Postbus 11103
2301 BC LEIDEN
Telefoon 071- 516 09 80
www.defenceforchildren.nl

Reactie op voorstel van wet ‘Omgang na partnerdoding’
7 januari 2015

1.

Inleiding

De leidraad voor onderhavige reactie op voornoemd wetsvoorstel zijn het IVRK en andere relevante
verdragen voor kinderen alsook alle niet-bindende documenten die richting geven bij de
interpretatie van het IVRK, zoals richtlijnen, General Comments.
De preambule van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) benadrukt dat
het kind ‘voor de volledige en harmonische ontplooiing van zijn persoonlijkheid, dient op te groeien
in een gezinsomgeving, in een sfeer van geluk, liefde en begrip’. In het IVRK zijn verschillende
rechten opgelegd die moeten maken dat het kind in een dergelijke omgeving groot wordt. Immers,
elk kind moet veilig, gezond en waardig kunnen opgroeien. Helaas is dit niet voor elk kind realiteit.
Dit is bijvoorbeeld niet (meer) het geval voor kinderen die een ouder verliezen door partnerdoding.
Defence for Children acht het van groot belang dat er aandacht is voor de situatie van minderjarigen
die een ouder verliezen door partnerdoding. Deze uiterst traumatische ervaring, zou geen kind
mogen meemaken. Kinderen die hier wel mee te maken krijgen, hebben het recht op zorg en
ondersteuning om dit trauma zo goed als mogelijk te verwerken.
Het onderhavige wetsvoorstel roept bij Defence for Children echter een aantal vragen op inzake de
conformiteit met het internationale recht inzake omgang alsook over de noodzaak van het voorstel,
gelet op de reeds bestaande wettelijke regelingen inzake omgang.

2.

Voorgestelde wijzigingen

De staatssecretaris stelt een aantal wijzigingen voor met betrekking tot het recht op omgang tussen
kinderen en de (vermoedelijke) dader-ouder van partnerdoding. Kort samengevat komt het neer op
het volgende:
 De Raad voor de Kinderbescherming stelt altijd een onderzoek in naar de wenselijkheid
van een contact- of omgangsregeling van het kind met de ouder die verdacht wordt of
veroordeeld is vanwege het doden van de andere ouder en doet een voorstel bij de
kinderrechter voor een dergelijke regeling;
 De thans geldende hoofdregel ‘omgang, tenzij’ wordt in gevallen van een vermoeden van
of veroordeling voor partnerdoding gewijzigd in ‘geen omgang, tenzij’.
 De duur van de ontzegging wordt door de rechter vastgesteld op een periode van ten minste
twee jaar.

1

Het recht op omgang vindt zijn grondslag in het recht op eerbiediging van het familie- en gezinsleven
zoals dat is neergelegd in artikel 8 Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en de
Fundamentele Vrijheden (EVRM). Zoals in de Memorie van Toelichting (MvT) bij het voorstel terecht
wordt weergegeven1, is het wettelijk uitsluiten van een individuele belangenafweging (en dus
categorisch bepalen wat in algemene zin in het beste belang van het kind is) snel strijdig met het
EVRM.
2.1
Noodzaak omkering hoofdregel
De noodzaak tot omkering van de huidige hoofdregel ‘omgang, tenzij het belang van het kind zich
hiertegen verzet’, is Defence for Children niet duidelijk. Deze keuze wordt in de MvT onderbouwd
met de stelling dat de huidige regeling ontoereikend is omdat de benodigde rust niet altijd wordt
geboden en omgangsbeslissingen op weerstand kunnen stuiten van de familie van de
nabestaanden. Ook met de huidige regeling is echter het belang van het kind doorslaggevend en
heeft de rechter mogelijkheden de omgang te ontzeggen wanneer het belang van het kind zich
daartegen verzet.2 De wetgever heeft gekozen voor een limitatieve opsomming van
ontzeggingsgronden die als gemene deler hebben dat de omgang wordt ontzegd indien deze strijdig
is met zwaarwegende belangen van het kind. Met de vierde ontzeggingsgrond (omgang is
anderszins in strijd met zwaarwegende belangen van het kind) heeft de wetgever aan de rechter
ruimte willen bieden om binnen de grote variëteit aan casusposities tot een goed afgewogen
oordeel te kunnen komen. Zo kan het zijn dat ook een niet als ‘ernstig’ aan te merken nadeel als
bedoeld in de eerste ontzeggingsgrond wel kan bijdragen tot het oordeel dat zwaarwegende
belangen van het kind zich tegen de omgang verzetten als bedoeld onder de vierde
ontzeggingsgrond.3
Defence for Children ziet niet in hoe omkering van de hoofdregel voor gevallen van partnerdoding
bijdraagt aan een meer nauwkeurige afweging van de rechter noch waarin de noodzaak van
omkering is gelegen. Dit geldt temeer in de gevallen waarin de betrokkenen overeenstemming
hebben over de omgang en de kinderen uitdrukkelijk hebben aangegeven hier behoefte aan te
hebben en niet is gebleken dat de omgang in strijd zou zijn met hun belangen. Daarbij is een van
de conclusies van het onderzoek ‘Zorg voor kinderen na partnerdoding’ juist dat het belangrijk is
dat ieder kind zijn eigen beeld en mening kan vormen van de dader-ouder en daarbij zo neutraal
mogelijk wordt begeleid. Opgemerkt wordt hierbij wel dat kinderen in geen geval gedwongen mogen
worden tot wel of geen omgang met de dader-ouder.
Defence for Children vraagt zich af of de omkering niet strijdig is met het EVRM en het IVRK doordat
er op voorhand – categorisch en zonder rekening te houden met het individuele geval – een
grondrecht (namelijk het recht op omgang) wordt ontzegd. Dit geldt al helemaal nu omkering ook
geldt voor ouders die worden verdacht van partnerdoding, maar waarbij dit nog niet vaststaat. Het
argument dat het in geval van partnerdoding gerechtvaardigd is te bepalen dat omgang niet in het
belang van het kind is omdat een ouder, door het kind de andere ouder te ontnemen, zou hebben
aangetoond niet in het belang van het kind te handelen, is niet nader onderbouwd en houdt
onvoldoende rekening met de specifieke omstandigheden van het geval. Gaat een dergelijke
stelling bijvoorbeeld ook op wanneer de ene ouder de andere zodanig verwond vanuit
zelfverdediging dat deze komt te overlijden? Dit standpunt lijkt moeilijk verdedigbaar.

1 MvT bij wetsvoorstel ‘Omgang na partnerdoding’, p. 2 (versie internetconsultatie).
2 De ontzeggingsgronden zijn opgesomd in artikel 1:377a lid 3 BW.
3 Hoge Raad 10 april 1992, LJN ZC5074.

2

2.2
Termijn ontzegging/beperking individuele belangenafweging
Volgens vaste jurisprudentie kan de omgang thans maximaal voor de periode van één jaar worden
ontzegd.4 Reden voor deze beperkte duur van de ontzegging is de zware inbreuk op het familie- en
privéleven van de ouders aan wie de omgang is ontzegd. De staatssecretaris stelt voor de omgang
voor een termijn van ten minste twee jaar te ontzeggen. Deze termijn wordt in de MvT niet nader
onderbouwd. De wetgever beperkt juist de vrijheid van de rechter om recht te doen aan de
individuele belangen van het kind in concrete gevallen.

3.

Slot

Zoals reeds opgemerkt vindt Defence for Children het belangrijk dat er aandacht is voor de zorg
voor kinderen die te maken hebben met traumatische ervaringen zoals partnerdoding. De
aangekondigde maatregelen om de samenwerking tussen betrokken instanties te verbeteren en
de kennis over de gevolgen van partnerdoding te vergroten, juicht Defence for Children dan ook
toe. Echter, Defence for Children ziet niet de noodzaak van het voornemen om in gevallen van
partnerdoding het wettelijke uitgangspunt met betrekking tot het recht op omgang om te keren en
de ontzeggingstermijn te stellen op minimaal twee jaar. Het standaard ontzeggen van het recht op
omgang met een ouder die wordt verdacht van, dan wel is veroordeeld voor een partnerdoding is
strijdig met de uitgangspunten van het IVRK en deze inbreuk wordt onvoldoende gemotiveerd in de
MvT.

Mw. mr. A. van Eijck
Juridisch medewerker Jeugdrecht

en

mw. mr. A.E. Barendsen
Juridisch projectmedewerker Jeugdrecht

4 Zie onder meer HR 27 februari 2009, LJN BG5045, r.o. 3.4.3 (de Hoge Raad verwijst in deze uitspraak naar EHRM 19

juni 2003 (Nekvedavicius tegen Duitsland) en Hof Arnhem Leeuwarden 28 augustus 2014,
ECLI:NL:GHARL:2014:7095, r.o. 4.3.

3