Besluit van

houdende de aanwijzing van werkzaamheden als zorg in de zin van de Wet
marktordening gezondheidszorg en de aanwijzing van cruciale zorg en de voorzieningen,
werkzaamheden of functies gericht op het leveren van zorg die in aanmerking kunnen
komen voor een beschikbaarheidbijdrage op grond van de Wet marktordening
gezondheidszorg (Uitvoeringsbesluit Wmg)

Op de voordracht van Onze Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, van…..,
kenmerk .;
Gelet op artikel 2, eerste, tweede en derde tot en met vijfde lid, van de Wet
marktordening gezondheidszorg;
De Afdeling advisering van de Raad van State gehoord (advies van vul in datum advies,
RvS., no. vul in nummer advies, RvS.);
Gezien het nader rapport van van vul in datum nader rapport, vul in kenmerk nader
rapport);
Hebben goedgevonden en verstaan:

Artikel 1
In dit besluit wordt verstaan onder:
beschikbaarheidbijdrage: beschikbaarheidbijdrage als bedoeld in artikel 56b van de wet;
dienst van algemeen belang of algemeen economisch belang: dienst van algemeen
economisch belang als bedoeld in artikel 106, tweede lid, van het Verdrag betreffende de
Werking van de Europese Unie of een dienst van algemeen belang als bedoeld in
Protocol nr. 26 bij het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie;
wet: Wet marktordening gezondheidszorg.

Artikel 2
1. Als zorg in de zin van de wet worden aangewezen de werkzaamheden van:
a. personen ingeschreven in een register als bedoeld in artikel 3 van de Wet op de
beroepen in de individuele gezondheidszorg of door personen als bedoeld in artikel 34
van die wet, voor zover het betreft werkzaamheden in het kader van hun
beroepsuitoefening met uitzondering van bedrijfsgeneeskundige zorg of
verzekeringsgeneeskundige zorg, al dan niet onder eigen verantwoordelijkheid
uitgevoerd, en die niet zijn begrepen onder de begripsomschrijving van zorg in artikel 1
van de wet;
b. instellingen waarvan de werkzaamheden zijn gericht op donatie of transplantatie van
weefsel of organen.
2. Artikel 3, vierde lid, 34, 38, eerste en derde tot en met zevende lid, 40 tot en met 43
zijn niet van toepassing op forensische zorg als bedoeld in artikel 2 van het Interimbesluit
forensische zorg of in een krachtens artikel 3, vierde lid, van dat besluit vastgestelde
ministeriële regeling.

Artikel 3
1. Onze Minister kan een zorgaanbieder, of een krachtens artikel 56b, eerste lid, van de
wet aangewezen instantie, belasten met een dienst van algemeen belang of algemeen
economisch belang om cruciale zorg, voorzieningen, werkzaamheden of functies als
omschreven in bijlage 1 bij dit besluit beschikbaar te hebben onder daartoe door Onze
Minister te stellen voorwaarden, voorschriften of beperkingen.
2. De zorgautoriteit kan een zorgaanbieder, of een krachtens artikel 56b, eerste lid, van
de wet aangewezen instantie, belasten met een dienst van algemeen belang of
algemeen economisch belang, om daarbij aangewezen cruciale zorg, voorzieningen,
werkzaamheden of functies als omschreven in bijlage 2 bij dit besluit beschikbaar te
hebben onder daartoe door de zorgautoriteit te stellen voorwaarden, voorschriften of
beperkingen.
Artikel 4
1. De zorgautoriteit kan een zorgaanbieder, of een krachtens artikel 56b, eerste lid, van
de wet aangewezen instantie, een beschikbaarheidbijdrage toekennen voor het
beschikbaar hebben van cruciale zorg, voorzieningen, werkzaamheden of functies als
omschreven in bijlage 1 en 2 behorend bij dit besluit.
2. De zorgautoriteit neemt een besluit tot toekenning van een beschikbaarheidbijdrage
voor cruciale zorg en de voorzieningen, werkzaamheden of functies als omschreven in
bijlage 1 bij dit besluit, niet dan nadat Onze Minister daarvoor een verklaring van geen
bezwaar heeft afgegeven. Deze verklaring van geen bezwaar wordt door Onze Minister
slechts onthouden op grond van strijd met het recht of het algemeen belang.
Artikel 5
De zorgautoriteit kan de beschikbaarheidbijdrage toekennen in de vorm van:
a. compensatie voor diensten van algemeen economisch belang als bedoeld in artikel 2,
eerste lid, onderdelen b en c, van Besluit nr. 2012/21/EU van 20 december 2011 van de
Commissie, betreffende de toepassing van artikel 106, lid 2, VWEU op staatssteun in de
vorm van compensatie voor de openbare dienst, verleend aan bepaalde met het beheer
van diensten van algemeen economisch belang belaste ondernemingen (PbEU 2012, L

2

7);
b. compensatie voor niet-economische diensten van algemeen belang als bedoeld in
Protocol nr. 26 bij het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie;
c. de-minimissteun als bedoeld in Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de Commissie
van 15 december 2006 betreffende de toepassing van de artikelen 87 en 88 van het
Verdrag op de-minimissteun (PbEU L 379);
d. de-minimissteun verleend aan diensten van algemeen economisch belang
verrichtende ondernemingen als bedoeld in Verordening (EU) nr. 360/2012 van de
Commissie van 25 april 2012 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PbEU L 114);
e. individuele steun als bedoeld in Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie van
6 augustus 2008 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88
van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (PbEU
L 214) niet zijnde ad-hoc steun; of
f. steun anders dan bedoeld in de onderdelen a tot en met e.
Artikel 6
Indien het bij koninklijk boodschap van 8 april 2016 ingediende voorstel van wet
houdende wijziging van de Wet marktordening gezondheidszorg en enkele andere wetten
in verband met aanpassingen van de tarief- en prestatieregulering en het markttoezicht
op het terrein van de gezondheidszorg (34 445) tot wet is of wordt verheven en artikel 2
van die wet in werking treedt, treedt dit besluit op hetzelfde tijdstip in werking.
Artikel 7
1. Het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG wordt ingetrokken.
2. Het Besluit beschikbaarheidbijdrage WMG wordt ingetrokken.
Artikel 8
Dit besluit wordt aangehaald als: Uitvoeringsbesluit Wmg.
Lasten en bevelen dat dit besluit met de daarbij behorende nota van toelichting in het
Staatsblad zal worden geplaatst.

De Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport

3

Bijlage 1
Cruciale zorg en de voorzieningen, werkzaamheden of functies gericht op het leveren
van zorg als bedoeld in artikel 2, derde lid, van de wet waarvoor op grond van artikel 4,
tweede lid, van dit besluit een verklaring van geen bezwaar van Onze Minister is vereist,
alvorens de zorgautoriteit een beschikbaarheidbijdrage kan toekennen:
1. Notificatieplichtige zorg, zijnde zorg waarvoor het toepassen van horizontale
steunmaatregelen door de Europese Commissie niet, op grond van haar bevoegdheid die
voortvloeit uit de Verordening nr. 994/98 van de Raad (Pb EG L 142/1), is vrijgesteld van
voorafgaande melding door de lidstaat aan die commissie. Het betreft hier de toepassing
van de artikelen 107 en 108 van het verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie (VWEU).
2. Zorg te leveren door een vangnetaanbieder in geval de zorgverzekeraar door
overmacht niet meer aan zijn zorgplicht kan voldoen, zijnde een zorgaanbieder die door
Onze Minister is opgericht of mede is opgericht ten behoeve van de continuïteit van de
volgende vormen van cruciale zorg:
a. Ambulancezorg: zorg, erop gericht een zieke of gewonde ter zake van zijn aandoening
of letsel hulp te verlenen en per ambulance te vervoeren, of hulp te verlenen door een
ambulanceverpleegkundige met een speciaal daartoe uitgerust en als zodanig
herkenbaar motorvoertuig. Hierbij geldt de voorwaarde dat ten minste 97 procent van
de bevolking binnen 15 minuten responstijd bereikt moet kunnen worden en in
tenminste 95 procentvan de spoedmeldingen een ambulance binnen 15 minuten na
aanname van de melding door een centrale post ambulancevervoer ter plaatse moet
zijn;
b. spoedeisende hulp: zorg, bestaande uit de herkenning, stabilisatie en reanimatie van
alle acute medische patiënten. Het gaat bij de spoedeisende hulp (SEH) om het
behandelen van spoedeisende aandoeningen en het verwijzen naar meer
gespecialiseerde behandelaars. Hierbij geldt als voorwaarde dat sluiting van de afdeling
SEH het aantal inwoners in Nederland dat niet binnen 45 minuten een afdeling SEH per
ambulance kan bereiken, doet toenemen en die afdeling continu uur over minimaal één
SEH-arts en één SEH-verpleegkundige beschikt;
c. acute verloskunde: verloskundige zorg in geval van een spoedeisende situatie. Hierbij
geldt als voorwaarde dat sluiting van de afdeling voor acute verloskunde het aantal
inwoners in Nederland dat niet binnen 45 minuten een afdeling voor acute verloskunde
per ambulance kan bereiken doet toenemen en dat binnen 30 minuten na vaststelling
van de diagnose van een spoedeisende situatie door een gynaecoloog of geautoriseerd
obstetrisch professional de benodigde medisch specialistische behandeling kan worden
gestart met uitzondering van de behandeling van een zwangere vrouw, in het geval van
een levensbedreigende situatie thuis, vanuit huis naar het ziekenhuis moet worden
vervoerd;
d. crisisopvang geestelijke gezondheidszorg: zorg, bestaande uit de eerste diagnose, de
verwijzing en de opvang van patiënten met een acute psychiatrische crisis. Hierbij geldt
de voorwaarde dat regionaal is vastgelegd door welke zorgaanbieders de geestelijke
gezondheidszorg in crisissituaties wordt geborgd;
e. zorg als omschreven bij of krachtens de Wet langdurige zorg.
3. Cruciale zorg en de voorzieningen, werkzaamheden of functies gericht op het leveren
van zorg, bedoeld in de aanhef en onder 1 en 2 van deze bijlage, waarvoor terstond een
financiële oplossing moet worden geboden in de vorm van een beschikbaarheidbijdrage
ten behoeve van het beschikbaar hebben van die zorg in afwachting van de
besluitvorming op grond van de volgende procedures:
a. de procedure, bedoeld in artikel 34 van de Comptabiliteitswet 2001 tot het oprichten
4

van een vangnetaanbieder, bedoeld in de aanhef en onder 2;
b. de procedure, bedoeld in artikel 2, derde en vierde lid, van de wet tot opneming van
cruciale zorg en de voorzieningen, werkzaamheden of functies gericht op het leveren van
zorg in de bijlagen bij onderhavig besluit.
Bijlage 2
Cruciale zorg en de voorzieningen, werkzaamheden of functies gericht op het leveren
van zorg als bedoeld in artikel 2, vierde lid, van de wet waarvoor de zorgautoriteit een
beschikbaarheidbijdrage kan toekennen zonder voorafgaande verklaring van geen
bezwaar van Onze Minister:
1. Opleidingen. Om zorg als omschreven bij of krachtens de Zorgverzekeringswet of de
Wet langdurige zorg beschikbaar te hebben, zijn medische vervolgopleidingen
noodzakelijk. Dit betreft vervolgopleidingen tot medisch specialist (per specialisme), tot
huisarts of specialist ouderengeneeskunde, tot gespecialiseerd verpleegkundige en voor
medisch ondersteunend personeel.
a. Bij de vervolgopleidingen tot medisch specialist gaat het om:
1°. erkende medisch specialismen, te weten: anesthesiologie, cardiologie, cardiothoracale chirurgie, dermatologie en venerologie, heelkunde, interne geneeskunde,
keel-neus-oorheelkunde, kindergeneeskunde, klinische genetica, klinische geriatrie,
longziekten en tuberculose, maag-darm-leverziekten, medische microbiologie,
neurochirurgie, neurologie, nucleaire geneeskunde, obstetrie en gynaecologie,
oogheelkunde, orthopedie, pathologie, plastische chirurgie, psychiatrie, radiologie,
radiotherapie, reumatologie, revalidatiegeneeskunde, sportgeneeskunde en urologie;
2°. technische zorg specialismen, te weten: klinische chemie, klinische fysica,
ziekenhuisfarmacie;
3°. tandheelkundige specialismen, te weten: orthodontie, kaakchirurgie;
4°. overige specialismen, te weten: arts voor verstandelijk gehandicapten, SEH-arts,
gezondheidszorgpsycholoog, klinisch psycholoog, klinisch neuropsycholoog,
psychotherapeut, verpleegkundig specialist GGZ.
b. Bij de vervolgopleidingen tot huisarts of specialist ouderengeneeskunde gaat het om
de opleiding tot huisarts en de opleiding tot specialist ouderengeneeskunde.
c. Bij de vervolgopleidingen tot gespecialiseerd verpleegkundige en medisch
ondersteunend personeel gaat het respectievelijk om de opleiding tot:
1°. IC-verpleegkundige, IC-neonatologieverpleegkundige, IC-kinderverpleegkundige,
kinderverpleegkundige, dialyseverpleegkundige, oncologieverpleegkundige, SEHverpleegkundige en obstetrie-verpleegkundige, ziekenhuis hygiënist en
gipsverbandmeester;
2°. operatie-assistent, anesthesiemedewerker, radiodiagnostisch laborant,
radiotherapeutisch laborant en klinisch perfusionist.
2. Academische zorg. Dit betreft het uitvoeren van topreferente zorg en innovatieve
zorg, en de ontwikkeling van nieuwe vormen van diagnostiek en behandeling.
Topreferente zorg is zeer specialistische patiëntenzorg die gepaard gaat met bijzondere
diagnostiek en behandeling waarvoor geen doorverwijzing meer mogelijk is.
Topreferente zorg vereist een infrastructuur waarbinnen vele disciplines op het hoogste
deskundigheidsniveau samenwerken ten behoeve van de patiëntenzorg en die gekoppeld
is aan fundamenteel patiëntgericht onderzoek. Innovatie en ontwikkeling hebben
betrekking op het bedenken, uitproberen, systematisch uittesten en verspreiden van
nieuwe behandelingen en vormen van diagnostiek. Het betreft uitsluitend die vormen
van innovatie en ontwikkeling die steunen op fundamenteel wetenschappelijk onderzoek.
5

Ten behoeve van het uitvoeren van topreferente en innovatieve zorg en de ontwikkeling
van nieuwe vormen van diagnostiek en behandeling kan een compensatie nodig zijn voor
kapitaallasten die samenhangen met de academische functie. Het gaat hierbij om
kapitaallasten die niet uit reguliere tarieven kunnen worden gedekt.
3. Post mortem uitname bij donoren van:
a. organen voor zover het specialistische chirurgische werkzaamheden vanaf de eerste
incisie tot en met het transportklaar maken van organen betreft die worden verricht door
speciale teams, bestaande uit bestaan uit twee chirurgen, waarvan een gecertificeerd
uitname-chirurg, een anesthesioloog en een anesthesiemedewerker en twee OKassistenten, die continue beschikbaar zijn en er voor zorgen dat de solide organen
worden uitgenomen;
b. weefsel voor zover het specialistische chirurgische werkzaamheden vanaf de eerste
incisie tot en met het transportklaar maken van weefsel betreft die worden verricht door
speciale teams die continue uur beschikbaar zijn en er voor zorgen dat weefsel wordt
afgenomen.
4. Zorg verleend door het calamiteitenhospitaal. Dit betreft een voorziening voor een
situatie van oorlog(dreiging), crises met grote aantallen slachtoffers, ongevallen in het
buitenland met repatriëring, rampen en aanslagen die de reguliere opvangcapaciteit te
boven gaan en situaties waarin de Nederlandse overheid hulp aanbiedt bij de medische
opvang van buitenlandse slachtoffers van ongevallen in het buitenland. Het gaat altijd
om bijzondere omstandigheden die noodopvang vereisen. Het calamiteitenhospitaal is
een onderdeel van het Universitair Medisch Centrum Utrecht.
5. Traumazorg voor zover het gaat om coördinatie, opleiden, trainen en oefenen. Het
gaat hierbij om de beschikbaarheid van traumazorg in instellingen voor medisch
specialistische zorg. Daarnaast gaat het om het ontwikkelen van de kennisfunctie ten
behoeve van zorgverlening bij rampen, de coördinatie van de trauma(keten)zorg en het
opleiden, trainen en oefenen ten behoeve van rampen. Deze activiteiten zijn nodig ten
behoeve van de beschikbaarheid van goede traumazorg.
6. Traumazorg door mobiel medische teams. Het gaat hierbij om de zorg door mobiel
medisch teams, bestaande uit een medisch specialist (meestal anesthesioloog of
chirurg/traumatoloog) en een gespecialiseerde verpleegkundige, die op de plek van een
ongeval voorbehouden handelingen als bedoeld in de Wet op de beroepsuitoefening in de
individuele gezondheidszorg kunnen verrichten, waartoe ambulancepersoneel niet
bevoegd is. Het gaat om:
a. vier helikopters met continue uur parate medisch specialistische teams die binnen
twee minuten moeten kunnen uitrukken naar de plek van het ongeval; en
b. twee voertuigen met continue beschikbare medisch specialistische teams.
7. Spoedeisende hulp. Het gaat hier om zorg, bestaande uit de herkenning, stabilisatie
en reanimatie van alle acute medische patiënten. De spoedeisende hulp (SEH) betreft
het behandelen van spoedeisende aandoeningen en het verwijzen naar meer
gespecialiseerde behandelaars. Hierbij geldt als voorwaarde dat sluiting van de afdeling
SEH het aantal inwoners in Nederland dat niet binnen 45 minuten een afdeling SEH per
ambulance kan bereiken, doet toenemen en die afdeling continue over minimaal één
SEH-arts en één SEH-verpleegkundige beschikt.
8. Acute verloskunde. Verloskundige zorg in geval van een spoedeisende situatie. Hierbij
geldt als voorwaarde dat sluiting van de afdeling voor acute verloskunde het aantal
inwoners in Nederland dat niet binnen 45 minuten een afdeling voor acute verloskunde
per ambulance kan bereiken doet toenemen en dat binnen 30 minuten na vaststelling
van de diagnose van een spoedeisende situatie door een gynaecoloog of geautoriseerd
obstetrisch professional de benodigde medisch specialistische behandeling kan worden
gestart.
6

9. Gespecialiseerde brandwondenzorg. Dit betreft zorg in een daarvoor toegerust
medisch centrum aan brandwondenpatiënten in de categorie II tot en met V en
brandwondenpatiënten in de categorie I die vitaal bedreigd zijn (Advies Afbakening zorg
beschikbaarheidbijdrage, Nederlandse Zorgautoriteit, februari 2012, pagina 24). De zorg
wordt geleverd door multidisciplinaire teams, waarbij in elk geval
(brandwonden)chirurgen, anesthesiologen, intensivisten, verpleegkundigen,
revalidatiedeskundigen, psychosociale ondersteuning en diëtisten zijn betrokken. Ook
zijn specifieke bouwkundige voorzieningen zoals een speciaal ingerichte operatiekamer,
overdruk op verpleegafdelingen, isolatiekamers, warmtehemels en klimaatregeling tot
28°C vereist.
10. Gespecialiseerde en derdelijns psychotraumazorg voor zover het de kennis- en
expertisefunctie betreft en wordt geleverd door een zorgaanbieder met een landelijke
kennis- en expertisefunctie. Het gaat hierbij om het verlenen van derdelijns
psychotraumazorg aan mensen met complexe psychotraumaklachten, die het gevolg zijn
van bijvoorbeeld ernstige incidenten, geweld, of misbruik, waarvoor een landelijke
kennisinfrastructuur noodzakelijk is. De genoemde derdelijns psychotraumazorg wordt
geleverd door een zorgaanbieder die ook de landelijke kennis- en expertisefunctie voor
gespecialiseerde psychotraumazorg bezit. Tevens geldt de voorwaarde dat het landelijke
centrum expertise borgt of ontwikkelt voor het bieden van psychotraumazorg aan
specifieke doelgroepen, en deze expertise vertaalt in specifiek behandelaanbod.
11. Zorg aan Joodse oorlogsslachtoffers. Het betreft specifieke zorg voor Joodse
oorlogsslachtoffers die samenhangt met het verwerken van de gevolgen van de Tweede
Wereldoorlog. Hierbij geldt de voorwaarde dat de zorg wordt geleverd door een
zorgaanbieder die specifiek is toegerust voor zorgverlening aan deze doelgroep.
12. Zorg verleend tijdens transitie bekostigingssystemen. Ten behoeve van het
beschikbaar hebben van zorg bij zorgaanbieders bij de transitie van de ene vorm van
bekostiging naar een andere vorm van bekostiging op grond van de wet door Onze
Minister gestelde regels;
13. Zorg verleend tijdens overgangsregeling kapitaallasten. Het wijzigen van de
bekostiging van bijvoorbeeld ziekenhuizen is een omvangrijke en ingrijpende operatie en
heeft ook effect op de vergoeding van kapitaallasten. De vergoeding voor de
kapitaallasten van de – op grond van vergunningen toegekend op basis van de Wet
toelating zorginstellingen – gefinancierde vaste activa (immateriële, materiële en
financiële vaste activa) wordt in de eindsituatie niet langer gebaseerd op een risicoloos
systeem van nacalculatie van de werkelijke lasten. De overheid heeft daarom voorzien in
een uitgebreide overgangsregeling. Onderdeel hiervan is de garantieregeling
kapitaallasten. In de periode die loopt van 2011 tot en met 2016 worden de
kapitaallasten in het budget met aflopende percentages gegarandeerd. In die periode
moeten ziekenhuizen in staat worden geacht de benodigde aanpassing door te kunnen
voeren om voldoende voorbereid te zijn op het uiteindelijke bekostigingsregime. Ook
voor andere instellingen kan een overgangsregeling met betrekking tot kapitaallasten
(gaan) gelden, zoals voor categorale ziekenhuizen en instellingen voor curatieve
geestelijke gezondheidszorg;
14. Zorg waarvoor instellingen voor medisch specialistische zorg in 2011 een
beschikbaarheidstoeslag voor kleine SEH’s ontvingen. Vanaf 1 januari 2012 ontvangt een
aantal ziekenhuizen een beschikbaarheidbijdrage SEH. De instellingen die de
beschikbaarheidbijdrage SEH in 2012 hebben ontvangen, kregen deze bijdrage op basis
van het in 2012 geldende Interimbesluit beschikbaarheidbijdrage WMG. Dit
interimbesluit bepaalde dat alleen instellingen die in 2011 onder het functiegerichte
budget een SEH-toeslag kregen, in aanmerking kwamen voor een
7

beschikbaarheidbijdrage SEH in 2012. De overgangsregeling voor de instellingen die in
2012 een beschikbaarheidbijdrage SEH ontvingen, is vanuit het oogpunt van
zorgvuldigheid nog eenmaal verlengd voor 2013. Hierdoor hebben deze instellingen de
mogelijkheid om hun organisatie op de nieuwe situatie aan te passen en desnoods de
(acute) zorg anders in te richten;
15. Zorg ten behoeve waarvan drie of meer achtereenvolgende jaren een
beschikbaarheidbijdrage aan een zorgaanbieder is verstrekt en waarbij niet meer aan de
criteria voor de verlening van die bijdrage wordt voldaan. Indien zorgaanbieders
gedurende drie of meer achtereenvolgende jaren een beschikbaarheidbijdrage is
verleend, kan, in overeenstemming met het bepaalde in artikel 4:51 Algemene wet
bestuursrecht, een afbouwregeling worden getroffen van ten hoogste drie jaren. Een
dergelijke afbouwregeling geeft hen de mogelijkheid hun organisatie op de nieuwe
situatie aan te passen en desgewenst de zorg anders in te richten.
16. Acuut ambulancevervoer per ambulancehelikopter vanaf de Friese Waddeneilanden.
Het gaat hierbij om zorg, als bedoeld in artikel 1, eerste lid, onderdeel d, van de
Tijdelijke wet ambulancezorg, verleend aan patiënten die met spoed voor behandeling
vanaf de Friese Waddeneilanden naar een ziekenhuis vervoerd moeten worden. Hierbij
geldt als voorwaarde dat het wegvallen van dat vervoer het aantal personen dat niet
binnen 45 minuten een afdeling voor spoedeisende hulp of acute verloskunde per
ambulance kan bereiken, doet toenemen. Het gaat om een ambulancehelikopter die
continue beschikbaar moet zijn.

8

Nota van toelichting
I.

Algemeen

1. Inleiding
Dit besluit heeft tot doel:
1. het aanwijzen van zorg als zorg in de zin van de Wet marktordening
gezondheidszorg (Wmg); en
2. te regelen welke cruciale zorg, voorzieningen, werkzaamheden en functies die
gericht zijn op het leveren van zorg in aanmerking komen voor een
beschikbaarheidbijdrage en onder welke voorwaarden, voorschriften of
beperkingen een bijdrage kan worden toegekend door de Nederlandse
Zorgautoriteit (NZa).
Deze laatstgenoemde bijdrage maakt bekostiging van zorgaanbieders, of andere bij
ministeriele regeling aangewezen instanties, mogelijk voor activiteiten en voorzieningen
ten behoeve van de beschikbaarheid van cruciale zorg, voorzieningen, werkzaamheden en
functies:
a. waarvan de kosten voor de afzonderlijke prestaties niet of niet geheel zijn toe te
rekenen naar of in rekening te brengen zijn aan individuele zorgverzekeraars of
verzekerden, of
b. waarbij een toerekening van de kosten naar tarieven marktverstorend zou werken, en
c. die niet op andere wijze worden bekostigd.
Met dit besluit wordt bepaald voor welke cruciale zorg, voorzieningen, werkzaamheden en
functies en in welke gevallen een beschikbaarheidbijdrage kan worden toegekend. Ook
wordt bepaald in welke vorm de bijdrage kan worden toegekend en welke voorwaarden,
voorschriften of beperkingen worden gesteld aan het toekennen van een
beschikbaarheidbijdrage.
2. Hoofdlijnen van het besluit
Het oude artikel 56a van de Wmg is na inwerkingtreding van het wetsvoorstel tot Wijzigig
van de Wet marktordening gezondheidszorg en enkele andere wetten in verband met
aanpassingen van de tarief en prestatieregulering en het markttoezicht op het terrein van
de gezondheidszorg (Kamerstukken 34445) grotendeels opgenomen in het nieuwe artikel
2 en 56b van de Wmg. Dit besluit is een technische omzetting van de bepalingen die
voorheen in het ingetrokken Besluit beschikbaarheidbijdrage WMG stonden.
Desalniettemin zijn er toch enkele aanpassingen ten opzichte van dit besluit. De
beschikbaarheidbijdrage kon voorheen enkel aan een zorgaanbieder worden toegekend.
Instanties die bijvoorbeeld wel een opleiding verzorgen maar geen zorgaanbieder zijn,
moesten via het Besluit uitbreiding en beperking werksfeer Wmg als zorgaanbieder
worden aangewezen om voor een beschikbaarheidbijdrage in aanmerking te kunnen
komen. In de Wmg is het nu mogelijkheid om, naast zorgaanbieders, ook nader bij
ministeriële regeling te bepalen instanties aan te wijzen die voor een
beschikbaarheidbijdrage in aanmerking kunnen komen. In het verlengde daarvan wordt
ook niet meer uitgegaan van het begrip ‘vormen van zorg’ maar van ‘voorzieningen,
werkzaamheden en functies die zijn gericht op het bieden van zorg als bedoeld in de
Zorgverzekeringswet of de Wet langdurige zorg’, zodat activiteiten als opleidingen niet

meer als zorg hoeven te worden aangewezen. Beide aanpassingen in de Wmg zorgen
ervoor dat in dit besluit beschikbaarheidbijdragen rechtstreeks aan cruciale zorg of
voorzieningen, werkzaamheden en functies die zijn gericht op het bieden van zorg als
bedoeld in de Zorgverzekeringswet of de Wet langdurige zorg kunnen worden toegekend.
De procedure van het toekennen van beschikbaarheidbijdragen door de NZa blijft
ongewijzigd.
In dit besluit worden net als voorheen de cruciale zorg, voorzieningen, werkzaamheden of
functies opgenomen waarvoor de NZa een beschikbaarheidbijdrage kan vaststellen. Deze
zijn in de bijlagen opgenomen en vallen uiteen in twee categorieën.
De eerste bevat de cruciale zorg, voorzieningen, werkzaamheden of functies waarvoor de
NZa voor het verstrekken van een beschikbaarheidbijdrage een voorafgaande verklaring
van geen bezwaar van de Minister van VWS nodig is. Deze categorie betreft de gevallen
waarin zwaardere beleidsmatige en juridische afwegingen worden gemaakt. Het gaat om
de beschikbaarheidbijdrage waarvoor de notificatieprocedure bij de Europese Commissie
voor staatssteun geldt, de beschikbaarheidbijdrage voor cruciale zorg uitgevoerd door een
zogenaamde vangnetaanbieder (procedure artikel 34 van de Comptabiliteitswet bijv. bij
gefailleerde zorgaanbieder van cruciale zorg) en voorlopige voorzieningen om de
doorlooptijd van de procedures voor die beschikbaarheidbijdragen te overbruggen.1
De tweede categorie bevat de cruciale zorg, voorzieningen, werkzaamheden of functies
waarvoor geen verklaring van geen bezwaar van de minister nodig is. De NZa kan binnen
deze categorie de cruciale zorg, voorzieningen, werkzaamheden en functie een
zorgaanbieder een zorgaanbieder of een andere aangewezen instantie belasten met een
dienst van algemeen (economische) belang. De minister is dit bevoegd te doen voor de
eerste categorie. Een dergelijke aanwijzing is noodzakelijk om binnen het Europese recht
de exploitatiekosten van een dienst van een onderneming van overheidswege te mogen
compenseren. Overigens is het compenseren van een dienst van algemeen (economische)
belang niet de enige vorm van compensatie die mogelijk is. In het besluit is geregeld voor
welke vormen van compensatie d.m.v. een beschikbaarheidbijdrage mogelijk is (zie verder
§3 en de artikelsgewijze toelichting bij artikel 2 en 4).
Het proces vanaf de totstandkoming van de bevoegdheid tot het gebruik maken van het
instrument beschikbaarheidbijdrage laat zich als volgt op omschrijven (de uitzonderingen
van de notificatieprocedure en de procedure ex 34 Comptabiliteitswet 2001 zijn buiten
beschouwing gelaten):
•
bij besluit worden de categorieën van cruciale zorg, voorzieningen,
werkzaamheden en functies aangewezen die voor bijdrage in de kosten in
aanmerking kunnen komen en die zijn gericht op zorg in de zin van de
Zorgverzekeringswet of de Wet langdurige zorg;
•
de NZa handelt op aanvraag van de zorgaanbieder, zorgverzekeraar of
ambtshalve;
•
de NZa neemt beschikkingen voor bijdragen aan individuele zorgaanbieders
overeenkomstig de Algemene wet bestuursrecht (Awb) en bij ministeriële regeling
gestelde voorwaarden, voorschriften en beperkingen, met de beschikking krijgt de
zorgaanbieder recht op de beschikbaarheidbijdrage (deze regeling wordt op grond
van artikel 126a van de Wmg bij het parlement voorgehangen);
1

Zie ook Stb. 2012, 396, blz . 13 en 14.

2

•

de zorgaanbieder verzoekt betaling van de beschikbaarheidbijdrage bij het
Zorginstituut Nederland;
het Zorginstituut Nederland betaalt het bedrag van de beschikbaarheidbijdrage uit aan de
zorgaanbieder ten laste van het Zorgverzekeringsfonds of het Fonds langdurige zorg.
Het proces van toekennen van een beschikbaarheidbijdrage geschiedt volgens het
bepaalde in titel 4.2 van de Awb over subsidies. Die wet spreekt niet over toekennen
maar over verlenen (voorlopig) en vaststellen (definitief) van een subsidie. De NZa zal
eerst een verleningbeschikking en vervolgens een vaststellingsbeschikking nemen. Er
vindt vanwege de Europese regels voor staatssteun immers controle achteraf plaats of er
geen sprake is van overcompensatie.
De verleningbeschikking van de NZa vermeldt de activiteiten waarvoor de
beschikbaarheidbijdrage wordt verleend en vermeldt ook de berekeningswijze van het
definitieve bedrag. De verleningbeschikking vermeldt ook het bedrag waarop de bijdrage
ten hoogste kan worden vastgesteld. De NZa kan na de verlening van de
beschikbaarheidbijdrage, door het Zorginstituut Nederland uit te betalen voorschotten
verlenen. De voorschotten worden verrekend met de uiteindelijk vast te stellen
beschikbaarheidbijdrage. De NZa gaat, indien nodig, over tot terugvordering van het
bedrag aan onverschuldigd betaalde voorschotten (dat is het bedrag aan voorschotten dat
de vastgestelde beschikbaarheidbijdrage overtreft). De NZa stelt het bedrag van de
beschikbaarheidbijdrage in beginsel overeenkomstig de verlening vast. Vaststelling
overeenkomstig de verlening betekent de verlening zoals die luidt na eventuele
wijzigingen, zoals hierna wordt beschreven. Inherent aan de verlening en vaststelling van
een beschikbaarheidbijdrage is dat het verlenend en vaststellend bestuursorgaan erop
toeziet dat ook daadwerkelijk de activiteiten, voorzieningen of vormen van zorg waarvoor
de beschikbaarheidbijdrage wordt ontvangen zijn geleverd. De NZa kan het bedrag van de
beschikbaarheidbijdrage lager vaststellen dan de verlening indien de activiteiten waarvoor
de bijdrage is verleend niet of niet geheel hebben plaatsgevonden, de zorgaanbieder niet
heeft voldaan aan de voorwaarden, voorschriften of beperkingen die aan de bijdrage zijn
verbonden, of indien de bijdrageverlening kennelijk onjuist was. De NZa heeft op grond
van de wet de bevoegdheid om aan de verlening en de vaststelling van de
beschikbaarheidbijdrage verplichtingen te verbinden. De NZa kan op ingevolge artikel
4:81 van de Awb beleidsregels met betrekking tot de uitoefening van haar bevoegdheden
op het terrein van de beschikbaarheidbijdrage. Verder kan de NZa technische
voorschriften stellen over bijvoorbeeld hoe de aanvraag gedaan moet worden en welke
bescheiden daarvoor moeten worden meegezonden.
De NZa kan de verlening ten voordele van de zorgaanbieder wijzigen om het bedrag
waarop de bijdrage ten hoogste kan worden vastgesteld, te verhogen.
Het Zorginstituut Nederland betaalt de uiteindelijke door de NZa vastgestelde
beschikbaarheidbijdrage aan de zorgaanbieder. Het Zorginstituut verricht als beheerder
van het Zorgverzekeringsfonds en het Fonds langdurige zorg louter een kassiersfunctie.
De beschikbaarheidbijdrage komt ten laste van het Zorgverzekeringsfonds (Zvf) of het
Fonds langdurige zorg (Flz). Ten laste van het Zvf mogen alleen kosten worden gebracht
ten behoeve van de beschikbaarheid van zorg als omschreven in de Zorgverzekeringswet
(Zvw; art. 39 Zvw). Er mogen alleen kosten ten laste van het Flz worden gebracht ten
behoeve van de beschikbaarheid van zorg als omschreven bij of krachtens de Wet
langdurige zorg (Wlz) (art. 90 Wet financiering sociale verzekeringen). Ook in dit besluit
worden deze voorwaarden uiteraard geëerbiedigd.

3

De NZa verrekent de betaalde voorschotten met het vastgesteld bedrag van de
beschikbaarheidbijdrage en stelt de beschikkingen vast tot terugvordering van
onverschuldigd betaalde voorschotten en beschikbaarheidbijdragen. Het Zorginstituut
brengt een uitgave voor een beschikbaarheidbijdrage of een voorschot daarop, ten laste
van hetzij het Zorgverzekeringsfonds hetzij het Fonds langdurige zorg en door de NZa
teruggevorderde onverschuldigd betaalde voorschotten en beschikbaarheidbijdragen ten
gunste van hetzij het Zorgverzekeringsfonds hetzij van het Fonds langdurige zorg. Bij
ministeriële regeling worden regels gesteld over het belasten van het Zvf dan wel het
Flzdoor het Zorginstituut.
3.1 beoordelingskader beschikbaarheidbijdrage
Voor het toekennen van een beschikbaarheidbijdrage wordt het volgende
beoordelingskader gehanteerd.

Het resultaat van de toepassing van het beoordelingskader is per definitie een product van
omschrijving van de cruciale zorg, werkzaamheden, voorzieningen en functies en de voor
de beschikbaarheid daarvan benodigde activiteiten en voorzieningen, en de interpretatie
en inschatting of er tarieven kunnen worden toegepast. Het resultaat van de toepassing

4

wordt door de minister eerst neergelegd in de bijlage bij dit besluit. De minister stelt voor
de NZa, na de voorhangprocedure bij het parlement, nadere regels ter concretisering.
Toelichting beoordelingskader
De nummers in deze toelichting verwijzen naar de nummers in het stroomschema. Voor
de leesbaarheidwordt in de onderstaande toelichting uitgegaan van een zorgaanbieder,
maar daaronder kan ook een andere bij ministeriële regeling aangewezen instantie onder
begrepen worden.
Aan de onderdelen 1 tot en met 3 gaan politieke keuzes en wetgeving vooraf. De uitkomst
van de toepassing van het beoordelingskader wordt neergelegd in de bijlagen bij dit
besluit.
De NZa toetst een aanvraag voor een beschikbaarheidbijdrage aan deze algemene
maatregel van bestuur, de vereisten in de Awb en de op grond van de Wmg vastgestelde
ministeriële regelingen. Daarna vervolgt de NZa, op grond van eigen specifieke kennis en
deskundigheid, met de onderdelen 4 tot en met 6. De ministeriële regeling bevat de
uitgangspunten, randvoorwaarden of parameters die gehanteerd worden om de kosten
van een beschikbaarheidbijdrage voor de desbetreffende vorm van zorg vast te stellen.
Daarbij kan het bijvoorbeeld gaan om staffel- of degressieve bedragen, en bedragen voor
vaste kosten en variabele kosten.
Ad 1. Welke activiteiten/voorzieningen wil de minister beschikbaar hebben?
Het gaat hier om een feitelijke omschrijving. De omschrijving in de te geven ministeriële
regeling is zo concreet mogelijk. Voor zover relevant en mogelijk wordt beschreven
hoeveel beschikbaar moet zijn en op welke plek. Welke activiteiten of voorzieningen
beschikbaar moeten zijn, waar en hoeveel, is een politieke keuze.
Voorbeeld:
Vier helikoptervoorzieningen en mobiele medisch teams (MMT’s) ten behoeve van de
levering van traumazorg. MMT’s zijn 24 uur per dag, zeven dagen per week beschikbaar
en kunnen binnen twee minuten uitrukken.
Ad 2. Zijn deze activiteiten of voorzieningen nodig om zorg beschikbaar te hebben?
Hier wordt vastgesteld of de onder 1 beschreven activiteiten en voorzieningen nodig zijn
om zorg te kunnen leveren. Op enigerlei wijze dient te worden getoetst of de activiteiten
of voorzieningen nodig zijn. Zo nodig doet de NZa onderzoek en brengt een signalement
uit aan de minister. Het eindoordeel is aan de minister.
Voorbeeld:
Ja, inzet MMT (al dan niet via helikopter) is noodzakelijk ten behoeve van het verlenen
van goede traumazorg.

5

Ad 3. Betreft het een vorm van zorg als omschreven bij of krachtens de Wlz of Zvw?
Hier is de vraag aan de orde of de vorm van zorg die beschikbaar moet zijn (zoals bepaald
onder 2), zorg is als omschreven bij of krachtens de Wlz of Zvw. Deze eis hangt samen
met artikel 56a van de WMG, waarin is bepaald dat het moet gaan om vormen van zorg
als bedoeld in artikel 1, onderdeel b, onder 1°. Er kan geen beschikbaarheidbijdrage
worden gegeven voor vormen van zorg die niet behoren tot de verzekerde zorg als
omschreven bij of krachtens Wlz of Zvw).
Voorbeelden:
Traumazorg is geneeskundige zorg als omschreven in artikel 10, onder a van de Zvw. De
beschikbaarheidbijdrage komt dan ten laste van het Zorgverzekeringsfonds. De
beschikbaarheidbijdrage voor een vangnetaanbieder voor Wlz-zorg komt ten laste van het
Fonds langdurige zorg.
Ad 4. Is voorzien in financiering via tarief of prestatie?
De vraag is of er al tarieven of prestaties zijn. Het gaat om een feitelijke constatering.
Gelet op haar deskundigheid en wettelijke taken is deze vraag eenvoudig door de NZa te
beantwoorden.
Voorbeeld:
Nee, er zijn thans geen door de NZa vastgestelde tarieven voor inzet van MMT en
traumahelikopter.
De conclusie kan ook zijn dat er gedeeltelijk is voorzien in financiering via tarief of
prestatie. Er zijn dan wel tarieven, maar de opbrengst uit die tarieven biedt onvoldoende
dekking voor de kosten om bedoelde vorm van zorg beschikbaar te hebben.
Voorbeeld:
Er bestaan tien tarieven voor gespecialiseerde brandwondenzorg. Echter, deze tarieven
bieden onvoldoende soelaas om de gespecialiseerde brandwondenzorg beschikbaar te
hebben.
Ad 5. Is financiering via tarief of prestatie mogelijk?
De vraag die hier aan de orde is, is of er tarieven te ontwikkelen zijn, die rechtmatig ten
laste van de verzekeringsfondsen kunnen worden gebracht. De Zvw en de Wlz zijn
individuele verzekeringen. Prestaties die door zorgaanbieders worden geleverd en in
rekening gebracht aan verzekerden moeten te herleiden zijn naar individuele verzekerden,
willen deze verzekerden die tarieven via verzekeraars ten laste van de verzekering
kunnen brengen. Om die tarieven of prestaties te kunnen vaststellen, moet de zorg in elk
geval herleidbaar zijn naar individuele patiënten.
Voorbeeld:

6

Indien het calamiteitenhospitaal niet wordt ingezet ten behoeve van levering van zorg (in
geval van een ramp die de reguliere opvangcapaciteit te boven gaat), is het niet mogelijk
de kosten via tarieven toe te rekenen aan individuele patiënten/verzekerden.
Niet alle kosten van zorg die niet goed in de reguliere systematiek van
prestatiebeschrijvingen en tarieven kunnen worden opgenomen, omdat ze tot een te grote
kostenspreiding per dbc zouden leiden, leiden tot een beschikbaarheidbijdrage. Deze
kosten kunnen namelijk ook worden gedeclareerd als zogenaamde add-on’s (toegevoegde
prestaties) of als toeslag op de tarieven. Tarieven voor add-on’s worden gedeclareerd
samen met de tarieven voor de reguliere prestaties waarbij die add-on’s zijn geleverd
(vandaar de aanduiding: add-on, toegevoegde prestatie). Dat geldt ook voor de toeslag.
Omdat in die gevallen een (toegevoegde) prestatie kan worden toegerekend en in
rekening worden gebracht bij een individuele verzekerde of diens verzekeraar is geen
beschikbaarheidbijdrage nodig.
Ad 6. Leidt financiering via tarief of prestatie tot marktverstoring bij verzekeraars of
zorgaanbieders?
De vraag die hier beantwoord wordt, is of het gewenst is om een tarief of prestatie op te
stellen. Het is niet gewenst dat te doen indien daardoor marktverstoring optreedt bij
zorgaanbieders of zorgverzekeraars.
Marktverstoring bij zorgverzekeraars kan bijvoorbeeld optreden bij noodzakelijke zorg met
hoge kosten die vergezeld gaat van een zeer laag volume. Het volume kan zo laag zijn dat
slechts een of een beperkt aantal verzekeraars met het verzekeringsrisico wordt
geconfronteerd. Toerekening van de kosten naar een tarief zou dan betekenen dat de
kosten onevenredig bij de verzekeraars neerslaan.
Voorbeeld:
Stel: Een helikopter vliegt één keer uit in het hele jaar. Stel dat de kosten van die
helikoptervoorziening € 1 miljoen bedragen. Deze kosten zouden technisch kunnen
worden vertaald in een tarief. De verzekeraar, die toevallig die ene patiënt heeft
verzekerd, betaalt dan dat hoge tarief van € 1 miljoen. De andere verzekeraars betalen
niets.
Overigens doet de vraag naar marktverstoring bij verzekeraars zich thans niet voor in de
Wlz. Verzekeraars krijgen in de Wlz immers hun volledige schadelast vergoed en lopen
dus geen risico.
Omstandigheden die kunnen leiden tot marktverstoring bij zorgaanbieders kunnen zijn:
hoge vaste kosten gecombineerd met een sterk wisselend zorgvolume over de aanbieders
of een wisselend volume tussen jaren. Een zorgaanbieder is dan niet in staat een met
andere zorgaanbieders vergelijkbaar tariefaanbod te doen aan de verzekeraar.
3. Verhouding Europees recht
Ingevolge artikel 108, derde lid, van het Verdrag betreffende de Werking van de Europese
Unie (VWEU) melden lidstaten in beginsel voorgenomen steunmaatregelen bij de

7

Europese Commissie. Zij toetst vervolgens of de voorgenomen maatregel verenigbaar is
met de interne markt en geeft indien dit het geval is een goedkeuringsbesluit. Staatssteun
in de vorm van compensatie ten behoeve van het verrichten van diensten van algemeen
economisch belang is verenigbaar met de interne markt en vrijgesteld van genoemde
aanmeldingsverplichting indien deze valt onder het toepassingsbereik van Besluit
nr. 2012/21/EU van 20 december 2011 van de Commissie en aan de daarin gestelde
voorwaarden wordt voldaan.
De beschikbaarheidbijdrage valt onder het toepassingsbereik van genoemd besluit
aangezien deze in de meeste gevallen wordt verleend in de vorm van een compensatie
voor diensten van algemeen economisch belang door zorgaanbieders die medische zorg
bieden of waarmee wordt voldaan aan sociale behoeften wat betreft gezondheidszorg en
langdurige zorg (artikel 2, eerste lid, onderdelen b en c, van bovenbedoeld Besluit).
Aan de compensatie voor een dienst van algemeen economisch belang als bedoeld in
Besluit nr. 2012/21/EU worden de volgende eisen gesteld:

•

de onderneming wordt met het beheer van de dienst van algemeen
economisch belang belast door middel van één of meer voorafgaand te
nemen besluiten, waarin de inhoud en duur van de openbare
dienstverplichtingen, het compensatiemechanisme, alsmede de regelingen
om overcompensatie te vermijden en terug te vorderen wordt beschreven;

•

de compensatie mag niet hoger zijn dan netto-kosten van openbare
dienstverplichtingen dus kosten verminderd met de behaalde inkomsten plus
een redelijke winst, met andere woorden geen overcompensatie, en

•
er moet controle zijn op het voorkomen van overcompensatie.
Bij de toepassing van het instrument beschikbaarheidbijdrage wordt rekening gehouden
met het proces van het toekennen van (rechtmatige) staatssteun. In het kader van het
Europese recht is het – naast andere voorwaarden – alleen mogelijk staatssteun in de
vorm van compensatie voor een dienst van algemeen economisch belang (daeb), of voor
een dienst van algemeen belang (dab) dan wel andere goedgekeurde staatssteun te
verlenen wanneer er een controlemechanisme achteraf is (na afloop van bijvoorbeeld de
periode) waarmee gecontroleerd wordt of er geen overcompensatie heeft plaatsgevonden.
Dat betekent dus dat indien er bij aanvang van de periode een bijdrage wordt verleend,
dat bedrag na het eind van de periode definitief wordt vastgesteld. Direct definitief vooraf
vaststellen zonder controle achteraf is daarbij niet mogelijk. Door gebruik te maken van
de mogelijkheid aan de toekenning van het bedrag voor de beschikbaarheidbijdrage
voorwaarden, voorschriften en beperkingen te verbinden, kan met die procedure rekening
worden gehouden.
Het is wel toegestaan bij de berekening van de hoogte van de beschikbaarheidbijdrage uit
te gaan van normatieve kosten en normatieve opbrengsten onder de voorwaarde dat de
normatieve inkomsten en normatieve opbrengsten (revenu’s) achteraf worden
gecontroleerd om overcompensatie te voorkomen. Deze systematiek is in een informele
consultatie van de Europese Commissie bevestigd.
Zoals gezegd heeft de minister – naast de NZa – expliciet de bevoegdheid zorgaanbieders
aan te wijzen die worden belast met een daeb of dab. Tegenover die belasting staat dat

8

de belaste zorgaanbieder bij de NZa een beschikbaarheidbijdrage kan aanvragen als
compensatie voor de instandhouding van de dienst.
Wanneer er sprake is van compensatie voor niet-economische diensten van algemeen
belang als bedoeld in Protocol nr. 26 bij het Verdrag betreffende de werking van de
Europese Unie (PbEU 2008/C 115/01), zonder overcompensatie is er eveneens geen
sprake van staatssteun.
In de Europese regelgeving is voor andere vormen van steunverlening bepaald dat deze
niet behoeven te worden voorgelegd aan de Europese Commissie. De andere vormen,
voor zover hier van belang, waarvoor geen toestemming van de Europese Commissie
ingevolge Verordening (EG) nr. 659/1999 voorafgaand aan de daadwerkelijke vaststelling
noodzakelijk is, zijn:
•
compensatie voor niet-economische diensten van algemeen belang als bedoeld in
Protocol nr. 26 bij het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie
(PbEU 2008/C 115/01);
•
de-minimissteun als bedoeld in Verordening (EG) nr. 1998/2006 van de
Commissie van 15 december 2006 betreffende de toepassing van de artikelen 87
en 88 van het Verdrag op de-minimissteun (PbEU L 379);
•
individuele steun als bedoeld in Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie
van 6 augustus 2008 waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de
artikelen 87 en 88 van het Verdrag met de gemeenschappelijke markt
verenigbaar worden verklaard (PbEU L 214) niet zijnde ad-hoc steun.
De NZa is in artikel 56a van de wet aangewezen als bevoegde autoriteit voor het
toekennen van een beschikbaarheidbijdrage. De NZa kan in haar rol van marktmeester
zorgaanbieders belasten met de uitvoering van een dienst van algemeen economisch
belang dan wel een dienst van algemeen belang. De minister kan aan de
bevoegdheidstoedeling aan de NZa in beide gevallen voorwaarden, voorschriften en
beperkingen verbinden.
4. Uitvoering en toezicht
Voor de NZa blijft de uitvoering van het toekennen van beschikbaarheidbijdrage hetzelfde.
De NZa is verantwoordelijk voor de controle op de goede besteding van de
subsidiegelden. Verder gelden de toepasbare regels uit het bestuursrecht en het
strafrecht. Dit is niet anders dan bij andere subsidierelaties.
In de Wmg is overigens expliciet geregeld dat ondercompensatie niet hoeft te worden
uitgesloten. De beschikbaarheidbijdragen zijn doorgaans opgebouwd uit normbedragen en
werkelijke kosten. De NZa herijkt in beginsel elke drie jaar de hoogte van de
beschikbaarheidbijdrage door middel van een kostenonderzoek die met het veld en de
sector wordt afgestemd. In de tussenliggende jaren wordt er in beginsel vastgehouden
aan de normbedragen uit het meest recente kostenonderzoek. Op basis hiervan kent de
NZa beschikbaarheidbijdragen toe aan individuele zorgaanbieders. Ondercompensatie is
niet geheel uit te sluiten wanneer er wordt gewerkt met normbedragen. Indien de
zorgaanbieder van mening is dat het subsidiebedrag onvoldoende is voor een redelijke
exploitatie kan de zorgaanbieder hiertegen in bezwaar bij de NZa. De NZa zal het
kostenonderzoek van de zorgaanbieder mee moeten nemen in haar beslissing op

9

bezwaar. Een deugdelijk kostenonderzoek van de zorgaanbieder kan worden gebruikt bij
de herijking van de hoogte van de beschikbaarheidbijdrage door de NZa.
5. Administratieve lasten
Voor de NZa en zorgaanbieders zijn er in het algemeen weinig tot geen veranderingen in
de administratieve lasten ten aanzien van het verlenen, vaststellen, aanvragen en
verantwoorden van beschikbaarheidbijdrage ten opzichte van het vervallen Besluit
beschikbaarheidbijdrage WMG. De bestaande praktijk blijft grotendeels ongewijzigd.
6. Consultatie en advisering
PM
II.

Artikelsgewijs

Artikel 2
Voorheen was de beperking of uitbreiding van de werkingsfeer van de Wmg geregeld in
het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG. De Wmg maakt dit besluit
grotendeels overbodig:
Op grond van artikel 1a van de Wmg wordt de toepassing van die wet op
forensische zorg geregeld.
De Stichting Beroeps Opleiding Huisartsen en de Stichting Beroepsopleiding tot
Sportarts kunnen nu zonder aangewezen te zijn als zorg in de zin van de Wmg op
grond van dit besluit in aanmerking komen voor een beschikbaarheidbijdrage. Dit
besluit geldt ook voor werkzaamheden die gericht zijn op zorg en bij dit besluit
zijn aangewezen en op grond van artikel 56b kunnen instanties worden
aangewezen die geen zorgaanbieder zijn (zie § 3).
Ten slotte wordt bij ministeriële regeling de toepassing van de tarief- en
prestatieregulering vastgesteld. Het gedeeltelijk uitzonderen van de Wmg bestaat
nu uit het niet van toepassing zijn van de prestatie- en tariefregulering van die
wet. Het gewijzigde artikel 50, eerste lid, van de Wmg bevat namelijk de
hoofdregel dat de prestaties vrij zijn. Vrije prestaties houden in dat de
zorgaanbieder daarvoor een tarief in rekening kan brengen zonder hantering van
een door de NZa vastgestelde prestatiebeschrijving. Vrije prestaties houden ook
vrije tarieven in, aangezien de NZa alleen tarieven kan vaststellen voor door haar
beschreven prestaties. De huidige mogelijkheid in artikel 2, tweede lid, van de
Wmg om een deel van die wet uit te zonderen is daarmee overbodig geworden.
De enige overgebleven bepaling is opgenomen in artikel 2. In dit artikel worden twee
vormen van zorg onder de werkingsfeer van de Wmg gebracht.
Ten eerste gaat het om werkzaamheden van personen, in het kader van hun
beroepsuitoefening, die staan ingeschreven in een register als bedoeld in artikel 3 van de
Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG) of door personen als
bedoeld in artikel 34 van die wet, die niet onder het zorgbegrip vallen van de Wmg. De
definitie van zorg in de Wet BIG en de Wmg komen gedeeltelijk niet overeen. In de
praktijk gaat het nagenoeg alleen over derde-compartimentszorg.
zorg die buiten de verzekerde pakketten van de Wlz en de Zvw vallen.

10

Ten tweede gaat het om werkzaamheden van instellingen waarvan de werkzaamheden
gericht zijn op donatie of transplantatie van weefsel. Hun werkzaamheden vallen niet
onder het begrip zorg zoals omschreven in artikel 1 van de Wmg. In alle gevallen betreft
het organisaties die geen directe patiëntenzorg leveren maar die wel een belangrijke rol
vervullen in de gezondheidszorg, als ondersteuning van zorg en zorgaanbieders.
Deze twee vormen van zorg vallen dus door middel van dit besluit onder de Wmg.
Ten slotte wordt opnieuw een gedeelte van de forensische zorg uitgesloten van de Wmg
zoals dat gold onder het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG.
Artikel 3
Op grond van 2 van de Wmg kunnen bij of krachtens amvb voorwaarden, voorschriften of
beperkingen worden verbonden aan de aangewezen cruciale zorg en de voorzieningen,
werkzaamheden of functies gericht op het leveren van zorg. Op grond hiervan is een
werkbare bevoegdheidsverdeling gemaakt tussen de minister en de zorgautoriteit. In
artikel 3 is opgenomen dat de minister een zorgaanbieder kan belasten met het
beschikbaar hebben van cruciale zorg en de voorzieningen, werkzaamheden of functies
gericht op het leveren van zorg, omschreven bijlage 1 bij dit besluit. Aan de minister zijn
voorbehouden die gevallen waarin zwaardere beleidsmatige en juridische afwegingen
moeten worden gemaakt. Het gaat om notificatieplichtige zorg, cruciale zorg die voorheen
geleverd werd door een gefailleerde zorgaanbieder (continuïteit van zorg) en voor het
overbruggen van het doorlopen van procedures alvorens een beschikbaarheidbijdrage kan
worden toegekend. In het tweede lid is bepaald dat de NZa zorgaanbieders kan belasten
met het beschikbaar hebben van cruciale zorg en de voorzieningen, werkzaamheden of
functies gericht op het leveren van zorg, omschreven in bijlage 2.
Deze bovenstaande verdeling werkt door in artikel 4.
Artikel 4
Op grond van het eerste lid is de Nza bevoegd om een beschikbaarheidbijdrage toe te
kennen voor cruciale zorg en de voorzieningen, werkzaamheden of functies gericht op het
leveren van zorg die zijn beschreven in de bijlagen met de bijbehorende beperkingen en
voorwaarden.
Artikel 4 werkt de bevoegdheidsverdeling tussen minister en NZa verder uit die is
neergelegd in artikel 2 van de Wmg. Die verdeling ziet er als volgt uit:
•
De NZa kan een beschikbaarheidbijdrage toekennen voor de gevallen bedoeld in
bijlage 2 zonder verklaring van geen bezwaar van de minister, mits
beschikbaarheidbijdrage valt onder artikel 5, aanhef en onder a tot en met d.
•
De NZa kan alleen een beschikbaarheidbijdrage toekennen voor de vormen van
zorg bedoeld in bijlage 1 met een verklaring van geen bezwaar van de minister,
ongeacht of de beschikbaarheidbijdrage valt onder artikel 5, aanhef en onder a tot
en met d of e.
•
De NZa kan alleen een beschikbaarheidbijdrage toekennen voor de gevallen
bedoeld in bijlage 2 met een verklaring van geen bezwaar van de minister, indien
de beschikbaarheidbijdrage valt onder artikel 5, aanhef en onder e (m.a.w. een
beschikbaarheid bijdrage voor de in bijlage 2 genoemde gevallen die valt onder
een voorwaarde uit bijlage 1).

11

De NZa kan een procedure voor een beschikbaarheidbijdrage starten op aanvraag van een
zorgaanbieder of zorgverzekeraar of ambtshalve. Dit besluit regelt dat de bijdrage op
grond van artikel 2 van de Wmg mede onder de in de bijlagen opgenomen voorwaarden
moet worden toegekend.
Indien de NZa voor de desbetreffende cruciale zorg en de voorzieningen, werkzaamheden
of functies gericht op het leveren van zorg een beschikbaarheidbijdrage aangewezen acht
en deze niet past in een van de categorieën van zorg, voorzieningen, werkzaamheden of
functies als bedoeld in bijlage 2 van de bijlage bij het besluit, meldt de NZa dat bij de
minister. Deze beoordeelt of het verlenen van een beschikbaarheidbijdrage in strijd is met
het recht of het algemeen belang.. Met artikel 4, tweede lid, kan de minister voorstellen
voor een beschikbaarheidbijdrage afwijzen die daarop een inbreuk maken. Dat sluit aan
bij artikel 10:27 Awb en geeft de minister een discretionaire bevoegdheid. De NZa kan
een besluit tot toekenning van beschikbaarheidbijdrage voor die vormen van staatssteun
pas nemen indien de minister daarvoor een verklaring van geen bezwaar aan de NZa
heeft verstrekt
Strijd met het recht is onder andere strijd met de wettelijke doelstellingen van de WMG,
evenals bijvoorbeeld de bij of krachtens deze wet gestelde regels ten behoeve van
concurrentie, adequate bedrijfsvoering, het voorkomen van fraude en transparantie.
De afwijzingsgrond van strijd met het algemeen belang sluit aan bij de gronden voor
vernietiging van besluiten van de NZa door de minister. Dit houdt in dat onder strijd met
het algemeen belang mede wordt verstaan het ontbreken van financiële middelen, het
ontbreken van een voldoende afbakening met andere zorg, werkzaamheden,
voorzieningen of functies of het ontbreken van voldoende kosteninzicht in de activiteiten
of voorzieningen ten behoeve van de beschikbaarheid van de desbetreffende categorieën
van zorg, voorzieningen, werkzaamheden of functies.
Als de minister oordeelt dat er van strijd met recht of algemeen belang sprake is,
informeert hij de NZa en onthoudt de minister de NZa de verklaring van geen bezwaar. De
NZa mag zonder die verklaring geen beschikbaarheidbijdrage verlenen. Indien de minister
oordeelt dat geen sprake is van zodanige strijd beziet hij of er sprake is van
notificatieplichtige staatssteun. Als er geen notificatieverplichting van toepassing is, wordt
dat aan de NZa gemeld en verleent de minister de NZa de verklaring van geen bezwaar.
De NZa bepaalt vervolgens op grond van haar beleidsregels de hoogte van de
beschikbaarheidbijdrage. De beschikbaarheidbijdrage wordt dan verleend als ad-hoc steun
als bedoeld in Verordening (EG) nr. 800/2008 van de Commissie van 6 augustus 2008
waarbij bepaalde categorieën steun op grond van de artikelen 87 en 88 van het Verdrag
met de gemeenschappelijke markt verenigbaar worden verklaard (PbEU L 214).
Indien de minister oordeelt dat er een notificatieplicht is, wordt dat aan de NZa gemeld en
start hij de notificatieprocedure. Indien de Europese Commissie oordeelt dat de
staatssteun binnen de Europese regels past, stuurt de commissie bericht aan de minister,
die op zijn beurt de NZa het oordeel van de Europese Commissie laat weten en de
verklaring van geen bezwaar verleent. De NZa bepaalt vervolgens op grond van haar
beleidsregels de hoogte van de beschikbaarheidbijdrage. De beschikbaarheidbijdrage
wordt verleend als ad-hoc steun als bedoeld in voornoemde Verordening (EG) nr.
800/2008 (PbEU L 214).
Als de Europese Commissie oordeelt dat het verlenen van een beschikbaarheidbijdrage in

12

strijd is met de Europese regels, stuurt de commissie bericht aan de minister, die op zijn
beurt de NZa het oordeel van de Europese Commissie laat weten en de NZa de verklaring
van geen bezwaar onthoudt. De NZa heeft dan geen grond om een
beschikbaarheidbijdrage te verlenen.
Artikel 5
In artikel 5 staan de vormen opgesomd waarin de beschikbaarheidbijdrage kan worden
verleend op de wijze waarop deze vormen binnen de Europese Unie zijn onderscheiden.
De NZa controleert bij het toekennen van een beschikbaarheidbijdrage aan een
zorgaanbieder of er geen overcompensatie plaatsvindt. Als er sprake zou zijn van
overcompensatie wordt dit teruggevorderd. Het is wel toegestaan bij de berekening van
de hoogte van de beschikbaarheidbijdrage uit te gaan van normatieve kosten en
normatieve opbrengsten onder de voorwaarde dat de normatieve inkomsten en
normatieve opbrengsten achteraf worden gecontroleerd om overcompensatie te
voorkomen.
De Europese Commissie heeft bepaalde soorten steunmaatregelen vrijgesteld van
voorafgaande melding. De bevoegdheid daartoe vloeit voort uit de Verordening nr. 994/98
van de Raad betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 VWEU (oud artt. 87
en 88 van het EG-Verdrag) op bepaalde soorten horizontale steunmaatregelen. Deze
zogenaamde groepsvrijstellingen zijn uitgewerkt in de verordeningen voor deminimissteun nr. 1998/2006 (PbEU L 379) en een algemene groepsvrijstellingsverordening
nr. 800/2008 (PbEU L 214). Voor de uitvoering van de vrijgestelde steunmaatregelen
hoeft de Commissie geen goedkeuring te verlenen. Die vormen van de
beschikbaarheidbijdrage zijn opgenomen in de onderdelen a tot en met c en e, van
onderhavig besluit.
Onderdeel d betreft de-minimissteun verleend aan diensten van algemeen economisch
belang verrichtende ondernemingen als bedoeld in Verordening (EU) nr. 360/2012 van de
Commissie van 25 april 2012 betreffende de toepassing van de artikelen 107 en 108 van
het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (PbEU L 114). Voor diensten
van algemeen economisch belang (DAEB) geldt dat onder limitatieve voorwaarden zoals
genoemd in de betreffende verordening, bedragen onder EUR 500.000,– per
onderneming, voor een periode van drie jaar niet als staatssteun worden beschouwd. Dit
hoeft daarom niet genotificeerd te worden.
Met de vorm van de beschikbaarheidbijdrage opgenomen in onderdeel f wordt onder
andere gedoeld op individuele ad-hoc-steun als bedoeld in Verordening (EG) nr. 800/2008
(PbEU L 214), die voldoet aan de criteria voor een beschikbaarheidbijdrage en waarop
mogelijk wel notificatieplicht rust.
Artikel 6
Dit besluit treedt in werking als de in het bij koninklijk boodschap van 8 april 2016
ingediende voorstel van wet houdende wijziging van de Wet marktordening
gezondheidszorg en enkele andere wetten in verband met aanpassingen van de tarief- en
prestatieregulering en het markttoezicht op het terrein van de gezondheidszorg (34 445)
tot wet is of wordt verheven en de daarin opgenomen artikelen 2 en 56b van de Wmg in
werking zijn getreden.

13

Artikel 7
Het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG en het Besluit
beschikbaarheidbijdrage WMG worden op grond van deze bepaling ingetrokken. Dit maakt
deze algemene maatregel van bestuur de enige die nog is overgebleven onder de Wmg.
Het overgrote deel van het Besluit uitbreiding en beperking werkingssfeer WMG is op basis
vadit besluit is door wijziging van de Wmg niet meer noodzakelijk. Het overgebleven deel
is opgenomen in artikel 2 van dit besluit. Zie verder de artikelsgewijze toelichting bij
artikel 2.
Bijlage 1 en 2
Vanwege de overzichtelijkheid is ervoor gekozen de cruciale zorg en de voorzieningen,
werkzaamheden of functies gericht op het leveren van zorg die voor een
beschikbaarheidbijdrage in aanmerking kunnen komen op te nemen in de bijlagen bij dit
besluit. In die bijlagen worden ook de daarbij relevante voorwaarden, voorschriften en
beperkingen als bedoeld in artikel 2, derde en vierde lid, van de Wmg vermeld.
Bijlage 1 bevat de cruciale zorg en de voorzieningen, werkzaamheden of functies gericht
op het leveren van zorg als bedoeld in artikel 2, derde lid, waarvoor op grond van artikel
2, tweede lid, van dit besluit een verklaring van geen bezwaar van Onze Minister is
vereist, alvorens de NZa een beschikbaarheidbijdrage kan toekennen.
In bijlage twee zijn de gevallen opgenomen waarin die verklaring niet noodzakelijk is voor
de toekenning van de NZa. Deze bijlagen komen overeen met het vervallen Besluit
beschikbaarheidbijdrage WMG. Hierin zijn geen inhoudelijke wijzigingen aangebracht.

De Minister van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport,

mw. drs. E.I. Schippers

14