Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3862
Vragen van de leden Maatoug (GroenLinks), Gijs van Dijk (PvdA) en Van
Kent (SP) aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over het
artikel «Mensen in financiële nood door achterstand bij UWV» (ingezonden
12 augustus 2021).
Antwoord van Minister Koolmees (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 30 augustus 2021).
Vraag 1
Wat is uw reactie op het artikel «Mensen in financiële nood door achterstand
bij UWV» van de Telegraaf?1
Antwoord 1
Ik heb kennisgenomen van de inhoud van dit artikel. In de brief die ik u
tegelijkertijd met deze Kamervragen stuur ga ik in zijn algemeenheid in op
deze situatie. In antwoord op uw vragen reageer ik op enkele specifieke
elementen.
Vraag 2
Vanaf welk jaar werkt het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
(UWV) met voorschotten voor de Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen (WIA)?
Antwoord 2
Sinds de inwerkingtreding van de WIA in 2006 bestaat er al de mogelijkheid
om voorschotten toe te kennen en worden ook voorschotten toegekend. Het
voorschot overbrugt de periode tussen beëindiging van de inkomsten van de
WIA-aanvrager (loondoorbetalingsverplichting van de werkgever of de
Ziektewetuitkering) en de afgifte van de beslissing over het recht op
WIA-uitkering. Het verlenen van een voorschot is bedoeld om te voorkomen
dat zij in deze tijdelijk periode waarin nog geen duidelijkheid is over het
uitkeringsrecht zonder inkomsten zitten.
Een niet tijdige claimbeoordeling kan plaatsvinden om twee redenen.
Allereerst door redenen die bij de aanvrager liggen. Bijvoorbeeld omdat de
WIA-aanvraag te laat is gedaan door de verzekerde. In dat geval kan de

1

ah-tk-20202021-3862
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

De Telegraaf, 9 augustus 2021, «Mensen in financiële nood door achterstand bij UWV»
(Mensen in financiële nood door achterstand bij UWV | Geld | Telegraaf.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

WIA-beslissing niet worden afgegeven vóór het einde van de wachttijd en kan
een voorschot worden verstrekt om in inkomen te voorzien. Ook als de
aanvrager niet naar de afspraken met verzekeringsarts of arbeidsdeskundige
kan komen, kan de WIA-beslissing mogelijk niet op tijd worden afgegeven,
waardoor verstrekken van een voorschot noodzakelijk kan zijn.
Ten tweede kan de WIA-beslissing niet tijdig worden afgegeven door redenen
die aan de zijde van UWV liggen. Bijvoorbeeld door een (tijdelijke) toename
in de aanvragen of verminderde beschikbaarheid van verzekeringsartsen
(vakantieperiodes) waardoor de afspraak met de verzekeringsarts en
arbeidsdeskundige niet tijdig kunnen plaatsvinden.
Tot 2019 deed beide redenen zich periodiek voor. Vanaf eind 2019 is het
aantal WIA-claimbeoordelingen dat niet binnen de wettelijke termijn wordt
uitgevoerd toegenomen. Dat is het gevolg van de al langer bestaande
mismatch tussen vraag en aanbod van de sociaal-medische beoordelingen en
de tijdelijke beperking van fysieke spreekuren door verzekeringsartsen
vanwege de coronamaatregelen. Een nadere toelichting hierop is gegeven in
de Kamerbrief die ik tegelijkertijd aan u toestuur.
Vraag 3
Kunt voor de jaren 2018, 2019 en 2020 aangeven hoeveel mensen langer dan
de wettige termijn van acht weken hebben moeten wachten op uitsluitsel van
hun WIA-uitkering? En hoeveel voorschotten terugbetaald moest worden in
die periode? Kunt u ook aangeven welk percentage van deze gevallen WIA
35-min betreft? Kunt u hierbij ook de gevallen meenemen waar het voorschot
direct is terugbetaald?
Antwoord 3
De aantallen verstrekte voorschotten in de jaren 2018 tot en met 2020 zijn
hieronder opgenomen in tabel 1. Dit zijn voorschotten aan WIA-aanvragers
verstrekt, omdat niet voor afloop van de wachttijd van 104-weken een
beslissing over het uitkeringsrecht kan worden gegeven. De redenen hiervoor
kunnen, zoals bij vraag 2 aangegeven, liggen aan de zijde van UWV, maar
ook aan de aanvrager zelf. In deze getallen is geen splitsing mogelijk naar de
oorzaak van de te late beslissing.
Een voorschot wordt niet automatisch of verplicht verstrekt. Aanvragers
kunnen ook afzien van een voorschot. De groep die afziet van een voorschot
is niet zichtbaar is de cijfers, waardoor het aantal mensen dat langer dan de
wettelijke termijn heeft moeten wachten op uitsluitsel over het recht op
WIA-uitkering waarschijnlijk wat hoger ligt.
Gevraagd is naar het percentage van teruggevorderde voorschotten, omdat
de betrokkene minder dan 35% arbeidsongeschikt werd geacht. Exacte cijfers
hierover zijn niet te geven, omdat de terugvorderingen die volledig kan
worden verrekend met een WW-uitkering niet als terugvordering geregistreerd worden.
Over het algemeen wordt gemiddeld zo’n 30% van de WIA-aanvragen
afgewezen. De reden voor de afwijzing kan zijn dat de aanvrager minder dan
35% arbeidsongeschikt wordt geacht, maar er kan een andere redenen zijn.
Van de groep met een WIA-afwijzing komt ongeveer de helft in aanmerking
voor een WW-uitkering. Gemiddeld mondt 15% van de verstrekte voorschotten uit in een terugvordering, omdat er geen voorliggende voorziening is
waarmee verrekend kan worden.

Tabel 1 Aantal WIA-voorschotten

Totaal voorschotten

2018

2019

2020

2.261

4.442

11.085

In tabel 2 is informatie gegeven over het aantal voorschotten dat «direct»
terugbetaald dient te worden, omdat er geen verrekening met een voorliggende voorziening, zoals een WW-uitkering, mogelijk is. Hierbij is in tabel 2
het onderscheid gemaakt tussen terugvordering die zijn ontstaan omdat er
geen recht op uitkering is en om andere redenen, waarbij gedacht moet
worden aan een kortere WIA-loongerelateerde duur.
In tabel 3 is het aantal al volledig terugbetaalde voorschotten te zien.
Voor beide tabellen geldt dat 2021 voorlopige cijfers zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Tabel 2 Aantal voorschotten dat niet verrekend kan worden met een andere uitkering
2018

2019

2020

2021

Totaal

< 35% AO
Overige uitkomsten

505
109

875
195

1.143
354

319
119

2.842
777

Totaal

614

1.070

1.497

438

3.619

Tabel 3 Aantal teruggevorderde voorschotten dat inmiddels is terugbetaald
2018

2019

2020

2021

Totaal

< 35% AO
Overige uitkomsten

421
87

699
155

646
242

132
50

1.898
534

Eindtotaal

508

854

888

182

2.432

Vraag 4
Wat is de gemiddelde overschrijding van de wettelijke beslistermijn? Zou u
de spreiding van deze gegevens in een figuur kunnen weergeven?
Antwoord 4
In tabel 4 is de verdeling van de voorschotten weergegeven naar duur
voorschot.
In 2018 was in 87% van de WIA-aanvragen beslist binnen 3 maanden na
aanvraag en binnen 6 maanden na aanvraag was dat in 98%. In 2019 en 2020
dalen de percentages. Van de voorschotten uit 2020 was in 63% na 3
maanden beslist en in 92% na 6 maanden. In figuur 1 is de procentuele
verdeling weergegeven.
De gemiddelde duur van de voorschotten bedroeg in 2018 2 maanden. In
2020 was dat gestegen naar 3 maanden.
Tabel 4 Verdeling voorschotten naar maand van beslissing (gerekend vanaf de maand ingang voorschot)
Jaar

Totaal aantal

2018
2019
2020

2.261
4.442
11.085

Beslissingsmaand gerekend vanaf de startmaand van het voorschot

Gemiddelde duur
(maand)

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

295
341
519

1.123
1.847
3.487

493
1.077
2.512

159
557
1.553

53
278
893

31
127
577

24
57
385

12
39
206

4
21
119

1
20
69

2
4
49

1
7
22

3
7
12

3
5
3

2,0
2,5
3,0

Figuur 1 Procentuele verdeling van de beslissingen van voorschotten naar maand

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Vraag 5 en 6
Kunt u aangeven welke ondersteuning er is voor mensen die een afgekeurde
aanvraag krijgen? Wordt er gewezen op bestaande Werkloosheidswet
(WW)-rechten?
Op welke manier wordt er door UWV, Belastingdienst en gemeenten
samengewerkt voor dienstverlening?
Antwoord 5 en 6
Verzekerden die geen recht blijken te hebben op een WIA-uitkering worden in
de brief, waarin de WIA-beslissing wordt gegeven, gewezen op de mogelijkheid om een WW-uitkering aan te vragen. Ook wordt er tijdens het gesprek
met de arbeidsdeskundige hiernaar verwezen en wordt het Werkbedrijf
middels een intern signaal op de hoogte gesteld van de WIA-afwijzing en
mogelijke WW-aanvraag.
Over de toekenning en omvang van de WW-rechten kan op dat moment geen
exacte informatie worden gegeven, omdat er voor de WW andere criteria
gelden en er dus een andere beoordeling dient plaats te vinden dan voor de
WIA-beoordeling. Mocht al duidelijk zichtbaar zijn dat er geen recht zal
bestaan op een WW-uitkering, bijvoorbeeld omdat voor ziekte het WW-recht
is verbruikt, dan wordt bij de WIA-afwijzing direct verwezen naar de
mogelijkheid om een bijstandsuitkering aan te vragen.
Wanneer na de beoordeling op het WW-recht blijkt dat er eveneens geen
recht is op een WW-uitkering, bijvoorbeeld omdat niet aan de wekeneis is
voldaan of omdat het recht voorafgaand aan ziekte al is verbruikt, dan wordt
de verzekerde in de WW-afwijzingsbrief gewezen op de mogelijkheid om een
bijstandsuitkering aan te vragen.
Vraag 7
Kunt u aangeven welke gevolgen de terugvordering heeft voor de inkomensgegevens bij de Belastingdienst? Kunnen mensen altijd de nettobedragen
terugbetalen?
Antwoord 7
Voor het terugbetalen van een vordering aan UWV geldt dat als die in
hetzelfde belastingjaar wordt terugbetaald, voldaan kan worden met het
nettobedrag. In dat geval kan UWV de afgedragen loonheffing verrekenen
met de Belastingdienst.
Lukt het niet om het gehele verschuldigde bedrag vóór het einde van het
boekjaar te voldoen, dan moet de verzekerde het brutobedrag terugbetalen
aan UWV. In dat geval kan de afgedragen loonheffing niet meer met de
Belastingdienst verrekend worden, omdat het boekjaar al gesloten is.
De verzekerde zelf heeft de mogelijkheid om de onterecht afgedragen
loonheffing terug te vorderen van de Belastingdienst. Dit kan door het
teruggevorderde bedrag als negatief inkomen op te geven in de aangifte
Inkomstenbelasting. Op de site van de Belastingdienst is hierover meer
informatie te vinden.
Vraag 8
Waarom kunnen mensen geen bijstandsuitkering met terugwerkende kracht
aanvragen bij de gemeente als er sprake is van een afgekeurde WIAuitkering? Bent u bereid alle belemmeringen bij de rijksoverheid hiervoor weg
te nemen?
Antwoord 8
De wetgever heeft in de Participatiewet opgenomen dat een bijstandsuitkering in beginsel per datum van de melding wordt toegekend. In bijzondere
omstandigheden kan de uitkering met terugwerkende kracht worden
toegekend. Ik ga nader in gesprek met VNG en UWV om te bezien of dit
kader toereikend is.
Vraag 9
Het UWV geeft in het Telegraaf artikel aan dat er binnenkort een oplossing
komt voor deze problematiek, wanneer wordt de Kamer geïnformeerd over
een mogelijke oplossing?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

Antwoord 9
Reeds voor het verschijnen van dit artikel hebben mijn medewerkers met
UWV de afgelopen weken gesproken over een oplossing voor deze problematiek. In de Kamerbrief die ik gelijktijdig aan u toestuur, wordt hier nader
informatie over aan u verstrekt.
Vraag 10
Klopt het dat er bij de terugvorderingen geen rekening gehouden wordt met
een beslagvrije voet? Kunt u aangeven hoe u voornemens bent om de
strenge terugvorderingsregels bij de WIA-uitkering aan te passen?
Antwoord 10
Bij het terugbetalen van een verschuldigd bedrag aan UWV wordt rekening
gehouden met de beslagvrije voet. Er is echter een verschil tussen de
terugvordering en invordering van onverschuldigd betaalde uitkering. Bij de
terugvordering wordt vastgesteld of er sprake is van een onverschuldigde
betaling. Hierbij wordt niet gekeken naar iemands financiële draagkracht,
behalve in de zin van het criterium «dringende redenen» van artikel 77 lid 6
WIA om af te zien van terugvordering. In de Kamerbrief WIA-voorschotten die
ik tegelijkertijd aan u toestuur is meer informatie over dit criterium gegeven.
Bij de invordering van het verschuldigde bedrag wordt er, als mensen
aangeven niet in één keer het verschuldigde bedrag te kunnen betalen, een
betalingsregeling vastgesteld. Hierbij wordt rekening gehouden met de
beslagvrije voet en de geldende regels voor de vaststelling hiervan.
De regels rondom terugvordering van WIA-uitkering zijn strikt. De wetgever
heeft bepaald dat als er onverschuldigd uitkering is verstrekt, deze altijd
terugbetaald dient te worden. Mocht echter blijken dat de betrokkene niet in
staat is om het bedrag terug te betalen, dan kan een betalingsregeling
worden vastgesteld. In nadere regels is eveneens vastgesteld dat in individuele gevallen kan worden overgegaan tot kwijtschelding, als aan voorwaarden
is voldaan.
Vraag 11
Deelt u dat de bestaanszekerheid van deze mensen in het geding is?
Antwoord 11
De mensen die een voorschot moeten terugbetalen waardoor een schuld aan
UWV ontstaat, kunnen in voorkomende gevallen in financiële problemen
komen. Bij UWV zijn casussen bekend waarin deze problemen tot schrijnende
situaties leiden met schuldenproblematiek en langdurige onzekerheid over de
toekomst.
Er zijn echter ook gevallen waarin het verschuldigde bedrag laag is en de
financiële gevolgen te overzien zijn. Of waar de betrokkene financiële
middelen heeft, bijvoorbeeld door een partner met inkomen of vermogen,
waardoor de financiële gevolgen een minder grote impact hebben.
Afhankelijk van de individuele casus kan iemand door de onvoorziene schuld
in het bestaanszekerheid worden aangetast. Om die reden heeft UWV het
beleid voorgesteld rondom kwijtschelding c.q. compensatie van terugvorderingen van voorschotten in bepaalde gevallen, zoals ook is toegelicht in de
gelijktijdig toegezonden Kamerbrief over dat onderwerp.
Vraag 12
Kunt u aangeven wat de instroom in de opleiding is geweest sinds 2009,
aangezien in 2011 in een raming2 in opdracht van de Kamer Sociale
Geneeskunde van het capaciteitsorgaan wordt aangegeven dat «De verwachting is dat het aantal werkzame verzekeringsartsen drastisch aan het afnemen
is en dat dit steeds problematischer wordt als gevolg van vergrijzing van de
beroepsgroep en de kleine instroom in de opleiding», en geconcludeerd
wordt dat «Om deze tekort te voorkomen zouden in de komende jaren vanaf
het bijstellingsjaar 2012 veel meer AIOS moeten worden opgeleid dan de
huidige 28 per jaar. Hanteren we het «midden-scenario» dan gaat het om 111

2

NIVEL, 2011, «Capaciteitsraming voor verzekeringsartsen 2012–2022/2028» (Schepman, S.M.,
Hingstman, L., Batenburg, R. Capaciteitsraming voor verzekeringsartsen 2012–2022/2028).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

(voor evenwicht in 2022) en 79 (voor evenwicht 2028) op te leiden AIOS per
jaar. Dit betekent dus minstens een verdrievoudiging van de instroom»?
Antwoord 12
UWV heeft toegezegd na te gaan of deze informatie geleverd kan worden,
maar kan daar niet op korte termijn uitsluitsel over geven. Omwille van
tijdige beantwoording van uw overige vragen, heb ik de verzending van deze
antwoorden daar niet op laten wachten. In een Kamerbrief later dit jaar zal ik
terugkomen op deze vraag.
Vraag 13
Kunt u aangeven welke stappen er zijn gezet sinds 2011 voor het voorkomen
van de verwachtte tekorten in het aantal verzekeringsartsen? Kunt u ook
aangeven welke maatregelen nog ingezet gaan worden en wat het verwachtte
effect er van is?
Antwoord 13
UWV spant zich al jaren maximaal in om (verzekerings-)artsen te werven, op
te leiden en te behouden. Het gaat dan bijvoorbeeld om het coördineren van
de wervingsactiviteiten, het inzetten van activerend personeelsbeleid richting
verzekeringsartsen die langer en/of meer willen werken en om het toekennen
van een arbeidsmarkttoeslag op hun loon. Bovendien zet UWV in overleg met
de verzekeringsartsen steeds meer in op verdergaande taakdelegatie.
In mijn Kamerbrief3 van 9 april jl. ben ik nader ingegaan op de problematiek
rondom de verwachtte tekorten in het aantal verzekeringsartsen. Zoals daar
en in de Kamerbrief WIA-voorschotten aangegeven speelt de mismatch ten
behoeve van sociaal-medische beoordelingen helaas al langere tijd. De
afgelopen jaren is gezocht naar een andere manier van werken. Dat heeft
ertoe geleid dat UWV twee nieuwe werkwijzen gaat hanteren: een regiemodel
voor sociaal-medische dienstverlening en een effectievere inzet van de
verzekeringsarts in de Ziektewet. Deze nieuwe werkwijzen spelen op de
kortere termijn echter onvoldoende capaciteit vrij om de achterstanden in de
WIA-claimbeoordelingen op te lossen.
Ook op de lange termijn verwacht ik niet dat deze maatregelen voldoende zijn
om de groeiende vraag naar sociaal-medisch beoordelingen op te vangen.
Daarom concludeer ik dat er meer nodig is. Dat beeld wordt versterkt door de
komst van de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen die de mismatch verder zal doen toenemen. Er vinden gesprekken plaats
met NVVG en UWV hierover. Via de Kamerbrief «Stand van de uitvoering»
wordt u elk half jaar van de voortgang van deze gesprekken op de hoogte
gebracht.
Vraag 14
Bent u het eens dat mensen nooit als gevolg van handelen door de overheid
in financiële problemen mogen komen?
Antwoord 14
Het is inderdaad ongewenst als mensen als gevolg van handelen door de
overheid in de financiële problemen komen. Waar mogelijk zal ernaar
gestreefd worden om dit enerzijds te voorkomen en anderzijds, als het zich
voordoet, deze mensen zo goed mogelijk te ondersteunen. In de Kamerbrief
die ik tegelijkertijd aan u toestuur, wordt daarom beschreven welke oplossing
wordt geboden voor de groep mensen die een voorschot heeft ontvangen
door de achterstanden bij UWV.

3

Kamerbrief toekomst sociaal-medisch beoordelen | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6