Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 1167

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT

Ontvangen ter Griffie op 14 september 2022.

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Het besluit tot het doen van een aanwijzing
kan niet eerder worden genomen dan op
14 oktober 2022.

Den Haag, 13 september 2022
Deze brief bevat de zakelijke inhoud van de aanwijzing die ik op grond van
artikel 7 van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) voornemens
ben te geven aan de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) voor het vaststellen
van een prestatiebeschrijving voor algemene diensten of activiteiten ten
behoeve van parkinsonzorg.
Aanleiding
ParkinsonNet is een landelijk netwerk van zorgverleners die gespecialiseerd zijn in het behandelen en begeleiden van parkinsonpatiënten
waarbij ongeveer 3.750 zorgverleners vanuit diverse disciplines zijn
aangesloten. Vanuit ParkinsonNet worden ondersteunende activiteiten en
diensten aangeboden ten behoeve van parkinsonzorg. Het netwerk streeft
ernaar dat patiënten met de ziekte van Parkinson of een atypisch
Parkinsonisme de allerbeste zorg krijgen door onder andere het vergroten
van de expertise van zorgverleners en het faciliteren van een optimale
samenwerking tussen zorgverleners. Uit onderzoek is gebleken dat de
benadering van ParkinsonNet de kwaliteit van Parkinsonzorg aanzienlijk
verbetert.
Thans worden de kosten voor ParkinsonNet uit de eigen beheerskosten
van de verzekeraars betaald. De activiteiten en diensten die ParkinsonNet
levert dragen bij aan de kwaliteit van zorg, maar zijn niet direct te
herleiden tot individuele patiëntenzorg. Bekostiging waarbij de zorgaanbieder de aanvullende activiteiten of diensten – die ParkinsonNet heeft
uitgevoerd – declareert bij de zorgverzekeraar en dit vervolgens verrekent,
is administratief omslachtig. Bij zorgnetwerken of samenwerkingsverbanden zoals ParkinsonNet zijn namelijk meerdere zorgaanbieders en
zorgverzekeraars betrokken.
Op verzoek van Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en ParkinsonNet is
gezamenlijk met VWS, NZa en Zorginstituut Nederland (ZIN) verkend of

kst-29689-1167
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 689, nr. 1167

1

de activiteiten en diensten van ParkinsonNet zijn aan te merken als
«algemene diensten ten behoeve van verzekerde zorg (ADZ)», zoals
genoemd in de brief van 29 juni 2020 aan uw Kamer1. Deze regeling is
erop gericht om de financiering en declaratie van activiteiten als coördinatie, samenwerking en bijbehorende infrastructuur die wenselijk zijn
voor adequate organisatie van (keten)zorg mogelijk te maken dan wel de
declaratie daarvan te vereenvoudigen. Sommige activiteiten of diensten
worden niet uitgevoerd door de zorgaanbieder die de daadwerkelijke
patiëntenzorg levert maar door een andere zorgaanbieder (zorgaanbieder
ADZ). Via de route van ADZ is het mogelijk dat deze activiteiten door de
zorgaanbieder ADZ rechtstreeks bij de zorgverzekeraars kunnen worden
gedeclareerd.
De aard van ADZ roept de vraag op of de activiteiten als zodanig tot de
aanspraken volgens de Zvw kunnen worden gerekend. Het ZIN stelt dit
vast.
Het ZIN geeft in haar beoordeling2 het volgende aan:
− De activiteiten van ParkinsonNet dienen deels ter directe ondersteuning van de betrokken zorgaanbieders bij het verlenen van verzekerde
zorg;
− De activiteiten van ParkinsonNet komen deels ten goede aan (individuele) patiënten die de zorg van de betroken zorgaanbieders ontvangen en bij de betrokken verzekeraar verzekerd zijn;
− De kwaliteit van de integrale zorg de verantwoordelijkheid blijft van de
betrokken zorgaanbieder en deze zorgaanbieder die verantwoordelijkheid kan blijven waarmaken.
Hieruit volgt dat aan de eerste drie voorwaarden voor een ADZ bekostiging zoals genoemd in bovengenoemde brief is voldaan. Gelet op deze
beoordeling levert de zorgaanbieder ADZ zelfstandig (en bedrijfsmatig)
zorg in de zin van de Zvw en is markttoezicht aan de orde waaronder
regulering en toezicht van de NZa. De uitvoeringstechnische punten ten
aanzien van de mogelijkheid om tot een bekostiging via ADZ te komen zijn
hierna door betrokken partijen verkend en op hoofdlijnen nader uitgewerkt. De NZa heeft vervolgens op verzoek van VWS een uitvoeringstoets
uitgevoerd (zie bijlage).
Initiatieven zoals ParkinsonNet dragen bij aan de betaalbaarheid en
kwaliteit van de zorg alsmede passende zorg. Ik vind het daarom
belangrijk om praktische belemmeringen, zoals het niet rechtstreeks
kunnen declareren door de uitvoerder van ADZ bij de zorgverzekeraar,
weg te nemen door een apart te declareren prestatie op te laten nemen in
de beleidsregels van de NZa voor ondersteunende activiteiten en diensten
ten behoeve van parkinsonzorg.
Afbakening
Het ZIN heeft ten aanzien van een negental activiteiten van ParkinsonNet
beoordeeld dat deze dienen ter directe ondersteuning van de betrokken
zorgaanbieders bij het verlenen van verzekerde zorg. Het gaat om
geneeskundige zorg als bedoeld in artikel 2.4 van het Besluit Zorgverzekering.
Ik zal gelet op artikel 7 van de Wmg een aanwijzing geven die geen
betrekking heeft op een individuele zorgaanbieder.

1
2

Kamerstuk 29 689, nr. 1071.
Zorginstituut Nederland, memo 17 februari 2021.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 689, nr. 1167

2

ParkinsonNet is op dit moment de enige aanbieder die ondersteunende
activiteiten of diensten verricht die direct verband houden met zorg voor
Parkinsonpatiënten. Het is echter niet uit te sluiten dat een andere
aanbieder met een soortgelijk netwerk zich zal aandienen.
Gelet op de beoordeling van het ZIN zal de te verstrekken aanwijzing aan
de NZa zien op de volgende ondersteunende activiteiten en diensten ten
behoeve van zorg voor Parkinsonpatiënten:
• Vraagbaak voor deelnemende zorgprofessionals van het netwerk;
• Selectie, certificering en herregistratie van aan het netwerk deelnemende zorgaanbieders in de eerste lijn;
• Ondersteunen van regionale samenwerking, onder andere door middel
van ICT, accountmanagers;
• Transparant maken van kwaliteit van zorg aan patiënten met de ziekte
van Parkinson;
• Ondersteuning van patiënten met de ziekte van Parkinson: informatievoorziening over de ziekte en over het regionale zorgaanbod,
beslissingsondersteuning en bevorderen van zelfmanagement;
• Inzichtelijk maken van de integrale kosten van Parkinsonzorg (in
samenwerking met zorgverzekeraars);
• Versterken van de relatie tussen 2e lijn en 1e lijn netwerk: neurologen
en Parkinson verpleegkundigen in de 2e lijn steeds verder betrekken bij
het netwerk en stimuleren om maximaal gebruik te maken van het
1e lijn netwerk;
• Innovatie in zorgfinanciering: samen met zorgverzekeraars experimenteren met regionale zorgfinanciering waardoor beter gestuurd kan
worden op kwaliteit en kostenbeheersing;
• Innovatie binnen de netwerkzorg; de zorgkwaliteit en kostenbeheersing
kunnen verder toenemen door implementatie van e-health en
hulpmiddelen voor zelfmanagement.
Wanneer in de toekomst sprake is van een uitbreiding of vernieuwing van
ondersteunende activiteiten of diensten ten behoeve van parkinsonzorg,
en dit niet valt binnen de hiervoor genoemde reikwijdte, dan zal het
Zorginstituut dit opnieuw moeten beoordelen.
Inkoop
ParkinsonNet is op dit moment de enige aanbieder van dit type
netwerkzorg. De NZa heeft in haar advies over mogelijke effecten (kansen
en risico’s) onder andere aangegeven dat zorgverzekeraars de ruimte
hebben om als alternatief voor contractering van ParkinsonNet terug te
vallen op de situatie waarin zij de door hen gecontracteerde zorgaanbieders via de tarieven van patiëntenzorg vergoeden voor ondersteuning.
Het is dan aan deze zorgaanbieders zelf of zij ondersteuning betrekken via
ParkinsonNet. Hiermee is de marktmacht van ParkinsonNet in balans met
de inkoopmacht van de zorgverzekeraars. Op korte termijn verwacht de
NZa geen toetreding van een andere zorgaanbieder ADZ parkinsonzorg.
Dit is ook afhankelijk van vele factoren zoals benodigde investeringen,
inkoopgedrag zorgverzekeraars of overstapbereidheid van zorgverleners.
Bij algemene diensten of activiteiten ten behoeve van parkinsonzorg is er
geen sprake van directe zorgverlening aan een patiënt, hierdoor zullen
externe effecten zoals afwenteleffecten, risicoselectie, ketenzorgeffecten
zich volgens de NZa niet voordoen.
ParkinsonNet en ZN hebben in het kader van ADZ de voorkeur uitgesproken voor het maken van lumpsum afspraken (een totaalbedrag) met
betrekking tot de vergoeding van activiteiten en diensten ten behoeve van
parkinsonzorg. Dit sluit aan bij de huidige praktijk. Het verschil is dat de
zorgverzekeraars via de ADZ route elk apart een contract met Parkin-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 689, nr. 1167

3

sonNet kunnen sluiten en dit zal naar verwachting geringe administratieve
lasten met zich brengen ten opzichte van de situatie waarin ZN de zorg
inkoopt. ParkinsonNet zal vervolgens een prestatie in rekening brengen bij
de zorgverzekeraars. Wat betreft de inkoop hebben zorgverzekeraars de
intentie tot volgbeleid uitgesproken.
Prestaties/tarieven
Voor een ADZ bekostiging moet ook worden voldaan aan de voorwaarde
dat de activiteiten vallen onder een door de NZa vastgestelde tarief- en
prestatiebeschrijving.
Regulering van prestaties en tarieven door de NZa is van belang om
mogelijke nadelige effecten in de zorgmarkt te ondervangen. De NZa heeft
in haar advies aangegeven dat een vrij tarief het meest in de buurt komt
van de huidige situatie. Een vrij tarief geeft volgens de NZa ruimte voor
maatwerk. Ook is de verhouding tussen zorgverzekeraars en zorgaanbieder zodanig dat zorgverzekeraars bij toepassing van een vrij tarief niet
geconfronteerd worden met een te grote verkoopmacht in de onderhandelingen. Voor het handhaven van die verhouding is volgens de NZa wel
van belang om een overeenkomst tussen verzekeraar en aanbieder als
voorwaarde te stellen.
De NZa heeft in haar advies aangegeven dat het vaststellen van een vast
tarief of een maximumtarief lastig zal zijn indien meer dan één aanbieder
in een regio aanvullende diensten en activiteiten ten behoeve van
parkinsonzorg aanbiedt. Onduidelijkheid over de hoeveelheid parkinsonpatiënten die binnen de reikwijdte van de betreffende ondersteuning
vallen, het hoge abstractieniveau van de activiteiten en diensten welke
niet te herleiden zijn naar de individuele patiënt en het ontbreken van een
kwaliteitsstandaard die invulling geeft aan de activiteiten en de
uitkomsten van die activiteiten maken het volgens de NZa lastig om een
vast tarief of een maximumtarief vast te stellen. Het vaststellen hiervan
gaat gepaard met forse uitvoeringslasten, zoals een kostenonderzoek,
voor het veld en de NZa.
Ook het vaststellen van een vast tarief of maximumtarief in geval van één
landelijke aanbieder brengt onnodige uitvoeringslasten met zich mee
omdat regelmatig kostenonderzoek nodig is om het tarief te onderbouwen.
Ik kan mij vinden in een vrij tarief omdat het aansluit bij de huidige
praktijk en dit ook wordt ondersteund door partijen. De NZa mag hier
voorwaarden aan verbinden. Ik vind het wel belangrijk dat de NZa het
gebruik van een vrij tarief gaat monitoren en evalueren.
Macrobeheersinstrument
Het macrobeheersinstrument zal niet van toepassing zijn.
Eigen risico
De NZa heeft in haar advies aangegeven dat het niet gewenst is dat een
prestatie en tarief voor ondersteuning van parkinsonzorg direct in
rekening worden gebracht bij de verzekerde. Deze ontvangt immers zelf
niet de ondersteunende activiteiten en diensten ten behoeve van
parkinsonzorg. De conclusie van de NZa luidt daarom dat bij een
lumpsumbekostiging de declaraties buiten het systeem van eigen risico
zullen blijven. Ik kan mij in deze conclusie van de NZa vinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 689, nr. 1167

4

Evaluatie
Bekostiging via ADZ is een nieuwe werkwijze waar nog ervaring mee
moet worden opgedaan. Het is bijvoorbeeld onduidelijk of nieuwe
aanbieders toetreden die zich zullen richten op activiteiten of diensten ten
behoeve van parkinsonzorg en hoe de bekostiging via ADZ uitpakt voor de
risicoverevening. Ik vraag de NZa dan ook om de ontwikkelingen de
komende jaren actief te monitoren en aanpassingen voor te stellen waar
nodig. Ik vind het daarnaast belangrijk om de inzet van bekostiging via
ADZ voor activiteiten en diensten ten behoeve van parkinsonzorg te
evalueren over drie jaar. De evaluatie zal onder andere betrekking hebben
op inzet van het vrije tarief, marktmacht en toetreding nieuwe aanbieders.
Ik zal de NZa middels een aparte brief hiertoe opdracht geven.
Zakelijke inhoud van de aanwijzing aan de NZa
Ik zal de NZa opdragen in haar beleidsregels per 1 januari 2023 te voorzien
in een prestatie voor ondersteunende activiteiten en diensten ten behoeve
van zorg voor Parkinsonpatiënten, welke door het ZIN als zodanig zijn
beoordeeld, met een vrij tarief. De NZa mag voorwaarden hieraan
verbinden.
Overeenkomstig artikel 8 van de Wmg ga ik niet eerder over tot het geven
van de aanwijzing dan nadat dertig dagen zijn verstreken na verzending
van deze brief.
Wanneer voldaan is aan de voorwaarden zoals genoemd in de brief van
29 juni 2020, dan kunnen de betreffende activiteiten en diensten gekwalificeerd worden als (onderdeel van) verzekerde zorg.
Ik ben blij dat declaratie – via de ADZ route – van activiteiten en diensten
ten behoeve van parkinsonzorg tot stand is gekomen. In de praktijk
kunnen zich nog meer casussen voordoen waarbij nog niet optimaal
gebruik wordt gemaakt van ADZ-activiteiten vanwege uitvoeringsproblemen zoals hoge administratieve lasten. Ik spreek de hoop uit dat ook in
deze casussen – wanneer voldaan wordt aan de gestelde voorwaarden in
de bovengenoemde brief aan uw Kamer – optimaal gebruik wordt
gemaakt van de geboden mogelijkheid van de ADZ route.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.J. Kuipers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 29 689, nr. 1167

5