Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 488

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 25 oktober 2019
In deze brief informeer ik u mede namens de Minister voor Medische Zorg
en Sport over de actuele ontwikkelingen rondom het terugdringen van het
gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw. Het
terugdringen van vermijdbaar gebruik past in het bredere kader om te
streven naar een gezonde en veilige leefomgeving, die ook als zodanig
wordt ervaren.
Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw is in
bijna alle gevallen vermijdbaar en de afgelopen jaren zijn belangrijke
stappen gezet om dit gebruik terug te dringen. Al enkele jaren geldt een
verbod op het professioneel gebruik buiten de landbouw, met een aantal
uitzonderingen die steeds verder worden afgebouwd. Dat het beleid
daadwerkelijk resulteert in een sterke afname van het gebruik, blijkt uit de
gebruikscijfers die het CBS op 29 augustus 2019 heeft gepubliceerd1.
Volgens het CBS is het gebruik door overheden in 2018 met 82% gedaald
ten opzichte van vijf jaar daarvoor.
De cijfers van het CBS illustreren de omslag zoals wij die met elkaar
beogen, namelijk van een situatie van vanzelfsprekend naar bestrijdingsmiddelen grijpen naar een situatie van het gewoon vinden dat andere
maatregelen worden genomen. Ik vind dat een mooi resultaat en een
compliment waard aan alle terreinbeheerders die deze omslag hebben
gemaakt.
Tijdens het Algemeen Overleg gewasbeschermingsmiddelen van 6 juni
2019 (Kamerstuk 27 858, nr. 481) heb ik uw Kamer toegezegd een brief te
sturen over de precieze vormgeving van het uitgangspunt «nee, tenzij»
voor professioneel gebruik van gewasbeschermingsmiddelen buiten de
landbouw, waarin ik zou ingaan op de uitzonderingen voor sportvelden en
pilots bij ProRail. Ik heb u op verzoek van Kamerlid Lodders ook
1

kst-27858-488
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/35/gebruik-bestrijdingsmiddelen-overheden-fors-gedaald.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 858, nr. 488

1

toegezegd in deze brief te beschrijven hoe de effecten van het illegaal
gebruik van azijn kunnen worden onderzocht. Op verzoek van Kamerlid
Ouwehand licht ik toe of het wetsvoorstel (waarmee een juridische
grondslag wordt gecreëerd voor een verbod op het particulier gebruik)
ook een verbod op neonicotinoïden mogelijk zal maken.
Ik zal dan nu ingaan op de aanpak van het professioneel gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen buiten de landbouw. Dat is verboden, maar
daar zijn een paar uitzonderingen op gemaakt. We willen – dat wordt
breed gedeeld door de Kamer – daar waar het kan van die uitzonderingen
af. Zoals ik tijdens het Algemeen Overleg op 6 juni 2019 heb aangegeven,
wil ik daarvoor het principe «nee tenzij» strikt hanteren. Dat betekent dat
het gebruik verboden is, tenzij er hele goede argumenten zijn om nog een
uitzondering te maken. Die argumenten kunnen zijn dat alternatieven nog
niet in alle redelijkheid uitvoerbaar zijn en in sommige situaties dat de
veiligheid in het geding is als per se alternatieven moeten worden ingezet.
Om een goede afweging te kunnen maken, wil ik mij telkens baseren op
het oordeel van onafhankelijke deskundigen aan wie ik advies zal vragen.
Per toepassingsgebied zal ik het tijdpad van uitfaseren aangeven.
Het toepassen van «nee tenzij» leidt tot de volgende afbouw van de
bestaande uitzonderingen:
• Lijst met uitzonderingen in de Regeling: voor het nieuwe
beheerseizoen van 2020 treedt een gewijzigde Regeling in werking. Het
aantal te bestrijden soorten planten en insecten waarvoor professioneel gebruik buiten de landbouw nog is toegestaan, wordt hierin
ongeveer gehalveerd.
• Sportvelden: na 2022 mogen geen gewasbeschermingsmiddelen
meer worden gebruikt en tot die tijd alleen tegen een beperkt aantal
plagen.
• ProRail: inzet op volledige uitfasering in 2025, mits huidige pilots
succesvol zijn en bruikbare en haalbare alternatieven op de markt
komen.
• Rijkswaterstaat: beëindigt het gebruik geheel in 2021.
Ik licht dit hieronder nader toe.
Uitzonderingen in de Regeling gewasbeschermingsmiddelen en biociden
Voor het nieuwe beheerseizoen van 2020 treedt een gewijzigde Regeling
gewasbeschermingsmiddelen en biociden in werking waarin de uitzonderingen op het verbod, zoals een aantal te bestrijden plantensoorten en
recreatieterreinen, aanzienlijk wordt verminderd.
Aan een onafhankelijk deskundige heb ik gevraagd te evalueren welke van
deze uitzonderingen nog steeds nodig zijn. Deze deskundige is te rade
gegaan bij terreinbeheerders, uitvoerende bedrijven en technische
ontwikkelaars, en heeft in het veld praktijksituaties bezocht en beoordeeld.
Op grond hiervan kan ik het aantal uitzonderingen aanzienlijk beperken.
Een conceptversie van een op die manier gewijzigde Regeling gewasbeschermingsmiddelen en biociden zal ik ter consultatie voorleggen aan
terreinbeheerders.
Sportvelden
Na 2022 mogen geen gewasbeschermingsmiddelen meer worden
gebruikt op sportvelden en in de tussentijd wordt het gebruik alleen nog
toegestaan voor een beperkte lijst met te bestrijden plagen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 858, nr. 488

2

Voor sportvelden is een Green Deal gesloten om het gebruik af te
bouwen. Helaas blijkt het niet mogelijk om in 2020, zoals beoogd, al
volledig naar een chemievrij beheer over te gaan. Voor sportvelden zal
nog tot en met 2022 een uitzondering gelden om alleen voor een beperkt
aantal en nog nader vast te stellen specifieke hardnekkige plagen (zoals
bepaalde onkruiden, schimmels en insecten) – daar waar geen werkend
alternatief is – gewasbeschermingsmiddelen te mogen gebruiken. Het zou
dan bijvoorbeeld kunnen gaan om schimmels, emelten (larven van de
langpootmug) en engerlingen (larven van een keversoort) in grasvelden
en enkele hardnekkige onkruidsoorten. Zoals hiervoor beschreven zal ik
mij ook hier baseren op het oordeel van onafhankelijke deskundigen over
de uitvoerbaarheid van alternatieven. Waar alternatieven moeten worden
ontwikkeld, kan de innovatieregeling van de Minister Medische Zorg en
Sport daarvoor budget beschikbaar stellen. Op die manier wordt de
ambitie optimaal gekoppeld aan het belang dat sportbeoefening in de
maatschappij heeft. De aanpassing voor sportvelden wordt meegenomen
in de wijziging die voor het nieuwe beheerseizoen van 2020 in werking
treedt.
ProRail
Het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen door ProRail is ten opzichte
van 2013 met 16% gedaald. Veel van de huidige beschikbare alternatieve
methoden voor onkruidbestrijding (zoals wegbranden, borstelen of
handmatig wieden) zijn gezien de aard van de verharding van het
ballastbed en het schouwpad, de moeilijke bereikbaarheid, de veiligheid
langs het spoor en het voorkomen van beschadigingen aan de aanwezige
bekabeling zeer moeilijk toepasbaar. Dat verklaart ook de uitzonderingspositie die in 2016 is toegekend.
ProRail blijft zich inzetten om het gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen (o.a. glyfosaathoudende middelen) steeds verder terug te dringen.
Mits de huidige pilots succesvol zijn en bruikbare en haalbare alternatieven op de markt komen, zet Prorail in op een volledige uitfasering in
2025. Hiertoe heeft ProRail onder andere eind 2018 alle informatie over
alternatieve methoden van onkruidbestrijding geïnventariseerd om inzicht
te krijgen in wat waar inzetbaar is en voor welke situaties het nog aan
alternatieven en/of kennis daarvan ontbreekt. Mede op basis daarvan
lopen er op dit moment verschillende pilots voor een preventieve aanpak
van onkruid, zoals het gebruik van antivegetatiematten. Een andere pilot
loopt om Japanse duizendknoop met elektriciteit aan te pakken. Mocht
deze methode effectief blijken en geen risico’s voor het spoor opleveren,
zou deze methode mogelijk ook bij andere onkruiden gebruikt kunnen
worden. Tot slot neemt ProRail ook deel in een onderzoek naar de
toepasbaarheid van alternatieve bestrijdingsmethoden voor het spoor in
Europees (UIC) verband. Deze pilots worden in verschillende seizoenen
toegepast en bij goede resultaten vervolgens geïmplementeerd.
Rijkswaterstaat
Zoals ik u heb gemeld tijdens het debat op 6 juni 2019 zal Rijkswaterstaat
het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in 2021 geheel beëindigen.
Op dit moment kan Rijkswaterstaat nog gebruik maken van de uitzondering die is opgenomen om de veiligheid van waterwerken te borgen.
Naast het beëindigen van het eigen gebruik, werkt Rijkswaterstaat aan het
laten beëindigen van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen in
uiterwaarden, dat wil zeggen gebieden die soms voor de landbouw
worden gebruikt, maar die tevens een gedeelte van het jaar onder water
staan en daarmee een belangrijke functie hebben in het waterbeheer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 858, nr. 488

3

Hiermee wordt uitvoering gegeven aan de actie uit de Delta-aanpak
waterkwaliteit en zoet water «Opnemen van voorschriften over beperking
van het gebruik van mest en gewasbeschermingsmiddelen in nieuwe
pachtovereenkomsten voor RWS-areaal» (Kamerstuk 27 625, nr. 379).
Het wetsvoorstel (juridische grondslag voor verbod particulier
gebruik)
Particulier gebruik van gewasbeschermingsmiddelen
In mijn brief van 16 april 2019 (Kamerstuk 27 858, nr. 448) heb ik u over de
aanpak van het particulier gebruik van gewasbeschermingsmiddelen
geïnformeerd. Het wetsvoorstel, dat dit najaar in consultatie wordt
gebracht, verruimt de bestaande juridische grondslag voor het beperken
of verbieden van het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen zodat een
verbod ook voor particulier gebruik mogelijk wordt. Net als bij het
professioneel gebruik zal het dus niet een verbod op de verkoop van
middelen mogelijk maken, omdat de toelating op de markt van gewasbeschermingsmiddelen in een Europese verordening is geregeld. Het betreft
dus een gebruiksverbod waarvan de noodzaak goed onderbouwd zal
moeten zijn. Het is daarom de vraag of en wanneer – via een algemene
maatregel van bestuur – daadwerkelijk gebruik wordt gemaakt van deze
juridische grondslag om het gebruik te verbieden.
Parallel aan de wetswijziging zal eind dit jaar de evaluatie van de Green
Deal Verantwoord particulier gebruik van gewasbeschermingsmiddelen
starten en aan de hand daarvan zal ik u voor de zomer van 2020 informeren over de mogelijkheden en de noodzaak van een verbod op het
particulier gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
Neonicotinoïden/biociden
Tijdens het debat op 6 juni 2019 vroeg Kamerlid Ouwehand of het
wetsvoorstel ook een verbod op het particulier gebruik van neonicotinoïden mogelijk zou maken. Zij wees daarbij op de motie van het lid
Ouwehand (Kamerstuk 27 858, nr. 151) waarin de regering wordt verzocht
een algeheel verbod af te kondigen op de verkoop van neonicotinoïden
aan particulieren, zowel als bestrijdingsmiddel als als biocide. Volgens het
Ctgb zijn er momenteel nog tien biociden met neonicotinoïden toegelaten
voor niet-professioneel gebruik (grotendeels voor gebruik binnenshuis
tegen mieren, kakkerlakken en vliegen) en is geen enkel gewasbeschermingsmiddel met neonicotinoïden toegelaten voor particulieren. Waar het
wetsvoorstel zich met name richt om een gebruiksverbod van gewasbeschermingsmiddelen door particulieren mogelijk te maken, heeft de vraag
van Kamerlid Ouwehand over neonicotinoïden dus geheel betrekking op
biociden. Het Kabinet heeft in het verleden een aantal brieven gestuurd
over de uitvoering van de betreffende motie (Kamerstuk 27 858, nrs. 212,
213, 216, 228, 264 en 303). In de brief van 10 februari 2014 (Kamerstuk
27 858, nr. 228) staat dat ter uitvoering van de motie het Ctgb advies is
gevraagd over een dergelijk verbod. Het ging destijds nog om veertien
middelen. Daarbij is uitdrukkelijk gekeken naar mogelijke risico’s voor
bijen en risico’s voor kinderen. Het Ctgb concludeerde dat er geen
inhoudelijke reden bestaat om tot een grondige herbeoordeling over te
gaan. De conclusie luidde toen dat er geen grondslag is om over te gaan
tot een algemeen verbod van het particulier gebruik van deze middelen. In
mijn recente brief van 24 september 2019 (Kamerstuk 27 858, nr. 483) heb
ik u geïnformeerd over mijn beleid om het vermijdbaar gebruik van
biociden terug te dringen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 858, nr. 488

4

Onderzoek naar effecten van uitwijkgedrag
Kamerlid Lodders heeft mij tijdens het debat op 6 juni 2019 gevraagd of
de effecten van uitwijkgedrag (van toegelaten middelen met bijvoorbeeld
de werkzame stof glyfosaat naar niet toegelaten middelen zoals azijn) in
kaart kunnen worden gebracht. Op mijn verzoek is het RIVM momenteel
bezig dit te onderzoeken.
De opzet van het onderzoek is dat de risico’s van het gebruik van azijn
zonder toelating wordt vergeleken met toegelaten middelen met azijnzuur
als werkzame stof. Daarbij zullen risico’s van uitwijkgedrag worden
ingeschat op grond van het ontbreken van gerichte voorschriften voor
onkruidbestrijding op het etiket van azijn om risico’s te beperken. Ook
wordt gekeken naar de risico’s die kunnen optreden doordat azijn zonder
toelating (met name schoonmaakazijn) in veel hogere concentraties op de
markt kan worden gebracht dan de concentratie azijnzuur in toegelaten
middelen. Ik zal de resultaten van dit onderzoek voor de Kerst aan uw
Kamer aanbieden.
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 27 858, nr. 488

5