Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

28 973

Toekomst veehouderij

Nr. 217

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 4 juli 2019
De vaste commissie voor Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit heeft een
aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit over de brief van 30 april 2019 over
de concept-Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Kamerstuk
28 973, nr. 213).
De vragen en opmerkingen zijn op 6 juni 2019 aan de Minister van
Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit voorgelegd. Bij brief van 2 juli 2019
zijn de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Kuiken
De griffier van de commissie,
Haveman-Schüssel

kst-28973-217
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

1

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties en reactie van de
Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
Kan de Minister een uitgebreide toelichting geven hoe zij ervoor gaat
zorgen dat de subsidieregeling met name in die regio terecht komt waar
de grootste overlast wordt ervaren? Welke bevoegdheid heeft de Minister
om daarin te sturen?
Ondernemers die hun varkenshouderijbedrijf (of een locatie van hun
bedrijf) definitief en onherroepelijk willen beëindigen kunnen zich
vrijwillig aanmelden voor de Subsidieregeling sanering varkenshouderijen (Srv).
Om te borgen dat met de Srv maximaal resultaat wordt geboekt staat de
subsidieregeling uitsluitend open voor ondernemers die een varkenshouderijlocatie willen beëindigen die is gelegen in concentratiegebied Zuid of
Oost uit de Meststoffenwet. In deze gebieden wordt bijna 85% van de
varkens gehouden en is geuroverlast door varkenshouderijlocaties het
meest evident en urgent. Van alle varkenshouderijlocaties die worden
aangemeld wordt een geurscore vastgesteld, een maat voor de geurbelasting op geurgevoelige objecten (een verblijfsobject met een
woonfunctie) in een straal van 1.000 meter rond de varkenshouderijlocatie. Bij overtekening van het subsidieplafond komen de locaties met de
hoogste geurscore als eerste in aanmerking voor een subsidie. Door alle
aanmeldingen te rangschikken op geurscore wordt geborgd dat de
locaties die de grootste geuroverlast veroorzaken met voorrang beëindigd
worden.
In de toelichting wordt gesproken over flankerend beleid welke door de
provincies wordt ingevuld. Welke bindende afspraken zijn gemaakt met de
provincies om het flankerend beleid vorm te geven?
Via het Hoofdlijnenakkoord hebben provincies en gemeenten zich
gecommitteerd aan een effectieve aanpak en uitvoering van het
flankerend beleid (Kamerstuk 28 973 nr. 200 en nr. 206). Dit is een
belangrijke randvoorwaarde voor het succes van de subsidieregeling.
Unieke omstandigheden waarin elke varkenshouder zich bevindt vragen
om maatwerk bij de ondersteunende maatregelen en instrumenten
(Kamerstuk 28 973 nr. 213). Begeleiding van de varkenshouder bij zijn of
haar beslissing door inzet in flankerend beleid helpt ook de provincie,
bijvoorbeeld in het ruimtelijke ordening beleid. Ik heb vertrouwen dat
provincies en gemeenten de afgesproken aanpak zullen nakomen. Het
gaat dan om bijvoorbeeld het aanbod van coachingsgesprekken, een
overzicht van contactpunten per gemeente, het ondersteunen van
herbestemmingstrajecten en het publiek maken van regelingen die op
decentraal niveau koppelen aan de Srv, in sommige provincies bijvoorbeeld ondersteuning bij het sloopproces Daarover ben ik blijvend met hen
in gesprek.
Er wordt in de toelichting vrij uitgebreid ingegaan op de regeling, de
voorwaarden, de geurscore, de afwijzingsgronden, enz. Er wordt daarbij
maar weinig aandacht gegeven aan de invulling van het flankerend beleid
en de wijze hoe er om wordt gegaan met de herbestemming van de
locatie, het woonhuis en andere aspecten die de toekomst voor het gezin
raken. Kan de Minister uitgebreid ingaan op een situatie waarin een
varkenshouder in een belast gebied besluit om deel te nemen aan de
warme sanering? Hoe verloopt dit proces, welke rol heeft de provincie en
welk tijdpad hoort daarbij? Welke bevoegdheid heeft de Minister om in te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

2

grijpen als deze procedure te lang gaat duren of er geen perspectief is
voor de varkenshouder?
Een varkenshouder zal eerst zelf een afweging moeten maken of hij/zij wil
stoppen met (een locatie van) zijn of haar varkenshouderij. Daarbij zijn
bijvoorbeeld financiële consequenties, persoonlijke toekomst en die van
het gezin en het toekomstperspectief voor de locatie waar de varkenshouderij is gevestigd aan de orde. Dat alles overzien kan een varkenshouder
veelal niet alleen, daarvoor is ondersteuning nodig. De overwegingen
kunnen bijvoorbeeld samen met adviseur(s) worden doordacht, door na te
gaan of hij kan voldoen aan de uitgangspunten van de Srv, zoals die zijn
geschetst in de Kamerbrief van 7 januari 2019 (Kamerstuk 28 973, nr. 206)
en uitvoerig zijn beschreven in de toelichting op de Srv, paragraaf 6,
pagina 8–12 (Kamerstuk 28 973, nr. 213). Bij een aantal stappen in de
overweging en het besluit van de varkenshouder om zich aan te melden
voor subsidie conform de Srv zal het bevoegd gezag – veelal de
gemeente, waarin zich de aan te melden locatie bevindt, soms de
provincie – een rol vervullen. Daarover heb ik met gemeenten en
provincies een aanpak afgesproken. Onder meer bieden de gemeenten
begeleiding aan in het proces via zogenoemde vouchers die kunnen
worden ingelost, zijn er nu al contactpunten benoemd per gemeente en
staan gemeenten klaar voor potentiele deelnemers om op moment dat de
Srv open wordt gesteld varkenshouders te ondersteunen in het proces
van bijvoorbeeld herbestemmen of slopen en/of actief de koppeling te
leggen met regelingen van de provincie. De contactpersonen zijn na te
gaan via de gemeentelijke webpagina of via de webpagina van de
rijksoverheid1.
Het is aan bevoegd gezagen om bijvoorbeeld besluiten te nemen over
herbestemming. Zoals gezegd ben ik een faciliterende aanpak overeengekomen, daaraan hebben gemeenten en provincies zich gecommitteerd. Ik
ben wel blijvend met hen in gesprek om samen te bezien waar belemmeringen zijn en hoe deze kunnen worden opgelost.
Het proces van aanmelden voor deelname gaat via RVO.nl en zal worden
bekend gemaakt via hun website vlak voor openstelling van de Srv. De
contactgegevens van varkenshouders die zich aanmelden worden ook
gedeeld met de gemeenten, zodat zij direct contact kunnen opnemen, als
deze varkenshouder onverhoopt nog niet bij hen bekend zou zijn.
In een recent verleden is het besluit subsidiering sloop- en ombouwkosten
pelsdierhouderij vastgesteld. Deze regeling kende een fors aantal
belemmeringen waardoor deze niet of onvoldoende werkbaar was voor in
dit geval de pelsdierhouder. De Minister heeft recent aangegeven deze
regeling te willen aanpassen. Welke lessen heeft de Minister getrokken uit
het proces en opzet van deze regeling en hoe zijn deze lessen verwerkt in
de voorliggende regeling?
Doel van de Wet verbod pelsdierhouderij, een initiatiefwetsvoorstel van
uw Kamer, is een totaalverbod op het houden van pelsdieren vanaf
1 januari 2024. Het Besluit subsidiëring sloop- en ombouwkosten
pelsdierhouderij heeft als doel de sloop of ombouw van pelsdierhouderijen financieel te stimuleren vanwege dit verbod. De Srv betreft een
vrijwillige subsidieregeling die tot doel heeft de geuroverlast van
varkenshouderijlocaties voor omwonenden te beperken. Beide regelingen
hebben daarmee van elkaar verschillende doelen (verminderen
geuroverlast vs. beëindigen pelsdierhouderij), doelgroepen (varkens vs.
pelsdieren) en sturingsinstrumenten (subsidieregeling vs. verbod). Op de
concept-Srv is een ex ante evaluatie uitgevoerd door onafhankelijke

1

https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/veehouderij/duurzame-varkenshouderij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

3

deskundigen, onder leiding van Wageningen Universiteit en Research
(WUR). De bevindingen zullen tegelijkertijd met de Srv worden gepubliceerd.
Daarnaast is de Srv in nauwe samenspraak met decentrale overheden en
de ketenpartijen van de sector tot stand gekomen om te borgen dat de Srv
aan sluit bij de wensen van deze betrokkenen, in het bijzonder ook de
varkenshouders. Tijdens de openstelling en daarna bij de uitvoering wordt
het proces door alle partijen goed gemonitord.
Het valt de leden van de VVD-fractie op dat in het overzicht van de
administratieve lasten geen aandacht is besteed aan de handelingen die
nodig zijn om het flankerend beleid vorm te geven Deelt de Minister de
mening van deze leden dat juist de overleggen over flankerend beleid en
de te nemen stappen op het gebied van functiewijziging veel tijd kosten?
Kan de Minister een inschatting geven van deze kosten?
In de toelichting van de Srv zijn de administratieve lasten opgenomen die
rechtstreeks voortvloeien uit de Srv. Hiermee zijn niet alle kosten gedekt
die een varkenshouder moet maken om in het kader van deze subsidieregeling zijn varkenshouderijlocatie definitief en onherroepelijk te beëindigen. Wat deze verdere kosten inhouden en hoe hoog deze kosten zullen
zijn hangt af van de individuele wensen van de betreffende ondernemer
en de specifieke omstandigheden op de te beëindigen varkenshouderijlocatie. Wil de varkenshouder een nieuwe onderneming starten (niet zijnde
een intensieve veehouderij) of de locatie verkopen, wil de ondernemer op
de locatie blijven wonen of niet, wordt de aan de locatie verbonden
landbouwgrond verkocht of wordt deze omgezet naar een nieuwe functie?
Deze keuzes zijn maatwerk. Afhankelijk van de keuzes die een ondernemer
maakt en de mogelijkheden die vanuit flankerend beleid door gemeenten
en provincies geboden worden, zal dit proces (relatief) veel of weinig tijd
in beslag nemen en (relatief) veel of weinig kosten met zich meebrengen.
De Minister geeft in de begeleidende brief aan dat zij naast het eerste
spoor, het beëindigen van varkenshouderijbedrijven, ook een tweede
spoor inzet, de ontwikkeling van nieuwe stal- en houderijsystemen. De
leden van de VVD-fractie hebben al vaker zorgen geuit over het proces om
te komen tot nieuwe innovatieve stalsystemen en over innovaties op
onderdelen die de geuroverlast of uitstoot kunnen verminderen. Helaas
zien deze leden op dit onderdeel nog te weinig progressie, waarbij de
veehouders op achterstand staan.
Op welke wijze gaat de Minister er voor zorgdragen dat nu wel de
benodigde voortgang geboekt wordt? Welke concrete stappen zet zij
hiervoor in de beoordeling en toelating van nieuwe concepten of
innovaties? Hoe gaat zij het vertrouwen vinden binnen en buiten de sector
dat innovatieve ideeën adequaat worden opgepakt met daarbij aandacht
voor de zorgen die eerder in schriftelijke vragen door de leden Lodders en
Ziengs zijn geuit?2
Zoals ook bij de beantwoording van Kamervragen van de leden Lodders
en Ziengs, over het omkomen van koeien in de mest na een explosie,
(Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 2852) is aangegeven, zijn er –
mede vanuit het overleg met de varkenssector en de provincie NoordBrabant in het kader van het Innovatie- en versnellingsprogramma
brongerichte verduurzaming van varkensstallen – diverse acties uitgezet
om belemmeringen weg te nemen bij de beoordeling en toelating van
nieuwe concepten of innovaties in de varkenshouderij. Een voorbeeld van
zo’n actie is dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO.nl) een
aantal bijeenkomsten zal organiseren voor adviseurs en begeleiders van
2

Aanhangsel Handelingen II, 2018/19, nr. 832.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

4

innovatieve projecten in de varkenshouderij om hen beter te ondersteunen bij de aanvang van het beoordelingsproces. In voornoemde
Kamerbrief is ook aangegeven dat de staatsecretaris van Infrastructuur en
Waterstaat in de beleidsreactie op het rapport van Commissie Geurhinder
Veehouderij zal komen met een planning en aanpak van de gehele
systematiek van de stalbeoordeling. In deze reactie zal uw Kamer ook
nader worden geïnformeerd over de acties die zijn uitgezet om belemmeringen bij de beoordeling van nieuwe stalmaatregelen weg te nemen.
Kan de Minister aangeven wanneer de regeling is afgerond?
Op dit moment is voorzien in een openstelling van de subsidieregeling
voor zes weken vanaf 15 augustus 2019. Dit betekent dat de subsidiebeschikkingen in de eerste helft van januari 2020 verstrekt kunnen worden.
Vanaf het moment dat een ondernemer een subsidiebeschikking ontvangt
heeft hij 14 maanden de tijd om aan alle verplichtingen te voldoen. Op het
moment dat een varkenshouder aan alle verplichtingen heeft voldaan
dient hij binnen 13 weken een aanvraag tot subsidievaststelling te doen
bij de RVO.nl. Op grond van het Kaderbesluit nationale EZ-subsidies dient
RVO.nl vervolgens binnen 13 weken een besluit tot vaststelling te nemen.
Gezien de geldende termijnen zal de subsidieregeling in de tweede helft
van 2021 volledig afgerond kunnen zijn.
Wanneer is de regeling geslaagd? Op basis waarvan gaat de Minister dat
beoordelen of monitoren, hoe kan de Kamer dit controleren en hoe en hoe
vaak stelt de Minister de Kamer hiervan op de hoogte?
Doel van de Srv is het op korte termijn verminderen van de meest urgente
geuroverlast in veedichte gebieden. De Srv is geslaagd als door de
beëindiging van varkenshouderijlocaties de geurbelasting voor
omwonenden blijvend is afgenomen. De Srv zal na afloop worden
geëvalueerd. Daartoe wordt onder meer gemonitord hoeveel varkenshouderijlocaties definitief zijn beëindigd, welke geurbelasting de betreffende
locaties veroorzaakten (de geurscore), hoeveel varkensrechten definitief
zijn doorgehaald en hoeveel vierkante meter stalruimte is gesloopt. Ik
verwacht uw Kamer op zijn vroegst eind 2021 over de uitkomst van de
evaluatie te kunnen informeren. Voor die tijd zal ik uw Kamer op de
hoogte houden van de voortgang van de uitvoering van de Srv, eerstens
over het aantal aanmeldingen voor de Srv en over het aantal toegekende
subsidies.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie stellen vast dat de regeling tot gevolg heeft
dat vleesvarkensbedrijven (hogere kans op hogere geurscore) wel en
zeugenbedrijven (lagere kans op hogere geurscore) waarschijnlijk niet aan
de regeling mee kunnen gaan doen. Welke overwegingen heeft de
Minister hierbij gehad? Heeft de Minister dit effect beoogd?
Het effect dat ik met de Srv beoog, is het verminderen van de meest
urgente geuroverlast door varkenshouderijlocaties voor omwonenden,
ongeacht of op de betreffende locatie vleesvarkens, zeugen of beide
worden gehouden. Om dat effect te bewerkstelligen komen varkenshouderijlocaties met de hoogste geurscore met voorrang in aanmerking voor
een subsidie. Daarbij is het niet zo dat varkenshouderijlocaties waar
uitsluitend of in overwegende mate zeugen worden gehouden op
voorhand een lagere geurscore hebben dan een locatie waar uitsluitend of
voornamelijk vleesvarkens gehouden worden. De hoogte van de
geurscore wordt namelijk niet uitsluitend bepaald door de categorie
varkens, maar ook door andere factoren zoals de leeftijd van de stal, de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

5

technische voorzieningen, de omvang van de varkenshouderijlocatie en
de nabijheid van geurgevoelige objecten.
Heeft de Minister zich gerealiseerd dat bijvoorbeeld bij een uitbraak van
een dierziekte het kan voorkomen dat biggen alleen naar een stal in
Nederland verplaatst kunnen worden? Zo ja, hoe wordt daarmee rekening
gehouden?
Bij de uitbraak van een dierziekte kan zich de situatie voordoen dat de
export van biggen tijdelijk niet is toegestaan. Biggen zullen dan binnen
Nederland geplaatst moeten worden. De Nederlandse varkenshouderijsector wordt al langer gekenmerkt door een biggenoverschot. In 2018
werden ruim 6,8 miljoen biggen geëxporteerd. De Srv zal naar
verwachting resulteren in een relatief geringe toename van dit biggenoverschot. Er zijn vanuit de overheid geen maatregelen voorzien om dit te
voorkomen of bij te sturen. De partijen die bij de totstandkoming van de
Srv betrokken waren, waaronder de ketenpartijen uit de Coalitie Vitalisering Varkenshouderij, delen dit standpunt.
Verwacht de Minister dat de regeling de onevenwichtigheid tussen het
aantal zeugen- en vleesvarkensplaatsen bevorderd?
Zo nee, waarom niet? Zo ja, vindt de Minister dat wenselijk? Indien de
Minister dit niet wenselijk vindt, ziet zij mogelijkheden om daartegen iets
te doen?
Zoals aangegeven in mijn antwoord op een eerdere vraag van de leden
van de CDA-fractie verwacht ik dat de Srv resulteert in een relatief geringe
toename van het biggenoverschot ten opzichte van het reeds bestaande
overschot. Deze toename is een gevolg van de wijze waarop de Srv in de
praktijk uitpakt. Het is geen ontwikkeling die bewust wordt nagestreefd
met de Srv, maar ook geen ontwikkeling die vraagt om maatregelen ter
voorkoming of bijsturing. Het plaatsten van schotten tussen vleesvarkens
en zeugenbedrijven is niet voorzien, omdat dit het doel van de Srv niet zal
bevorderen. Het gaat immers om het reduceren van de (grootste)
geuroverlast, onafhankelijk van de varkenstak. Ook zijn er «gesloten»
bedrijven met zowel zeugen als ook vleesvarkens.
De leden van de CDA-fractie lezen dat stallen die in de afgelopen vijf jaar
niet onafgebroken zijn gebruikt niet in aanmerking komen voor de
voorgestelde regeling. In het landelijk gebied zijn er wel stallen die niet
meer gebruikt worden en verpauperen. Welke mogelijkheden ziet de
Minister om in het kader van het oplossen van regionale knelpunten en
plattelandsbeleid gemeenten en provincies te ondersteunen om met
maatwerk stallen een nieuwe functie te geven of af te breken?
In de Srv is een verplichting tot sloop opgenomen van alle varkensstallen
en voersilo’s, mestsilo’s en -kelders die voor het houden van varkens
gebruikt zijn. Met deze verplichting tot sloop wordt voorkomen dat de
sanering resulteert in leegstand, verpaupering en ondermijning in het
buitengebied. De subsidieregeling voorziet niet in een oplossing voor
reeds bestaande leegstand. Voor het beleid aangaande Vrijkomende
Agrarische Bebouwing (VAB’s) verwijs ik uw Kamer naar een brief van
16 januari 2019 van de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) (Kamerstuk 29 383, nr. 312).
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de herbestemming van bedrijfswoningen gaat verlopen. Zou de Minister dit kunnen schetsen? Verwacht
de Minister dat hierbij problemen kunnen ontstaan? Zo nee, waarom niet?
Zo ja, waaruit bestaan deze en welke mogelijkheden ziet de Minister om
deze te voorkomen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

6

Met uitzondering van enkele bedrijfswoningen bij varkenshouderijen
waarvoor fijnstofconcentraties worden gerapporteerd die hoger zijn dan
de (EU) grenswaarden voor fijnstof, zijn er in de landelijke regelgeving
geen belemmeringen voor gemeenten om bedrijfswoningen te herbestemmen tot burgerwoning. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten
(VNG) heeft laten weten veel ervaring te hebben bij het doorvoeren van
functiewijziging van woningen in het buitengebied – wat voor sommige
gemeenten dagelijkse praktijk is – en dat gemeenten voldoende beleidsvrijheid hebben om via maatwerk tot oplossingen te komen.
De leden van de CDA-fractie zouden verder graag van de Minister
vernemen waaruit het flankerend beleid van gemeenten en provincies
bestaat.
Iedere varkenshouder is anders en bevindt zich in eigen unieke omstandigheden. Iedere varkenshouderijlocatie kent haar eigen uitdagingen en
kansen. De ondersteunende maatregelen en instrumenten van provincies
en gemeenten vragen om die reden om maatwerk. Voor voorbeelden van
maatregelen verwijs ik uw Kamer naar de opsomming in mijn brief aan
uw Kamer van 30 april 2019 (Kamerstuk 28 973, nr. 213). Verder heb ik met
de vijf betrokken provincies, Noord-Brabant, Limburg, Gelderland,
Overijssel en Utrecht afgesproken dat zij hun respectievelijke pakket aan
flankerend beleid aan varkenshouders en betrokken gemeenten bekend
maken via hun internetpagina’s. Ik ben hierop ook ingegaan in de
beantwoording van de vragen van de fractie van de VVD en verwijs
hiernaar kortheidshalve.
De leden van de CDA-fractie lezen in de begripsomschrijving dat bedrijven
in concentratiegebied Zuid of concentratiegebied Oost conform bijlage 1
bij de Meststoffenwet dienen te liggen. Hoe gaat de Minister om met
herindelingsgemeenten, zoals Overbetuwe, die nu in concentratiegebied
Oost en Zuid is gelegen?
De grenzen van de concentratiegebieden Zuid en Oost zijn vastgesteld op
basis van de gemeentelijke indeling op 1 januari 1997. Dit zijn de grenzen
zoals opgenomen in bijlage I bij de Meststoffenwet. De grenzen van de
concentratiegebieden zijn sindsdien onveranderd, de gemeentegrenzen
kunnen door herindelingen en samenvoegingen wel gewijzigd zijn. Of een
varkenshouderijlocatie waarvoor subsidie wordt aangevraagd binnen de
grenzen van het concentratiegebied Zuid of Oost ligt wordt om die reden
door de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland gecontroleerd aan de
hand van postcodegegevens.
De leden van de CDA-fractie lezen in de concept subsidieregeling sanering
varkenshouderijen dat de geurscore via een bepaalde geurbelasting
berekening wordt bepaald. Wie moet deze berekening maken?
De vaststelling van de geurscore zal door een externe partij worden
uitgevoerd. Hiervoor is een Europees aanbestedingstraject in gang gezet.
Dit traject zal tijdig voor openstelling van de subsidieregeling afgerond
zijn.
Waarom is er niet voor gekozen om de toekomstige geurscore ook mee te
laten wegen? De leden van de CDA-fractie zouden zich kunnen voorstellen
dat toekomstige woningbouw betrokken zou moeten worden in de
geurscore. Is de Minister daartoe bereid?
Het doel van de Srv is het verminderen van de huidige geuroverlast voor
omwonenden van varkenshouderijlocaties in veedichte gebieden. Dit doel
verhoudt zich niet met het laten meewegen in de geurscore van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

7

potentiële geuroverlast door toekomstige woningbouw. Een dergelijk
criterium zou namelijk in de praktijk kunnen betekenen dat een varkenshouderijlocatie die weinig of geen geuroverlast veroorzaakt toch voor
subsidie in aanmerking komt vanwege toekomstige maar nog niet
gerealiseerde woningbouw, dit ten faveure van een locatie die op dit
moment wel geuroverlast veroorzaakt. Een dergelijk criterium zou, nog los
van de uitvoeringstechnische complexiteit, op gespannen voet staan met
het rechtszekerheidsbeginsel en het verbod op willekeur, omdat het
incalculeren van toekomstige geurhinder per definitie met onzekerheid is
omgeven en daardoor al snel leidt tot arbitraire aannames over het tijdstip
en de omvang van de te realiseren woningbouw en de daaraan te
relateren geuroverlast.
Op de Srv zijn de Richtsnoeren van de Europese Unie voor staatssteun in
de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden 2014–2020
(2014/C 204/01) van toepassing. Steun voor de sluiting van productiecapaciteit kan aangemerkt worden als verenigbaar met de interne markt indien
voldaan wordt aan de voorwaarden uit deze Richtsnoeren.
Daarnaast vragen deze leden waarom voormalige bedrijfswoningen
(plattelandswoningen), gebouwen van maatschappelijke instellingen,
niet-agrarische bedrijven en recreatie objecten niet meegenomen worden
in de geurscore.
De Srv richt zich nadrukkelijk op de bescherming van burgers in hun
woonomgeving en is om die reden afgebakend tot situaties waarbij
sprake is van permanente bewoning in een straal van 1.000 meter rond de
varkenshouderijlocatie. Het gaat dan om verblijfsobjecten met een
woonfunctie, waaronder bedrijfswoningen op akker- en tuinbouwbedrijven. Hiermee wordt geborgd dat de bepaling van de geurscore voor
iedere varkenshouderijlocatie op een eenduidige en objectieve wijze kan
plaatsvinden.
Diverse artikelen van het kaderbesluit nationale EZ-subsidies zijn van
toepassing. Kan de Minister een toelichting geven op deze artikelen, zo
vragen de leden van de CDA-fractie.
In de artikelsgewijze toelichting bij de Srv is een omschrijving gegeven
van de onderwerpen waarop de artikelen van het Kaderbesluit, waarnaar
wordt verwezen, betrekking hebben.
Er gelden voor deze regeling een aantal bepalingen die gebruikelijk zijn
voor subsidies die onder verantwoordelijkheid van het Ministerie van LNV
of het Ministerie van EZK worden verstrekt. Deze bepalingen richten zich
zowel tot de overheid als tot de subsidieontvanger. Zo volgt bijvoorbeeld
uit artikel 26 van het Kaderbesluit dat de termijn waarbinnen door de
Minister op een aanvraag op subsidieverlening moet worden beschikt, in
dit geval in beginsel 13 weken bedraagt na de laatste dag van de periode
waarin aanvragen kunnen worden ingediend en volgt uit artikel 52 van het
Kaderbesluit, dat de termijn waarbinnen op een verzoek tot subsidievaststelling moet worden besloten eveneens 13 weken bedraagt, te rekenen
vanaf de datum van ontvangst van de aanvraag daartoe.
Verder bevat artikel 36a van het Kaderbesluit bijvoorbeeld de algemene
verplichting voor subsidieontvangers om onverwijld een schriftelijke
melding te doen zodra aannemelijk is dat de subsidiabele activiteiten niet,
niet tijdig of niet geheel zullen worden verricht, of dat niet, niet tijdig of
niet geheel aan de aan de subsidie verbonden verplichtingen zal worden
voldaan.
De leden van de CDA-fractie vragen of de gehanteerde termijnen reëel zijn
en vragen hoe tot deze termijnen is gekomen. Kan de Minister inzichtelijk
maken dat deze termijnen in de praktijk haalbaar zijn, zo vragen deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

8

leden. De genoemde termijnen zijn bijvoorbeeld relatief kort, gezien voor
een zeugenhouderij. Ter illustratie: nadat een zeugenhouder stopt met
insemineren van zeugen duurt het minimaal zes maanden voordat een
stal leeg kan zijn. Daarna moet de mest uit de mestputten uitgereden
worden op landbouwgrond. De uitrijperiode is aan wetten gebonden. Ook
een bestemmingswijziging heeft een relatief lange doorlooptijd. Hoe
houdt de Minister hiermee rekening?
De gekozen termijnen zijn in overleg met de sectorpartijen uit de Coalitie
Vitalisering Varkenshouderij (CoViVa) tot stand gekomen, waarbij rekening
is gehouden met de benodigde tijd voor het afronden van een ronde
biggen en het afmesten van een ronde vleesvarkens. De termijn van 8
maanden voor definitieve beëindiging van de varkenshouderijlocatie is
toereikend voor het afvoeren van de op het bedrijf aanwezige varkens en
het verwijderen van de in de mestputten of -silo’s aanwezige varkensmest.
In het geval van de door de leden van de CDA-fractie ter illustratie
beschreven zeugenhouder kan de stal binnen zes maanden leeg zijn,
waarna nog 2 maanden rest voor de afvoer van de aanwezige
varkensmest. Anders dan de leden van de CDA-fractie suggereren hoeft
de mest niet uitgereden te worden op landbouwgrond, maar kan de mest
ook elders worden opgeslagen, bijvoorbeeld bij een intermediaire
onderneming.
De wijziging van een bestemmingsplan kan een lange doorlooptijd vergen
die bovendien per gemeenten kan verschillen en afhankelijk is van de
betreffende varkenshouderijlocatie. In de Srv is rekening gehouden met
deze lange doorlooptijd. De Srv vereist van de begunstigde namelijk geen
afgeronde bestemmingswijziging, maar een bewijs dat de betreffende
gemeente de aanvraag voor een wijziging van het bestemmingsplan in
behandeling heeft genomen.
Verder vragen de leden van de CDA-fractie of artikel 5 lid f een beroepsverbod voor de varkenshouder betekent. Zo ja, waarom heeft de Minister
hiervoor gekozen? Deze leden lezen het als een beroepsverbod en sluiten
niet uit dat deze bepaling in strijd is met artikel 19 van de Grondwet.
Waarom is volgens de Minister deze bepaling niet in strijd met grondwettelijke bepalingen? Hoe gaat de Minister om met een persoon die met
meerdere personen in een BV, CV, maatschap, VOF, etc. zit? Krijgen die
personen dan allemaal een beroepsverbod?
Artikel 5, eerste lid, onderdeel f, strekt ertoe om van de begunstigde een
wettelijk bindende toezegging te verkrijgen dat de sluiting van productiecapaciteit definitief en onomkeerbaar is, dat hij niet op een andere plaats
een nieuwe varkenshouderij in gebruik zal gaan nemen en dat ook een
toekomstige koper van de te sluiten locatie wordt gebonden aan de
onomkeerbaarheid van de sluiting. Deze eis vloeit rechtstreeks voort uit
de Richtsnoeren voor staatssteun in de landbouw- en de bosbouwsector,
waarin onder meer het volgende is bepaald: «Van de begunstigde moet
een wettelijk bindende toezegging worden verkregen dat de sluiting van
de betrokken productiecapaciteit definitief en onomkeerbaar is en dat de
begunstigde dezelfde activiteit niet opnieuw zal beginnen op een andere
plaats. Deze toezegging moet ook bindend zijn voor een toekomstige
koper van de betrokken grond of voorziening.» Het voldoen aan deze eis
vormt daarmee een noodzakelijke voorwaarde om de vereiste staatssteungoedkeuring voor de Srv te kunnen verkrijgen.
Feitelijk betekent deze eis dat de begunstigde niet elders opnieuw een
varkenshouderij mag beginnen. Ten aanzien van de vraag of hiermee
sprake is van een beroepsverbod en of deze bepaling in strijd is met
artikel 19 van de Grondwet wijs ik erop dat de eis enkel betrekking heeft
op het op een andere locatie opnieuw starten van een varkensbedrijf dan
wel het overnemen van een bestaand varkensbedrijf. Indien een varkens-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

9

houder over meerdere locaties beschikt en slechts één van deze locaties
wil beëindigen, wordt niet vereist dat hij of zij ook zijn andere locaties
opgeeft. In zoverre is van een beroepsverbod geen sprake. Daarnaast
voorziet de Srv in een financiële vergoeding van overheidswege voor het
beëindigen van de varkenshouderij op een bepaalde locatie, waarbij de
betrokken eis een voorwaarde vormt om voor een vergoeding in
aanmerking te kunnen komen. Deelname aan de Srv is echter vrijwillig.
Een varkenshouder die het voornemen heeft elders, op een nieuwe
locatie, zijn varkenshouderij-activiteit voort te zetten kan er dus voor
kiezen het bedrijf zelf te verkopen in plaats van een beroep op de Srv te
doen.
Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie of de Minister heeft
overwogen om de regeling ook open te stellen voor varkenshouders die
willen verplaatsen. Zo nee, waarom niet?
Het openstellen van de Srv voor varkenshouders die willen verplaatsen is
niet overwogen. De belangrijkste overweging is dat met de inzet van
€ 120 miljoen aan algemene middelen niet alleen een onherroepelijke
beëindiging van de varkenshouderijlocatie wordt beoogd, maar ook van
de productiecapaciteit. Alleen dan is geborgd dat de geuroverlast zich niet
naar elders verplaatst. Dit wordt onder meer gerealiseerd door de
varkensrechten definitief door te halen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de Minister de kans op een
marktverstorende werking van de regeling tot een minimum wil beperken
en dat zij het door te halen varkensrecht op basis van de geldende
marktprijs wil vaststellen. Hoe wordt de geldende marktprijs voor een
varkensrecht bepaald?
De geldende marktprijs wordt bepaald op basis van de dan beschikbare
marktinformatie.
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister waarom er niet voor is
gekozen om stallen die de afgelopen jaren zijn gerenoveerd via de tabel
gecorrigeerde vervangingswaarde apart een waardering mee te geven.
Deze leden vermoeden dat de eigenaren van dit soort stallen niet mee
kunnen doen aan deze regeling, omdat dit financieel op barrières stuit.
Bij de vaststelling van de gecorrigeerde vervangingswaarde is rekening
gehouden met herinvesteringen die in de praktijk plaatsvinden. Er is
daarbij uitgegaan van herinvestering in de afbouw van een stal van
€ 200,– per m2 iedere 20 jaar en in de inrichting van € 100,– m2 iedere 10
jaar. In de praktijk kan het moment van herinvesteren variëren. Om dit te
ondervangen is bij de vaststelling van de gecorrigeerde vervangingswaarde uitgegaan van een lineaire afschrijving, zowel van de initiële
bouwkosten van romp, afbouw en inrichting als van de periodieke
herinvesteringen in afbouw en inrichting. Dit heeft geresulteerd in een
forfaitaire vergoeding per vierkante meter die uitsluitend afhankelijk is van
de leeftijd van de romp van de stal. Deze forfaitaire aanpak komt de
eenvoud van de Srv ten goede en maakt het mogelijk voor ondernemers
om op eenvoudige wijze op basis van de oppervlakte en leeftijd van hun
stallen uit te rekenen voor welke vergoeding zij in aanmerking kunnen
komen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie lezen dat er voor de Srv € 120 miljoen
beschikbaar is en dat varkenshouderijlocaties die de meeste geuroverlast
geven als eerste in aanmerking voor subsidie komen. Deze leden lezen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

10

ook dat deelname aan de Srv vrijwillig is. Wordt, indien de subsidie niet
alleen door de meest vervuilende bedrijven wordt aangevraagd, ook
subsidie verstrekt aan bedrijven die minder of nauwelijks geuroverlast
veroorzaken? Zo ja, neemt daarmee de effectiviteit van de regeling niet af?
Is de Minister bereid alleen subsidie te verlenen ten behoeve van sanering
die daadwerkelijk en objectiveerbaar leidt tot vermindering van de
(geur)overlast op de leefomgeving? Zo nee, waarom niet?
Deelname aan de Srv is vrijwillig. Dit betekent dat er, zoals de leden van
de PvdA-fractie terecht opmerken, geen garanties zijn dat alleen subsidie
zal worden aangevraagd door de meest vervuilende varkenshouderijen.
Van alle varkenshouderijlocaties die worden aangemeld wordt een
geurscore vastgesteld. Locaties moeten minimaal aan de in de Srv
opgenomen drempelwaarde (geurscore hoger dan 0,4) voldoen om in
aanmerking te kunnen komen voor een subsidie. Deze drempelwaarde
borgt dat geen subsidie wordt verstrekt voor de beëindiging van een
varkenshouderijlocatie die geen of nauwelijks geuroverlast veroorzaakt. In
geval sprake is van overtekening van de Srv wordt subsidie verstrekt in
volgorde van geurscore. Locaties met de hoogste geurscore komen met
voorrang in aanmerking voor een subsidie. De drempelwaarde en de
rangschikking op geurscore borgen dat alleen subsidie wordt verstrekt als
er daadwerkelijk sprake is van geuroverlast en dat de voor de Srv
beschikbaar gestelde middelen doeltreffend en doelmatig worden ingezet.
De leden van de PvdA-fractie lezen in de toelichting bij de conceptregeling
(p. 3) dat de subsidieregeling zich richt op varkenshouders die hun bedrijf
toch al willen beëindigen maar zonder de subsidie daartoe financieel niet
in staat zijn. Daarbij gaat het, zo lezen deze leden, om verouderde
bedrijven, oudere ondernemers zonder opvolgers of ondernemers die niet
de financiële armslag hebben om in hun onderneming te investeren.
Gesteld wordt dat deze varkenshouders zonder subsidie noodgedwongen
hun bedrijf zouden moeten voortzetten. De leden van de PvdA-fractie
vragen waaruit dat blijkt. Is het mogelijk dat deze ondernemers – mogelijk
wat later dan zonder subsidie – sowieso wel zouden stoppen? Zo ja, wat
zegt dat over de effectiviteit van de regeling? Zo nee, waarom niet? En
horen de genoemde verouderde bedrijven of bedrijven zonder opvolging
tot de bedrijven die de meeste geuroverlast veroorzaken en waarvoor de
besteding van subsidiegelden het meest doelmatig zou zijn? Zo ja,
waarom en waar blijkt dat uit? Zo nee, wat zegt dat over de effectiviteit
van deze regeling die toch gericht zou moeten zijn op het terugbrengen
van geuroverlast en broeikasgassen?
De passage uit de toelichting waar de leden van de PvdA-fractie op wijzen
geeft een beeld van een deel van de doelgroep van de Srv. De Srv is een
vrijwillige regeling die openstaat voor alle varkenshouders in de concentratiegebieden Zuid en Oost die voldoen de aan de gestelde voorwaarden.
Rabobank Nederland voorspelt dat er in Nederland in 2030 nog hooguit
1.000 varkenshouders actief zullen zijn, tegen 3.500 op dit moment. Een
belangrijke oorzaak is gelegen in het feit dat momenteel twee derde van
de varkenshouders ouder is dan 50 jaar en vaak geen bedrijfsopvolger
heeft. Tussen nu en 2030 staan volgens de Rabobank veel ondernemers
daarom voor belangrijke strategische keuzes: stoppen, consolideren of
door ontwikkelen. Welke keuze ondernemers zullen maken is een
individuele, waarbij de financiële consequenties van hun keuze belangrijke overwegingen zijn. Ondernemers die niet de mogelijkheid hebben
om door te ontwikkelen en waarvoor stoppen vanuit financieel oogpunt
geen optie is rest uitsluitend de optie om te consolideren. Het is de
inschatting dat deze groep aanzienlijk is. Het is tevens de inschatting dat
deze groep een bovengemiddeld aandeel heeft in de geuroverlast die
door omwonenden wordt ervaren, doordat veelal sprake is van verou-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

11

derde stallen en milieu-investeringen lang achterwege zijn gebleven. De
Srv biedt ondernemers de mogelijkheid om op een financieel verantwoorde wijze het varkensbedrijf vroegtijdig te beëindigen. Daarbij merk ik
nogmaals nadrukkelijk op dat de keuze om te stoppen, te consolideren of
door te ontwikkelen een individuele is, waarbij iedere ondernemer zelf een
afweging maakt en waarbij voor iedere ondernemer andere overwegingen
de doorslag geven.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of de kans bestaat dat er
ondernemers subsidie gaan ontvangen die, mogelijk wat later dan zonder
subsidie, sowieso wel zouden stoppen. Op grond van de Richtsnoeren
voor staatssteun mag een lidstaat in gevallen waarin de productiecapaciteit al definitief is gesloten of waarin een dergelijke sluiting onvermijdelijk lijkt geen steun verlenen. Om die reden zijn varkenshouders die
deelnemen aan de stoppersregeling van het Actieplan Ammoniak
Veehouderij uitgesloten van de Srv. Varkenshouders die niet aan de
stoppersregeling deelnemen en voor het overige aan de voorwaarden
voldoen zijn vrij om zich aan te melden voor de Srv. Het is daarbij zeer wel
mogelijk dat er subsidies verstrekt gaan worden aan varkenshouders die,
zoals de Rabobank voorspelt, ergens tussen nu en 2030 moeten stoppen.
Hierbij dient echter opgemerkt te worden dat de groep varkenshouders
waar de Rabobank op doelt hun bedrijf niet definitief en onherroepelijk
hoeven te beëindigen, maar de productiecapaciteit (stallen, grond,
varkensrechten, etc.) kunnen verkopen aan een varkenshouder die door
wil ontwikkelen. In het kader van de Srv dient een ondernemer zijn bedrijf
wel definitief en onherroepelijk te beëindigen. Dit betekent onder meer dat
het varkensrecht definitief doorgehaald wordt, de omgevingsvergunning
komt te vervallen, een aanvraag tot bestemmingswijziging ingediend
moet worden en alle varkensstallen en voersilo’s, mestsilo’s en -kelders
die voor het houden van varkens gebruikt zijn, gesloopt moeten worden.
De Srv zorgt er daarmee niet alleen voor dat ondernemers eerder hun
productie stoppen en dat daarmee de geuroverlast voor omwonende
eerder afneemt, de regeling zorgt er ook voor dat de productiecapaciteit
definitief en onherroepelijk wordt gestaakt en dat de productie dus niet
elders kan terugkeren.
Op pagina 4 van de toelichting bij de conceptregeling lezen de leden van
de PvdA-fractie dat de subsidieregeling naast het verminderen van
geuroverlast ook andere effecten heeft, namelijk krimp van de varkensstapel, afname van de mestproductie, bijdrage aan het Klimaatakkoord en
verbetering «aan het algehele leefklimaat in het buitengebied, niet alleen
door reductie van emissies, maar ook door afname van het aantal
transportbewegingen, tegengaan van verrommeling en voorkomen van
ondermijning». Deze leden hopen dat de Srv daadwerkelijk deze effecten
zal hebben. Toch vragen deze leden wat het verband is tussen het sluiten
van een varkensstal van een oudere ondernemer zonder opvolger en het
verminderen van ondermijning. Kan de Minister hier op ingaan?
Het verwachte effect van het verbeteren van het algehele leefklimaat in
het buitengebied door onder meer het voorkomen van ondermijning
hangt direct samen met de vereiste sloopverplichting binnen 14 maanden
na subsidieverstrekking. Deze gebouwen kunnen daardoor op termijn niet
verpauperen, het landschap ontsieren of voor ondermijnende illegale
activiteiten worden gebruikt in bijvoorbeeld de drugscriminaliteit.
En welke meetbare maatstaf wordt gehanteerd om te bezien of het doel
van de Srv, te weten vermindering van geuroverlast, wordt bereikt?
Zoals in antwoord op een eerdere vraag van de VVD-fractie is aangegeven
zal de Srv na afloop worden geëvalueerd. Daarbij zal inzichtelijk worden
gemaakt wat het effect van de Srv is geweest, zoals het aantal beëindigde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

12

varkenshouderijlocaties, het aantal woningen in een straal van 1.000 rond
deze locaties, de geuroverlast die de betreffende locaties veroorzaakten
(uitgedrukt als geurscore), de omvang van de het doorgehaalde varkensrecht (uitgedrukt in varkenseenheden) en de oppervlakte van de gesloopte
varkenshouderijstallen. Het effect van de Srv zal zich vooral voordoen en
voelbaar zijn voor omwonenden rond individuele varkenshouderijlocaties
die worden beëindigd. Er is geen objectieve en meetbare maatstaf
waarmee het (geur)effect van de subsidieregeling als geheel (nationaal)
inzichtelijk gemaakt kan worden.
Hoeveel varkensrechten zullen er dan naar verwachting in totaal
geschrapt worden?
Hoeveel varkensrechten er definitief doorgehaald worden is afhankelijk
van verschillende factoren die op voorhand niet volledig zijn te voorzien,
bijvoorbeeld de actuele marktprijs voor varkenseenheden op het moment
van openstelling van de Srv en de leeftijd van de stallen op de varkenshouderijlocaties die in aanmerkingen komen voor een subsidie. Het is de
huidige inschatting – op basis van het opgehoogde subsidieplafond in het
kader van het klimaatakkoord en de Urgendazaak – dat circa 7% (600.000
varkenseenheden) tot maximaal 10% (860.000 varkenseenheden) van het
huidige varkensrecht zal worden doorgehaald en daarmee definitief komt
te vervallen.
Waarom kan de Srv niet gebruikt worden om naast geuroverlast ook
andere lokale milieuproblemen op te lossen? De leden van de PvdA-fractie
denken daarbij aan de stikstofoverbelasting. Acht de Minister het
wenselijk om de Srv zodanig in te richten dat ook stikstofbelasting als
criterium gaat gelden om te bepalen of er subsidie kan worden verstrekt?
Zo ja, hoe gaat de Minister hier voor zorgen?
Zo nee, waarom niet?
De Srv beoogt het verbeteren van de kwaliteit van de directe leefomgeving. Met name geurbelasting door varkenshouderijlocaties zorgt voor
overlast voor omwonenden in veedichte gebieden. Om die reden is de
geuroverlast van een varkenshouderijlocatie voor direct omwonenden als
aangrijpingspunt en criterium genomen voor de subsidieregeling. Hiertoe
wordt voor iedere varkenshouderijlocatie een geurscore bepaald,
waarmee op eenduidige en transparante wijze bepaald wordt welke
locaties in aanmerking komen voor een subsidie. Het betrekken van de
stikstofbelasting van een varkenshouderijlocatie op het milieu als extra
selectiecriterium voegt niet alleen een extra doel toe aan de subsidieregeling, het maakt de selectie van locaties die in aanmerking komen voor
een subsidie ingewikkelder en daarmee minder eenduidig een
transparant.
Doel van de subsidieregeling is dat de bestaande productie en productiecapaciteit definitief en onherroepelijk worden beëindigd. De voor het
houden van varkens gebruikte varkensrechten worden daarbij definitief
doorgehaald. Dit betekent dat op de betreffende locatie de belasting op
het omliggende milieu wordt beëindigd en dat de landelijke emissie van
stikstof door de varkenshouderij daalt.
Wat gaat de Minister doen om varkensboeren die overlast veroorzaken,
maar geen gebruik willen maken van de Srv, te bewegen om die overlast
te verminderen?
Aanmelden voor de subsidieregeling is vrijwillig. Varkenshouders die zich
niet aanmelden en hun bedrijf voortzetten zijn gebonden aan de
vigerende wetgeving en de vereisten uit hun milieuvergunning. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

13

bevoegd gezag toetst hierop. In het kader van het Programma verduurzaming veehouderij werk ik samen met de vijf grote veehouderijketens,
waaronder de varkenshouderijketen, aan het formuleren van ambities en
concrete doelen op het gebied van verduurzaming. Het terugdringen van
emissies bij de bron maken een belangrijk onderdeel uit van deze
ambities. In dat kader werk ik samen met de partijen van het Hoofdlijnenakkoord, waaronder de ketenpartijen, verenigd in de CoViVa. Zij zetten
samen in op brede verduurzaming van de sector, daarvan is emissiereductie bij de bron een belangrijke bouwsteen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
Een warme sanering van de varkenshouderij in overbelaste gebieden is
een goed idee, maar het is volgens deze leden niet meer dan logisch dat
we dan ook moeten zorgen dat we niet opnieuw voor de situatie komen te
staan dat gebieden overbelast raken. Deelt de Minister deze opvatting?
Ja. Tegen deze achtergrond zullen van de deelnemende varkensbedrijven
de varkensrechten worden doorgehaald zodat in de veedichte gebieden
het aantal varkens zal verminderen. Verder is het vigerende omgevingsbeleid van toepassing.
Erkent de Minister dat ófwel de milieuwetgeving te ruim is geweest, ófwel
de betreffende overheden te scheutig zijn geweest bij het afgeven van
vergunningen voor verplaatsing, vestiging en/of uitbreiding van varkensbedrijven? Zo nee, hoe verklaart zij dan dat er een situatie is ontstaan van
overbelasting? Zo ja, welke van de twee is het: te ruime milieuwetgeving
of te scheutige vergunningverlening door het bevoegd gezag?
Door de concentratie van veehouderijbedrijven is de situatie ontstaan dat
de geuremissies van individuele bedrijven weliswaar binnen de vergunningsvereisten van de Wet geurhinder en veehouderij kunnen vallen,
maar dat door de cumulatie van geuremissies van bedrijven er in
bepaalde gebieden toch sprake is van geuroverlast. Gemeenten, in
voorkomende gevallen de provincies, zijn het bevoegd gezag voor het
verlenen van omgevingsvergunningen aan veehouderijbedrijven. De
focus ligt op individuele locaties en inrichtingen, niet op de cumulatieve
effecten die nabij gelegen veehouderijbedrijven en andere activiteiten in
de directe omgeving hebben. Gemeenten moeten cumulatieve effecten
van geuremissies wel meenemen als middels een gemeentelijke
geurverordening eigen geurnormen worden vastgesteld.
De Commissie Geurhinder Veehouderij heeft in haar recente advies
aandacht gevraagd voor de cumulatie van geuroverlast van meerdere
veehouderijen op één geurgevoelig object, en voor andere geur veroorzakende bronnen op het terrein van een veehouderij (Kamerstukken 29 383
en 28 973, nr. 319). Daarnaast vindt de commissie dat gemeenten de
ruimte moet worden geboden om gebiedsgericht oplossingen te zoeken
en daarbij in te grijpen in bestaande situaties. Zoals in voornoemde brief
aan de Tweede Kamer is aangegeven zal het kabinet de mogelijkheden om
rekening te houden met cumulatie van geur laten uitwerken, in samenwerking met de decentrale overheden en sectorpartijen.
Hoeveel milieuvergunningen voor varkenshouderijen zijn er de afgelopen
twee jaar verleend, en in procedure, in de concentratiegebieden Zuid en
Oost? Voor hoeveel extra varkens is met deze vergunningen toestemming
verleend, of zal hiermee toestemming worden verleend, in deze twee
concentratiegebieden?
In de provincie Noord-Brabant is de afgelopen twee jaar in het concentratiegebied Zuid aan 184 bedrijven een wijziging van de milieuvergunning

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

14

verleend. Het ging hierbij om 15.169 biggen, 5.577 zeugen en beren en
19.581 vleesvarkens. De andere provincies houden geen gegevens over
milieuvergunningen bij. Deze gegevens heb ik daarom niet beschikbaar.
Tot grote verbazing lazen de leden van de Partij voor de Dieren-fractie al in
de eerste uitwerking van deze regeling voor de sanering van de varkenshouderij (het hoofdlijnenakkoord) dat niet € 200 miljoen, maar € 120
miljoen – slechts 60% van het oorspronkelijke bedrag – wordt gestoken in
het daadwerkelijk saneren: het verminderen van het aantal varkens in de
varkenshouderij. De rest wordt nota bene opnieuw als subsidie in de
veehouderij, in nieuwe stallen, gestoken. Dit is overeind gebleven in deze
concept subsidieregeling. Deze leden vragen de Minister om nader te
onderbouwen hoe zij tot dit besluit en tot deze verdeling van het budget is
gekomen. Is dit een eis geweest vanuit de sectororganisatie met wie zij dit
akkoord heeft gesloten? Zijn er meer gevallen waarin de Minister
sectororganisaties laat besluiten hoe belastinggeld wordt besteed?
Op 7 juli 2018 heb ik uw Kamer bericht dat ik met de vijf provincies van
het concentratiegebied Zuid en Oost, Noord-Brabant, Limburg,
Gelderland, Overijssel en Utrecht, met de VNG en met de ketenpartijen
van de varkenshouderij, verenigd in de Coalitie Vitalisering Varkenshouderij een gecombineerde aanpak langs twee sporen overeen ben
gekomen in een Hoofdlijnenakkoord om het Regeerakkoord op dat vlak in
te vullen (Kamerstuk 28 973, nr. 200). Het gaat om het sanerings- en
beëindigingsspoor en het innovatie- en verduurzamingsspoor, om zo een
transitie naar een vitale, toekomstbestendige en duurzamere varkenshouderij te bewerkstellingen. Beide sporen zijn daarvoor in mijn ogen
noodzakelijk en voor beide sporen is het noodzakelijk om de gestelde
opgaven samen met de sector op te pakken. Daarbij hebben alle partijen
van het Hoofdlijnenakkoord een eigen rol en verantwoordelijkheid. Recent
is in het kader van het klimaatakkoord en de Urgendazaak echter besloten
om het subsidieplafond voor de Srv met € 60 miljoen te verhogen naar
€ 180 miljoen.
Tevens zien de leden van de Partij voor de Dieren-fractie graag een
concrete beschrijving van de beoogde effecten van de subsidieregeling.
Hoeveel varkensrechten is de Minister voornemens op te kopen met het
beschikbare budget van € 120 miljoen?
Voor een concrete beschrijving van de beoogde effecten van de Srv
verwijs ik de leden van de fractie van de PvdD naar paragraaf 3 van de
toelichting bij het concept van de Srv, daar worden onder meer de krimp
van de varkensstapel en het aantal varkenshouderijlocaties, de afname
van de productie van dierlijke mest, afname van andere emissies dan geur
genoemd.
Voor het antwoord op de vraag over het aantal varkensrechten verwijs ik
de leden naar mijn antwoord op een eerdere gelijksoortige vraag van de
leden van de fractie van de PvdA, waarbij benadrukt dient te worden dat
het hierbij gaat om een verwachting van het aantal varkenseenheden dat
doorgehaald wordt, niet om een voorgenomen aantal. Het aantal
varkenseenheden dat doorgehaald wordt is namelijk geen doel op zich,
maar is een resultante van de Srv.
Hoeveel varkens en hoeveel biggen zullen er als gevolg van deze sanering
minder worden gehouden?
Zoals in antwoord op een eerdere vraag van de leden van de fractie van
de PvdA is aangegeven, zal het aantal varkenseenheden naar verwachting
met 7 tot 10% afnemen. Dit betekent dat er 7 tot 10% minder varkens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

15

gehouden kunnen worden op het moment dat deze varkenseenheden
daadwerkelijk zijn doorgehaald.
Wat is het aantal onbenutte varkensrechten dat op dit moment op de
markt is? Zullen er onbenutte rechten worden opgekocht? Zo ja, hoeveel,
en voor hoeveel varkens en biggen staan die rechten?
Hoeveel onbenutte varkenseenheden er op dit moment op de markt zijn is
niet bekend. De benutting wordt namelijk gemeten over een heel
kalenderjaar en is een maat voor het totale aantal varkenseenheden op de
markt ten opzichte van het gemiddeld aantal gehouden varkens in een
kalenderjaar. De benuttingsgraad fluctueerde in de afgelopen jaren tussen
de 95 en 100%.
Eén van de voorwaarden voor deelname aan de Srv is dat de aanvrager
daadwerkelijk varkens voor productie heeft gehouden en dat de varkenshouderijlocatie onafgebroken gedurende de vijf jaren voorafgaand aan de
beëindiging is gebruikt. Het aantal door te halen varkenseenheden is aan
een minimum verbonden (80%), dat is gerelateerd aan gemiddeld aantal
gehouden varkens op de betreffende varkenshouderijlocatie in het
kalenderjaar 2018. Op de varkenshouderijlocatie moeten dus daadwerkelijk varkens gehouden zijn in de afgelopen vijf jaren en het minimale
aantal door te halen varkenseenheden is gerelateerd aan feitelijk
gehouden varkens in het kalenderjaar 2018. De kans dat er subsidie
verstrekt zal worden voor het doorhalen van onbenutte varkenseenheden
is daarmee gering.
Is de Minister voornemens om met het uit de markt halen van de
varkensrechten ook het mestplafond voor de varkenssector evenredig te
verlagen? Zo nee, kan de Minister uitleggen waarom het mestplafond
voor de varkenssector gelijk zou moeten blijven als de belastingbetaler
deze sanering moet betalen? Wat krijgt de belastingbetaler dan precies
terug voor zijn geld? Als de Minister het mestplafond voor de varkenssector wél verlaagt, zal dan ook het nationale plafond evenredig worden
verlaagd? Zo nee, waarom niet?
Zoals ik uw Kamer tijdens het Algemeen Overleg over het mestbeleid van
13 december 2018 heb aangegeven zijn de sectorplafonds, waaronder het
fosfaatplafond voor de varkenshouderij, vastgelegd in het zesde actieprogramma en zullen zij onderdeel gaan uitmaken van de Meststoffenwet
(Kamerstuk 33 037, nr. 349). Het definitief doorhalen van de varkensrechten in het kader van de sanering van de varkenshouderij heeft hier
geen invloed op. Er is daarmee dus ook geen sprake van het verlagen van
het nationale fosfaatplafond.
De Srv heeft tot doel de meest urgente geuroverlast voor omwonenden
terug te dringen. Hiervoor is € 180 miljoen aan publieke middelen
beschikbaar. Hiertoe worden varkenshouderijlocaties definitief en
onherroepelijk beëindigd, worden varkenseenheden definitief doorgehaald waardoor het aantal varkens blijvend daalt, worden de varkensstallen en de voor de het houden van varkens gebruikte voersilo’s,
mestsilo’s en -kelders gesloopt en mag op de gesaneerde locatie geen
intensieve veehouderij meer plaatsvinden. Dat is wat de belastingbetaler
terugkrijgt.
Hoeveel aanvragen voor de saneringsregeling verwacht de Minister? En
hoeveel aanvragen kan de Minister, bij benadering, toekennen? Om
hoeveel saneringslocaties gaat het daarbij?
Zoals aangegeven in de toelichting bij het concept van de Srv is de
inschatting dat er, binnen het beschikbare budget van € 120 miljoen,
ruimte is om aan circa 200 varkenshouders een subsidie te verstrekken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

16

voor het beëindigen van hun bedrijf of een locatie van hun bedrijf. Recent
is in het kader van het klimaatakkoord en de Urgendazaak echter besloten
om het subsidieplafond voor de Srv met € 60 miljoen te verhogen naar
€ 180 miljoen. Het zou daarmee dan gaan om 300 locaties. Naar
verwachting zal het aantal aanvragen hoger liggen dan 300, maar het is
niet in te schatten hoeveel hoger. Het gaat immers om een vrijwillige
regeling waarbij iedere individuele varkenshouder een eigen afweging zal
moeten maken.
De leden lezen in artikel 5, lid 3 dat een varkenshouder die gesaneerd
wordt niet op een andere locatie varkens mag gaan houden. Betekent dit
dat hij of zij wel, met geld vanuit de subsidieregeling, een (intensief)
bedrijf met een andere diersoort mag beginnen?
De begunstigde van een subsidie mag op een andere locatie een
veehouderijbedrijf starten dan wel een bestaand bedrijf overnemen, mits
geen sprake is van het houden van varkens. Op de met de subsidie
beëindigde locatie mag geen intensieve veehouderij meer bedreven
worden.
De Algemene Rekenkamer publiceert later deze maand een nieuw
vervolgonderzoek naar de duurzaamheid van de intensieve veehouderij in
Nederland. Bij de eerdere onderzoeken die de Algemene Rekenkamer
deed in 2008 en 2013, kwam zij met stevige kritiek op het gevoerde beleid.
Zowel de bescherming van dierenwelzijn als van de biodiversiteit kreeg
een dikke onvoldoende. Zijn of worden de opmerkingen, conclusies en
aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer verwerkt in de uitvoeringsregeling, als het gaat om de € 60 miljoen subsidie die de Minister wil
steken in «verduurzaming» van de varkenshouderij? Zo ja, kan de Minister
dat aanwijzen en toelichten?
De aanbevelingen van de Algemene Rekenkamer hadden met name
betrekking op dierenwelzijn, het terugdringen van ammoniakuitstoot en
het reduceren van de stikstofneerslag. In het kader van het Programma
verduurzaming veehouderij zijn het verbeteren van dierenwelzijn en
diergezondheid en het terugdringen van emissies uit stallen belangrijke
ambities. Inzet is daarbij het terugdringen van emissies bij de bron door
maatregelen in de stal. Dit moet niet alleen zorgen voor een fors lagere
emissie van ammoniak, broeikasgassen en fijnstof, maar het komt ook het
stalklimaat en daarmee diergezondheid, dierenwelzijn en de gezondheid
van de ondernemer ten goede en verbetert in deze zin het leefklimaat in
het buitengebied. Het gaat dus om een integrale aanpak. De € 60 miljoen
die is gereserveerd voor verduurzaming moet de ontwikkeling en uitrol
van brongerichte emissiereducerende stalmaatregelen stimuleren.
Hoe verhouden de nieuwe subsidies zich tot de uitspraak van de Raad van
State inzake het Programma Aanpak Stikstof?
De innovatie- en investeringsregelingen voor de verduurzaming van de
varkenshouderij zullen worden gericht op het ontwikkelen, onderzoeken,
testen en de praktijkintroductie van integrale brongerichte emissiebeperkende maatregelen in bestaande en nieuwe stallen. Het gaat hierbij om
een integrale aanpak waarbij schadelijke emissies uit stallen (ammoniak,
broeikasgassen, geur, fijnstof en endotoxinen) zoveel mogelijk worden
voorkomen. Hiermee worden op middellange termijn de gezondheids- en
leefomgevingsrisico’s van varkenshouderijen verder terug gebracht en
wordt de kwaliteit van de stallucht in de varkensstallen verbeterd. Deze
aanpak sluit aan bij de Kamerbrief van 11 juni jl. (Kamerstuk 32 670, nr.
147) waarbij ik in een nadere reactie op de uitspraak van de Raad van
State over het Programma Aanpak Stikstof meld dat in overleg met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

17

provincies besloten is om door te gaan met de uitvoering van bronmaatregelen voor emissiereductie en bovendien te zoeken naar extra
bronmaatregelen in de diverse sectoren.
Is de Minister bereid de € 60 miljoen die ze gereserveerd heeft voor
nieuwe investeringen in de varkenshouderij alsnog «on hold» te zetten,
omdat het zeer waarschijnlijk is dat zij dit geld hard nodig zal hebben om
extra varkensrechten uit de markt te halen om ervoor te zorgen dat de
stikstofdepositie op stikstofgevoelige gebieden daalt?
Nee. Ik verwijs u hiervoor naar mijn antwoord op de hierboven gestelde
vraag n.a.v. de PAS-uitspraak van de leden van de PvdD. Het toepassen
van brongerichte emissiereducerende maatregelen in stallen leidt ook tot
minder stikstofdepositie. Een evenwichtige verdeling van warme sanering
enerzijds en investeringen in de toekomst van een duurzame sector
anderzijds vormen de basis voor de afspraken die met de ketenpartijen en
decentrale overheden zijn gemaakt. Een analyse naar de effecten van de
PAS op de plannen voor de nieuwe investeringen loopt nog. Daarover
wordt u te zijner tijd geïnformeerd. Daarnaast is, zoals eerder benoemd,
recent besloten om in het kader van het klimaatakkoord en de Urgendazaak het subsidieplafond voor de Srv met € 60 miljoen te verhogen
naar € 180 miljoen.
Gaat er ook geld uit de ROK naar de concentratiegebieden Zuid en Oost,
voor saneringslocaties? Worden hier dezelfde saneringen bedoeld
(overbelast met stank)?
De Regeling Omgevingskwaliteit (ROK), die werd gefinancierd uit de
eerste tranche Europese crisismiddelen voor de varkenshouderij, had als
doel varkenshouders die hun bedrijf uitoefenen op een locatie met
geurknelpunten, financieel te faciliteren hun bedrijf te beëindigen en
vervolgens de vrijkomende productiecapaciteit (in de vorm van varkensrechten) te verkopen aan varkenshouders die op een locatie zijn gelegen
die geen geuroverlast veroorzaakt voor omwonenden én die hun bedrijf
op een bovenwettelijk niveau t.a.v. milieu, dierenwelzijn en diergezondheid verder willen ontwikkelen. De ROK is geen saneringsregeling
maar een verplaatsingsregeling voor productiecapaciteit (varkensrechten).
De ROK was ook opengesteld voor de concentratiegebieden Zuid en Oost.
De varkensbedrijven werden op geurbelasting geselecteerd.
Hoe beoordeelt de Minister het feit dat opgekochte rechten weer in de
markt worden gezet, terwijl aan de andere kant weer tientallen miljoenen
euro’s belastinggeld moeten worden vrijgemaakt om overbelaste
gebieden te saneren?
In het kader van de Regeling Omgevingskwaliteit (ROK) kwamen alleen
varkensbedrijven in aanmerking voor de varkensrechten als zij op een
locatie zijn gelegen die geen geuroverlast veroorzaakt voor omwonenden.
De ROK heeft een bijdrage geleverd aan zowel het verbeteren van de
kwaliteit van de leefomgeving als de verduurzaming van de varkenshouderij. De Srv daarentegen haalt de varkensrechten definitief uit de markt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 28 973, nr. 217

18