Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2023–2024

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

796
Vragen van de leden Bromet, Thijssen en Van der Lee (allen
GroenLinks-PvdA) aan de Ministers van Natuur en Stikstof, voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking en van Financiën over de Rabobank en
de ontbossers (ingezonden 10 november 2023).
Antwoord van Minister Van der Wal-Zeggelink (Natuur en Stikstof) en van
Minister Van Leeuwen (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking), mede namens de Minister van Financiën
(ontvangen 15 januari 2024). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2023–2024, nr. 582.
Vraag 1
Bent u bekend met het artikel in het FD van afgelopen weekend «Rabobank
en de ontbossers?» en het artikel dat daarop volgde «Wereld Natuur Fonds in
gesprek met Rabobank over samenwerking vanwege financiering illegale
ontbossers»?1 2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw reactie op dit onderzoek en de rol van Rabobank door 300
ontbossers te financieren?
Antwoord 2
Het kabinet verwacht van financiële instellingen dat zij handelen conform de
internationale standaarden voor internationaal verantwoord ondernemen: de
OESO-richtlijnen voor multinationale ondernemingen (OESO-richtlijnen) en de
United Nations Guiding Principles on Business and Human Rights (UNGP’s).
Risico’s voor mens en milieu in de waardeketen, zoals het risico op ontbossing, moeten daarbij worden geïdentificeerd en aangepakt. Hoe een financiële
instelling invulling geeft aan de naleving van deze internationale richtlijnen
en in welke bedrijven zij wel of niet investeren is de verantwoordelijkheid van
1

FD, 4 november 2023, «Rabobank en de ontbossers» (Rabobank en de ontbossers | Het Financieele Dagblad (fd.nl))
2
FD, 5 november 2023, «Wereld Natuur Fonds in gesprek met Rabobank over samenwerking
vanwege financering illegale ontbossers» (Wereld Natuur Fonds in gesprek met Rabobank over
samenwerking vanwege financiering illegale ontbossers (fd.nl))

ah-tk-20232024-796
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2024

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

1

de financiële instellingen. Dit geldt ook voor de beslissing om in gesprek te
gaan met een bedrijf of juist over te gaan tot uitsluiting. Het kabinet moedigt
financiële instellingen aan om kritisch naar hun huidige beleid te kijken en
om te bezien of zij hier verbeteringen in kunnen doorvoeren. De bevindingen
uit het artikel zijn zorgelijk en gaven aanleiding om met de Rabobank in
gesprek te gaan. De Rabobank gaf hierin aan nadrukkelijk tegen ontbossing te
zijn, en dat het artikel uit het Financieel Dagblad reden is voor nader
klantonderzoek en aanleiding om haar processen tegen het licht te houden.
Vraag 3
Deelt u de mening dat sprake is van een hiaat in de regelgeving als ontbossingsproducten zoals soja en rundvlees wel verboden zijn, maar financiële
diensten niet? Is het niet hoog tijd om ook soortgelijke wetgeving te krijgen
voor Europese financiële instellingen, die het banken verbiedt om bedrijven
die ontbossen te financieren? Kunt u uw antwoord toelichten?
Antwoord 3
De Europese Commissie dient in de context van de Verordening ontbossingsvrije producten uiterlijk op 30 juni 2025 een effectbeoordeling voor te leggen
over de rol van financiële instellingen bij het voorkomen van geldstromen die
direct of indirect aan ontbossing en bosdegradatie bijdragen, en daarbij te
beoordelen of het nodig is om financiële instellingen, rekening houdend met
alle relevante bestaande horizontale en sectorale wetgeving, onder de
reikwijdte van de verordening te brengen. Op basis van de effectbeoordeling
zal het kabinet opnieuw kijken naar de geschiktheid van deze verordening als
instrument voor het beperken van financiële stromen die bijdragen aan
ontbossing.
Volgens de OESO-richtlijnen behoren banken informatie uit te vragen bij
ondernemingen die zij financieren, in dialoog te gaan met een onderneming
over hun beleid en over de geconstateerde risico’s en hoe deze aan te
pakken. Het kabinet is van mening dat de financiële sector daarmee een
belangrijke rol kan vervullen bij het tegengaan van misstanden, zoals
ontbossing, in de waardeketen. De beschikbaarheid van gestandaardiseerde
duurzaamheidsinformatie kan banken helpen bij het naleven van de
OESO-richtlijnen. In de afgelopen jaren zijn er verschillende wetgevende
kaders opgesteld die zullen bijdragen aan de beschikbaarheid van gestandaardiseerde duurzaamheidsinformatie, zoals de EU Taxonomie en de richtlijn
duurzaamheidsrapportering (CSRD). Deze wetgeving zal de transparantie
vergroten over de impact op duurzaamheid van financiële instellingen,
inclusief de impact op ontbossing.
Vraag 4
Wat vindt u van het idee om Rabobank te laten betalen voor de aangerichte
schade aan natuur en klimaat? Ziet u mogelijkheden om ketenpartners en
financierders te laten meebetalen aan de kosten voor klimaatmitigatie en
adaptatie en natuurherstel, op basis van reeds aangerichte schade? Kunt u
uw antwoord toelichten?
Antwoord 4
Zoals ik heb toegelicht in het antwoord op vraag twee verwacht het kabinet
dat bedrijven «due diligence» (gepaste zorgvuldigheid) toepassen in hun
waardeketen en handelen volgens de internationale standaarden voor
internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen: de OESO-richtlijnen
voor multinationale ondernemingen en de UN Guiding Principles on Business
and Human Rights. Het naleven van de OESO-richtlijnen en UNGP’s door
middel van gepaste zorgvuldigheid houdt in dat financiële instellingen beleid
opstellen met betrekking tot environmental, social, and governance (ESG)risico’s, potentiële en daadwerkelijke negatieve effecten op mens en milieu in
kaart brengen, hun invloed aanwenden om deze risico’s of schendingen te
voorkomen of aan te pakken, de activiteiten hierop te monitoren en hierover
transparant te rapporteren. Conform OESO-richtlijnen moet de financiële
instelling afhankelijk van de mate van betrokkenheid bij de schade bijdragen
aan herstel of zijn invloed aanwenden om nadelige gevolgen te beperken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

2

Vraag 5
Deelt u de mening dat de financiering van bedrijven betrokken bij ontbossing
incompatibel is met de doelen van het Klimaatakkoord van Parijs? Bent u van
plan het tegengaan van dergelijke financiering mee te nemen in de verkenning van wetgeving?
Antwoord 5
Ja, onverantwoord bosbeheer is incompatibel met de doelen van het
Klimaatakkoord van Parijs. In de Kamerbrief van 13 maart 2023 heeft de
Minister van Financiën aangekondigd om, samen met de sector, te verkennen
welke maatregelen kunnen bijdragen aan het versterken van de bijdrage van
financiële ondernemingen aan de duurzame transitie. De Minister van
Financiën staat hierbij open voor ideeën om de bijdrage van de financiële
sector aan de doelen van Parijs te vergroten. Zij streeft ernaar uw Kamer
uiterlijk aan het einde van dit jaar nader te informeren over de voortgang.
Vraag 6
In hoeverre spreekt Nederland zich in Europa en wereldwijd uit voor de krimp
van de veestapel om zo ontbossing tegen te gaan? Waarom steunt u dit
standpunt wel of niet? Hoe draagt u dit standpunt uit tijdens internationale
bijeenkomsten, zoals de Biodiversiteitstop (Convention of Biological Diversity
(CBD) CoP)?
Antwoord 6
Het kabinet zet zich in voor een mondiaal houdbaar voedselsysteem, waarin
landbouw plaatsvindt binnen de draagkracht van de aarde. Krimp van de
veestapel is hierbij geen doel op zich maar kan wel een consequentie zijn van
de te behalen doelen. Onderdeel van de kabinetsinzet is onder meer de
transitie naar duurzamere en gezondere dieëten van mensen. Onderdeel
daarvan is het advies om minder dierlijke eiwitten te eten, zoals vlees. Voor
Nederland, waar het aandeel dierlijke eiwitten in de gemiddelde voedselconsumptie 60% is, streeft het kabinet naar een gemiddelde eiwitconsumptie van
50% dierlijk en 50% plantaardig in 2030. Het kabinet onderschrijft dat een
mondiale verschuiving van consumptie van minder dierlijke naar meer
plantaardige eiwitten belangrijk is voor het terugdringen van de uitstoot van
broeikasgassen in de landbouw en aan het verminderen van de druk op land,
water en biodiversiteit.
Het kabinet spant zich in om de noodzaak van een eiwittransitie als onderdeel
van de bredere voedselsysteem transitie ook internationaal op de agenda te
zetten. Dit doet het kabinet op multilaterale bijeenkomsten zoals dit jaar
tijdens de Agricultural Innovation Mission for Climate (AIM) Summit, de
Algemene Vergadering van de Verenigde Naties (AVVN) en de FAO Global
Conference on Sustainable Livestock Transition.
Tijdens de onderhandelingen in Montreal in december 2022 over het Global
Biodiversity Framework (GBF) heeft de EU, mede namens Nederland,
gepoogd om in het raamwerk ook een doel over het significant reduceren van
de ecologische voetafdruk in 2030 en het leven binnen planetaire grenzen in
2050 op te nemen3. Echter, is het niet gelukt om hier internationaal overeenstemming over te bereiken en deze doelen zijn dan ook niet opgenomen in
het Global Biodiversity Framework(GBF). Ook heeft Nederland namens de EU
onderhandeld over een reductie van de voetafdruk van consumptie, welke
wel is opgenomen in het GBF.

3

EU Council Conclusions on EU Preparations for COP15 Biodiversity Summit, 24-10-2022:
st13975-en22.pdf (europa.eu)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, Aanhangsel

3