Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1628
Vragen van het lid Bisschop (SGP) aan de Ministers van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties en van Buitenlandse Zaken over het rapport «Tackling
intolerance and discrimination in Europe with a special focus on Christians»
(ingezonden 4 februari 2015).
Antwoord van Minister Plasterk (Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties),
mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken (ontvangen 19 maart 2015)
Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2014–2015, nr. 1342
Vraag 1
Hebt u kennisgenomen van de resolutie die vorige week door de parlementaire vergadering van de Raad van Europa is aangenomen naar aanleiding
van het rapport «Tackling intolerance and discrimination in Europe with a
special focus on Christians»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Wat is uw oordeel over dit rapport en de conclusies ervan?
Antwoord 2
Wij onderschrijven het belang dat in het rapport wordt beschreven van het
grondrecht van vrijheid van godsdienst en levensovertuiging, met inbegrip
van de vrijheid om geen religie aan te hangen. Dit grondrecht impliceert,
zoals ook het rapport constateert, dat deze vrijheden zowel gelden met
betrekking tot personen die een religie of levensovertuiging hebben die door
een minderheid van de bevolking wordt aangehangen, als voor degenen die
de godsdienst of levensovertuiging van de meerderheid hebben. In het
rapport wordt terecht geconstateerd dat in Europa de godsdienstvrijheid
wordt gegarandeerd door internationale verdragen en instrumenten. Het
rapport stelt aan de hand van praktijkvoorbeelden dat de afgelopen jaren
vijandigheid jegens religie kan worden gesignaleerd in talloze gewelddadigheden en vandalisme en in beperkingen in geloofsbeleving. Het rapport
besteedt in het bijzonder aandacht aan intolerantie jegens en discriminatie
van christenen.

1

ah-tk-20142015-1628
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/Xref-XML2HTML-en.asp?fileid=21340&lang=en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Het kabinet is bezorgd over het beeld van toenemende onverdraagzaamheid,
en is vastberaden om discriminatie, op welke grond dan ook, te bestrijden. In
de voortgangsbrief discriminatie van 11 februari 2015 (Kamerstuk 30 950, nr.
76) is de inzet van het kabinet op dit gebied beschreven, ook voor wat betreft
discriminatie op grond van godsdienst of levensovertuiging.
Het beeld dat in het rapport wordt geschetst van een toename van intolerantie, discriminatie en zelfs geweld jegens christenen herkennen wij echter niet.
Voor de Nederlandse situatie wordt de indruk die het rapport wekt, niet
gesteund door de rapportages die bij de voortgangsbrief zijn gevoegd. Ook
uit het SCP-rapport naar ervaren discriminatie in Nederland (Kamerstuk
30 950, nr. 68) komt deze veronderstelde tendens niet naar voren.
Vraag 3
Deelt u de opvatting dat nationale regeringen vaak voorbij zien aan de vele
momenten waarop in de laatste jaren handelingen van vijandschap, geweld
en vandalisme tegen christenen zichtbaar zijn en tegen hun plaatsen van
samenkomst?
Antwoord 3
Nee. Voor wat betreft de situatie in Nederland verwijzen wij naar het
antwoord op vraag 2.
Het kabinet beschikt niet over aanwijzingen dat de regeringen van andere
lidstaten van de Raad van Europa voorbij zouden gaan aan gewelddadige en
vijandige handelingen tegen christenen of personen met andere levensbeschouwingen.
Vraag 4
In hoeverre is er naar de mening van de regering in Nederland en andere
lidstaten van de Raad van Europa voldoende aandacht voor het tegengaan
van al dan niet subtiele vormen van discriminatie tegen christenen, ongeacht
of zij horen tot een meerderheids- of minderheidsgroepering?
Antwoord 4
Voor wat betreft de situatie in Nederland verwijzen wij naar het antwoord op
vraag 2.
Het kabinet beschikt niet over aanwijzingen dat bij de overheden van andere
lidstaten van de Raad van Europa onvoldoende aandacht is voor het
bestrijden van al dan niet subtiele vormen van discriminatie tegen christenen
of personen met andere levensbeschouwingen.
Vraag 5
Deelt u de opvatting van de parlementaire vergadering van de Raad van
Europa dat het concept van «reasonable accomodation» een goed handvat
biedt voor de omgang met godsdienstige opvattingen binnen Europa, om te
verzekeren dat ook christenen voluit de ruimte hebben om hun geloof te
uiten en er zowel in de publieke als private sfeer naar te leven?
Antwoord 5
Het concept van «reasonable accommodation» («redelijke aanpassingen») is
vooral bekend als instrument om te waarborgen dat personen met een
handicap mensenrechten en fundamentele vrijheden op voet van gelijkheid
met anderen kunnen genieten of uitoefenen. Gelijke behandeling van
personen zonder en met handicap, en trouwens ook van personen met
uiteenlopende beperkingen, zou er immers toe leiden dat niet iedereen tot
zijn recht komt. In de Kaderrichtlijn gelijke behandeling (RL2000/78/EG), het
VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap en de Wet
gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte is de
verplichting tot «redelijke aanpassingen» in deze context opgenomen.
Ten aanzien van andere discriminatiegronden wordt het concept van
«reasonable accommodation» in de Europese en Nederlandse wetgeving niet
of nauwelijks gehanteerd, maar is een andere benadering gekozen. Waar
nodig, is ten aanzien van specifieke omstandigheden een bijzondere regeling
opgenomen, of wordt vrijheid gegeven aan betrokkenen om onderling
afspraken te maken. Het rapport vermeldt hiervan enkele voorbeelden. De
uitkomst van deze benadering is naar onze tevredenheid. Niettemin volgen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

wij de discussie die vooral in wetenschappelijke kringen wordt gevoerd over
«reasonable accommodation» met belangstelling.
Vraag 6 en 7
Deelt u de opvatting van deze vergadering dat het belangrijk is dat de
verschillende lidstaten zoveel als mogelijk ruimte laten voor opvattingen die
voortkomen uit deze wezenlijke overtuigingen van burgers?
Deelt u de opvatting van deze parlementaire vergadering dat het goed is om
zoveel mogelijk rekening te houden met godsdienstige of andere bezwaren
tegen delen van werkzaamheden en daar op een gezonde manier ruimte voor
te bieden?
Antwoord 6 en 7
Ja. De formulering van de beide vragen impliceert terecht dat de bedoelde
vrijheden beperkt kunnen worden, bijvoorbeeld door de rechten en vrijheden
die anderen hebben.
Vraag 8
Hoe verhoudt dit concept van «reasonable accomodation» zich tot de vorig
jaar aangenomen wet die het met name nieuwe trouwambtenaren onmogelijk
maakt hun werk te doen als zij gewetensbezwaren hebben tegen het huwelijk
tussen personen van gelijk geslacht? Zou niet met dit door de parlementaire
vergadering aangenomen rapport gesteld moeten worden dat deze wet een
stap terug in de tijd was?
Antwoord 8
Uit de Wet van 4 juli 2014 tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek en de
Algemene wet gelijke behandeling met betrekking tot ambtenaren van de
burgerlijke stand die onderscheid maken als bedoeld in de Algemene wet
gelijke behandeling (Stb. 2014, 260) vloeit voort dat een nieuwe (buitengewoon) ambtenaar van de burgerlijke stand geen onderscheid mag maken
tussen een huwelijk van een man en een vrouw en een huwelijk van twee
mannen of twee vrouwen. Ten aanzien van zittende (buitengewoon)
ambtenaren van de burgerlijke stand, behouden gemeenten een beleidsvrijheid, dus bijvoorbeeld de vrijheid om hen aangepast werk te laten doen. De
wet is in overeenstemming met de arresten van het Europees Hof voor de
Rechten van de Mens (EHRM) van 15 januari 2013 in de zaken van Ladele en
McFarlane. Wij kunnen niet beoordelen of het concept van «reasonable
accommodation» tot een andere uitkomst zou hebben geleid.
Naar de mening van het kabinet is de wet juist een stap vooruit op de weg
naar volledige acceptatie van homoseksualiteit.
Vraag 9
Welke conclusies verbindt de regering aan dit rapport, de conclusies en
aanbevelingen voor Nederland?
Antwoord 9
Het kabinet ziet in het rapport een ondersteuning van zijn inzet om discriminatie, op welke grond dan ook, te bestrijden.
Vraag 10
Op welke wijze is de regering voornemens aandacht voor dit rapport, de
conclusies en aanbevelingen hiervan te vragen van de regeringen van andere
lidstaten van de Raad van Europa? Bent u bereid de Kamer over de voortgang hiervan te rapporteren?
Antwoord 10
Het kabinet gaat ervan uit dat de nationale delegaties naar de Parlementaire
Assemblee van de overige lidstaten van de Raad van Europa dit rapport, en
de conclusies en aanbevelingen daaruit, zelf onder de aandacht van hun
regeringen zullen brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3