Zij acht de
voorrang die de AIVD in dit geval heeft gegeven aan zorgvuldigheid en grondigheid
boven voortgang begrijpelijk. (paragraaf 4.4)

Aldus vastgesteld in de vergadering van de Commissie d.d. 14 april 2009

17