Effecten aanscherping
fiscaal klimaatbeleid
industrie
Speelveldtoets 2022
11 september 2022

Ministerie van Economische Zaken en Klimaat
t.a.v. G. Biessen
Bezuidenhoutseweg 73
2594 AC Den Haag

Onderwerp: Effecten mogelijke aanscherpingen fiscaal klimaatbeleid industrie 2022
Geachte heer Biessen,
Gülbahar Tezel
Partner
M: +31 (0) 613 915 671
gulbahar.tezel@pwc.com

Wij zijn erg blij dat wij met deze studie een bijdrage kunnen leveren aan de ontwikkeling van het Nederlandse klimaatbeleid. Bij deze
ontvangt u ons rapport dat het resultaat weergeeft van het werk dat we zijn overeengekomen uit te voeren in overeenstemming met
de opdrachtbevestiging van 2 juni 2022 (kenmerk 202204052). Op verzoek van Cliënt is door PwC een rapport opgesteld “Effecten
aanscherping fiscaal klimaatbeleid industrie”, welk rapport is gedateerd op 11 september 2022 (hierna: het ‘Rapport’). Het trapport is
geadresseerd aan Cliënt en is uitsluitend opgesteld voor gebruik door Cliënt.

In het Rapport zijn het kader en de beperkingen van de uitgevoerde werkzaamheden expliciet vermeld. Het Rapport is uitsluitend ten
behoeve van de belangen van de Cliënt uitgebracht en heeft niet het oogmerk om voor andere doeleinden dan de daarin genoemde,
te worden gebruikt. Op het Rapport kan derhalve niet door anderen dan de Cliënt worden gesteund. Voor het gebruik van het Rapport
door andere partijen dan de Cliënt aanvaarden wij derhalve geen verantwoordelijkheid, zorgplicht of aansprakelijkheid - contractueel,
op basis van onrechtmatige daad (inclusief nalatigheid) of anderszins. Dat is ook het geval ten opzichte van de bedrijven die hun
medewerking hebben verleend aan deze rapportage. Het Rapport alsmede enig geschil voortvloeiende uit of verband houdend met
(de inhoud van) het Rapport worden uitsluitend beheerst door Nederlands recht.
Als u vragen heeft, neem dan op uw gemak contact met mij op.

Met vriendelijke groet,
PricewaterhouseCoopers Advisory N.V.
Thomas R. Malthusstraat 5,
1066 JR Asterdam
Postbus 9616, 1006 GC Amsterdam
T: +31 (0) 88 792 00 20

PricewaterhouseCoopers Advisory N.V.

Prof. dr. Gülbahar Tezel

Partner Strategy&

Strategy&

11 september 2022
2

Over dit rapport
Onze Reikwijdte

Beperkt

Uitgebreid

Dit rapport heeft tot doel om bij te dragen aan de feitenbasis over de effecten van het Nederlandse klimaatbeleid voor de industrie. In
deze studie analyseren wij de effecten op het speelveld van het klimaatbeleid voor de industrie (vanuit micro-economisch perspectief). Dit bestaat ten eerste uit de nationale heffing op uitstoot van industriële broeikasgassen, de stijging van de EB/ODE-tarieven
(en afschaffing van de metallurgische en mineralogische vrijstelling), de afschaffing van de WKK-vrijstelling hierin en het stopzetten
van de compensatie voor indirecte EU ETS-kosten (hierna: “kostenverhogende maatregelen”). Ten tweede nemen wij ook de
wijziging van de SDE++ mee in onze analyse (kwalitatief). Wij analyseren dus zowel de ‘sticks’ als de ‘carrots’.
Ons onderzoek is gebaseerd op zes uitgebreide case studies. In de case studies onderzoeken wij de impact van het aangedragen
klimaatbeleid op productie- en investeringsbeslissingen van zes industriële bedrijven (bepaald door EZK). Op basis van case studies
kunnen geen conclusies worden getrokken voor de sector of industrie als geheel. Wel kunnen uit deze case studies waardevolle
lessen worden geleerd over het handelingsperspectief (verduurzamingsopties en zaken die bedrijven hiervoor nodig hebben) van
bedrijven en de wijze waarop investeringsbeslissingen worden genomen. Bij de selectie van partijen voor de case studies is beoogd
om variatie in handelingsperspectief te waarborgen.

Beschikbaarheid en kwaliteit van
informatie

Beperkt

Uitgebreid

Het beleid en de te gebruiken aannames zijn aangedragen door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (vanaf nu “EZK”),
zoals belangrijke parameters van de nationale heffing en de EB/ODE. Voor ons onderzoek maken wij zoveel mogelijk gebruik van
openbare bronnen (ons bronnenonderzoek is beëindigd op 22 augustus 2022):
• Financiële gegevens van zes bedrijven voor case studies: Dow Benelux, Yara Sluiskil, Smurfit Kappa Roermond Papier,
Koninklijke Mosa, Vreugdenhil en Nyrstar Budel
• Publieke (markt)informatie over de bedrijven onder beschouwing, inclusief uitstootgegevens
Wij hebben van bedrijven die deel hebben genomen aan de case studies informatie ontvangen, zoals het belaste energieverbruik
(elektriciteit en gas), de totale uitstoot van broeikasgassen, het aantal gratis emissierechten binnen het EU ETS en de beschikbare
emissiereductieopties. Wij hebben op deze informatie geen kwaliteitscontrole, of andere activiteiten uitgevoerd die het karakter
dragen van een due diligence.

Inhoudsopgave
0. Samenvatting
1. Inleiding

2. Beleidsmaatregelen
3. Aanpak
4. Updates case studies

5. Nieuwe case studies
6. Appendix

Samenvatting

In deze speelveldtoets analyseren we de gevolgen van de
voorgestelde beleidsaanpassingen op zes industriële bedrijven
Achtergrond studie

Conceptueel kader effecten Nederlands klimaatbeleid

• In deze studie analyseren wij de effecten van voorgestelde aanpassingen van het
Nederlandse klimaatbeleid op het internationale speelveld voor zes industriële
bedrijven. Wij hebben drie eerdere studies uitgevoerd naar de effecten van
aanpassingen van het klimaatbeleid op het speelveld van de Nederlandse industrie
(“speelveldtoets”). Deze studie is daar een vervolg op.

•

De voorgestelde aanpassingen in het Nederlandse klimaatbeleid zorgen ervoor dat
het gebruik van gas of elektriciteit duurder wordt. Daarnaast is er een aanpassing in
de manier waarop CO2 aanvullend op EU ETS beprijsd wordt in de nationale heffing.
Hierdoor gaan bedrijven meer betalen voor uitstoot en worden ze aangezet om
uitstoot te reduceren. Een neveneffect is dat een prikkel ontstaat om te investeren in
technologie waarbij minder, of geen, broeikasgas vrijkomt of waarvoor minder
gebruik wordt gemaakt van gas of elektriciteit.

•

Door het aanvullende Nederlandse beleid bestaat het risico op weglek van
economische activiteit en/of emissies. Dat is zo als de verkoopprijs niet (volledig) kan
worden verhoogd, want dan gaan de additionele kosten ten koste van de
winstgevendheid. Dat maakt productie in andere landen aantrekkelijker. Ook is de
prikkel tot vergroening minder (doordat de prijs niet kan worden verhoogd ontstaat in
absolute zin geen extra investeringsruimte voor verduurzamingsinvesteringen). Om
het risico op weglek te kunnen duiden analyseren wij de impact op het speelveld,
productie- en investeringsbeslissingen (het handelingsperspectief).

•

Voor het besluit om op lange termijn te blijven produceren moeten de gemiddelde
totale kosten gedekt worden door de inkomsten. Als dit niet het geval is, wordt de
productie afgebouwd. Hierbij spelen ook eventuele kosten van het stoppen een rol
(uittredingsdrempels). Voor investeringsbeslissingen –bijv. voor uitbreiding,
vervanging of emissiereductie – moet het rendement van de investering te
verantwoorden zijn, om kapitaal te kunnen aantrekken. Ook worden portfoliokeuzes
gemaakt tussen investeringen, gebaseerd op de strategie, het verwachte rendement
en de risico’s van investeringen in landen. Als proxy voor de langetermijnbesluiten
hanteren wij in onze analyse de impact op EBITDA die het cashgenererend
vermogen van de activiteiten benadert.

• De aanpassingen in het klimaatbeleid bestaan uit de nationale heffing op uitstoot van
industriële broeikasgassen (de vormgeving is aangepast ten opzichte van de eerdere
PwC-studies), aanpassingen van de vormgeving van de tarieven voor de
energiebelasting (EB) en opslag duurzame energie (ODE) in drie verschillende
tarievenpaden, het stopzetten van de vrijstelling voor warmtekrachtkoppelinginstallaties (WKK-vrijstelling) en de vrijstellingen voor metallurgische en
mineralogische processen voor de EB/ODE en het vervroegd stopzetten van de
compensatie voor indirecte EU emissie trading systeem (ETS) kosten (hierna
”aangepast beleid”). Aanpassingen in Europees beleid nemen we op zichzelf niet
mee1.
• Onze resultaten baseren we, op verzoek van het ministerie van Economische Zaken
en Klimaat (EZK), op zes case studies. We trekken geen conclusies over de gevolgen
voor andere bedrijven. Voor de parameters van de verschillende beleidsopties
gebruiken wij aannames die aangeleverd zijn door EZK.

Introductie
Strategy&

1) Uitzondering is de hoogte en de vrijstellingen voor EU ETS, omdat deze direct samenhangen met de impact van de Nederlandse CO2-heffing.

6

We onderzoeken weglekrisico’s en handelingsperspectieven
van voorgestelde beleidsaanpassingen
Hoofdvraag
Weglekrisico

Leidt de aanpassing van de (klimaat)maatregelen in
voor bepaalde bedrijven tot (extra) weglekrisico’s en
welk handelsperspectief hebben deze bedrijven om
die te mitigeren?

Alles overziend leidt het aangepaste beleid ertoe dat er additionele weglekrisico’s ontstaan naar
het buitenland. Deze waren er al door het huidige Nederlandse beleid, maar nemen door de
voorgestelde maatregelen toe.

In 2030 verlagen de beleidsaanpassingen de EBITDA van de zes bedrijven met -3% tot -47%. De
totale impact van het gecombineerde huidige beleid met de beleidsaanpassingen op de EBITDA is
-7% tot -51%. De voorgenomen beleidswijzigingen verhogen de relatieve kosten van productie in
NL t.o.v. het buitenland.
De mogelijkheid om NL’se milieukosten af te wentelen lijkt in de meeste gevallen beperkt, zowel
upstream als downstream. De partijen zijn veelal actief in markten breder dan NL, hebben
beperkte inkoopmacht op hun inkoopmarkten. Tevens zijn ze actief in Europese afzetmarkten (of
breder) en hebben doorgaans beperkte marktmacht op hun afzetmarkten.

Deelvragen
1.

EBITDA1

Hoe groot zijn de effecten van de voorgestelde
beleidsaanpassingen op de bedrijfskosten en- winst?
(in € en %)?

2.

Afwentelmogelijkheden

In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten
afwentelen upstream / downstream?

3.

Welke investeringen in verduurzaming kan het bedrijf
Verduurzamingsdoen om de lasten te verlagen en heffing voor te
opties
blijven?

4.

Benodigdheden

Wat heeft het bedrijf daarvoor nodig (zoals
infrastructuur en wet- en regelgeving)?

Er is behoefte aan infrastructuur, ontwikkel- en uitvoeringscapaciteit, ruimere subsidies en
ondersteunend beleid. De behoeften zijn voornamelijk gedreven door het type
verduurzamingsinvesteringen dat de bedrijven overwegen.

5.

Alternatieve
opties

Hoe aantrekkelijk is een investering voor duurzame
productie in een ander EU-land ten opzichte van
dezelfde investering in Nederland? Welke factoren
spelen hierbij een rol?

Technische, economische en beleidsmatige factoren spelen een rol bij de internationale
investeringsafweging. Interne concurrentie komt met name van productielocaties in Europa –
beschikbare infrastructuur en beleid zijn van belang.

Introductie
Strategy&

We zien verduurzamingsinvesteringen gericht op zowel emissiereductie als energie-efficiëntie.
Bijna alle bedrijven denken na over elektrificatie – de bedrijven met een relatief grote uitstoot
overwegen ook waterstof en CCS.

1) Earnings Before Interest, Tax, Depreciation and Amortisation - winst vóór aftrek van rentekosten, belastingen, afschrijving en afboekingen

7

In ‘30 verlagen beleidsaanpassingen EBITDA nog verder met
-3% tot -47%, totale impact NL beleid op EBITDA -7% tot -51%
Deelvraag 1: Hoe groot zijn de effecten van de voorgestelde beleidsaanpassingen op de bedrijfskosten en –winst?

Verwachte impact in 2030 (in €mln)1

Dow

Yara

Smurfit Kappa

Mosa

Nyrstar

Vreugdenhil

Introductie
Strategy&

Impact huidig beleid
• De meest linker kolom geeft de
Impact huidig beleid
Additionele impact aangepast beleid
Totale impact
verwachte kosten voor EU ETS
Nederlands beleid6 weer, in 2030, per bedrijf
(huidig + aangepast)
• De volgende kolom geeft de
Kosten EU ETS
Kosten huidig
Impact
Additionele kosten
Additionele
Totale impact EBITDA3 verwachte kosten per bedrijf weer,
voor het Nederlands klimaatbeleid,
(inclusief indirecte kosten2)
Nederlands
EBITDA3
aanpassing NL
impact EBITDA5
4
in 2030, o.b.v. huidig beleid
klimaatbeleid
klimaatbeleid
Min4
Max4
Min4
Max4
• De kolom daarnaast geeft de impact
van de kosten voor het huidige
Nederlands klimaatbeleid weer, op
108,0
15,4
21,9
-4%
-7%
-9%
-3%
-5%
9,2
EBITDA, in 2030, per bedrijf
Impact aangepast beleid
• De volgende kolom geeft de
34,3
28,9
22,4
-13%
-16%
-23%
-3%
-12%
6,3
additionele verwachte kosten weer,
veroorzaakt door de voorgenomen
9,1
4,4
Nederlandse beleidsaanpassingen,
-6%
-8%
-10%
-3%
-5%
2,0 3,5
in 2030, per bedrijf
• De twee kolommen daarnaast geven
2,7
0,4
-3%
-17%
-28%
-14%
-26%
de impact weer van de kosten voor
1,3 4,0
het additionele Nederlands klimaatbeleid1 op de EBITDA, van de
48,2
0,5
7,6
-3%
-12%
-51%
-8%
-47%
bedrijven, in 2030
2,4
Impact Nederlands beleid
• De laatste twee kolommen geven de
-8%
-15%
-19%
4,9
3,1
-7%
-12%
impact op de EBITDA van de totale
2,2 3,9
verwachte kosten van het Nederlands klimaatbeleid weer, in 2030,
1) Impact o.b.v. de ‘zekere’ investeringen, zie p.36 voor meer toelichting, zie p. 14-15 voor meer toelichting m.b.t. de benodigdheden om de overige investeringen te
per bedrijf
realiseren; 2) Opslag elektriciteitskosten door EU ETS; 3) Op basis van EBITDA vóór Nederlands klimaatbeleid, uitgaande van 50% doorgifte EU ETS; 4) Afhankelijk
van het gekozen tarievenpad voor EB/ODE; 5) Op basis van EBITDA na huidig Nederlands klimaatbeleid, vóór aangepast Nederlands klimaatbeleid, uitgaande van
50% doorgifte EU ETS; 6) Totale kosten klimaatbeleid exclusief EU ETS

8

De voorgenomen beleidswijzigingen verhogen kostenniveaus
van productie in NL nog verder t.o.v. het buitenland
Deelvraag 1: Hoe groot zijn de effecten van de voorgestelde beleidsaanpassingen op de bedrijfskosten en –winst?
Impact huidig beleid1,2
Europees beleid
• Het bestaande EU ETS-beleid heeft voor alle deelnemende
bedrijven impact op de verwachte kosten in 2030
• De grootte hiervan varieert van enkele miljoenen (Smurfit
Kappa, Vreugdenhil, Mosa) tot meer dan honderd miljoen
(Dow)
Nederlands beleid
• Het huidige Nederlandse beleid heeft ook op alle bedrijven
een kostenverhogend effect
• De grootte hiervan varieert van <1 miljoen (Nyrstar, Mosa)
tot tientallen miljoenen (Yara, Dow) euro
• Naast de absolute impact, zien we dat er grote verschillen
zijn in de verhouding tussen de kosten voor het Nederlands
klimaatbeleid en de kosten voor EU ETS. Yara, Vreugdenhil
en Smurfit Kappa hebben relatief hoge Nederlandse kosten.
• Voor alle deelnemende bedrijven geldt dat kostenniveaus
van productie in NL door de kosten van het huidig
Nederlands klimaatbeleid in 2030 mogelijk al hoger zijn
t.o.v. andere EU landen. Daardoor ontstaat een
weglekrisico.
• Dit geldt extra sterk voor de bedrijven die absolute en/of
relatief hoge kosten hebben voor Nederlands klimaatbeleid
• De impact op de EBITDA van het huidig NL klimaatbeleid
varieert tussen -3% tot -13%, dit laat zien dat het huidig
beleid voor alle zes bedrijven een negatief effect heeft op
bedrijfswinst

Introductie
Strategy&

Impact aangepast beleid1
Nederlands beleid
• Voor alle zes deelnemende bedrijven geldt dat de voorgestelde
beleidsaanpassingen leiden tot een additionele
kostenverhoging
• De grootte hiervan is afhankelijk van het EB/ODE-tarievenpad
dat uiteindelijk wordt gekozen, en varieert tussen enkele
miljoenen (Nyrstar, Mosa, Vreugdenhil, Smurfit Kappa) en
enkele tientallen miljoenen (Yara, Dow)
• Wanneer we de additionele kosten van de voorgestelde
beleidsaanpassingen afzetten tegen de kosten voor het huidig
Nederlands klimaatbeleid zien we dat voor vier bedrijven de
kosten voor Nederlands klimaatbeleid ongeveer verdubbelen
(Vreugdenhil, Smurfit Kappa, Dow), voor twee bedrijven is de
verhoging (meer dan) het tienvoudige dan de huidige kosten
voor Nederlands klimaatbeleid (Nyrstar, Mosa). Dat zijn
namelijk bedrijven die zeer beperkt geraakt worden door de
nationale CO2-heffing, maar die zeer energie-intensieve
productieprocessen hebben. Daardoor raken de aanpassingen
van de EB/ODE en het vervallen van eventuele vrijstellingen
hiervoor hun relatief zwaar.
• Deze additionele kosten versterken het effect van het huidig
Nederlands klimaatbeleid waardoor kostenniveaus van
productie in Nederland t.o.v. andere EU landen verder omhoog
gaan. Dit heeft een versterkend effect op weglekrisico
• Tevens heeft het aangepaste beleid een additioneel negatief
effect op EBITDA – dit varieert tussen een verdere
verslechtering van 3% tot 47%

Implicaties Nederlands beleid1
Bestaand + aangepast beleid
• Wanneer we kijken naar de totale impact van het
Nederlands beleid (zowel bestaand als aangepast)
zien we dat dit voor alle zes deelnemende bedrijven
een negatieve impact heeft op EBITDA
• Als we deelvraag 1 beantwoorden voor het totale
Nederlandse klimaatbeleid, zien we een minimale
impact die varieert tussen -7% en -17%, en een
maximale impact die varieert tussen -9% en -51%
Voor alle zes deelnemende bedrijven zien we dat
kostenniveaus van productie in NL door de kosten
van het huidig Nederlands klimaatbeleid in 2030
mogelijk al hoger zijn t.o.v. andere EU landen. Dit
effect wordt verder versterkt door de voorgenomen
beleidswijzigingen. Hierdoor neemt het weglekrisico
verder toe.
Hoewel het onderzoek zich richt op de impact op
bedrijfskosten en –winst, is ook naar voren gekomen
dat de beleidsaanpassingen een negatieve impact
hebben op de business case van
verduurzamingsinvesteringen (EB/ODE maakt de
overstap op waterstof in NL minder aantrekkelijk voor
Yara, een vergelijkbaar effect zien we door de
afschaffing van de WKK-vrijstelling voor de
investering in waterstof i.c.m. CCS in NL voor Dow)

1) Impact o.b.v. de ‘zekere’ investeringen, zie p.36 voor meer toelichting, zie p. 14-15 voor meer toelichting m.b.t. de benodigdheden om de overige investeringen te
realiseren; 2) De impact van huidig beleid wijkt af van het getoonde beeld in voorgaande studies, zie p. 22 voor een uiteenzetting van de redenen hiervoor (e.g. ETSprijs verdrievoudigd, NL heffing anders vormgegeven)

9

Wijzigingen binnen EB/ODE hebben van alle voorgestelde
beleidsaanpassingen het grootste additionele effect op EBIDTA
Deelvraag 1: Hoe groot zijn de effecten van de voorgestelde beleidsaanpassingen op de bedrijfskosten en –winst?
Verhoogde kosten zijn met name gedreven door…
Aanpassing EB/ODE-tarieven en vrijstellingen
In alle cases heeft de aanpassing van EB/ODE-tarieven in combinatie met het afschaffen van vrijstellingen de grootste impact op EBITDA in 2030 van alle beleidswijzigingen.
Dit is additioneel op de gevolgen op de EBITDA van het huidige beleid. De ranges die zijn weergegeven op voorgaande pagina reflecteren de impact van verschillende
tarievenpaden1. Het vervallen van sommige EB/ODE-vrijstellingen heeft impact vanaf 2025. Samen resulteert dit in een EBITDA-reductie variërend tussen de ~€2 miljoen en
~€10 miljoen2 per jaar.

Vervroegde afschaffing IKC
Voor de twee bedrijven die (nog) recht hebben op IKC leidt de vervroegde afschaffing tot een kostenverhoging van respectievelijk €14 miljoen en €113 miljoen over de periode
2024 tot en met 20273. Dit is dus niet terug te zien in de cijfers voor 2030, maar vergeleken met de andere doorgerekende maatregelen is de impact voor deze bedrijven in die
periode zeer groot. Als andere EU-landen de IKC wel behouden ervaren de betreffende bedrijven tijdelijk een concurrentienadeel.

…en in mindere mate door
Wijziging Nederlandse heffing
Over het algemeen heeft de aanpassing van de nationale CO2-heffing tot 2030 een beperkte impact op de EBITDA van de deelnemende bedrijven. Dit is met name gedreven
door de hoge EU ETS-prijs. Hierbij speelt op de achtergrond dat de hoogte van de te betalen Nederlandse heffing afhankelijk is van de EU ETS-prijs, waarbij de Nederlandse
heffing alleen betaald moet worden als de EU ETS-prijs onder een bepaald prijsniveau ligt. Daarom zal naar verwachting pas vanaf 2028 door bedrijven nationale heffing
betaald moeten worden. Voor 2030 betalen bedrijven 10% extra aan nationale heffing boven op de EU ETS-kosten. De aangepaste reductiefactor an sich resulteert in een
EBITDA-reductie tussen de €0 miljoen en €0,8 miljoen in 2030. De verwachting is dat de impact na 2030 zal toenemen naar mate de reductiefactor verder daalt. Tevens kan
het aantal allowances ook afnemen door aanpassing van de benchmarkwaarden. Dit valt strikt gezien niet onder Nederlands beleid, maar kan wel een negatieve invloed
hebben op de business case van verduurzamingsinvesteringen.
Introductie
Strategy&

1) Zie sectie ‘maatregelen’ voor meer informatie over de tarievenpaden van EB/ODE; 2) Op basis van tarievenpad A+; 3) De beleidswijziging vervroegde afschaffing
IKC van 2026 naar 2023. Vanaf 2027 is de IKC dus hoe dan ook afgeschaft, waardoor het geen impact heeft op de EBITDA van 2030. Omdat de uitbetaling van de
IKC telkens een jaar vertraagd is, ontvangen bedrijven vanaf 2028 dus geen IKC meer. In 2027 ontvangen zij nog IKC over 2026.

13

De mogelijkheden om NL’se milieukosten af te wentelen lijken
in de meeste gevallen beperkt, zowel upstream als downstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream / downstream?
De mogelijkheden om kosten upstream af te wentelen lijken beperkt

De mogelijkheden om kosten downstream af te wentelen lijken ook beperkt
– voor enkele producten is dit niet volledig uit te sluiten

Voor nagenoeg alle relevante grondstoffen van de deelnemende bedrijven geldt:

Voor de producten die geleverd worden aan klanten geldt:

Internationale inkoopmarkten
De inkoopmarkten van bovengenoemde producten zijn veelal breder dan
Nederland (vaak Europa). Omdat andere EU-lidstaten geen op EU ETS
aanvullend beprijzend of normerend beleid voeren op het gebied van CO2uitstoot, is er voor afnemers uit andere landen geen behoefte om kosten
upstream af te wentelen. Dat zorgt ervoor dat het voor de Nederlandse
bedrijven zeer beperkt mogelijk lijkt te zijn om hun kosten af te wentelen,
omdat de aanbieder op de inkoopmarkten voor alternatieve afnemers
kunnen kiezen die hogere prijzen willen betalen.
Relatief klein marktaandeel
De bedrijven die we hebben onderzocht hebben een relatief klein aandeel
op de relevante internationale inkoopmarkten.
Alternatieve afzetmogelijkheden
De leveranciers van grondstoffen van de deelnemende bedrijven hebben
alternatieve afzetmogelijkheden ter beschikking – in enkele gevallen is er
zelfs sprake van schaarste (e.g. klei).
Hierdoor is het aannemelijk dat voor de deelnemende bedrijven inkoopmarktmacht en
daarmee doorgiftemogelijkheden beperkt is.

Internationale verkoopmarkten
De relevante geografische afzetmarkt is, op enkele uitzonderingen na,
internationaal.

Relatief kleine marktaandelen
De marktaandelen van de onderzochte bedrijven zijn gering op deze
internationale afzetmarkten.
Weglekrisico
De meeste activiteiten staan ook op de carbon leakage lijst van de EC. Er
is volgens de EC risico op weglek vanwege de emissie-intensiteit en de
handelsintensiteit
Hierdoor is het aannemelijk dat marktmacht en daarmee doorgiftemogelijkheden aan
klanten doorgaans beperkt is.
Voor een aantal producten is het marktaandeel relatief groot en valt niet volledig uit te
sluiten dat kosten downstream afgewenteld kunnen worden.

Zie de appendix voor informatie over de specifieke markten per bedrijf en product
Introductie
Strategy&

14

We zien verduurzamingsinvesteringen gericht op zowel
emissiereductie als energie-efficiëntie
Deelvraag 3: Welke investeringen in verduurzaming kan het bedrijf doen om de lasten te verlagen en de heffing voor te blijven?

Op hoofdlijnen zijn er twee typen investeringen in verduurzaming te onderscheiden:

Emissiereductie
Met name relevant voor bedrijven met een relatief grote uitstoot

Energie-efficiëntie
Met name relevant voor relatief energieintensievebedrijven

Elektrificatie algemeen

Investeringen met als doel het vervangen van relatief
vervuilende energiebronnen (zoals steenkool en gas)
met elektriciteit

Upgrades
bestaande
processen

Upgrades van bestaande processen met relatief bekende en
bewezen technologieën met een hogere efficiëntie zoals een
lijmpers vervangen door filmpers

Elektrificatie –
waterstof

Investeringen die focussen op de switch naar waterstof,
eventueel in combinatie met eigen productie van
waterstof (dit is een subset van elektrificatie)

Nieuwe
technologieën

Investeringen in relatief nieuwe technologieën zoals in
energieconversie, energieopslag en warmteterugwinning

CCS (CO2-afvang
en opslag)

Investeringen richten zich op het afvangen en opslaan
van CO2

Overige
maatregelen

Investeringen in overige energiebesparingsmaatregelen
zoals over koel- of verlichtingssystemen

Procesoptimalisatie

Investeringen in procesoptimalisaties, gericht op reductie
van koolstofdioxide (CO2) of stikstof (N), zoals het
installeren van nieuwe branders

Hernieuwbare
energie

Investeringen voor het inkopen en/of het opwekken van
energie uit hernieuwbare bronnen zoals zon of wind

Introductie
Strategy&

15

Bijna alle bedrijven denken na over elektrificatie – bedrijven
met relatief grote uitstoot overwegen ook waterstof en CCS
Deelvraag 3: Welke investeringen in verduurzaming kan het bedrijf doen om de lasten te verlagen en de heffing voor te blijven?

De deelnemende bedrijven overwegen de volgende verduurzamingsinvesteringen
Dow

Yara

Smurfit Kappa

Mosa

Nyrstar

Vreugdenhil

Emissiereductie

Elektrificatie - algemeen
Elektrificatie – waterstof
CCS (CO2-afvang en opslag)

Procesoptimalisatie

Energie efficiëntie

Hernieuwbare energie
Upgrades bestaande processen
Nieuwe technologieën
Overige maatregelen

Introductie
Strategy&

Verduurzamingsinvestering in overweging
16

Er is behoefte aan infrastructuur, ontwikkel- en uitvoeringscapaciteit, ruimere subsidies en ondersteunend beleid
Deelvraag 4: Wat heeft het bedrijf daarvoor nodig (bv. infrastructuur, wet- en regelgeving)?

Infrastructuur

Ontwikkel- en
uitvoeringscapaciteit

Introductie
Strategy&

Infrastructuur wordt door de bedrijven zonder uitzondering gezien als
cruciale voorwaarde om te kunnen verduurzamen en het gevraagde
tempo hiervan te kunnen realiseren. Dit betreft:
• Elektriciteit: additionele capaciteit op het elektriciteitsnet is vereist
om te voorzien in de toenemende elektriciteitsbehoefte van alle zes
bedrijven (mede voor elektrificaties van processen)
• Waterstof: aanleg van en aansluiting op een nationaal waterstofnetwerk is nodig voor bedrijven die overgaan op waterstof
• CO2-transport en opslag: voor CCS-projecten is de aanleg van
een CO2-transportnetwerk en opslagcapaciteit van belang
De overheid kan in overweging nemen dergelijke infrastructurele
projecten (verder) te versnellen en/of stimuleren.

Daarnaast zijn er technische en praktische voorwaarden om te
verduurzamen.
• Technologische ontwikkeling: in veel gevallen onderzoeken
bedrijven technologieën die nog niet volledig zijn uitontwikkeld en/of
in de juiste toepassing en schaal is gedemonstreerd
• Personeel en materiaal: schaarste van personeel en materiaal
bedreigen mogelijk (het tempo) van de uitvoering van
verduurzaming
De overheid kan overwegen technologische ontwikkeling ruimer te
subsidiëren om de onrendabele top van de brede investeringen af te
dekken. Verder kan de overheid een actieve rol (blijven) spelen in het
aanpakken van arbeidsmarktkrapte voor technische beroepen.

Subsidie en
gerelateerde
zaken

Overig
beleid en
regelgeving

Alle deelnemende bedrijven geven aan subsidie nodig te hebben voor
realisatie voor hun meer substantiële verduurzamingsprojecten:
• Subsidie: de behoefte aan financiële ondersteuning wordt per
bedrijf gezien op verschillende gebieden
‒ Brede(re) dekking, waaronder bijkomende kosten e.g. aanpassing
bestaande processen gebouwen
‒ Structurele stimulering, in de vorm van e.g. subsidie op waterstof
• Pragmatische aanvraagprocedure: bedrijven met relatief weinig
werknemers ervaren procedures als tijdsintensief (en langdurig)
De overheid kan overwegen subsidieregelingen te verruimen en/of
procedures te versimpelen (voor relatief kleine bedrijven/aanvragen,
e.g. Mosa). Dit laatste helpt mogelijk ook het de arbeidsmarktkrapte
niet verder te vergroten.
Ten slotte geven verschillende bedrijven aan geholpen te zijn met de
aanpassing van ander beleid en regelgeving:
• Opschorting energiebesparingsplicht: Vanaf 2023 zal de
energiebesparingsplicht worden ingevoerd. Deze is gerecht op
kleinere vormen van energiebesparing. Bijna alle bedrijven geven
aan dat de invoering uitvoeringscapaciteit (personeel en materiaal)
zal opeisen welke niet besteed kan worden aan de effectievere
grootschaligere verduurzamingsprojecten die zij hebben
• CO2-opslag buiten NL: bedrijven die CCS overwegen geven aan
sneller te kunnen verduurzamen wanneer opslag in het buitenland
mogelijk wordt gemaakt, zowel door bilaterale overeenkomsten als
door de verruiming van SDE++-voorwaarden e.g. Dow, Yara
De overheid kan overwegen de energiebesparingsplicht op te
schorten. Tevens kunnen versneld bilaterale overeenkomsten
afgesloten worden om CO2-opslag in andere landen toe te staan en
kan de SDE++-voorwaarde voor opslag in NL losgelaten worden.
17

De behoeften zijn voornamelijk gedreven door het type
verduurzamingsinvesteringen dat de bedrijven overwegen
Deelvraag 4: Wat heeft het bedrijf daarvoor nodig (bv. infrastructuur, wet- en regelgeving)?

Voor de belangrijkste typen investeringen geven wij per type de behoeftes weer van de bedrijven.

Emissiereductie

Elektrificatie algemeen

Additionele capaciteit op het elektriciteitsnet is vereist om te
voorzien in de toenemende elektriciteitsbehoefte die ontstaat
bij elektrificatie. Daarnaast hebben deze projecten
onrendabele toppen waarvoor of SDE++- of EIA-subsidie
nodig is.

Elektrificatie –
waterstof

Voor de twee bedrijven die van plan zijn te investeren in
waterstof is aanleg van en aansluiting op een nationaal
waterstofnetwerk nodig. Daarnaast is structurele H2subsidie nodig om het kostenniveau te verlagen en daarmee
competitief te maken met e.g. gas.

CCS (CO2-afvang
en opslag)

Voor beide CCS-projecten is de aanleg van een CO2transportnetwerk en opslagcapaciteit van belang. Voor
één project is vanwege onrendabele top SDE++-subsidie
nodig. Het andere project gaat uit van opslag in het
buitenland. Er zijn echter bilaterale overeenkomsten nodig
om opslag buiten NL uit te kunnen voeren.

Procesoptimalisatie
Hernieuwbare
energie
Introductie
Strategy&

Voor deze type projecten zijn SDE++-subsidies nodig
vanwege onrendabele toppen met soms een bredere
dekking.

Energie-efficiëntie
Upgrades
bestaande
processen

Voor investeringen gericht op upgrades van bestaande
processen is bij bedrijven behoefte aan EIA-subsidiering
om onrendabele toppen af te kunnen dekken.

Nieuwe
technologieën

Voor investeringen gericht op technologieën die nog niet
volledig zijn uitontwikkeld en/of in de juiste toepassing en
schaal is gedemonstreerd is bij de bedrijven behoefte aan
meer mogelijkheden tot subsidiering om onrendabele
toppen af te kunnen dekken.

Actieve rol overheid beperking krapte technisch personeel van belang
Voor alle verduurzamingsinvesteringen is er personeel en materiaal nodig. De schaarste
daarvan bedreigt mogelijk (het tempo) van de uitvoering van verduurzaming. De overheid
kan een actieve rol (blijven) spelen in het aanpakken van arbeidsmarktkrapte voor
technische beroepen om deze te beperken.
Energiebesparingsplicht zit effectievere verduurzamingsopties in de weg
Gezien de krapte qua personeel en materiaal bestaat de vrees dat de invoering van de
energiebesparingsplicht ten koste gaat van uitvoeringscapaciteit van effectievere
verduurzamingsprojecten. De meeste bedrijven zouden graag zien dat deze plicht
opgeschort wordt.

18

Technische, economische en beleidsmatige factoren spelen een
rol bij de internationale investeringsafweging
Deelvraag 5: Hoe aantrekkelijk is een investering voor duurzame productie in een ander EU-land ten opzichte van dezelfde investering in Nederland? Welke factoren
spelen hierbij een rol?
Voor de bedrijven met productielocaties buiten Nederland is het aantrekkelijk om
te investeren in duurzame productie in een ander EU-land
Alle deelnemende bedrijven met productielocaties buiten Nederland geven aan
investeringen voor duurzame productie op andere locaties te overwegen. Grofweg zien
we drie typen investeringen in duurzame productie

Upgraden relatief verouderde technologieën
dit zijn investeringen om faciliteiten over te zetten van relatief verouderde
technologieën naar schonere alternatieven, zoals de overstap van bruinkool naar gas

Opzetten vergelijkbare verduurzamingsprojecten
dit betreft investeringen in vergelijkbare technologieën en/of projecten op andere
bestaande productielocaties (leidt ook tot CO2-reductie)

Bouwen of uitbreiden nieuwe productiefaciliteiten
hierbij gaat het om investeringen in de bouw of uitbreiding van nieuwe
productielocaties om capaciteitsuitbreiding te faciliteren

Introductie
Strategy&

Technische factoren, economische factoren en stabiliteit van beleid spelen in
een rol bij de investeringsafweging

Technische factoren en randvoorwaarden
• Infrastructuur: beschikbaarheid is een randvoorwaarde, zowel op de korte
(zoals ‘first mover advantage’ CCS) als lange termijn (zoals stimulering H2)
• Bilaterale overeenkomsten: kunnen helpen verduurzaming versnellen
- zie ook ‘CO2-opslag buiten NL’ bij beantwoording deelvraag 4
Economische factoren
• Doelstelling op groepsniveau: doelstellingen voor CO2-reductie zijn vaak
op groepsniveau bepaald en minder gericht op specifieke locaties
• Business case: de economische haalbaarheid is doorslaggevend bij
investeringsbeslissingen
Beleid en stabiliteit
• Subsidies en belastingen: duurzaamheidssubsidies en belasting op CO2
zijn van invloed op de business case – zie ook vorige punt ‘business case’
• Stabiliteit van beleid: Onzekerheid met betrekking tot Nederlands beleid
kan er toe leiden dat investeringen worden uitgesteld

19

Interne concurrentie komt met name van productielocaties in
Europa – beschikbare infrastructuur en beleid zijn van belang
Deelvraag 5: Hoe aantrekkelijk is een investering voor duurzame productie in een ander EU-land ten opzichte van dezelfde investering in Nederland? Welke factoren
spelen hierbij een rol?
Dow

Yara

Smurfit Kappa

Mosa

Nyrstar

Vreugdenhil

België
Frankrijk
Duitsland

Oostenrijk
Spanje
Italië
Servië
Verenigd Koninkrijk

Noorwegen
Zweden
Canada
Trinidad
Overwegingen

Introductie
Strategy&

Beschikbaarheid van
Bilaterale overeenkom- Marginale CO2-reductie Niet van toepassing –
infrastructuur is cruciaal sten cruciaal voor CCS. elders groter. SK stuurt geen buitenlandse
voor CCS en waterstof- Business case (en
op groepstargets.
productielocaties
plannen. Business case invloed van beleid2
(en invloed van beleid1
hierop) is doorslaggevend
hierop) is doorslaggevend

Productiekosten zijn in
België en Frankrijk al
lager. Investeringen op
locaties met grootste
marge.

1) Dispensatierechten, SDE++ subsidie, waterstofsubsidie, diverse belastingvrijstellingen, bilaterale overeenkomsten CCS; 2) Waterstofsubsidie, maatwerk, IPCEI
(EU), bilaterale overeenkomsten CCS

Niet van toepassing –
geen buitenlandse
productielocaties

20

Alles overziend leidt het aangepaste beleid ertoe dat er extra
weglekrisico’s ontstaan naar het buitenland
Hoofdvraag: Leidt
de aanpassing van
de (klimaat)maatregelen in bepaalde bedrijfstakken tot (extra) weglekrisico’s en welk handelingsperspectief hebben deze bedrijven
Gevolgen
aangepaste
klimaatbeleid
om die te mitigeren?
De beleidsaanpassingen vergroten het risico op weglek naar het buitenland, …

… omdat de EBITDA in Nederland daalt door de kostenstijgingen

• Door de voorgestelde aanpassingen ontstaan weglekrisico’s als klanten voor
• Van een kostenstijging door het aangepaste beleid is vooral sprake bij bedrijven met
producenten uit andere landen gaan kiezen die tegen lagere kosten kunnen opereren.
een productieproces met een hoog gasverbruik en/of elektriciteitsgebruik (en carbon
Dat is het geval als het Nederlandse beleid tot hogere kosten leidt dan vergelijkbaar
leakage risico). Deze kostenstijging wordt met name gedreven door aanpassingen van
beleid in andere landen (dit hebben wij niet nader onderzocht). Tevens kan een aantal
zowel de tarieven als de vrijstellingen in de EB/ODE. De aanpassing in de nationale
bedrijven productie (gedeeltelijk) verplaatsen naar andere locaties buiten Nederland. In
CO2-heffing heeft een relatief beperkt effect op additionele kosten ten opzichte van
beide gevallen lekken ook de bijbehorende emissies en energiegebruik naar het
deze maatregelen. De kostenstijging leidt tot een merkbare reductie van de winst van
buitenland.
de bedrijven. Dit is terug te zien in de EBITDA. De mogelijkheden voor afwenteling van
de kostenstijgingen die veroorzaakt zijn door Nederlandse beleid zijn beperkt. Dat komt
• Verschillende bedrijven met productielocaties buiten Nederland investeren in andere
doordat zowel de inkoopmacht als de verkoopmacht van de zes bedrijven beperkt zijn.
landen dan Nederland, omdat daar de kosten per geproduceerd product lager zijn. Dit
wordt mede veroorzaakt door de nationale heffing, de EB/ODE en de hoogte van de
Verduurzamingsinvesteringen om kostenstijgingen te vermijden zijn afhankelijk van
IKC in Nederland. De beleidsaanpassingen (het verhogen van de EB/ODE-tarieven
subsidies
voor grootverbruikers, afschaffen van vrijstellingen EB/ODE, het vervroegd afschaffen
• Bedrijven kunnen investeren in verduurzaming om kostenstijgingen te vermijden. Voor
van de IKC, aanpassen nationale heffing) zorgen volgens deze bedrijven voor een
zowel emissiereductie als energie-efficiëntie maatregelen geldt dat in de meeste
verdere stijging van de relatieve kosten van productie in Nederland ten opzichte van
gevallen subsidies volgens de zes bedrijven nodig zijn om deze rendabel te maken.
die in andere (EU-)landen. Dit geldt zowel voor uitbreidingsinvesteringen als voor
Aanpassingen in subsidieregelingen kunnen ertoe leiden dat benodigde
investeringen gericht op de verduurzaming van productieprocessen..
verduurzamingsopties financieel haalbaar worden. Effectieve subsidieverlening is dus
van belang om de risico’s op weglek te verminderen.
• Daarnaast zijn er ook andere randvoorwaarden waarvoor oplossingen nodig zijn.
Voorbeelden zijn de huidige problematiek qua beschikbare netwerkcapaciteit en de
krappe arbeidsmarkt voor technisch personeel.

Introductie
Strategy&

Introductie

Introductie
Strategy&

11 september
22 July 2020
2022
19

In de speelveldtoets analyseren wij de impact van actuele
aanpassingen in het klimaatbeleid op zes industriële bedrijven
Aanleiding
• Het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat is bezig met een wetgevingstraject
ter aanscherping van de nationale CO2-heffing. Daarnaast is het kabinet voornemens
in 2023 de tarieven voor de energiebelasting en opslag duurzame energie (EB/ODE)
aan te passen. Ook worden de vrijstellingen binnen de EB/ODE mogelijk vanaf 2025
afgeschaft of beperkt. Het gaat dan om het beperken van de vrijstelling voor WKKopwekking en het afschaffen van de vrijstellingen voor metallurgische en
mineralogische processen. Als laatste wordt wellicht de indirecte kostencompensatie
(IKC) die industriële bedrijven in specifieke sectoren kunnen ontvangen per 2023
afgeschaft.
• In maart 2019 hebben wij op verzoek van het Ministerie van Economische Zaken en
Klimaat het speelveld voor de ‘grote 12’ uitstoters in kaart gebracht wat betreft
beprijzing van de uitstoot van broeikasgassen.
• In mei 2019 zijn wij vervolgens gevraagd de effecten in kaart te brengen van vier
mogelijke beleidsopties voor directe beprijzing van industriële broeikasgassen.
• In mei 2020 zijn wij daarna gevraagd de effecten in kaart te brengen van de
beleidsopties met betrekking tot de invoering van de Nederlandse CO2-heffing.
• Ten opzichte van deze eerdere onderzoeken zijn er wijzigingen in de
beleidsvoornemens. Daarom is het Ministerie op zoek naar een update van de
onderzoeken naar de impact van het klimaatbeleid op de concurrentiepositie van de
Nederlandse industrie en de bijdrage die voorgenomen flexibiliteitsmaatregelen en
subsidies leveren aan het voorkomen van negatieve effecten (risico op weglek van
emissies en economische activiteit).

Introductie
Strategy&

Wij onderzoeken de impact van de maatregelen op de concurrentiepositie van zes
Nederlandse industriële bedrijven
• Dit onderzoek geeft inzicht in de impact van het aangekondigde klimaatbeleid op de
concurrentiepositie van zes Nederlandse industriële bedrijven die aan dit onderzoek
meewerken. Het doel van dit onderzoek is inzicht geven in het effect op het speelveld
van deze zes bedrijven van de maatregelen in Nederland. Dat levert informatie op
voor het Ministerie van EZK voor de hiervoor genoemde wetgevingstrajecten. Daarbij
moeten de uitkomsten van het onderzoek bijdragen aan de besluitvorming over de
details in de vormgeving van de verschillende genoemde maatregelen.
• Dit onderzoek biedt inzicht in de effecten van het Nederlandse klimaatbeleid op
bedrijfsniveau. Om dat te bereiken brengt het onderzoek in kaart hoe de overweging
van de zes energie-intensieve bedrijven om te investeren en produceren in Nederland
ten opzichte van concurrerende landen wordt beïnvloed door het klimaatbeleid. Dat
wil zeggen; hoe het internationale speelveld wordt beïnvloed.
• Op basis van zes case studies kunnen geen conclusies voor de sector of industrie als
geheel worden getrokken. Wel kunnen uit deze case studies waardevolle lessen
worden geleerd over het handelingsperspectief van bedrijven en de wijze waarop
investeringsbeslissingen worden genomen. De selectie is door EZK gemaakt, waarbij
rekening is gehouden met sectorale spreiding.
• Al het beleid dat we meenemen in dit onderzoek, de vormgeving hiervan en de te
hanteren aannames voor belangrijke parameters zijn door het ministerie van EZK
aangedragen. In hoofdstuk twee beschrijven wij het beleid dat is meegenomen in
deze studie in meer detail.

21

Ten opzichte van de vorige studie kijken we naar aanpassingen
van bestaand beleid, maar niet naar de sectorale impact
Wij analyseren de impact van verschillende aspecten van
klimaatbeleid
In scope

Niet in scope

Kostenverhogende maatregelen
• Wijziging directe beprijzing –
nationale heffing (nationale
reductiefactor)
• Wijziging indirecte beprijzing
– EB & ODE (inclusief WKKvrijstelling en metallurgische
en mineralogische vrijstelling)
• Afschaffing indirecte
kostencompensatie EU ETS
• Invoering
energiebesparingsplicht1
Subsidies
• Wijziging SDE++

• Europees beleid (waaronder
mogelijke aanpassingen in
vrijgestelde emissies voor EU
ETS, afschaffing IKC op
Europees niveau, invoering
CBAM en andere elementen
van Fit for ‘55)2
• Alle niet kwantificeerbare
afspraken (werkgroepen etc.)
• Andere subsidiemaatregelen

Zie sectie ‘beleidsmaatregelen’ voor inhoudelijke toelichting van de
maatregelen en sectie ‘aanpak’ voor toelichting van de analyse en
methodiek

Introductie
Strategy&

Wat is er anders in deze studie in vergelijking met de twee vorige studies?
• In deze studie focussen we op de aanpassingen van bestaand klimaatbeleid en de impact daarvan.
Hoewel we ook naar totale kosten kijken, ligt het accent van de onderzoeksvragen op de impact van de
wijzigingen van bestaand beleid.
• In deze studie nemen we een breder beleidsinstrumentarium mee. In deze speelveldtoets kijken we ook
naar aanpassingen in de vrijstellingen voor de energiebelasting (de WKK-vrijstelling, de metallurgische en
mineralogische vrijstelling en reflecteren we op de energiebesparingsplicht die vanaf 2023 wordt
ingevoerd.
• In deze studie is de nationale CO2-heffing anders vormgegeven: er worden andere prijspaden gehanteerd
en de reductiefactor is aangepast. Daarnaast is de EU ETS-prijs ongeveer is verdrievoudigd ten opzichte
van de vorige studie. Dat heeft grote gevolgen op de nationale heffing, omdat deze voor de deelnemende
bedrijven alleen betaald moet worden als de nationale heffingsprijs hoger ligt dan de EU ETS-prijs. Door de
hogere EU ETS-prijs is dit voor veel jaren niet het geval. Ten slotte is de hoogte van de nationale CO2heffing afhankelijk van de hoogte van de EU ETS-prijs - zie sectie ‘maatregelen’ voor meer informatie
• In deze studie analyseren we meer bedrijven: naast de drie bedrijven uit de vorige speelveldtoets bekijken
we nu drie additionele bedrijven uit andere sectoren.
• In deze studie voeren we geen sectoranalyses uit. Dat betekent dat we niet meer op sectorniveau
analyseren wat de gevolgen zijn van het aangepaste beleid. Daardoor zijn er geen algemene conclusies te
trekken voor sectoren.
• In deze studie behandelen we geen flexibiliteitsmaatregelen (de mogelijkheden tot handel en van
dispensatierechten voor de nationale heffing en de mogelijkheid tot carry-back hiervan). Dat komt omdat de
vorige keer bleek dat de effecten hiervan zeer minimaal waren. Er is geen reden om aan te nemen dat dit
nu anders is.
• In deze studie analyseren we geen internationale verschillen in het beleid. In de vorige versie keken we
hier uitgebreider naar. De analyse behoort nu niet tot de scope van onderzoeksvragen.

1) Kwalitatieve reflectie, zie ook sectie ‘beleidsmaatregelen’ en ‘aanpak’; 2) Uitzondering is de hoogte van EU ETS, omdat deze direct samenhangt met de impact van
de Nederlandse CO2-heffing

22

Een aantal analyses behoren niet tot de reikwijdte van deze
studie
Dynamische ontwikkelingen

Impact na 2030

• We baseren onze analyses op de huidige situatie onder andere met
betrekking tot de business modellen van de industrie, de huidige
technologische mogelijkheden voor verduurzamingsinvesteringen en
de status quo met betrekking tot internationaal beleid. De analyse
van de gevolgen van mogelijke dynamische ontwikkelingen zoals
nieuwe break-through technologieën in emissiereductie, het
ontstaan van innovatieve business modellen, het ontstaan van ander
gedrag bij afnemers (bijv. het ontstaan van price premiums voor
groene producten) of veranderend internationaal klimaatbeleid
behoort niet tot de reikwijdte van de studie.

•

Afwentelingsmogelijkheden werknemers en leveranciers

Internationale vestigingsfactoren analyse

• De mogelijkheid om de additionele kosten af te wentelen op
werknemers is niet onderzocht binnen de reikwijdte van het
onderzoek. Op de korte termijn lijken deze er ook niet te zijn, gezien
de arbeidsmarktkrapte in de technische sectoren.

• Onze analyse gaat in op de concurrentiepositie van Nederlandse industriële bedrijven door te toetsen
of de maatregelen tot een significante reductie van de bedrijfsresultaten leiden. Een gedetailleerde
vergelijking van vestigingsfactoren en internationale verschillen in fiscaal klimaatbeleid tussen landen
valt niet binnen de reikwijdte van deze studie.

• Wel hebben wij binnen de case studies empirisch de
afwentelingsmogelijkheden van de bedrijven richting toeleveranciers
onderzocht. Hier lijken de afwentelings-mogelijkheden richting
toeleveranciers beperkt doordat de bedrijven op (commodity)
markten inkopen waar leveranciers voldoende alternatieve
afzetmogelijkheden hebben.

Interpretatie case studies

Introductie
Strategy&

In onze analyse kijken we niet kwantitatief naar de impact na 2030. De reden is dat het beleid nog
niet bekend is voor die periode. Wel zien we dat alle verduurzamingsinvesteringen een horizon tot na
2030 hebben. Daarmee is het beleid na 2030 wel van invloed op de business case van deze
investeringen.

Impact op verduurzamingsopties
•

In onze analyse onderzoeken we niet expliciet wat de impact van de voorgenomen beleidswijzingen
is op de verduurzamingsopties van de bedrijven. We zien wel dat dit in sommige gevallen een
negatieve impact op de business case heeft. De kwantitatieve impact hebben we niet in detail
onderzocht.

• Onze uitspraken baseren we op zes case studies. Het uitvoeren van meer case studies draagt bij aan
een begrip van de specifieke knelpunten en kansen voor de desbetreffende bedrijven waardoor onder
andere duidelijk wordt dat bedrijven op verschillende manieren geraakt kunnen worden door het
klimaatbeleid. Op basis van deze cases alleen kunnen geen algemene uitspraken gedaan worden
aangezien de resultaten samen hangen met bedrijfsspecifieke omstandigheden zoals bijvoorbeeld de
locatie van productieprocessen.

23

Beleidsmaatregelen

Introductie
Strategy&

11 september
22 July 2020
2022
23

We vergelijken de mogelijke financiële effecten bij huidig
beleid en bij aangepast Nederlands beleid
Methodologie
Huidig beleid

Aangepast beleid

Wij illustreren de mogelijke financiële effecten met als uitgangspunt dat de huidige

Wij illustreren de mogelijke financiële effecten met als uitgangspunt dat alle

situatie zich voortzet. Dit betekent dat wij rekening houden met veranderende directe en

voorgestelde aanpassingen worden doorgezet. Dit betekent dat wij naast veranderende

indirecte EU ETS-kosten, EB/ODE-kosten op basis van de prijspaden zoals vastgesteld

directe en indirecte EU ETS-kosten rekening houden met aangepaste EB/ODE-tarieven,

voor het klimaatakkoord, voortzetting van de indirecte EU ETS-kostencompensatie tot

afschaffingen en beperkingen van vrijstellingen daarin, afschaffing van de IKC na 2022

2026.

en aanpassingen in de vormgeving van de nationale CO2-heffing. Tevens illustreren we
de additionele financiële impact per beleidsaanpassing.

Overzicht van relevante factoren voor analyse bij huidig en aangepast beleid
Toekomstige (in)directe ETS-kosten1

1
2

Nationale heffing met huidige reductiefactor

Nationale heffing met nieuwe reductiefactor

3

Voortzetting indirecte kosten- compensatie EU ETS tot en met 2026

Vervroegde afschaffing IKC in 2023

4

EB/ODE-kosten o.b.v. huidige tarievenpaden

EB/ODE-kosten o.b.v. aangepaste tarievenpaden

5

Doorzetting WKK-, metallurgische en mineralogische vrijstellingen EB/ODE

Afschaffing/beperking WKK-, metallurgische en mineralogische vrijstellingen per 2025

6

Introductie
Strategy&

Subsidies

1) Hoewel de ETS-kosten geen onderdeel zijn van het Nederlands beleid en de impact hiervan niet in scope is van dit onderzoek, is de hoogte van de ETS-prijs wel
van invloed op de impact van Nationale heffing en de IKC

25

De CO2-heffingsprijs is bij aangepaste beleid onveranderd en
ligt naar verwachting tot 2028 onder de EU ETS-prijs
1
2

ETS-kosten en prijs nationale CO2-heffing
Totale kosten per ton CO2-eq. uitstoot in de jaren 2022-2030
Tot 2028 ligt de heffingsprijs
onder de ETS-prijs

€/tCO2 (nominaal)

+12,4
+7,0

130
120

+1,5

110
100
90
80

70
60
50
40
30
20
10
0
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

ETS (verwachting)1
Introductie
Strategy&

2030

De hoogte van de nationale heffing is afhankelijk van het
vastgestelde prijspad voor de nationale heffing en de EU ETSprijs
• De prijs die geheven wordt over de belaste uitstoot loopt op tot
2030. Wij werken bij zowel huidig als aangepast beleid met de
heffingsprijs van het huidige prijspad. In dat prijspad is de prijs
in 2022 €41,75 per ton CO2-eq., en loopt deze daarna lineair op
tot €128,79 per ton CO2-eq. in 2030.
• Hoewel de ETS-kosten geen onderdeel zijn van Nederlands
beleid en de impact hiervan niet in scope is van dit onderzoek,
is de hoogte van de ETS-prijs wel van invloed op de impact van
nationale heffing. ETS-prijs is zodanig meegenomen in de
analyse dat de impact van de nationale heffing bepaalt kan
worden.
• De nationale heffing is een minimumprijs ten opzichte van de
EU ETS-prijs. De uiteindelijk in Nederland af te dragen
belasting is daardoor afhankelijk van de ontwikkeling van de EU
ETS-prijs. Aangezien de verwachting is dat de EU ETS-prijs tot
2028 hoger is dan de door de nationale heffing gestelde
minimumprijs, hoeven bedrijven die onder de heffing vallen
naar verwachting tot 2028 geen heffing te betalen.
• Voor de EU ETS-prijs houden we de projecties van het PBL
aan uit de Klimaat- en Energie verkenning 2022. De verwachtte
EU ETS-prijs is €79/ton CO2-eq. in 2022 en €116/ton CO2-eq. in
2030.

NL Heffing2

1) Projecties EU ETS-prijzen KEV ’22; 2) Bij zowel de ETS-prijs als de nationale heffingsprijs gebruiken we constante prijzen (2022€), dit is consistent met de andere
prijzen die worden gebruikt in de analyse

26

De reductiefactor voor de dispensatierechten van de nationale
heffing wordt mogelijk aangepast
2

Dispensatierechten nationale CO2-heffing
Berekening van de belastbare uitstoot onder de Nederlandse heffing
Mton CO2
Dispensatierechten
(jaar t)

Activiteitenniveau
(jaar t)

EU ETSbenchmark

Reductiefactor
(jaar t)

Schematische weergave van impact reductiefactor (RF)
op het aantal dispensatierechten (DR’en)
Dispensatierechten
De nieuwe RF ligt
initieel hoger

Totale Dispensatie-Belastbare
uitstoot
rechten
uitstoot

En vormt pas
in 2030 een
verscherping

2022

2024

Zonder RF
Introductie
Strategy&

2026
Met huidige RF

2028

2030

Met aangepaste RF

De vrijgestelde emissies worden bepaald op basis van een industrie breed
geldende reductiefactor…
• In de figuur is de rol van de reductiefactor (RF) in de berekening van
dispensatierechten (DR’en) binnen de nationale heffing weergegeven
• Jaarlijks wordt het aantal dispensatierechten (DR’en) per bedrijf bepaald uitstoot boven de vrijgestelde emissies wordt belast
• De RF is een uniforme factor voor de gehele industrie die in principe lineair
afloopt om te zorgen dat reductiedoelstellingen voor 2030 worden gehaald
• Voor deze studie nemen wij twee varianten mee van de RF
– Huidig: loopt af van 1,213 in 2022 tot 0,687 in 2030
– Aangepast: loopt af van 1,213 in 2023 tot 0,667 in 2030
• Om bedrijven een ‘zachte landing’ te geven krijgen ze in de eerste jaren meer
DR’en dan ETS-rechten (RF>1)
• Pas in 2030 ligt de aangepaste RF onder de huidige RF - tot die tijd levert
deze beleidsaanpassing, bij gelijk blijven van het activiteitenniveau en EU
ETS-benchmarks, meer DR’en op dan bij voortzetting van huidig beleid
…en EU ETS-emissie-efficiëntie benchmarks
• Naast de RF’en spelen het activiteitenniveau de EU ETS-benchmark een
belangrijke rol in de DR-bepaling
• De RF en benchmark kunnen worden gezien als communicerende vaten i.e.
wanneer de benchmark sterk daalt hoeft de RF minder sterk te dalen om
hetzelfde doel te halen
• De benchmarks zijn per 2021 herijkt en worden opnieuw herijkt voor 2026 voor deze herijking gaan wij er per benchmark van uit dat de aanscherping
gelijk is aan de eerdere aanscherping in 20211
• Doordat de benchmark op Europees niveau wordt vastgesteld valt dit strikt
gezien niet onder Nederlands beleid, de RF uiteraard wel
• Hoewel de RF-aanpassing an sich geen grote impact heeft, kan dit voor de
BM-waarden wel het geval zijn, waardoor bedrijven grote impact zien op het
aantal DR dat ze ontvangen

1) i.e. voor de benchmarks waar eerder een maximale aanscherping (1,6%) heeft plaatsgevonden hanteren we wederom een maximale aanscherping (2,5%)

27

De indirecte kostencompensatie wordt vervroegd afgeschaft
(in 2023 in plaats van in 2027)
3

Indirecte kostencompensatie (IKC)
De indirecte kostencompensatie EU ETS is ontwikkeld om Europese bedrijven te
compenseren voor hogere elektriciteitskosten, deze schaft Nederland mogelijk vanaf 2023
af

Totale IKC in de jaren 2022-2030
De IKC neemt geleidelijk af
doordat wordt veronderstelt
dat elektriciteit steeds
efficiënter wordt verbruikt

€

Misgelopen compensatie
vanwege vervroegde
afschaffing

IKC wordt een jaar later
uitgekeerd, afschaffing
na 2026 is daardoor pas
in 2028 voelbaar

Afschaffing IKC in ’27

Afschaffing IKC in ’23

2022
Introductie
Strategy&

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

• Bedrijven in energie-intensieve sectoren met een hoog risico op weglek krijgen sinds 2013
compensatie voor de hogere kosten van hun elektriciteitsverbruik veroorzaakt door indirecte
ETS-kosten. Dit is op EU-niveau vastgesteld, waarbij lidstaten zelf mogen bepalen of zij
inderdaad deze kostencompensatie uitkeren.
• De EU-regeling loopt tot en met 2026, daarna is nog niet bekend of deze zal blijven bestaan.
Als er besloten wordt het huidige beleid door te zetten gaan we er daarom vanuit dat Nederland
tot en met 2026 de regeling IKC zal behouden, waarna deze zal komen te vervallen.
• Bij het aangepaste beleid stopt Nederland al in 2023 met de IKC, waardoor bedrijven die ervoor
in aanmerking komen vanaf 2024 geen IKC meer zullen ontvangen.
• De hoogte van de IKC voor een gegeven jaar is afhankelijk van een aantal elementen (zie
onderstaande formule):
• Ait: De steunintensiteit geeft het percentage van de kosten dat in het gegeven jaar wordt
vergoed. Dit is teruggelopen van 85% in 2013 tot 75% in 2020 - 2026.
• Ct: De CO2-emissiefactor geeft een indicatie van de gemiddelde CO2-uitstoot van
elektriciteitsproductie in een land en wordt uitgedrukt in ton CO2/MWh
• Pt-1: De gemiddelde 1-jaartermijnkoersen van ETS-rechten gedurende het voorgaande jaar
(waar de kosten werden gemaakt).
• E3: De productspecifieke efficiëntiebenchmark voor elektriciteitsverbruik is een indicatie van
de efficiënte hoeveelheid MWh per ton product waarvoor compensatie uitgekeerd kan
worden. Dit wordt uitgedrukt in MWh/ton.
• BO3: Gemiddelde productie in de referentieperiode

Indirecte kostencompensatiet = Ait x Ct x Pt-1 x E x BO

28

De EB/ODE-tarieven worden aangepast - we analyseren drie
alternatieve paden
4

Energiebelasting (EB) en Opslag Duurzame Energie (ODE)
Cumulatieve EB/ODE-tarieven in 20301
Gas (€ ct./m3)

Pad

Elektriciteit (€ ct./kWh)

10,91

49,02
Basis

53,86
A

53,86
A+

9,11

4,86

34,58

24,80

32,15

21,23

Schijf

1

6,08
3,74

6,08
4,65

6,08

23,97

13,24

6,91

2

3

4

1

>10
mln m3

0 – 10
MWh

0 – 0,17 0,17 – 1,0 1,0 – 10
mln m3 mln m3 mln m3
Introductie
Strategy&

3,76

3,74

53,86
B

9,55

5,33

5,70

6,08

2

3,25

3,17

0,11

0,11

De indirecte belastingen op fossiele brandstoffen en elektriciteit worden aangepast
• Voor zowel de Energiebelasting (EB) en Opslag Duurzame Energie (ODE) is sprake van
degressieve belastingschijven i.e. grootverbruikers betalen lagere marginale tarieven dan
kleingebruikers
• EZK overweegt deze schijven aan te passen, waarbij de verhoudingen tussen groot- en
kleinverbruikers veranderen – grootverbruikers gaan dan relatief meer betalen
• Tevens overweegt EZK de verhouding tussen belasting op gas- en elektriciteitsgebruik
aan te passen – daarbij worden tarieven op gas verhoogd en op elektriciteit verlaagd (op
schijf 4 na)
• Voor de analyse rekenen we drie alternatieve tarievenpaden (A, A+ en B) van EZK door deze verschillen in de mate van degressiviteit en verhouding tussen gas en elektriciteit
• Voor sommige analyses laten we enkel de effecten bij tarievenpad A+ zien, om de
leesbaarheid te vergoten - we kiezen hierbij voor A+ omdat dit de min-of-meer
gemiddelde verschuiving in tarieven laat zien

0,26

3,09

0,66

3

4

Nederland voert vanaf 2023 ook een energiebesparingsplicht in voor bedrijven
De energiebesparingsplicht wordt ingevoerd voor alle bedrijven. Dit is aanvullend op de
aanpassingen in de energiebelastingen. Deze plicht bepaalt dat alle bedrijven
energiebesparende maatregelen moeten nemen. De maatregelen die genomen moeten
worden volgen uit een nader te bepalen lijst van RVO. In grote lijnen richten de
maatregelen zich op onderwerpen als isolatie en verlaging van elektriciteitsverbruik. De
effecten hiervan nemen we kwalitatief mee.

10 – 50 50 – 1,000 >1,000
MWh
MWh
MWh

1) In constante prijzen (2022€). De originele tarievenpaden zijn in lopende prijzen, dit hebben wij gecorrigeerd o.b.v. de correctiefactoren van het CBS (CEP 2022)

29

Daarnaast komen de WKK, metallurgische en mineralogische
vrijstellingen op EB/ODE te vervallen
5

WKK, metallurgische en mineralogische vrijstellingen EB/ODE
Vrijstelling

Huidig beleid

Aangepast beleid

WKK

Bedrijven die elektriciteit opwekken in installaties voor
warmtekrachtkoppeling (WKK) hebben hier gas voor nodig. Voor WKK’s
met een elektrisch rendement van minimaal 30% geldt dat ze vrijgesteld
zijn van EB/ODE over het benodigde gas voor de opwerk van
elektriciteit.

Voor de bedrijven die nu gebruik maken van de WKK-vrijstelling wordt
vanaf 2025 onderscheid gemaakt tussen:
• Elektriciteit opgewekt voor eigen gebruik: over dit deel moet in de
toekomst EB/ODE betaalt gaan worden
• Elektriciteit terug geleverd aan het net: dit deel blijft vrijgesteld van
EB/ODE

Metallurgische procedés

Bedrijven die metallurgische procedés voortbrengen hoeven op dit
moment geen EB/ODE te betalen op het gas dat ze hiervoor gebruiken.
Dit geldt voor bedrijven die metalen vervaardigen in primaire vorm (SBIcode 242) en producten van metaal vervaardigen (SBI-code 252).

Vanaf 2025 vervalt de vrijstelling van EB/ODE op gas en elektriciteit
benodigd voor het voortbrengen van metallurgische procedés.

Mineralogische procedés

Bedrijven die mineralogische procedés3 voortbrengen hoeven op dit
moment geen EB/ODE te betalen op het gas dat ze hiervoor gebruiken.
Dit geldt voor bedrijven die overige niet-metaalhoudende minerale
producten vervaardigen (SBI-code 232).

Vanaf 2025 vervalt de vrijstelling van EB/ODE op gas benodigd voor het
voortbrengen van mineralogische procedés.

Introductie
Strategy&

1) Metallurgische procedés zijn: a. metalen in primaire vorm vervaardigen, b. smeden, persen, stampen en profielwalsen van metaal, c. oppervlaktebehandeling
bestaande uit harden of warmtebehandelingen van metalen; 2) Standaard Bedrijfsindeling van 21 juli 2008 CBS; 3) Mineralogische procedés zijn: a. vervaardigen glas
en glaswerk, b. vervaardigen keramische producten, c. vervaardigen cement, kalk of gips, d. vervaardigen kalkzandsteen of cellenbeton, e. vervaardigen steenwol

30

Tevens reflecteren we kwalitatief op de voorgestelde wijziging
van de SDE++-regeling
6

Subsidies
SDE++ - Stimulering duurzame energieproductie en klimaattransitie

Andere relevante subsidies1

• De SDE++ is een exploitatiesubsidie. Gedurende doorgaans 15 jaar krijgen bedrijven
die subsidie voor een project gewonnen hebben jaarlijks een subsidiebedrag
uitgekeerd.

EIA - Energie-investeringsaftrek

• Het subsidiebedrag dekt (maximaal) de onrendabele top van het project. Dit is het
verschil tussen de kostprijs van de technologie en de marktwaarde van de
geproduceerde eenheid (bijv. voor elektriciteit de marktprijs, voor CO2-eq. de EU
ETS-prijs).
• De SDE++ heeft als doel om emissiereductie te stimuleren tegen de laagst mogelijke
kosten. Projecten concurreren met elkaar op basis van kosten per vermeden ton
broeikasgas. De SDE++ is gefaseerd opengesteld, waarbij het maximale
subsidiebedrag waarvoor projecten ingediend kunnen worden per fase toeneemt.
Voor de in aanmerking komende technologieën zijn maximale subsidiebedragen
vastgesteld (“basisbedrag”). Partijen kunnen niet meer, maar wel minder, dan het
basisbedrag aanvragen.
Wijziging vanaf 2023
• Vanaf 2023 introduceert SDE++-hekjes; hiermee wordt budget voor bepaalde
domeinen gereserveerd met het doel meer ruimte te bieden aan projecten die op de
korte termijn minder kosteneffectief zijn en in de huidige SDE++ te weinig aan bod
komen
• Dit heeft betrekking op de domeinen Lagetemperatuurwarmte, Hogetemperatuurwarmte en Moleculen. Voor elk van deze domeinen is een bedrag gereserveerd van
€750 miljoen (bij een referentie-openstellingsbudget van €5 miljard). Subsidie
intensiteit van deze domeinen wordt verhoogd naar € 400/ton CO2.
Introductie
Strategy&

• De EIA is een fiscale maatregel om investeringen in energiebesparende
bedrijfsmiddelen of in productie van duurzame energie te stimuleren. Van de
investeringen mag een extra bedrag afgetrokken worden van de winst (45% van de
investering).
• Bedrijven kunnen deze fiscale aftrek krijgen voor maatregelen die op de Energielijst
vermeld staan. De lijst wordt jaarlijks aangepast zodat nieuwe technologieën mogelijk
in aanmerking kunnen komen.
MIA - Milieu-investeringsaftrek
• De MIA is een fiscale maatregel om investeringen in milieuvriendelijke
bedrijfsmiddelen en technieken te stimuleren. Van de investeringen mag een extra
bedrag afgetrokken worden van de winst (45 procent van de investering).
• Bedrijven kunnen deze fiscale aftrek krijgen voor milieuvriendelijke technieken of
bedrijfsmiddelen die voldoen aan de eisen van een omschrijving op de Milieulijst.
VEKI – Versnelde klimaatinvesteringen industrie
• De VEKI is een subsidie voor CO2-besparende maatregelen, waarvan de werking is
bewezen, met terugverdien periode langer dan 5 jaar
• Bedrijven kunnen subsidie krijgen voor maatregelen die vallen in één van de
volgende thema’s: energie-efficiëntie, recycling en hergebruik van afval, lokale
infrastructuur of overige CO2-verlagende maatregelen

1) Deze subsidies zijn niet verder onderzocht omdat er geen wijzigingen zijn voorgesteld in het aangepaste beleid

31

Aanpak

Introductie
Strategy&

11 september
22 July 2020
2022
30

In de cases onderzoeken we stap voor stap de factoren die
bepalend zijn voor de impact van het aangepaste klimaatbeleid
Om de onderzoeksvragen te beantwoorden onderzoeken we in de cases stap voor stap de drijvers van de impact van het nieuwe klimaatbeleid

Deelvragen

Factoren

1.

EBITDA

Hoe groot zijn de effecten van de voorgestelde beleidsaanpassingen op de
bedrijfskosten en- winst? (in € en %)?

Directe kostenimpact op
de P&L

2.

Afwentelmogelijkheden

In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream /
downstream?

Mogelijkheid van
prijsdoorgifte1

3.

Verduurzamingsopties

Welke investeringen in verduurzaming kan het bedrijf doen om de lasten te
verlagen en heffing voor te blijven?

4.

Benodigdheden

Wat heeft het bedrijf daarvoor nodig (bv. infrastructuur, wet- en regelgeving)?

Randvoorwaarden
reductieopties

Alternatieve opties

Hoe aantrekkelijk is een investering voor duurzame productie in een ander EUland ten opzichte van dezelfde investering in Nederland? Welke factoren
spelen hierbij een rol?

Internationale
investeringsopties

5.

Introductie
Strategy&

Impact van
het nieuwe
klimaatbeleid

Implementatie van
rendabele reductieopties

35

Allereerst onderzoeken we de impact van de beleidsaanpassingen op de EBITDA van de deelnemende bedrijven
Directe kostenimpact op de P&L
We berekenen de impact van de beleidsaanpassingen op de EBITDA1 van de verschillende bedrijven
tussen 2022 en 2030
Factoren
Directe kostenimpact op
de EBITDA

Mogelijkheid van
prijsdoorgifte1
Impact van
het nieuwe
klimaatbeleid

Introductie
Strategy&

Implementatie van
rendabele reductieopties

• Wij hanteren de historische resultaten van de bedrijven (10 jaar gemiddelde2) als startpunt voor onze
analyse3. Deze aanpak heeft als doel de invloed van schommelingen in productie en financiële resultaten
door economische cycli op de uitkomsten van het onderzoek te beperken en daarmee zo goed mogelijk de
impact van beleid in kaart te brengen.
• Onze benadering geeft dus geen inschatting van de toekomstige winstgevendheid van de bedrijven gegeven
hun business plannen i.e. we houden geen rekening met bijvoorbeeld verwachtingen t.a.v. productieontwikkeling, marktomstandigheden of fluctuaties in grondstofprijzen
• Het historische gemiddelde verrekenen we voor de kosten en/of baten van EB/ODE, IKC en de Nederlandse
heffing. Dit doen we ook voor (in)directe ETS-kosten omdat deze bepalend is voor de grootte van de
nationale heffing en de IKC.
• Deze ‘gecorrigeerde’ EBITDA3 gebruiken we vervolgens voor toekomstige EBITDA analyses waarbij de
kosten en/of baten van klimaatbeleid worden afgetrokken en opgeteld. We hanteren twee scenario’s; huidig
beleid en aangepast beleid - zie ook sectie ‘beleidsmaatregelen’

Randvoorwaarden
reductieopties

• Het verschil tussen de EBITDA bij huidig en aangepast beleid is vervolgens de EBITDA-impact van het
totaalpakket aan beleidsaanpassingen.

Internationale
investeringsopties

• Daarna analyseren we hoeveel de impact is op de EBITDA per beleidsaanpassing. Het gaat hierbij
nadrukkelijk om de verandering in beleid ten opzichte van het huidige beleid, en niet de impact van het beleid
in zijn totaliteit. Het kan daardoor zijn dat de conclusie is dat de wijziging in de Nederlandse heffing een
minimale impact heeft op een bedrijf, terwijl de totale heffingskosten wel degelijk significant zijn.

1) In onze analyse gebruiken wij de EBITDA als een proxy voor het cash generend vermogen van het bedrijf. Bedacht moet worden dat de EBITDA toereikend moet
zijn om o.a. vermogens-verstrekkers te vergoeden (rente of een redelijk rendement) en om benodigde vervangingsinvesteringen te kunnen doen. Het punt dat
investeren in een business case niet meer economisch aantrekkelijk is ligt dan ook (ver) boven een EBITDA van nul.; 2) De historische gegevens zijn gecorrigeerd
voor inflatie. In enkele gevallen was de 10-jarige data niet beschikbaar. Dit geven wij aan in voetnoten; 3) Wij hebben op ontvangen informatie geen kwaliteitscontrole,
of andere activiteiten uitgevoerd die het karakter dragen van een due diligence;

35

De doorgiftemogelijkheid van ETS en NL’se heffing heeft grote
impact op de EBITDA, wij hanteren respectievelijk 50% en 0%
Mogelijkheid van prijsdoorgifte
We nemen doorgiftemogelijkheden mee in onze analyses afhankelijk van het geografische gebied dat wordt
bediend
•

De mate van doorgifte die mogelijk is van de aan het klimaatbeleid gerelateerde kosten, is een empirisch vraagstuk.
Idealiter baseren we de analyse op prijselasticiteitgegevens voor de specifieke producten. Deze gegevens zijn helaas
niet beschikbaar gebleken binnen dit onderzoek.

•

We analyseren de mate van doorgifte op basis alternatieve empirische bronnen, namelijk

Factoren
Directe kostenimpact op
de EBITDA

– Marktafbakeningen van de Europese commissie (zijn markten breder dan NL?)
– Marktaandelen van Nederlandse spelers hierop (hebben Nederlandse spelers marktmacht en daarmee mogelijk
invloed op de prijsstijging?)

Mogelijkheid van
prijsdoorgifte1
Impact van
het nieuwe
klimaatbeleid

Implementatie van
rendabele reductieopties

– Aangevuld met de carbon leakage lijst van de Europese commissie indien relevant
•

We analyseren doorgiftemogelijkheden zowel downstream als upstream

•

Het geografische gebied dat wordt bediend is van groot belang voor de mate van doorgifte in de praktijk. Omdat de
keuze voor een percentage al vrij snel arbitrair wordt zonder grondige studie, kiezen we omwille van een consistente
benadering voor de volgende percentages:
– In de regel veronderstellen we voor Europese kosten, e.g. ETS-kosten, een doorgiftemogelijkheid van 50%
– In de regel veronderstellen we voor Nederlandse kosten – e.g. EB/ODE-kosten, kosten nationale heffing, een
doorgiftemogelijkheid van 0%

Randvoorwaarden
reductieopties
•

Internationale
investeringsopties
Introductie
Strategy&

Aangezien de producten van alle zes deelnemende bedrijven op de carbon leakage list staan (zie ook appendix) is een
50% doorgifte van ETS voor sommige bedrijven onwaarschijnlijk hoog. We voeren een sensitiviteitsanalyse uit door de
EBITDA-impact te meten bij 0%. In de praktijk is een dergelijk percentage in de meeste gevallen ook onwaarschijnlijk.
De EBITDA-impact kan bij deze 2 doorgiftemogelijkheden als range worden gezien.

36

Enkel de verduurzamingsinvesteringen waarvan uitvoering
zeker is worden meegenomen in de EBITDA-analyse
Implementatie van rendabele reductieopties
We nemen verduurzamingsinvesteringen mee in onze analyses als deze financieel rendabel zijn zonder
subsidie en er geen andere randvoorwaarden zijn
Factoren
Directe kostenimpact op
de EBITDA

Mogelijkheid van
prijsdoorgifte1
Impact van
het nieuwe
klimaatbeleid

• Aan de bedrijven hebben wij gevraagd welke verduurzamingsinvesteringen zij voor zich zien voor de
komende periode. Dit kunnen investeringen zijn die zich richten op CO 2-reductie, reductie in het gasverbruik
of reductie in het elektriciteitsverbruik. Hiervoor geldt overigens dat een optie ook kan leiden tot bijvoorbeeld
minder CO2-uitstoot, maar juist meer elektriciteitsverbruik (zoals in het geval van een elektrificatie).
• Als een optie op zichzelf rendabel en uitvoering zeker is, dan nemen we die in principe mee in de EBITDAanalyse van dat bedrijf. Dat is het geval als er geen SDE++- of EIA-subsidie nodig is om een onrendabele top
van de investering af te dekken.
• Daarnaast moet er geen sprake zijn van benodigde wetswijzigingen die niet al aangekondigd zijn. Ook moet
het technologisch gezien mogelijk zijn om deze investering uit te voeren.

Implementatie van
rendabele reductieopties

• Op de korte termijn spelen hierbij ook de huidige tekorten aan personeel en netwerkaansluitingen. Die zorgen
ervoor dat bedrijven aangeven dat er sprake is van vertraging in hun plannen, omdat zij hierdoor pas later hun
verduurzamings-investeringen tot uitvoering kunnen brengen.

Randvoorwaarden
reductieopties

• Als een verduurzamingsinvestering niet meegenomen wordt in de analyse, dan geven we een overzicht van
welke mate van reductie er te realiseren is. Daarnaast geven we aan aan welke voorwaarden moet worden
voldaan om de investering wel te kunnen realiseren (zoals subsidies of wetswijzigingen). Ook analyseren we
voor deze investeringen hoe zij de EBITDA beïnvloeden indien zij wel worden uitgevoerd.

Internationale
investeringsopties
Introductie
Strategy&

37

Daarnaast onderzoeken we de belemmeringen en voorwaarden
om reductieopties daadwerkelijk uit te kunnen voeren
Randvoorwaarden reductieopties
We onderzoeken kwalitatief aan welke belemmeringen bedrijven ervaren en aan welke voorwaarden er
moet worden voldaan om de verduurzamingsinvesteringen daadwerkelijk uit te kunnen voeren
Factoren
Directe kostenimpact op
de EBITDA

• Aan de bedrijven hebben wij gevraagd aan welke voorwaarden er moet worden voldaan om de
verduurzamingsinvesteringen daadwerkelijk uit te kunnen voeren, hierbij hebben we gelet op

– Financiële haalbaarheid
– Benodigde subsidies
– Wet- en regelgeving

Mogelijkheid van
prijsdoorgifte1
Impact van
het nieuwe
klimaatbeleid

Implementatie van
rendabele reductieopties

– Technische zaken
– Praktische zaken

• We hebben financiële haalbaarheid en de onrendabele toppen van verduurzamingsinvesteringen niet in detail
onderzocht, daarnaast hebben we geen onderzoek gedaan naar de voorwaarden van de genoemde subsidies
en potentiële winkansen van subsidies die in concurrentie worden uitgegeven

Randvoorwaarden
reductieopties

Internationale
investeringsopties
Introductie
Strategy&

38

Ten slotte onderzoeken we de aantrekkelijkheid en overwegingen bij investeringen in duurzame productie buiten NL
Internationale investeringsopties
We onderzoeken kwalitatief hoe aantrekkelijk investeringen in duurzame productie buiten Nederland zijn
en welke factoren een rol spelen bij deze overweging
Factoren
Directe kostenimpact op
de EBITDA

• Aan de bedrijven hebben wij gevraagd of ze overwegen te investeren in duurzame productie, hierbij hebben
we gelet op

– Op welke locaties de bedrijven overwegen te investeren in duurzame productie
– Wat voor soort investeringen de bedrijven overwegen
– Welke overwegen worden meegenomen in de investeringsbeslissing

Mogelijkheid van
prijsdoorgifte1
Impact van
het nieuwe
klimaatbeleid

Implementatie van
rendabele reductieopties

– In welke mate investeringen intern met elkaar concurreren
• Daarnaast hebben wij gevraagd of ze overwegen om hun eigen productie te verplaatsen naar locaties buiten
Nederland dan wel af te schalen in Nederland en elders op te schalen
• We hebben geen analyses gedaan naar het investeringsklimaat van de alternatieve locaties, het lokale
duurzaamheidsbeleid en andere lokale wet- en regelgeving

Randvoorwaarden
reductieopties

Internationale
investeringsopties
Introductie
Strategy&

39

Samenvattend hanteren we deze werkwijze wanneer we de
factoren stap voor stap afpellen in de case studies

Factoren
Directe kostenimpact op
de EBITDA

Impact van
het nieuwe
klimaatbeleid

Introductie
Strategy&

We onderzoeken de impact van de voorgenomen beleidsaanpassingen op de EBITDA van de deelnemende
bedrijven tussen 2022 en 2030

Mogelijkheid van
prijsdoorgifte1

We hanteren in onze analyse een doorgiftemogelijkheid van 50% voor ETS en 0% voor de Nederlandse heffing, al
kan deze in werkelijkheid per bedrijf variëren. Daarom berekenen we ook de effecten bij 0% doorgifte voor ETS.

Implementatie van
rendabele reductieopties

We nemen verduurzamingsinvesteringen mee in onze analyses als deze financieel rendabel zijn zonder subsidie
en er geen andere randvoorwaarden zijn

Randvoorwaarden
reductieopties

We onderzoeken kwalitatief aan welke belemmeringen bedrijven ervaren en aan welke voorwaarden er moet
worden voldaan om de verduurzamingsinvesteringen daadwerkelijk uit te kunnen voeren

Internationale
investeringsopties

We onderzoeken kwalitatief hoe aantrekkelijk investeringen in duurzame productie buiten Nederland zijn en welke
factoren een rol spelen bij deze overweging

35

Updates case
studies

Introductie
Strategy&

22 July 2020
31

4.1
Introductie
Strategy&

Case studie 1:
Dow
Sector: Petrochemie

11 september
22 July 2020
2022
32

Dow is actief in de petrochemie - met 16 fabrieken is Terneuzen
Dow’s op één na grootste productielocatie ter wereld
Algemene informatie
Bedrijfsinformatie
Naam:
Sector:
Werknemers:
Locaties (NL):
Naam moederbedrijf:
Locatie hoofdkantoor:

Delfzijl
Dow Benelux B.V.
Petrochemie
3.5501
Terneuzen, Dordrecht en Delfzijl
The Dow Chemical Company
Midland, Michigan, VS

Productielocatie Terneuzen
•
•
•
•

Dordrecht

In Terneuzen produceert Dow chemische halffabricaten die de basis vormen voor
verschillende typen plastic
De productielocatie in Terneuzen bestaat uit 16 fabrieken en is daarmee de op één na
grootste productielocatie van Dow ter wereld2
De producten worden getransporteerd naar andere productielocaties van Dow, het
merendeel (85%) wordt geëxporteerd naar het buitenland
Het transport van Dow’s eindproducten vindt plaats over water, weg, spoor en via
buisleidingen - Dow is aangesloten op het ARG-netwerk1, een ethyleen pijpleiding dat
chemische producenten uit Nederland, België en Duitsland verbindt

Introductie
Strategy&

Terneuzen

1) Management informatie Dow; 2) Website Dow, geraadpleegd in juli 2022; 3) Dow Terneuzen Infographic; 4) Dow Benelux duurzaamheidsverslag 2013

33

Dow Terneuzen draagt 14% bij aan de ethyleenproductie en
11.5% aan emissies van Dow wereldwijd
Algemene informatie
The Dow Chemical Company

Dow Terneuzen

Moederbedrijf

The Dow Chemical Company

Moederbedrijf

Dow Benelux B.V.

Locatie hoofdkantoor

Midland, Michigan, VS

Locatie

Terneuzen, Nederland

Productie faciliteiten

1061

Productie faciliteiten

16

Omzet

$38,5mld2

Omzet

€1,1mld3 (3%4 van globaal)

Medewerkers

35.7002

Medewerkers

3.5505

CO2-emissies

34,0 Mt3

CO2-emissies

3,9 Mt6 (11,5% van globaal)

Productie in Mt7,8

Productie in Mt

- niet openbaar -

% van globaal

Ethyleen

14%

Polyetheen9

10%

Polyolen

niet bekend

Polyglycolen

niet bekend

Countries with production facilities

Introductie
Strategy&

1) Statista; 2) Dow Inc Annual Report 2020; 3) Scope 1 en 2; 4) uitgaande van een gemiddelde wisselkoers EUR 1 = USD 1.0059; 5) Dow Terneuzen Infographic; 6)
NEA 2021, incl. uitstoot Olin en Trinseo (vallen onder milieuvergunning Dow), deze uitstoot is buiten beschouwing gelaten bij de financiële impact analyse; 7)
Management informatie Dow; 8) productie in 2020 van de belangrijkste productgroepen; 9) LLDP en LDPE

34

In Terneuzen produceert Dow kunststoffen en industriële halffabricaten – tijdens het kraken komt de meeste CO2 vrij
Procesbeschrijving
Toelichting

Schematisch overzicht productieprocessen Dow Terneuzen
Producten1
Ethyleen

Nafta
LPG
Aardgas
Elektriciteit
Stoom
Fuel gas

Polyethyleen
Diverse
productie
processen

Krakers
Ethyleen
Propyleen
Benzeen
Butadieen

Polyglycolen
activiteiten Olin en Trinseo

Olin fabriek

Trinseo fabriek

Introductie
Strategy&

Polyolen

Cumeen

Styreen(derivaten)

• In Terneuzen produceert Dow kunststoffen,
en industriële halffabricaten
• Nafta (aardolie), LPG en aardgas zijn de
belangrijke grondstoffen voor Dow2
• Terneuzen is een zogenoemde
geïntegreerde site waarbij drie krakers
nafta en LPG tot ethyleen, propyleen,
butadieen en benzeen verwerken
• Deze producten worden grotendeels
gebruikt bij de productie van polyethyleen,
polyolen en polyglycolen - een kleiner deel
wordt direct verkocht (ethyleen)
• Tijdens het kraken komen de meeste
broeikasgassen vrij - twee van de krakers
zijn relatief oud en presteren onder dan EU
ETS-benchmark2
• Dow heeft in 2021 een bruto CO2-uitstoot
van 3,9Mt3 – een gedeelte hiervan is
gerelateerd aan wamte en elektriciteit
geleverd aan derden

1) Productie amines sinds ’21 gestopt; 2) Management informatie Dow; 3) incl. uitstoot Olin en Trinseo (vallen onder milieuvergunning Dow), deze uitstoot is buiten
beschouwing gelaten bij de financiële impact analyse

35

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

De beleidsaanpassingen resulteren in een additionele afname
van 3 tot 5% van Dow’s EBITDA in 2030, t.o.v. huidig beleid
Gevolgen aangepast klimaatbeleid
Deelvraag 1: Hoe groot zijn de effecten van de beleidsaanpassingen op de bedrijfskosten en –winst?
De onderzochte Nederlandse beleidsaanpassingen leveren een additioneel verlies van 3% tot 5% van Dow’s EBITDA op in 2030 ten opzichte van het huidig beleid.
Totale kosten voor klimaatbeleid (EU ETS en Nederlands beleid) komen daarmee op ~140mln (o.b.v. tarievenpad A+).

Ontwikkeling EBITDA en kosten Dow1
€

EBITDA

Toelichting
Huidig beleid
Aangepast beleid (A)
Aangepast beleid (A+)
Aangepast beleid (B)

-3%
-4%
-5%
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
€mln
Totale kosten klimaatbeleid

150

Nationale heffing

100

EB/ODE (A+)

50

Indirecte ETS kosten

0
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Introductie
Strategy&

Directe ETS kosten

EBITDA ontwikkeling
•
In de bovenste grafiek is de ontwikkeling van Dow’s EBITDA weergegeven bij
voortzetting van het huidige beleid en bij het aangepaste beleid (incl. alle beoogde
beleidsaanpassingen) – dit geeft de impact van de aanpassing van beleid weer
•
Het totaalpakket aan Nederlandse beleidsaanpassingen heeft een negatieve impact
van ca. -3% tot -5% op Dow’s EBITDA in 2030, afhankelijk van het EB/ODE-scenario
(A, A+ of B)
•
Wanneer een ETS-doorgifte van 0% in plaats van 50% wordt gehanteerd zakt de
EBITDA, waardoor de impact van het aangepaste beleid relatief stijgt van -3,9%
naar -4,5% bij EB/ODE-tarievenpad A+ (niet weergegeven in grafiek)
Totale kosten klimaatbeleid
•
In de onderste grafiek is de ontwikkeling van de totale kosten van klimaatbeleid voor
Dow weergegeven bij aangepast beleid (A+)
•
Ondanks dat beleidsaanpassingen kleine impact hebben, nemen de totale kosten
gerelateerd aan klimaatbeleid tussen ‘22 en ‘30 toe - dit wordt voornamelijk gedreven
door oplopende directe ETS-kosten en intredende heffings- en EB/ODE-kosten
•
Dow betaalt alleen directe ETS-kosten omdat ze haar elektriciteit volledig zelf opwekt wanneer zij gaan elektrificeren kan dit in de toekomst wel het geval zijn
Noot: deze analyses hebben betrekking op Dow’s huidige installaties en zijn exclusief
voorgenomen verduurzamingsinvesteringen – zie p. 52 en p. 54 voor meer informatie
hierover

1) Bij Dow baseren we de EBITDA en productiegegevens op het gemiddelde van de jaren 2011-’20, omdat de financiële gegevens voor het jaar 2021 ontbreken; 2)
Aannames: Doorgiftemogelijkheid van 50% op ETS-kosten, 0% op NL’se heffing. Op een jaarlijkse emissiereductie van 0,5% na zijn er geen
verduurzamingsinvesteringen in deze berekeningen meegenomen.

46

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Van de wijzigingen heeft vooral de afschaffing van de WKKvrijstelling impact, waardoor ook EB/ODE getriggerd wordt
Effect per beleidsaanpassing
Ontwikkeling EBITDA Dow - effecten per maatregel (tarievenpad A+)
Vervallen IKC

€

Aanpassing NL Heffing
Vervallen WKK vrijstelling
Nieuwe EB/ODE tarieven (A+)
Nieuw EBITDA

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030

% van effect op EBITDA totaalpakket beleidsaanpassing in 2030 (A+)
Nieuwe EB/ODE tarieven

26,4%

70,4%

3,2%

Vervallen WKK vrijstelling
Aanpassing NL Heffing

Introductie
Strategy&

1) O.b.v. huidige forecast ETS-prijzen; 2)

Toelichting
•

In de grafiek is de ontwikkeling van Dow’s EBITDA weergegeven bij
aangepast beleid (tarievenpad A+), uitgesplitst per maatregel
EB/ODE-tarieven en vrijstellingen
•
Het vervallen van de WKK-vrijstelling kost Dow vanaf 2025
gemiddeld ~€11,2mln per jaar bij het huidige EB/ODE-tarievenpad–
dit is weergegeven onder ‘vervallen WKK-vrijstelling’
•
Bij verscherping van het EB/ODE-tarievenpad naar A+ loopt dit
bedrag op tot ~€15,7mln per jaar – dit is weergegeven door
‘vervallen WKK-vrijstelling’ en ‘nieuwe EB/ODE-tarieven’
NL heffing
•
De nieuwe reductiefactor voor de Nederlandse heffing levert vanaf
2030 een lastenverzwaring op van ~€0,5mln - zie de volgende
slide voor meer info
IKC
•
Het vervroegd afschaffen van de indirecte kosten compensatie
(IKC) heeft geen impact omdat Dow hier sinds 2021 al geen recht
meer op heeft
Algemeen
•
In totaal leidt het aangepaste beleid bij tarievenpad A+ voor Dow tot
~€16,2mln extra kosten in 2030 – zoals weergegeven op vorige
pagina leidt dit tot een impact van -4% op de EBITDA in 2030
Noot: deze analyses hebben betrekking op Dow’s huidige installaties en
zijn exclusief voorgenomen verduurzamingsinvesteringen – zie p. 52 en p.
54 voor meer informatie hierover

47

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Hoewel impact van de reductiefactor ‘an sich’ beperkt is, voorziet Dow een forse afname van het aantal dispensatierechten
Deepdive: Aanpassing NL’se heffing
Verandering in NL’se heffingskosten voor Dow bij aangepaste reductiefactor

Toelichting

PM: analyse resultaten laten de aanpassing van de benchmarkwaarden buiten beschouwing omdat deze op
Europees niveau worden vastgesteld en daardoor worden gezien als exogene factor

Ontwikkeling EBITDA
• In de bovenste grafiek is de ontwikkeling van Dow’s EBITDA weergegeven
bij huidig en aangepast beleid (tarievenpad A+)
• Pas vanaf ’30 heeft de nieuwe reductiefactor een negatief effect op
Dow’s EBITDA t.o.v. huidig beleid
Prijs CO2-heffing EU & NL
• In de grafiek linksonder is de ontwikkeling van de prijs van de CO2-heffing
weergegeven, zowel voor EU ETS als voor de Nederlandse heffing
• Tot ’27 ligt verwachte ETS-prijs boven de Nederlandse heffingsprijs hierdoor betaalt Dow tot dat jaar naar verwachting geen NL’se heffing
Nederlandse dispensatierechten
• In de grafiek rechtsonder is de ontwikkeling van Nederlandse dispensatierechten weergegeven bij huidig en aangepast beleid (tarievenpad A+)
• Wanneer puur gekeken wordt naar de impact van de reductiefactor, ligt de
nieuwe factor in ’28 en ’29 hoger dan de oude - in ‘30 zakt de nieuwe
reductiefactor onder de oude, wat tot een verlaging van het aantal
dispensatierechten leidt
• Hoewel de aanpassing van de reductiefactor op zichzelf geen grote impact
heeft, ligt het in de lijn der verwachting dat het aantal dispensatierechten
in de toekomst fors afneemt, door aanpassingen in de EUbenchmarkwaarden, zowel voor bestaande als nieuwe installaties. De
impact van EU benchmarkwaarden op het aantal dispensatierechten
vallen buiten scope van dit onderzoek en zijn niet weergegeven in deze
analyse.- zie ook p. 54
Noot: deze analyses hebben betrekking op Dow’s huidige installaties en zijn
exclusief voorgenomen verduurzamingsinvesteringen – zie p. 52 en p. 54
voor meer informatie hierover

-4,4% -0,2% +3,3%
€ mln

0
Huidig beleid

-10

Aangepast beleid

-20
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Prijs CO2-heffing EU & NL
€/tCO2 (in ‘22€)
150

ETS (verwachting)

Nederlandse dispensatierechten
Tot 2028 ligt de
heffingsprijs onder
de ETS-prijs1

NL Heffing

Mt CO2

Belastbare uitstoot

4

Dispensatierechten (Aangepast beleid)

Dispensatierechten (Huidig beleid)

3

100

2
50

1

0

0
2022

Introductie
Strategy&

2024

2026

2028

2030

2022

2024

2026

2028

1) Volgens de ETS-prijsverwachting van de Klimaat- en Energieverkenning 2022

2030

48

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Dow’s marktaandeel is relatief klein – afwentelmogelijkheden
op Nafta en LPG leveranciers zijn daardoor niet aannemelijk
Afwentelmogelijkheden upstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream?
Het aandeel van Dow Terneuzen op de wereldwijde inkoopmarkt van zowel Nafta als LPG is relatief klein, waardoor het aannemelijk is dat Dow’s inkoopmacht beperkt
is. Het is daardoor niet aannemelijk dat Dow kosten kan afwentelen naar haar toeleveranciers.

Grondstof

Nafta (aardolie)

LPG

Markt

De geografische markt hiervoor is door de EC afgebakend
als de EER1

De geografische markt hiervoor is door de EC afgebakend
als Nederland of Benelux2,3

Aandeel Dow

Dow Terneuzen heeft met <3% een relatief klein aandeel in
de wereldwijde consumptie, in Europa is dit ~8%4. Het is
daardoor aannemelijk dat inkoopmacht beperkt is.

Dow Terneuzen heeft met <2% een relatief klein aandeel in
de wereldwijde consumptie, in Europa is dit ~6%4.Het is
daardoor aannemelijk dat inkoopmacht beperkt is.

Leverancier(s)

Dow koopt nafta en LPG in op de spot market en is niet gebonden aan één leverancier 4,5

Alternatieve afzetmogelijkheden leverancier(s)

Nafta en LPG worden internationaal verhandeld. Het is aannemelijk dat de leveranciers andere afnemers kunnen vinden.

Reactie leverancier(s) bij 510% prijsverlaging

Gezien Dow’s relatief kleine marktaandeel is het aannemelijk dat leveranciers succesvol andere klanten kunnen bedienen
tegen hogere tarieven in de hypothetische situatie waarin Dow een prijsverlaging van 5 – 10% kan afdwingen. Dow acht
het voor iedere grondstof niet aannemelijk dat leveranciers bereid zijn om tegen lagere prijzen te leveren.

De mogelijkheid om de kosten af te wentelen op werknemers is niet in detail onderzocht. De werknemers van Dow vallen niet onder een CAO. Loonafspraken worden
onderhandeld met de werknemers.
Introductie
Strategy&

1) EC M.4208; 2) EC COMP/M.4028; 3) EC COMP/M.1628; 4) Management informatie Dow; 5) Dow geeft aan dat prijsverschillen tussen Europa en de VS met name
worden gedreven door transportkosten waardoor ze in de praktijk ook inkopen op markten breder dan Europa

40

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Het is niet aannemelijk dat Dow kosten kan afwentelen op
toeleveranciers op de internationale aardgasmarkt
Afwentelmogelijkheden upstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream?
Vanwege het internationale karakter van de aardgasmarkt en relatief kleine aandeel van Dow Terneuzen is het aannemelijk dat inkoopmacht beperkt is. Het is
daardoor niet aannemelijk dat Dow kosten kan afwentelen naar toeleveranciers van aardgas.

Introductie
Strategy&

Grondstof

Aardgas1

Markt

Aardgas is een commodity. De gasmarkten in Noordwest-Europa zijn goed verbonden waardoor leveranciers voor afzet
niet gebonden zijn aan één land2.

Aandeel Dow

Dow Terneuzen heeft met <1% een relatief klein aandeel in het wereldwijde aardgasverbruik 3, waardoor het aannemelijk
is dat inkoopmacht beperkt is. Er wordt gas opgewekt tijdens het kraken (de rest wordt ingekocht). Hierdoor is Terneuzen
minder afhankelijk van prijsschommelingen dan andere locaties e.g. DE.

Leverancier(s)

Dow sluit contracten af op de geliberaliseerde gasmarkt en is voor de duur van een contract gebonden aan een afnemer 4

Alternatieve afzetmogelijkheden leverancier(s)

Door de goede verbinding tussen gasmarkten in Noordwest-Europa is het aannemelijk is dat leveranciers hun gas ook
aan andere partijen (in het buitenland) kunnen leveren.

Reactie leverancier(s) bij 510% prijsverlaging

Gezien Dow’s relatief kleine marktaandeel is het aannemelijk dat leveranciers succesvol andere klanten kunnen bedienen
tegen hogere tarieven in de hypothetische situatie waarin Dow een prijsverlaging van 5 – 10% kan afdwingen. Dow acht
niet aannemelijk dat leveranciers bereid zijn om tegen lagere prijzen gas te leveren.

1) Feitelijk gezien geen grondstof maar energiedrager; 2) Binnen Nederland wordt gas onder andere geimporteerd uit Noorwegen; 3) Management informatie Dow

49

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Dow kan milieukosten doorgeven aan interne klanten en
gedeeltelijk aan enkele extern verkochte producten
Afwentelmogelijkheden downstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen downstream?
Dow geeft aan alle producten te verkopen tegen marktprijzen die Europees/wereldwijd worden bepaald en daardoor niet in staat te zijn additionele kosten af te
wentelen. Voor de verkoop van ethyleen aan Trinseo en voor Polyether Polyolen is kostenafwenteling op klanten niet geheel uit te sluiten. Voor de overige producten is
het aannemelijk dat marktaandeel en daarmee marktmacht beperkt is.
Producten
Geografische markten
Producenten
Klanten
Prijzen

Van propyleen en ethyleen
wordt een gering aandeel
verkocht aan derden (<10%)1.
Overige productenmarkten zijn
hieronder weergegeven2.

LLDPE2
LDPE3
Polyether Polyolen
Benzeen
Butadieen
Introductie
Strategy&

Geografische markten zoals
gedefinieerd door de EC zijn
hieronder weergegeven. Het
vervaardigen van chemische
basisproducten en plastics
staat echter op de carbon
leakage lijst4, duidend op een
markt die mogelijk breder is
dan Europa. Dit zou
mogelijkheid tot doorgifte
beperken.
EER5
EER5
Minimaal EER6
Minimaal West Europa7
Minimaal West Europa8

Voor de meeste producten is
het marktaandeel van Nederlandse spelers beperkt, waardoor het aannemelijk is dat de
mogelijkheid tot doorgifte van
lokale kostenstijging beperkt is.
Polyether Polyolen is een
uitzondering. Door capaciteitsrestricties kan afwenteling op
klanten niet worden uitgesloten.
Max. marktaandeel NL9
~2,4%10,11
~1,8%10,11
~25% – 43%12
~20%10
~18%10

Van de ethyleen en propyleen productie (~74% totaal)13 wordt
• ~49% gebruikt voor eigen productie op locatie
• ~27% aan andere Dow locaties verkocht
• ~5% aan Olin/Trinseo verkocht
• ~29% extern verkocht
Nagenoeg alle benzeen wordt aan Olin/Trinseo verkocht.
Dow geeft aan alle producten te verkopen tegen marktprijzen die
Europees/wereldwijd worden bepaald en daardoor niet in staat te
zijn additionele kosten af te wentelen. Voor de producten die aan
andere Dow locaties worden verkocht geeft Dow aan dat
kostenstijging lijdt tot marge verlies op het eindproduct omdat
deze niet door te berekenen zijn aan de eindklant. Trinseo heeft
geen optie om separaat ethyleen in te kopen. De mogelijkheid
om kosten af te wentelen is hiervoor niet uit te sluiten. Gezien het
relatief hoge marktaandeel is ook voor Polyether Polyolen is
kostenafwenteling op klanten niet geheel uit te sluiten.

1) Management informatie Dow; 2) Lineair lagedichtheidpolyethyleen; 3) Lagedichtheidpolyetheen; 4) Fase 4: 2021-2030, EC (2019); 5) EC M.1671; 6) EC M.1796; 7) EC M.2345; 8) EC M.2345; 9) Marktaandelen zijn berekend op basis van
aangesloten capaciteit; 10) Max. marktaandeel berekend o.b.v. capaciteit NL t.o.v. productie EU15 + NOR (Petrochemicals Europe, 2018); 11) Van alle PE die in Terneuzen geproduceerd wordt, gaat slechts 10% naar NL – marktaandeel is
daarom gecorrigeerd met een factor ~0,1x; 12) Polyolen capaciteit NL t.o.v. EU consumptie polyether polyolen, ondergrens: alleen Dow produceert polyether polyolen, overige capaciteit wordt gebruikt voor polyester polyolen, bovengrens;
capaciteit NL 100% voor polyether polyolen (0% voor polyester polyolen); 13) O.b.v. productievolumes

42

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Verduurzamingsopties bieden perspectief CO2-uitstoot te
reduceren en hiermee heffing in EU en NL voor te blijven
Verduurzamingsopties
Deelvraag 3: Welke investeringen in verduurzaming kan het bedrijf doen om de lasten te verlagen en de heffing voor te blijven?
Dow’s verduurzamingsplannen focussen op emissiereductie. Tot ’30 kan Dow investeren in verduurzaming van de kraker met de inzet van waterstofproductie, CCS en
e-drives (opties na ’30 zijn niet in scope van analyse). Daarna kan Dow de kraker elektrificeren en de waterstofproductie aanwenden voor e.g. ELSTA. De opties tot
’30 zijn niet economisch haalbaar zonder subidie - zie ook de volgende pagina
Jaarlijkse impact t.o.v. huidige situatie1
Opties tot 2030

Beschrijving

Emissie

Gas

Elektriciteit

Waterstofproductie uit
restgassen i.c.m. CCS

Generatie 12; Dow kan uitstoot verlagen door waterstof en CO2 te produceren uit restgassen, de waterstof in te zetten voor de kraker en CO2, af te vangen en op te slaan

-1,4 Mt

+140*106 m3

+500GWh

Vervanging gas turbines
van krakers met e-drives

Generatie 22; Als 1e stap in de elektrificatie van de krakers kan Dow de huidige gas
turbines vervangen met e-drives

-0,2 Mt

-130*106 m3

+450GWh6

CCS op EO-fabriek

Generatie 22; CO2 die vrijkomt als bijproduct van ethyleenoxide kan worden gezuiverd,
afgevangen en opgeslagen – hiervoor gebruikt Dow de CCS installatie van generatie 1

-0,05 Mt

Minimaal

Minimaal

Elektrificatie van de kraker

Generatie 32; Op termijn (na ’30) wil Dow de gehele kraker elektrificeren, echter deze
technologie is nog in ontwikkeling

-0,9 Mt per
kraker3

Nader te
bepalen

Nader te
bepalen

Waterstofproductie voor
ELSTA

Generatie 42: Na realisatie van generatie 1 en 3 kan de waterstof ingezet worden voor
ELSTA4 - hiermee kan Dow de eigen emissie verder reduceren5

-1,4 Mt

Minimaal

Minimaal

Opties na 2030

Opties na ’30 niet in scope van analyse
Introductie
Strategy&

1) Management informatie Dow; 2) Dow heeft een ‘multi generation’ plan om emissies gefaseerd te reduceren in lijn met reductie doelstellingen; Impact op EU ETS
3) Mogelijke overlap met reductie generatie 1, echter Dow wil de waterstof aanwenden voor ELSTA (fase 4); 4) Indien Dow ervoor kiest ELSTA
(& NL heffing)
eerder over te zetten op waterstof zou; waterstof ingekocht kunnen worden; 5) Bij verkoop H2 aan derden valt de reductie onder scope 3
emissive; 6) Netto effect, door vervanging wordt ook geen stoom meer geproduceerd uit restwarmte gasturbines. Deze moet dan op ELSTA
geproduceerd worden waardoor minder elektriciteit wordt geproduceerd op condenserende stoomturbine.

Impact op
EB/ODE

43

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Om de huidige verduurzamingsplannen en –doelstelling te
realiseren heeft Dow subsidie nodig
Verduurzamingsinvesteringen
Ontwikkeling energieverbruik en CO2-uitstoot, met investeringen
Met extra investeringen2
(2022 en 2030)
2022

%

114%

200

2030

0,5%

-54%

100
0
Gas
Elektriciteit
CO2
Ontwikkeling EBITDA met investeringen (tarievenpad A+)3
€
Zonder extra investeringen

-60%

Met E-drives
Met waterstofproductie uit
restgassen i.c.m. CCS
Met alle investeringen

2022
Introductie
Strategy&

2024

2026

2028

2030

Toelichting
Ontwikkeling energieverbruik en CO2-uitstoot
•
In de bovenste grafiek is de ontwikkeling van Dow Terneuzen’s
CO2-uitstoot weergegeven voor 2022 en 2030, met en zonder
verduurzamingsinvesteringen
•
Wanneer Dow de huidige verduurzamingsplannen realiseert,
levert dit 1,7Mt CO2-besparing op, wat gelijk staat aan een
reductie van 54%
•
Daarbij neemt het elektriciteitsverbruik toe met 114%, en blijft
het gasverbruik vrijwel gelijk (+0,5%) omdat de besparing
vanwege de E-drives vrijwel gelijk is aan de toename door
waterstofproductie uit restgassen i.c.m. CCS (~135mln m3)
Ontwikkeling EBITDA
•
In de onderste grafiek is de ontwikkeling van Dow’s EBITDA
weergegeven bij aangepast beleid (tarievenpad A+), met en
zonder verduurzamingsinvesteringen
•
De verduurzamingsinvesteringen verhogen de OPEX naar
verwachting met 60% in 2030
•
Dit is met name gedreven doordat de operationele kosten van
waterstofproductie uit restgassen i.c.m. CCS en de e-drives
veel hoger liggen dan de baten uit CO2-reductie2
•
Om deze verduurzamingsinvestering door te voeren heeft Dow
subsidie nodig om de onrendabele top te dekken

1) Onrendabele top berekening o.b.v. verlies EBITDA, verwachte uitwerking SDE++ niet in detail geanalyseerd; 2) Reducties hebben betrekking op Dow’s eigen
verbruik – reductie t.o.v. Dow’s gerapporteerde scope 1 emissies zal reductie lager zijn; 3) Impact van E-drives en CCS / H2 op EBITDA is bij vervallen WKKvrijstelling negatiever. Door elektrificatie moet Dow namelijk meer van haar WKK-opgewekte stroom zelf gebruiken, waardoor er EB/ODE over zou moeten worden
betaald. Dit is buiten de analyse in deze grafiek gehouden. Zie ook p. 54.

53

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Beschikbaarheid van CCS infrastructuur en duurzaamheidssubsidies zijn een randvoorwaarde voor realisatie
Benodigdheden verduurzamingsopties
Deelvraag 4: Wat heeft het bedrijf daarvoor nodig (bv. infrastructuur, wet- en regelgeving)?
Dow is voor de verduurzamingsopties tot 2030 met name gebaat bij (tijdige) ontwikkeling van infrastructuur voor transport en opslag van CO2. Tevens zijn subsidies
van belang, zowel in de vorm van belastingvoordeel als een financiële bijdrage aan de ontwikkeling en realisatie van (relatief) nieuwe technologieën. Voor de opties na
2030 zijn zowel de aanleg van waterstofinfrastructuur, als uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk ook van belang.
Optie tot 2030
Benodigdheden1

Waterstofproductie uit
restgassen i.c.m. CCS

• Subsidie; om de onrendabele top te dekken is subsidie vanuit de overheid nodig e.g. SDE++, behoud belasting vrijstellingen
• CCS-infrastructuur en bilaterale overeenkomsten; voor CO2-opslag in NL is infrastructuur benodigd, voor CO2-opslag in het
buitenland is overeenstemming benodigd m.b.t. de lange termijn verantwoordelijkheid voor de opgeslagen CO 2
• Vrijstelling RED III doelstelling; zou Dow zou graag zien dat het gebruik van bijproduct H2 uit de kraker en H2 geproduceerd uit
restgassen niet meetelt in de Europese H2 renewable doelstelling

Vervanging gas turbines
van krakers met e-drives

• Elektriciteitsnet; mogelijk additionele capaciteit op het net nodig om te voorzien in de toenemende elektriciteitsbehoefte

CCS op EO fabriek

Deze investering bouwt voort op ‘waterstofproductie uit restgassen i.c.m. CCS’ – los van benodigde investering (e.g. zuiveren CO2stroom en aansluiting op ‘liquefaction’) geen additionele benodigdheden voor CCS op EO fabriek

Opties na 2030 niet in scope van analyse
Elektrificatie van de kraker

• Technologische ontwikkeling; technologie moet nog worden uitontwikkeld en gedemonstreerd (op grote schaal)
• Elektriciteitsnet; additionele capaciteit (met lage CO2 afdruk) op het net om te voorzien in de toenemende elektriciteitsbehoefte
• Subsidie; om investeringen in ontwikkeling te versnellen is subsidie vanuit de overheid nodig e.g. SDE++, maatwerk

Waterstofproductie voor
ELSTA

• Waterstofinfrastructuur; aanleg van en aansluiting op een nationaal waterstofnetwerk wordt gezien als cruciale voorwaarde
• Subsidie; behoud2 en uitbreiding3 van belasting vrijstelling is nodig om de business case voor WKK en conversie restgassen in
H2 rond te krijgen

Introductie
Strategy&

1) Management informatie Dow; 2) Door toenemende variatie in load van energie opwekking is de 30% efficiency grens voor vrijstelling energie belasting en ODE
lastiger te behalen; 3) Preferente allocatie van CO2-reductie e.g. CO2-reductie op WKK telt maar gedeeltelijk mee voor bepaling CO2-heffing (alleen gedeelte waarmee
warmte emissies gereduceerd worden). Dit maakt een vergelijkbare investering in CCS op de WKK minder aantrekkelijk dan op de kraker.

44

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Vergelijkbare investeringen in andere landen worden tegen
elkaar afgewogen - (stabiliteit van) beleid weegt hierin mee
Alternatieve (investerings)opties
Deelvraag 5: Hoe aantrekkelijk is een investering voor duurzame productie in een ander EU-land ten opzichte van dezelfde investering in Nederland?
Welke factoren spelen hierbij een rol?
Dow overweegt investeringen in vergelijkbare verduurzamingstechnologieën op andere locaties. Hierbij zijn technische factoren en economische factoren, zoals de
beschikbaarheid van infrastructuur en duurzaamheidssubsidies, van belang. Daarnaast speelt stabiliteit van beleid een belangrijke rol bij investeringsbeslissingen.
Dow geeft aan dat zowel de aanpassing van dispensatierechten als de aanpassing van de WKK-vrijstelling een negatieve impact heeft op de de business case van de
generatie 1 investeringen. Dit maakt Nederland relatief minder aantrekkelijk locatie voor de investering in waterstof en CCS dan andere landen.
Dow overweegt vergelijkbare verduurzamingsprojecten op andere productielocaties

Technische en economische factoren spelen een
rol bij de overweging op corporate niveau

Dow heeft de mogelijkheid om productie
(gedeeltelijk) te verplaatsen

Dow geeft aan meerdere mogelijkheden voor
investeringen in duurzame productie in het
buitenland te hebben, welke vergelijkbaar zijn met
die van Dow in Terneuzen. Op dit moment is Dow
van plan om te investeren in de bouw een nieuwe
productie faciliteit en in een retrofit van de
bestaande faciliteit in Canada1,2. Hierbij draait het
ook om een combinatie van waterstof en CCS. Het
is onzeker of beide projecten tegelijkertijd uitgevoerd
kunnen worden3. Bij krakers op andere locaties (e.g.
Duitsland, Spanje) kunnen vergelijkbare project
uitgevoerd worden3.

Op corporate niveau worden investeringen tegen
elkaar afgewogen. De belangrijkste overwegingen
hierbij zijn3:
• Technische factoren: zoals de beschikbaarheid
van infrastructuur is van groot belang. Transporten opslagcapaciteit is nodig voor CCS e.g. de
Alberta Carbon Trunk Line voor de nieuwe faciliteit
in Canada. Op de langere termijn is beschikbaarheid van waterstofinfrastructuur relevant.
• Economische factoren: spelen ook een
belangrijke rol. Zaken als duurzaamheidssubsidies
en belasting op CO2 bevorderen
investeringsbeslissingen voor Dow.
• Stabiliteit van beleid: is tevens een belangrijke
factor. Onzekerheid m.b.t. beleid kan er toe leiden
dat investeringen worden uitgesteld.

Dow geeft aan de mogelijkheid te hebben om
productie af te schalen in Terneuzen en elders op te
schalen wanneer daar investeringen worden gedaan.
Alternatieve locaties in Europa hiervoor zijn
Duitsland en Spanje3.

Introductie
Strategy&

Hoewel we in de analyse niet kijken naar de impact van
aangepast beleid op de business case van
verduurzamingsinvesteringen, kan dit wel degelijk impact
hebben op de toekomstige kosten en winstgevendheid.
Dow verwacht een afname van het aantal dispensatierechten voor de generatie 1 investeringen van ~800 kilo
(~25%) in de periode 2028-2030 voor de ATR3. Tevens
heeft het aanpassen van de WKK-vrijstelling een
negatieve impact doordat meer elektriciteit zelf verbruikt
zal worden4 door de geplande
verduurzamingsinvesteringen. Dit kost Dow ongeveer €
18 miljoen aan extra te betalen EB en ODE in 2030.

1) ‘Chemical Giant Dow Urges U.S. to Follow Canada’s Lead on Carbon Incentives’ Bloomberg (2021); 2) ‘Dow details plan to decarbonize its petrochemical
production’ C&EN (2021); 3) Management informatie Dow; 4) Voor de productie van waterstof, afvang en vloeibaar maken van CO2 en voor elektrificatie van de
krakers

45

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

DV 5. Alternatieve opties

Beleidsaanpassingen verhogen kosten en weglekrisico – tevens
hebben ze een negatief effect op investeringsbusinesscase in NL
Handelingsperspectief en weglekrisico’s
Hoofdvraag: Leidt de aanpassing van de (klimaat)maatregelen in bepaalde bedrijfstakken tot (extra) weglekrisico’s en welk handelsperspectief hebben
deze bedrijven om die te mitigeren?
Mogelijk ontstaan weglekrisico’s als klanten voor producenten uit andere landen gaan kiezen die tegen lagere kosten kunnen opereren. Het huidige Nederlandse
beleid zorgt ervoor dat de kostenbasis in Nederland hoger is t.o.v. andere landen. De voorgestelde aanpassingen vergroten dit verschil in kosten verder tussen landen.
Er zijn ook mogelijke weglekrisico’s doordat Dow hun productie zou verplaatsen.
Dow’s verduurzamingsinvesteringen zijn gefocust op emissiereductie en hebben een lange investeringshorizon (tot na 2030). De verduurzamingsinvesteringen worden
primair gedreven door de kosten voor EU ETS en de nationale heffing. De aanpassing van de reductiefactor op zichzelf heeft hier een beperkt effect op voor de
periode tot 2030, maar op de langere termijn kan de impact hiervan groter zijn. Deze verduurzamingsmaatregelen brengen ook een verschil in energieverbruik met
zich mee (minder gas, meer elektriciteit). Dow geeft aan subsidie nodig te hebben om de investeringen uit te kunnen voeren, omdat deze onrendabele toppen hebben.
Tot slot zien we dat de voorgestelde beleidsaanpassingen een negatief effect hebben op de business case van enkele verduurzamingsinvesteringen. Hierdoor wordt
Nederland voor Dow relatief gezien een minder aantrekkelijke locatie om te investeringen in verduurzaming.
Voorgenomen
maatregel

Impact op EBITDA
20301 in €Mn

Verhoging nationale
CO2-heffing

-0,5

Aanpassing EB en
ODE (tarievenpad A+)
Aanpassing aftrek
WKK

-4,3

Handelingsperspectief
Verduurzamingsopties bieden perspectief CO2-uitstoot te verlagen. Er zijn subsidies nodig ter dekking onrendabele toppen.
WKK is noodzakelijk, op langere termijn kan waterstof
mogelijk worden gebruikt in plaats van gas als input.

-11,4

Verplichting energiebesparingsmaatregelen

N.v.t.

Weglekrisico

Klanten kunnen kiezen voor producenten uit andere
landen met lagere kosten. Mogelijk weglekrisico
productie naar andere locaties van Dow.

Verplichting energiebesparingsmaatregelen verdringt mogelijk
effectievere verduurzamingsopties

In deze analyse is niet weergegeven wat de impact van het nieuwe beleid is op voorgenomen verduurzamingsinvesteringen
Introductie
Strategy&

1) T.o.v. voortzetting huidig beleid. Voor de eerdere afschaffing van de IKC geldt dat deze per definitie geen impact heeft in 2030, omdat in het basisscenario de IKC
vanaf 2026 wordt afgeschaft. Deze is daarom niet in dit overzicht opgenomen

46

4.2
Introductie
Strategy&

Case studie 2:
Yara Sluiskil
Sector: Kunstmest

11 september
22 July 2020
2022
47

Vanuit Sluiskil bedient Yara klanten binnen en buiten Europa
met de productie van o.a. ammoniak, nitraat, ureum en AdBlue
Algemene informatie
Bedrijfsinformatie
Naam:
Sector:
Werknemers:
Locaties (NL):
Naam moederbedrijf:
Locatie hoofdkantoor:

Yara Sluiskil B.V
Kunstmest
7121
Sluiskil
Yara International ASA
Oslo, Noorwegen

Productielocatie Sluiskil
•
•
•
•
•

De productielocatie in Sluiskil is de grootste kunstmestfabriek van Noordwest-Europa2
In 2021 was de totale productie in Sluiskil 4,9 miljoen ton, waarvan 3 miljoen ton kunstmest
en 1,9 miljoen ton industriële producten1
De aanvoer van grondstoffen vindt voornamelijk (>95%) plaats via buisleidingen1
Het transport van de eindproducten van Yara Sluiskil vindt voornamelijk plaats over water
(~80%), weg (~15%), spoor en buisleidingen (<5%)3
De producten worden getransporteerd naar markten binnen en buiten Europa – 95% van de
AdBlue productie wordt geexporteerd binnen de EU, van de meststoffen wordt ~60%
geëxporteerd naar landen buiten de EU1

Introductie
Strategy&

Sluiskil

1) Management informatie Yara; 2) ‘Is er toekomst voor kunstmestfabriek Yara in Nederland?’ NOS (2022); 3) Yara duurzaamheidsmagazine 2020

56

Sluiskil is de grootste productiefaciliteit van Yara International
ASA en levert ~23% van het totale productievolume
Algemene informatie
Yara International ASA

Yara Sluiskil

Moederbedrijf

Yara International ASA

Moederbedrijf

Yara Sluiskil B.V.

Locatie hoofdkantoor

Oslo, Noorwegen

Locatie

Sluiskil, Nederland

Productie faciliteiten

28

Productie faciliteit

1

Omzet1

$16,6mld

Omzet3

€1,2mld (7%4 van global)

Medewerkers1

17.800

Medewerkers5

7123 (4% van global)

CO2-emissies1,2

17,5 Mt

CO2-emissies6

3,2 Mt (18% van global)7

Productie in duizend ton1

Productie in duizend ton3

% van global

Ammoniak

7.261

Ammoniak

1.537

21%

Ureum

4.739

Ureum (incl. AdBlue)

1.166

25%

Nitraat

6.254

Nitraat

1.623

26%

NPK

6.442

NPK

0

0%

CN

1.773

CN

0

0%

UAN

917

UAN

533

58%

SSP-based fertilizer

717

SSP-based fertilizer

0

0%

MAP

14

MAP

0

0%

4.859

23%

Totaal
Introductie
Strategy&

20.856

Countries with production facilities

Totaal

1) Yara Integrated Report 2021; 2) scope 1 + 2; 3) Yara management informatie; 4) uitgaande van een gemiddelde wisselkoers EUR 1 = USD 1.0059; 5) 2022 De
toekomst van Yara brochure; 6) NEA 2021; 7) Waarvan 1,4Mt wordt ingezet voor kortcyclisch CCU, waardoor netto emissie 1,8Mt bedraagt

57

Met name de ammoniakproductie is energie-intensief –
jaarlijks produceert Yara in Sluiskil 3,2Mt CO2
Procesbeschrijving
Toelichting

Schematisch overzicht productieprocessen van Yara Sluiskil

Productgroepen

Grondstoffen
Lucht (O2 en N2)
Water (H2O)
Aardgas

Koolstofdioxide (CO2)

Ammoniakproductie

Ammoniak
Ammoniakwater

CO2

Ureum granulaat
Air1
NOxCare

Ureumproductie

UAN
Salpeterzuurproductie

Ammoniumnitraatproductie

Nitraat granulaat

Salpeterzuur

Introductie
Strategy&

• In Sluiskil produceert Yara ammoniak, ureum,
salpeterzuur en ammoniumnitraat, welke
worden opgewerkt tot verschillende
productgroepen
• Ammoniak is de backbone voor alle
productgroepen van Yara, productie hiervan is
energie-intensief (~90% van totale emissies en
gasverbruik1) omdat het aardgas voornamelijk
als waterstofrijke grondstof dient
• Sluiskil’s ammoniakproductie is energieefficiënt – 2 van de 3 plants behoren tot de
10% meest energie-efficiënte plants volgens
het IFA 2019-2020 rapport1
• Van de 3,2Mt bruto CO2-productie in 2021 is
1,4Mt ingezet als grondstof voor o.a.
ureumproductie en verkoop aan derden1,2
resulterend in een netto uitstoot van 1,8Mt3
• Yara heeft in 2020 netto emissie3 met 3,4Mt
(~65%) teruggebracht ten opzichte van 19902
van 5.2Mt naar 1.8Mt CO2
• In dezelfde periode is het verladen volume
eindproducten gegroeid met 60% van 3Mt naar
5Mt1

1) Management informatie Yara; 2) Yara Climate Roadmap 2030 (2022); 3) Emissies die vrijkomen stroomafwaarts in de keten (e.g. gebruik van kunstmest, consumptie van
koolzuurhoudende dranken) worden door de Nea gezien als scope 1 emissies voor Yara, RIVM calculaties gebruiken een andere methodiek waarbij soortgelijke uitstoot niet
wordt meegerekend

58

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Huidig klimaatbeleid verlaagt EBITDA met 23% in 2030 - de
aanpassingen leiden tot een verdere verlaging van 3% tot 12%
Gevolgen aangepast klimaatbeleid
Deelvraag 1: Hoe groot zijn de effecten van de beleidsaanpassingen op de bedrijfskosten en –winst?
De in deze studie onderzochte Nederlandse beleidsaanpassingen leveren een additioneel verlies van 3 tot 12% van Yara’s EBITDA op in 2030 ten opzichte van het
huidig beleid. Dit leidt tot een EBITDA impact van –26% tot –32% voor de totale kosten voor klimaatbeleid.

Ontwikkeling EBITDA Yara t/m 20301
Ontwikkeling EBITDA

Toelichting
Huidig beleid
Aangepast beleid (A)

€

Aangepast beleid (A+)
Aangepast beleid (B)

-3%
-6%

EBITDA ontwikkeling
•
In de grafiek is de ontwikkeling van Yara’s EBITDA weergegeven bij het huidige beleid
en bij het aangepaste beleid, waarbij in het aangepaste beleid alle beoogde
beleidsaanpassingen zijn meegenomen
•
Deze analyse neemt alleen de investeringen die reeds zijn of momenteel worden
uitgevoerd mee
•
Het totaalpakket aan Nederlandse beleidsaanpassingen heeft een impact van ca. 3% tot -12% op Yara’s EBITDA1 in 2030, afhankelijk van het EB/ODE-scenario (A, A+
of B)
•
Het huidige klimaatbeleid heeft een impact van -23% op Yara’s EBITDA2 in 2030.
Met de voorgestelde beleidsaanpassingen stijgt deze impact naar -26% tot –32% niet visueel weergegeven, zie ook aanname m.b.t. doorgifte
•
Wanneer een ETS-doorgifte van 0% in plaats van 50% wordt gehanteerd zakt de
EBITDA, waardoor de impact van het aangepaste beleid relatief stijgt van -6% naar 7% bij EB/ODE-tarievenpad A+ (niet weergegeven in grafiek)

-12%

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030

Introductie
Strategy&

Aannames: Geen doorgiftemogelijkheid van NL’se heffing, 50% doorgifte van ETS, indirecte ETS-kosten zijn 100% doorgerekend in elektriciteitsprijs
1) Op basis van EBITDA na huidig Nederlands klimaatbeleid, vóór aangepast Nederlands klimaatbeleid; 2) Op basis van EBITDA vóór Nederlands klimaatbeleid
(zowel huidig en aangepast)

61

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Totale kosten klimaatbeleid verdrievoudigen bijna tussen 2022
en 2030 voor Yara, dat komt vooral door EU ETS
Gevolgen aangepast klimaatbeleid
Deelvraag 1: Hoe groot zijn de effecten van de beleidsaanpassingen op de bedrijfskosten en –winst?
De verwachte totale kosten van het klimaatbeleid (EU ETS en Nederlands beleid) in 2030 bedragen ~€74mln, hiervan is ~€34mln gedreven door ETS-kosten (direct
en indirect) en ~€40mln gedreven door Nederlands beleid (huidig en aangepast) o.b.v. tarievenpad A+.

Ontwikkeling kosten Yara t/m 20301
Ontwikkeling totale kosten klimaatbeleid

€mln
80
60
40

20
0
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Nationale heffing
Directe ETS kosten

Toelichting
Totale kosten klimaatbeleid
•
In de grafiek wordt de ontwikkeling van de totale aan klimaatbeleid gerelateerde kosten
voor Yara weergegeven bij aangepast beleid (A+)
•
Ondanks dat de beleidsaanpassingen een relatief kleine impact hebben, nemen de
totale kosten gerelateerd aan klimaatbeleid tussen 2022 en 2030 flink toe, oplopend
tot €74mln miljoen per jaar in 2030 – dit betekent een sterke afname van Yara’s
investeringsruimte en winstgevendheid
•
Dit wordt met name gedreven door hoge CO2-kosten vanaf ‘26, de kosten van de
Nederlandse heffing zijn daarbij relatief beperkt door hoge ETS-prijzen - zie ook p. 21,
26 en 27
Noot 1: In het gehele onderzoek is toekomstig Europees (e.g. CBAM en de daaraan
gerelateerde uitfasering van vrije ETS-rechten) beleid niet meegenomen in de analyses om
het effect van Nederlands beleid zo goed mogelijk in kaart te brengen. Weergegeven kosten
zijn dus exclusief kosten voor toekomstig Europees beleid2
Noot 2: In vergelijking met PwC’s vorige Speelveldtoets zijn nu een stuk lagere ETS-kosten
berekend. Dit komt met name doordat ditmaal gerekend is met een CSCF van 100% i.p.v.
78% o.b.v. de nieuwe vaststelling in 2021 door de EC. Bedrijven ontvangen hierdoor meer
vrijstellingen, waardoor er minder belastbare uitstoot is.
Noot 3: In het gehele onderzoek zijn geen correcties gedaan voor toekomstige inflatie.

Indirecte ETS kosten

EB/ODE (A+)
Introductie
Strategy&

Aannames: Geen doorgiftemogelijkheid van NL’se heffing, 50% doorgifte van ETS, indirecte ETS-kosten zijn 100% doorgerekend in elektriciteitsprijs
1) Onder zekere investeringen vallen de investeringen die reeds zijn of momenteel worden uitgevoerd; 2) m.u.v. EU ETS-prijs omdat kosten voor Nederlandse heffing
hier direct aan zijn gerelateerd

59

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Vrijwel het gehele additionele effect van het nieuwe beleid op
EBITDA komt door aanpassing EB/ODE en WKK-vrijstelling
Effect per beleidsaanpassing
Effecten per maatregel (tarievenpad A+)

Toelichting

€

Vervallen IKC
Aanpassing NL Heffing
Vervallen WKK vrijstelling
Nieuwe EB/ODE tarieven (A+)
Nieuw EBITDA

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030

% effect v/h totaalpakket aan beleidsaanpassingen in 2030
Aanpassing NL Heffing

59,7%

33,3%

6,9%

Vervallen WKK vrijstelling
Nieuwe EB/ODE tarieven

Introductie
Strategy&

•

In de grafiek is de EBITDA ontwikkeling weergegeven bij aangepast beleid
(tarievenpad A+), uitgesplitst per maatregel
EB/ODE-tarieven en vrijstellingen
•
Van het totaalpakket aan beleidswijzigingen kan ~60% van het effect in 2030
worden toegeschreven aan EB/ODE-aanpassing
•
Het vervallen van de WKK-vrijstelling is verantwoordelijk voor ~33% van de
additionele kosten in 2030 (bij tarievenpad A+)
•
Gezamenlijk wordt dus ~93% van de additionele kosten van de
beleidsaanpassingen in 2030 dreven door EB/ODE-tarieven en vrijstellingen
(bij tarievenpad A+)
NL heffing
•
De aanpassing van de reductiefactor draagt voor ~7% bij aan de additionele
kosten voor de beleidsaanpassingen in 2030 (dit is additioneel op de reguliere
kosten van de nationale heffing)
IKC
•
Het vervroegd afschaffen van de IKC heeft geen additionele impact op Yara
omdat de kunstmestsector hier op EU niveau vanaf 2021 al geen recht meer op
heeft – dit valt dus al onder huidig beleid
•
Uiteraard heeft deze eerdere beslissing op EU niveau wel financiële impact op
Yara (dit is in deze studie niet onderzocht)
Algemeen
•
In totaal leidt het aangepaste beleid bij tarievenpad A+ voor Yara tot ~€10,8mln
extra kosten in 2030 – dit komt boven op de ~€39mln kosten voor Nederlands
beleid en ~€24mln voor EU ETS
Noot 1: In vergelijking met PwC’s vorige Speelveldtoets zijn nu een stuk lagere ETSkosten berekend. Dit komt met name doordat ditmaal gerekend is met een CSCF
van 100% i.p.v. 78% o.b.v. de nieuwe vaststelling in 2021 door de EC. Bedrijven
ontvangen hierdoor meer vrijstellingen, waardoor er minder belastbare uitstoot is. 60

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Het is niet aannemelijk dat Yara Sluiskil kosten kan afwentelen
op toeleveranciers op de internationale aardgasmarkt
Afwentelmogelijkheden upstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream?
Vanwege het internationale karakter van de aardgasmarkt en relatief kleine aandeel van Yara Sluiskil is het aannemelijk dat haar inkoopmacht beperkt is. Het is
daardoor niet aannemelijk dat Yara Sluiskil kosten kan afwentelen naar haar toeleveranciers.

Grondstof

Aardgas is veruit de belangrijkst grondstof voor Yara1,2 en bepaalt ook het grootste deel van de totale operationele kosten.

Markt

Aardgas is een commodity en wordt verhandeld op gasbeurzen (e.g. TTF in NL). De gasmarkten in Noordwest-Europa
zijn goed verbonden waardoor leveranciers niet gebonden zijn aan één land 3 voor afzet.

Aandeel Yara

Yara International ASA heeft met <1% een relatief klein aandeel in het totale Europese aardgasverbruik 4. Het is daardoor
aannemelijk dat Yara’s inkoopmacht beperkt is.

Leverancier(s)

Aardgas wordt verhandeld op gasbeurzen (e.g. TTF in NL). Leveranciers zijn daardoor niet verbonden aan één partij 4.
Yara koopt in op de spot markt.

Alternatieve afzetmogelijkheden leverancier(s)

Door de goede verbinding tussen gasmarkten in Noordwest-Europa is het aannemelijk is dat leveranciers hun gas ook
aan andere partijen (in het buitenland) kunnen leveren.

Reactie leverancier(s) bij 510% prijsverlaging

Gezien Yara’s relatief kleine marktaandeel is het aannemelijk dat leveranciers succesvol andere klanten kunnen bedienen
tegen hogere tarieven in de hypothetische situatie waarin Yara een prijsverlaging van 5 – 10% kan afdwingen. Yara acht
het niet aannemelijk dat leveranciers bereid zijn om tegen lagere prijzen gas te leveren.

De mogelijkheid om de kosten af te wentelen op werknemers is niet onderzocht.

Introductie
Strategy&

1) Feitelijk gezien zowel grondstof en energiedrager; 2) Yara geeft aan alternatieven te onderzoeken, die momenteel niet beschikbaar zijn op de schaal die nodig is; 3)
Binnen Nederland wordt gas geïmporteerd o.a. vanuit Noorwegen; 4) Management informatie Yara

63

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Het is aannemelijk dat Yara’s marktmacht en daarmee doorgiftemogelijkheid van additionele kosten op klanten beperkt is
Afwentelmogelijkheden downstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen downstream?
Yara is actief in een internationale markt waarop zij concurrentie ervaart en afnemers niet gebonden zijn aan producenten. Prijzen worden bepaald op internationale
markten. De marktmacht van Yara is beperkt, waardoor het aannemelijk is dat de doorgiftemogelijkheid van additionele milieukosten beperkt.
Producten

Geografische markten

Producenten

Stikstof gebaseerde
kunstmest genereert ~75%
van Yara’s omzet1. Stikstof
gebaseerde meststoffen zijn
homogeen en mogelijkheden
om te differentiëren zijn
beperkt2. De EC heeft een
aparte markt afgebakend voor
op stikstof (‘N’) gebaseerde
kunstmest3.

De geografische markt
hiervoor is door de EC
afgebakend als ten minste de
Europese Economische
Ruimte (EER)4. Gezien deze
afbakening is het niet
onaannemelijk dat de markt
wereldwijd is.

In 2019 produceerde Yara
Sluiskil ~5% van het totale
aanbod op stikstof
gebaseerde mest in Europa.
Wereldwijd was dit ~1%.
Zowel in Europa, als
wereldwijd, is het aandeel en
daarmee de marktmacht van
Yara beperkt.

Introductie
Strategy&

Klanten

Er zijn geen kunstmestafnemers die aan Yara
gebonden zijn, bijvoorbeeld
vanwege infrastructurele
transportmogelijkheden1.

Prijzen

Prijzen worden bepaald op
internationale markten6. De
recente gasprijs ontwikkeling
heeft zowel prijs als risico
verhoogd (verkoopprijzen zijn
vastgelegd terwijl de spotprijs
inkoopkosten bepaalt). Dit
bevestigt het beeld dat Yara’s
marktmacht beperkt is.

1) Management informatie Yara; 2) Copenhagen Economics (2015); 3) EC, COMP/M.6695 - AZOTY TARNÓW/ ZAKŁADY AZOTOWE PUŁAWY; 4) 4 EC, M.7784 CF INDUSTRIES HOLDINGS / OCI BUSINESS; 5) World fertilizer trends and outlook to 2022, FAO; 6) Yara baseert de verkoopprijs van producten op internationale
marktprijzen van Ureum, Nitraat en Ammoniak, plus transportkosten, e.g. prijs Ureum wordt gebaseerd op koers Ureum, zwarte zee, bulk, spot ‘free-on-board’ koersprijs

62

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Verduurzamingsplannen zijn gericht op verlaging van CO2uitstoot1 en gasverbruik, voor zowel Yara zelf als in de keten
Verduurzamingsopties
Deelvraag 3: Welke investeringen in verduurzaming kan het bedrijf doen om de lasten te verlagen en de heffing voor te blijven?
Yara kan investeren in CCS, de overstap op waterstofgas (door directe afname van waterstof i.p.v. aardgas als waterhoudende grondstof) voor ammoniak productie,
lachgas reductie en maatregelen t.b.v. energie-efficiëntie om verder te verduurzamen. Investeringen voor CO2-reductie hebben tot ’30 met name invloed op lasten voor
EU ETS en daarnaast op de te betalen Nederlandse heffing. Overstappen op waterstof stelt Yara in staat EB/ODE-kosten te verlagen. CCS heeft echter een
verhogend effect op toekomstige EB/ODE-kosten.
Jaarlijkse impact t.o.v. huidige situatie2
Optie

Beschrijving

Emissie

Gas

Elektriciteit

CO2-compressie voor CCS

Yara’s bedrijfsproces stelt Yara in staat reeds afgevangen zuivere CO2 te gebruiken
voor andere doeleinden; naast kortcyclisch hergebruik kan Yara CO2 comprimeren
voor opslag en daarmee uitstoot verlagen

~-0,8 Mt 3

n.v.t.

+98 GWh

Overstap op waterstof
(elektrolyser)

In samenwerking met Orsted kan Yara een waterstofproductiefaciliteit realiseren - Yara
neemt dan waterstofgas (i.p.v. aardgas) af voor de productie van groene ammoniak,
met zowel CO2-reductie als een lager gasverbruik tot gevolg4

-0,11 Mt

-29*106 m3

P.M.5

Lachgasreductie

Yara kan investeren in nieuwe branders voor het salpeterzuurproductieproces en
daarmee uitstoot reduceren

-0,18 Mt

n.v.t.

n.v.t.

Energie-efficiëntie

Yara heeft verschillende energiebesparingsprojecten in de pijplijn waaronder
optimalisatie van compressoren, elektrificatie etc.– met een lagere CO2-uitstoot en
energieverbruik tot gevolg

-0,08 Mt

Nader te
bepalen

+70-150
GWh6

Impact op EU ETS
(& NL heffing)
Introductie
Strategy&

1) Scope 1; 2) Management informatie Yara, o.b.v. productieniveau 2019; 3) Kan mogelijk meer zijn; 4) De 100MW electrolyser kan ca. 4% van de totale
waterstofproductie in Sluiskil vervangen; 5) Additionele elektricteitsverbruik wordt ofwel verrekend in waterstofprijs die Orsted zal rekenen aan Yara. In het geval de
waterstoffabriek op Yara’s terrain in Sluiskil komt te staan, heeft dit gevolgen voor Yara’s capaciteit behoefte op het elektriciteitsnet; 6) Afhankelijk van welke projecten
daadwerkelijk worden uitgevoerd

Impact op
EB/ODE
63

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Wanneer Yara de verduurzamingsinvesteringen1 doorvoert
resulteert dit in een EBITDA verschil van 4% in 2030
Effecten verduurzamingsinvesteringen
Ontwikkeling EBITDA met verduurzamingsinvesteringen (A+)
€

Toelichting

Alleen reeds uitgevoerde investeringen2
Alle investeringen (incl. CCS)3

Startjaar CCS

+4%
2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

2029

2030

Energieverbruik en CO2-uitstoot zonder en met extra investeringen
Zonder additionele investeringen
%

0,0%

-0,5%

Incl. additionele investeringen
+16%-32%
32,1% 4

%

-30%

100

100

50

50

0

2030

0
Elektriciteit

Introductie
Strategy&

2022

CO2

Elektriciteit

Ontwikkeling EBITDA
• In de bovenste grafiek is de additionele ontwikkeling van Yara’s EBITDA
weergegeven bij aangepast beleid (tarievenpad A+), met en zonder
additionele verduurzamingsinvesteringen1,2
• Wanneer additionele verduurzamingsinvesteringen2 worden uitgevoerd
resulteert dit in een EBITDA verschil van 4% in 2030 t.o.v. de reeds
uitgevoerde investeringen1
• Dit komt doordat de hogere operationele kosten als gevolg van additionele
verduurzaming grotendeels gepaard gaan met vermeden ETS-kosten
• Volgens deze vereenvoudigde analyse dekt deze ETS-omzet de
operationele kosten van CCS, zowel voor energie als voor onderhoud en
transport
Ontwikkeling energieverbruik en CO2-uitstoot
• In de onderste grafiek is de ontwikkeling van Sluiskil’s CO2-uitstoot
weergegeven voor 2022 en 2030, met en zonder additionele
verduurzamingsinvesteringen1,2
• Het totaalpakket aan verduurzamingsinvesteringen kan Yara’s bruto CO2uitstoot reduceren met 30% in 2030 t.o.v. 2022, dit kan grotendeels
worden toegeschreven aan het CCS-project (netto reductie in 2030 t.o.v.
2022 komt neer op ~63%)5,6
• Het elektriciteitsverbruik zal daarbij toenemen met 16%-32%
• Afhankelijk van energie-efficiëntie projecten die daadwerkelijk uitgevoerd
worden4 zal het gasverbruik met tientallen miljoenen kub dalen
• Wanneer deze additionele investeringen niet worden gedaan zal het
energieverbruik en de CO2-uitstoot vrijwel gelijk blijven

CO2

1) Alle investeringen exclusief de overstap naar waterstof; 2) Inclusief reeds uitgevoerde investeringen en investeringen in uitvoering, exclusief toekomstige
investeringen; 3) Yara’s plannen om over te stappen op waterstof worden niet meegerekend in de analyse i.v.m. onzekere waterstofprijzen; 4) Afhankelijk van welke
energie-efficiëntie projecten daadwerkelijk worden uitgevoerd; 5) Management informatie Yara; 6) Zie p. 59 voor toelichting bruto/netto uitstoot

64

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Yara is gebaat bij een internationaal marktsysteem voor CCS,
waterstofinfrastructuur en additionele elektriciteitscapaciteit
Benodigdheden verduurzamingsopties
Deelvraag 4: Wat heeft het bedrijf daarvoor nodig (bv. infrastructuur, wet- en regelgeving)?
Gezien het belang van CCS is Yara gebaat bij gebaat bij een internationaal functionerend marktsysteem voor CCS. Tevens is beschikbaarheid en toegankelijkheid van een robuuste
waterstofinfrastructuur van belang2. Tot slot is op termijn additionele capaciteit op het elektriciteitsnetwerk vereist.
Optie

Benodigdheden

Algemeen

Yara geeft aan verschillende belemmeringen te ervaren in de uitvoering van alle projecten, gedreven door
• Elektriciteitsnet; additionele capaciteit op het net om te voorzien in de toenemende elektriciteitsbehoefte voor nieuwe projecten

CO2-compressie voor CCS

• Internationaal functionerend marktsysteem voor CCS; om CO2-opslag in het buitenland mogelijk te maken is een internationaal
functionerend marktsysteem voor CCS van belang

Overstap op waterstof
(elektrolyser)

• Waterstofinfrastructuur; aanleg van en aansluiting op een nationaal waterstofnetwerk wordt gezien als cruciale voorwaarde
• Subsidie; om investeringskosten te dekken en het project economisch rendabel te maken is subsidie vanuit de overheid nodig e.g.
waterstofsubsidie, maatwerk, IPCEI (EU)

Lachgasreductie

Naast de benodigde investering zijn er geen specifieke benodigdheden voor nieuwe branders voor het salpeterzuurproductieproces

Energie-efficiëntie

Naast de benodigde investering zijn er geen specifieke benodigdheden voor de verschillende energie-efficiëntie opties

Daarnaast voorziet Yara belemmeringen gerelateerd aan de naderende energiebesparingsplicht – dit zou er mogelijk toe kunnen leiden dat projecten met een hogere impact en
effectiviteit verdrongen worden doordat beschikbare budgetten en capaciteit aangewend moet worden voor verplichte energie-efficiëntiemaatregelen die een relatief kleine impact
hebben op het energieverbruik1
Introductie
Strategy&

1) Management informatie Yara; 2) Incl. de mogelijkheid van import van waterstofdragers zoals ammoniak

65

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Yara overweegt investeringen in het buitenland - de EB/ODEaanpassing benadeelt de business case voor CCS in NL
Alternatieve (investerings)opties
Deelvraag 5: Hoe aantrekkelijk is een investering voor duurzame productie in een ander EU-land ten opzichte van dezelfde investering in Nederland? Welke factoren
spelen hierbij een rol?
Yara overweegt investeringen in vergelijkbare verduurzamingsprojecten op andere productielocaties. Hierbij is de individuele businesscase doorslaggevend. Wanneer we puur kijken
naar de voorgenomen aanpassingen in het aangepaste beleid, heeft de aanpassing van de EB/ODE de grootste impact. Dit beïnvloed de CCS OPEX jaarlijks met max -€0,5 mln1 en
benadeelt NL mogelijk als investeringslocatie voor duurzame productie t.o.v. het buitenland.
Yara overweegt vergelijkbare verduurzamingsprojecten op andere productielocaties

De individuele business case is één van de
belangrijkste overwegingen op corporate niveau

Yara heeft de mogelijkheid om
de ureumproductie te verplaatsen

Yara heeft meerdere mogelijkheden voor investeringen in
duurzame productie in het buitenland. De
verduurzamingsopties zijn vergelijkbaar met die van Yara
in Sluiskil. Voor andere ammoniakproductie locaties (e.g.
Trinidad) overweegt Yara:
• CCS: zoals voor de productielocatie in Frankrijk
• Groene waterstof: naar het voorbeeld van project
HEGRA in Noorwegen
Yara geeft aan op 5 locaties te werken aan grootschalige
electrolyse projecten, maar dat het niet aannemelijk is dat
op alle locaties daadwerkelijk een definitieve
investeringsbeslissing wordt genomen.

Op corporate niveau worden investeringen tegen elkaar
afgewogen. De belangrijkste overwegingen hierbij zijn:
• Individuele business case (en risico): de
economische haalbaarheid is doorslaggevend bij
investeringsbeslissingen. Hierbij speelt zowel landelijk
als Europees beleid een rol e.g. de aanpassing van
EB/ODE1 beïnvloed OPEX jaarlijks tot ca. -€0,5Mn voor
CCS en tot ca. -€3.3Mn voor de elektrolyser2, en
benadeeld daarmee investering in NL t.o.v. een ander
land.
• Internationaal functionerend marktsysteem voor
CCS: zijn randvoorwaardelijk voor de uitvoerbaarheid
van bepaalde projecten e.g. mogelijkheid voor CO2opslag buiten NL is cruciaal voor het CCS project in
Sluiskil.

Yara heeft de volgende mogelijkheden voor het
verplaatsen van productie:
• Ammoniak: Yara acht het niet waarschijnlijk dat
productie verplaatst gaat worden. Sluiskil is Yara’s
meest energie-efficiënte ammoniakfabriek. Dit maakt
Sluiskil een aantrekkelijke investeringslocatie3.
• Ureum: productie van Ureum, en daarmee ook AdBlue,
kan relatief gemakkelijk verplaatst worden indien kosten
voor Nederlands klimaatbeleid productie in NL te duur
maakt. Op de internationale afzetmarkt (voornamelijk
buiten de EU) leiden extra kosten voor klimaatbeleid tot
een verslechtering van de concurrentiepositie. Gezien
de groeiende vraag naar AdBlue is de relevantie van
Ureumoplossing binnen Yara toegenomen. Indien deze
productie en daaraan gerelateerde CO2-uitstoot en
verduurzamingsinvesteringen weglekken heeft dit het
tegenovergestelde effect.

Introductie
Strategy&

1) Afhankelijk van het gekozen tarievenpad; 2) Voor de overstap op waterstof is een vergelijkbaar effect verwacht, het effect is mogelijk groter gezien de benodigde
elektriciteitsbehoefte ~7x groter is dan bij CCS, echter gezien de setup met Orsted zijn deze niet terug te zien in Yara’s energielasten, maar zullen deze naar
verwachting doorberekend worden via de waterstofprijs die Orsted door gaat berekenen aan Yara; 3) Wel dient rekening gehouden te worden dat de productie meer
flexibel zal zijn en import en export van ammoniak een veel belangrijker onderdeel zal worden in de toekomst. Zowel om eindproducten te maken, alsook het gebruik
van ammoniak als waterstofdrager en brandstof voor de scheepvaart. Bronnen: Management informatie Yara

66

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

DV 5. Alternatieve opties

Hogere kosten door beleidsaanpassingen verhogen risico op
weglek van Ureum- en AdBlue-productie uit Nederland
Handelingsperspectief en weglekrisico’s
Hoofdvraag: Leidt de aanpassing van de (klimaat)maatregelen in bepaalde bedrijfstakken tot (extra) weglekrisico’s en welk handelsperspectief hebben deze bedrijven
om die te mitigeren?
Mogelijk ontstaan weglekrisico’s als klanten voor producenten uit andere landen gaan kiezen die tegen lagere kosten kunnen opereren. Het Nederlandse beleid (zonder
aanpassingen daarin) zorgt ervoor dat de kostenbasis in Nederland hoger is t.o.v. andere landen. De voorgestelde aanpassingen vergroten dit verschil in kosten verder tussen
landen. Er zijn ook weglekrisico’s doordat Yara de Ureumproductie, en daarmee ook de productie van AdBlue zou kunnen verplaatsen.
Op de totale kosten heeft EU ETS een grote impact (in deze studie niet specifiek onderzocht en alleen meegenomen als onderdeel van de nationale heffing). Ook de nationale CO2heffing heeft impact. Investeringsopties zijn dan ook met name gericht op CO2-reductie1. De aanpassing van de nationale heffing heeft een beperkt effect op de business case van
die investeringen tot 2030, maar op de langere termijn kan de impact hiervan groter zijn. Gezien de investeringshorizon is de impact na 2030 zeer relevant. Wanneer puur gegeken
wordt naar de mogelijke aanpassing van het Nederlandse beleid zien we de grootste impact bij EB/ODE. Yara geeft aan subsidie nodig te hebben om de onrendabele toppen te
dekken van verduurzamingsinvesteringen, indien de meerkosten niet worden gedekt door een premium vanuit de (consumenten)markt.

Voorgenomen
maatregel
Verhoging nationale
CO2-heffing
Aanpassing EB en
ODE (tarievenpad A+)
Aanpassing aftrek
WKK
Verplichting energiebesparingsmaatregelen

Impact EBITDA
20302 in €Mn
-0,8
-6,7
-3,6
N.v.t.

Handelingsperspectief

Weglekrisico

Twee grote verduurzamingsopties bieden perspectief
CO2-uitstoot te verlagen.

Klanten kunnen kiezen voor producenten uit andere landen
met lagere kosten. De kosten liggen bij Yara Sluiskil hoger
vanwege het totale Nederlandse beleid en de voorgestelde
Verduurzamingsopties kunnen energieverbruik verlagen.
aanpassingen vergroten dit kostenverschil. Er is een weglek
Er zijn subsidies nodig ter dekking onrendabele toppen.
risico voor a) de productie naar landen met lagere kosten,
als voor b) Ureumproductie binnen Yara naar andere Yara
locaties, vanwege de lagere kostenbasis daar.
Verplichting energiebesparingsmaatregelen verdringt
mogelijk effectievere verduurzamingsopties.

In deze analyse zijn toekomstige investeringen niet zijn meegenomen, reeds uitgevoerde investeringen en investeringen in uitvoering wel
Introductie
Strategy&

1) En daarmee de ontwikkeling van low-footprint producten voor eindgebruikers w.o. boeren (meststoffen), transportsector (AdBlue) en nieuwe ketens zoals de
scheepvaart (ammoniak als scheepsbrandstof); 2) T.o.v. voortzetting huidig beleid. Voor de eerdere afschaffing van de IKC geldt dat deze per definitie geen impact
heeft in 2030, omdat in het basisscenario de IKC vanaf 2026 wordt afgeschaft. Deze is daarom niet in dit overzicht opgenomen. Getoonde getallen afkomstig van
analyse ter beantwoording van deelvraag 1

67

4.3
Introductie
Strategy&

Case studie 3:
Smurfit Kappa
Roermond Papier
Sector: Papier

11 september
22 July 2020
2022
60

SKRP produceert recycled papier van oud papier en behoort
tot de meest energie-efficiënte papierfabrieken van Europa
Algemene informatie
Bedrijfsinformatie
Naam:
Sector:
Werknemers:
Locaties (NL):
Naam moederbedrijf:
Locatie hoofdkantoor:

Smurfit Kappa Roermond
Papier B.V.
Papier
2851
Roermond
Smurfit Kappa Group
Dublin, Ierland

Renkum

Papierfabriek in Roermond
•

•

•

Smurfit Kappa Roermond Papier (SKRP) produceert voornamelijk testliner en golfblad voor
golfkartonnen verpakkingen. Zij doet dit op basis van 100% gerecyclede vezels zogenaamd
oud papier (~98% van totale productie). Daarnaast wordt een deel van de reststromen
(kunststof, touw en hout) omgezet tot een hoogwaardige brandstof (Rofire).
Het geproduceerde papier wordt voornamelijk geleverd aan andere vestigingen binnen de
Smurfit Kappa Group waar het wordt verwerkt tot verpakkingen. Slechts een zeer klein deel
wordt verkocht aan derden. 40 procent van het geproduceerde papier wordt geleverd binnen
Nederland.
Papierproductie is energie-intensief maar SKRP is vergeleken met andere papierfabrieken
binnen EU ETS zeer efficiënt.2,3

Introductie
Strategy&

Bron: 1) Website Smurfit Kappa, geraadpleegd in juni 2022; 2) Lauriijssen 2013; SKRP; 3) Fefco 2022

Roermond

71

In Roermond staat één van de 35 papierfabrieken die Smurfit
Kappa wereldwijd in operatie heeft
Algemene informatie
Smurfit Kappa Group plc (SKG)

Smurfit Kappa Roermond Papier B.V. (SKRP)

Locatie hoofdkantoor

Dublin, Ierland

Locatie

Roermond, Nederland

Productielocaties

355, waarvan 35
papierfabrieken

Productielocatie
(papier)

1

Omzet1

€10,107 miljard

Omzet3

3% van SKG

Medewerkers1

48.000

Medewerkers3

285

CO2-emissies1,2

3,05 Mt

CO2-emissies1,2

0,15 Mt (5% van SKG)

Papierproductie

7.282 kton

Papierproductie

646 kton

9% van SKG

Landen met papierfabrieken

Introductie
Strategy&

1) Smurfit Kappa Annual Report 2021 en Smurfit Kappa Sustainable Development Report 2021, dit zijn de laatste jaren waarvoor op groepsniveau een jaarverslag
beschikbaar is; 2) scope 1 + 2 3) Management informatie SKRP

72

Smurfit Kappa Roermond Papier produceert testliner en
golfblad uit oud papier en andere grondstoffen
Procesbeschrijving
Schematisch overzicht productieprocessen van Smurfit Kappa Roermond Papier

Scope 1 broeikasgas emissies
Elektriciteit
Oud papier

Aardgas

Testliner en
golfblad
productie

Testliner en
golfblad

Zetmeel

Papier pulp

Pulp

Elektriciteit
Aardgas

Rofire
productie

Rofire pellets

Toelichting
• In Roermond produceert Smurfit Kappa
testliner, golfblad en Rofire-pellets
• Hiervoor gebruikt het bedrijf oud papier,
zetmeel, aardgas, biogas (afkomstig uit
eigen biologische waterzuivering) en
elektriciteit als inputfactoren.
• Testliner en golfblad worden vervolgens op
andere productielocaties van SKG
verwerkt tot golfkarton (CCM).
• Bij de productie van testliner en golfblad,
maar ook bij de productie van Rofire
pellets komen CO2-emissies vrij. In de
productie van pulp komen geen (scope 1)
CO2-emissies vrij, omdat hier alleen
geïmporteerde elektriciteit wordt verbruikt.

Reststromen

Introductie
Strategy&

73

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

De beleidsaanpassingen resulteren voor SKRP in een EBITDAverlies van 3-5% in 2030, t.o.v. huidig beleid
Gevolgen aangepast klimaatbeleid
Deelvraag 1: Hoe groot zijn de effecten van de voorgestelde beleidsaanpassingen op de bedrijfskosten en –winst?
De beleidsaanpassingen leveren een verlies van 3-5% van SKRP’s EBITDA op in 2030 ten opzichte van huidig beleid (afhankelijk van het EB/ODE-tarievenpad).

Ontwikkeling EBITDA SKRP t/m 20301
€

Ontwikkeling EBITDA

Toelichting
•

Huidig beleid
Aangepast beleid (A)
Aangepast beleid (A+)
Aangepast beleid (B)

-2,6%
-3,2%
-5%
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
€mln
Ontwikkeling totale kosten klimaatbeleid

20
15
10
5
0
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Introductie
Strategy&

Nationale heffing
Directe ETS kosten
Indirecte ETS kosten
EB/ODE (A+)

In de grafiek is de ontwikkeling van Smurfit Kappa Roermond Papier’s EBITDA
weergegeven bij het basisscenario en bij het alternatieve beleid. In het
alternatieve beleid zijn alle beoogde beleidsaanpassingen verwerkt.
Algemeen
•
Het totaalpakket aan Nederlandse beleidsaanpassingen heeft een negatieve
impact van ca. -3% tot -5% op SKRP’s EBITDA in 2030, afhankelijk van het
EB/ODE-scenario (A, A+ of B). Deze impact is aanvullend op dat van het al
bestaande Nederlandse beleid (waaronder de huidige vormgeving van de
nationale heffing).
•
Wanneer een ETS-doorgifte van 0% in plaats van 50% wordt gehanteerd zakt
de EBITDA, waardoor de impact van het aangepaste beleid relatief stijgt van
-3,2% naar -3,5% bij EB/ODE-tarievenpad A+ (niet weergegeven in grafiek)
Totale kosten klimaatbeleid
•
In de grafiek linksonder wordt de ontwikkeling van de totale aan klimaatbeleid
gerelateerde kosten voor SKRP weergegeven bij aangepast beleid (A+)
•
Ondanks dat de beleidsaanpassingen een relatief kleine impact hebben, nemen
de totale kosten gerelateerd aan klimaatbeleid tussen 2022 en 2030 toe
•
Dit wordt met name gedreven door EU ETS-kosten die vanaf 2026 gaan stijgen
ten opzichte van de periode daarvoor. De kosten van de Nederlandse heffing
zijn daarbij relatief beperkt doordat de EU ETS-prijzen dicht tegen de
heffingsprijzen aan liggen.

1) Aannames: 50 procent doorgifte van EU ETS, 0 procent doorgifte NL’se heffing en EB/ODE-kosten, indirecte ETS-kosten zijn 100% doorgerekend in

elektriciteitsprijs. Alleen investeringen waarvan de uitvoering zeker is zijn hier in mee genomen

74

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Van de beleidsaanpassingen heeft voornamelijk het nieuwe
EB/ODE-tarievenpad impact op SKRP’s EBITDA in 2030
Effect per beleidsaanpassing
Effecten per beleidsaanpassing (tarievenpad A+)

Toelichting
•

€
In 2027 vervalt de IKC ook
bij het huidige beleid;
voelbaar vanaf 2028
Aanpassing NL-heffing
Vervallen IKC
Vervallen WKK-vrijstelling
Nieuwe EB/ODE-tarieven
Nieuwe EBITDA

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030

% Effect totaalpakket in 2030 per beleidsaanpassing
99,1%

Introductie
Strategy&

0,9%

Aanpassing EB/ODE-tarieven (A+)
Aanpassing NL Heffing

In de grafiek is de EBITDA-ontwikkeling weergegeven bij
aangepast beleid (uitgaande van EB/ODE-tarievenpad A+),
uitgesplitst per maatregel
EB/ODE-tarieven en vrijstellingen
•
Van het totaalpakket aan beleidsaanpassingen (A+) in 2030
kan 99% worden toegeschreven aan de verandering in
EB/ODE-tarieven, deze beleidsaanpassing is daarmee goed
voor een verlaging van 3,2% van SKRP’s EBITDA
•
Het vervallen van de WKK-vrijstelling heeft geen impact
omdat SKRP’s WKK niet voldoet aan de 30%-efficiëntienorm
en daarom niet in aanmerking komt voor de vrijstelling
NL-heffing
•
De nieuwe reductiefactor voor de Nederlandse heffing is
verantwoordelijk voor 0,9% van de EBITDA-daling, deze
beleidsaanpassing leidt daardoor tot een 0,03% lager EBITDA
IKC
•
De vervroegde afschaffing van de IKC heeft voor de relevante
jaren (2024-2027) een impact van ~€3,5mln per jaar
Totaal
•
In totaal leidt het aangepaste beleid voor SKRP tot een
kostentoename van 1,1% in 2030 bij tarievenpad A+. Dit is
aanvullend op de kosten van het huidige Europese en
Nederlandse klimaatbeleid.
75

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

DV 5. Alternatieve opties

Het is niet aannemelijk dat Smurfit Kappa Roermond Papier
kosten kan afwentelen op toeleveranciers op de papiermarkt
Afwentelmogelijkheden upstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream?
Vanwege het internationale en competitieve karakter van de papiermarkt is het aannemelijk dat haar inkoopmacht beperkt is. Het is daardoor niet aannemelijk dat
Smurfit Kappa kosten kan afwentelen naar haar toeleveranciers.
Grondstof

Teruggewonnen papier

Aardgas1

Elektriciteit1

Zetmeel1

Markt

Teruggewonnen papier wordt
wereldwijd verhandeld3

De leverancier levert op een
Europese markt4

De leverancier levert op een
Europese markt4

De leverancier levert op een
Europese markt5

Aandeel SKRP

SKRP heeft minder dan 5% van de
Europese inkoopmarkt5

SKRP heeft een aandeel van minder
dan 1% in de Nederlandse markt en
SKG heeft een aandeel van minder
dan 1% in de Europese markt2

SKRP heeft een aandeel van minder
dan 1% in de Nederlandse markt en
SKG heeft een aandeel van minder
dan 1% in de Europese markt2

SKRP heeft een aandeel van minder
dan 1% in de Europese markt5

Leverancier(s)

Oud papier wordt verkregen via een
zusterbedrijf

Aardgas wordt ingekocht bij één
partij.

Elektriciteit wordt ingekocht bij één
partij

Zetmeel wordt ingekocht bij meerdere
partijen

Alternatieve
afzetmogelijkh
eden
leverancier(s)

Teruggewonnen papier kan ook aan
andere papierfabrieken binnen de
groep worden geleverd of buiten de
groep worden verkocht

Door de goede verbinding tussen
gasmarkten in Noordwest-Europa is
het aannemelijk is dat de leverancier
hun gas ook aan andere partijen (in
het buitenland) kunnen leveren.

Er zijn vele potentiële klanten die
elektriciteit zouden willen afnemen

Er zijn vele potentiële klanten die
zetmeel zouden willen afnemen,
waaronder in de voedingsindustrie

Reactie
leverancier(s)
bij 5-10%
prijsverlaging

Het afdwingen van een prijsreductie
bij een zusterbedrijf verbetert, vanuit
Smurfit Kappa Group bezien, de
financiële positie van SKRP niet

Vanwege de lage marge (<0,5%2) is
het aannemelijk dat de leverancier
zal overstappen naar een andere
partij

Vanwege de lage marge (<0,5%2) en
de goed functionerende
elektriciteitsmarkt is het aannemelijk
dat de leverancier zal overstappen
naar een andere partij

SKRP acht het aannemelijk dat de
leveranciers zetmeel aan een andere
partij zullen verkopen bij de
genoemde prijsverlaging2

De mogelijkheid om de kosten af te wentelen op werknemers is niet in detail onderzocht. Het is aannemelijk dat deze mogelijkheid beperkt is aangezien Smurfit Kappa Roermond valt
onder
de CAO papierindustrie die wordt onderhandeld met vakbonden. Daarnaast is de personeelsomvang volgens SKRP al krap, dus er is geen mogelijkheid tot inkrimping. 6
Introductie
Strategy&

1) Feitelijk gezien geen grondstof maar energiedrager; 2) Management informatie SKRP; 3) OEC website; 4) ACM (2014); 5) Analyse S& mede op basis management
informatie SKRP’; 6) Personeelskosten bedragen ongeveer 10 procent van de totale kosten

76

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

De goed functionerende markt voor papier zorgt ervoor dat
additionele kosten niet op klanten kunnen worden afgewenteld
Afwentelmogelijkheden downstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen downstream?
Smurfit Kappa Roermond is actief in een internationale markt. Er zijn daarom beperkte doorgiftemogelijkheden van additionele milieukosten veroorzaakt door
Nederlands beleid.
Producten

Geografische markten

Producenten

Klanten

Prijzen

Smurfit Kappa Group (SKG)
produceert in Roermond
(SKRP) voornamelijk het
materiaal voor de productie
van golfkarton (corrugated
case materials (CCM)). De
relevante productmarkt wordt
door de EC bepaald als de
markt voor CCM waarvoor dus
geen alternatieven bestaan.1
CCM bestaat verder uit een
markt voor golfblad en een
markt voor liners.2 SKRP
produceert testliner en
golfblad.

Deze producten (zowel CCM
als mogelijke deelmarkten)
worden verkocht op markten
die breder zijn dan Nederland.
De relevante markt van de
CCM wordt in fusiebesluiten
bepaald als minstens de EER.
Pulp-, papier- en
kartonproductie staan op de
carbon leakage lijst van de
EC. Als de ETS niet goed
doorgegeven kan worden
vanwege concurrentie buiten
Europa, dan is doorgifte van
Nederlandse heffingen minder
plausibel.

In deze internationale markten
lijken de Nederlandse spelers
een beperkt marktaandeel te
hebben. Bij de fusie in 2005
had SKG een marktaandeel
van minder dan 10% (geen
recentere schatting
beschikbaar). Het is
aannemelijk dat de
mogelijkheid tot doorgifte van
de kostenstijging door de
kostenverhogende
maatregelen beperkt is.

SKRP levert de producten
voornamelijk aan andere
fabrieken (40% in Nederland).
Hiervan worden golfkartonnen
dozen gemaakt. De markt van
golfkarton wordt gezien als
een homogeen product met
beperkte
consumentenloyaliteit.1 De
markt is regionaal van aard
met een radius van circa 300
km.1,3 Het is aannemelijk dat
de doorgiftemogelijkheid van
de nationale heffingskosten
voor SKG nihil is.4

Het afdwingen van een
prijsreductie bij een
zusterbedrijf verbetert, vanuit
Smurfit Kappa Group bezien,
de financiële positie van
SKRP niet. Tot op heden
kunnen de hogere
grondstofkosten op
groepsniveau worden
doorberekend aan
eindklanten. Dat komt mede
omdat de kosten voor alle
Europese spelers gestegen
zijn.

Introductie
Strategy&

1) EC M.3935, Jefferson Smurfit/Kappa, 2005. 2) EC M.8831, Mondi/Powerflute. De EC stelt dat er mogelijk een onderscheid is tussen kraftliner (primaire vezels) en
testliner (gerecycleerde vezels), maar laat dit in het midden (zie EC M.3935). 3) EC M.7558, DS Smith/Duropack, 2015 4) Mogelijkheid van doorgifte van (een deel
van) de EU ETS-kosten kan, op basis van deze analyse, niet worden uitgesloten.

77

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

SKRP’s verduurzamingsinvesteringen betreffen vooral
reducties gasverbruik, gebruik elektriciteit stijgt daardoor
Verduurzamingsopties
Deelvraag 3: Welke investeringen in verduurzaming kan het bedrijf doen om de lasten te verlagen en de heffing voor te blijven?
SKRP kan tot 2030 investeren in maatregelen gericht op zowel emissiereductie en gasbesparing. Hierdoor ontstaat wel een behoefte aan elektriciteit vanuit het net.
De aanpassing van de tarieven in de EB/ODE waarbij gas relatief duurder wordt zorgt voor een verdere ondersteuning van de business case voor deze investeringen,
maar verhogen ook de kostenbasis van productie in Nederland.
Jaarlijkse impact t.o.v. huidige situatie
Optie

Beschrijving

Emissie

Gas

Elektriciteit

Thermocompressoren

SKRP kan thermocompressoren inzetten in drooggroepen. Deze worden gefaseerd ingevoerd, waarbij
de eerste stappen het meest efficiënt zijn.

-0,005 Mt

- 4,1 miljoen
m3

+0,2 GWh

Stoomcompressoren

SKRP kan stoomcompressoren inzetten in drooggroepen. Dit kan nadat de thermocompressoren zijn
gerealiseerd en er genoeg besparingspotentieel is voor stoomcompressoren.

-0,001 Mt

- 0,6 miljoen
m3

+1,5 GWh

Rejectconversieinstallatie

De Rofire-installatie wordt vervangen door een energieconversie-installatie voor de productie van stoom

-0,005 Mt

- 14 miljoen
m3

n.v.t

Filmpers

De lijmpers vervangen door een filmpers bij de productie van hogere gramgewichten, hiermee wordt
minder water in het papier gebracht waardoor minder droogenergie nodig is.

-0,008 Mt

- 4,6 miljoen
m3

n.v.t

Condenserende economizer

Een condenserende economizer installeren op een biogasketel

-0,001 Mt

- 0,7 miljoen
m3

+0,1 GWh

Centrale koelinstallatie

De huidige losse koelinstallaties/airco’s vervangen door een centrale koelinstallatie (in twee fases)

-0,003 Mt

- 1,4 miljoen
m3

-4,2 GWh

Elektrificatie

Het vervangen van de WKK door elektrische boilers, daardoor wordt er zelf geen elektriciteit meer
opgewekt, maar alle elektriciteit wordt dan geimporteerd van het net.

-0,073 Mt

- 40 miljoen m3

+ 304 GWh

-0,096 Mt

- 65,4 miljoen
m3

+ 301,6 GWh

Totaal tot 2030

Introductie
Strategy&

Impact op EU ETS
(& NL heffing)

Impact op
EB/ODE

78

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

SKRP’s investeringsopties leiden tot lagere CO2-uitstoot maar
gaan ook gepaard met een 8% verlaging v/d EBITDA
Ontwikkeling EBITDA met investeringen
Ontwikkeling EBITDA bij verschillende investeringen (A+)
€

Toelichting

Alleen zekere investeringen
Alle investeringen (incl. elektrificatie)

Elektrificatie in
2027
doorgevoerd

2022

2023

2024

2025

-8%

2026

2027

2028

2029

2030

Energieverbruik zonder en met extra investeringen
Alleen zekere investeringen
-1,6%

%

0,1%

-5,5%

649%

%
750

100

500

50

250

0

-66,5%

-74,9%

2022
2030

0
Gas

Introductie
Strategy&

Alle investeringen

• In de grafiek linksboven wordt de ontwikkeling van de EBITDA
weergegeven wanneer SKRP verduurzamingsinvesteringen
wel en niet zal uitvoeren
EBITDA
• Wanneer alle verduurzamingsinvesteringen worden
uitgevoerd resulteert dit in een 8% lagere EBITDA in 2030
dan wanneer alleen de zekere investeringen worden
uitgevoerd
• Dit komt doordat de gerelateerde elektriciteitskosten hoger
liggen dan de besparingen op gas- en CO2-kosten1
Energieverbruik en CO2-uitstoot
• Als de onzekere verduurzamingsinvesteringen niet worden
doorgevoerd zal SKRP’s energieverbruik en CO2-uitstoot
nauwelijks veranderen in 2030 t.o.v. 2022
• Wanneer alle verduurzamingopties worden doorgevoerd zal
het gasverbruik en de CO2-uitstoot afnemen met
respectievelijk 75% en 67%, terwijl het (geïmporteerde)
elektriciteitsverbruik zal toenemen met 649%. SKRP
produceert dan namelijk zelf geen elektriciteit meer.

Elektriciteit

CO2

Gas

Elektriciteit

CO2

1) Dit is o.b.v. de gehanteerde prijsramingen voor gas- en ETS-kosten. Vooral voor gas is het realistisch dat de daadwerkelijke gaskosten in de toekomst hoger zullen
liggen dan het 10-jaars gemiddelde. Elektrificatie wordt in dat geval aantrekkelijker.

79

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

SKRP’s grootste verduurzamingsinvesteringen hebben
subsidies nodig om onrendabele toppen te dekken
Verduurzamingsopties
Deelvraag 4: Wat heeft het bedrijf daarvoor nodig (bv. infrastructuur, wet- en regelgeving)?
SKRP is gebaat bij subsidies, zowel in de vorm van belastingvoordeel als een financiële bijdrage aan de ontwikkeling en realisatie van (relatief) nieuwe technologieën.
Tevens is de ontwikkeling van netwerkinfrastructuur van belang.
Optie

Benodigdheden

Thermocompressoren

•

Subsidie; EIA-subsidie vanuit de overheid nodig voor deelprojecten met onrendabele top.

Stoomcompressoren

•

Subsidie; om de onrendabele top te dekken is EIA-subsidie en SDE++ (categorie warmtepomp) vanuit de overheid nodig

Rejectconversieinstallatie

•
•

Subsidie: om de onrendabele top te dekken zou subsidie nodig zijn, deze valt buiten de huidige SDE++-categorieën
Oplossing stikstofproblematiek: op dit moment kan geen vergunning worden verkregen vanwege stijging stikstofuitstoot.

Filmpers

•
•

Subsidie; om de onrendabele top te dekken is EIA-subsidie vanuit de overheid nodig.
Technische ontwikkeling: het is nog niet duidelijk of dit technisch mogelijk is

Condenserende economizer

•
•

Capaciteit personeel: De capaciteit van het personeel is beperkt, waardoor dit is uitgesteld
Technische ontwikkeling: geschikte ECO voor zwavelrijke rookgassen én efficiënte restwarmtetoepassing moet beschikbaar zijn

Centrale koelinstallatie

•

niets

Elektrificatie

•
•

Netwerkcapaciteit; om de elektrificatie uit te voeren is tijdige netwerkcapaciteit nodig en tijdige realisatie van de netwerkaansluiting
Subsidie; om de onrendabele top te dekken is SDE++-subsidie vanuit de overheid nodig. Daarnaast zal subsidie nodig zijn voor de onredabele
investeringskosten in de netwerkaansluiting

Introductie
Strategy&

80

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Beschikbaarheid van infrastructuur en duurzaamheidssubsidies
zijn van groot belang voor SKRP investeringsbeslissingen
Alternatieve (investerings)opties
Deelvraag 5: Hoe aantrekkelijk is een investering voor duurzame productie in een ander EU-land ten opzichte van dezelfde investering in Nederland?
Welke factoren spelen hierbij een rol?
Smurfit Kappa overweegt investeringen in verduurzamingsprojecten op andere productielocaties. Hierbij is de individuele business case en de bijdrage aan de
reductiedoelstellingen op groepsniveau doorslaggevend. De verhoging van de EB/ODE-tarieven voor grootgebruikers benadeelt Nederland structureel als geschikte
investeringslocatie voor uitbreidingen ten opzichte van het buitenland, omdat deze de kostenbasis van de Nederlandse fabriek verhoogt ten opzichte van hun andere
fabrieken.
SKG overweegt vergelijkbare verduurzamingsprojecten op andere productielocaties

Technische en economische factoren spelen een
rol bij de overweging op corporate niveau

Uitbreidingsinvesteringen worden door Smurfit
Kappa mogelijk in andere landen gedaan

Smurfit Kappa heeft meerdere mogelijkheden voor
investeringen in duurzame productie in het
buitenland. De doelstellingen voor CO2-reductie zijn
ook op groepsniveau bepaald. Voor Roermond geldt
dat zij al relatief efficient zijn, waardoor investeringen
daar relatief kleine stappen zijn.
Op dit moment is Smurfit Kappa van plan om te
investeren in de vervanging van bruinkool door
aardgas in andere delen van Europa. Dit levert een
aanzienlijke CO2-reductie op. Maar in Roermond (en
rest Nederland) gaat het juist om het vervangen van
gas door elektriciteit.

Op groepsniveau worden investeringen tegen elkaar
afgewogen. De belangrijkste overwegingen hierbij
zijn:
• Technische factoren: zoals de beschikbaarheid
van infrastructuur is van groot belang.
• Economische factoren: spelen ook een
belangrijke rol. Zaken als duurzaamheidssubsidies
en belasting op CO2 hebben invloed op de
investeringsbeslissingen van Smurfit Kappa.

Op groepsniveau worden mogelijk andere locaties
gekozen voor uitbreidingsinvesteringen. Deze
worden gedaan vanwege de stijgende vraag naar
papier. Door de relevante markt is het dan specifiek
de vraag of uitbreidingsinvesteringen in België,
Duitsland of Frankrijk worden gedaan.
Uit de vorige speelveldtoets bleek voor deze landen
dat de energiebelastingen lager zijn, wat zorgt voor
een lagere kostenbasis. Dat maakt investeringen op
die locaties relatief aantrekkelijker. Voor deze
speelveldtoets is niet onderzocht of de
energiebelastingen daar nog steeds lager zijn.

Introductie
Strategy&

81

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

DV 5. Alternatieve opties

SKRP’s handelingsperspectief ter beperking van gevolgen
maatregelen hangt af van subsidies voor investeringen
Handelingsperspectief en weglekrisico’s
Hoofdvraag: Leidt de aanpassing van de (klimaat)maatregelen in bepaalde bedrijfstakken tot (extra) weglekrisico’s en welk handelsperspectief hebben
deze bedrijven om die te mitigeren?
Mogelijk ontstaan weglekrisico’s als klanten voor producenten uit andere landen gaan kiezen die tegen lagere kosten kunnen opereren. Het Nederlandse beleid (zonder aanpassingen
daarin) zorgt ervoor dat de kostenbasis in Nederland hoger is. De voorgestelde aanpassingen vergroten dit verschil in kosten tussen landen. Er zijn ook mogelijke weglekrisico’s doordat
SKG de productie zou kunnen verplaatsen. Vooralsnog gaat dit echter specifiek erom dat uitbreidingsinvesteringen in andere landen worden gedaan. Om de kosten van het gasverbruik en
de kosten van CO2-uitstoot te verlagen (die relatief hoog zijn door het Nederlandse beleid en verder stijgen door de voorgestelde aanpassingen) en daarmee de EBITDA te verhogen, wordt
gereageerd door investeringen die deze verlagen. Deze investeringen hebben een lange investeringshorizon (tot na 2030). Subsidies zijn daarbij volgens SKRP nodig om deze investeringen
uit te kunnen voeren. Verduurzamingsinvesteringen worden al gedaan op basis van het CO2-reductierendement, waarop de Nederlandse maatregelen niet van impact zijn.

Voorgenomen maatregel

Verhoging nationale CO2heffing
Aanpassing EB en ODE
(tarievenpad A+)

Impact op EBITDA
20301 in %

-0,03%

Handelingsperspectief
Impact verhoging op EBITDA te klein voor SKRP om
invloed te hebben op bedrijfsvoering vanwege relatief
hoge emissie-efficientie.
Er zijn mogelijkheden tot investeringen in reductieopties.
Hier zijn subsidies volgens SKRP voor nodig ter dekking
onrendabele toppen.

-3,17%

Aanpassing aftrek WKK

0,0%

WKK voldoet op dit moment al niet aan voorwaarden
aftrek.

Verplichting energiebesparingsmaatregelen

N.v.t.

Beperkt - verplichting energiebesparingsmaatregelen
verdringt mogelijk effectievere verduurzamingsopties

Introductie
Strategy&

Weglekrisico

Klanten kunnen kiezen voor producenten uit andere omringende
landen met lagere kosten. De kosten liggen bij SKRP hoger vanwege
het totale Nederlandse beleid (zowel de nationale heffing als de
EB/ODE) en de voorgestelde aanpassingen vergroten dit
kostenverschil (specifiek voor de EB/ODE). Er is sprake van weglek
van uitbreidingsinvesteringen binnen SKG naar andere EU-landen,
vanwege de lagere kostenbasis daar.

1) Bij tarievenpad A+, ten opzichte van het huidig beleid. Voor de eerdere afschaffing van de IKC geldt dat deze per definitie geen impact heeft in 2030, omdat bij het
huidige beleid de IKC vanaf 202 wordt afgeschaft. Deze is daarom niet in dit overzicht opgenomen.

82

Nieuwe case
studies

Introductie
Strategy&

11 september
22 July 2020
2022
73

5.1
Introductie
Strategy&

Case studie 4:
Koninklijke Mosa
Sector: Bouwmaterialen (keramische tegels)

11 september
22 July 2020
2022
83

Mosa produceert keramische vloer- en wandtegels en is de
enige industriële tegelfabrikant in Nederland
Algemene informatie
Bedrijfsinformatie
Naam:
Sector:
Werknemers:
Locaties (NL):
Naam moederbedrijf:
Locatie hoofdkantoor:

Koninklijke Mosa B.V.
Keramiek
6001
Maastricht (2)
Mosa Holding B.V.
Maastricht, Nederland

Tegelfabrieken in Maastricht2
•
•
•
•
•

Mosa produceert wand- en vloertegels in twee fabrieken in Maastricht
Mosa streeft de ’cradle to cradle’ filosofie na – dit komt tot uiting op vijf gebieden: Material
health of used ingredients, Recyclability of the product in the technical or biological cycle, Use
of renewable energy, Responsible water management en Compliance with social standards.
Mede hierdoor focust Mosa op lokale inkoop i.e. ~85% van de grondstoffen komen uit de
buurt van Maastricht
Aan- en afvoer vindt voornamelijk plaats over de weg met vrachtwagens
De producten worden verkocht in 50 landen in vier continenten, waaronder Nederland,
Amerika, Duitsland, Frankrijk en België.

Introductie
Strategy&

Maastricht

1) Website Mosa, geraadpleegd juli 2022; 2) Management informatie Mosa
84

Mosa’s fabrieken in Maastricht produceren jaarlijks ~4 mln m2
wandtegels en 2 mln m2 vloertegels
Algemene informatie
Koninklijke Mosa
Moederbedrijf

Koninklijke Mosa B.V.

Locatie hoofdkantoor

Maastricht, Nederland

Productie faciliteiten

21

Omzet

€94,6 mln1

Medewerkers

6002

CO2-emissies

0,03Mt3

Productie
Wandtegels

~4 mln m2

Vloertegels

~2 mln m2

Totaal

~6 mln m2

Maastricht

Introductie
Strategy&

1) Management informatie Mosa; 2) Website Mosa, geraadpleegd juli 2022; 3) Nea 2022
85

Mosa’s productie heeft jaarlijks een CO2-uitstoot van 31Kt en
verbruik van ~25 mln kWh elektriciteit en ~17 mln m3 gas
Procesbeschrijving
Toelichting

Schematisch overzicht productieproces Mosa Maastricht

Klei
Mineralen
Gas
Elektriciteit

Producten
Malen

Sproeien

Persen

Drogen

Bakken

Vloertegels

Glazuren

Drogen

Bakken

Introductie
Strategy&

Wandtegels

• Mosa heeft twee fabrieken, waarvan één fabriek
vloertegels en één fabriek wandtegels
produceert
• Klei, mineralen, gas, elektriciteit en
verpakkingen zijn de belangrijkste grondstoffen
voor Mosa’s productie1
• Mosa’s CO2-uitstoot van 31Kt2 per jaar zijn te
herleiden tot twee type emissies3
• Brandstofemissies(~74%) komen vrij bij
het verbranden van gas
• Procesemissies: (~26%) komen vrij bij de
hitteopwekking voor het calcinatieproces
• Vloer- en wandtegels zijn relatief emissie
intensief t.o.v. andere keramische producten2
• Vloertegels 0,27 tCO2/t product
• Wandtegels 0,47 tCO2/t product
• Bakstenen en dakpannen 0,17 tCO2/t
product
• Mosa’s productieproces is met een jaarlijks
verbruik van ~25 mln kWh elektriciteit en ~17
mln m3 gas5 redelijk energie-intensief

1) Management informatie Mosa; 2) Nea ; 3) PBL Midden 2020
86

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

De beleidsaanpassingen resulteren Mosa in een additioneel
EBITDA-verlies van 14-26% in 2030, t.o.v. huidig beleid
Gevolgen aangepast klimaatbeleid
Deelvraag 1: Hoe groot zijn de effecten van de beleidsaanpassingen op de bedrijfskosten en –winst?
De beleidsaanpassingen leveren een verlies van 14% tot 26% van Mosa’s EBITDA op in 2030, afhankelijk van het gekozen EB/ODE-tarievenpad. Ook in het huidige
beleid is er al sprake van een kostenverhoging (door EU ETS en de nationale heffing).

Ontwikkeling EBITDA en kosten Mosa1,2

Toelichting
•

Huidig beleid

EBITDA

€

Aangepast beleid (A)
Aangepast beleid (A+)
Aangepast beleid (B)

-14%

€

-22%

-26%
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Totale kosten klimaatbeleid

10

Nationale heffing
Directe ETS kosten

5

Indirecte ETS kosten

0
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Introductie
Strategy&

EB/ODE (A+)

In de grafiek is de ontwikkeling van Mosa’s EBITDA weergegeven bij voortzetting van
huidig beleid en bij het aangepaste beleid. In het aangepaste beleid zijn alle beoogde
beleidsaanpassingen verwerkt.
Algemeen
•
Het totaalpakket aan Nederlandse beleidsaanpassingen heeft een additionele
negatieve impact van 14% tot 26% op Mosa’s EBITDA in 2030, afhankelijk van het
gekozen EB/ODE-tarievenpad - in het huidige beleid is er ook al sprake van een
kostenverhoging door EU ETS en de nationale heffing
EB/ODE-tarievenpaden
•
Wat opvalt is dat bij Mosa de ‘striktere’ tarievenpaden een zachter effect hebben
dan de ‘minder strikte’ (B heeft een minder negatief effect dan A)
•
Dit kan worden verklaard doordat Mosa een relatief laag belastbaar energieverbruik
heeft
•
Wanneer een ETS-doorgifte van 0% in plaats van 50% wordt gehanteerd zakt de
EBITDA, waardoor de impact van het aangepaste beleid relatief stijgt van -22% naar
-23% bij EB/ODE-tarievenpad A+ (niet weergegeven in grafiek)
Totale kosten klimaatbeleid
•
In de grafiek linksonder wordt de ontwikkeling van de totale aan klimaatbeleid
gerelateerde kosten voor Mosa weergegeven bij aangepast beleid (A+)
•
De kosten nemen naar 2030 sterk toe, met name in 2025 vanwege het vervallen van
de mineralogische vrijstelling voor de EB/ODE

1) Aannames: Doorgiftemogelijkheid van 50% op ETS-kosten, 0% op NL’se heffing. Impact investeringsopties 50/50 verdeeld over vloer- en wandtegel fabriek. Alle
investeringsopties waarvan uitvoering zeker is zijn meegenomen. 2) Bij Mosa baseren we onze basecase op de Jaren 2014-’21, omdat de productie en emissie
gegevens voor de jaren daarvoor ontbreken

88

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Vooral het vervallen van de mineralogische-vrijstelling heeft
impact, waardoor Mosa vanaf ‘25 meer EB/ODE moet betalen
Effect per beleidsaanpassing
Ontwikkeling EBITDA Mosa - effecten per maatregel (tarievenpad A+)

•

Vrijstelling vervalt in
2025; EB/ODE-kosten
gaan omhoog

€

Vervallen IKC
Aanpassing NL Heffing
Vervallen mineral. vrijstelling
Nieuwe EB/ODE tarieven

Nieuw EBITDA

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030

% van effect totaalpakket in 2030 per beleidsaanpassing
Nieuwe EB/ODE tarieven

77,5%

22,4% 0,1%

Vervallen mineral. vrijstelling
Aanpassing NL Heffing

Introductie
Strategy&

Toelichting
In de grafiek is de ontwikkeling van Mosa’s EBITDA
weergegeven bij aangepast beleid (tarievenpad A+), uitgesplitst
per maatregel
EB/ODE-tarieven en vrijstellingen
•
Van de beleidsaanpassingen kan het grootste effect worden
toegeschreven aan het vervallen van de mineralogische
vrijstelling, wat in 2030 leidt tot ~€0,8mln extra kosten bij
huidige tarieven, en oploopt tot ~€3,5mln bij tarievenpad A+
•
De impact van EB/ODE-tarieven is in dat geval ~€2,7mln maar
wanneer de mineralogische vrijstelling niet komt te vervallen is
de impact van het nieuwe tarievenpad (A+) slechts ~€0,2mln
NL heffing
•
De nieuwe reductiefactor voor de Nederlandse heffing levert
vanaf 2030 een lastenverzwaring op van ~€0,005mln
(additioneel op de kosten van de Nederlandse heffing in het
huidige beleid).
IKC
•
Het vervroegd afschaffen van de indirecte kosten
compensatie (IKC) heeft geen impact omdat de
keramieksector hier geen recht op heeft
Algemeen
•
In totaal leidt het aangepaste beleid bij tarievenpad A+ voor
Mosa tot ~€3,5mln extra kosten in 2030 t.o.v. het huidige
beleid, wat een kostentoename betekend van 3,2%
89

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Het is aannemelijk dat Mosa geen marktmacht heeft en milieukosten niet kan afwentelen op toeleveranciers van klei
Afwentelmogelijkheden upstream (1/2)
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream?
Mosa heeft lange termijn relaties met lokale kleiproducenten en is met ~10% een relatief kleine afnemer van de Westerwaldse groeves. Het is aannemelijk dat Mosa
geen marktmacht heeft en extra milieukosten niet kan afwentelen op kleileveranciers.

Grondstof

Klei is een van de belangrijkste grondstoffen voor Mosa. Mosa koopt dit in bulk partijen in.

Geografische markt

Mosa koopt ~85% van de grondstoffen lokaal in1. Industrie rapporteren wijzen er op dat van al het geïmporteerde klei in
Nederland, Turkije (~20,5%), Amerika (18,3%), Duitsland (17,5%) en China (12,5%) de belangrijkste bijdrage leveren 2. Dit
maakt het aannemelijk dat de klei markt een wereldwijde markt betreft.

Aandeel Mosa

Mosa schat in ~10% van het productievolume uit Westerwaldse groeves af te nemen en heeft daarmee een relatief klein
aandeel in de totale afname van dit gebied (en een nog kleiner aandeel op de Europese inkoopmarkt) 1.

Leverancier(s)

Mosa heeft lange termijn relaties e.g. met mijngroeves in Westerwald. Mosa geeft aan dat door de geopolitieke spanningen
aanbod schaarser wordt, maar daar op dit moment nog geen last van te ondervinden met dank aan de lange termijn relaties.

Alternatieve afzetmogelijkheden leverancier(s)

Door het wegvallen van productiecapaciteit in Oekraïne is het aannemelijk dat vraag naar klei van andere producenten
toeneemt i.e. de alternatieve afzetmogelijkheden voor leveranciers uit Westerwald toenemen.

Reactie leverancier(s) bij 510% prijsverlaging

Mosa acht het waarschijnlijk dat klei producenten succesvol andere klanten kunnen bedienen tegen hogere tarieven in de
hypothetische situatie waarin Mosa een prijsverlaging van 5 – 10% kan afdwingen. Mosa acht het niet aannemelijk dat
leveranciers bereid zijn om tegen lagere prijzen klei te leveren.

De mogelijkheid om de kosten af te wentelen op werknemers is niet in detail onderzocht. Het is aannemelijk dat deze mogelijkheid beperkt is aangezien Mosa een
bedrijfs-cao heft die wordt onderhandeld met vakbonden.
Introductie
Strategy&

1) Management informatie Mosa; 2) OCE (Observatory of Economic Complexity) rapporteert een totaal importvolume van $152mln in 2020 in Nederland,
gespecificeerd per exporterend land

89

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Het is ook niet aannemelijk dat kosten afgewenteld kunnen
worden op toeleveranciers van elektriciteit en aardgas
Afwentelmogelijkheden upstream (2/2)
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream?
Ondanks het energie-intensieve productieproces is Mosa’s aandeel op zowel de elektriciteitsmarkt als de aardgasmarkt relatief klein, waardoor het aannemelijk is dat
inkoopmacht beperkt is. Het is daardoor niet aannemelijk dat Mosa kosten kan afwentelen op toeleveranciers van elektriciteit en gas.
Electriciteit1

Aardgas1

Markt

Elektriciteit is een commodity. De ACM gaat uit van een nationale
markt voor levering aan elektriciteit voor vrije afnemers2.

Aardgas is een commodity. De gasmarkten in Noordwest-Europa zijn
goed verbonden waardoor leveranciers voor afzet niet gebonden zijn
aan één land3.

Aandeel Mosa

Ondanks het energie-intensieve productieproces is Mosa’s
verbruik met <0,1%4,5 van het totale verbruik in Nederland relatief
klein, waardoor het aannemelijk is dat inkoopmacht beperkt is.

Ondanks het energie-intensieve productieproces is Mosa’s verbruik met
<0,1%4,5 van het totale verbruik in NL relatief klein, en in Europa nog
kleiner. Hierdoor is het aannemelijk is dat inkoopmacht beperkt is.

Leverancier(s)

Mosa sluit contracten af op de elektriciteitsmarkt en is voor de
duur van een contract gebonden aan een afnemer4. Daarnaast
wordt zo veel mogelijk volume ge-hedged.

Mosa sluit contracten af op de geliberaliseerde gasmarkt en is voor de
duur van een contract gebonden aan een afnemer4. Daarnaast wordt zo
veel mogelijk volume ge-hedged en nog een gedeelte ingekocht op de
spot markt.

Grondstof

Alternatieve
Het is aannemelijk dat leveranciers ook aan andere partijen
afzetmogelijkheden
kunnen leveren.
leverancier(s)
Reactie
leverancier(s) bij 510% prijsverlaging

Introductie
Strategy&

Door de goede verbinding tussen gasmarkten in Noordwest-Europa is
het aannemelijk is dat leveranciers hun gas ook aan andere partijen (in
het buitenland) kunnen leveren.

Gezien Mosa’s relatief kleine marktaandeel is het aannemelijk dat leveranciers succesvol andere klanten kunnen bedienen tegen hogere
tarieven in de hypothetische situatie waarin Mosa een prijsverlaging van 5 – 10% kan afdwingen

1) Feitelijk gezien geen grondstof maar energiedrager; 2) ACM Zaaknummer 1235; 3) Binnen Nederland wordt gas geïmporteerd o.a. vanuit Noorwegen; 4)
Management informatie Mosa; 5) CBS

90

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Mosa is een relatief kleine speler - het is aannemelijk dat
marktmacht en afwentelmogelijkheden op klanten beperkt is
Afwentelmogelijkheden downstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen downstream?
Mosa is actief in een internationale markt waarop zij sterke concurrentie ervaart. Het is aannemelijk dat de marktmacht van Mosa beperkt is, waardoor het
waarschijnlijk is dat de doorgiftemogelijkheid van additionele milieukosten beperkt zijn.
Producten

Geografische markten2

Producenten

Klanten

Prijzen

Mosa produceert keramieken
tegels. De EC maakt voor de
productmarken voor keramiek
onderscheidt tussen
producten met een hoog
gewicht en lage prijs (e.g.
bakstenen, dakpannen) en
overige producten (e.g.
servies, tegels)1.

Volgens de EC wordt ~30%
van keramieken tegels en
servies geëxporteerd buiten
de EU1,2. Mosa verkoopt
producten in Nederland,
Amerika en diverse landen in
Europa. Het is aannemelijk dat
de marktafbakening voor
keramische tegels wereldwijd
is.

Mosa is met een marktaandeel van ~0,5%3,4 een relatief
kleine speler in Europa. Het
aandeel op de wereldwijde
markt is lager. Het is daardoor
aannemelijk dat Mosa’s
marktmacht beperkt is. Mosa
geeft aan hevige concurrentie
te ondervinden uit Italië,
Spanje, Portugal, Turkije en
Polen. De anti-dumping
heffing van de EC1 beschermt
producenten in Europa tegen
concurrentie uit e.g. India en
China.

Mosa levert aan woningcorporaties, die inkopen via
inkoopcollectieven, groothandels en architecten. Daarnaast zijn ze ~2 jaar geleden
een consumentenlijn gestart.
Met name met corporaties
hebben ze langere termijn
relaties.

Mosa zet zelf haar prijzen en
geeft aan relatief duur te zijn
door hun ‘cradle to cradle’
werkwijze. Ze concurreren met
name op duurzaamheid en
design. Ondanks dat Mosa
een premium kan vragen voor
duurzaamheid, geven ze aan
niet in staat te zijn verhoogde
kosten verder af te kunnen
wentelen op klanten. Door de
hogere energietarieven zijn
prijzen gestegen en wijken
klanten uit naar goedkopere
producten.

Introductie
Strategy&

1) EC website ‘Ceramics’, geraadpleegd juli ‘22 ; 2) Amerika, Zwitserland, Rusland en Japan zijn de grootste export landen van Europese keramiekproducenten; 3)
Statista; 4) Uitgaande van een productie in de EU van 1.218 mln m2 in 2020

90

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Verduurzamingsopties zijn gericht op elektrificatie, hernieuwbare energie en andere optimalisatie en besparingsopties
Verduurzamingsopties
Deelvraag 3: Welke investeringen in verduurzaming kan het bedrijf doen om de lasten te verlagen en de heffing voor te blijven?
Gezien het energie intensieve productieproces zijn Mosa’s verduurzamingsmaatregelen voornamelijk gericht op het terugdringen van het gasverbruik (en in mindere
mate ook het reduceren van CO2-uitstoot). Elektrificatie en inzet van hernieuwbare energie spelen een belangrijke rol in Mosa’s verduurzamingsstrategie. Dit is met
name terug te zien in toekomstige lasten voor EB/ODE.
Jaarlijkse impact t.o.v. huidige situatie1
Optie

Beschrijving

Emissie

Gas

Elektriciteit

Elektrificatie

Mosa heeft de doelstelling om op lange termijn volledig te elektrificeren. De eerste
stap is elektrificatie van de ovens. Deze technologie is nog niet beschikbaar voor de
combinatie van elektrisch verwarmen en Mosa’s productieproces.

-21,9 Kt

-12,9*106 m3

+88,1 GWh

Hernieuwbare energie

Mosa heeft de optie om zowel solar PV op locatie te installeren en overage stroom
groed in te kopen m.b.v. een PPA

-11,8 Kt

n.v.t.

n.v.t.3

Procesgerelateerde
optimalisatie en innovatie

Er zijn diverse opties binnen het productieproces e.g. FuelSave interieur coating,
warmteterugwinning2, droge vs vochtige voorbereiding, retrofit inverter

-9,5 Kt –
-11,1 Kt

-5,0*106 m3 –
-5,9*106 m3

+9,3 GWh4

Niet-procesgerelateerde
energiebesparing

Daarnaast zijn er energiebesparingsopties e.g. upgrade van verlichting

-0,3 Kt

n.v.t.

-0,7 GWh

Impact op EU ETS
(& NL heffing)
Introductie
Strategy&

1) Management informatie Mosa; 2) Verschillende opties; 3) de opgewekte energie resulteert in een besparing m.b.t. afgenomen elektriciteit,
maar niet tot een reductie in elektriciteitsbehoefte an sich; 4) Netto effect van besparingen en toenames

Impact op
EB/ODE

91

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Wanneer Mosa alle verduurzamingsopties doorvoert wordt zij
CO2-neutraal en gasvrij, daarnaast verbetert de EBITDA
Verduurzamingsopties
Energieverbruik met en zonder onzekere investeringen
Alleen zekere investeringen
%

Met alle investeringen1
380,6%

%

150

-3,1%

3,9%

-5,0%

100
50
0
Gas

Elektriciteit

Toelichting

400
300
200
100
0

-100,0%

CO2

-100,0%

2022
2030

Gas

Elektriciteit

CO2

Ontwikkeling EBITDA Mosa (tarievenpad A+)
€

Met alle investeringen2
Alleen zekere investeringen

+37%

Energieverbruik
•
In de bovenste grafieken is Mosa’s energieverbruik en CO2uitstoot weergegeven in 2030 en 2022, wanneer zij wel en niet
hun additionele verduurzamingsinvesteringen doorvoeren
•
Wanneer Mosa in staat is om de al haar verduurzamingsopties in gebruik te nemen resulteert dit in een volledig CO2neutrale en gasvrije fabriek in 2030
•
Hier staat wel een verhoging van het elektriciteitsverbruik
tegenover van ~381%
EBITDA
•
In de onderste grafiek is de ontwikkeling van de EBITDA
weergegeven tot 2030 voor EB/ODE-pad A+, wanneer de extra
investeringen wel en niet worden uitgevoerd
•
Het in gebruik nemen van alle investeringsopties heeft een zeer
positief effect op EBITDA (+37%), omdat de besparingen op
gas- en CO2-kosten zwaarder wegen dan de stijging in
elektriciteitskosten
•
Dit komt o.a. doordat met het vervallen v/d mineralogische
vrijstelling, elektriciteitsverbruik blijft vrijgesteld3, terwijl al het
gasverbruik wordt belast. Elektrificeren is daardoor extra
aantrekkelijk.

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Introductie
Strategy&

1) Aannames: Doorgiftemogelijkheid van 50% op ETS-kosten en 0% op Nederlandse heffingskosten; 2) Dit omvat alle opgegeven reductieopties tezamen op de spray
dryers na, het reductievoordeel van deze opties houdt in 2025 op wanneer elektrificatie in werking treedt. 3) Volgens management informatie van Mosa is het
gasverbruik vrijgesteld onder een andere regeling

94

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Mosa is gebaat bij extra elektrische netcapaciteit, subsidies en
een aanvraagprocedure die sneller en minder tijdsintensief is
Benodigdheden verduurzamingsopties
Deelvraag 4: Wat heeft het bedrijf daarvoor nodig (bv. infrastructuur, wet- en regelgeving)?
Door de hoge investeringskosten en lange terugverdientijd is Mosa gebaat bij subsidies en een aanvraagprocedure die sneller en minder tijdsintensief is. Mosa loopt
aan tegen de beperkingen van het elektriciteitsnet.
Optie
Algemeen

Benodigdheden1
• Subsidie; door hoge investeringskosten en lange terugverdientijden is subsidie nodig e.g. SDE++, VEKI
• Pragmatische procedure; het subsidiëringsproces duurt lang en is tijdsintensief – voor een relatief kleine organisatie als Mosa
vergt dit veel moeite en werkt het vertragend, terwijl er tegelijkertijd een hoog tempo nodig is voor de energietransitie

Elektrificatie

• Technologische ontwikkeling; technologie moet nog worden ontwikkeld en gedemonstreerd voor deze toepassing
• Elektriciteitsnet; additionele capaciteit op het net om te voorzien in de toenemende elektriciteitsbehoefte voor nieuwe projecten

Hernieuwbare energie

Naast bovengenoemde zaken en de benodigde investering zijn er geen specifieke benodigdheden voor realisatie van hernieuwbare
energie

Procesgerelateerde
optimalisatie en innovatie

Naast benodigde investering zijn er geen specifieke benodigdheden voor proces gerelateerde optimalisatie en innovatie opties

Niet-procesgerelateerde
energiebesparing

Naast de benodigde investering zijn er geen specifieke benodigdheden voor het upgraden van de verlichting

Introductie
Strategy&

1) Management informatie Mosa

93

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Mosa heeft geen buitenlandse productielocaties en daardoor
niet de optie te investeren in duurzame productie buiten NL
Alternatieve (investerings)opties
Deelvraag 5: Hoe aantrekkelijk is een investering voor duurzame productie in een ander EU-land ten opzichte van dezelfde investering in Nederland?
Welke factoren spelen hierbij een rol?
Mosa heeft naast de twee fabrieken in Maastricht geen andere productielocaties en daardoor niet de optie elders te investeren in duurzame productie.

De twee fabrieken in Maastricht zijn de enige locaties
om te investeren in duurzame productie
Mosa heeft naast de twee fabrieken in Maastricht geen andere productielocaties. Door het ‘cradle to cradle’ principe heeft Mosa focus op totale
milieulast waardoor het de voorkeur geeft aan een lokaal netwerk van
toeleveranciers. Hierdoor zijn de productielocaties in Maastricht van groot
belang voor Mosa.

Introductie
Strategy&

Mosa is vooralsnog niet voornemens
productie te verplaatsen buiten NL
Mosa heeft op dit moment geen buitenlandse productielocaties en dus niet de
mogelijkheid om productie te verplaatsen buiten Nederland. Vooralsnog is Mosa
niet voornemens een productielocatie in het buitenland te openen.
Mosa geeft aan zich zorgen te maken over het speelveld binnen Europa, door
de lagere arbeidskosten en hogere staatssteun voor concurrenten in Zuid
Europa. Indien de Nederlandse heffing verhoogt wordt bestaat de zorg dat
verhoudingen mogelijk verder uit elkaar dreigen te lopen. Dit zou kunnen duiden
op een mogelijk risico dat productie door producten in andere EU-landen
overgenomen wordt indien kostenniveaus in Nederland te sterk stijgen.

Bronnen: Management informatie Mosa
95

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Mosa heeft zorgen over het Europese speelveld – die worden
versterkt door de vervallen vrijstelling en EB/ODE-aanpassing
Handelingsperspectief en weglekrisico’s
Hoofdvraag: Leidt de aanpassing van de (klimaat)maatregelen in bepaalde bedrijfstakken tot (extra) weglekrisico’s en welk handelsperspectief hebben
deze bedrijven om die te mitigeren?
Mogelijk ontstaan weglekrisico’s als klanten voor producenten uit andere landen gaan kiezen die tegen lagere kosten kunnen opereren. Het huidige Nederlandse beleid (zonder
aanpassingen daarin), zorgt ervoor dat de kostenbasis in Nederland al hoger is t.o.v. andere landen. De voorgestelde aanpassingen in zowel de EB/ODE (inclusief het vervallen van
hun vrijstelling) als de nationale heffing vergroten dit verschil in kosten tussen landen verder.
Mosa’s kosten voor gasverbruik zijn al relatief hoog door het Nederlandse beleid en stijgen verder door de voorgestelde aanpassingen in de EB/ODE. Om deze kosten te verlagen,
en daarmee EBITDA te verbeteren, reageert Mosa door investeringen in elektrificatie en hernieuwbare energie die deze verlagen. Daarnaast kunnen de kosten van EU ETS en de
nationale heffing verlaagd worden door investeringen gericht op CO2-reductie. De verhoging van de nationale CO2-heffing heeft een beperkt effect voor de periode tot 2030, maar op
de langere termijn kan de impact hiervan groter zijn. Subsidies zijn daarbij volgens Mosa nodig om deze investeringen uit te kunnen voeren.

Voorgenomen
maatregel

Impact op EBITDA
’301 in €Mln

Verhoging nationale
CO2-heffing

Aanpassing EB en
ODE (tarievenpad A+)

-0,01
-2,71

Vervallen mineralog.
vrijstelling

-0,78

Verplichting energiebesparingsmaatregelen

N.v.t.

Introductie
Strategy&

Handelingsperspectief

Weglekrisico

Er zijn verduurzamingsopties die CO2-uitstoot verlagen. Er
zijn subsidies nodig ter dekking onrendabele toppen.

Klanten kunnen kiezen voor producenten uit andere
landen met lagere kosten. De kosten liggen bij Mosa
Er zijn verduurzamingsopties die gasverbruik verlagen. Er zijn hoger vanwege het totale Europese en Nederlandse
subsidies nodig ter dekking onrendabele toppen.
beleid. De voorgestelde aanpassingen vergroten dit
kostenverschil met andere landen (binnen en buiten de
EU) verder.
Mosa heeft projecten op korte termijn in de planning die hier
goed in passen

1) T.o.v. status quo;
97

5.2
Introductie
Strategy&

Case studie 5:
Nyrstar
Sector: Metallurgie (zink)

11 september
22 July 2020
2022
75

Nyrstar Budel is de enige zinkproducent van Nederland
Algemene informatie
Bedrijfsinformatie
Naam:
Sector:
Werknemers:
Locaties (NL):
Naam moederbedrijf:
Locatie hoofdkantoor:

Nyrstar Budel B.V.
Metallurgie
4751
Budel-Dorplein
Nyrstar Netherlands (Holdings) B.V.
Budel, Nederland

Productielocatie Budel
•
•
•
•
•
•

Nyrstar Budel produceert zink en zink legeringen en is de enige zinkfabriek in Nederland.
Op volle capaciteit wordt er jaarlijks 300 kiloton zink geproduceerd. Daarnaast vindt er
productie plaats van cadmium, koper, kobalt, zwavelzuur en logingsproduct als bijproducten
van de zinkproductie.
De huidige – geëlektrificeerde - fabriek bestaat sinds 1973. In 1892 is de oorspronkelijke thermische - zinkfabriek gesticht. Het dorp Budel-Dorplein is ook ontstaan vanuit de
zinkfabriek.
De producten worden verkocht aan en via Trafigura (het ultieme moederbedrijf van Nyrstar).
Zij verkopen die vervolgens aan klanten in Europa (waaronder de staalindustrie).
Het transport van de eind- en bijproducten vindt plaats over de weg, water en per spoor.
Nyrstar Budel heeft de hoogste kostenbasis van de zes metaal-productielocaties van Nyrstar.

Introductie
Strategy&

Bron: 1) Management informatie Nyrstar

Budel

99

Budel is 1 van de 6 metaalproductiefaciliteiten en levert ~25%
van het totale productievolume van zink van Nyrstar
Algemene informatie
Nyrstar

Nystar Budel B.V.

Locatie hoofdkantoor

Budel, Nederland

Locatie

Budel, Nederland

Metaalproductiefaciliteiten

6

Productiefaciliteit

1

Omzet1

$3,812 Bn

Omzet3

€0,164 Bn (3,9% van
global)

Medewerkers1

4.204

Medewerkers1

451

CO2-emissies1,2

1,78 Mt

CO2-emissies4

0,24 Mt (13% van global)

Productie1

Productie1

% van
global

Zink

1.064 kton

Zink

268

25%

Zwavelzuur

1.266 kton

Zwavelzuur

294 kton

23%

Koper

?

Koper

2 kton

?

Kobalt

?

Kobalt

1 kton

?

Landen met zinksmelterijen

Introductie
Strategy&

1) Nyrstar Annual Report 2018 en 2017 Sustainablity Report, dit zijn de laatste jaren waarvoor op groepsniveau een jaarverslag beschikbaar is; 2) scope 1 + 2; 3)
uitgaande van een gemiddelde wisselkoers EUR 1 = USD 1.0059 4) NEA 2021

100

Nyrstar Budel produceert blokzink en zinklegeringen uit
zinkoxide en zinkconcentraat
Procesbeschrijving
Toelichting

Schematisch overzicht productieproces van Nyrstar

Zinkconcentraat
Zinkoxiden

Elektriciteit
Oven

Elektrolyse

Calcine
Restproduct
Zwavelzuur

Zinksulfaatoplossing

Puur zink

Smelten en
vormen

Uitloging

Eindproduct
Blokzink
Zinklegeringen

• In Budel produceert Nyrstar zeer zuiver
blokzink, zinklegeringen en verschillende
restproducten
• Het eindproduct wordt vooral vervolgens
gebruikt als roestbeschermende laag bij
staal.
• Nyrstar’s zinkproductie in Budel is één van
de meest energie-efficiënte
productielocaties van zink wereldwijd.
• Nyrstar in Budel recycleert ook veel
zinkoxiden (afkomstig van gerecycled zink)
als input in hun productieproces ten
opzichte van het aandeel zinkconcentraat
(dat direct uit zinkmijnen komt).

Restproducten
Lood
Goud
Zilver
Koper
Cadmium
Cobalt
Slagkoek
Introductie
Strategy&

101

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

De beleidsaanpassingen resulteren voor Nyrstar Budel in een 8
tot 47% meer negatieve EBITDA in 2030 tov huidig beleid
Gevolgen aangepast beleid
Deelvraag 1: Hoe groot zijn de effecten van de maatregelmutaties op de bedrijfskosten en –winst?
De beleidsaanpassingen leveren een meer 8-47% meer negatieve EBITDA van Nyrstar Budel op in 2030 ten opzichte van huidig beleid (afhankelijk van het EB/ODEscenario). Ook in het huidige beleid is er al sprake van een kostenverhoging (primair gedreven door EU-beleid).

Impact op EBITDA en kosten Nyrstar1

Toelichting
•

EBITDA
Huidig beleid

Aangepast beleid (B)

Aangepast beleid (A)

Huidig beleid bij 0% doorgifte

Aangepast beleid (A+)

Aangepast beleid (A+) bij 0% doorgifte

+8%
+19%

+47%
+8%

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030

€
Totale kosten klimaatbeleid

60

Nationale heffing

40

EB/ODE (A+)2

20

Indirecte ETS kosten

0
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Introductie
Strategy&

Directe ETS kosten

In de grafiek is de ontwikkeling van de impact op Nyrstar’s EBITDA
weergegeven bij voortzetting van het huidige beleid en bij het aangepaste
beleid waarin alle beoogde beleidsaanpassingen zijn verwerkt.
Algemeen
•
In alle scenario’s is een negatieve impact op de EBITDA te zien in 2030, dit
wordt vooral gedreven door het vervallen van de IKC in zowel het huidige
als het aangepaste beleid. In het huidige beleid is er ook al sprake van een
kostenverhoging (primair gedreven door EU-beleid).
•
Het totaalpakket aan Nederlandse beleidsaanpassingen leidt tot een 8 tot
47% meer negatieve EBITDA voor Nyrstar in 2030 dan bij voortzetting
van huidig beleid, afhankelijk van het EB/ODE-scenario
•
Wanneer een ETS-doorgifte van 0% in plaats van 50% wordt gehanteerd
zakt de EBITDA, de impact van het aangepaste beleid is hierdoor relatief
lager; 8% bij EB/ODE-tarievenpad A+
Totale kosten klimaatbeleid
•
In de grafiek linksonder wordt de ontwikkeling van de aan klimaatbeleid
gerelateerde kosten voor Nyrstar weergegeven bij aangepast beleid (A+)
•
De indirecte ETS-kosten (opslag elektriciteitskosten door EU ETS) maken
het grootste deel uit van de kosten van het klimaatbeleid die Nyrstar moet
betalen. Deze worden veroorzaakt door EU-beleid.

1) Aannames: 50% doorgifte van ETS, geen doorgifte NL’se heffing en EB/ODE. Er worden geen verduurzamingsinvesteringen doorgevoerd. Berekeningen

gaan uit van gemiddelde in- en verkoopprijzen over afgelopen jaren; 2) Het gasverbruik van Nyrstar, dat deels belast is, is vele malen kleiner dan het
elektriciteitsverbruik, dus beleidsaanpassingen op gas hebben een veel kleinere impact op Nyrstar dan beleidsaanpassingen op elektriciteit.

105

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Van de beleidsaanpassingen hebben de vervroegde afschaffing
van IKC en de aanpassingen aan de EB/ODE de meeste impact
Effect per beleidsaanpassing
Effecten per maatregel (tarievenpad A+ en 50% ETS-doorgifte)

Toelichting
•

In 2025 vervalt de
metallurgische
vrijstelling

Aanpassing NL Heffing
Vervallen IKC
Vervallen metal. vrijstelling
Nieuwe EB/ODE tarieven (A+)
EBITDA bij huidig beleid

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
% van effect op EBITDA-totaalpakket beleidsaanpassing in 2030 (A+)
58,7%

Introductie
Strategy&

41,3%

Nieuwe EB/ODE tarieven
Vervallen metallurgische vrijstelling

In de grafiek is de impact op de EBITDA-ontwikkeling
weergegeven bij het aangepast beleid (uitgaande van EB/ODEtarievenpad A+) ten opzichte van het huidige beleid

IKC
•
Van de beleidsaanpassingen heeft voornamelijk de vervroegde
afschaffing van de IKC een grote impact, voor de betreffende
jaren (2024-2027) kost deze aanpassing tot €30mln per jaar
EB/ODE-tarieven en vrijstellingen
•
In 2030 leidt het vervallen van de metallurgische vrijstelling tot
€1,3mln extra kosten, en oploopt tot €3,0mln bij tarievenpad A+
•
De impact van EB/ODE-tarieven is in dat geval ~1,8mln maar
wanneer de metallurgische vrijstelling niet komt te vervallen is de
impact van het nieuwe tarievenpad (A+) slechts ~€0,07mln
•
Het vervallen van de WKK-vrijstelling heeft geen impact op
Nyrstar omdat zij geen WKK in gebruik heeft
NL-heffing
•
Het aanpassen van de NL’se heffing heeft tot 2030 geen impact
op Nyrstar omdat zij relatief weinig CO2 uitstoten, waardoor ze
ook bij de nieuwe reductiefactor geen heffing hoeven te betalen
Totaal
•
In totaal leidt het aangepaste beleid voor Nyrstar tot ~€3mln
extra kosten in 2030 ten opzichte van het huidige beleid (o.a.
zonder vervroegde afschaffing IKC), dit is een kostentoename van
1,8%
103

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Vervroegde afschaffing van de IKC heeft impact op Nyrstar,
omdat er dan geen bijdrage meer is voor indirecte ETS-kosten
Deepdive: Vervroegde afschaffing IKC
Het eerder afschaffen van de IKC heeft direct impact1

Toelichting
Indirecte ETS kosten

Mln€

IKC aangepast beleid

60

IKC wat bij aangepast beleid vervalt

40
20
0
2022

2023

2024

2025

2026

150

0,5

100

2029

2030

Elektriciteit wordt steeds
duurzamer opgewekt

+47,8%
0,4

50

Fossiele emissiefactor2

ETS-prijs

Introductie
Strategy&

2028

kgCO2/kWh

€

0
2022

2027

2024

2026

2028

2030

Impact van indirecte ETS-kosten
• De indirecte ETS-kosten nemen tot 2025 toe vanwege een
stijgende ETS-prijs
• Op termijn zullen ondanks een verder stijgende prijs de totale
indirecte ETS-kosten echter dalen vanwege steeds duurzamere
elektriciteitsopwekking, waardoor er minder CO2 per opgewekte
kWh vrijkomt en er daardoor minder ETS-kosten mee gepaard gaan
CBAM
• De invoering van de Europese CO2-grensbelasting CBAM kan de
impact van indirecte ETS-kosten verder verlagen doordat deze
de doorgiftemogelijkheid van (indirecte) ETS-kosten aanzienlijk kan
verhogen
• Het is daarbij wel van belang dat indirecte ETS-kosten ook
onderdeel zullen zijn van CBAM, dit is vooralsnog onduidelijk3
• Zolang dat niet het geval is zullen concurrenten van buiten de EER
een kostenvoordeel ten opzichte vanNyrstar houden
• Het uitstellen van de afschaffing van de IKC totdat CBAM (incl.
indirecte ETS-kosten) is geïntroduceerd zou volgens Nyrstar als
overbruggingsfase kunnen dienen

0,0
2022 2024 2026 2028 2030

1) Zie sectie ‘aanpak’ voor methodiek van achterliggende berekeningen; 2) De indirecte ETS-kosten berekenen we o.b.v. de fossiele emissiefactor volgens definitie 10 van
de EC als berekend door CE Delft (2021). Definitie 11 wordt door de EC geprefereerd maar momenteel is deze voor Nederland nog niet vastgesteld; 3) EC (2021) Carbon Border
Adjustment Mechanism: Questions and Answers

104

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Het is niet aannemelijk dat Nyrstar kosten kan afwentelen op
toeleveranciers op de zink- en grondstoffenmarkt
Afwentelmogelijkheden upstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream?
Vanwege het internationale en competitieve karakter van de zink- en grondstoffenmarkt is het aannemelijk dat haar inkoopmacht beperkt is. Het is daardoor niet
aannemelijk dat Nyrstar kosten kan afwentelen naar haar toeleveranciers.
Grondstof

Zinkoxide en gerecycled zink

Aardgas1

Elektriciteit1

Markt

Zinkoxide komt uit mijnen over de
wereld. Nyrstar heeft langlopende
inkoopcontracten. Gerecycled zink komt
uit Europa. Hiervoor zijn ook
langlopende contracten. Wereldwijd
concurreren de consortia van
zinkfabrieken om de inkoop hiervan.2

Aardgas wordt gedeeltelijk ingekocht voor de
toekomst en gedeeltelijk op de spotmarkt.

Elektriciteit wordt gedeeltelijk ingekocht voor de
toekomst en gedeeltelijk op de spotmarkt

Aandeel Nyrstar

Nyrstar Budel koopt ongeveer 2,5-5%
procent van de wereldwijde markt
(waaronder van haar moederbedrijf
Trafigura).

Nyrstar Budel heeft minder dan 5% van de Europese
inkoopmarkt

Nyrstar Budel heeft minder dan 5% van de Europese
inkoopmarkt

Leverancier(s)

Leveranciers zijn niet verbonden aan één partij, omdat er concurrentie is op de markt.

Alternatieve
afzetmogelijkheden
leverancier(s)

Het is aannemelijk dat leveranciers ook aan andere partijen (buiten Trafigura/Nyrstar) kunnen leveren.

Reactie
Gezien de competitieve inkoopmarkt is het aannemelijk dat leveranciers succesvol andere klanten kunnen bedienen tegen hogere tarieven in de
leverancier(s) bij 5hypothetische situatie waarin Nyrstar/Trafigura een prijsverlaging van 5 – 10% kan afdwingen. Nyrstar acht het niet aannemelijk dat leveranciers bereid
10% prijsverlaging
zijn om tegen lagere prijzen grondstoffen te leveren.
De mogelijkheid om de kosten af te wentelen op werknemers is niet in detail onderzocht. Het is aannemelijk dat deze mogelijkheid beperkt is aangezien Nyrstar valt onder de CAO
Introductie
grootmetaal die wordt onderhandeld met vakbonden. Daarnaast is de personeelsomvang volgens Nyrstar al krap, dus er is geen mogelijkheid tot inkrimping.
Strategy&

1) Feitelijk gezien geen grondstof maar energiedrager; 2) Case No COMP/M.4450 - UMICORE / ZINIFEX / NEPTUNE

104

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

De goed functionerende markt voor zink zorgt ervoor dat
additionele kosten niet op klanten kunnen worden afgewenteld
Afwentelmogelijkheden downstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen downstream?
Nyrstar is actief in een internationale markt waarop de prijzen op de beurs worden vastgesteld. Er zijn daarom geen doorgiftemogelijkheden van additionele
milieukosten.
Producten

Geografische markten

Producenten

Klanten

Prijzen

Afgewerkt zink heeft een
beperkte mate van
heterogeniteit (afhankelijk van
het gehalte puur zink en of het
wordt geleverd als vast
product of als poeder).1

De geografische markt
hiervoor is door de EC
afgebakend als ten minste
EER.1 Nyrstar geeft aan dat
de geografische markt voor de
fabriek in Budel volgens hen
Europees is. Op groepsniveau
is deze wereldwijd.

Nyrstar als geheel produceert
10-12% van de globale markt,
waarvan Nyrstar Budel
ongeveer een kwart
produceert.2 Er zijn geen
andere Nederlandse spelers.

Nystar levert al zijn productie
aan moederbedrijf Trafigura.
Zij hebben geen afnemers die
aan hen verbonden zijn.2

De prijs is afhankelijk van de
zinkprijs die wereldwijd wordt
vastgesteld op de London
Metal Exchange. De
verkoopprijs van afgewerkt
zink aan Trafigura en verdere
afnemers is hierop gebaseerd
en wordt daarmee continu
bepaald op basis van vraag
als aanbod.2

Introductie
Strategy&

1) Case No COMP/M.4450 - UMICORE / ZINIFEX / NEPTUNE 2) Management informatie Nyrstar

106

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Nyrstar heeft twee verduurzamingsopties die zich richten op
het verlagen van het elektriciteitsgebruik
Verduurzamingsopties
Deelvraag 3: Welke investeringen in verduurzaming kan het bedrijf doen om de lasten te verlagen en de heffing voor te blijven?
Nyrstar kan tot 2030 investeren in maatregelen gericht op energie-efficiëntie. De versnelde afschaffing van de IKC en de aanpassingen in de tarieven in de EB/ODE
hebben zorgen beiden voor een verdere ondersteuning van de business case voor deze investeringen, maar verhogen ook de kostenbasis van productie in Nederland.

Jaarlijkse impact t.o.v. huidige situatie
Optie

Beschrijving

Emissie

Gas

Elektriciteit

Stoomturbine

Nyrstar Budel kan een investering doen waardoor stoom, kan worden omgezet in
elektriciteit. Stoom wordt in het proces gegenereerd en wordt nu gebruikt voor
opwarming van procesbaden.

-0 Mt

n.v.t.

-28 GWh

Virtuele batterij

Nyrstar Budel kan het elektrolyseproces uitbreiden zodat een hogere mate van
flexibilisering mogelijk is. De stroomconsumptie wordt dan aangepast aan de
beschikbaarheid van groene energie. Dit levert jaarlijks een indirecte CO2-besparing
op van 200kton en zorgt ook voor een vermindering van congestie op het
elektriciteitsnetwerk.

-0 Mt

n.v.t.

-83 GWh

-0 Mt

n.v.t.

-111 GWh

Totaal

Impact op EU ETS
(& NL heffing)

Introductie
Strategy&

Impact op
EB/ODE

107

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Nyrstar kan haar elektriciteitsverbruik terugdringen maar
heeft daarvoor wel subsidie nodig
Impact duurzame investering
EBITDA in 2030 met verduurzamingsinvesteringen (A+)

Toelichting

-9,3%

Zonder
investeringen
Mln€

Met virtuele
batterij

Met
stoomturbine

Met beide
investeringen

0
EBITDA (A+)

-10
-20

-19,4

-18,2

-17,6

-18,8

Energieverbruik en CO2-uitstoot zonder en met verduurzaming
GWh/jaar
1.500

0,0%

MtCO2-eq (scope 2)1
-2,4%

-7,1%

-9,6%

0,6

1.000

0,4

500

0,2

0,00

-0,04

2022
2030

0

0,0
Zonder
Met
Met virtuele Met beide
investeringen stoomturbine
batterij
investeringen

Introductie
Strategy&

1) Op basis van emissiefactor 0,357 (CE Delft 2021)

Zonder
investeringen

Gevolgen voor de EBITDA
• Wanneer Nyrstar haar verduurzamingsinvesteringen kan
doorvoeren levert dit bij het aangepaste beleid (A+) een
€1,8m hogere EBITDA op in 2030 dan als deze
investeringen niet worden gedaan
• Het EBITDA-verlies is daardoor 9,3% lager in 2030 dan
wanneer deze investeringen niet worden gedaan
• Dit komt doordat de jaarlijkse besparingen op
energiekosten hoger zijn dan de extra operationele kosten
• Er zijn echter volgens Nyrstar wel subsidies nodig om de
onrendabele toppen van de investeringen te dekken. De
investeringen hebben namelijk een te lange
terugverdientijd om economisch rendabel te zijn
• Nyrstar ziet hiervoor mogelijkheden binnen SDE++ en EIA
Verduurzaming
• Wanneer Nyrstar de stoomturbine en virtuele batterij in
gebruik neemt, kan ze haar elektriciteitsverbruik met 9,6%
verminderen
• Dit staat gelijk aan een CO2-reductie van 0,04Mton aan
indirecte emissies

Met beide
investeringen

108

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Voor Nyrstar zijn subsidies van belang om energiebesparingsprojecten rendabel te maken
Benodigdheden verduurzamingsopties
Deelvraag 4: Wat heeft het bedrijf daarvoor nodig (bv. infrastructuur, wet- en regelgeving)?
Voor Nyrstar is voornamelijk additionele capaciteit op het elektriciteitsnetwerk van belang om met de virtuele batterij door te kunnen gaan, alsmede de beschikbaarheid van subsidie voor de onrendabele top van de investering. Daarnaast loopt Nyrstar aan tegen personeels- en materiaaltekorten.
Optie

Benodigdheden

Algemeen

Nyrstar geeft aan verschillende belemmeringen te ervaren in de uitvoering van alle projecten, gedreven door
• Personeel en materiaal; tekort aan personeel en lagere kwaliteit van arbeid i.c.m. oplopende levertijden en kosten

Stoomturbine

• Subsidie; om het project economisch rendabel te maken is subsidie vanuit de overheid nodig, specifiek wordt gedacht aan de
EIA.

Virtuele batterij

• Elektriciteitsnet; additionele capaciteit op het net om te voorzien in de virtuele batterij
• Subsidie; om het project economisch rendabel te maken is subsidie vanuit de overheid nodig, specifiek wordt gedacht aan het
innovatiefonds in combinatie met andere subsidies.

Daarnaast voorziet Nyrstar belemmeringen gerelateerd aan de naderende energiebesparingsplicht – dit zou er mogelijk toe kunnen leiden dat projecten met een
hogere impact en effectiviteit verdrongen worden doordat beschikbare budgetten en capaciteit aangewend moet worden voor verplichte energieefficiëntiemaatregelen
Introductie
Strategy&

1) Management informatie Nyrstar

109

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Nyrstar voert uitbreidingsinvesteringen buiten Nederland uit,
verduurzamingsinvesteringen hangen af van business cases
Alternatieve (investerings)opties
Deelvraag 5: Hoe aantrekkelijk is een investering voor duurzame productie in een ander EU-land ten opzichte van dezelfde investering in Nederland?
Welke factoren spelen hierbij een rol?
Nyrstar voert zijn uitbreidingsinvesteringen op dit moment in andere EU-landen. De verhoging van de EB/ODE-tarieven voor grootgebruikers benadeelt NL structureel
als geschikte investeringslocatie voor uitbreidingen ten opzichte van het buitenland, omdat deze de kostenbasis van de Nederlandse fabriek verhoogt ten opzichte van
de fabriek in Frankrijk. Deze kostenbasis was al hoger doordat de energiebelasting zonder voorgestelde aanpassingen ook hoger is in Nederland.
Nyrstar overweegt verduurzamingsprojecten op andere productielocaties

Investeringe worden door Nyrstar in andere landen gedaan

Nyrstar heeft meerdere mogelijkheden voor investeringen in duurzame productie
in het buitenland, specifiek in Belgie en Frankrijk. De verduurzamingsopties op
die locaties zijn vergelijkbaar met die van Nyrstar in Budel. We hebben geen
zicht op concrete investeringsplannen op andere locaties.

De interne concurrentiepositie van Nyrstar Budel voor het aantrekken van
investeringen loopt achter bij die van andere locaties. Dat geldt onder andere
voor uitbreidingsinvesteringen die worden gedaan vanwege de stijgende vraag
naar zink. Dit komt onder andere door:
• De EB/ODE heeft invloed op de kosten van de zinkproductie. Nyrstar geeft
aan dat in de fabriek in Frankrijk lagere belastingen op energie worden
betaald. Dit hebben wij verder niet onderzocht.
• De IKC is per kWh elektriciteit lager dan de IKC die fabrieken in andere
relevante landen in de EER-ontvangen (zowel binnen als buiten de groep).
Ook wordt deze in Nederland wellicht na 2022 al afgeschaft, terwijl het in
principe voor EU-lidstaten tot 2026 is toegestaan om deze te handhaven. Voor
dit onderzoek is niet geanalyseerd wat de daadwerkelijke plannen zijn in
andere EU-lidstaten met betrekking tot de IKC.

Introductie
Strategy&

110

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Hogere kosten voor Nyrstar door beleidsaanpassingen
verhogen risico op weglek van zinkproductie uit Nederland
Handelingsperspectief en weglekrisico’s
Hoofdvraag: Leidt de aanpassing van de (klimaat)maatregelen in bepaalde bedrijfstakken tot (extra) weglekrisico’s en welk handelsperspectief hebben
deze bedrijven om die te mitigeren?
Mogelijk ontstaan weglekrisico’s als klanten voor producenten uit andere landen gaan kiezen die tegen lagere kosten kunnen opereren. Het Nederlandse beleid
(zonder aanpassingen daarin) zorgt ervoor dat de kostenbasis in Nederland hoger is. De voorgestelde aanpassingen vergroten dit verschil in kosten tussen landen. Er
zijn ook mogelijke weglekrisico’s doordat Nyrstar de productie zou kunnen verplaatsen. Vooralsnog gaat dit echter specifiek erom dat uitbreidingsinvesteringen in
andere landen worden gedaan. Om de kosten van het elektriciteitsverbruik te verlagen (die relatief hoog zijn door het Nederlandse beleid en verder stijgen door de
voorgestelde aanpassingen) en daarmee de EBITDA te verhogen, wordt gereageerd door investeringen in verlaging van het elektriciteitsverbruik. Deze investeringen
hebben een lange investeringshorizon (tot na 2030). Subsidies zijn daarbij volgens Nyrstar nodig om deze investeringen uit te kunnen voeren.
Voorgenomen maatregel

Impact op EBITDA
20301 in €Mn

Verhoging nationale
CO2-heffing

Verplichting energiebesparingsmaatregelen

Introductie
Strategy&

Weglekrisico

N.v.t.

Aanpassing EB en ODE
-1,8
(tarievenpad A+)
Vervallen metallurgische
vrijstelling

Handelingsperspectief

-1,3
N.v.t.

Klanten eindproducten kunnen kiezen voor
producenten uit andere omringende landen met
lagere kosten. De kosten liggen bij Nyrstar Budel
Er zijn mogelijkheden tot investeringen in reductieopties
hoger vanwege het totale Nederlandse beleid en
gericht op besparing in het elektriciteitsverbruik. Hier zijn
de voorgestelde aanpassingen vergroten dit
subsidies volgens Nyrstar voor nodig ter dekking onredabele kostenverschil. Er is sprake van weglek van
top.
uitbreidingsinvesteringen binnen Nyrstar naar
andere EU-landen, vanwege de lagere kostenbasis
Beperkt - verplichting energiebesparingsmaatregelen
daar.
verdringt mogelijk effectievere verduurzamingsopties

1) Ten opzichte van het basisscenario. Voor de eerdere afschaffing van de IKC geldt dat deze per definitie geen impact heeft in 2030, omdat in het basisscenario de
IKC vanaf 2026 wordt afgeschaft. Deze is daarom niet in dit overzicht opgenomen.

111

5.3
Introductie
Strategy&

Case studie
6:Vreugdenhil
Sector: Voedingsmiddelen (zuivel)

11 september
22 July 2020
2022
89

Vreugdenhil is een Nederlandse producent van melkpoeder en
exporteert producten naar ~130 landen
Algemene informatie
Bedrijfsinformatie
Naam:
Sector:
Werknemers:
Locaties (NL):

Naam moederbedrijf:
Locatie hoofdkantoor:

Vreugdenhil
Voedingsmiddelen
4761
Gorinchem, Nijkerk, Scharsterbrug,
Barneveld, Putten
Vreugdenhil Holding BV
Nijkerk, Nederland

Scharsterbrug

Nijkerk Putten
Barneveld

Productielocatie Gorinchem2
•
•
•
•

Gorinchem

De productielocatie in Gorinchem is Vreugdenhil’s grootste productielocatie en genereert ~65%
van de totale omzet2 – hier produceert Vreugdenhil melkpoeder en op zuivel gebaseerde
ingrediënten voor de voedingsindustrie
Daarnaast produceert Vreugdenhil plantaardige producten en andere vervangers van
melkpoeder
Producten worden naar ~130 landen geëxporteerd binnen Europa (~45%) en daarbuiten:
Afrika, het Midden-Oosten, Azië en Zuid-Amerika (gezamenlijk ~55%)2
Het transport van Vreugdenhil’s eindproducten vindt met name plaats over water en worden via
de Haven van Rotterdam verder verspreid

Introductie
Strategy&

1) Duurzaamheidsverslag Vreugdenhil 2021; 2) Management informatie Vreugdenhil

112

Naast Gorinchem (~65% van de totale omzet) heeft Vreugdenhil locaties in Nijkerk, Putten, Barneveld en Scharsterbrug
Algemene informatie
Vreugdenhil Dairy Foods
Moederbedrijf

Vreugdenhil Dairy Foods

Locatie hoofdkantoor

Nijkerk, Nederland

Productie faciliteiten

41

Omzet

€832 mln1

Medewerkers

4762

CO2-emissies

76kt

Scharsterbrug

Productie
Melk verwerkt

1,4 mld kg2

Nijkerk Putten

Barneveld
Gorinchem

Introductie
Strategy&

1) Management informatie Vreugdenhil; 2) Duurzaamheidsverslag Vreugdenhil 2021
113

Het productieproces is vrij energieintensief – jaarlijkse CO2uitstoot is met 76kt relatief laag
Procesbeschrijving
Schematisch overzicht productieproces belangrijkste producten Vreugdenhil

Toelichting

Melk
Overige ingrediënten1
Elektriciteit
Gas
Verpakkingen2

• De belangrijkste producten die Vreugdenhil
produceert zijn volle melkpoeder, magere
melkpoeder, fat filled poeder en overige
poeders3
• Melk, overige ingrediënten, gas, elektriciteit
en verpakkingen zijn de belangrijkste
grondstoffen voor productie4
• Verse melk wordt eerst gepasteuriseerd om
houdbaarheid te verlengen, vervolgens
wordt de melk ingedampt, gedroogd en
verpakt
• Vreugdenhil’s productieproces is relatief
energie-intensief en afhankelijk van gas, dit
geldt met name voor het droogproces
• Met een CO2-uitstoot van 76kt4 per jaar
heeft Vreugdenhil een relatief kleine uitstoot
in vergelijking met de grootste Nederlandse
uitstoters, maar wel een voldoende grote
uitstoot om onder EU ETS te vallen.

Producten

Introductie
Strategy&

Volle melkpoeder
Pasteuriseren

Indampen

Drogen

Verpakken

Magere melkpoeder
Fat filled poeder

1) Vitaminen, mineralen, (melk)suikers, gezonde vetten; 2) Blik, plastic, karton; 3) Op andere productielocaties produceert Vreugdenhil ook nog andere producten
zoals plantaardige producten; 4) Management informatie Vreugdenhil

114

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

De beleidsaanpassingen resulteren in 2030 in een additioneel
EBITDA-verlies van 7 tot 12%, t.o.v. huidig beleid
Gevolgen aangepast klimaatbeleid
Deelvraag 1: Hoe groot zijn de effecten van de voorgestelde beleidsaanpassingen op de bedrijfskosten en –winst?
De beleidsaanpassingen leveren een verlies van 7 tot 12% van Vreugdenhil’s EBITDA op in 2030 ten opzichte van het huidige beleid (afhankelijk van het EB/ODEscenario). Dit is in aanvulling op de daling van de EBITDA die wordt veroorzaakt door het bestaande Europese en nationale beleid.

Ontwikkeling EBITDA Vreugdenhil1,2,3

Toelichting
•

Ontwikkeling EBITDA

€

Huidig beleid

Aangepast NL beleid (A+)

Aangepast NL beleid (A)

Aangepast NL beleid (B)

-7%
-10%
-12%

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
€mln
Ontwikkeling totale kosten klimaatbeleid

15

Nationale heffing

10

Directe ETS kosten

5

Indirecte ETS kosten
EB/ODE (A+)

0
2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030
Introductie
Strategy&

In de grafiek linksboven is de ontwikkeling van Vreugdenhil’s EBITDA weergegeven bij
voortzetting van huidig beleid en bij het aangepaste beleid, waarbij in het aangepaste
beleid alle beoogde beleidsaanpassingen verwerkt zijn
Algemeen
•
Het totaalpakket aan Nederlandse beleidsaanpassingen heeft een additionele
negatieve impact van ca. -7% tot -12% op Vreugdenhil’s EBITDA in 2030,
afhankelijk van het EB/ODE-scenario. Dit is in aanvulling op de daling van de EBITDA
door het bestaande Europese en nationale beleid.
•
Het valt op dat de impact van EB/ODE-aanpassingen op de EBITDA afneemt
naarmate het tarievenpad ‘strikter’ wordt; de EBITDA is hoger bij pad B dan bij pad A+,
dit is ook het geval voor pad A+ t.o.v. pad A – zie p. 118 voor meer info
•
Wanneer een ETS-doorgifte van 0% in plaats van 50% wordt gehanteerd zakt de
EBITDA, waardoor de relatieve impact van het aangepaste beleid stijgt van -10%
naar -11% bij EB/ODE-tarievenpad A+ (niet weergegeven in grafiek)
Totale kosten klimaatbeleid
•
In de grafiek linksonder wordt de ontwikkeling van de aan klimaatbeleid gerelateerde
kosten voor Vreugdenhil weergegeven bij aangepast beleid (A+)
•
Deze kosten nemen richting 2030 geleidelijk toe, vooral gedreven door de EB/ODEkosten en de stijging van de EU ETS-kosten.
•
Vreugdenhil betaalt CO2-kosten zowel direct, via EU ETS, als indirect, doordat deze
door elektriciteitsproducenten wordt doorgerekend in de prijs

1) Bij Vreugdenhil baseren we onze basecase op de Jaren ’17-’21 omdat daarvoor de productiecapacitieit aanmerkelijk lager was en de data daardoor geen goede
voorspeller was voor de toekomst; 2) Aannames: Doorgiftemogelijkheid van 50% op ETS-kosten, 0% op NL’se heffing. Geen green premium. Indirecte ETS-kosten zijn
100% doorgerekend in elektriciteitsprijs; 3) Alleen investeringen waarvan de uitvoering door Vreugdenhil zeker is zijn meegenomen in deze analyse

115

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Vrijwel het gehele additionele effect van de beleidsaanpassingen op EBITDA komt door de nieuwe EB/ODE-tarieven
Effect per beleidsaanpassing
Ontwikkeling EBITDA Vreugdenhil - effecten per maatregel (tarievenpad A+)

Toelichting
•

€

Vervallen IKC
Aanpassing NL Heffing
Vervallen WKK vrijstelling
Nieuwe EB/ODE tarieven (A+)
Nieuw EBITDA

2022 2023 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030

% effect v/h totaalpakket aan beleidsaanpassingen in 2030
99,8%

Introductie
Strategy&

0,2%

Nieuwe EB/ODE tarieven
Aanpassing NL Heffing

In de grafiek is de EBITDA ontwikkeling weergegeven bij
aangepast beleid (tarievenpad A+), uitgesplitst per
maatregel
EB/ODE-tarieven en vrijstellingen
•
Van het totaalpakket kan vrijwel het gehele effect worden
toegeschreven aan de verandering in EB/ODE-tarieven, in
’30 betaalt Vreugdenhil bij tarievenpad A+ ~€3,4mln meer
aan EB/ODE dan bij voortzetting van het huidige beleid
•
Het vervallen van de WKK-vrijstelling heeft geen impact
op Vreugdenhil omdat zij geen WKK in gebruik heeft
NL heffing
•
De nieuwe reductiefactor voor de Nederlandse heffing
levert pas in 2030 een lastenverzwaring op van
~€0,007mln
IKC
•
Het vervroegd afschaffen van de IKC heeft geen impact
omdat de voedselsector hier geen recht op heeft
Algemeen
•
In totaal leidt het aangepaste beleid voor Vreugdenhil tot
€3,4mln extra kosten in 2030 bij tarievenpad A. Deze
kostenstijging is additioneel op de kostenstijging door het
huidige Europese en Nederlandse beleid.

116

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Voor Vreugdenhil zijn gevolgen van de aanpassingen in de
EB/ODE anders vanwege relatief beperkt energiegebruik
Deepdive: Nieuwe EB/ODE-tarievenpaden
Totale EB/ODE-kosten1 bij tarievenpad B

Totale EB/ODE-kosten1 bij tarievenpad A

Toelichting

€ mln
8

€ mln
8

6

6

4

4

Schijf 3

2

2

Schijf 2

0

0

Schijf 4

Schijf 1

2022

2024

2026

2028

2030

2022

2024

2026

2028

EB-tarieven voor gas bij tarievenpad A en B
€/m3

0,4

Schijf 2

Schijf 3

-0,11

0,3

-0,12

0,2
0,1
0,0
2022 2024 2026 2028 2030

2022 2024 2026 2028 2030
Tarievenpad A

Introductie
Strategy&

2030

Totale EB/ODE-kosten Vreugdenhil
• De bovenste grafieken geven de totale EB/ODEkosten voor Vreugdenhil weer, opgesplitst per
schaal, bij respectievelijk tarievenpad A en B
• Het valt op dat de kosten voor schijf 3 afnemen
en voor schijf 4 toenemen bij pad B t.o.v. pad A
• Daarnaast valt op dat totale kosten hoger zijn
bij pad A dan bij pad B - dit wordt gedreven
door het nivellerende karakter van de nieuwe
paden

EB/ODE-tarieven voor gas
• De onderste grafieken geven de EB tarieven voor
Schijf 4
gas weer bij pad A en B, voor respectievelijk schijf
2, 3 en 4. De ODE-tarieven zijn bij alle
tarievenpaden onveranderd t.o.v. huidig beleid.
• Kosten per m3 nemen af voor schijf 2 en 3, terwijl
deze toenemen voor schijf 4 i.e.
grootverbruikers gaan relatief meer betalen
+0,03 • Dit komt doordat Vreugdenhil een relatief kleine
energieverbruiker is, waardoor de afname in
schijf 2 en 3 groter is dan de toename in schijf 4
2022 2024 2026 2028 2030 • Er is een vergelijkbaar effect voor elektriciteit

Tarievenpad B

1) Jaarlijkse EB/ODE-kosten voor gas en elektriciteit voor Vreugdenhil

117

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Gezien het kleine marktaandeel is het niet aannemelijk dat
kosten afgewenteld kunnen worden op melkleveranciers
Afwentelmogelijkheden upstream (1/2)
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream?
Melk is een belangrijke grondstof. Vreugdenhil’s aandeel op de Nederlandse inkoopmarkt is beperkt. Tevens hebben melkveehouders voldoende alternatieve
afzetmogelijkheden. Het is daardoor niet aannemelijk dat Vreugdenhil kosten kan afwentelen op toeleveranciers van melk.
Grondstof

Melk is een van de belangrijkste grondstoffen voor Vreugdenhil en vormt ~80% van kostprijs 1.

Markt

De ACM definieert twee aparte markten voor rauwe reguliere en rauwe biologische melk - zowel voor rauwe reguliere melk en rauwe
biologische melk is de geografische markt gedefinieerd als regionaal1.

Aandeel
Vreugdenhil

Vreugdenhil koopt 90% van de melk in binnen Nederland. De Vreugdenhil Holding koopt <10% 2 in van de Nederlandse melkproductie
en heeft daarmee een beperkt aandeel in Nederland.

Leverancier(s)

850 melkveehouders2 leveren verse melk direct aan Vreugdenhil. Dit zijn langdurige samenwerkingen waarin afspraken gemaakt zijn
m.b.t. prijzen en premies. Daarnaast koopt Vreugdenhil melk via handelskanalen.

Alternatieve
afzetmogelijkheden
leverancier(s)

Melkveehouders hebben de mogelijkheid het contract te beëindigen en over te stappen naar één van Vreugdenhil’s concurrenten, e.g.
FrieslandCampina, Arla, of andere partij die melk verwerkt e.g. Unilever, diverse kaasproducenten2. Het is daardoor aannemelijk dat
leveranciers hun melk ook aan andere partijen kunnen leveren.

Reactie
leverancier(s) bij 510% prijsverlaging

Vreugdenhil acht het waarschijnlijk dat melkveehouders hun lidmaatschap opzeggen indien prijzen te veel verlaagd worden t.o.v. hun
concurrenten. Gezien de regionale marktafbakening kunnen melkveehouders in het geval van toegenomen kosten door Nederlands
klimaatbeleid mogelijk overstappen naar producenten net over de grens (e.g. Duitsland, België). Het is daardoor aannemelijk dat
Vreugdenhil’s marktmacht beperkt is.

De mogelijkheid om de kosten af te wentelen op werknemers is niet in detail onderzocht. Het is aannemelijk dat deze mogelijkheid beperkt is aangezien medewerkers
werkzaam in de fabriek onder de Zuivel CAO vallen. De overige medewerkers werkzaam op kantoor vallen onder een eigen arbeidsvoorwaardenregeling.
Introductie
Strategy&

1) ACM Zaaknummer 1173; 2) Management informatie Vreugdenhil
118

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Het is ook niet aannemelijk dat kosten afgewenteld kunnen
worden op toeleveranciers van elektriciteit en aardgas
Afwentelmogelijkheden upstream (2/2)
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream?
Ondanks het energie-intensieve productieproces is Vreugdenhil’s aandeel op zowel de elektriciteitsmarkt als de aardgasmarkt relatief klein (beiden <0,1%), waardoor
het aannemelijk is dat inkoopmacht beperkt is. Het is daardoor niet aannemelijk dat Vreugdenhil kosten kan afwentelen op toeleveranciers van elektriciteit en gas.
Elektriciteit1

Aardgas1

Markt

Elektriciteit is een commodity. De ACM gaat uit van een nationale
markt voor levering aan elektriciteit voor vrije afnemers2.

Aardgas is een commodity. De gasmarkten in Noordwest-Europa zijn
goed verbonden waardoor leveranciers voor afzet niet gebonden zijn
aan één land3.

Aandeel
Vreugdenhil

Ondanks het energie-intensieve productieproces is Vreugdenhil’s
verbruik met <0,1%4,5 van het totale verbruik in Nederland relatief
klein, waardoor het aannemelijk is dat inkoopmacht beperkt is.

Ondanks het energie-intensieve productieproces is Vreugdenhil’s
verbruik met <0,1%4,5 van het totale verbruik in NL relatief klein, en in
Europa nog kleiner. Hierdoor is het aannemelijk is dat inkoopmacht
beperkt is.

Leverancier(s)

[niet bekend]

Vreugdenhil sluit contracten af op de geliberaliseerde gasmarkt en is
voor de duur van een contract gebonden aan een afnemer 4, daarnaast
wordt een gedeelte ingekocht op de spotmarkt

Grondstof

Alternatieve
Het is aannemelijk dat leveranciers ook aan andere partijen
afzetmogelijkheden
kunnen leveren.
leverancier(s)
Reactie
leverancier(s) bij 510% prijsverlaging

Introductie
Strategy&

Door de goede verbinding tussen gasmarkten in Noordwest-Europa is
het aannemelijk is dat leveranciers hun gas ook aan andere partijen (in
het buitenland) kunnen leveren.

Gezien Vreugdenhil’s relatief kleine marktaandeel is het aannemelijk dat leveranciers succesvol andere klanten kunnen bedienen tegen
hogere tarieven in de hypothetische situatie waarin Vreugdenhil een prijsverlaging van 5 – 10% kan afdwingen

1) Feitelijk gezien geen grondstof maar energiedrager; 2) ACM Zaaknummer 1235; 3) Binnen Nederland wordt gas geïmporteerd vanuit o.a Noorwegen; 4)
Management informatie Vreugdenhil; 5) CBS;

119

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Het is aannemelijk dat Vreugdenhil’s marktmacht en daarmee
afwentelmogelijkheden op klanten beperkt is
Afwentelmogelijkheden downstream
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen downstream?
Vreugdenhil is actief in een internationale markt waarop zij sterke concurrentie ervaart. Het is aannemelijk dat de marktmacht van Vreugdenhil beperkt is, waardoor het
waarschijnlijk is dat de doorgiftemogelijkheid van additionele milieukosten beperkt zijn.
Producten

Geografische markten2

Producenten

Klanten

Prijzen

In Gorinchem produceert
Vreugdenhil melkpoeder. Het
is aannemelijk dat de EC de
markt voor melkpoeder
definieert als ten minste
Europa1.

Vreugdenhil exporteert
producten naar ~130 landen.
~45% wordt geëxporteerd
binnen Europa en ~55%
daarbuiten e.g. Afrika, het
Midden-Oosten, Azië en ZuidAmerika. De geografische
afzetmarkt van Vreugdenhil is
dus wereldwijd.

Het aandeel van Vreugdenhil
van de totale productie in
Europese markt is met
<10%2,3 relatief laag. Het
aandeel op de wereldwijde
markt is lager. Het is daardoor
aannemelijk dat Vreugdenhil’s
marktmacht beperkt is.
Vreugdenhil geeft aan hevige
concurrentie te ondervinden
uit met name Nederland,
Duitsland, Ierland,
Denemarken, Nieuw Zeeland
en in toenemende mate de
US2.

Vreugdenhil levert aan multinationals met een groot internationaal distributienetwerk en
aan lokale marktleiders.
Hoewel ze streven naar
langdurige partnerships geven
ze aan dat afnemers niet
gebonden zijn aan
leveranciers en hevige
concurrentie te ervaren (zie
‘producten’).

Vreugdenhil geeft aan dat zij
een speler zijn waarvoor
klanten op basis van kwaliteit
kiezen en wil daarbij
acceptabele prijzen rekenen.
Vreugdenhil geeft echter aan
de consumentenvraag te zien
teruglopen wanneer prijzen
sterk stijgen. Vreugdenhil
heeft de ambitie om
betaalbare en kwalitatief
goede melkproducten te
produceren die breed
toegankelijk zijn.

Introductie
Strategy&

1) De EC kocht van ’15 tot ’17 magere melkpoeder op via een publieke interventie, en verkocht deze weer terug aan de markt in fases tot ’19, om de crisis op de
zuivelmarkt een halt toe te roepen, EC (2019); 2) Management informatie Vreugdenhil; 3) Uitgaande van een Europese productie van 1.432 ton magere melkpoeder
en 751 ton volle melkpoeder in 2021 in de EU (EU-27), marktonderzoek CLAL (geraadpleegd juli ’22)

120

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Vreugdenhil’s verduurzamingsinvesteringen zijn met name
gericht op elektrificatie
Verduurzamingsopties
Deelvraag 3: Welke investeringen in verduurzaming kan het bedrijf doen om de lasten te verlagen en de heffing voor te blijven?
Gezien het energie-intensieve productieproces zijn Vreugdenhil’s verduurzamingsmaatregelen voornamelijk gericht op het terugdringen van het gasverbruik (en in
daarmee het reduceren van CO2-uitstoot). Elektrificatie speelt een belangrijke rol bij verduurzamingsopties. Dit is met name terug te zien in toekomstige lasten voor
EB/ODE. Alle opties zijn gericht op Gorinchem, gezien de relatief grote omvang en daarmee verbruik van deze locatie.
Jaarlijkse impact t.o.v. huidige situatie1
Optie

Beschrijving

Emissie

Gas

Elektriciteit

E-boiler

Stoom is een belangrijke energiedrager voor Vreugdenhil - door de elektrische
opwekking van stoom kan de gasboiler vervangen en CO2-uitstoot verlaagd worden

-34,8 kt

-19,50*106 m3

+200 GWh

Elektrificatie d.m.v. MVR1

Met het vervangen van een Thermal VR met een Mechanical VR Vreugdenhil gas
besparen en CO2-uitstoot reduceren tijdens het proces van indampen

-18,6 kt

-10,50*106 m3

+80 GWh

Warmtepomp voor
pasteuriseren

Met de installatie van een warmtepomp kan Vreugdenhil gas besparen benodigd voor
het pasteuriseerproces

-1,4 kt

-0,75*106 m3

+1,6 GWh

Warmteterugwinning
stoomketel

Vreugdenhil kan warmteterugwinning toepassen op de stoomketel en deze elders
inzetten. Hiermee kan gasverbruik gereduceerd worden

-1,3 kt

-0,75*106 m3

n.v.t.

Warmtepomp voor
luchtverhitter

Met de installatie van een warmtepomp kan Vreugdenhil gas besparen benodigd voor
verhitting van lucht

-3,0 kt

-1,20*106 m3

+2,5 GWh

Overige opties – langere
termijn

E.g. buffer voor thermale energie, elektrische verwarmer voor droogproces, warmtewinning voor droogproces, hergebruik thermische energie voor gebouwventilatie

onbekend

onbekend

onbekend

Introductie
Strategy&

1) Mechanical Vapor Recompressor

Impact op EU ETS
(& NL heffing)

Impact op
EB/ODE

121

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Om gasverbruik en CO2-uitstoot te reduceren is extra
elektricteit nodig
Verduurzamingsopties
Energieverbruik met en zonder onzekere investeringen
%

Alleen zekere investeringen1

%

150

6,6%

800

-6,7%

-10,8%

100

Toelichting

Met E-boiler en MVR
545,4%

600
400

50

200

0

-44,7%

-81,6%

2030

0
Gas

Elektriciteit

CO2

2022

Gas

Elektriciteit

CO2

Ontwikkeling EBITDA Vreugdenhil (tarievenpad A+)2,3
€

Door de toename in
elektriciteitskosten zakt
de EBITDA
Zonder extra investeringen

-18%

Zekere investeringen + MVR
Zekere investeringen + E-boiler
Alle investeringen

2022
Introductie
Strategy&

2024

2026

2028

2030

-21%

Energieverbruik
•
In de bovenste grafieken is de ontwikkeling van Vreugdenhil’s
energieverbruik en CO2-uitstoot weergegeven in 2030 t.o.v.
2022, met en zonder de E-boilers en MVR’s
•
Wanneer Vreugdenhil in staat is om de E-boilers en MVR’s in
gebruik te nemen resulteert dit in een afname van hun
gasverbruik (-82%) en CO2-uitstoot (-45%)
•
Hier staat wel een verhoging van het elektriciteitsverbruik
tegenover van 545%
EBITDA
•
In de onderste grafiek is de ontwikkeling van de EBITDA
weergegeven tot 2030 voor EB/ODE-pad A+, wanneer de extra
investeringen wel en niet worden uitgevoerd
•
Het in gebruik nemen van de E-boiler heeft het grootste
negatieve effect op de EBITDA, de energiekosten die hier
mee gepaard gaan leiden tot een 21% lagere EBITDA in 2030
dan wanneer deze investering niet zouden worden gedaan
•
Wanneer beide investeringen worden uitgevoerd is de
EBITDA 18% lager. Dit komt doordat additionele gasreducties
in lagere EB/ODE-schalen vallen terwijl het extra
elektriciteitsverbruik in de hoogste gasschaal wordt belast.
•
Elektrificatie levert daardoor marginaal steeds meer op

1) Onder zekere investeringen vallen; heatpump pasterizer, heat recovery steamboiler, heatpump process air heater en efficiëntiemaatregelen in de fabriek in
Scharsterbrug 2) Er wordt aangenomen dat de 3 E-boilers en 3 MVR’s stapsgewijs worden ingevoerd in 2025, 2026 en 2027; 3) Aannames: Doorgiftemogelijkheid
van 50% op ETS-kosten, 0% op NL’se heffing. Geen green premium. Indirecte ETS-kosten zijn 100% doorgerekend in elektriciteitsprijs

122

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Uitbreiding van het elektriciteitsnet is daarvoor cruciaal, maar
lijkt niet mogelijk, daarnaast is subsidie gewenst
Benodigdheden verduurzamingsopties
Deelvraag 4: Wat heeft het bedrijf daarvoor nodig (bv. infrastructuur, wet- en regelgeving)?
Voor nagenoeg alle verduurzamingsopties2 loopt Vreugdenhil aan tegen de beperkingen van het elektriciteitsnet, omdat er geen additionele capaciteit beschikbaar is.
Dit terwijl hiervoor bleek dat tot 550% meer elektriciteit nodig is. Vreugdenhil ervaart hierdoor extra financiële druk. Ze zijn gebaat een oplossing voor dit
capaciteitsprobleem en bij (ruimere) subsidies om investeringskosten te dekken.
Optie

Algemeen

E-boiler
Elektrificatie d.m.v. MVR1

Benodigdheden1
Voor nagenoeg alle verduurzamingsopties2 loopt Vreugdenhil aan tegen:
• Elektriciteitsnet; er is 550% meer capaciteit op qua netwerkaansluiting nodig om te voorzien in de toenemende
elektriciteitsbehoefte. Vreugdenhil geeft aan in gesprek te zijn met de netbeheerder, die aangeeft de aansluiting voorlopig niet te
verzwaren. Dit heeft tot gevolg dat capaciteitsuitbreiding voor rekening van Vreugdenhil zelf komt, zonder eigendomsrecht en
zonder garantie op additionele capaciteit. Tevens zal transformatorcapaciteit verder uitgebreid moet worden.
• Financiële druk; bovengenoemde in combinatie met de benodigde investeringen voor verduurzaming verhoogd de financiële druk
op de organisatie.
• Subsidie; naast hoge investeringskosten voorziet Vreugdenhil hoge bijkomende kosten (e.g. extra infrastructuur, aanpassingen in
bestaande gebouwen en processen). Subsidie is nodig om het economisch haalbaar te maken e.g. MIA, VEKI, SDE++
Noot: voor de e-boiler geldt dat ~9x zo veel kWh nodig is dan m3 gas1. Dit heeft een negatief effect op de business case. Echter door
deze investering valt de productielocatie in Gorinchem mogelijk onder de EU ETS-grens1,3. waardoor het toch interessant kan zijn.

Warmtepomp voor
pasteuriseren

Naast de benodigde investering zijn er geen specifieke benodigdheden voor een nieuwe warmtepomp voor pasteuriseren

Overig

Benodigdheden voor warmteterugwinning stoomketel, warmtepomp voor luchtverhitter en andere lange termijn opties zijn nog nader
te onderzoeken door Vreugdenhil.

Introductie
Strategy&

1) Management informatie Vreugdenhil; 2) Met uitzondering van warmteterugwinning stoomketel is voor alle opties additionele capaciteit benodigd op het
elektriciteitsnetwerk; 3) Thermisch ingangsvermogen van 20MW, NEA

123

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

DV 5. Alternatieve opties

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

Vreugdenhil heeft geen buitenlandse productielocaties, maar
zou deze op termijn wel kunnen openen
Alternatieve (investerings)opties
Deelvraag 5: Hoe aantrekkelijk is een investering voor duurzame productie in een ander EU-land ten opzichte van dezelfde investering in Nederland?
Welke factoren spelen hierbij een rol?
Vreugdenhil heeft geen productielocaties buiten Nederland, maar zou deze wel op termijn kunnen openen. Investeren in de locatie in Gorinchem (van de huidige
locaties) is het meest logisch gezien de schaal van productie.
Gorinchem is de meest logische locatie
om te investeren in duurzame productie
Vreugdenhil heeft meerdere productielocaties in Nederland, echter gezien de
schaalgrootte van de faciliteit in Gorinchem is dat de meest logische locatie om
te investeren in duurzame productie.

Introductie
Strategy&

Vreugdenhil zou op termijn productie kunnen verplaatsen naar
productielocaties buiten Nederland
Vreugdenhil heeft op dit moment geen buitenlandse productielocaties.
Vreugdenhil zou op de langere termijn wel kunnen investeren in
productielocaties in het buitenland.

Bronnen: Management informatie Vreugdenhil
124

DV 1. EBITDA

DV 2. Afwentelmogelijkheden

DV 3. Verduurzamingsopties

DV 4. Benodigdheden

HV. Handelingsperspectief en weglekrisico’s

DV 5. Alternatieve opties

De aanpassing van EB/ODE-tarieven en nationale heffing
verhogen de kostenbasis in NL en daarmee ook weglekrisico
Handelingsperspectief en weglekrisico’s
Hoofdvraag: Leidt de aanpassing van de (klimaat)maatregelen in bepaalde bedrijfstakken tot (extra) weglekrisico’s en welk handelsperspectief hebben
deze bedrijven om die te mitigeren?
Mogelijk ontstaan weglekrisico’s als klanten voor producenten uit andere landen gaan kiezen die tegen lagere kosten kunnen opereren. Het huidige Nederlandse beleid (zonder
aanpassingen daarin), zorgt ervoor dat de kostenbasis in Nederland al hoger is t.o.v. andere landen. De voorgestelde aanpassingen in zowel de EB/ODE als de nationale heffing
vergroten dit verschil in kosten tussen landen verder.
Vreugdenhil’s kosten voor gasverbruik zijn al relatief hoog door het Nederlandse beleid en stijgen verder door de voorgestelde aanpassingen in de EB/ODE. Om deze kosten te
verlagen, en daarmee EBITDA te verbeteren, reageert Vreugdenhil door investeringen die gasverbruik verlagen. Dat kan alleen als er ook voldoende elektriciteit beschikbaar
hiervoor is. Daarnaast kunnen de kosten van EU ETS en de nationale heffing verlaagd worden (of zelf vermeden worden) door investeringen gericht op CO2-reductie. De verhoging
van de nationale CO2-heffing heeft hier een beperkt effect op voor de periode tot 2030, maar op de langere termijn kan de impact hiervan groter zijn. Subsidies zijn daarbij volgens
Vreugdenhil nodig om deze investeringen uit te kunnen voeren.

Voorgenomen
maatregel

Impact op EBITDA
’301 in €Mn

Verhoging nationale
CO2-heffing

-0,01

Aanpassing EB en
-3,43
ODE (tarievenpad A+)
Verplichting energiebesparingsmaatregelen
Introductie
Strategy&

N.v.t.

Handelingsperspectief

Weglekrisico

Er zijn mogelijkheden tot investeringen in verduurzamingsopties die tot minder CO2-uitstoot leiden, waardoor
Vreugdenhil Gorinchem mogelijk onder de grenslijn voor ETS
valt en er geen CO2-kosten meer hoeven te worden betaald
Klanten van eindproducten kunnen kiezen voor
producenten uit andere landen met lagere kosten. De
Er zijn mogelijkheden tot investeringen in
kosten liggen bij Vreugdenhil al hoger vanwege het
verduurzamingsopties die tot minder gasverbruik leiden. Hier
totale Nederlandse beleid. De voorgestelde
zijn subsidies voor nodig ter dekking onrendabele top. Door
aanpassingen vergroten dit kostenverschil verder.
wijzing SDE++ is er een grotere winkans voor e-boiler3.

N.v.t.

1) T.o.v. voortzetting huidig beleid. Voor de eerdere afschaffing van de IKC geldt dat deze per definitie geen impact heeft in 2030, omdat in het basisscenario de IKC
vanaf 2026 wordt afgeschaft. Deze is daarom niet in dit overzicht opgenomen.; 2) Niet in detail onderzocht. Buitenlands beleid niet in scope van dit onderzoek; 3) Door
introductie van hekje om Hogetemperatuurwarmte mogelijk grotere winkans voor e-boiler;

125

Appendix

Introductie
Strategy&

11 september
22 July 2020
2022
104

De partijen zijn veelal actief in markten breder dan NL, hebben
beperkte inkoopmacht en vaak geen doorgiftemogelijkheden
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen upstream?

Bedrijf

Sector

Dow

Petrochemie en
plastics

Yara

Smurfit Kappa

Mosa

Nyrstar

Vreugdenhil

Introductie
Strategy&

Kunstmest

Papier

Bouwmaterialen

Metallurgie

Voeding

Product1

Markt1

Aandeel1

Nafta

EER

~8% (EU)

LPG

NL/BeNeLux

~6% (EU)

Aardgas

Minimaal Noordwest-Europa

<1% (wereldwijd)

Aardgas

Minimaal Noordwest-Europa

<1% (EU)

Teruggewonnen papier

Wereldwijd

<5% (EU)

Aardgas

EER

<1%

Elektriciteit

EER

<1%

Zetmeel

EER

<1%

Klei

Wereldwijd

<10% (Regio)

Elektriciteit

EER

<0,1% (NL)

Aardgas

EER

<0,1% (NL)

Zinkoxide en gerecycled zink

Wereldwijd

~2% - ~5%

Aardgas

EER

<5%

Elektriciteit

EER

<5%

Melk

Regionaal

<10%

Elektriciteit

EER

<0,1% (NL)

Aardgas

EER

<0,1% (NL)

1) Zie specifieke case studies voor meer detail over producten, markten, aandelen en toelichting

Conclusie
Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt
Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt

Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt

Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt

Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt

Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt

130

Tevens zijn ze actief in EU afzetmarkten (of breder) en hebben
doorgaans beperkte marktmacht en afwentelmogelijkheden
Deelvraag 2: In welke mate kan het bedrijf de extra milieukosten afwentelen downstream?

Bedrijf

Dow

Sector

Petrochemie en
plastics

Product1

Markt1

Aandeel1

LLDPE

EER

~2,4%

LDPE

EER

~1,8%

Polyether Polyolen

Minimaal EER

~25% – 43%

Benzeen

Minimaal West Europa

~20%

Butadieen

Minimaal West Europa

~18%

CL2

Conclusie

✓

Voor Polyether Polyolen is kostenafwenteling op
klanten niet geheel uit te sluiten. Voor de overige
producten is het aannemelijk dat marktaandeel en
daarmee marktmacht beperkt is.

Yara

Kunstmest

Stikstof geb. kunstmest

Minimaal EER

~5%

✓

Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt

Smurfit Kappa

Papier

Corrugated Case Materials

Minimaal EER

<10%

✓

Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt

Mosa

Bouwmaterialen

Keramische tegels

Wereldwijd

~0,5% (EU)

✓

Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt

Nyrstar

Metallurgie

Afgewerkt zink

Minimaal EER

~2% - 4%

✓

Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt

Vreugdenhil

Voeding

Melkpoeder

Minimaal EER

<10%

✓

Doorgiftemogelijkheid waarschijnlijk beperkt

Introductie
Strategy&

1) Zie specifieke case studies voor meer detail over producten, markten, aandelen en toelichting; 2) Op Carbon Leakage lijst vanaf 2021, ja/nee, Nea;

131

Begrippenlijst
Term

Toelichting

Huidig beleid

De situatie waarin het huidig beleid wordt voortgezet, e.g. huidig EB/ODE-tarievenpad, vervallen van IKC in ’28, etc.

Aangepast beleid

De situatie waarin alle voorgenomen beleidsmaatregelen worden geïmplementeerd e.g. aangepast EB/ODE-tarievenpad, vervallen van IKC in ’24, etc.

Zekere investeringen

Investeringen zonder geïdentificeerde belemmeringen i.e. investeringen die niet afhankelijk zijn van subsidie, uitbreiding van netwerkcapaciteit, etc.

Introductie
Strategy&

11 september 2022

Bronnen
• EC 2019 ‘Carbon leakage list’
• Petrochemicals Europe 2019 ‘Facts and Figures’,
https://www.petrochemistry.eu/aboutpetrochemistry/petrochemicals-facts-and-figures/.
Geraadpleegd op 21 juni 2022
• Yara Sluiskil (2020) Annual Report 2020
• PBL (2019). Decarbonisation options for the Dutch
Fertiliser Industry
• PBL (2020). Decarbonisation options for the Dutch
ceramic industry
• PwC (2019). Effecten nationale heffing broeikgasgassen
industrie. April 2019.
• Laurijssen (2013). Energy use in the paper industry: an
assessment of improvement potentials at different levels.

Introductie
Strategy&

• CEPS (2014) Composition and Drivers of Energy Prices
and Costs in Energy Intensive Industries: The Case of
Ceramics, Flat Glass and Chemical Industries