Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

Nr. 274

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juni 2017
Eerder heeft de Staatssecretaris u doen toekomen de gezamenlijke
arbeidsmarktagenda ouderenzorg (Kamerstuk 29 282, nr. 272), waarin is
ingegaan op de situatie van de huidige en dreigende tekorten aan
verzorgend en verplegend personeel en de toenemende instroom en
opleidingstrajecten bij de opleidingen tot verplegenden en verzorgenden.
Hierbij doe ik u toekomen, zoals in de brief van 29 november 2016
(Kamerstuk 29 282, nr. 262) door mij is toegezegd, de reactie op het
Capaciteitsplan 2016 (hierna: het Capaciteitsplan). Het Capaciteitsplan
bevat adviezen over de aantallen opleidingsplaatsen voor de komende
jaren in de verschillende vervolgopleidingen. Hierbij houdt het Capaciteitsorgaan rekening met veel factoren die van invloed zijn op de
zorgvraag op lange termijn (vergrijzing, epidemiologie, technologische
ontwikkelingen, taakherschikking, etc.). In deze brief wordt aangegeven
hoeveel opleidingsplaatsen er voor 2018 beschikbaar worden gesteld voor
de (medische) vervolgopleidingen waarvan de bekostiging onder de
verantwoordelijkheid valt van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn
en Sport. Net als de afgelopen jaren is het uitgangspunt een maximale
inzet op opleiden van professionals, waarbij het maximumadvies van het
Capaciteitsorgaan wordt gevolgd. In een aantal gevallen worden meer
plaatsen beschikbaar gesteld dan het maximumadvies, hetgeen in deze
brief wordt toegelicht.
Met deze brief wordt eveneens het rapport «arbeidsmarktanalyse
kinderverpleegkundigen» aangeboden1. Dit onderzoek is in opdracht van
de Staatssecretaris uitgevoerd door onderzoeksbureau Panteia en kan
gezien worden als een aanvulling op het Capaciteitsplan. Met deze
rapportage is nu ook zicht op vraag naar kinderverpleegkundigen in de
extramurale setting. Tijdens het algemeen overleg Intensieve Kindzorg
van 15 december 2016 (Kamerstukken 34 104 en 29 247, nr. 159) heeft de
Staatssecretaris toegezegd u te informeren over de aanpak van het tekort
1

kst-29282-274
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 282, nr. 274

1

aan deze groep kinderverpleegkundigen. Op basis van de gegevens in de
bijgevoegde rapportage formuleert de werkgroep tekort kinderverpleegkundigen2) een aanpak. Verschillende sporen worden daarbij uitgewerkt,
zoals verregaande samenwerking tussen de ziekenhuizen en extramurale
aanbieders in de opleiding. De werkgroep brengt daarbij ook best
practices in kaart.
Medisch specialisten
Voor de opleidingen voor medisch specialisten, tandheelkundig specialisten, technische zorgspecialisten en spoedeisendehulpartsen worden in
overleg met het veld voor 2018 meer plaatsen beschikbaar gesteld dan het
maximum aantal plaatsen dat het Capaciteitsorgaan adviseert. Door een
aantal specialismen is namelijk nog een krapte op de arbeidsmarkt
geconstateerd, soms in combinatie met een hoge werkdruk en een
toenemende zorgvraag. Het beschikbaar stellen van meer opleidingsplaatsen is in lijn met het beleid van de afgelopen jaren om maximaal op
te leiden en het aanbod van specialismen ruim te houden. Gelet op het
voorgaande worden voor 2018 1.175 nieuwe opleidingsplaatsen
beschikbaar gesteld. De afgelopen jaren is het aantal nieuwe opleidingsplaatsen voor medisch specialisten geleidelijk gedaald van 1.446 in 2011
naar 1.175 voor 2018. Dit is mede een gevolg van taakherschikking en
dalende ziekenhuisproductie doordat steeds meer zorg wordt geboden in
de eerste lijn en thuis. Het beleid van de afgelopen jaren heeft voor
relatief veel nieuwe artsen in opleiding gezorgd waardoor het aantal
specialisten de komende jaren nog toeneemt.
Huisartsen
Om aan de toenemende zorgvraag te kunnen blijven voldoen zijn de
afgelopen jaren extra plaatsen voor de huisartsenopleiding beschikbaar
gesteld. Zo is het aantal beschikbare nieuwe opleidingsplaatsen gestegen
van 720 in 2012 tot 750 in 2016, daar waar in 2008 nog 516 plaatsen
beschikbaar werden gesteld.
Het Capaciteitsorgaan adviseert het aantal instroomplekken voor
huisartsen naar beneden bij te stellen vanwege hogere productiviteit en
meer taakherschikking naar verpleegkundig specialisten en physician
assistants en de inzet van praktijkondersteuners. Een daling van de
opleidingsaantallen acht ik niet wenselijk, mede gelet op de huidige
signalen dat huisartsen overbelast raken. Voor 2018 houd ik het aantal
nieuwe opleidingsplaatsen dan ook stabiel op 750.
Specialist ouderengeneeskunde, arts verstandelijk gehandicapten
Bij het specialisme ouderengeneeskunde wordt uitgegaan van een grote
en stijgende zorgvraag, zowel in de eerste lijn als in instellingen. Voor de
juiste geneeskundige zorg aan kwetsbare ouderen met een complexe
zorgvraag hecht ik aan de samenwerking tussen huisartsen, specialisten
ouderengeneeskunde en de wijkverpleegkundige. De expertise van de
specialist ouderengeneeskunde over de specifieke problematiek van
kwetsbare ouderen is een aanvulling op de kennis en competenties van de
huisarts, evenals de expertise van de wijkverpleegkundige. Omdat steeds
meer kwetsbare ouderen langer zelfstandig thuis wonen zal de vraag naar
deze expertises toenemen. De Staatssecretaris en ik hebben vorig jaar
2

Deelnemers: Vereniging Gespecialiseerde Verpleegkundige Kindzorg, Brancheorganisatie
Medische Kindzorg Thuis, Nederlands Vereniging van Ziekenhuizen, Nederlandse Federatie van
Universitair Medische Centra, Verpleegkundigen en Verzorgenden Nederland, College
Zorgopleidingen en het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 282, nr. 274

2

aangegeven de kennis en expertise van de specialist ouderengeneeskunde meer in de wijk te willen benutten (zie ook de kamerbrief van 8 juli
over zorg voor kwetsbare ouderen thuis (Kamerstukken 33 578 en 29 389,
nr. 33)). Ook binnen instellingen neemt het beroep op de kennis van de
specialist ouderengeneeskunde toe. Het advies van het Capaciteitsorgaan
is dan ook om de instroom te verhogen om bestaande tekorten zo snel
mogelijk weg te werken. Daar waar in 2013 nog werd geadviseerd een
maximum-instroom van 128 plaatsen beschikbaar te stellen, wordt thans
geadviseerd om te stijgen naar 186 nieuwe opleidingsplaatsen. Dit advies
neem ik over. Verenso en SOON werken samen om de instroom bij dit
specialisme te verhogen.
Wat betreft de opleiding tot arts verstandelijk gehandicapten zijn de
afgelopen jaren tekorten weggewerkt en worden de beschikbaar gestelde
opleidingsplaatsen steeds beter benut. Ook hier komt taakherschikking
steeds beter van de grond. Gelet hierop wordt het ten opzichte van 2013
iets gedaalde instroomadvies gevolgd en stel ik 18 nieuwe opleidingsplaatsen beschikbaar voor 2018.
(Profiel)artsen Maatschappij en Gezondheid
Om over voldoende artsen te beschikken voor de uitvoering van de
publieke gezondheidszorg subsidieert VWS de opleidingen tot arts
infectiebestrijding, jeugdarts, medisch milieukundige en arts tuberculosebestrijding (profielartsen). Daarnaast wordt subsidie beschikbaar gesteld
voor het verder opleiden van deze profielartsen tot arts Maatschappij en
Gezondheid. Het Capaciteitsorgaan verwacht dat de achterstand in het
aantal opgeleide artsen voor de publieke gezondheidszorg wordt
ingelopen. Hierdoor ligt de raming over de hele linie lager dan in het
vorige Capaciteitsplan. In de infectieziektebestrijding is nog enige tijd een
hoge instroom nodig om de nieuwe activiteit, coördinatie van bestrijding
van antibioticaresistentie, te waarborgen. Het Capaciteitsorgaan adviseert
een instroom in alle (profiel)opleidingen van minimaal 143 en maximaal
186 plaatsen. Daarbij spreekt het Capaciteitsorgaan een voorkeur uit voor
het maximumadvies, om zo ook op langere termijn over voldoende
(profiel)artsen Maatschappij en Gezondheid te beschikken. Voor 2018
worden daarom 186 nieuwe opleidingsplekken beschikbaar gesteld.
GGZ-beroepen
Het Capaciteitsorgaan adviseert over de instroom in vijf ggz-opleidingen
(gz-psycholoog, psychoterapeut, klinisch psycholoog, klinisch neuropsycholoog en verpleegkundig specialist ggz). De ramingen van de
ggz-opleidingen zijn relatief nieuw. In de afgelopen jaren zijn de ramingen
steeds verder naar beneden bijgesteld, mede doordat betere basisdata
beschikbaar komen, sprake is van een hoger rendement van de werkzame
zorgverleners, een hogere uitstroom uit de opleidingen en een zorgvraag
die over het geheel van de beroepsgroepen genomen stabiliseert. Ook
buiten de opleidingsplaatsen waarvoor ik middelen beschikbaar stel,
leiden instellingen fors op. Tegelijkertijd zijn de ramingen nog onzeker,
omdat de GGZ in beweging is. Het Capaciteitsorgaan geeft er de voorkeur
aan om bij alle opleidingen, met uitzondering van de opleiding tot
verpleegkundig specialist ggz, uit te gaan van het minimum-instroomadvies. Ik volg dit advies niet, maar stel, gelet op de ontstane wachttijden,
het in het maximumadvies genoemde aantal opleidingsplaatsen
beschikbaar. Het aantal nieuwe opleidingsplaatsen betreft voor de
opleiding tot gz-psycholoog 610, voor de opleiding tot psychotherapeut
224, voor de opleiding tot klinisch psycholoog 255 en voor de opleiding
klinisch neuropsycholoog 27. Omdat het Capaciteitsorgaan verwacht dat
de waargenomen taakherschikking van psychiater naar verpleegkundig

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 282, nr. 274

3

specialist ggz bij chronische patiënten zal doorzetten, adviseert het
Capaciteitsorgaan voor de opleiding tot verpleegkundig specialist ggz de
maximum-instroom van 86 nieuwe plaatsen beschikbaar te stellen. Dit
advies neem ik over. Voor de ggz-opleidingen stel ik hiermee in totaal
1.202 nieuwe opleidingsplaatsen beschikbaar.
Ik zal de ggz sector uitdrukkelijk oproepen om de opleidingsplaatsen die
buiten de beschikbaarheidfinanciering om worden gerealiseerd niet te
minderen, zodat de gewenste toename aan deze zorgverleners daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
Ziekenhuisopleidingen
Het Capaciteitsorgaan voorziet tekorten aan gespecialiseerd verpleegkundigen en medisch ondersteuners3 als de instroom in de zogenoemde
ziekenhuisopleidingen niet toeneemt. De opgave verschilt per beroepsgroep en per regio. In totaal moet de instroom van ongeveer tweeduizend
naar bijna 3.500 studenten per jaar. Bij de ziekenhuisopleidingen bepalen
de opleidende zorgaanbieders (vooral ziekenhuizen en UMC’s) zelf
hoeveel zij opleiden en krijgen daarvoor een beschikbaarheidbijdrage.
Naar aanleiding van de dreigende tekorten sporen de Nederlandse
Vereniging van Ziekenhuizen en de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra hun leden actief aan om in regionaal overleg een
arbeidsmarktagenda af te spreken naar aanleiding van het advies van het
Capaciteitsorgaan. Dit voorjaar moeten alle opleidingsregio’s concrete
afspraken maken om de instroom in de opleidingen te vergroten. De
brancheorganisaties bieden hun leden daarvoor advies en hulpmiddelen
aan zoals factsheets en videomateriaal. Met het College Zorgopleidingen
maken NVZ en NFU een monitor met een landelijk overzicht van alle
opleidingsinspanningen, waaruit zal blijken in hoeverre de afgesproken
opleidingsinspanningen worden gerealiseerd.
In het licht van de dreigende tekorten vind ik het belangrijk om de
systematiek van de bekostiging van de ziekenhuisopleidingen te
handhaven zodat ziekenhuizen geen budgettaire belemmering ervaren bij
het opleiden. De bestaande systematiek maakt het bovendien mogelijk dat
ziekenhuizen boventallig kunnen opleiden voor doorstroming van
gediplomeerden naar vergelijkbare beroepen in andere sectoren, zoals de
ambulanceverpleegkundige en kinderverpleegkundige in de extramurale
setting. De betrokken brancheorganisaties helpen de regionale partijen
hierbij op lokaal niveau contacten te leggen.
Motie
In reactie op de motie van de leden Wolbert en Arno Rutte van 23 februari
2017 (Kamerstuk 33 578, nr. 39), heb ik de Kamer toegezegd dat in gesprek
zal worden gegaan met de sector over de vraag of het anders verdelen
van de opleidingsplekken een oplossing kan zijn voor het dreigende tekort
aan artsen in de noordoostelijke regio, waarbij het onderzoek van de
Rijksuniversiteit Groningen «De regionale mobiliteit en binding van
medisch specialisten», zal worden betrokken. Er is inmiddels gesproken
met de opstellers van het voornoemde rapport, met het Capaciteitsorgaan
en met de opleidende veldpartijen. Deze gesprekken bieden goede
aanknopingspunten om het onderwerp van regionale tekorten aan
medisch specialisten verder te onderzoeken. Daarbij wordt overigens
breder gekeken dan alleen naar het noordoosten, aangezien er in andere
regio’s vergelijkbare knelpunten zijn. Duidelijk is al wel dat voor de
3

Niet-verpleegkundige vervolgopleidingen: Operatieassistenten, anesthesiemedewerkers,
radiologisch laboranten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 282, nr. 274

4

gesignaleerde problemen geen eenvoudige oplossingen voorhanden zijn.
Het gesprek met de sector zal daarom worden voortgezet en de inzichten
die daaruit voortkomen zullen worden betrokken bij de verdeling van
opleidingsplaatsen in de komende jaren. Ik beschouw de motie hiermee
als afgedaan.
Tot slot
Het is van groot belang om voldoende zorgverleners op te leiden om aan
de zorgvraag in de komende jaren te kunnen (blijven) voldoen. In lijn met
het bestaande beleid stel ik daarom voor de opleidingen het maximaal
geadviseerde aantal opleidingsplaatsen of meer beschikbaar. Het is aan
de betrokken partijen in het opleidingveld om te zorgen dat deze plekken
optimaal worden benut.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 29 282, nr. 274

5