Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

30 012

Leven Lang Leren

Nr. 123

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID EN VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 november 2019
Inleiding en leeswijzer
Het kabinet stimuleert mensen zelf regie te nemen op hun loopbaan, zodat
zij zich blijven ontwikkelen, en wendbaar en weerbaar kunnen blijven op
de snel veranderende arbeidsmarkt. Ter ondersteuning daarvan is vorig
jaar een meerjarig actieprogramma gestart.1 In deze brief wordt uw
Kamer geïnformeerd over de voortgang van de fiscale behandeling van de
private leer- en ontwikkelbudgetten, zoals gevraagd in de aangenomen
motie van het lid Van Weyenberg c.s.2. Verder bevat deze brief de stand
van zaken van de vormgeving van het publieke leer- en ontwikkelbudget
STAP3 en de uitvoeringstoets hierover van het UWV. De brief bevat
daarnaast de hoofdlijnen van de nieuwe Stimuleringsregeling leren en
ontwikkelen in mkb-ondernemingen en specifiek voor de grootbedrijven
in de landbouw-, horeca- en recreatiesector (SLIM). Deze regeling wordt
naar verwachting vanaf volgend jaar opengesteld voor mkb-bedrijven,
seizoen sectoren en samenwerkingsverbanden, zoals gevraagd in de
aangenomen moties van het lid Wiersma c.s.4 en van het lid Pieter
Heerma c.s.5. Ten slotte wordt kort ingegaan op een aantal ondersteunende maatregelen uit het meerjarige actieprogramma.
Deze brief verzenden wij mede namens de Staatssecretaris van EZK en de
Staatssecretaris van Financiën. Ten behoeve van de verschillende
onderwerpen in deze brief heeft overleg plaatsgevonden met een grote
kring van betrokkenen, waaronder sociale partners, sectoren, ondernemers en uitvoeringsorganisaties.
1

Kamerstuk 30 012, nr. 92 Kamerbrief Leven Lang Ontwikkelen 27 september 2018.
Kamerstuk 35 000 XV, nr. 59.
3
De afkorting staat voor STimulans ArbeidsmarktPositie. De conceptregeling is 20 september jl.
per brief aan de Kamer toegestuurd (Kamerstuk 30 012, nr. 121).
4
Kamerstuk 35 074, nr. 45.
5
Kamerstuk 35 074, nr. 50.
2

kst-30012-123
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

1

Individuele leerbudgetten
Mensen komen makkelijker in beweging als zij kunnen beschikken over
middelen die zij naar eigen inzicht kunnen besteden aan opleiding en
ontwikkeling. Sociale partners zien dat ook en maken daarom afspraken in
cao’s over individuele leer- en ontwikkelbudgetten. Om die ontwikkeling
aan te moedigen, werkt het kabinet met betrokkenen aan het bieden van
duidelijkheid over de fiscale behandeling van deze private budgetten.
Naar aanleiding van de genoemde motie van het lid Van Weyenberg c.s.,
bevat deze brief een korte weergave van het verslag dat is opgesteld en
als bijlage is meegestuurd6.
Daarnaast werkt het kabinet, aanvullend op de inspanningen van sociale
partners, aan een regeling voor een publiek individueel leer- en ontwikkelbudget STAP.7 Dit budget geeft mensen de financiële mogelijkheid zelf een
cursus of opleiding te kiezen. De conceptregeling is per brief van
20 september jl. aan de Kamer toegestuurd. Naar aanleiding van de
uitvoeringstoets van het UWV, de internetconsultatie en de regeldruktoets
is de conceptregeling bijgesteld. In deze brief gaan we kort in op de
aanpassingen. De bijgestelde conceptregeling plus de uitvoeringstoets
van het UWV zijn als bijlagen8 meegestuurd.
Leren en ontwikkelen in mkb-ondernemingen
Zelf regie pakken op de eigen loopbaan is niet voor iedereen vanzelfsprekend. Het beschikbaar hebben van een individueel budget alleen is
daarvoor ook geen voldoende voorwaarde.
Het is voor werkgevers van belang te weten welke kennis en vaardigheden nodig zijn voor de continuïteit en groei van het bedrijf, en wat dat
nu en in de toekomst vraagt van medewerkers. Daartoe kunnen
werkgevers investeren in het creëren van een positieve leercultuur en een
leerrijke werkomgeving. Dit zorgt ervoor dat zij hun onderneming of
instelling toekomstbestendig houden, dat medewerkers inzetbaar en
productief blijven en dat zij aantrekkelijk zijn voor nieuw personeel. Alleen
op deze manier kan worden meegegaan op de dynamische arbeidsmarkt.
In het mkb ontbreekt het regelmatig aan tijd, geld, kennis of capaciteit om
zich te richten op de toekomstbestendigheid van de onderneming en het
op peil houden van de kennis en vaardigheden van de werkenden in de
onderneming. Leven Lang Ontwikkelen is in het mkb dan ook minder sterk
ontwikkeld dan bij grotere bedrijven.9
Daarom komt het kabinet met een stimuleringsregeling om leren en
ontwikkelen in mkb-bedrijven en in drie seizoensectoren tot de normaalste
zaak te maken.10 De hoofdlijnen van de conceptregeling treft u aan in deze

6

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Dit is een uitwerking van een afspraak in het Regeerakkoord om de fiscale regeling aftrek van
scholingsuitgaven te vervangen door een individuele leerrekening.
8
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
9
Dit wordt ook geconstateerd in het advies van de Commissie vraagfinanciering mbo Doorleren
werkt, het advies van de SER Leren en ontwikkelen tijdens de loopbaan en het OESO rapport
Diagnostic report Skills Strategy: The Netherlands.
10
Dit naar aanleiding van de motie van het lid Wiersma c.s., Kamerstuk 35 074, nr. 45 en de
motie van het lid Pieter Heerma c.s., Kamerstuk 35 074, nr. 50. De regeling voorziet voor een
klein deel ook in een subsidie voor het grootbedrijf in drie seizoen sectoren, n.a.v. motie
Heerma.
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

2

brief. De conceptregeling is op donderdag 7 november jl. gepubliceerd
voor internetconsultatie.11
Verbeterpunten in de fiscale behandeling van leer- en ontwikkelbudgetten
Het kabinet ziet het initiatief van cao-partijen om afspraken te maken over
private individuele leer- en ontwikkelbudgetten als een krachtige en
positieve ontwikkeling. Tegelijkertijd bestaan bij betrokken partijen
onduidelijkheden over de fiscale behandeling van deze individuele leer- en
ontwikkelbudgetten.12
Tegen deze achtergrond is de motie van het lid Van Weyenberg c.s.13
aangenomen. De motie verzoekt de regering te onderzoeken:
• of er verbeterpunten zijn bij het toepassen van de bestaande fiscale
vrijstelling voor scholing bij de private individuele leerrekeningen;
• wat de aansluiting is tussen de fiscale vrijstelling en de vermindering
van de transitievergoeding;
• of en hoe het mogelijk is om kosten in mindering te brengen op de
transitievergoeding door middel van door de werknemer gewenste
stortingen op de individuele leerrekening.
Het verslag van het onderzoek dat is gedaan naar aanleiding van de motie
van het lid Van Weyenberg c.s. is toegevoegd als bijlage bij deze brief.
Hieronder staan de belangrijkste uitkomsten.
Verbeterpunten
Een eerste conclusie is dat het gezamenlijke overleg van de werkgroep
van de Ministeries van Financiën en SZW, enkele sectoren en uitvoerders
zijn vruchten afwerpt en leidt tot meer duidelijkheid:
• Het sparen over jaargrenzen heen is fiscaal mogelijk.
• Met het door de Belastingdienst ontwikkelde voorlichtingsdocument is
het mogelijk voorafgaand aan de scholingsuitgave een duidelijke
indicatie te krijgen over de vraag of de gerichte vrijstelling voor
scholing volgens de Wet op de loonbelasting 1964 van toepassing is.
• Indien de scholing bijdraagt aan het functioneren in de huidige functie
of in een toekomstige functie voor de specifieke persoon die de
scholing gaat volgen, dan is deze vrijstelling mogelijk.
De komende periode worden ervaringen met het voorlichtingsinstrument
van de Belastingdienst14 gemonitord door de betrokken sectoren en hun
uitvoerders. Daarnaast onderzoekt de werkgroep nog mogelijkheden voor
verdere verduidelijking binnen het bestaande fiscale kader.15
Een tweede conclusie is dat het meenemen van een individueel leer- en
ontwikkelbudget naar een andere werkgever nog niet goed is geregeld.
Dit is echter niet zozeer een verbeterpunt dat via fiscale weg kan worden
11

Zie: www.internetconsultatie.nl/slimregeling.
Zie ook Kamerbrief Leven Lang Ontwikkelen van 27 september 2018, Kamerbrief Fiscale
behandeling private leerrekeningen van 26 november 2018 Kamerstuk 30 012, nr. 110 en
Kamerbrief 3 juni 2019 Voortgang individuele leerbudgetten en enkele onderwerpen rond
flexibilisering aanbod Kamerstuk 30 012, nr. 111.
13
Kamerstuk 35 000 XV, nr. 59.
14
Zie voor dit document de website van de Belastingdienst via bijgaande link: https://
www.belastingdienst.nl/wps/wcm/connect/bldcontentnl/themaoverstijgend/
brochures_en_publicaties/cao_beoordelingen/scholingskosten-in-de-loonheffingen.
15
Daarbij zal onder meer gekeken worden naar het BTW-vraagstuk in relatie tot deze private leeren ontwikkelbudgetten, mede naar aanleiding van een toezegging aan Kamerlid Wiersma
(VVD) bij de Begrotingsbehandeling SZW in 2018.
12

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

3

opgelost. Cao-partijen en werkgevers onderling zijn hier zelf aan zet. Zij
geven aan dat het met name lastig is om dit goed te regelen als een
werknemer in een andere sector gaat werken.
Een derde conclusie is dat het verder verduidelijken van de bestaande
fiscale vrijstellingen voor scholing uiteindelijk mogelijk niet toereikend is
om de ontwikkeling van private individuele leer- en ontwikkelbudgetten de
gewenste stimulans te geven. Dat geldt in het bijzonder voor de volgende
punten. Binnen het huidige fiscale kader is het niet mogelijk om in
aanmerking te komen voor de gerichte fiscale vrijstelling voor scholing
indien iemand werkloos is en een eerder opgebouwd budget ten tijde van
de werkloosheid wil aanwenden. Op dat moment is immers geen sprake
van het genieten van loon uit tegenwoordige arbeid. Een ander punt dat
zich lastig laat oplossen binnen het huidige fiscale kader is het
spanningsveld tussen de vormgeving van de bestaande fiscale vrijstellingen en de wens tot het stimuleren van eigen regie van werknemers.
Verder zal de toepassing van het voorlichtingsinstrument door de hiervoor
genoemde monitoring moeten laten zien of het wenselijk is om te komen
tot een ruimere invulling van activiteiten die voor de gerichte fiscale
vrijstelling in aanmerking komen. Nagegaan moet worden welke opties er
zijn voor deze punten, inclusief een zorgvuldige afweging van consequenties van die opties ten aanzien van de fiscale wetgeving en het
budgettaire beslag.
Samenvattend, de verbeterpunten zijn deels binnen het huidige fiscale
kader te realiseren en betrokken partijen spannen zich daarvoor ook in. Er
zijn echter ook verbeterpunten die aanpassing van de (fiscale) wetgeving
of inspanningen van andere partijen vragen. Een traject van wetswijziging
is complex en tijdrovend. Daarom is het goed voor ogen te houden dat er
meer wegen – dan de route van wijziging van de fiscale wetgeving – zijn
om te komen tot een versterking van eigen regie in leven lang ontwikkelen. Denk aan invoering van het STAP-budget en aan beleidsopties die
mogelijk geschetst zullen worden in de commissie Borstlap en/of in het
kader van de Brede Maatschappelijke Heroverweging naar aanleiding van
de motie van het lid Sneller c.s.16 Ook uit het veld komen voorstellen om
leven lang ontwikkelen te versterken, zoals een voorstel voor een systeem
van leerrechten van de Stichting van de Arbeid, MBO Raad en NRTO,
waarop in de Kamerbrief over de voortgang van LLO van 10 oktober 2019
een eerste reactie is gegeven.17 Voor de langere termijn is een integrale
afweging nodig van mogelijke beleidsrichtingen, inclusief de voor- en
nadelen, de rollen en verantwoordelijkheden van betrokkenen en de
financiële consequenties. Het kabinet zal daarom deze brief met het
bijbehorende verslag naar aanleiding van de motie Van Weyenberg onder
de aandacht brengen van de betrokkenen bij de verschillende initiatieven.
Transitievergoeding en fiscale vrijstellingen
De transitievergoeding is de vergoeding die de werkgever moet betalen
als hij de arbeidsovereenkomst van de werknemer beëindigt of niet
verlengd. Het is onder voorwaarden mogelijk om kosten in mindering te
brengen op de wettelijke transitievergoeding.18 Op grond van de
gemaakte analyse in het meegestuurde verslag concluderen wij dat de
wettelijke kaders voor de transitievergoeding en voor de fiscale vrijstelling
op grond van de Wet op de loonbelasting 1964 ieder een eigen systematiek kennen. De regelingen zijn verschillend in reikwijdte, in
16

Kamerstuk 35 095, nr. 10. De motie van het lid Sneller c.s. vraagt naar beleidsopties voor een
volgende neergaande conjunctuur.
17
Kamerstuk 30 012, nr. 122.
18
Dit is geregeld in artikel 7:673, id 6, BW.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

4

voorwaarden en in degenen tot wie de regelingen zijn gericht. Het type
kosten dat fiscaal vrijgesteld kan worden vergoed door de werkgever is
veel breder geformuleerd dan het type kosten dat in mindering kan
worden gebracht op de transitievergoeding. Voor fiscale vrijstelling
komen in aanmerking: scholingskosten die betrekking hebben op zowel de
huidige dienstbetrekking als op toekomstige arbeid, zowel binnen als
buiten de organisatie van de werkgever. Voor het in mindering brengen
van kosten op de transitievergoeding komen uitsluitend kosten in
aanmerking die gericht zijn op het vergroten van de inzetbaarheid van de
werknemer bij een andere werkgever (en, na verruiming van het besluit,
kosten die gericht zijn op het uitoefenen van een andere functie bij
dezelfde werkgever); kosten voor scholing voor de huidige functie kunnen
niet in mindering worden gebracht op de transitievergoeding. Wordt een
individueel leerbudget dus ingezet voor scholing ten behoeve van
vervulling van de huidige dienstbetrekking, dan kunnen deze kosten niet
in mindering worden gebracht op de transitievergoeding, maar geldt wel
de fiscale vrijstelling. Dit zal per geval moeten worden bezien.
Verder kunnen stortingen ten behoeve van een individueel leer- en
ontwikkelbudget pas in mindering worden gebracht op de transitievergoeding op het moment dat de werknemer het budget daadwerkelijk inzet
voor scholing die voldoet aan de wettelijke voorwaarden die in de
regeling staan, zoals de instemming van de werknemer.
Uitvoeringstoets UWV en aanpassingen in de conceptregeling
STAP
Het kabinet is voornemens om de huidige fiscale aftrek voor scholingsuitgaven af te schaffen en te vervangen door het STAP-budget. Het
wetsvoorstel tot afschaffing van de fiscale aftrek voor scholingsuitgaven is
afgelopen Prinsjesdag aan uw Kamer aangeboden. Afgelopen juni en
september heb ik uw Kamer per brief achtereenvolgens geïnformeerd
over de contouren en vervolgens de verdere invulling van het
STAP-budget. Inmiddels is er door het UWV, als beoogd uitvoerder, een
uitvoeringstoets en door de ATR een regeldruktoets uitgebracht.
Daarnaast stond de conceptregeling in juli en augustus open voor
internetconsultatie. Hieronder wordt ingegaan op de uitkomsten van deze
twee toetsen en de internetconsultatie. De uitkomsten zijn verwerkt in de
aangepaste conceptregeling die als bijlage bij deze brief is gevoegd.
Uitvoeringstoets
Het kabinet waardeert het zeer dat het UWV, gezien het inhoudelijke
belang van scholing en ontwikkeling gedurende de loopbaan, deze
opdracht aangaat en inzet op een zo goed mogelijke uitvoering. Het UWV
stelt in de uitvoeringstoets dat het STAP-budget, uitsluitend onder hierin
genoemde voorwaarden, uitvoerbaar is per 1 januari 2022. De uitvoering
van het STAP-budget betreft een majeure nieuwe taak voor het UWV. Het
is een omvangrijke opgave voor het UWV om de naar verwachting grote
aantallen aanvragen en toekenningen van het STAP-budget te verwerken.
De implementatie van het STAP-budget komt voor het UWV naast de
andere opgaven die het UWV heeft bij de uitvoering van het Regeerakkoord. Gezien de ook grote digitale component die de uitvoering van deze
regeling vraagt, is eerdere implementatie niet haalbaar.
Tot de inwerkingtreding van het STAP-budget, derhalve tot 1 januari 2022,
kan gebruik worden gemaakt van de fiscale aftrek voor scholingsuitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

5

Zoals aangekondigd in de Kamerbrief van afgelopen september19,
benoemt het UWV in de uitvoeringstoets verschillende risico’s ten aanzien
van implementatie en uitvoering. Het gaat onder meer om de risico’s van
misbruik en oneigenlijk gebruik (mede naar aanleiding van de toezegging
aan de heer Smeulders in het algemeen overleg van 11 juni jl.20). Met het
oog op de uitvoerbaarheid en het terugdringen van mogelijke risico’s, zal
er door het Ministerie van SZW gedurende de implementatie een intensief
en periodiek overleg met het UWV worden gevoerd om de voortgang in
de uitvoering, haalbaarheid van de beoogde implementatietermijn,
financiën21 en planning gezamenlijk te kunnen waarborgen en om tijdig
risico’s te signaleren en, in zoverre mogelijk, te adresseren. In gezamenlijkheid zal worden bezien of en hoe invoering verantwoord is.
Naar aanleiding van de toezegging aan de heer Van der Molen (CDA)
tijdens het vao Leven Lang Ontwikkelen op 27 juni jl., is de uitvoeringstoets als bijlage bij deze brief opgenomen.22
De risico’s die het UWV signaleert zijn onder te verdelen in risico’s van
maatschappelijke aard en risico’s in het uitvoeringsproces.
Als risico’s van maatschappelijke aard, voorziet het UWV een mogelijk
snelle uitputting van middelen, waardoor aanvragers teleurgesteld
kunnen worden. Door het beschikbare budget per jaar te verdelen over
zes tijdvakken worden de aanvragen wel meer gespreid. De uitputting van
het STAP-budget zal nauwgezet worden gevolgd en indien nodig kunnen
de voorwaarden van de STAP-regeling aangepast worden. Daarnaast
signaleert het UWV risico’s van misbruik en oneigenlijk gebruik. Om
misbruik en oneigenlijk gebruik te beperken wordt het subsidiebedrag
direct aan de opleider betaald. Verder is de subsidie gemaximeerd tot een
bedrag van € 1.000 en zijn de bestedingsdoelen beperkt tot scholingsactiviteiten van opleider die zijn erkend of een keurmerk hebben. In de
uitvoering zal het UWV controleren of de aanvraag en de aanvrager aan
de voorwaarden van de regeling voldoen. Verder zullen door middel van
steekproeven aanvullende controles worden uitgevoerd en wordt na de
einddatum van de scholingsactiviteit door het UWV gecontroleerd of aan
de inspanningsverplichtingen is voldaan. De sanctiemogelijkheden
worden in overleg met het UWV verder uitgewerkt, maar hierbij denken
wij er onder andere aan om mensen (voor een bepaalde periode) uit te
sluiten van deelname in het geval van misbruik. Wanneer opleiders zich
niet aan de voorwaarden van de regeling houden, kan het betaald
voorschot worden teruggevorderd. Het UWV zal signalen verzamelen van
misbruik van grootschalige of structurele aard door opleiders en
doorgeven aan de beheerder van het scholingsregister. De opzet,
realisatie en het beheer van het scholingsregister zullen we nog verder
invullen, maar er zal in ieder geval de mogelijkheid zijn om op basis van
signalen van het UWV opleiders uit het scholingsregister te weren.
De uitvoeringstechnische risico’s zijn met name gerelateerd aan de
afhankelijkheid van derden bij de uitbesteding van de bouw van het
aanvraagportaal en bij de koppeling van het STAP-budget met de BRP,
DigID, (later) met SVB en DUO, en het scholingsregister dat tijdig gevuld
en beschikbaar moet zijn. Om invoering per 1 januari 2022 te kunnen

19

Kamerstuk 30 012, nr. 121.
Kamerstuk 30 012, nr. 119.
21
SZW gaat nog met het UWV in gesprek over de verdere onderbouwing van de geraamde
uitvoeringskosten (€ 21,5 mln.). De uitvoeringskosten zullen, net als de kosten voor het
scholingsadvies en het scholingsregister, uit het beschikbare budget van structureel
€ 218 mln. worden gefinancierd.
22
Handelingen II 2018/19, nr. 99, item 4.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

6

halen en het implementatieproces beheersbaar te houden zal het UWV
een aantal onderdelen van het STAP-budget pas na 1 januari 2022 verder
ontwikkelen. Het gaat hierbij om onderdelen gericht op het vergroten van
het gebruiksgemak van het STAP-budget. Met die ontwikkeling wordt het
STAP-budget verder op het gewenste niveau gebracht van klantvriendelijkheid en gebruiksgemak. Daarbij gaat het onder meer over communicatie met opleiders via e-herkenning. Ook moet de mogelijkheid voor het
verlenen van voorrang voor vervolgaanvragen voor meerjarige opleiding
nog verder worden uitgewerkt.
De komende periode wordt met het UWV, sociale partners, O&O-fondsen
en andere relevante partijen invulling gegeven aan het scholingsadvies ter
ondersteuning en begeleiding van en communicatie richting kwetsbare
groepen. Hierbij worden onder meer de motie van het lid Renkema c.s.23,
de motie van de leden Sneller en Diertens24 en de motie van het lid
Wiersma c.s.25 26 betrokken. Bij de uitwerking bekijken we per doelgroep
welke vorm en welke uitvoerende partij het meest geschikt is om de groep
te bereiken. Voor mensen met een WW-uitkering die in aanmerking komen
voor het advies ligt het voor de hand om het scholingsadvies door het
UWV te laten uitvoeren; voor andere groepen wordt dit nog nader
ingevuld. In de loop van 2020 informeert het kabinet uw Kamer over de
contouren van het scholingsadvies in het kader van het STAP-budget.
Aanvullend kunnen gebruikers van het STAP-budget via het aanvraagportaal digitaal arbeidsmarktadvies inwinnen op basis van de arbeidsmarktinformatie van het UWV in lijn met de eerder genoemde motie van
het lid Wiersma c.s.
Internetconsultatie en afstemming met krapte sectoren
De conceptregeling is zeven weken opengesteld voor internetconsultatie.
Van deze gelegenheid hebben 53 particulieren, bedrijven en maatschappelijke organisaties gebruik gemaakt. Naast een verscheidenheid aan
suggesties, kanttekeningen en vragen voor verduidelijking is een groot
aantal positieve reacties binnengekomen. Men verwelkomt de
mogelijkheid om een subsidie aan te vragen voor het volgen van een
opleiding of cursus en informeert naar de mogelijkheden voor het
aanvragen van het STAP-budget en de datum van inwerkingtreding. Ook
het merendeel van de maatschappelijke organisaties heeft positief
gereageerd op het vervangen van de fiscale aftrek van scholingsuitgaven
door het STAP-budget. Dit betreft onder meer de VSNU, de MBO Raad,
OVAL, twee gemeenten en verschillende hogescholen. Veel van deze
reacties bevatten aanvullende opmerkingen en aandachtspunten ten
aanzien van de gekozen invulling van de regeling, het bereik van
doelgroepen en de uitvoering. Onze reactie hierop is opgenomen in het
algemeen deel van de toelichting bij de conceptregeling.
Naar aanleiding van de motie van de leden Veldman en Bruins27 is de
conceptregeling van het STAP-budget via de Stichting van de Arbeid
voorgelegd aan specifiek de bedrijfssectoren waar de personeelstekorten
groot zijn. Naar aanleiding daarvan zijn reacties ontvangen van de
23

Kamerstuk 30 012, nr. 117.
Kamerstuk 30 012, nr. 118.
25
Kamerstuk 30 012, nr. 113.
26
De motie van het lid Wiersma c.s. vraagt ook naar de mogelijkheden voor de bundeling van
toekomstige budgetten via het STAP-budget. Zoals reeds is aangegeven in de Kamerbrief over
de conceptregeling STAP van afgelopen september (Kamerstuk 30 012, nr. 121) kunnen
mogelijke aanvullende budgetten die in de toekomst beschikbaar komen voor bepaalde
doelen of voor bepaalde doelgroepen eenvoudig worden toegevoegd door aanpassing van de
regeling.
27
Kamerstuk 32 637, nr. 348.
24

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

7

Metaalunie, de ondernemersorganisatie voor de technologische industrie
FME, het Opleidings- en Ontwikkelingsfonds voor het Metaalbewerkingsbedrijf (OOM) en Transport en Logistiek Nederland (TLN). Onze reactie
hierop is opgenomen in het algemeen deel van de toelichting bij de
conceptregeling.
Regeldruktoets
Het advies van het Adviescollege Toetsing Regeldruk heeft geleid tot
enkele aanpassingen en verduidelijkingen van de toelichting van de
conceptregeling. Een nadere toelichting is opgenomen in de conceptregeling.
Aanpassing van de conceptregeling
Naar aanleiding van de twee toetsen en de internetconsultatie is de
conceptregeling op verschillende onderdelen aangepast en verduidelijkt.
Zoals reeds benoemd is op verzoek van het UWV onder meer het aantal
aanvraagtijdvakken uitgebreid van twee naar zes om het budget en de
belasting op de uitvoering te spreiden. Daarnaast is, ook op verzoek van
het UWV, een bewijs van aanmelding toegevoegd als voorwaarde voor
het indienen van een aanvraag om te voorkomen dat het STAP-budget
wordt aangevraagd zonder dat iemand zich voor de betreffende scholingsactiviteit heeft aangemeld. Verder wordt onderzocht of proefdraaien met
het STAP-budget voor de daadwerkelijke invoeringsdatum mogelijk is.
Voor het einde van het jaar zal de aangepaste regeling met een opdrachtbrief aan het UWV worden toegestuurd. De definitieve regeling wordt
gepubliceerd in de loop van 2021 na afronding van de BIT-toets.
Stimuleringsregeling voor leren en ontwikkelen in
mkb-ondernemingen
Aanleiding
Bij de behandeling van de Wet arbeidsmarkt in balans zijn twee moties
aangenomen. De motie van het lid Wiersma c.s.28 verzoekt € 48 miljoen
structureel in te zetten voor het ondersteunen van werkgevers bij het
stimuleren van een sterke leercultuur binnen het mkb. De motie van het
lid Pieter Heerma c.s.29 verzoekt om de sectoren landbouw, horeca en
recreatie de komende vijf jaar tegemoet te komen met een jaarlijkse
tegemoetkoming van € 12 miljoen in de loonkosten voor bbl-plekken. Op
21 augustus 2019 is de Kamer reeds geïnformeerd over de voorgenomen
uitwerking van de motie van het lid Pieter Heerma c.s. die grotendeels
verloopt via de subsidieregeling praktijkleren.30 Een klein deel wordt
ondergebracht bij de regeling voor het mkb en is bestemd voor het
grootbedrijf in de drie sectoren.
Hierna volgen de hoofdlijnen van de subsidieregeling die is opgesteld ter
uitwerking van beide moties: de Stimuleringsregeling leren en ontwikkelen in mkb-ondernemingen en specifiek voor de grootbedrijven in de
landbouw-, horeca- en recreatiesector (SLIM). De conceptregeling staat
vanaf 7 november open voor internetconsultatie. Vanaf maart 2020 kan
subsidie worden aangevraagd. De subsidieregeling wordt uitgevoerd door
het Ministerie van SZW.

28

Kamerstuk 35 074, nr. 45.
Kamerstuk 35 074, nr. 50.
30
Kamerstuk 35 074, nr. 68.
29

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

8

Waarom?
Een leven lang ontwikkelen is in het mkb minder sterk ontwikkeld om
redenen als een gebrek aan tijd, geld, kennis of capaciteit. Ook in de
landbouw, horeca en recreatiesector is het door de seizoensgebonden
arbeid lastig om een leercultuur te ontwikkelen. Met de SLIM-regeling wil
het kabinet een bijdrage leveren aan initiatieven in het mkb en specifiek in
de grootbedrijven in de landbouw-, horeca- of recreatiesector, gericht op
het stimuleren van een leven lang ontwikkelen.
Voor wie?
Elke mkb-ondernemer31 of een grootbedrijf uit de landbouw, horeca en
recreatiesector kan een subsidie aanvragen.32 Daarnaast kunnen ook
samenwerkingsverbanden, via een hoofdaanvrager, een aanvraag
indienen. De inzet van samenwerkingsverbanden kan bijdragen aan een
beter bereik van kleine ondernemers en aan het verder verspreiden van
eerder succesvol gebleken initiatieven. Om te waarborgen dat het effect
van de aanvraag daadwerkelijk in het mkb terecht komt, is het vereist dat
er minimaal twee mkb-ondernemingen onderdeel zijn van een samenwerkingsverband en bovendien moeten partijen onderling afspreken dat alle
partijen een duidelijk gedefinieerde rol hebben bij de uitvoering van het
initiatief.
Initiatieven gericht op leren en ontwikkelen
Het is de bedoeling dat de subsidie wordt ingezet voor initiatieven die
leren en ontwikkelen binnen het mkb stimuleren. In de regeling is een lijst
van initiatieven opgenomen waarvoor subsidie aangevraagd kan worden.
Deze initiatieven richten zich allemaal op het versterken van een leerrijke
werkomgeving. Bijvoorbeeld door het aantrekkelijker te maken voor
werknemers om kennis en vaardigheden up to date te houden, of door de
«derde leerweg» verder te ontwikkelen.
Leerrijke werkomgeving
Om een leerrijke werkomgeving te stimuleren, kunnen werkgevers de
scholings- en opleidingsbehoeften in het bedrijf laten onderzoeken en
loopbaanadviezen voor de werknemers laten ontwikkelen. Daarnaast biedt
de regeling ook ruimte voor initiatieven gericht op het ontwikkelen of
invoeren van een methode in een onderneming die werknemers in het
bedrijf stimuleert hun kennis, vaardigheden en beroepshouding verder te
ontwikkelen. Denk aan het starten, uitbreiden of opschalen van reeds
succesvolle projecten, bijvoorbeeld de oprichting van een bedrijfsschool
op verschillende opleidingsniveaus.33 Of aan het ontwikkelen en

31

Onder een mkb-onderneming wordt verstaan een onderneming waar minder dan 250
personen werkzaam zijn en waarvan de jaaromzet € 50 miljoen en/of het jaarlijkse balanstotaal € 43 miljoen niet overschrijdt.
32
Onder grootbedrijf wordt in dit verband verstaan een onderneming waar meer dan 250
personen werkzaam zijn en waarvan de jaaromzet hoger is dan € 50 miljoen (of de jaarlijkse
balanstotaal hoger is dan € 43 miljoen). Of het bedrijf valt onder de sector landbouw, horeca
of recreatie moet blijken uit de code voor de Standaard Bedrijfsindeling van het CBS.
33
De term bedrijfsscholen is geen beschermde term en een eenduidige definitie is dan ook niet
voorhanden. Het kabinet wil met deze regeling de bedrijfsschool in de breedste zin van het
woord stimuleren. Hierbij kan gedacht worden aan mkb-ondernemer(s) die aansluiten bij een
bestaande bedrijfsschool of mkb-ondernemers die gezamenlijk besluiten een bedrijfsschool op
te richten. Binnen deze bedrijfsschool kunnen, al dan niet in samenwerking met een onderwijsinstelling, onderwijsprogramma’s op mbo of ho niveau of branche- of bedrijfsopleidingen
worden aangeboden. Het belangrijkste is dat de bedrijfsschool bijdraagt aan het versterken
van de leercultuur en het opleiden van medewerkers of werkzoekenden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

9

toepassen van een systeem van periodieke ontwikkelgesprekken met de
medewerkers in het bedrijf.
Derde leerweg
Verder kunnen werkgevers met de SLIM-regeling ook subsidie aanvragen
voor de activiteiten van werkgevers om hun medewerkers (delen van)
mbo-opleidingen in de derde leerweg te laten volgen.34 Hierdoor kunnen
mensen met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt, bijvoorbeeld
omdat ze geen startkwalificatie bezitten, worden begeleid naar een hoger
niveau. De beroepsopleiding in de derde leerweg wordt niet bekostigd
door OCW en komt nu nog vaak voor de rekening van de werkgever en de
werknemer. De subsidie moet het aantrekkelijker maken om een opleiding
te combineren met werk. De derde leerweg biedt ruimte voor verkorting
van de opleiding voor medewerkers die al over de nodige werkervaring
beschikken. Ook biedt de derde leerweg mogelijkheden om, gedurende
een aantal maanden, medewerkers in de praktijk van het leerbedrijf op te
leiden en het traject af te ronden met een praktijkverklaring of
mbo-certificaat. Zowel bekostigde als niet-bekostigde mbo-instellingen
kunnen de opleiding aanbieden.
De derde leerweg is, vanwege deze ruime mogelijkheden, een geschikte
leerweg om maatwerktrajecten te realiseren voor volwassenen met
werkervaring, werkzoekenden of werknemers die een carrièreswitch
willen maken. Dit sluit ook aan bij de motie van het lid Tielen c.s.
(Kamerstuk 29 544, nr. 940) en de motie van de leden Tielen en Palland
(Kamerstuk 29 544, nr. 941) die specifiek aandacht vragen voor omscholen
in het mkb.
Deze SLIM-regeling draagt, net als het STAP-budget en de subsidieregeling «flexibel beroepsonderwijs derde leerweg mbo» bij aan de
gezamenlijke ambitie om de kans op (duurzaam) werk te vergroten voor
werkzoekenden en werkenden met een kwetsbare positie op de arbeidsmarkt via praktijkleren in het mbo. Samen met alle betrokken partners
willen we ernaar toe werken dat de samenwerking tussen mbo en Werk &
Inkomen (gemeenten, het UWV) duurzaam geborgd is in elke arbeidsmarktregio. Hiermee is er een divers scholingsaanbod om werkzoekenden
en werkenden via de verschillende mbo-leerroutes in de praktijk richting
(duurzaam) werk te begeleiden. Dat vraagt – naast een flexibel opleidingsaanbod waar iemand op basis van de capaciteiten kan instappen en waar
altijd de mogelijkheid is tot doorontwikkeling – ook om de juiste randvoorwaarden. Het gaat hier om financiering, goede informatievoorziening en
opbouw van expertise. Maar het gaat ook om ondersteuning bij het
vormgeven van de samenwerking in de regio tussen gemeenten, het
UWV, mbo-instellingen en werkgevers en hun partners zoals sw-bedrijven
en leerwerkloketten met hulp van de Samenwerkingsorganisatie
Beroepsonderwijs Bedrijfsleven en de Programmaraad (samenwerking
VNG, Divosa, het UWV, Cedris). We werken samen met partners aan deze
vier sporen. Uw Kamer zal over de voortgang worden geïnformeerd.

34

Op 10 oktober 2019 is de Kamer geïnformeerd over de subsidieregeling flexibel beroepsonderwijs beroepsopleiding derde leerweg opengesteld (Kamerstuk 30 012, nr. 122). Deze
subsidie ziet specifiek op het ontwikkelen van het onderwijsprogramma, terwijl de
SLIM-regeling voorziet in de kosten voor het bedrijf voor het bieden van praktijkleerplaatsen
bij de uitvoering van de opleiding.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

10

Cofinanciering en subsidiehoogte
De subsidieverlening gebeurt altijd op basis van cofinanciering. In
beginsel geldt een standaard cofinancieringspercentage van 60%, waarbij
de overheid 60% inlegt en de onderneming of het samenwerkingsverband
40%.
Om de regeling juist ook aantrekkelijk te maken voor de kleine onderneming, geldt voor hen een cofinancieringspercentage van 80%.35 Dit
betekent dat van kleine ondernemingen een minder grote eigen bijdrage
wordt gevraagd dan van middelgrote bedrijven, samenwerkingsverbanden en de grootbedrijven uit de drie seizoensectoren. De maximale
subsidie voor een individuele aanvraag van een mkb-onderneming
bedraagt € 24.999,–. Voor samenwerkingsverbanden bedraagt de subsidie
maximaal € 500.000,–.
Voor subsidies gericht op het bieden van praktijkleerplaatsen voor het
behalen van een mbo-diploma, mbo-certificaat of praktijkverklaring in de
derde leerweg, geldt dat de maximale subsidie € 2.700,– per gerealiseerd
traject is. Dit bedrag is gelijkgetrokken met het maximale subsidiebedrag
dat werkgevers kunnen ontvangen op grond van de subsidieregeling
praktijkleren. In de derde leerweg gaat het vaak om maatwerktrajecten
met een kortere opleidingsduur. De hoogte van de subsidie die een
werkgever ontvangt is afhankelijk van de duur van het traject.
Subsidiabele kosten
Onder de kosten die gesubsidieerd kunnen worden vallen de externe
kosten, directe loonkosten en een toeslag van 15% over het totaal van de
externe kosten en de directe loonkosten. Deze kosten vertegenwoordigen
overige kosten in verband met de eigen inzet van de onderneming (zoals
overhead en aan overhead gerelateerde kosten).
Evaluatie
In 2021 vindt een procesevaluatie plaats van de regeling om te bezien hoe
het eerste jaar van de regeling is verlopen en of er eventuele wijzigingen
of aanpassingen van de regeling nodig zijn om het gebruik en/of de
effectiviteit te bevorderen. Sociale partners vragen zich af of de regeling
de kleine ondernemer wel voldoende bereikt. Wij delen die zorg en
daarom laten we in de evaluaties specifiek onderzoeken in hoeverre de
regeling de kleine onderneming heeft bereikt. In 2023 vindt er een
tussenevaluatie plaats en in 2025 een eindevaluatie. Beide zijn gericht op
het gebruik en effectiviteit van de regeling. De tussenevaluatie en
eindevaluaties zijn openbaar en worden gedeeld met de Kamer.
Vervolg
Eind oktober heeft de MKB-toets plaatsgevonden. Dit was een positief
gesprek tussen een aantal ondernemers en het Ministerie van SZW over
de regeling en de regeldruk. Vanaf 7 november is de conceptregeling
opengesteld voor internetconsultatie. Na verwerking van de resultaten zal
de regeling medio december worden gepubliceerd, zodat de regeling per
1 januari 2020 in werking kan treden. Het eerste tijdvak voor subsidieaanvragen zal in maart 2020 open

35

Onder kleine onderneming wordt verstaan een onderneming waar minder dan 50 personen
werkzaam zijn en waarvan de jaaromzet of het jaarlijkse balanstotaal € 10 miljoen niet
overschrijdt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

11

gaan. Voor die tijd zal deze subsidieregeling in samenwerking met
werkgevers- en werknemersorganisaties in de Stichting van de Arbeid
ruim onder de aandacht van de doelgroepen worden gebracht.
Meerjarig actieprogramma Leven Lang Ontwikkelen
Vanuit het meerjarig actieprogramma LLO loopt nog een aantal sporen
om tot betere ondersteuning te komen van iedereen die zich verder wil
ontwikkelen.
Zo draagt dit programma in de periode 2019–2021 € 4,5 mln. bij aan
MKB!dee.36 Dit is een experimentele regeling van het Ministerie van EZK,
die mkb-ondernemers uitdaagt zelf te komen met innovatieve oplossingen
voor belemmeringen om meer te investeren in scholing en ontwikkeling.
De SLIM-regeling en het MKB!dee vullen elkaar aan. Zo kunnen bijvoorbeeld projecten die gestart zijn vanuit het MKB!dee verder worden
gebracht en opgeschaald met behulp van de SLIM-regeling.
Daarnaast verkent het kabinet in het kader van het meerjarig actieprogramma de haalbaarheid van een digitaal overzicht waarin iemand
scholingsmogelijkheden passend bij zijn of haar positie kan bepalen en
ook kan nagaan welke mogelijkheden er zijn voor de financiering ervan.
Zodra het definitieve advies van de verkenner beschikbaar is, zullen wij
met sociale partners en andere belanghebbende partijen in contact treden
om vervolgstappen te bespreken. Over deze vervolgstappen zal uw Kamer
voorjaar 2020 worden geïnformeerd.
Verder lopen er sinds dit jaar een drietal meerjarige regionale pilots met
leerwerkloketten, die aanknopingspunten zullen opleveren om de verder
benodigde ondersteuning van werkenden, werkzoekenden en werkgevers
waar nodig en mogelijk te verbeteren.
Het kabinet werkt daarnaast actief aan het flexibeler maken van het
opleidingsaanbod, zodat een opleiding ook goed te combineren is met
werk en privéleven. Op 10 oktober jl. is uw Kamer per brief reeds
geïnformeerd over de voortgang van een aantal onderwerpen die
samenhangen met het opleidingsaanbod.
Tot slot
In deze brief hebben we laten zien hoe we vanuit de rijksoverheid leven
lang ontwikkelen willen ondersteunen bij individuen en in bedrijven. Wij
hopen dat dit de vele betrokkenen bij LLO in Nederland stimuleert om zich
te blijven inspannen om leren en ontwikkelen een vanzelfsprekendheid te
maken. Het is enorm bemoedigend en motiverend dat dat gelukkig al in
hoge mate gebeurt. Wie daar een beter beeld van wil krijgen of zich wil
laten inspireren, raden we aan eens te kijken naar de publicatie van de
SER37 die in zijn rol als aanjager van LLO in kaart heeft gebracht wat er
zoal aan activiteiten en samenwerkingen plaatsvindt in Nederland.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees
De Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen,
I.K. van Engelshoven
Het totale budget voor MKB!dee is in 2019 € 7,8 miljoen, in 2020 is het totale budget
€ 10 miljoen, in 2021 is in totaal € 7 miljoen beschikbaar.
37
De SER heeft dit verslag naar de Kamer gestuurd. Zie: www.ser.nl/-/media/ser/ downloads/
thema/scholing-ontwikkeling/voortgangsrapp_levenlangontwikkelen.pdf.
36

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 30 012, nr. 123

12