Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1610
Vragen van de leden Samsom en Marcouch (beiden PvdA) aan de ministers
van Infrastructuur en Milieu en van Veiligheid en Justitie over het voorkomen
van het opzuigen van bommen bij zandwinning (ingezonden 23 december
2011).
Antwoord van minister Opstelten (Veiligheid en Justitie), mede namens de
minister van Infrastructuur en Milieu (ontvangen 20 februari 2012)Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2011–2012, nr. 1253.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van het bericht «Tweede bom gevonden in schip
Amerongen»?1
Antwoord 1
Ja
Vraag 2
Deelt u de mening dat het zeer verontrustend is dat er bij baggerwerkzaamheden zware explosieven opgebaggerd kunnen worden, die vervolgens dwars
door Nederland vervoerd worden om in een voormalige grindput gestort te
worden? Kunt u een inschatting maken van de potentiële risico’s die deze
gang van zaken veroorzaakt heeft?
Antwoord 2
Handelingen met en transport van ongesprongen explosieven dienen zoveel
mogelijk voorkomen te worden. Het Nederlandse beleid is daarom gebaseerd
op opsporing en het onschadelijk maken van gevonden bommen op of nabij
de vindplaats. Helaas kan daarbij niet voor 100 % uitgesloten worden dat er
bommen ongemerkt opgebaggerd worden.
Het is niet exact kwantitatief in te schatten hoe groot de risico’s waren, ook
niet door deskundige instanties zoals de Explosieven Opruimingsdienst van
het ministerie van Defensie (EODD).
De kans dat een bom tijdens transport in baggerschepen spontaan explodeert
wordt als klein ingeschat. Wat de gevolgen betreft brengt zou een explosie
grote schade toebrengen aan het schip en mogelijk zeer ernstig letsel bij de
bemanning veroorzaken. De uitwerking naar de omgeving zou waarschijnlijk
beperkt blijven door de afdekking met baggerslib, de drukontlasting in
1

ah-tk-20112012-1610
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2012

http://www.rtvutrecht.nl/nieuws/412368

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

verticale richting en de afstand tot de bebouwing. Schade aan infrastructuur
door drukeffecten en bomfragmenten kan echter niet uitgesloten worden en
ruitbreuk in de omgeving zal waarschijnlijk plaatsvinden.
Indien er een explosie plaatsvindt tijdens het baggeren zijn de gevolgen,
afhankelijk van de plaats van explosie (op de bodem of op maaiveldhoogte)
ernstiger – dodelijk tot enkele tientallen meters, (ernstige) schade aan
gebouwen en infrastructuur tot circa honderd meter en ruitbreuk tot op
honderden meters.
Vraag 3
Wat voor maatregelen dienen in de regel genomen te worden om het risico
uit te sluiten dat door zandwinning bommen opgebaggerd en verplaatst
worden?
Antwoord 3
Zodra er met betrekking tot een voorgenomen project een vermoeden is van
het aantreffen van munitierestanten uit de Tweede Wereldoorlog dient een,
op basis van het Arbeidsomstandighedenbesluit artikel 4.1 lid 2, gecertificeerd bedrijf een vooronderzoek uit te voeren. Hierbij worden historische
bronnen en informanten geraadpleegd. Indien uit dit onderzoek gebieden
naar voren komen die verdacht zijn op het aantreffen van vliegtuigbommen,
wordt in deze gebieden opsporingsonderzoek gedaan met detectoren en
gecertificeerde duikers. Indien de duikers een bom vinden wordt deze veilig
gesteld en onschadelijk gemaakt door de EODD.
Buiten de verdachte gebieden kan zonder extra veiligheidsmaatregelen
gebaggerd worden. Indien uit het eerder genoemde vooronderzoek blijkt dat
een gebied alleen verdacht is op het aantreffen van kleinere munitie, dan
blijft opsporingsonderzoek achterwege, maar wordt er beveiligd gebaggerd
(met gepantserde cabine, afscherming van de omgeving door met zand
gevulde containers e.d.).
Bij zandwinning worden bommenroosters toegepast. Een dergelijke maatregel is bij baggerwerkzaamheden met graafmachines niet mogelijk. Het
toepassen van een rooster op de baggerschepen is wel overwogen. De
consistentie van het baggerslib uit de Vecht was echter zodanig dat het niet
door de roosters zou vallen.
Vraag 4
Hoe heeft de provincie in dit geval de risico-inventarisatie gemaakt op basis
waarvan de ontgrondingsvergunning is afgegeven? Hoe luidde de risicoinschatting voor het gebied waar de bommen gevonden zijn?
Antwoord 4
Omdat de Vecht door zowel Noord-Holland als Utrecht stroomt is door beide
provincies een beschikking in het kader van de Wet bodembescherming
afgegeven. Onder deze beschikking worden de werkzaamheden uitgevoerd.
Een van de uitvloeisels is dat, voor het gehele gebied waar gebaggerd wordt
door een gecertificeerd bedrijf, een vooronderzoek is uitgevoerd, conform de
Beoordelingsrichtlijn voor het procescertificaat «Opsporen Conventionele
Explosieven» van 8 februari 2007. Zowel historische bronnen als gesprekken
met ooggetuigen maken deel uit van dat onderzoek. Het gebied waar de
bommen gevonden zijn kwam in het vooronderzoek niet naar voren als
gebied verdacht op het aantreffen van vliegtuigbommen.
Vraag 5
Was de baggeraar verplicht om op de plek waar de bommen waarschijnlijk
gevonden zijn extra veiligheidsmaatregelen te nemen? Zo ja, zijn die
maatregelen genomen? Hoe wordt dit door de provincie gehandhaafd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

Antwoord 5
De baggeraar was niet verplicht om op de plek waar de bommen waarschijnlijk gevonden zijn extra veiligheidsmaatregelen te nemen. Er is alleen
gebaggerd op plaatsen die in het voorafgaande onderzoek2 niet naar voren
komen als verdacht op het kunnen aantreffen van vliegtuigbommen.
Handhaving van de arbeidsveiligheid vindt plaats door de Inspectie Sociale
Zaken en Werkgelegenheid (voorheen Arbeidsinspectie) en handhaving van
de openbare veiligheid door de gemeente.
Vraag 6
Zullen bij de verdere baggerwerkzaamheden in Weesp extra maatregelen
worden genomen om het risico op meer explosieven uit te sluiten? Zo nee,
waarom niet? Zo ja, welke aanvullende maatregelen worden genomen?
Antwoord 6
Ja, er zijn extra maatregelen genomen. Het verdacht gebied is uitgebreid van
150 m naar 300 m van de spoorbrug. Binnen dit uitgebreider verdacht gebied
zal pas na opsporingsonderzoek en op beveiligde wijze verder gebaggerd
worden.
Vraag 7
Wie is verantwoordelijk voor de kosten, die veroorzaakt zijn door de beide
bommen? Deelt u de mening van de gemeente Buren dat het onredelijk zou
zijn als zij schade lijdt door het transport van slib met bommen naar haar
gemeente?
Antwoord 7
Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de kosten die zijn gemoeid met de
ruiming van ongesprongen explosieven uit de Tweede Wereldoorlog. Hiertoe
krijgen een aantal gemeenten een vaste of een op het aantal nieuwbouwwoningen gebaseerde jaarlijkse bijdrage uit het gemeentefonds en kunnen
andere gemeenten verzoeken om een incidentele bijdrage. De colleges van
Burgemeester en Wethouders zijn hierover door de minister van BZK
geïnformeerd bij de intrekking van het Bijdragebesluit kosten opsporing en
ruiming conventionele explosieven Tweede Wereldoorlog 2006 (brief
2009–0000171884 d.d. 6 juli 2009). De gemeente Buren kan een beroep doen
op een incidentele bijdrage uit het gemeentefonds.
Vraag 8
Bent u bereid om de Onderzoeksraad voor Veiligheid opdracht te geven om
de gevolgde procedure bij de baggerwerkzaamheden kritisch te beoordelen
en aanbevelingen te doen om dergelijke risico’s in de toekomst te vermijden?
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 8
De Onderzoeksraad voor Veiligheid is onafhankelijk bij het bepalen van de
door haar, binnen de kaders van de Wet Onderzoeksraad voor Veiligheid, te
onderzoeken ongevallen. Om die reden kan ik de raad geen opdracht geven.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen ter zake van het lid
Berndsen (D66), ingezonden 23 december 2011 (vraagnummer 2011Z27424,
zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2011–2012, nr. 1522).

2

Vooronderzoek Opsporen Conventionele Explosieven – Vecht, zijwateren Vecht, Smal Weesp,
Gaasp en Weespertrekvaart, Riel Explosieve Advice & Services Europe B.V. 5 november
2007.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3