Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

29 614

Grondrechten in een pluriforme samenleving

Nr. 108

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 februari 2019
Inleiding
Er bestaan bij het kabinet en breder in de samenleving al langere tijd
zorgen over gedragingen die op gespannen voet staan met onze
democratische rechtsorde, en die als onverdraagzaam en anti-integratief
kunnen worden beschouwd. Via verschillende brieven is uw Kamer
geïnformeerd over de aanpak van problematisch gedrag met de focus op
het salafisme, ongewenste buitenlandse financiering en extremistische
sprekers.1 Deze zorgen zijn ook met uw Kamer gedeeld tijdens het debat
over de financiering van moskeeën op 30 mei 2018 (Handelingen II
2017/18, nr. 87, item 3). De Nederlandse overheid staat voor de
bescherming en bevordering van de democratische rechtsorde en de
waarden die daaraan ten grondslag liggen.
In de Nederlandse samenleving is ruimte voor een grote diversiteit van
beschouwingen, opvattingen, waardepatronen en leefstijlen.2 Dit betekent
dat mensen de vrijheid hebben hun eigen keuzes te maken binnen de
kaders van de democratische rechtsorde. De overheid staat voor de
verworvenheden van onze democratische rechtsstaat. Deze zijn door de
eeuwen heen zwaarbevochten en zorgvuldig geconstrueerd om een
Nederland te creëren waar iedere burger fundamentele vrijheden kan
genieten. Deze verworvenheden dienen te allen tijde te worden
beschermd en doorgegeven aan de generaties die na ons komen. De
1

Beleidsreactie op de notitie «Salafisme in Nederland», Kamerstuk 29 614, nr. 38, de brief
«Concretisering aanpak Salafisme», Kamerstuk 29 614, nr. 39, de brief «Transparantie buitenlandse financiering aan religieuze instellingen», Kamerstuk 29 614, nr. 50, de brief
«Ongewenste (buitenlandse) financiering van instellingen en activiteiten», Kamerstuk 29 614,
nr. 56, de brief «Aanpak extremistische sprekers», Kamerstuk 29 614 nr. 66, en de brief
«Transparantie van geldstromen naar maatschappelijke organisaties en beperking van
geldstromen vanuit onvrije landen», Kamerstuk 29 614, nr. 71, brief «Integrale aanpak
extremistische sprekers», Kamerstuk 29 614, nr. 76.
2
Vgl. Kamerstuk 29 614, nr. 2 (Nota grondrechten in een pluriforme samenleving).

kst-29614-108
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

1

grondwettelijke vrijheid van godsdienst- en levensovertuiging maakt dat
er ook plaats is voor geloofs- en levensovertuigingen die een fundamentalistisch karakter hebben.
Onze vrijheden zijn echter geen vrijbrief voor antidemocratisch en
onverdraagzaam gedrag. Hier trekt het kabinet een grens. Overheid en
samenleving moeten zich teweerstellen tegen de uitwassen die op basis
van ideologische of religieuze overtuigingen leiden tot actieve onverdraagzaamheid, en – onder omstandigheden – het belemmeren van
anderen in het uitoefenen van hun grondwettelijke rechten en vrijheden.
In deze brief wordt een integrale aanpak van problematisch gedrag
uiteengezet. Dit is gedrag dat beschouwd kan worden als een vorm van
ondermijning van de democratische rechtsorde. Ondermijning is te
definiëren als stelselmatige, doelbewuste en in vele gevallen heimelijke
activiteiten die door de nagestreefde doelen, de gebruikte middelen of
ressorterende effecten de democratische rechtstaat, de bijbehorende
instituties en onderlinge samenhang tussen burgers verzwakken,
destabiliseren, ondergraven of saboteren. Te denken valt daarbij aan het
stelselmatig en dwingend afwijzen of belemmeren van democratische
processen (zoals raadsvergaderingen en verkiezingen) en het gezag van
democratisch-rechtstatelijke instituties (zoals de rechterlijke macht en
overheid). Dergelijke problematische gedragingen zijn, ook wanneer zij
niet vallen binnen het strafrechtelijke kader, onacceptabel.
Problematisch gedrag kan door buitenlandse financiering worden
veroorzaakt of versterkt. In Nederland is het iedere maatschappelijke
organisatie (waaronder ook religieuze organisaties) toegestaan financiering te ontvangen vanuit het buitenland. Echter, indien deze financiering gepaard gaat met invloed die problematisch gedrag bij de
ontvangende organisatie teweegbrengt dan wel versterkt, is deze
financiering ongewenst en dient deze te worden tegengegaan.
Zoals verzocht door uw Kamer geef ik in deze brief, mede namens mijn
ambtgenoten, de Minister van Buitenlandse Zaken, de Minister van
Justitie en Veiligheid, de Minister voor Rechtsbescherming en de Minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties inzicht in de maatregelen
die genomen worden om problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse financiering tegen te gaan.
Integrale aanpak problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse financiering
Met betrekking tot de aanpak van problematisch gedrag en ongewenste
buitenlandse financiering constateert het kabinet drie centrale problemen:
• De beschikbare informatie over problematisch gedrag en (ongewenste)
buitenlandse financiering is versnipperd, daarbij ontbreekt het aan
coördinatie;
• Problematisch gedrag is gedrag dat vaak binnen de grenzen van de
wet valt en dat maakt de aanpak ervan lastig;
• Buitenlandse financiering draagt in sommige gevallen bij aan
problematisch gedrag.
Deze problemen moeten worden aangepakt. Het kabinet zet daarom in op:
het versterken van de informatiepositie van Rijk en gemeenten, het
vergroten van het handelingsperspectief van gemeenten en het
tegengaan van ongewenste buitenlandse financiering. Hieronder volgt
een uitwerking van deze maatregelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

2

1. Versterken informatiepositie Rijk en gemeenten
Relevante informatie over problematisch gedrag en ongewenste
buitenlandse financiering is vaak versnipperd over verschillende
domeinen. Te denken valt aan nationale veiligheid, sociale spanningen,
financiën en invloed vanuit het buitenland. Tijdens het Kamerdebat van
30 mei 2018 (Handelingen II 2017/18, nr. 87, item 3) is toegezegd de
verschillende inspanningen binnen de rijksoverheid op het gebied van
informatievergaring, duiding en het ontwikkelen van handelingsperspectief beter bijeen te brengen.3
Om uitvoering te geven aan deze toezegging, is een Taskforce Problematisch gedrag & ongewenste buitenlandse financiering (PG&OBF) opgericht
(hierna: de Taskforce). Binnen deze Taskforce werken de ministeries van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (inclusief de AIVD), Justitie en Veiligheid (inclusief de NCTV) en
Buitenlandse Zaken nauw samen met politie om gemeenten en gemeenschappen steviger en proactief te adviseren en ondersteunen.
De Taskforce zal zich vanwege voornoemde zorgen allereerst richten op
de ondersteuning met betrekking tot de aanpak van problematisch gedrag
binnen de salafistische beweging. Het kabinet constateert namelijk – naast
de groei van deze beweging an sich- een groeiende invloed van
individuen en organisaties die vanuit bepaalde salafistische leerstellingen
aanzetten tot onverdraagzaamheid, afwijzen van het gezag van de
overheid en van de instituties van de democratische rechtsorde en een
anti-integratieve opstelling. Zij trachten de vrijheid van anderen in te
perken, waarbij valt te denken aan verkettering die gepaard gaat met
uitsluiting en zelfs bedreiging. Deze «aanjagers» hebben een onevenredige impact binnen islamitische gemeenschappen in Nederland door
hun actieve gebruik van sociale media, hun aanbod van niet-regulier
onderwijs en hun beschikking over eigen uitgeverijen. De overheid maakt
zich zorgen over deze invloeden en gaat deze tegen, omdat zij problematisch gedrag bevorderen. Daarbij geldt dat niet het salafistische spectrum
als geheel, maar slechts die delen van de salafistische beweging dienen te
worden aangepakt, waarbinnen sprake is van strafbaar en/of – vanuit het
perspectief van de democratische rechtsorde – problematisch gedrag. Een
overheid wil en mag zich niet bemoeien met religieuze aspiraties, maar
wel met een georganiseerd streven – vaak via heimelijke processen – naar
maatschappelijke hervorming, invoering van een andere rechtsorde en
eigenrichting, wanneer deze veranderingen gericht zijn op het inperken
van vrijheden van andersdenkenden.
De Taskforce wil zich uiteindelijk richten op ondersteuning van de aanpak
van alle vormen van problematisch gedrag. Indien daar aanleiding toe is,
kan de focus worden verbreed of worden verschoven. In het kader van
deze ondersteuning wordt instrumentarium ontwikkeld dat toepasbaar is
op de aanpak van problematisch gedrag in algemene zin, los van
religieuze of ideologische achtergrond.
De kern van de aanpak door de Taskforce is het bijeenbrengen van
beschikbare informatie en deze multidisciplinair te duiden door betrokken
Rijkspartners, waarbij alle factoren in samenhang geanalyseerd worden.
Daarbij wordt ook gebruik gemaakt van actuele inzichten uit de wetenschap over onder meer het salafisme, zoals de in 2018 uitgevoerde

3

Een overzicht van relevante moties en verzoeken is als bijlage bij deze brief opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

3

synthesestudie.4 Op deze manier wordt door de Taskforce continu een zo
compleet mogelijk beeld gecreëerd van zowel het fenomeen als van
casuïstiek. Vanuit dit gezamenlijke beeld wordt een integrale strategie
ontwikkeld die gemeenten lokaal en regionaal kunnen toepassen. De
Taskforce wordt toegerust met een interdepartementaal adviesteam, dat
proactief (potentiële) problemen signaleert en de desbetreffende
gemeenten en regio’s desgewenst ondersteunt. Afhankelijk van de
gesignaleerde problematiek en de behoefte van de gemeenten zal die
steun variëren van kortdurende, tot intensieve, langdurige trajecten.
Onmisbaar zijn de verschillende betrokken gemeenschappen in
Nederland. Zij hebben vaak het meest te lijden onder problematisch
gedrag. Soms direct, bijvoorbeeld wanneer een extremistische spreker
jongeren boodschappen meegeeft die hen niet helpen om mee te doen in
de maatschappij. Maar vaak ook indirect doordat dergelijke problematische uitspraken (ten onrechte) een negatieve weerslag hebben op de
beeldvorming van de islamitische gemeenschappen als geheel. Zij zijn
daarom voor de (lokale) overheid belangrijke partners in het tegengaan
van dit problematische gedrag. Om die reden zet de Taskforce zich in om
naast gemeenten ook samen te werken met betrokken gemeenschappen
om de weerbaarheid tegen problematisch gedrag te versterken en daar
waar nodig de relatie tussen gemeenten en gemeenschappen te
verstevigen.
2. Vergroten van handelingsperspectief van Rijk en gemeenten
De aanpak van problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse
financiering vraagt uiteraard niet alleen om adequate duiding, maar ook
om handelingsperspectief. En omdat het veelal gaat om gedrag dat
binnen de grenzen van de wet valt maar wel problematisch is, is juist dat
gedrag lastig aan te pakken. Indien sprake is van problematisch gedrag,
moet hiertegen kunnen worden opgetreden. Lokale betrokkenen spelen
een primaire rol, omdat handelingsopties veelal dienen te worden
gewogen en toegepast binnen de lokale context. Rijk en gemeenten
volgen in hun optreden nu al de Driesporenaanpak (dialoog, confrontatie
en verstoren of handhaven).5
Er moet meer handelingsperspectief komen. In opdracht van de Minister
van Binnenlandse Zaken Koninkrijksrelaties worden daarom verschillende
verkenningen uitgevoerd. In de eerste verkenning wordt in kaart gebracht
welk instrumentarium reeds beschikbaar is voor de aanpak van problematisch gedrag. In de tweede verkenning wordt voor aanvullende maatregelen gekeken naar aanpakken in aanpalende domeinen, zoals jeugd- en
woonoverlast, gesloten groeperingen, Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s)
en radicalisering. Ook hier komt namelijk vaak gedrag voor dat niet
strafbaar is, maar wel ongewenst. Bruikbare elementen van deze
aanpakken zullen worden geïmplementeerd in de integrale aanpak van
problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse financiering.
De eerste fase van deskresearch is voor beide verkenningen afgerond.
Deze heeft mogelijk toepasbare instrumenten opgeleverd. Deze instrumenten worden in de tweede fase van de verkenningen bij het lokaal
bestuur getest op hun inzetbaarheid. Ook zal op basis van kwantitatief en
kwalitatief onderzoek een beschrijving van voorbeelden uit de praktijk
worden gemaakt. De resultaten van deze twee verkenningen worden
4

Verwey-Jonker Instituut, «Salafisme in Nederland belicht» (mei 2018). Deze synthesestudie is in
opdracht van het Ministerie van SZW uitgevoerd en is in februari 2019 gepubliceerd op
www.rijksoverheid.nl en raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
5
De brief «Concretisering aanpak Salafisme», Kamerstuk 29 614, nr. 39.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

4

gebruikt bij het vaststellen van een kader voor het instrumentarium dat
door gemeenten kan worden ingezet bij de bescherming van de
democratie.
In het verlengde hiervan wordt momenteel in samenwerking met
gemeenten onder andere een escalatieladder met interventiemogelijkheden ontwikkeld dat, langs de lijnen van het Normatief kader en de
Driesporenaanpak, een meer integraal overzicht biedt van mogelijke
interventiestrategieën in relatie tot problematisch gedrag. Het betreft in
eerste instantie een vertrouwelijk overzicht, dat in nauwe samenhang met
andere ontwikkelde instrumenten moet worden bezien en gebruikt. Daar
deze problematiek om maatwerk vraagt zal de Taskforce PG&OBF
gemeenten indien gewenst ondersteunen bij het toepassen van de
escalatieladder.
Voor gebruik van andere instrumenten moet er, mede gezien vanuit het
oogpunt van het democratisch rechtstatelijk perspectief, sprake zijn van
een (dreigende) wetsovertreding of evidente ordeverstoring om bestuursrechtelijk op te kunnen treden. In het kader van de nationale veiligheid kan
de Tijdelijke wet bestuurlijke maatregelen terrorismebestrijding mogelijk
worden ingezet ten aanzien van een persoon die op grond van zijn
gedragingen in verband kan worden gebracht met terroristische activiteiten of de ondersteuning daarvan.
Vanuit de Taskforce zal op basis van de inzichten van deze verkenningen
samen met gemeenten gewerkt worden aan de doorontwikkeling van het
handelingsperspectief. De Taskforce richt zich naast het verbeteren van
bestaande handelingsperspectieven en de inzet daarvan, ook op het
ontwikkelen van nieuwe handelingsperspectieven. Gemeenten zullen
verder worden ondersteund door hen te faciliteren met kennis en training.
3. Tegengaan van ongewenste buitenlandse financiering
Rondom het tegengaan van ongewenste buitenlandse financiering betreft
de inzet van het kabinet:
• Het vergroten van inzicht in financiële stromen;
• Het uitvoeren van een verkenning naar het inperken van geldstromen
vanuit onvrije landen;
• Het beperken van de buitenlandse financiering van politieke partijen;6
• Het aanpakken van casuïstiek.
In dit kader is het Regeerakkoord van belang waarin staat dat
beïnvloeding vanuit onvrije landen en organisaties via sociale media of
door de financiering van organisaties in Nederland onwenselijk is.
Voorkomen moet worden dat vanuit het buitenland via geldstromen naar
politieke, maatschappelijke en religieuze organisaties onwenselijke
invloed wordt gekocht. Daartoe zullen deze geldstromen meer transparant
gemaakt worden. Wederkerigheid vormt hierbij een belangrijke toetssteen. Geldstromen vanuit onvrije landen, waarbij misbruik wordt
gemaakt van onze vrijheden, zullen zoveel mogelijk worden beperkt.7
Vergroten van inzicht in financiële stromen
Voor het ontwikkelen van handelingsperspectief is het creëren van meer
inzicht in de aard en omvang van (buitenlandse) geldstromen van cruciaal
belang. Het kabinet heeft op 21 december 2018 een conceptwetsvoorstel
6

Kabinetsreactie op het eindrapport van de Evaluatie- en Adviescommissie Wet financiering
politieke partijen, 25 januari 2019 (Kamerstuk 32 752, nr. 54).
7
Vertrouwen in de toekomst, Regeerakkoord 2017–2021, VVD, CDA, D66 en ChristenUnie, p.4.
(bijlage bij Kamerstuk 34 700, nr. 34).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

5

in consultatie gebracht dat tot doel heeft geldstromen naar maatschappelijke organisaties meer transparant te maken. Door maatschappelijke
organisaties te verplichten inzicht te geven in ontvangen donaties wordt
het handelingsperspectief van betrokkenen, waaronder gemeenten,
versterkt. Wanneer er onwenselijke gedragingen plaatsvinden en de
gemeenten daarover het gesprek willen aangaan, kunnen zij zich
beroepen op de wettelijke verplichting voor maatschappelijke organisaties
om transparant te zijn. Om het inzicht in de aard en omvang van buitenlandse geldstromen aan religieuze organisaties te vergroten, is het kabinet
hiernaast een onafhankelijk onderzoek gestart. De verdere onderzoeksprocedure en aanbesteding lopen via het WODC. De uitkomsten hiervan
worden in het najaar van 2019 verwacht.
Verkenning inperken geldstromen vanuit onvrije landen
Het kabinet heeft, in navolging van het Regeerakkoord, een verkenning
uitgevoerd naar de mogelijkheden om geldstromen uit specifiek «onvrije
landen» naar maatschappelijke en religieuze organisaties in Nederland
aan banden te leggen (in de bijlage treft u een uitgebreid overzicht van de
uitkomsten van deze verkenning)8. Daarvoor is onderzocht op welke wijze
de term «onvrije landen» ingekaderd kan worden.
Omdat er geen (internationaal geaccepteerde) definitie van «onvrije
landen» bestaat, kan de Nederlandse overheid aansluiting zoeken bij
bestaande rankings op het gebied van «(on)vrijheid». Rankings maken een
complex begrip als vrijheid tot op zekere hoogte inzichtelijk, meetbaar en
vergelijkbaar. Als startpunt voor nadere kwalificatie van het begrip
«onvrije landen» kan (conform het Regeerakkoord) het criterium van
wederkerigheid worden gebruikt. Dit houdt in dat landen die niet toestaan
dat maatschappelijke en religieuze organisaties kunnen worden gefinancierd vanuit het buitenland, zelf niet langer de mogelijkheid krijgen
instellingen in Nederland te financieren.
Er zijn aanknopingspunten voor het formuleren van Nederlandse
wetgeving tegen buitenlandse financiering op basis van dit wederkerigheidsbeginsel. Hiertoe bereidt het kabinet een proeve van wetgeving voor.
In samenhang hiermee wordt onderzocht op basis van welke objectieve
criteria een hanteerbare lijst met landen kan worden opgesteld. Dergelijke
criteria dienen ook juridisch te worden getoetst. Het kabinet heeft daarbij
oog voor de risico’s die een verbod op buitenlandse financiering
meebrengen, zoals ongewenste diplomatieke consequenties, aantasting
van de geloofwaardigheid van Nederland op het gebied van rechtsstatelijkheid en mensenrechten wereldwijd en mogelijke schade voor Nederlandse NGO’s actief in het buitenland.
Het beperken van de buitenlandse financiering van politieke partijen
Voor politieke partijen gaat het kabinet tevens maatregelen treffen om hun
buitenlandse financiering te beperken. Op dit moment is er in de Wet
financiering politieke partijen (Wfpp) al een eigenstandig regime voor de
financiering van politieke partijen. Gelet op de bijzondere positie van
politieke partijen in onze democratie acht het kabinet het noodzakelijk om
hieraan vast te houden. In de kabinetsreactie op de evaluatie van de Wfpp
heeft de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties daarom
aangekondigd dat giften aan politieke partijen van buiten de Europese
Unie (met uitzondering van giften van buiten de Europese Unie
woonachtige Nederlandse kiesgerechtigden) worden verboden. Giften
vanuit de Europese Unie blijven toegestaan, maar moeten, met uitzon8

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

6

dering van giften uit Nederland waar een drempel van € 4.500 per
donateur per jaar blijft gelden, allemaal openbaar worden gemaakt.
4. Het aanpakken van casuïstiek
Naast hetgeen hierboven uiteen is gezet over het verder ontwikkelen van
aanvullend handelingsperspectief, zijn handelingsopties voor overheden
(departementen, diensten, lokale overheden) ten aanzien van ongewenste
(buitenlandse) financiering van maatschappelijke en religieuze organisaties in Nederland die gepaard gaat met problematisch gedrag reeds
voor handen. Deze betreffen het monitoren van ontwikkelingen en het
bijeenbrengen van signalen. Het gezamenlijk analyseren en duiden van
casuïstiek. Het informeren van gemeenten en hen desgewenst ondersteunen in hun gesprek met lokale maatschappelijke organisaties over de
wijze waarop optimale transparantie ten aanzien van (ontvangen)
financiering kan worden bereikt. Ook kan problematisch gedrag daadwerkelijk worden verstoord door vergunningen in te trekken, subsidies af te
bouwen dan wel stop te zetten en het inzetten van juridisch instrumentarium om strafbare gedragingen aan te pakken. Door de Taskforce
worden deze handelingsopties in samenwerking met gemeenten
opgenomen in een overzichtelijke escalatieladder, wordt aanvullend
handelingsperspectief ontwikkeld en worden gemeenten proactief en
steviger ondersteund in het aanpakken van casuïstiek.
Verder voert de Minister van Buitenlandse Zaken actief en bij herhaling
diplomatieke gesprekken met onder andere de Golfstaten over meer
transparantie over financieringsaanvragen en over onwenselijkheid van
financiering die kan bijdragen aan problematisch gedrag in Nederland.
Gesprekspartners uit een aantal landen hebben als onderdeel van deze
gesprekken mondeling toegezegd dat deze landen – voor zover zij daar
invloed op hebben – geen organisaties in Nederland zullen steunen
zonder dat de Nederlandse overheid daarvan op de hoogte is.
Voorts wordt artikel 2:20 van het Burgerlijk Wetboek (BW) aangescherpt.
Dit betreft de uitwerking van de passage in het Regeerakkoord om de
verbodsbepalingen in artikel 2:20 BW uit te breiden.9 Op 21 december
2018 is een wetsvoorstel in internetconsultatie gebracht om de mogelijkheden voor het Openbaar Ministerie uit te breiden om via de rechter
radicale organisaties te verbieden. Straks kan niet alleen de werkzaamheid
maar ook het doel van een rechtspersoon leiden tot een verbod van die
organisatie. Een dergelijk verbod is echter enkel aan de orde als de
gedraging zo ver gaat dat dit leidt tot strijd met de openbare orde,
bijvoorbeeld door structureel op te roepen tot geweld of aan te zetten tot
haat en discriminatie.
Op 13 december 2018 presenteerde de Staatscommissie Parlementair
Stelsel haar rapport, met een advies gericht op de positie van politieke
partijen. Daarin wordt voorgesteld om een specifiek wettelijk kader te
scheppen voor het verbieden en ontbinden van politieke partijen.10 Indien
naar aanleiding van het voorstel van de Staatscommissie wordt gekozen
voor een specifiek wettelijk kader voor politieke partijen, dan ligt het in de
rede dat deze organisaties van het toepassingsbereik van artikel 2:20 BW
worden uitgesloten.

9

Recente voorbeelden van de toepassing van art. 2:20 BW zijn het verbod op de vereniging
MARTIJN en enkele Outlaw Motorcycle Gangs (OMG’s).
10
Staatscommissie parlementair stelsel, Lage drempels, hoge dijken. Democratie en rechtsstaat
in balans, Den Haag 13 december 2018, p. 211 & 220 e.v. (Kamerstuk 34 430, nr. 9)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

7

Tot slot loopt sinds september 2017 de pilot Buitenlandse Financiering
binnen het project Terrorismefinanciering van het Financieel Expertise
Centrum (FEC). De pilot heeft ertoe geleid dat op nationaal niveau een
overzicht geboden kan worden van casuïstiek op het gebied van buitenlandse financiering, voor zover er sprake is van de (van origine) buitenlandse financiering van voornamelijk non-profitinstellingen (NPO’s)
waarvan één of meerdere betrokken partijen in verband kunnen worden
gebracht met terrorisme of de financiering daarvan. Naast het delen van
informatie is in FEC-verband ook kennis over dit onderwerp opgebouwd
die met relevante partijen, waaronder gemeenten, wordt gedeeld.
Gedurende de pilot is een aantal informatieverzoeken uitgezet en
geanalyseerd, hetgeen heeft geleid tot interventies door betrokken
partijen. Hierbij kan gedacht worden aan een handhavings- of opsporingsonderzoek dan wel een voorbereidend, verkennend of informatief
onderzoek door een van de bij de pilot betrokken organisaties. Onlangs is
besloten de pilot met twee jaar te verlengen. Hiervoor worden vanuit het
Rijk financiële middelen beschikbaar gesteld. De komende periode wordt
gebruikt om te komen tot inzicht in (herkomst, route, bestemming, risico)
in (van origine) buitenlandse en risicovolle geldstromen, interventievoorstellen bij geconstateerde risicovolle geldstromen, adviezen voor
bestuurlijke maatregelen en/of aanpassing van wet- en regelgeving en
richting geven voor financiële instellingen ten behoeve van een betere
detectie van risicovolle geldstromen naar Nederlandse NPO’s. Ook zal
nader onderzoek worden gedaan naar de vorm waarin en de manier
waarop een eventuele structurele samenwerking op het gebied van
buitenlandse financiering het beste kan worden georganiseerd.
Conclusie
Uit bovenstaande blijkt dat de overheid op dit moment over verschillende
interventies beschikt om problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse financiering te adresseren. Dat moet en kan echter beter. De
overheid blijft dan ook onverminderd alert en heeft oog voor bestaande
zorgen. Met de Taskforce wordt toegewerkt naar een integrale aanpak van
deze problematiek, waarbij onder andere proportionele en aanvullende
maatregelen worden ontwikkeld die het handelingsperspectief van het
Rijk en gemeenten kunnen vergroten. Dit alles wordt met grote zorgvuldigheid gedaan; de overheid respecteert de grondwettelijke vrijheden van
alle burgers, want deze vormen namelijk de essentiële voorwaarden voor
onze open en pluriforme samenleving.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

8

Bijlage: Overzicht relevante moties en verzoeken in relatie tot problematisch gedrag en ongewenste
buitenlandse financiering
Nummer

Motie

Verantwoordelijk
departement

Verwachte afronding

Kamerstuk
29 614, 93,
nr. 82

Sjoerdsma/Segers over een nieuw
onafhankelijk onderzoek naar buitenlandse financiering

BZ

Kamerstuk
29 614, nr. 86

Becker over een centraal informatiepunt

SZW

Kamerstuk
29 614, nr. 87

Becker/Segers over geen subsidie voor
organisaties die integratie tegenwerken

SZW

Kamerstuk
29 614, nr. 92

Van der Staaij/Hiddema over het
verkennen en uitwerken van nieuwe
voorstellen om de ongewenste
financiering van moskeeën aan te
pakken niet in de weg mag staan aan
het benutten van de bestaande
mogelijkheden om misstanden aan te
pakken

JenV

Interdepartementaal is onder coördinatie van BZ met
deelname van SZW, BZK, JenV en FIN een programma van
eisen opgesteld waarna het onderzoek via het WODC is
uitgezet. Op grond van een door het WODC geschreven
startnotitie wordt het onderzoek begin 2019 aanbesteed.
Oplevering van het onderzoek staat gepland voor het najaar
van 2019.
Zie voor beantwoording de Kamerbrief Integrale aanpak
Problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse financiering.
Subsidieverstrekking is in principe een autonome bevoegdheid van gemeenten. De Algemene wet bestuursrecht (titel
4.2) biedt het kader, maar de gemeente gaat zelf over de vraag
waaraan zij subsidie verleent; het college van B&W heeft zich
hierover aan de Raad te verantwoorden. Dat neemt overigens
niet weg dat het Rijk met gemeenten hierover bestuursafspraken zou kunnen maken, bijv. in het kader van de bestrijding
van radicalisering, maar die zijn in beginsel niet in rechte
afdwingbaar.
Met de oprichting van de Taskforce Problematisch gedrag &
ongewenste buitenlandse financiering wordt de ondersteuning en advisering vanuit het Rijk aan gemeenten geïntensiveerd. In deze advisering wordt meegenomen dat de keuze
om geen subsidie te verstrekken aan een organisatie een
interventiemogelijkheid is binnen de Driesporenaanpak.
Het benutten van bestaande civielrechtelijke en strafrechtelijke
mogelijkheden is begin oktober jl. besproken tijdens het
reguliere overleg van de Minister van Justitie en Veiligheid
met het College van procureurs-generaal. Tijdens dit overleg
is vanuit het College van procureurs-generaal aangegeven,
dat het Openbaar Ministerie actief gebruik maakt van alle
strafrechtelijke mogelijkheden in het geval er strafrechtelijke
gedragingen worden geconstateerd. Ten aanzien van een
civielrechtelijk organisatieverbod heeft het College aangegeven dat deze weg, mede in het licht van de vrijheid van
godsdienst, lastiger begaanbaar is.
In dit verband is de voorgenomen aanscherping van artikel
2:20 Burgerlijk Wetboek relevant; zie de Kamerbrief Problematisch Gedrag & Ongewenste Buitenlandse Financiering voor
nadere toelichting.
Met het bespreken van het benutten van de civielrechtelijke en
strafrechtelijke mogelijkheden tijdens de Overlegvergadering
van MinJenV met het College van procureurs-generaal kan de
motie als afgedaan worden beschouwd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

9

Nummer

Motie

Verantwoordelijk
departement

Verwachte afronding

Kamerstuk
29 614, nr. 93

Heerma/Segers over gemeenten
ondersteunen bij de aanpak van
onwenselijke buitenlandse beïnvloeding

JenV

29 614, 88
Kamerstuk
29 614, nr. 99

Karabulut/Segers over het zo tijdig
mogelijk delen van informatie over
buitenlandse financiering met
gemeenten
Rutte / Becker – het bericht «IS-gangers
welkom in El Tawheed-moskee»

JenV

Naar aanleiding van de motie van de leden Pieter Heerma en
Segers over ondersteuning van gemeenten bij de aanpak van
onwenselijke buitenlandse beïnvloeding 1 is ook nader 2
gekeken of de Wet Bibob een aanvullende rol kan vervullen.
Voor de toepassing van Bibob zijn twee aspecten van belang:
– er dient sprake te zijn van een overheidshandeling,
bijvoorbeeld een vergunning of vastgoedtransactie met de
overheid, en
– er moet het ernstig gevaar bestaan dat de vergunning of
vastgoedtransactie met de overheid (mede) wordt gebruikt
om strafbare feiten te plegen of om financieel voordeel uit
strafbare feiten te benutten. Voor het ontvangen van
financiering uit het buitenland is geen vergunning vereist. Er
is dus geen sprake van een overheidshandeling waarop Bibob
kan worden toegepast. Het ontvangen van geld kan dus niet
onder de toepassing van Bibob worden gebracht.
Denkbaar is dat het ontvangen geld wordt gebruikt voor een
vergunningplichtige activiteit of een vastgoedtransactie met
de overheid. Op die vergunningaanvraag of de vastgoedtransactie kan dan de Wet Bibob van toepassing zijn. Van belang is
dan of sprake is van ernstige vrees dat de vergunning of de
vastgoedtransactie gebruikt wordt voor het plegen van
strafbare feiten of om financieel voordeel uit strafbare feiten
te benutten. Het feit dat de financiering afkomstig is van een
bepaalde (onwenselijke) bron, bekent uiteraard niet automatisch dat met de vergunning (bijv. een gebruiksvergunning)
strafbare feiten zullen worden gepleegd.
Zie voor beantwoording de Kamerbrief Integrale aanpak
Problematisch gedrag en ongewenste buitenlandse financiering (Kamerstuk 29 614, nr. 108).

Motie Rutte/Van der Staaij inzake motie
over een actief vervolgingsbeleid bij
uitingsdelicten extremistische
predikers.

JenV

5497

Kamerstuk
34 775 VI,
nr. 109 (27 juni
2018)

SZW

Op 27 maart 2018 heeft lid De Graaf het verzoek gedaan om
de Kamer een brief te doen toekomen naar aanleiding van een
artikel uit de TPO (Handelingen II 2017/18, nr. 65, item 37).
Deze ging op grote lijnen in op het algemene radicaliseringsbeleid in Amsterdam en de toenemende religieuze dawaa
aldaar door al dan niet problematische of zelfs extremistische
sprekers, sommigen expliciet bij naam genoemd.
Ten aanzien van de preventieve aanpak in gemeente
Amsterdam is in de Kamerbrief Preventie radicalisering
(Kamerstuk 29 614, nr. 74) al kort ingegaan op het rapport van
de Taskforce over de bedrijfsvoering en integriteitsvraagstukken en de Quickscan over de aanpak van gemeente Amsterdam. Het verzoek van lid De Graaf is als aangegeven in het
stenogram breder bedoeld dan zich alleen toespitsend op de
problematiek van radicalisering. Ten aanzien van de integrale
aanpak van extremistische sprekers verwijs ik dan ook naar de
kamerbrief die door de Minister van Justitie en Veiligheid op
28 mei 2018 naar uw Kamer is gestuurd met daarin een
overzicht van de maatregelen die worden genomen tegen
extremistische sprekers en de verspreiding van radicaal
gedachtengoed door individuen of organisaties.
De motie is een bevestiging van staand beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

10

Nummer

Verzoek om
brief en debat,
ingediend
tijdens Regeling
van Werkzaamheden dd
04-09-2018
(Handelingen II
2017/18, nr. 104,
item 8)

Motie

Verantwoordelijk
departement

Verwachte afronding

SZW

Naar aanleiding van de publicatie van het promotieonderzoek
van Mohammad Nazar Soroush heeft de Telegraaf op
4 september 2018 een artikel geplaatst waarin gesproken
werd over «een groeiende groep jonge salafisten op wie de
politiek geen greep gaat krijgen». Het Ministerie van SZW
heeft naar aanleiding van het verzoek van lid Pieter Heerma
contact gehad met Tilburg University. Op dit moment wordt
intern onderzoek verricht naar het promotieonderzoek, omdat
deze mogelijk niet van voldoende kwaliteit zou zijn. Indien de
uitkomsten van dit onderzoek daartoe aanleiding geven, zal
het Ministerie van SZW de Kamer een inhoudelijke reactie
doen toekomen.

1

Kamerstuk 29 614, nr. 93.
De Minister voor Rechtsbescherming heeft tijdens het betreffende debat reeds enkele kanttekeningen geplaatst. Bron: Handelingen II 2017/18,
nr. 87, item 3, p. 33–34 en 43.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 29 614, nr. 108

11