Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

33 037

Mestbeleid

Nr. 248

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 20 december 2017
Tijdens het AO van 16 november jl. (Kamerstuk 33 037, nr. 233) en het VAO
van 6 december jl. over het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn
(Handelingen II 2017/18, nr. 31, VAO Zesde Actieprogramma Nitraatrichtlijn) heb ik toegezegd om uw Kamer over diverse onderwerpen rond
het mestbeleid nadere informatie te sturen. In deze brief ontvangt uw
Kamer deze informatie. Daarbij maak ik van de gelegenheid gebruik om
ook op een aantal andere onderwerpen rond het mestbeleid de laatste
stand van zaken te melden.
Start pilot KringloopWijzer en fosfaatrechten
Tijdens het AO van 16 november jl. over het zesde actieprogramma
Nitraatrichtlijn heb ik toegezegd dat er in 2018 een beperkte pilot met
KringloopWijzer en fosfaatrechten zal starten. Er is ruimte voor deze pilot
doordat het op fosfaat gerichte voerspoor door de mengvoersector,
waarmee dit jaar in het kader van het fosfaatreductieplan goede resultaten
zijn bereikt, in 2018 wordt voortgezet. Momenteel wordt deze pilot samen
met de sector opgezet en uitgewerkt.
De inzet is dat aan deze pilot en de pilot met bedrijfsspecifieke fosfaatbemesting op basis van KringloopWijzer (BEP) gezamenlijk maximaal 700
ondernemers kunnen deelnemen. Dit wordt ook onderdeel van het zesde
actieprogramma Nitraatrichtlijn. De pilot zal zo snel mogelijk in 2018
starten.
Afschrijfbaarheid fosfaatrechten
Tijdens het AO van 16 november jl. heb ik uw Kamer ook toegezegd terug
te komen op de afschrijfbaarheid van de fosfaatrechten. Met deze brief wil
ik u hierover en over de afschrijfbaarheid van de varkens- en pluimveerechten informeren. Ik zie het uitgeven van varkens-, pluimvee- en
fosfaatrechten als een tijdelijk middel om het uiteindelijke doel, een

kst-33037-248
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 248

1

duurzame balans tussen de productie van dierlijke mest en de beschikbare
afzetruimte (zowel binnen als buiten de Nederlandse landbouw), zo
spoedig mogelijk te bereiken. Het duurt zomaar 10 jaar voordat we daar
komen. Met inachtneming van het voorgaande, is mijn stellige
verwachting dat 1 januari 2028 is aan te merken als einddatum van deze
rechten. Dit betekent dat fosfaatrechten, varkens- en pluimveerechten
fiscaal afschrijfbaar zijn.
Nieuwe derogatie
In mijn brief van 10 november jl. (Kamerstuk 33 037, nr. 228) heb ik uw
Kamer geïnformeerd over de nog te doorlopen stappen om te komen tot
een nieuwe derogatie van de Nitraatrichtlijn. In deze brief heb ik ook
aangegeven te verwachten uw Kamer begin december te kunnen
informeren over mijn inhoudelijke inzet voor de invulling van de nieuwe
derogatie.
Voorop staat dat ik de nieuwe derogatie van de Nitraatrichtlijn zo snel
mogelijk in 2018 wil verkrijgen, zodat boeren weten waar ze aan toe zijn.
Zoals eerder aangegeven is het streven om de nieuwe derogatie rond
april te verkrijgen. Daaraan voorafgaand moeten dan de interne besluitvormingsprocedures binnen de Europese Commissie worden doorlopen.
Deze nemen circa twee maanden in beslag. Dat betekent dat alleen de
maand januari beschikbaar is voor inhoudelijke bespreking met de
Europese Commissie over de invulling en voorwaarden van de derogatie.
Het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn, dat voor de jaarwisseling bij de
Europese Commissie moet worden ingediend, is hiervoor de basis.
Inhoudelijk is mijn uitgangspunt dat de invulling van de nieuwe derogatie
minimaal gelijk zou moeten zijn aan de huidige derogatie: 250 of 230
kilogram stikstof uit graasdiermest per hectare per jaar op bedrijven met
minimaal 80% grasland. De monitoring van de effecten van de huidige
derogatie (zie Kamerstuk 33 037, nr. 220) laat zien dat de grondwaterkwaliteit onder derogatiebedrijven gemiddeld genomen beter is dan onder
alle landbouwbedrijven gemiddeld en dat veruit de meeste derogatiebedrijven een nitraatuitspoeling in de wortelzone laten zien die lager is dan
50 milligram nitraat per liter. Deze invulling is naar mijn mening dus
verantwoord.
Diverse belangenorganisaties hebben wensen geuit over de invulling van
de nieuwe derogatie. De wensen die ik ontvangen heb, betreffen veelal
een hogere derogatienorm voor grasland, een derogatie op perceelsniveau voor graspercelen, een derogatie voor percelen wintertarwe en
sommige andere gewassen en de wens om in de derogatie, naast het
gebruik van graasdiermest, ook het gebruik van de dunne fractie van
gescheiden varkensmest die aan bepaalde minimale kwaliteitscriteria
voldoet, toe te staan. Ik heb de Commissie Deskundigen Meststoffenwet
(CDM) gevraagd om een advies uit te brengen over de te verwachten
milieu en landbouwkundige effecten van deze wensen (zie bijlage)1. Uit
het advies van de CDM volgt dat vanuit milieuoogpunt een iets hogere
grasderogatie, een beperkte derogatie voor wintertarwe en ook dunne
fractie van gescheiden varkensmest in de derogatie te verantwoorden zijn.
Ik zal deze wensen betrekken bij mijn gesprekken met de Europese
Commissie over de invulling van de nieuwe derogatie. Waarbij ik in de
afweging van de meest wenselijke invulling niet alleen de milieu en
landbouwkundige effecten meeweeg, maar ook de gevolgen voor de
uitvoerings- en handhavingslast van de overheid en de gevolgen voor de
regeldruk voor landbouwers. Verder zal ik ervoor waken dat discussies
1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 248

2

over inhoudelijk nieuwe elementen het proces om de derogatie te
verkrijgen niet vertragen.
POR en de verschillen tussen de cijfers uit de landbouwtelling en
het I&R
Tijdens het AO van 16 november jl. heb ik toegezegd nader in te zullen
gaan op de berekening van de fosfaatproductieplafonds in relatie tot de
POR (Ontheffingen productierechten varkens en pluimvee) en de
verschillen tussen de cijfers uit de landbouwtelling en het I&R (Identificatie en Registratie van landbouwhuisdieren).
Het I&R en de landbouwtelling zijn twee verschillende systemen met
verschillende doelen. Het doel van I&R is de «tracking en tracing» van
dieren in het kader van onder andere voedselveiligheid, volks- en
diergezondheid en dierenwelzijn. I&R geeft een actueel beeld van de
verblijfplaatsen en dierverplaatsingen in Nederland. I&R bevat echter
geen informatie over productiedoelen van bedrijven. De landbouwtelling
is een jaarlijks terugkomende inwinning van informatie, breder dan alleen
de basisinformatie voor de doelstellingen van I&R. Zo wordt bijvoorbeeld
voor het CBS aanvullende informatie ingewonnen betreffende de
gebruiksdoelen.
Ten aanzien van de fosfaatproductieplafonds wordt Nederland afgerekend
op basis van de cijfers van het CBS, die zijn gebaseerd op de gegevens uit
de landbouwtelling. De gegevens uit het I&R spelen hier geen rol in en
werpen derhalve geen ander licht op de afwegingen ten aanzien van de
POR.
Excretieforfaits
Tijdens het AO van 16 november jl. heb ik ook toegezegd informatie te
sturen over de manier waarop de excretieforfaits in de Uitvoeringsregeling Meststoffenwet tot stand zijn gekomen en op welke informatie deze
zijn gebaseerd. De forfaits worden gebaseerd op adviezen van de
Commissie Deskundigen Meststoffenwet (CDM). Deze adviezen zijn
openbaar beschikbaar op de website van de CDM.2 De forfaits worden
met enige regelmaat herzien. Dit gebeurt als daar een aanleiding toe is
(bijvoorbeeld als er nieuwe informatie is ingebracht of als er nieuwe
wetenschappelijke inzichten beschikbaar zijn) of omdat er een periodieke
herziening wordt gedaan van een tabel. Periodieke herzieningen vinden
gewoonlijk elke 3 tot 5 jaar plaats.
Tijdens het debat werd de zorg uitgesproken dat er mogelijk bedrijven zijn
die sturen op een melkgift per koe van boven de 11.500 kilogram, omdat
het forfait boven deze hoeveelheid niet meer wijzigt en er op deze manier
meer gemolken kan worden per koe zonder dat daar extra fosfaatrechten
voor nodig zijn. Ik heb toen aangegeven dat ik deze ontwikkeling zou
monitoren en zo nodig zou ingrijpen door bijvoorbeeld de tabel met
forfaits voor melkkoeien langer te maken. Ik heb op basis van gegevens
van RVO.nl een nulmeting laten uitvoeren, zodat ik over een jaar kan
evalueren of er inderdaad een zorgelijke trend in deze richting optreedt.
Uit deze nulmeting blijkt dat er in 2015 en 2016 respectievelijk 64 en 54
bedrijven waren met een melkproductie boven de 11.500 kilogram. Dit is
op het totaal aantal melkveebedrijven een zeer klein aantal. Direct
ingrijpen is daarom niet nodig. Zoals toegezegd blijf ik deze situatie wel

2

https://www.wur.nl/nl/Onderzoek-Resultaten/Projecten/Commissie-van-DeskundigenMeststoffenwet-CDM/Documenten/Stikstof-en-fosfaatexcreties.htm

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 248

3

monitoren en kan ik zonodig ingrijpen door de tabel met forfaits aan te
passen.
Bodemverbeteraars
In het VAO van 6 december jl. heb ik in reactie op motie met Kamerstuk
33 037, nr. 243 van de leden Lodders en Geurts toegezegd dat ik de Kamer
de onderbouwing zou sturen van de grens van minimaal 20 kilogram
bodemverbeterende meststoffen om gebruik te mogen maken van een
fosfaatgebruiksnorm die vijf kilogram hoger is op akkerbouwpercelen met
fosfaattoestand «hoog». Hierbij voldoe ik aan deze toezegging.
Uitgangspunt bij de fosfaatgebruiksnormen is dat landbouwers zelf
bepalen welke meststoffen zij toepassen; de overheid schrijft alleen voor
dat de totale fosfaatgift niet hoger is dan de geldende fosfaatgebruiksnorm. Als een landbouwer meent dat het nodig is om voor de kwaliteit
van de bodem organischestofrijke meststoffen te gebruiken, dan kan de
landbouwer kiezen voor het gebruik van dit soort meststoffen. Een
landbouwer heeft ook andere mogelijkheden om de hoeveelheid
organische stof in zijn bodem te vergroten. De meest effectieve is een
bouwplan waarin veel planten- of oogstresten, ook met een hoog gehalte
aan «effectieve organische stof» en groenbemesters of vanggewassen,
voorkomen.
In dit licht moet de voorwaarde van het gebruik van minimaal 20 kilogram
fosfaat in de vorm van organischestofrijke meststoffen gezien worden. In
het kader van de mestregelgeving, gericht op de doelen van de Nitraatrichtlijn en de Kaderrichtlijnwater, wordt in de eerste plaats gekeken naar
het effect van het toedienen van meststoffen. De hoogte van de gebruiksnormen voor stikstof en fosfaat is daarop afgestemd en binnen de
bandbreedte van deze normen is er in het licht van deze doelen beperkte
extra ruimte voor meststoffen met een hoog gehalte aan organische stof,
omdat in alle organische meststoffen stikstof en fosfaat voorkomt. En hoe
meer extra fosfaat er gegeven mag worden, des te hoger is het risico van
extra uitspoeling van met name stikstof en des te langer het duurt tot het
te hoge gehalte aan fosfaat in de bodem daalt naar het gewenste niveau
van fosfaattoestand «neutraal». Het laatste is noodzakelijk om geleidelijk
aan het risico op uitspoeling van fosfaat naar oppervlaktewater terug te
dringen, want vooral op gronden met een fosfaattoestand «hoog» is er
risico op deze uitspoeling.
Naarmate de fosfaatgebruiksnormen meer beperkend zijn, zoals in het
ontwerp zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn het geval is op gronden
met fosfaattoestand «hoog», is er minder speelruimte voor de
landbouwer om meststoffen met een hoog gehalte aan organische stof
aan te voeren. Omdat ik het belang van opbouw van organische stof in de
bodem hoog acht, sta ik een beperkte verhoging van de fosfaatgebruiksnorm toe, op voorwaarde van gebruik van een substantiële hoeveelheid
van deze meststoffen. Ik acht 20 kilogram fosfaat in de vorm van deze
specifieke organischestofrijke meststoffen het minimum. Afhankelijk van
welke organischestofrijke meststof gebruikt wordt, wordt volgens de
kengetallen in de «Adviesbasis voor de bemesting van akkerbouwgewassen – Organische stof»3dan per kilogram fosfaat ongeveer 25 tot 60
kilogram effectieve organische stof aangevoerd4. Uitgaande van een
jaarlijkse gemiddelde afbraak van 2.000 kilogram organische stof per
3
4

http://www.kennisakker.nl/node/4039
Waarbij geldt dat van de fosfaat in compost 50% niet hoeft te worden meegerekend tot een
maximum van 3,5 kg fosfaat per ton compost. Die regel is onder het zesde actieprogramma
Nitraatrichtlijn ongewijzigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 248

4

hectare per jaar levert toepassing van minimaal 20 kilogram fosfaat in de
vorm van deze meststoffen dan een substantiële aanvoerpost van
effectieve organische stof op. Een landbouwer heeft dan vervolgens de
keuze om op bouwlandpercelen met fosfaattoestand «hoog» maximaal 25
kilogram fosfaat in de vorm van andere meststoffen toe te passen.
Kortom, vanuit het doel van verhogen organische stof in de bodem kan ik
het licht van de milieudoelen alleen een verruiming van de fosfaatgebruiksnorm voor percelen met fosfaattoestand «hoog» verantwoorden als die
verruiming leidt tot een substantiële bijdrage aan het verhogen van het
organische stofgehalte in de bodem. En dat vraagt naar mijn mening om
minimaal 20 kilogram fosfaat uit organischestofrijke meststoffen.
Tot slot nog dit. Onder organischestofrijke meststoffen versta ik in dit
verband meststoffen die veel «effectieve organische stof» bevatten, ook in
verhouding tot de hoeveelheid stikstof en fosfaat in die meststoffen. In het
gepubliceerde ontwerp van het zesde actieprogramma Nitraatrichtlijn5 zijn
in de beschrijving van maatregel «5.3.3 hogere fosfaatgebruiksnorm in
fosfaatklasse «hoog» bij toepassing van meststoffen die het organischestofgehalte verbeteren», groen- en GFT-compost, champost en strorijke
vaste dierlijke mest als voorbeelden genoemd van organischestofrijke
meststoffen. De definitieve lijst zal met de inwerkingtreding worden
vastgelegd in de meststoffenregelgeving. Dan zullen mogelijk ook andere
meststoffen toegevoegd worden. Ik denk met name aan de dikke fractie na
scheiding van runderdrijfmest. Eventuele schaarste aan beschikbare
meststoffen die in het kader van genoemdemaatregel uit het zesde
actieprogramma meetellen, wordt daarmee minder.
Verlengen pilot mineralenconcentraat
In de komende wijziging van de uitvoeringsregeling Meststoffenwet per
1 januari 2018 zal de pilot mineralenconcentraat met twee jaar verlengd
worden. De pilot is in 2009 gestart en er is inmiddels al flink wat
onderzoek gedaan. Dit onderzoek kan nu goed gebruikt worden in het
onderzoekstraject dat de Europese Commissie heeft aangekondigd in het
kader van de ontwikkeling van zogenaamde einde-dierlijke-mest-criteria.
De Nederlandse pilot wordt in dat kader voortgezet. De aankomende
verlenging tot en met 31 december 2019 biedt de tien bedrijven die ook nu
al deelnemen aan de pilot, de mogelijkheid om door te produceren in de
periode dat de Commissie zich beraadt op dit dossier. Het voortzetten van
de pilot wordt tevens opgenomen in het zesde actieprogramma
Nitraatrichtlijn.
Mestverwerkingspercentages
Jaarlijks worden de percentages verplichte mestverwerking vastgesteld
op basis van actuele gegevens over de nationale fosfaatproductie en de
plaatsingsruimte van fosfaat binnen de Nederlandse landbouw. De
Commissie van Deskundigen Meststoffenwet heeft voor de vaststelling
van de percentages in 2018 een advies opgesteld, dat is gebaseerd op het
protocol dat in 2014 is ontwikkeld. Sinds 2016 worden de eisen voor
grondgebonden groei van de melkveehouderij in het advies meegenomen.
De percentages verplichte mestverwerking in 2018 stel ik vast op 52%
voor regio Oost, 59% voor regio Zuid en 10% voor regio Overig. Deze

5

zie: https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2017/10/13/ontwerp-6e-apnitraatrichtlijn-voor-publieksconsultatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 248

5

percentages zijn gelijk aan de percentages zoals deze van kracht waren in
2017. Deze percentages zijn besproken met sectororganisaties, die hebben
aangegeven hiermee te kunnen instemmen.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 33 037, nr. 248

6