Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

21 501-20

Europese Raad

Nr. 1589

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 september 2020
Hierbij bied ik u, mede namens de Minister-President, de geannoteerde
agenda voor de buitengewone Europese Raad van 24 en 25 september
2020 aan.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

kst-21501-20-1589
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1589

1

GEANNOTEERDE AGENDA VAN DE BUITENGEWONE EUROPESE
RAAD VAN 24 en 25 SEPTEMBER 2020
Op donderdag 24 en vrijdag 25 september vindt een buitengewone
Europese Raad (ER) plaats in Brussel. De Minister-President is voornemens deel te nemen aan deze vergadering.
Interne Markt/digitaal
De Europese Raad zal spreken over het versterken van de economische
basis van de Europese Unie en digitalisering. Naar verwachting neemt de
Raad ook conclusies aan. Een eerste concept voor de conclusies is door
het voorzitterschap gedeeld (documentnr. 10507/20, beschikbaar in
delegates portal). Onderwerpen die aan bod komen zijn strategische
autonomie, de interne markt en digitalisering.
Een open, sterke en eerlijke interne markt is de basis voor het Europees
concurrentievermogen. Nederland hecht belang aan een modern, stevig
en onafhankelijk mededingingsbeleid. Nederland zet zich in voor een
weerbare EU, die de eigen waarden en publieke belangen kan borgen en
concurrerend blijft binnen een functionerend mondiaal handelssysteem.
Strategische autonomie is voor Nederland geen doel op zich, maar een
middel om dit te bereiken. Het kabinet hecht in de context van COVID-19
aan een zo spoedig mogelijk volledig herstel van het functioneren van de
interne markt. Het kabinet zet verder in op versterking van de implementatie, toepassing en handhaving van interne markt regels en maatwerk
oplossingen voor resterende belemmeringen in de interne markt
voorafgaand aan het Strategisch rapport van de Commissie over de
interne markt op 15 januari 2021. Om een gelijk speelveld te waarborgen,
streeft Nederland het versterken van de multilaterale orde na. Voor het
kabinet is het van belang dat verstorende effecten op de interne markt van
staatsfinanciering en staatseigendom van bedrijven uit derde landen
worden aangepakt. Daarom verwelkomt Nederland het witboek over een
instrument ten aanzien van buitenlandse subsidies.
De concept-conclusies zetten ten aanzien van digitalisering in op het
benutten van de mogelijkheid van de EU om zelf standaarden te zetten om
Europese waarden en de rechten van inwoners te beschermen. Het
kabinet benadrukt de kansen van digitalisering om het concurrentievermogen van de EU te versterken, zoals door investeringen, mededingingsregels voor platforms met een poortwachtersfunctie en het versterken van
Europese samenwerking op het gebied van 5G. Hierbij zet het kabinet in
op investering in innovatie en het stellen van standaarden. Ook hecht het
kabinet aan het belang van een open, vrij en veilig internet, dat bijdraagt
aan de versterking van de rechtstaat. In dat kader is het van belang om het
recht dat offline geldt ook online na te streven. Het kabinet acht het van
belang dat de juiste kaders en waarborgen worden ingebouwd, gericht op
de bescherming van fundamentele rechten en veiligheid en het bevorderen van een open en democratisch internet waarbij het van belang is
desinformatie te adresseren. Ook hecht het kabinet aan toegang tot bewijs
voor opsporing en het tegengaan van illegale en onrechtmatige online
content, diensten en activiteiten. Het kabinet is voorstander van een
mensgerichte benadering en een lerende aanpak ten aanzien van
kunstmatige intelligentie. Verder zet het kabinet in op het benutten van de
potentie van datadelen, met vrijwillig delen en grip houden op gegevens
als uitgangspunten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1589

2

Extern/Turkije/China
De Europese Raad zal stilstaan bij actuele buitenlandpolitieke onderwerpen.
Zoals overeengekomen tijdens de extra Europese Raad van 19 augustus jl.
zal de Europese Raad opnieuw spreken over de ontwikkelingen in de
Oostelijke Middellandse Zee.
De spanningen zijn met de terugtrekking van het Turkse seismografisch
schip Oruc Reis voorlopig iets afgenomen. De Griekse premier Mitsotakis
verwelkomde deze terugtrekking, maar gaf aan dat dialoog pas mogelijk is
als de Turkse committering van lange duur is. Turkse booractiviteiten in de
Cypriotische EEZ gaan ondertussen door tot in ieder geval 18 september.
Tegelijkertijd zijn de Turkse militaire oefeningen ten noordwesten van
Cyprus, die tot 13 september werden verlengd, afgerond.
Het kabinet zal opnieuw oproepen tot directe dialoog en onderhandelingen met als doel te komen tot wederzijds acceptabele maritieme
afbakening in overeenstemming met het internationaal recht. Het kabinet
steunt de inspanningen van Duitsland, de Voorzitter van de Europese
Raad en de Hoge Vertegenwoordiger op dit punt. Het kabinet blijft eerdere
verklaringen van de Raad steunen waarin Turkije wordt opgeroepen de
boringen te staken en de soevereiniteit en de soevereine rechten van
Griekenland en Cyprus te respecteren. In geval van voortdurende Turkse
activiteiten blijft het kabinet aanvullende maatregelen niet uitsluiten,
waarbij ook de effectiviteit van eventuele maatregelen moet worden
meegewogen.
De Europese Raad zal tevens spreken over de brede EU-Chinarelatie. 2020
had een belangrijk jaar moeten worden in de betrekkingen tussen de EU
en China. Helaas kon de reguliere EU-Chinatop in maart geen doorgang
vinden en moest de bijzondere EU27-Chinatop in Leipzig worden
uitgesteld. Gezien de breedte en complexiteit van de relatie met China, in
het bijzonder sinds de uitbraak van Covid-19, verwelkomt het kabinet
niettemin een bespreking van de relatie op het niveau van de Europese
Raad.
Het besef dat het behoud van EU-eenheid ten aanzien van China cruciaal
is, lijkt onder lidstaten te zijn gegroeid sinds de EU-Chinatop in 2019. Die
tendens lijkt door Covid-19 te zijn versterkt. Het is zaak dat momentum te
behouden. Alleen dan kan de EU daadwerkelijk richting China een speler
in plaats van een speelveld zijn. Het kabinet hecht eraan dat de EU
toewerkt naar een gelijkwaardige handelsrelatie, het verminderen van de
strategische afhankelijkheid van China, het bevorderen van mensenrechten en het verder opbouwen van relaties met democratische
gelijkgezinde landen in Oost-Azië en de Pacific.
Tegelijkertijd wijst het kabinet er op dat samenwerking met China
onverminderd van belang blijft bij het verstevigen van multilateralisme.
Die samenwerking is in het bijzonder relevant bij de aanpak van klimaatverandering. Het is noodzakelijk dat China wordt aangespoord zijn
klimaatambities aan te scherpen om de doelstellingen van het Akkoord
van Parijs te kunnen behalen.
Tevens maakt het kabinet, conform het verzoek gedaan tijdens het AO RBZ
van 14 september, van deze mogelijkheid gebruik uw Kamer te informeren
over de uitkomsten van de leaders meeting die op 14 september plaatsvond per VTC. De leaders meeting had niet de status van een topontmoeting. Om die reden is ook geen gezamenlijke slotverklaring uitgebracht. De uitgestelde EU-Chinatop in aanwezigheid van de Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1589

3

regeringsleiders is nu voorzien voor 2021. Uw Kamer zal hierover te zijner
tijd tijdig worden geïnformeerd.
Tijdens de leaders meeting met president Xi van China uitte de EU bij
monde van de Voorzitter van de Europese Raad Michel, Commissievoorzitter Von Der Leyen, en Raadsvoorzitter Bondskanselier Merkel van
Duitsland opnieuw haar ernstige zorgen over de mensenrechtensituatie in
China, waaronder de behandeling van etnische en religieuze minderheden, en over de afbrokkelende autonomie van Hongkong. Ook riep de
EU China op het internationaal recht te respecteren in relatie tot de
oplopende spanningen in de Zuid-Chinese Zee. Onder het agendapunt
handel en investeringen bespraken beide zijden dat de intensieve handel
tussen de EU en China instrumenteel is voor het economisch herstel na de
coronacrisis. Daarbij merkte de EU wel op dat het een gelijkwaardiger
handelsrelatie verwacht. Zo ziet de EU vorderingen in de onderhandelingen over het EU-China investeringsakkoord, maar stelt zij ook dat China
meer ambitie moet tonen om deze in 2020 af te kunnen ronden. Ten
aanzien van de bestrijding van de coronacrisis benadrukte de EU het
belang van versterking van de WHO alsook volledige uitvoering van de
WHO-resolutie uit mei 2020. Tot slot spraken de leiders over het belang
van samenwerking bij het tegengaan van klimaatverandering. Daarbij
spoorde de EU China aan zijn klimaatambities aan te scherpen om de
doelen van het Akkoord van Parijs te kunnen realiseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 21 501-20, nr. 1589

4