Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

889
Vragen van het lid Westerveld (GroenLinks) aan de Minister voor Basis- en
Voortgezet Onderwijs en Media over transparantie en reserves bij
samenwerkingsverbanden (ingezonden 5 december 2017).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media)
(ontvangen 17 januari 2018)
Vraag 1
Kent u de berichten «Samenwerkingsverbanden zien reserves groeien»1 en
«Transparantie passend onderwijs laat te wensen over»?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe kan het dat nog steeds de helft van de samenwerkingsverbanden geen
volledige openheid geeft over de jaarstukken?
Antwoord 2
Samenwerkingsverbanden zijn (nog) niet verplicht hun jaarstukken online te
zetten. Momenteel werk ik aan een wetsvoorstel dat ervoor zorgt dat alle
jaarstukken van zowel scholen als samenwerkingsverbanden in het primair en
voortgezet onderwijs online moeten worden gepubliceerd. Ik verwacht dit
wetsvoorstel vóór de zomer van 2018 aan uw Kamer te kunnen aanbieden.
De inwerkingtreding is voorzien op 1 januari 2019 en zal dus naar verwachting van toepassing zijn vanaf de jaarstukken over het boekjaar 2018.
Vraag 3
Is bekend waarom sommige samenwerkingsverbanden een tekort hebben en
andere samenwerkingsverbanden een overschot? Zo ja, wat zijn de oorzaken?

1
2

ah-tk-20172018-889
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.aob.nl/nieuws/samenwerkingsverbanden-zien-reserves-groeien/
https://www.aob.nl/nieuws/transparantie-passend-onderwijs-laat-te-wensen-over/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Ja. Er is geen eenduidige oorzaak voor deze verschillen. Voor een goede
beoordeling van het eigen vermogen en de financiële resultaten is het van
belang om te kijken naar de onderbouwing van de cijfers en de beleidskeuzes
die het samenwerkingsverband maakt.
Vraag 4
Deelt u de mening dat het zeer onwenselijk is dat veel samenwerkingsverbanden niet volledige transparant zijn? Zo ja, wat gaat u doen om dit te
verbeteren? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Ja, ik vind het onwenselijk dat niet ieder samenwerkingsverband de
jaarstukken online openbaar maakt. Daarom werk ik momenteel aan het in
het antwoord op vraag twee genoemde wetsvoorstel.
Vraag 5
Bent u het eens met de berichtgeving dat de regels voor de jaarverslaggeving
nog niet zijn afgestemd op samenwerkingsverbanden? Bent u van plan deze
regels aan te passen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Omdat de huidige regels over verantwoording onvoldoende aansluiten bij de
samenwerkingsverbanden, is er voor de samenwerkingsverbanden een nieuw
model ontwikkeld. Dit model is in een werkgroep samen met samenwerkingsverbanden, schoolbesturen, de PO-Raad en VO-raad, de AOb, OCW, DUO en
de Inspectie voor het Onderwijs (hierna: inspectie) ontwikkeld en zal vanaf dit
jaar worden toegepast. Op 1 december jl. heb ik de samenwerkingsverbanden
en accountantsbureaus per brief hierover geïnformeerd. Voor meer informatie
verwijs ik naar mijn beleidsreactie op de Financiële Staat van het onderwijs
2016 (Kamerstuk 34775-VIII nr. 58).
Vraag 6
Hoe ziet u deze kwestie in het licht van het verantwoordingsonderzoek van de
Rekenkamer? Kunt u bevestigen dat zij constateerden dat zicht op de
besteding van de middelen die voor passend onderwijs zijn bestemd, niet zijn
verbeterd? Deelt u de mening dat het onbegrijpelijk is dat verbetering bij veel
samenwerkingsverbanden uitblijft?
Vraag 6
Hoe ziet u deze kwestie in het licht van het verantwoordingsonderzoek van de
Rekenkamer? Kunt u bevestigen dat zij constateerden dat zicht op de
besteding van de middelen die voor passend onderwijs zijn bestemd, niet zijn
verbeterd? Deelt u de mening dat het onbegrijpelijk is dat verbetering bij veel
samenwerkingsverbanden uitblijft?
Vraag 7
Heeft u plannen om het zicht op de bestedingen voor passend onderwijs voor
volgend jaar te verbeteren? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 7
Ja, zie de acties genoemd in de antwoorden op vraag twee en vijf.
Vraag 8
Bent u bereid om de medezeggenschap bij de samenwerkingsverbanden te
verbeteren, zodat er een betere verantwoording is richting leraren en ouders
over de bestedingen? Zo ja, hoe gaat u dit doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
Het is van belang dat de ondersteuningsplanraad en de medezeggenschapsraad goed betrokken worden bij belangrijke besluitvorming in het samenwerkingsverband. Met de invoering van de Wet versterking bestuurskracht heb ik
de positie van de medezeggenschap in het onderwijs verder verbeterd.
Bijvoorbeeld doordat de medezeggenschap recht krijgt op directe vergoeding
van (redelijkerwijs noodzakelijke) kosten van scholing en rechtsbijstand, en
doordat de medezeggenschap tenminste twee keer per jaar dient te overleg-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

gen met de interne toezichthouder. Deze maatregelen zijn ook van toepassing
op de ondersteuningsplanraad en de medezeggenschapsraad van een
samenwerkingsverband. Op deze wijze kunnen beide beter invulling geven
aan hun rol in het systeem van checks and balances.
Veel samenwerkingsverbanden zijn op dit moment bezig met het opstellen
van een nieuw ondersteuningsplan. De samenwerkingsverbanden voeren met
de ondersteuningsplanraad in dat kader het gesprek over de invulling van de
ondersteuningsvoorzieningen en de bijbehorende verdeling van de onderwijsmiddelen.
Vraag 9
Wanneer wordt de wet die het openbaar maken van jaarverslagen voor
onderwijsinstellingen verplicht stelt, naar de Kamer gestuurd? Vallen
samenwerkingsverbanden ook onder deze wet?
Antwoord 9
Samenwerkingsverbanden vallen inderdaad onder deze wet. Zoals aangegeven in het antwoord op vraag 2 is de inwerkingtreding voorzien op 1 januari
2019 en zal dus naar verwachting van toepassing zijn op de jaarstukken vanaf
2018.
Vraag 10
Bent u bereid de kengetallen over onder meer budgetten en leerlingontwikkeling per samenwerkingsverband terug te plaatsen op de website
www.passendonderwijs.nl en geactualiseerd te houden?3 Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 10
Omdat ik het belangrijk vind dat de kengetallen waarnaar u verwijst openbaar
toegankelijk zijn, werk ik samen met de raden aan een openbare plek om dit
informatieproduct te plaatsen. De kengetallen zijn in de eerste instantie een
informatieproduct voor samenwerkingsverbanden en hebben inmiddels hun
plek gekregen in het dashboard passend onderwijs van de PO-Raad en de
VO-raad en zijn opvraagbaar bij de samenwerkingsverbanden.
Vraag 11
Wat is uw reactie op de conclusie dat de 152 samenwerkingsverbanden voor
passend onderwijs in het basis- en voortgezet in 2016 samen bijna vijftig
miljoen euro aan hun reserves hebben toegevoegd?
Antwoord 11
Van samenwerkingsverbanden verwacht ik dat zij een risico-inschatting
maken en op basis daarvan sturen op de aan te houden reserve. Voorop staat
dat het geld goed besteed moet worden aan de ondersteuning van leerlingen.
Sparen mag geen doel op zich zijn. Ik vind het belangrijk dat op regionaal
niveau de resultaten van het samenwerkingsverband worden verantwoord,
zodat daar het gesprek kan plaatsvinden over de noodzakelijke hoogte van de
reserve. Ik zie dat dit gesprek steeds meer in samenwerkingsverbanden wordt
gevoerd en stimuleer dat ook met de Wet versterking bestuurskracht, zoals
genoemd in het antwoord op vraag acht.
Wat betreft het beeld van de reserves die samenwerkingsverbanden
aanhouden: dat beeld is op landelijk niveau lastig te duiden. Het is een
optelsom van 152 samenwerkingsverbanden, die allemaal verschillen in
omvang, inrichting en beleidvoerend vermogen. Zo mag verwacht worden
dat een samenwerkingsverband dat eigen personeel in dienst heeft een
hogere reserve aanhoudt dan een samenwerkingsverband dat dat niet heeft.
Vanwege die verschillen is het onwenselijk om bijvoorbeeld een maximale
grens in te stellen voor de aan te houden reserve (zoals wordt gevraagd in
vraag vijftien).

3

Het gaat hier om swv.passendonderwijs.nl/po en swv.passendonderwijs.nl/vo. De tabbladen
met data op deze sites zijn onlangs verwijderd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Vraag 12
Deelt u de mening dat geld voor zorgleerlingen aan deze leerlingen besteed
moet worden? Zo ja, bent u bereid samenwerkingsverbanden aan te spreken
en waar nodig maatregelen te treffen?
Antwoord 12
Samenwerkingsverbanden dienen de ondersteuningsmiddelen die ze
ontvangen rechtmatig en doelmatig te besteden aan de ondersteuning van
leerlingen met een ondersteuningsvraag. Om dat te doen dient het samenwerkingsverband een goede bedrijfsvoering te voeren. Daar past een
weloverwogen eigen vermogen als risicobuffer bij. In het toezicht vraagt de
Inspectie zo nodig om een verantwoording van de omvang van het vermogen
van het samenwerkingsverband.
Vraag 13
Is het toegestaan voor samenwerkingsverbanden om een beleggingsportefeuille te hebben? Zo niet, wat gaat u doen om dit te voorkomen? Zo ja, vindt
u dit wenselijk?
Antwoord 13
Ja, onder strikte regels en met een zo klein mogelijk risico, mogen onderwijsinstellingen en samenwerkingsverbanden beleggen. Dit vanuit het oogpunt
dat zij zelf verantwoordelijk zijn voor de wijze waarop ze de hen toegekende
middelen besteden. Dit kan bijvoorbeeld verstandig zijn bij lange termijn
investeringen, zoals het repareren van een dak. Het rendement kan immers
hoger zijn dan wanneer het geld op de spaarrekening wordt gezet. En dat
rendement komt dan weer ten goede aan het primaire publieke doel. De
Regeling beleggen, lenen en derivaten OCW 2016 ziet toe op de regels. Het
financiële beleid en beheer van instellingen moet dienstbaar zijn aan het
realiseren van de publieke doelstellingen en moet daartoe op transparante
wijze gericht zijn op financiële continuïteit.
Vraag 14
Wat is uw oordeel over het in het genoemde artikel samenwerkingsverband
voor voortgezet (speciaal) onderwijs in Gouda dat 1,2 miljoen euro heeft
uitstaan in staats- en bedrijfsobligaties?
Antwoord 14
In deze specifieke situatie betreft het vermogen dat opgebouwd is voor de
invoering van passend onderwijs. Met oog op doelmatige besteding van de
middelen lijkt het mij wenselijk dat dit vermogen met beleid ingezet gaat
worden voor de ondersteuning van leerlingen. Het betreffende samenwerkingsverband heeft aangegeven dit te gaan doen en het eigen vermogen de
komende jaren af te zullen bouwen.
Vraag 15
Wat is naar uw mening een maximale risicobuffer voor samenwerkingsverbanden?
Antwoord 15
Zie vraag 11.
Vraag 16
Kunt u reageren op de genoemde voorbeelden in het artikel van samenwerkingsverbanden die hun eigen vermogen flink hebben zien groeien?
Antwoord 16
In het artikel op de website van de AOb worden twee samenwerkingsverbanden genoemd waarvan het eigen vermogen is gestegen. In het artikel worden
ook de reacties weergegeven van de directeuren van beide samenwerkingsverbanden. Het past niet bij mijn rol en verantwoordelijkheden ten aanzien
van het stelsel om in te gaan op specifieke situaties binnen enkele samenwerkingsverbanden. Dat strookt immers niet met het belang dat ik hecht aan het
goede gesprek in de regio.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4

Vraag 17
Bent u bereid om met samenwerkingsverbanden afspraken te maken over de
financiële reserves de komende jaren? Zo ja, hoe gaat u dit vormgeven? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 17
Zie vraag 11. Ik houd hierbij de vinger aan de pols via het toezicht van de
inspectie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

5