Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

28 982

Liberalisering energiemarkten

31 209

Schoon en zuinig

Nr. 104

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN VAN
VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN
MILIEUBEHEER
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 april 2010
Op 26 januari jl. heeft uw Kamer een aantal moties over CO2-opslag onder
Barendrecht aangenomen die zijn ingediend in het VAO Energie- en
Gasopslag d.d. 13 januari 2010.
Met deze brief geeft het kabinet, conform de toezegging in de brief d.d.
8 maart jl.1, aan hoe het uitvoering geeft aan deze moties. Op verzoek van
uw Kamer, zoals verzocht in de regeling van werkzaamheden van
30 maart jl., gaat deze brief ook in op de relatie met de Crisis- en
Herstelwet, het rapport van de Universiteit Utrecht en de uitlatingen van
mevrouw De Coninck van ECN over het academische debat over
CO2-afvang en opslag.
Rol van CCS in het Nederlandse klimaatbeleid
In de motie-Wiegman2 wordt de regering verzocht de Kamer te informeren over de rol van CCS in het behalen van de Nederlandse klimaatdoelstellingen en het tijdpad en de volgorde die gevolgd worden van
proef, via demonstratie tot aan verplicht toegepaste techniek. Tevens
wordt de regering in genoemde motie verzocht pas definitief te beslissen
inzake de vergunningverlening voor CO2-opslag in Barendrecht indien na
overleg met de Kamer is komen vast te staan dat in Noord-Nederland
voor versnellingsmogelijkheden reëel perspectief wordt geboden om in
de nabije toekomst tot een locatie voor grootschalige CO2-opslag te
komen, en de proef in Barendrecht daarvoor een noodzakelijke tussenstap
is.

2

De beleidsbrief CCS3 en de brief d.d. 18 november 20094 gaan in op het
belang van CCS (afvang, transport en ondergrondse opslag van CO2) als
transitietechnologie naar een volledig duurzaam energiesysteem. De
hoofdlijnen zijn als volgt.

kst-28982-104
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 982, nr. 104

1

TK 2009–2010, 28 982, nr. 103.
TK 2009–2010, 28 982, nr. 101.
3
TK 2008–2009, 31 510, nr. 36.
4
TK 2009–2010, 31 209, nr. 103.

1

Het Nederlandse klimaatbeleid bestaat uit drie pijlers: energiebesparing,
duurzame energieopwekking en CO2-emissiereductie. De realiteit is dat de
transitie naar een volledig duurzame energievoorziening, die tegelijkertijd
zeker en betaalbaar is, tijd vergt en dat wij in de tussentijd ook op een
andere manier onze CO2-uitstoot zullen moeten terugdringen om de
schade aan het klimaat te beperken. Wereldwijd wordt daarom ingezet op
Carbon Capture and Storage (CCS). Het IEA1 geeft aan dat in de wereld
een vijfde van alle emissiereducties door middel van CCS gerealiseerd zal
moeten worden. Ook binnen de Europese Unie is het belang van CCS
onderkend. In het EU-klimaatpakket, dat in 2008 is uitonderhandeld,
neemt CCS een belangrijke plaats in. De Nederlandse regering ziet CCS
als één van de belangrijke opties die ter beschikking staan om op de
middellange termijn aan de klimaatdoelstellingen te voldoen.
Het streven van de regering is dat CCS vanaf 2020 een belangrijke rol
speelt bij het behalen van de klimaatdoelstellingen door het Nederlandse
bedrijfsleven. De bedoeling is dat dat vanaf 2020 zonder verdere financiële
ondersteuning van de overheid gebeurt. Het is onrealistisch te denken dat
een dergelijke omvangrijke investering zonder gedegen voorbereiding
genomen zal worden. Er zal voldoende kennis en praktijkervaring
aanwezig moeten zijn. Op basis van die kennis en ervaringen kunnen
bedrijven efficiencyverbeteringen doorvoeren en investeringsbeslissingen
nemen om CCS op grote(re) schaal mogelijk te maken. Dat proces zal ook
door de overheid moeten worden gefaciliteerd en gestimuleerd. Daarom
is, in samenspraak met het bedrijfsleven, een aanpak opgesteld die uit
vier fasen bestaat.
De eerste fase is onderzoek; dat blijft ook in de vervolgfases doorlopen.
Inmiddels zitten we in fase 2, de kleinschalige demonstratieprojecten. Met
deze projecten worden CO2-transport en -opslag voor het eerst in praktijk
gebracht in Nederland. Omdat voor het behalen van de ambitieuze
doelstellingen CO2-opslag zowel onder land als op zee noodzakelijk is,
worden zowel op land als op zee kleinschalige demonstratieprojecten
opgezet. Om de kennis en ervaringen uit onderzoek en kleinschalige
demonstratieprojecten toe te passen en uit te bouwen op grotere schaal,
volgen vanaf 2015 grootschalige demonstratieprojecten (fase 3). Dit alles
moet leiden tot brede toepassing van CCS in 2020 (fase 4). Om deze brede
toepassing mogelijk te maken wordt, naast de demonstratieprojecten,
gewerkt aan het uitbouwen van het Europese emissiehandelssysteem, het
opstellen van een vorm van wettelijke verplichting om CO2-uitstoot te
beperken en een langetermijnvisie voor transport en opslag van CO2 in
Nederland. Ook wordt de Europese CCS-richtlijn geïmplementeerd door
middel van aanvullende wetgeving.
In deze brief wordt op verzoek van uw Kamer nader ingegaan op de
CO2-opslagprojecten in Barendrecht en Noord-Nederland.
Barendrecht

1

IEA, Energy Technology Perspectives (2008).
Met name in het kader van «enhanced oil
recovery», een proces waarbij CO2 in
grotendeels uitgeputte olievelden wordt
geïnjecteerd om meer olie uit de grond te
halen.
2

Het project in Barendrecht is in ons land het eerste project waarbij sprake
is van CO2-opslag op land. Wereldwijd is er al meer dan 30 jaar ervaring
opgedaan met CO2-transport en injectie op land2. In de VS alleen al zijn
duizenden kilometers pijpleiding en honderden injectieputten op land.
Veiligheid is daarbij het belangrijkste aandachtspunt, net zoals dat in
Nederland het geval zal zijn.
Aangezien het gaat om een beproefde techniek, is de techniek niet het
belangrijkste leerpunt, al levert concrete toepassing natuurlijk altijd
leereffecten op. Belangrijker is dat we met dit project als essentiële
tussenstap (in Barendrecht) in een Nederlandse context meer kunnen
leren over bedrijfseconomische aspecten (o.a. ten aanzien van kosten en
efficiencyverbeteringen), over de integrale monitoring van een dergelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 982, nr. 104

2

project en over de gedetailleerde voorbereiding van CO2-opslag onder
land. Die praktijkinformatie is essentieel om elders in Nederland over te
gaan naar grootschalige implementatie van de gehele CCS-keten, waarbij
nog grotere investeringsbeslissingen genomen moeten worden, waarbij
efficiencywinsten behaald moeten worden en waarbij gelijktijdig
meerdere complexe vergunningentrajecten (met samenwerkingsverbanden van meerdere private partijen) doorlopen moeten kunnen worden.
Voordat CO2-opslag onder Barendrecht daadwerkelijk van start kan gaan,
moeten meer dan honderd besluiten worden genomen door de verantwoordelijke bestuursorganen. Om dit proces efficiënt te laten verlopen,
heeft de minister van Economische Zaken op basis van de rijkscoördinatieregeling (rcr) een coördinerende rol. De belangrijkste besluiten zijn met
name het Rijksinpassingsplan, het verlenen van de milieuvergunningen
en het instemmen met het opslagplan. Gezien de wens van uw Kamer om
geen stappen te zetten die onomkeerbaar leiden tot CO2-opslag onder
Barendrecht tot na overleg met uw Kamer en gezien de demissionaire
status van het kabinet, is de planning zodanig opgesteld dat deze
belangrijke besluiten pas na de zomer genomen worden. De voorbereiding van deze besluiten zal voortgaan, maar het nemen van de
besluiten is aan een volgend kabinet. Ook is de opslagvergunning, het
besluit waarmee Shell wordt aangewezen als de partij die CO2 mag gaan
opslaan in het Barendrechtveld, nog niet verleend. Voor de goede orde,
het verlenen van de opslagvergunning betekent niet automatisch dat Shell
CO2 mag gaan opslaan in het Barendrechtveld; daarvoor zijn nog vele
andere besluiten nodig, zoals vaststelling van een rijksinpassingsplan en
instemmen met het opslagplan.
De komende weken staan slechts voorbereidende stappen op de agenda.
Zo is OCAP (pijpleidingexploitant) voornemens veldwerk te gaan doen
langs het tracé van de pijpleiding (proefsleuven graven, bodemmonsters
nemen) om de juiste bodemgegevens te verwerken in de vergunningaanvragen voor de pijpleiding.
Noord-Nederland
Om toe te werken naar brede CCS-toepassing is het zaak om de leerervaringen uit onderzoek en kleinschalige demonstratieprojecten in de praktijk
te brengen en verder uit te bouwen door middel van grootschalige
demonstratieprojecten, zowel onder de zeebodem als onder land. Het
project dat door EOn/Electrabel in Zuidwest-Nederland zal worden
uitgevoerd, omvat grootschalige afvang van CO2 met opslag onder de
zeebodem. Zoals in de brief aan de Kamer d.d. 18 november 2009 is
aangegeven, zien wij een grootschalig demonstratieproject op land bij
voorkeur in Noord-Nederland gerealiseerd worden, omdat we zo de
ontwikkeling van CCS ook in deze regio met veel grote CO2-emittenten
mogelijk maken.
In het Noorden is een breed consortium van partijen dat actief werkt aan
de voorbereiding van een grootschalig CCS-project dat in 2015 operationeel zou kunnen zijn. Begin 2010 hebben de betrokken partijen de
Stichting CCS Noord-Nederland1 opgericht, die de plannen verder
voorbereidt en uitwerkt.

1
Stichting CCS Noord-Nederland: EBN,
Energy Valley, Gasunie, Groningen Seaports,
NAM, NOM, Nuon en RWE.

Uw Kamer heeft ons verzocht om de versnellingsmogelijkheden van een
CCS-project in Noord-Nederland te onderzoeken. Het kabinet deelt de
ambitie van de Kamer in dezen. Gezien het belang van grootschalige
demonstratieprojecten voor het realiseren van industriebrede
CCS-toepassing in 2020, moeten die grootschalige demonstratieprojecten
zo vroeg mogelijk plaatsvinden. Daarnaast is het vanuit financieel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 982, nr. 104

3

oogpunt zeer wenselijk dat er een Europese bijdrage komt voor een
grootschalig demonstratieproject in Noord-Nederland.
Met de betrokken partijen in het Noorden heeft intensief overleg plaatsgevonden. De minister van Economische Zaken is voornemens vanuit de
middelen voor het ruimtelijk-economisch beleid een subsidie aan de
Stichting CCS Noord-Nederland te verstrekken, zodat de stichting de
gelegenheid heeft de voorbereidende activiteiten te versnellen. Daarnaast
zullen EBN en Gasunie binnenkort hun «Bouwstenen» voor een langetermijnstrategie voor CO2-transport en -opslag opleveren, waarin zij een
overzicht geven van locaties die op basis van capaciteit, beschikbaarheid,
technische gronden en veiligheid inpotentie geschikt zijn voor grootschalige CO2-opslag. Het betreft zowel potentiële locaties die op korte
termijn, als op lange(re) termijn beschikbaar komen, off- en onshore
locaties en potentiële locaties in het Noorden, als elders in ons land.
Er zal op korte termijn bestuurlijk overleg plaatsvinden met de
bestuurders in Noord-Nederland over de voorbereiding van een grootschalig CCS-project in Noord-Nederland.
Ook elders in het land (zoals in de regio Rotterdam) wordt gewerkt aan
projectvoorstellen. Alle projectvoorstellen zullen inhoudelijk worden
getoetst, inclusief de gevraagde cofinanciering. Met de indieners van de
projectvoorstellen die het meest kansrijk zijn in Brussel, zullen wij
principeafspraken maken over de hoogte van een eventuele rijksbijdrage.
De meest kansrijke projectvoorstellen zullen eind 2010 worden doorgeleid
naar Brussel.
Mede dankzij deze inspanningen van Rijk en initiatiefnemers zit er vaart in
het voorbereiden van een grootschalig CCS-project in Noord-Nederland.
Versnelling zal met name tot uiting komen in de voorbereiding van CCS
en de communicatie naar de burger. De realisatietermijn van een aantal
andere onderdelen, zoals vergunningverlening, is omwille van juridische
kaders en subsidievoorwaarden niet nog meer te versnellen.
Het Europese subsidietraject zal pas eind 2011 tot een besluit leiden.
Daarna begint het vergunningverleningstraject. De reeds opgedane
ervaringen met het plannen van het vergunningsverleningstraject voor
CO2-opslag onder Barendrecht leren ons dat het doorlopen van alle
procedures minimaal 20 maanden in beslag zal nemen. Als de vergunningen verleend zijn, moeten vervolgens de afvanginstallaties worden
gebouwd, de CO2-transportleidingen worden aangelegd en
CO2-opslaglokaties gereed worden gemaakt, voordat de CCS-keten
operationeel is. Een grootschalig CCS-project in Noord-Nederland zal naar
verwachting niet vóór 1 januari 2015 operationeel kunnen zijn en ook het
streven om dit project eind 2015 operationeel te hebben is zeer ambitieus.
Conclusie motie Wiegman
Ter invulling van de motie Wiegman is hierboven aangegeven wat de rol
is van CCS in het behalen van de klimaatdoelstellingen, hoe het tijdpad
eruit ziet van demonstratie tot brede toepassing en dat het demonstratieproject in Barendrecht waardevolle kennis en ervaringen oplevert over
bedrijfsprocessen, kostenbesparingen en monitoring, die nodig zijn om de
volgende fase (grootschalige demonstratie) van CCS in te gaan en
uiteindelijke toe te werken naar brede toepassing in 2020. Ook is invulling
gegeven aan de toezegging om geen stappen te zetten die onomkeerbaar
leiden tot CO2-opslag onder Barendrecht tot na overleg met uw Kamer en
aangegeven welke voorbereidende stappen de komende weken gepland
staan. Tenslotte is de inspanning van het kabinet beschreven om zo
spoedig mogelijk een grootschalig CCS-demonstratieproject in NoordNederland mogelijk te maken, maar is ook uitgelegd waarom dat naar
verwachting niet voor 2015 gerealiseerd kan worden. Hiermee denken wij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 982, nr. 104

4

de motie Wiegman conform de wensen van uw Kamer te hebben
ingevuld.
Overige aangenomen moties inzake CO2 -opslag onder Barendrecht
In de (tweede) motie Wiegman1 wordt verzocht het wetsvoorstel voor
implementatie van de richtlijn CCS zo spoedig mogelijk naar uw Kamer te
zenden en een eventuele vergunning zo nodig aan te passen indien de
CCS-implementatiewet daar aanleiding toe geeft. Het betreffende
wetsvoorstel is op 17 maart jl. aan uw Kamer aangeboden2.
Zoals in de brief d.d. 18 januari jl. van de minister van Economische
Zaken3 is aangegeven, zullen de eisen uit de CCS-richtlijn met betrekking
tot veiligheid nu al worden opgenomen in de besluiten op basis van de
Mijnbouwwet. Daarmee wordt vooruitgelopen op de inwerkingtreding van
de CCS-implementatiewet. De Mijnbouwwet biedt daarvoor nu reeds de
wettelijke basis en de eisen zijn afdwingbaar.
In de motie Van der Ham4 wordt verzocht:
• vanaf de start van de opslag onder Barendrecht-Carnisselande aan te
vangen met de monitoring van het veld;
• na het afsluiten van Barendrecht-Carnisselande drie jaar een standstill
te realiseren waarin het veld wordt gemonitord;
• de monitoring zo op te zetten dat zowel de onderzoeksresultaten als de
analyse ervan onafhankelijk worden beoordeeld;
• bij die beoordeling ook deskundigen te betrekken die, na overleg met
de gemeente Barendrecht, mee vormgeven aan een gezamenlijk
vastgesteld kader waaraan getoetst zal worden;
• de uiteindelijke uitkomsten van het monitoren en de analyse daarvan
openbaar te maken;
• in de tussentijd te onderzoeken of elders een gelijkwaardige locatie te
vinden is.

1

TK 2009–2010, 28 982, nr. 93.
TK 2009–2010, 32343, nr. 3.
3
TK 2009–2010, 28 982, nr. 99.
4
TK 2009–2010, 28 982, nr. 100.
2

Goede monitoring en transparantie over de resultaten zijn van groot
belang en het kabinet geeft daarom op de volgende manier uitvoering aan
deze motie.
De wijze waarop de injectie in het eerste veld wordt gemonitord, zal
conform de CCS-richtlijn worden vastgelegd in een Integraal Monitoringsprotocol dat door het bevoegd gezag (i.c. de minister van Economische
Zaken en op onderdelen ook de provincie Zuid-Holland) zal worden
goedgekeurd. Zoals gebruikelijk in dergelijke gevallen, zal het bevoegd
gezag het toetsingskader voor de monitoringresultaten ter beoordeling
voorleggen aan het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) en de DCMR
Milieudienst Rijnmond (DCMR) en vervolgens op basis van het advies van
SodM en DCMR vaststellen.
De analyse van de monitoringsresultaten zal door de vergunninghouder
worden uitgevoerd en vervolgens aan het bevoegd gezag worden
gerapporteerd. Het bevoegd gezag zal de monitoringsresulaten en de
analyse daarvan vervolgens laten verifiëren door SodM en DCMR, om
onafhankelijke beoordeling en advisering over de monitoringsresultaten
te garanderen.
Naar aanleiding van de motie zal de minister van Economische Zaken
bezien op welke wijze enkele externe deskundigen kunnen worden
betrokken bij de opzet van de beoordeling van de monitoringsresultaten.
Daarover zal met de gemeente Barendrecht worden overlegd, zoals ook
rekenschap is gegeven aan het toetsingskader dat door de gemeente is
ontwikkeld. Conform de CCS richtlijn blijft de vaststelling van het
toetsingskader en de beoordeling van de monitoringsresultaten de
exclusieve bevoegdheid van het bevoegd gezag.
Shell heeft reeds aangegeven dat vanaf de start van de injectie in het
eerste veld (i.c. Barendrecht-Carnisselande) zal worden gemonitord en dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 982, nr. 104

5

de monitoring zal worden voortgezet na stopzetting van de injectie in het
eerste veld, dus ook tijdens de standstill-periode. Tijdens de openbare
informatiebijeenkomst in Barendrecht op 1 december jl. is reeds
toegezegd dat de uitkomsten van het monitoren openbaar zullen worden
gemaakt. Ook de uitkomsten van de analyse van de monitoringsresultaten
zullen openbaar worden gemaakt.
Nadat de injectieactiviteiten in het eerste veld zijn beëindigd, zal drie jaar
worden gewacht voordat gestart wordt met de injectie in het tweede veld.
Naast de genoemde monitoring zullen ook voorbereidende activiteiten
voor het tweede veld (i.c. Barendrecht-Ziedewij), waaronder het vergunningverleningsproces, gedurende de standstill-periode plaatsvinden. Na
het succesvol doorlopen van het vergunningproces en drie jaar nadat de
injectie in het eerste veld is beëindigd, kan dan worden gestart met de
daadwerkelijke injectie in het tweede veld.
In de brief d.d. 12 februari jl.1 bent u geïnformeerd over de wijze waarop
wij zullen omgaan met het verzoek om de beschikbaarheid van andere
locaties te bezien.
In de motie-Samsom/Spies2 wordt verzocht een schadefonds c.q.
schaderegeling voor het CO2-opslagproject in Barendrecht in te stellen ter
compensatie van waardedaling van onroerend goed in de omgeving van
de CO2-opslaglocatie, bijvoorbeeld door aan te sluiten bij regelingen zoals
die elders in Nederland bij gasopslag c.q. gaswinning gelden.
De minister van Economische Zaken onderzoekt momenteel of bij
projecten rondom gaswinning en gasopslag verdergaande compensatie
van restschade wordt geboden dan de bij het project Barendrecht
geldende planschaderegeling. Als dat zo zou zijn, dan zal ervoor gezorgd
worden dat voor Barendrecht eenzelfde niveau van dekking bestaat.
Barendrecht en de Crisis- en Herstelwet
Uw Kamer heeft verzocht aan te geven waarom CO2-opslag in Barendrecht onder de Crisis- en Herstelwet (CHW) valt.
De CHW is van toepassing op vele categorieën projecten, waaronder alle
grote energieprojecten waarvoor een rijksinpassingsplan wordt opgesteld,
zoals Barendrecht. Deze bepaling stond al vanaf het begin in het
wetsvoorstel. Zie hiervoor Hoofdstuk 1 «Bijzondere bepalingen voor
projecten», artikel 1.4.
Voordat CO2-opslag mag plaatsvinden, moet een uitgebreid vergunningentraject doorlopen worden. De procedures, zoals voorgeschreven door
de rijkscoördinatieregeling, voorzien in intensief overleg met de betrokken
verantwoordelijke bestuursorganen, waaronder in dit geval ook de
gemeente Barendrecht. Het bestuurlijk overleg met de betrokken
overheden zal wat ons betreft worden voortgezet teneinde de rcr goed te
begeleiden en om de gemeente de gelegenheid te geven om haar
inbreng ten volle te leveren. Daarnaast blijft de veiligheidsperceptie rond
CO2-opslag een belangrijk aandachtspunt.
Aan de inspraakmogelijkheden bij ontwerpbesluiten wordt niet getornd.
Tegen de besluiten die in het kader van dat traject genomen worden, kan
elke private partij (bijvoorbeeld burgers) in beroep gaan. Op basis van de
CHW vervalt de mogelijkheid van beroep voor de gemeente, als medeoverheid, bij de bestuursrechter.
Onderzoek Universiteit van Utrecht
1

TK 2009–2010, 28 982, nr. 102.
2
TK 2009–2010, 28 982, nr. 97.
3
TK 2009–2010, 31 510, nr. 39.
4
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Conform de toezegging in de brief van de minister van Economische
Zaken d.d. 24 november 20093 ontvangt u hierbij het eindrapport van het
onderzoek naar mogelijke verdieping van een methode voor een eerste
inventarisatie van potentiële locaties voor CO2-opslag in Nederland4.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 982, nr. 104

6

Dit rapport is aan de orde gekomen in de uitzending van Zembla van
28 maart jl.
Het Ministerie van Economische Zaken heeft het Utrecht Centrum voor
Energieonderzoek (UCE) van de Universiteit Utrecht voorjaar 2009
opdracht verleend voor dit onderzoek en het onderzoek is vervolgens
uitgevoerd door het bureau Holland Innovation Team (HIT). Het rapport
zou 1 juli 2009 opgeleverd worden. Na lang aandringen hebben de
onderzoekers op 12 januari 2010 een conceptversie opgeleverd. UCE en
TNO hebben geoordeeld dat de kwaliteit van het rapport «onvoldoende»
was, onder andere omdat conclusies niet onderbouwd werden. Uiteindelijk is het definitieve rapport op 15 maart jl. aan ons aangeboden.
Het rapport concludeert o.a. dat de parameters die in het artikel
«Screening CO2 storage options in the Netherlands» zijn gehanteerd
om een eerste inventarisatie te maken van velden die mogelijk geschikt
kunnen zijn voor CO2-opslag, een goede aanzet vormen, maar dat een
ranking van individuele opslaglocaties niet mogelijk is.
Daarnaast doen de onderzoekers aanbevelingen over het project in
Barendrecht. Deze aanbevelingen vallen buiten de onderzoeksopdracht
van het project, De onderzoekers concluderen dat het Barendrecht veld
geschikt is voor CO2-opslag, maar adviseren een kleinere demonstratieproef waarbij met vrachtwagens CO2wordt aangevoerd. De belangrijkste
reden hiervoor is dat de omvang van het Barendrechtveld volgens de
onderzoekers te klein zou zijn om de geplande hoeveelheid CO2 te
injecteren.
TNO heeft in reactie op het conceptrapport echter al vastgesteld dat de
onderzoekers die conclusie onterecht baseren op de massa gas die in het
veld kan, in plaats van het volume. TNO geeft aan dat er minder volume
aan CO2 zal worden geïnjecteerd dan er gas uitgehaald is1. Dit en een
aantal andere kritiekpunten van TNO zijn als voetnoten in het eindrapport
opgenomen.
UCE geeft aan dat het rapport ook in zijn definitieve versie nog steeds
onder de maat is en dat de conclusies niet onderbouwd zijn. De aanbevelingen van de onderzoekers over Barendrecht vormen geen aanleiding om
terug te komen op de eerdere besluitvorming van het kabinet over dat
project.
Opmerkingen mevrouw de Coninck (ECN) over het academisch debat over
CCS
In een brief aan de minister van Economische Zaken, ondertekend door de
heer Hoff (directeur ECN) en mevrouw De Coninck, licht ECN toe dat
mevrouw De Coninck in het betreffende Volkskrant-artikel onterecht als
tegenstander van CCS wordt afgeschilderd. Zij onderstrepen in de brief
dat zij voorstander is van CCS. De brief is als bijlage bijgevoegd2.
De minister van Economische Zaken,
M. J. A. van der Hoeven

1

De onderzoekers van HIT stellen dat Shell
veel meer CO2 wil injecteren dan er gas uit is
gehaald. Dat brengt het risico met zich mee
dat de druk te hoog op zal lopen. Dit is
overigens volgens de onderzoekers goed te
monitoren. TNO geeft aan dat niet de massa,
maar het volume van het gas hier de relevante
factor is; er zal minder volume aan CO2
worden geïnjecteerd dan er gas uit is
gekomen. Men zal in Barendrecht altijd onder
de initiële gasdruk blijven.
2
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

De minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer,
J. C. Huizinga-Heringa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 28 982, nr. 104

7