Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2015–2016

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1472
Vragen van de leden Van Bommel en Jasper van Dijk (beiden SP) aan de
Ministers van Buitenlandse Zaken, van Defensie en voor Buitenlandse Handel
en Ontwikkelingssamenwerking over export van militair materieel aan
Saudi-Arabië (ingezonden 18 december 2015).
Antwoord van Minister Ploumen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) en Minister Koenders (Buitenlandse Zaken)
(ontvangen 10 februari 2016).
Vraag 1
Bent u bekend met de juridische opinie waarin een drietal internationaal
rechtsgeleerden concludeert dat het afgeven van vergunningen voor militair
materieel aan Saudi-Arabië in strijd is met zowel Europees als internationaal
recht indien dit materieel gebruikt kan worden voor de oorlog in en blokkade
van Jemen dan wel indien het eindgebruik van het materieel niet is ingeperkt?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Deelt u deze conclusie van de juristen? Zo nee, waarom niet? Heeft u
beschikking over één of meerdere juridische opinies of adviezen die iets
anders concluderen? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 2
Het kabinet deelt in grote lijnen de conclusies van het hierboven genoemde
rapport dat de bombardementen door de coalitie onder leiding van SaoediArabië zeer waarschijnlijk tot schendingen van het humanitair oorlogsrecht
hebben geleid. Hierbij baseert het kabinet zich onder meer op een verklaring
van de Hoge Vertegenwoordiger voor de Mensenrechten van de Verenigde
Naties, die in juli 2015 concludeerde dat alle partijen in het conflict zich
schuldig maken aan schendingen van het humanitair oorlogsrecht.

1

ah-tk-20152016-1472
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2016

UK Government breaking the law supplying arms to Saudi Arabia say leading lawyers,
http://www.amnesty.nl/nieuwsportaal/pers/uk-government-breaking-law-supplying-arms-saudiarabia-say-leading-lawyers, 17 december 2015.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

1

Ten aanzien van de blokkade onderkende het kabinet in antwoorden op
eerdere Kamervragen van het lid Van Dijk (SP) dat deze blokkade de
bestaande tekorten aan voedsel, medicijnen en brandstof had vergroot2.
Echter, hierbij moet worden aangetekend dat naast de blokkade vooral de
aanhoudende gevechten op de grond en de bombardementen vanuit de lucht
alsmede de beschadigingen aan de infrastructuur in Jemen er de oorzaak van
zijn dat (hulp)goederen niet hun eindbestemming bereiken. Daarbij is het
kabinet van mening dat het van groot belang is om te voorkomen dat meer
wapens in handen van Houthi-rebellen komen3 en het VN-wapenembargo
tegen de Houthi-rebellen van 14 april jl. (VNVR resolutie 2216) gehandhaafd
wordt. Zoals de auteurs van de hierboven genoemde juridische opinie zelf
onderschrijven, is de intensiteit van de blokkade de afgelopen maanden
afgenomen, mede om de aanvoer van commerciële goederen te verbeteren
en zo de humanitaire noden te verlichten.
Het kabinet blijft bezorgd over de humanitaire gevolgen van de blokkade,
maar onderstreept ook de rol die de blokkade speelt bij het voorkomen van
verdere bewapening van de Houthi’s en daarmee van een verdere verslechtering van de veiligheidssituatie in Jemen.
Vraag 3
Kunt u een overzicht geven van de export door Nederland van militair
materieel en van afgegeven vergunningen voor de export van militair
materieel aan Saudi-Arabië sinds de oorlog in Jemen uitbrak? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 3
In de periode van 26 maart 2015 tot en met 15 januari 2016 zijn voor
Saoedi-Arabië in totaal vier vergunningen afgegeven, waarvan twee voor
uitvoer en twee voor doorvoer van militaire goederen. De totale waarde van
de uitvoervergunningen bedroeg 2,8 miljoen euro. Ter vergelijk, volgens het
CBS bedroeg in 2014 de totale waarde van de goederenexport vanuit
Nederland naar Saoedi-Arabië krap 2,5 miljard euro.
Dit bedrag van 2,8 miljoen euro valt ook in het niet ten opzichte van de
export vanuit EU-lidstaten die grote hoeveelheden wapens aan Saoedi-Arabië
verkopen.
Uitvoer elektronica componenten voor militaire trainingsvliegtuigen
Op 19 juni 2015 is een vergunning afgegeven voor delen voor trainingsvliegtuigen, vallend onder post ML10 categorie A10 van de Gemeenschappelijke
EU-lijst van militaire goederen. Dit betrof een nalevering van eerder
geleverde, niet goed functionerende, elektronische componenten voor het
beeldscherm van de piloot.
Op 7 juli 2015 is, naar aanleiding van de persverklaring van de Hoge
Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties, het Nederlandse uitvoerbeleid verder aangescherpt voor landen die onderdeel zijn van
de door Saoedi-Arabië geleide coalitie. De Hoge Commissaris maakte toen
middels een persverklaring melding van schendingen van het humanitair
oorlogsrecht door alle strijdende partijen.
Sindsdien worden aanvragen van de Saoedische luchtmacht, wanneer die
kunnen bijdragen aan de bombardementen, afgewezen, aangezien het zeer
aannemelijk is dat die bombardementen medeverantwoordelijk zijn voor de
schendingen van het humanitair oorlogsrecht in Jemen.
Doorvoer licht gepantserde voertuigen
Op 28 juni en op 8 oktober 2015 zijn twee vergunningen afgegeven voor de
doorvoer van uit Canada afkomstige gepantserde voertuigen, vallend onder
post ML6a/ML6b categorie A2/B1 van de Gemeenschappelijke EU-lijst van
militaire goederen. Het betrof licht gepantserde voertuigen voor het vervoer
en de bescherming van overheids- en veiligheidspersoneel van de Saoedi-

2
3

Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 292
Beantwoording vragen van het lid Jasper van Dijk over wapenexport naar Egypte (Aanhangsel
Handelingen, vergaderjaar 2015–2016, nr. 496)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

2

sche regering. Vanwege de lichte bepantsering hebben deze voertuigen
nauwelijks meer waarde voor de gewapende strijd in Jemen dan een
niet-vergunningplicht civiel voertuig, bijvoorbeeld een Toyota Landcruiser.
Hierdoor is het omleidingsrisico naar Jemen zeer laag.
Uitvoer onderdelen voor motoren transportvliegtuig
Op 31 augustus 2015 is een vergunning afgegeven voor onderdelen voor
transportvliegtuigmotoren, vallend onder post ML10d categorie A10 van de
Gemeenschappelijke EU-lijst van militaire goederen. Eindgebruiker was de
Saoedische luchtmacht.
Aangezien deze transportvliegtuigen geen rol spelen bij de bombardementen
door de Saoedische luchtmacht is deze vergunning toegewezen.
Vraag 4
Deelt u de opvatting dat de bij vraag één genoemde juridische opinie
aanleiding zou moeten zijn om de export van militair materieel vanuit
Nederland aan Saudi-Arabië aan banden te leggen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 4
Zoals ook aangegeven tijdens de recente begrotingsbehandeling van
Buitenlandse Zaken heeft het kabinet sinds het begin van de interventie in
Jemen de toetsing voor de uitvoer van militaire goederen naar de betrokken
landen met de grootste zorgvuldigheid behandeld.
Aanvragen voor legeronderdelen die zeer waarschijnlijk betrokken zijn bij
schendingen van het humanitair oorlogsrecht worden stelselmatig afgewezen, wanneer de goederen zouden kunnen bijdragen aan die schendingen. Zo
heeft het kabinet onlangs vergunningaanvragen afgewezen voor onderdelen
voor vliegtuigen voor landen die deelnemen aan de bombardementen, en
voor patroonschakelbanden die kunnen worden ingezet bij de grondoperatie
in Jemen. Ook heeft het kabinet onderdelen voor niet bewapende Unmanned
Aerial Vehicles (UAV’s) afgewezen vanwege de mogelijke ondersteunende rol
die dergelijke systemen kunnen vervullen bij de interventie in Jemen.
Zoals aangegeven in de op 13 januari jl. aan de Kamer verstuurde brief
Status toezeggingen t.b.v. algemeen overleg Wapenexportbeleid acht het
kabinet het onwaarschijnlijk dat de komende tijd nog vergunningen voor
wapenexporten naar Saoedi-Arabië zullen worden goedgekeurd. Alleen
wanneer onomstotelijk vaststaat dat goederen niet kunnen worden ingezet in
de strijd in Jemen of bij mensenrechtenschendingen zal nog een vergunning
worden afgegeven.
Door middel van dit strikte beleid oefent Nederland invloed uit op de overige
EU-lidstaten. Immers, wanneer deze een vergelijkbare aanvraag in behandeling hebben als Nederland heeft afgewezen, zijn zij verplicht Nederland te
consulteren. Het kabinet grijpt dergelijke consultaties vervolgens aan om de
Nederlandse gronden voor afwijzing bij alle EU-partners te benadrukken en
zodoende bij te dragen aan een restrictievere lijn van de EU als geheel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, Aanhangsel

3