Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

599
Vragen van het lid Tielen (VVD) aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport over de rapportage «Eindrapportage verdeling fonds
tekortgemeenten» (ingezonden 8 november 2018).
Antwoord van Minister De Jonge (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 12 november 2018).
Vraag 1
Bent u bekend met de rapportage van de Vereniging van Nederlandse
Gemeenten (VNG) «Eindrapportage verdeling fonds tekortgemeenten»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Hoe beoordeelt u de verdeling van de middelen van het fonds tekortgemeenten?
Antwoord 2
Aan de verdeling van de middelen van het Fonds Tekortgemeenten ligt een
zorgvuldig proces ten grondslag. Vooraf zijn criteria opgesteld welke door
gemeenten op de algemene ledenvergadering (ALV) van de VNG op 27 juni
2018 zijn geaccordeerd. De rapportage van de Commissie Fonds Tekortgemeenten over het proces van beoordeling en de verdeling verantwoord
daarnaast hoe zij te werk zijn gegaan en welke keuzes zij gemaakt hebben.
Vraag 3
Kunt u aangeven om welke brongegevens gevraagd is bij de aanvragen, en
of de door de betreffende gemeenteraad vastgestelde begrotingen en
jaarrekeningen daar onderdeel van waren? Hoe beoordeelt u de waarde van
deze democratisch vastgestelde documenten in de beoordeling van de
aanvragen?

1

ah-tk-20182019-599
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://vng.nl/files/vng/verdeling_fonds_tekortgemeenten_eindrapportage.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Antwoord 3
Met een aanvraag voor het Fonds Tekortgemeenten moesten de volgende
documenten worden meegestuurd:
– Ingevuld format fonds tekortgemeenten
– Bewijs dat het college de aanvraag indient (ondertekende brief of
collegebesluit)
– Jaarrekening over 2016 en 2017
– Accountantsverklaringen over 2016 en 2017
– Eventuele andere toelichting of bewijsstukken bij uw aanvraag
(bron: website VNG (hier is ook het format terug te vinden) – https://vng.nl/
fonds-tekortgemeenten-jeugd-en-wmo-een-aanvraag-indienen)
Een door de gemeenteraad vastgestelde begroting hoefde niet te worden
ingediend, omdat bij de beoordeling inkomsten van gemeenten vergeleken
zijn met uitgaven van gemeenten.
De door de gemeenteraad vastgestelde jaarrekeningen vormen een onderdeel
van de beoordeling van de aanvragen, maar bieden op zichzelf onvoldoende
informatie om de volledige aanvraag te kunnen toetsen. Daarom is ook
gebruik gemaakt van andere informatiebronnen.
Vraag 4
Klopt het dat een goedkeurende accountantsverklaring geen absolute vereiste
was voor het toekennen van compensatie voor de gemelde tekorten? Zo ja,
deelt u de mening dat een accountantsverklaring iets zegt over de financiële
situatie en daarmee het beleid dat is gevoerd? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Het klopt dat ook aanvragen van gemeenten zonder goedkeurende accountantsverklaring gehonoreerd zijn. De Commissie Fonds Tekortgemeenten die
de aanvragen heeft beoordeeld, heeft aan deze aanvragen bijzondere
aandacht besteed om te kunnen vaststellen of het niet hebben van een
goedkeurende accountantsverklaring ook moet leiden tot de conclusie dat de
aanvraag onvoldoende betrouwbaar is. Hier besteed de Commissie bijzondere aandacht aan in hun rapportage over de uitkomsten van het Fonds
Tekortgemeenten.
Accountantsverklaringen zeggen met name iets over de rechtmatigheid van
de door gemeenten uitgegeven budgetten. Het zegt niets over het beleid.
Daar gaat het college en de gemeenteraad over.
Vraag 5
Klopt het dat geen inhoudelijke toets is uitgevoerd op het gevoerde beleid
van de gemeente die een aanvraag heeft ingediend, omdat het gaat om een
eenmalige toekenning? Zo ja, deelt u de mening dat ook een incidenteel
fonds van 200 miljoen euro inhoudelijk moet worden getoetst? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 5
Het kabinet heeft parallel aan het IBP afspraken met gemeenten gemaakt over
het inrichten van een tijdelijke voorziening voor gemeenten die geconfronteerd worden met een stapeling van tekorten in de uitvoering van de taken in
het sociaal domein. Hiertoe heeft het kabinet € 100 miljoen beschikbaar
gesteld, en is eveneens € 100 miljoen vanuit de algemene uitkering van het
gemeentefonds vrijgemaakt.
Afgesproken is dat de VNG de uitwerking van het fonds voor haar rekening
zou nemen. Op de algemene ledenvergadering (ALV) van de VNG van 27 juni
2018 is het door de VNG ontwikkelde voorstel voor het Fonds Tekortgemeenten goedgekeurd. Een grote meerderheid (82%) van de gemeenten stemden
hier mee in.
Gemeenten hebben er hierbij niet voor gekozen om een beleidsinhoudelijke
toets uit te voeren op de oorzaak van het tekort. Hierbij heeft de afweging
meegespeeld dat het een eenmalige toekenning betreft.
De keus om de aanvragen niet te toetsen op het door de gemeente gevoerde
beleid is door gemeenten genomen. Ik kan mij hier enerzijds in vinden. Ik zie
dat hier grote praktische ingewikkeldheden aan vast zitten. Anderzijds zie ik
ook het nut om ook het door een gemeente gevoerde beleid mee te wegen in
de beoordeling van de aanvragen. Al was het maar omdat hier kennis uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

gedestilleerd kan worden waarmee verbeteringen in de toekomst kunnen
worden doorgevoerd.
Gemeenten hebben, alles overziend, om redenen van uitvoerbaarheid de
afweging gemaakt dat het niet toetsen op gemeentelijk beleid uiteindelijk de
voorkeur had.
Vraag 6
Kunt u toelichten waarom is gekozen om tekorten boven het bedrag van
108,26 euro per inwoner voor 100% te compenseren en tekorten onder dit
bedrag voor 50% of niet? Deelt u de mening dat een dergelijke staffel het
aangaan van tekorten onder gemeenten aanmoedigt? Zo nee, hoe komt het
gevoel van onredelijkheid bij gemeenten die tijdig hebben ingegrepen in hun
jeugdbeleid op u over?
Antwoord 6
In de criteria die door gemeenten zijn opgesteld, is het financiële kader
(€ 200 miljoen) als uitgangspunt genomen. Er was € 200 miljoen beschikbaar
voor het Fonds Tekortgemeenten. Dit budget kon niet overschreden worden.
In de criteria is er voor gekozen om met een vaste drempel te werken (tekort
van € 40 per inwoner), en vervolgens met een flexibele staffel indien het
beschikbare budget overvraagd zou worden. Hierbij is vanuit het oogpunt dat
de hoogste tekorten ook het meest urgent zijn er voor gekozen om met
staffels van 50% en 100% te werken.
De € 108,26 is het resultaat van de precieze uitkomsten van de aanvragen. Dit
bedrag was niet vooraf vastgesteld.
Ik deel niet de mening dat een dergelijke staffel het aangaan van tekorten
onder gemeenten aanmoedigt. Allereerst zullen gemeenten uiteindelijk nog
steeds een deel van het tekort zelf zullen moeten opvangen (dat deel van het
tekort dat onder de drempel van € 40 per inwoner valt + dat deel van het
tekort waarover 50% compensatie wordt ontvangen). Daarnaast veronderstelt
dit dat gemeenten in 2016 en 2017 al zouden hebben geanticipeerd op een
Fonds Tekortgemeenten dat pas in februari 2018 is afgesproken.
Vraag 7
Kunt u toelichten waarom de gemeenten Venlo en Leeuwarden een tekort van
ongeveer 200 euro per inwoner hebben en daarom met twee van de 88
gemeenten die een aanvraag hebben ingediend, 20 miljoen euro, ongeveer
10% van het totale fonds gecompenseerd krijgen? Wat is anders in deze
gemeenten dat de tekorten substantieel groter zijn dan bij naar inwonertal
vergelijkbare gemeenten als Leiden, Westland, Emmen of Zoetermeer?
Antwoord 7
Hier is geen simpel antwoord op te geven. In de criteria van het Fonds
Tekortgemeenten wordt geen rekening gehouden met de oorzaken van de
tekorten. En deze zijn dan ook niet bekend.
Ik ben het met u eens dat er tussen ogenschijnlijk vergelijkbare gemeenten
grote verschillen optreden in de mate waarin zij met hun budgetten binnen
het sociaal domein uitkomen.
In het onderzoek Jeugd, onderdeel benchmark, waar ik uw Kamer in het AO
Financiën Sociaal Domein van 3 oktober 2018 heb geïnformeerd is het mede
de bedoeling om hier meer inzicht in te verkrijgen.
Vraag 8
Deelt u de mening van wethouders in het land dat deze regeling passief
beleid of slecht gedrag beloont? Zo nee, hoe verantwoordt u dat deze
regeling de moeilijke keuzes bestraft die niet gecompenseerde gemeenten
hebben gemaakt om de financiën op orde te houden?
Antwoord 8
Ik ben het er niet mee eens dat het Fonds Tekortgemeenten per definitie
passief beleid of slecht gedrag beloont. Ik ben mij er wel van bewust dat
zeker niet uitgesloten kan worden dat gemeentelijk beleid oorzaak is van
tekorten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 9
Kunt u aangeven op welke wijze hij het proces en de toekenningen zou willen
verbeteren, mocht een soortgelijke afspraak zich opnieuw voordoen?
Antwoord 9
Zoals ik eerder aan uw Kamer heb gemeld ben ik bezig met een onderzoek
Jeugd. Dit moet in het voorjaar 2019 afgerond zijn, waarna dit bestuurlijk
gewogen kan worden.
Ik wil niet vooruitlopen op de uitkomsten van dit onderzoek. Dit komt de
zorgvuldigheid van het onderzoek niet te goede. Ik wil dan ook niet nu al
zinspelen op een vervolg van het Fonds Tekortgemeenten.
Vraag 10
Kunt u deze vragen vóór het Wetgevingsoverleg Jeugd en aanverwante zaken
op 12 november 2018 beantwoorden?
Antwoord 10
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4