2010D19069

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld ... 2010
In de vaste commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid bestond er bij
enkele fracties behoefte een aantal vragen en opmerkingen voor te leggen
aan de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid over de brief van
7 april 2010 inzake een ontwerpbesluit tot financieel toetsingskader
pensioenfondsen in verband met vaststelling van de parameters voor
fondsen (30 413, nr. 143).
De op ... 2010 toegezonden vragen zijn met de door de minister bij brief
van ... 2010 toegezonden antwoorden hieronder afgedrukt.
De voorzitter van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Jonker
De griffier van de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
Esmeijer

nds-tk-2010D19069

1

Opmerkingen en vragen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennis genomen van het ontwerpbesluit tot financieel toetsingskader pensioenfondsen in verband met
vaststelling van de parameters voor fondsen (30 413, nr. 143). Nu de
commissie-Don met een verdeeld advies gekomen is en er geen overeenstemming in zicht lijkt, is het juist dat de regering een knoop doorhakt en
zekerheid verschaft. Wel dient te worden gekeken welke gevolgen dit
besluit op korte en lange termijn heeft.
In principe delen de leden van CDA fractie de mening dat de lange termijn
verwachtingen prudent ingeschat dienen te worden.
Zij hebben een aantal vragen over dit voorliggende besluit
1
Het actuarieel genootschap heeft in januari een advies uitgebracht
over het Financieel Toetsingskader (FTK) met een aantal aanbevelingen om het consistenter te maken. Op welke wijze zijn de aanbevelingen hiervan meegenomen bij de uitwerking van het besluit? Wil de
regering met name ingaan op het punt van een standaardcurve
(aanbeveling 2), die de toezichthouder kan publiceren in tijden van
disfunctionerende markten?
2
Op 7 april jl. heeft de regering een brief aan de Kamer geschreven
waarin de modernisering van het FTK op punten wordt voorgesteld,
zoal de introductie van een reëel kader. Wanneer zullen die punten
worden opgenomen in het besluit parameters?
3
De Stichting van de Arbeid schrijft dat voor fondsen in herstel dit
besluit kan leiden tot een stijging van de premie van 12 tot
18-procentpunt in 2013. Is dit waar en is dat aanvaardbaar?
4
Deelt de regering de mening van de commissie Beleggingsbeleid en
Risicobeer dat ««De enorme interventies van de monetaire en
financiële autoriteiten en de ongekende liquiditeitssteun aan het
bankwezen hebben een zeer grote invloed gehad op de rentebewegingen in 2008 en 2009 en deze zijn nog steeds van dominante
invloed op het huidige renteniveau. Daarom kan nog steeds niet van
ordentelijke marktverhoudingen worden gesproken. De rentetermijnstructuur is in zo’n situatie geen goede indicator van de door de
markt verwachte toekomstige renteniveaus. Resultaat is dat een door
de monetaire autoriteiten gecreëerd laag renteniveau goed is voor
banken, terwijl dit nadelig is voor pensioenfondsen.» (Commissie
Beleggingsbeleid en Risicobeheer, Pensioen: «Onzekere zekerheid»,
19-01-2010, Pag. 15–16)»
Zo ja, waarom mag dat niet langer worden afgeweken van de
structuur bij herstelplannen?
Zo nee, waarom heeft de regering dat niet aangegeven in de
kabinetsreactie?
5
De pensioenkoepels en de regering lijken forse verschillende
schattingen te maken over het kostenverhogend effect van de
maatregelen. Is de regering bereid om ofwel aan het actuarieel
genootschap ofwel aan een onafhankelijk deskundige te vragen
hoeveel de kostendekkende premies gemiddeld zullen stijgen als
gevolg van dit besluit?
6
De pensioenfondsen mogen de forwardrente niet meer fixeren na
5 jaar. Dit is vreemd omdat juist de forwardrente voor langere
periodes een slechte voorspeller is gebleken. De geïmpliceerde
forwardrente is nog nimmer de daadwerkelijk rente geweest over 15
jaar. Onderschrijft de regering de gesignaleerde tekortkomingen van
de forwardrente? Zo ja, waarom staat de regering pensioenfondsen
niet toe deze te fixeren na 5 jaar? Is de regering niet van mening dat
gelet op de grote effecten die de forwardrente heeft het niet
verstandig is om de fixeertermijn van 5 jaar te laten vervallen? Is het
niet beter om te wachten tot de invoering van een nieuw FTK
alvorens mutaties op staand beleid worden genomen?

2

7

Tenslotte, waar is de aanname van 1,2 mld euro precies op gebaseerd; op welke berekeningen? Een aantal pensioenfondsen geeft aan
dat het een veelvoud is. Is de regering bereid een onafhankelijke
berekening te vragen, bijvoorbeeld van het Actuarieel Instituut?

Opmerkingen en vragen van de leden van de PvdA-fractie
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggende Ontwerpbesluit. De leden van de PvdA-fractie
vinden het van het grootste belang dat pensioenfondsen met zo realistisch mogelijke parameters rekenen, opdat de belangen van alle
deelnemers – actieven, slapers en pensioengerechtigden – zo goed
mogelijk geborgd worden. Daarnaast spelen nog andere veranderingen in
de pensioenwereld een rol bij indexatie, premies en uitkeringen, deze
zouden naar ons idee in samenhang met elkaar moeten worden bekeken.
De leden hebben kritisch naar het ontwerpbesluit gekeken en hebben nog
een aantal vragen aan de regering.
8
Hoeveel premiebetalers worden getroffen door premieverhoging ten
behoeve van het halen van het vereiste niveau voor de kostendekkende premie – volgens De Nederlandsche Bank (DNB) gaat het om
maximaal 1% van de totale premiesom van ongeveer € 25 miljard –
indien de parameters zoals voorgesteld in het ontwerpbesluit worden
ingevoerd? Kan de regering hierbij ook aangeven hoe groot de
premiestijging ongeveer zal zijn voor de deelnemers die het zwaarst
zullen worden getroffenen? Kan de regering tevens aangeven in
welke sectoren de pensioenfondsen zich bevinden die deze premieverhoging zouden moeten doorvoeren om aan het kostendekkend
niveau te geraken?
9
Kan de regering aangeven welke macro-economische effecten
(koopkracht) de verhoging van de premies zal hebben,indien de
nieuwe parameters worden ingevoerd, aangezien de koopkracht van
werknemers zal dalen en werkgevers ook hogere kosten krijgen? Kan
de regering bevestigen dat als genoemde 1% wordt gerelateerd aan
de totale premiesom, bedoelde fondsen een totaal belegd vermogen
van € 250 miljoen vermogen vertegenwoordigen? Indien dat het
geval is, leiden de voorgestelde nieuwe parameters bij deze fondsen
dan tot een lastenstijging van € 50 miljoen op € 250 miljoen zijnde
een lastenstijging van 20%?
10 Kan de regering aangeven hoe de gevolgen van de nieuwe parameters zich verhouden met de brede heroverwegingen die momenteel
gaande zijn? Heeft de regering de gevolgen goed laten doorrekenen?
Is de regering het eens met het standpunt van de leden van de
PvdA-fractie dat de hier voorgestelde parameters voor 2011 en verder
er voor zullen zorgen dat het herstel van de pensioenfondsen nog
langer zal duren en dat daardoor actieven en pensioengerechtigden
voor een langere tijd een lager inkomen zullen hebben, in verband
met het uitblijven van indexatie en premieverhoging?
11 De leden van de PvdA-fractie maken zich grote zorgen over de
stapeling van maatregelen en de gevolgen voor de indexatie, premies
en uitkeringen daarbij. De leden van de PvdA-fractie vragen de
regering welke impact de nieuwe buffereisen – welke in het rapport
Evaluatie financieel toetsingskader worden genoemd – en de nieuwe
parameters gezamenlijk hebben op de situatie van de pensioenfondsen? Heeft de regering ook gekeken naar de effecten van de
combinatie van de voorgestelde, nieuwe parameters in relatie tot de
andere aanpassingen in het financieel toetsingskader (FTK), in het
bijzonder de nieuwe buffereisen? Zo ja, wat waren hiervan de
uitkomsten? Zo nee, waarom niet? Is de regering het met de
PvdA-fractie eens dat hier ook juist naar de effecten in relatie tot
elkaar moet worden gekeken? Zo nee, waarom niet?

3

12

13

14

15

16

17

18

Kan de regering aangeven hoeveel procent van de pensioenfondsen
de premie zou moeten verhogen omdat het gezamenlijke effect van
de nieuwe buffereisen en parameters er voor zorgt dat de feitelijke
premie onder de kostendekkende premie zal komen te liggen?
Hoeveel procent van de premiesom wordt door deze pensioenfondsen vertegenwoordigd? Kan de regering aangeven hoeveel procent
van de pensioenfondsen de premie zou moeten verhogen omdat het
gezamenlijke effect van de nieuwe buffereisen en parameters er voor
zorgt dat niet meer aan de eisen van de consistentietoets wordt
voldaan? Hoeveel procent van de premiesom wordt door deze
pensioenfondsen vertegenwoordigd?
In hoeverre is de regering het eens met de PvdA-fractie dat prudentie
in de buffers thuishoort en dat de parameters zo realistisch mogelijk
moeten worden genomen?
De Stichting van de Arbeid geeft in haar brief van 4 maart 2010 aan
het gewenst te vinden dat de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een «second opinion» inwint over de vaststelling van de te
gebruiken parameters, gelet op de meer principiële aard van
verdeeldheid binnen de Commissie Don. In hoeverre kan aan deze
wens tegemoet worden gekomen? Hoe lijkt de regering naar het
voorstel om ook voor 2011 de huidige parameters te laten gelden, de
huidige aanpassing heeft slechts direct op 1% van de premiesom
effect en er is dan genoeg tijd voor een second opinion?
In hoeverre heeft de regering het gemiddelde aandelenrendement
over het jaar 2009 in de overwegingen heeft meegenomen bij het
opstellen van de parameters voor 2011 en verder? In hoeverre is de
regering het eens met de leden van de PvdA-fractie dat de stijgende
lijn in 2009 laat zien dat het advies van de minderheid van de
Commissie Don prudent genoeg is?
Klopt de aanname van de leden van de PvdA-fractie dat de pensioenfondsen die een herstelplan bij DNB hebben ingediend pas na
succesvolle afronding van het herstelplan met de nieuwe parameters
moeten rekenen, zolang tijdens de herstelperiode de feitelijke
dekkingsgraad boven het goedgekeurde herstelplan ligt? Kan de
regering aangeven hoeveel pensioenfondsen momenteel een
herstelplan hebben ingediend bij DNB en wanneer deze pensioenfondsen verwachten weer voldoende hersteld te zijn? Hoe groot acht
de regering de kans dat deze fondsen een eventueel versneld herstel
zullen vertragen – binnen de mogelijkheden van het kortetermijnherstelplan – tot de maximale hersteltermijn, zodat zij pas later met de
nieuwe en strengere parameters hoeven te rekenen?
Kan de regering aangeven op welk moment de dekkingsgraad van
een pensioenfonds getoetst wordt die in de herstelperiode zit? Is dit
3-jaarlijks, jaarlijks, ieder kwartaal of dagelijks? Hoe beoordeelt de
regering de situatie dat dekkingsgraden redelijk volatiel kunnen zijn
en het af en toe kan voorkomen dat de dekkingsgraad tijdelijk iets
afwijkt van het herstelplan, en op welk moment het pensioenfonds
dan moet overgaan op een nieuw herstelplan gebaseerd op de
nieuwe parameters?
Kan de regering bevestigen dat de consistentietoets (als onderdeel
van de continuïteitsanalyse) direct moet worden vastgesteld op basis
van de nieuwe parameters en dat het reguliere beleid na 2013 hieraan
moet worden aangepast? Is het in de periode 2010–2012 toegestaan
om niet te voldoen aan de consistentie-eis?
Kan de regering aangeven hoe het de situatie beoordeelt waarbij
wettelijk gezien een fonds bij een ingrijpende wijziging ook direct een
nieuw herstelplan moet opstellen, en dat dit dus kan betekenen dat
het fonds alsnog een herstelplan dient op te stellen bij de nieuwe
parameters? Is het waar het dat lid 1 alleen een uitzondering biedt als
het puur om de nieuwe grondslagen gaat?

4

19

20

21

22

23

24

In hoeverre is de regering het eens met de leden van de PvdA-fractie
dat indien een herstelplan niet haalbaar blijkt de deelnemers van dat
pensioenfonds onevenredig hard getroffen zullen worden, omdat de
aanvullende maatregelen dan op basis van de nieuwe parameters
worden vastgesteld en dus strenger zijn dan de parameters waarop
het onhaalbare herstelplan allereerst was gebaseerd? Hoe verhoudt
dit zich tot de afspraak dat uitkeringen niet eerder dan op 1 april 2012
gekort kunnen worden bij pensioenfondsen die een kortetermijnherstelplan hebben ingeleverd?
De marge tussen de feitelijke premie en de kostendekkende premie is
een resultante van afspraken tussen werkgevers en werknemers en
heeft een doel. Kan de regering aangeven of zij vindt dat een
eventuele marge zonder meer kan worden aangewend om aanpassing parameters «zomaar» mee op te vangen? Is voorts de conclusie
gerechtvaardigd dat als fondsen de bestaande marges wensen te
behouden, de voorgestelde aanpassing van de parameters altijd leidt
tot hogere premies, lagere indexatie of een andere versobering van
de regeling? Is de regering het eens met de PvdA-fractie dat indien
pensioenfondsen de bestaande premiemarge in stand willen houden
bij de nieuwe parameters de gevolgen hiervan zo eerlijk mogelijk
verdeeld zouden moeten worden over alle deelnemers?
Waarom wordt in het ontwerpbesluit standaard uitgegaan van een
verschil tussen meetkundige en rekenkundige rendementen van
1,5%? Vindt de regering het een juiste veronderstelling dat voor de
onderkende categorieën sprake is van dezelfde volatiliteit in het
rendement? Wat was de overweging van de regering om partijen niet
te vragen het verschil in technisch inzicht op dit punt te overbruggen,
waar het rapport van de Commissie Don aangeeft dat hier mogelijkheden liggen?
Moet gezien de invoeringsdatum van het ontwerpbesluit het
toeslagenlabel 2010 nog worden aangepast aan de nieuwe parameters?
Kan de regering aangeven hoe vaak DNB aan pensioenfondsen heeft
toegestaan om de forward curve te mogen fixeren? Kan de regering
tevens aangeven wat het beleid van DNB is met betrekking tot het
wel of niet toestaan van het fixeren van de forward curve? Hoe kijkt
de regering aan tegen het feit het niet mogen fixeren van de forward
curve tot grote premieverhogingen kan leiden?
Is de regering het met de PvdA-fractie eens dat de parameters en de
voorwaarden die worden gesteld aan het vereist eigen vermogen,
ofwel de buffervereisten, samen een belangrijk fundament zijn voor
de financiële opzet van pensioenfondsen, alsmede het financieel
toetsingskader dat daarop toeziet? Is de regering bereid om de
parameters en de nadere regels die worden gesteld inzake de
berekening en de samenstelling van het vereist eigen vermogen,
zoals bedoeld in artikel 132, eerste en tweede lid, daarom op te
nemen in de Pensioenwet? Zo nee, waarom niet?

Opmerkingen en vragen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de voorgestelde
wijziging van het financieel toetsingskader. Zij hebbend de volgende
vragen.
25 Is de conclusie juist dat de voorgestelde wijziging voor een aantal
deelnemers zal leiden tot of hogere premies, kleinere marges, lagere
indexatie of een verlaging van de pensioenaanspraak? Kan een
inschatting van de totale som worden gemaakt die linksom of
rechtsom zal moeten worden opgebracht.
26 In welke situaties zullen pensioenfondsen met een herstelplan de
voorgestelde parameters moeten hanteren?

5

27

28

Kan een onderbouwing worden gegeven van de aanname dat 1% van
de pensioenfondsen gedwongen zal zijn de premies te verhogen?
Welke pensioenfondsen zal dit treffen en hoeveel de premie zal
stijgen?
Kan een nadere onderbouwing van de € 5 miljard ruimte tussen
feitelijke premie en de kostendekkende premie worden gegeven? Op
basis waarvan neemt de regering aan dat deze ruimte door de
fondsen zal worden gebruikt om het tekort aan te vullen?

Opmerkingen en vragen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van het voorliggende Ontwerpbesluit en de bijbehorende brief van de
minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Naar aanleiding van deze
stukken hebben de nodige vragen en opmerkingen.
29 Het ontwerpbesluit heeft verstrekkende gevolgen. Deze kunnen leiden
tot verhoging van de pensioenpremies met forse bedragen of een
aanzienlijke beperking van de aanspraken. Verhoging van de premie
is volgens de VVD op dit moment schadelijk voor de economie en
daarom ongewenst.
Op pagina 5 geeft de regering de gevolgen aan. Voor de fondsen die
door de parameters worden gedwongen om de premie te verhogen
omdat zonder deze premie deze verhoging de feitelijke premie onder
de kostendekkende premie komt te liggen gaat het om een bedrag
van maximaal € 50 miljoen. Kan de regering dit bedrag nader
onderbouwen?
30 De fondsen die betreft vertegenwoordigen volgens DNB maximaal
1% van de totale premiesom van circa € 25 miljard Euro. Kan de
regering aangeven waar deze 1% op is gebaseerd? Kan de regering
bevestigen dat als genoemde 1% wordt gerelateerd aan de totale
premiesom, bedoelde fondsen een totaal belegd vermogen van € 250
miljoen vermogen vertegenwoordigen? Indien dat het geval is, leiden
de voorgestelde nieuwe parameters bij deze fondsen dan tot een
lastenstijging van € 50 miljoen op € 250 miljoen zijnde een lastenstijging van 20%?
31 Ten aanzien van de fondsen die gebruik maken van een kostendekkende premie (pagina 5) lijkt te worden gesuggereerd dat gevolgen
van de nieuwe parameters kunnen worden opgevangen door de
premiemarge te verkleinen. Hier wordt een percentage van 24%
genoemd. Kan de regering aangegeven waar dit percentage van 24%
op is gebaseerd?
32 Kan de regering aangeven of zij overwogen heeft de inhoud van dit
besluit via een andere weg naar de Kamer te sturen gezien de
potentiële omvang van de gevolgen en de dan bestaande ruimere
mogelijkheden tot een integrale afweging?
33 De leden van de VVD-fractie zien dat de overheid en sociale partners
voor een grote uitdaging staan om het stelsel van aanvullende
pensioenen toekomstbestendig(er) te maken. Er ligt naast het rapport
over de parameters van het Financieel Toetsings Kader (FTK) ook een
evaluatie over het FTK zelf. De samenhang tussen dit ontwerpbesluit
over de parameters en de aanzienlijke verzwaringen die er in de
evaluatie staan, wordt door het kabinet met dit ontwerpbesluit niet
erkend. Waarom heeft de regering deze samenhang niet meegenomen? Waarom wil de regering deelonderwerpen behandelen zonder
dat het probleem integraal wordt aangepakt? Kan de regering ook
aangeven waarom in de eerdere brief aan de Kamer (de reactie op de
rapporten Frijns en Goudswaard) staat dat het kabinet de functie en
wijze van vaststelling van de parameters in onderlinge samenhang
wil bezien met de overige voorstellen van het financieel toetsingska-

6

34

der? Een opvatting die overigens ook unaniem gedeeld wordt door
de Commissie Don.
In het ontwerpbesluit zijn de rendementen waarmee gerekend mag
worden, verlaagd. De regering heeft bij de bepaling voor de nieuwe
parameters zowel het advies van de meerderheid (6%) als het advies
van de minderheid (7,25%) van de Commissie Don in acht genomen.
Kan de regering toelichten waarom zij voor dit compromis heeft
gekozen? Heeft de regering reacties gehad van de Commissie Don
over de stellingname die zij heeft ingenomen? Bestaat er gevaar dat
dit standpunt leidt tot het slechtste van beide werelden?

7