2023D47695

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
De vaste commissie voor Financiën heeft op 1 december 2023 enkele
vragen en opmerkingen aan de Minister van Financiën voorgelegd over
de geannoteerde agenda voor de Eurogroep/Ecofinraad d.d. 7 en
8 december 2023 (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1990) en enige andere stukken.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De adjunct-griffier van de commissie,
Kruithof

nds-tk-2023D47695

1

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de onderhandelingen over de hervorming van het Stabiliteits- en Groeipact (SGP). Zij
hebben daarbij nog enkele vragen. Wanneer wordt een conceptakkoord
aan de Kamer ter goedkeuring voorgelegd?
De leden van de VVD-fractie lezen het voornemen om hervormingen en
investeringen onder de Herstel- en Veerkrachtfaciliteit (HVF) te
beschouwen als voldoende voor een verlenging van de aanpassingsperiode. Hoe verhoudt dit zich tot het tijdelijke en eenmalige karakter van het
HVF? Is de Minister zich bewust van een Kamermeerderheid die
meermaals heeft aangedrongen op de tijdelijkheid en eindigheid van het
HVF? Welke waarborgen biedt deze koppeling in de toekomst voor
voldoende begrotings- en hervormingsdiscipline? En hoe wordt de
onafhankelijke toetsing van begrotings- en hervormingsafspraken
geborgd, in lijn met de eerder aan de Kamer gemelde kabinetsinzet voor
meer onafhankelijke toetsing van deze afspraken, na het vervallen van het
HVF?
Verder lezen de leden van de VVD-fractie dat Frankrijk en Duitsland
onderhandelen over een compromisvoorstel. Hoe is Nederland daarbij
betrokken? Kan de Minister een overzicht geven van alle punten waarop
Nederland heeft ingezet, maar niet heeft binnengehaald?
De leden van de VVD-fractie spreken hun zorg uit over de garanties ten
aanzien van voldoende schuldafbouw. Wordt volgens de Minister nu
voldaan aan eerdere voorwaarde van de Kamer voor (vooraf) duidelijke
numerieke afspraken over schuldafbouw? Deze leden lezen in dit kader
dat voor «een waarborg voor voldoende schuldafbouw» meer ruimte is
gekomen dan in het oorspronkelijke Commissievoorstel omdat deze
volgens een doorrekening een grote bezuinigingsopgave voor «sommige
landen» zou betekenen. Om welke landen gaat het? Volgens deze leden
betekent dit niet dat de begrotingsafspraken te streng zijn, maar de
tekorten te buitensporig. Meer flexibiliteit is daarbij niet de oplossing,
maar een grote inzet van landen met hoge schulden. Is de Minister
voornemens akkoord te gaan met deze versoepeling?
De schuld van landen moet volgens de geannoteerde agenda «lager» zijn
aan het einde van een aanpassingsperiode. Hoeveel lager, zo vragen de
leden van de VVD-fractie. Het minimumtempo waar de Minister aan
refereert, is nog een «openstaand punt». Hoe hard is deze voorwaarde
voor de Minister? En welke afspraken worden gemaakt indien landen zich
hier niet aan houden? Welke waarborgen heeft de Minister in Europa
afgedwongen als voorwaarde voor eventuele steun aan hervorming van
het SGP?
Het eerder buiten werking plaatsen van de Europese begrotingsafspraken
komt in 2024 te vervallen. De leden van de VVD-fractie verwachten dat het
kabinet hier aan vasthoudt. Wat zijn de gevolgen hiervan voor de lidstaten
van de eurozone, welke bezuinigingsopgave moeten de landen vanaf
1 januari 2024 aan voldoen? Kan de Minister een overzicht geven van de
lidstaten die nu niet voldoen aan de Europese begrotingsnormen in
termen van schuld, saldo en structureel tekort? Wat is daarbij de bezuinigingsopgave voor Nederland op basis van de huidige Europese begrotingsnormen? Hoe beoordeelt de Minister haar eigen begroting in het licht
van de Europese begrotingsafspraken?

2

Welke lidstaten zullen op basis van de huidige Europese begrotingsafspraken formeel in de buitensporigtekortprocedure vallen? De leden van
de VVD-fractie brengen in herinnering dat lidstaten in deze procedure niet
in aanmerking komen voor het Transmission Protection Instrument van de
Europese Centrale Bank, die bovendien beleid voert gericht op monetaire
verkrapping (QT). Hoe zet Nederland druk op lidstaten om begrotingen op
orde te krijgen en schuldniveaus te doen dalen om onrust op de financiële
markten voor te zijn? Wat is de inzet van de Minister afgelopen jaar op dit
punt geweest?
De leden van de VVD-fractie lezen tevens dat ten aanzien van een
verbetering van de methodologie voor de schuldhoudbaarheidsanalyses,
slechts een voorstel wordt gedaan voor de oprichting van een werkgroep
die «zich zal buigen over mogelijke verbeteringen». Deze leden lezen dit
als een boterzachte toezegging. Welke harde afspraken zijn gemaakt ten
aanzien van betere (geharmoniseerde, objectieve en onafhankelijke)
schuldhoudbaarheidsanalyses?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de stukken ten behoeve van de vergadering van de Eurogroep en
Ecofinraad van 7 en 8 december 2023. Zij hebben daarover nog de
volgende vragen.
Hervorming Europese begrotingsraamwerk
De leden van de D66-fractie merken op dat de hervormingen en investeringen vanuit het HVF een belangrijke rol krijgen in de bepaling of de
aanpassingsperiode verlengd kan worden van vier naar zeven jaar. In
hoeverre is het HVF op dit vlak geëvalueerd, zodat hiermee een stevigere
positie gerechtvaardigd is? Zijn er andere opties overwogen, die
misschien voor meer ambitie op het gebied van hervormingen hadden
kunnen zorgen? Vindt het kabinet ook dat hierbij de European Fiscal Board
en de (eventueel versterkte) nationale begrotingsautoriteiten een sterkere
stem zou moeten krijgen, omdat nu de handhaving sterk zal leunen op de
Europese Commissie in dit voorstel?
De leden van de D66-fractie merken op dat in het voorstel van het
voorzitterschap een aanvullende ex ante-waarborg voor een minimumtempo van voorspelde schuldafbouw is opgenomen en een ex
ante-waarborg voor voldoende tekortreductie. Wat is het politieke
krachtenveld ten aanzien van deze voorstellen? Staat hierbij vooral het af
te spreken reductiepercentage ter discussie of ook de vraag in hoeverre de
reductie ex ante of ex post gecontroleerd zou moeten worden (zoals
Duitsland in een eerder stadium nog voorstelde)? Is de Minister het met
de leden van voornoemde fractie eens dat aanpassing richting een ex
post-doelstelling een groot risico kent om tot procyclische uitkomsten te
leiden en dat dit voorkomen dient te worden? Bestaat dit risico nog, gelet
op de positie van andere landen?
De leden van de D66-fractie merken op dat er op dit moment geen golden
rules zijn opgenomen in het voorstel, conform de inzet van Nederland,
maar wel enkele voorstellen die in beperkte mate eenzelfde effect zouden
kunnen hebben. Hierbij wijzen voornoemde leden op de uitzondering voor
HVF-uitgaven in de regel om niet te backloaden en het meewegen van een
toename in de defensie-uitgaven bij het bepalen van een buitensporig
tekort. Wat zou het effect zijn van deze specifieke voorstellen op de
begrotingsdoelstellingen van Nederland? Waarom stelt Nederland niet
voor, indien defensie-uitgaven specifiek worden meegewogen en daar

3

breed draagvlak voor bestaat, ook andere uitgavencategorieën mee te
wegen die voor Nederland van groot belang zijn? De leden van
voornoemde fractie wijzen bijvoorbeeld op uitgaven voor de klimaatopgave of de digitale transitie. Zijn dit ook geen noodzakelijke investeringen in het toekomstig verdienvermogen waarbij binnen de lidstaten
grote overeenstemming bestaat over de noodzaak tot investeren?
De leden van de D66-fractie merken op dat de onderhandelingen over de
Europese begrotingsregels zich steeds meer toespitsen op een bilateraal
overleg van Duitsland en Frankrijk. Zijn er indicaties welke voorstellen
hierbij onderzocht worden en op tafel liggen? Welke aspecten van de
Nederlandse inzet dreigen weg te vallen, als gekeken wordt naar de inzet
van Duitsland en Frankrijk? Is de Minister bereid om wederom (eventueel
samen met gelijkgezinde landen zoals Spanje) een alternatief voorstel uit
te werken, als breekijzer tussen deze twee landen die vaak tegenpolen
lijken? Zo nee, welke andere stappen onderneemt Nederland om invloed
uit te oefenen op deze onderhandeling om te zorgen voor effectievere
begrotingsregels, met meer prikkels voor benodigde hervormingen en
investeringen?
Europese Semester
De leden van de D66-fractie merken op dat Nederland wederom bij de
landen hoort waarvan de geconstateerde macro-economische onevenwichtigheden ernstig zijn en nader onderzocht worden. Kan de Minister
nader toelichten om welke onevenwichtigheden het gaat en in hoeverre
Nederland zich tot doel stelt om deze onevenwichtigheden af te bouwen?
Is de Minister bereid de Kamer periodiek te informeren over het afbouwen
van de macro-economische onevenwichtigheden in Nederland?
Herstel- en Veerkrachtfonds (HVF)
De leden van de D66-fractie merken op dat het controversieel verklaren
van het wetsvoorstel Plan van Aanpak Witwassen en het wetsvoorstel
Betalen naar Gebruik eventueel kan leiden tot een aanzienlijke korting van
middelen uit het Nederlandse HVP. Om welke omvang zou het dan
eventueel gaan? Op welke termijn is er duidelijkheid nodig over de
implementatie van deze specifieke mijlpalen?
De leden van de D66-fractie zijn teleurgesteld dat Hongarije 0,9 miljard
euro aan voorfinanciering uit het HVF zal ontvangen. De voornoemde
leden zijn het met kabinet eens dat dit onwenselijk is gelet op de
onvoldoende voortgang op het gebied van rechtsstatelijke hervormingen.
Deze leden erkennen dat voor de uitkering van de voorfinanciering de
mijlpalen op het gebied van rechtsstatelijkheid niet als voorwaarde
gelden, maar zijn er wel andere voorwaarden op basis waarvan de
uitkering van deze voorfinanciering kan worden tegengehouden? Waarom
zijn deze mijlpalen eigenlijk niet van toepassing verklaard op de voorfinanciering en is dat niet alsnog mogelijk vast te stellen? De voornoemde
leden wijzen op de manier waarop Hongarije bijvoorbeeld een veto
uitspreekt over steun aan Oekraïne met als doel om middelen uit het HVF
te ontvangen. Welke actie onderneemt Nederland om te voorkomen dat
zulke chantage over de rug van Oekraïne beloond kan worden? Heeft
uitbetaling van deze voorfinanciering invloed op de mogelijkheid om en
het draagvlak voor het inzetten van de noodrem in een later stadium?
Welke inspanning levert het kabinet om te voorkomen dat het weer
(relatief) alleen staat wanneer besloten wordt tot eventuele verdere
uitkering van middelen aan Hongarije? De Minister benoemt terecht dat
het HVF geen rechtsstaatinstrument is, maar is zij het ook eens met de
leden van voornoemde fractie dat rechtmatige besteding van Europese

4

middelen niet gegarandeerd kan worden indien niet voldaan is aan
rechtsstatelijke voorwaarden? En dat daarom deze voorwaarden altijd
gesteld dienen te worden bij uitkering van Europese middelen aan een
land dat niet voldoet aan rechtsstatelijke waarborgen?
De leden van de D66-fractie constateren dat een bedrag van 8,4 miljard
euro aan middelen uit het Italiaanse HVP worden geheralloceerd naar de
financiering van RePowerEU-maatregelen. Dit betreft onder andere de
aanleg van een gaspijplijn in de Adriatische zee en grensoverschrijdende
gasinfrastructuur. De leden van voornoemde fractie erkennen dat gas nog
steeds een belangrijke rol speelt in de energievoorziening van Nederland
en Europa. Maar in hoeverre past het binnen de klimaatdoelstellingen van
Italië en de Europese Unie om in deze omvang te investeren in fossiele
energie? In de plaats van welke investeringen komen deze? Voldoet Italië
hiermee nog steeds aan het benodigde percentage investeringen in de
groene transitie? Zijn er ook groenere alternatieven onderzocht voor deze
investeringen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-PvdAfractie
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie hebben kennisgenomen van de
geannoteerde agenda. Zij hebben hierover een aantal vragen.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen op welke manier het
kabinet zich richting andere lidstaten inspant om een terughoudende
koers te varen (onthouden dan wel tegenstemmen) ten aanzien van het
vrijgeven van voorfinanciering voor het REPowerEU-hoofdstuk van het
Hongaarse herstelplan. Is er voor deze lijn enige verdere steun in de
Raad?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen hoe het kabinet zich
richting de Europese Commissie ervoor inspant dat deze zich niet blijvend
laat saboteren door Hongarije. Het vrijgeven van voorfinanciering en
mogelijk meer gelden daarna in ruil voor steun aan het steunpakket
Oekraïne is de zoveelste episode waarin de Europese Commissie door de
knieën gaat voor de Hongaarse strategie. Op welke manier spant
Nederland zich er richting de Europese Commissie voor in dat dit patroon
nu eindelijk eens doorbroken wordt?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen of het klopt dat de
noodremprocedure niet van toepassing is op voorfinanciering. Zij vragen
welke andere mogelijkheden er zijn om toekenning van voorfinanciering
aan Hongarije te blokkeren.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen welke mogelijkheid het
kabinet ziet om het uitvoeringsbesluit voorfinanciering aan Hongarije toe
te kennen uit te stellen tot na 31 december 2023.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen of Nederland bereid is
tegen toekenning van voorfinanciering te stemmen. Dit is diplomatiek niet
gratis, maar is het dossier omgang van de Europese Commissie met de
rechtsstaat in Hongarije inmiddels niet zo pregnant en pijnlijk aan het
worden dat het tijd is voor een sterker signaal?
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen naar de voortgang op
het SGP-dossier, specifiek de bilaterale onderhandelingen die nu lijken te
ontstaan tussen Duitsland en Frankrijk. Zij vragen specifiek op welke
manier Nederland zich er richting Duitsland voor inzet om voor einde van
het jaar tot een algemene oriëntatie te komen.

5

De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen naar het speelveld in de
Raad voor meer ruimte voor investeringen, specifiek het voorstel om een
deel van de HVF-gelden (subsidies, ofwel alleen leningen) onder bepaalde
voorwaarden uit te zonderen, en het voorstel om defensie-investeringen
als «relevante factor» mee te nemen in het al dan niet openen van een
buitensporigtekortprocedure.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen of het kabinet bereid is
zich flexibel op te stellen ten aanzien van de wens van verschillende
lidstaten om in het nieuwe begrotingsraamwerk meer ruimte te houden
voor investeringen, via de uitzonderingsclausules in het Spaanse voorstel.
De leden van de GroenLinks-PvdA-fractie vragen of er steun is in de Raad
voor het meewegen van klimaatuitgaven als «relevante factor» in het al
dan niet openen van een buitensporigtekortprocedure.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PVV-fractie
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de brieven
inzake de Eurogroep en Ecofinraad van 7 en 8 december 2023. Naar
aanleiding hiervan hebben deze leden nog enkele vragen.
Voortgang HVF en Nederlandse inzet REPowerEU
De leden van de PVV-fractie lezen in de brief ten aanzien van de voortgang
inzake de HVF en de Nederlandse inzet inzake REPowerEU in de
Ecofinraad dat de controversieelverklaringen financiële gevolgen voor
Nederland kunnen hebben door aanzienlijke kortingen op de te ontvangen
HVP-middelen. Het gaat daarbij om het controversieel verklaren van het
wetsvoorstel Plan van Aanpak Witwassen en het wetsvoorstel Betalen
naar Gebruik (oftewel rekeningrijden), waarbij Nederland «boetes» kan
ontvangen voor het niet tijdig implementeren van de gekoppelde
HVP-mijlpalen.
De leden van de PVV-fractie willen weten hoe hoog de kortingen zijn. Kan
het kabinet dit per wetsvoorstel benoemen? Kan het kabinet tevens
inzichtelijk maken welke financiële gevolgen het niet behalen van elke
HVP-mijlpaal met zich mee kan brengen (graag per mijlmaal en bijbehorend bedrag vermelden)? Ook willen deze leden weten hoe wenselijk
het is dat de Europese Commissie op deze wijze «een stok om mee te
slaan» heeft en bepaalde maatregelen kan afdwingen.
Agenda voor de Eurogroep/Ecofinraad van 7 en 8 december 2023
Voorts lezen de leden van de PVV-fractie dat er naar verwachting
stilgestaan zal worden bij de eurotoetreding van Bulgarije (streefdatum:
per januari 2025). Deze leden willen weten aan welke eisen Bulgarije
precies moet voldoen om toe te kunnen treden, anders dan de drie reeds
genoemde eisen. Kan het kabinet tevens per toetredingseis vermelden
wat de voortgang is van de implementatie hiervan door Bulgarije?
Verder merken deze leden op dat Nederland als voorwaarde voor de
eurotoetreding stelt dat landen aan de officiële toetredingsvoorwaarden
moeten voldoen, wat natuurlijk logisch is. Zij willen echter weten hoe hard
de gestelde voorwaarden zijn voor Nederland om de eurotoetreding van
Bulgarije te accepteren.
Ten aanzien van de digitale euro vragen de leden van de PVV-fractie naar
de voortgang. Wanneer wordt het wetgevend kader naar verwachting
aangenomen en treedt het in werking? Welke invloed kan Nederland hier
nog op uitoefenen?

6

Vragen en opmerkingen van de leden van de ChristenUnie-fractie
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
geagendeerde stukken voor het schriftelijk overleg over de Eurogroep/
Ecofinraad van 7 en 8 december.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in de geannoteerde agenda dat
de meeste lidstaten energiesteunmaatregelen vrijwel volledig uitfaseren,
met uitzondering van Kroatië, Duitsland, Frankrijk, Luxemburg, Malta en
Portugal. Deze leden vragen welke energiesteunmaatregelen nog van
kracht zijn in deze landen, en hoe dit zich verhoudt tot de concurrentiepositie c.q. een gelijk speelveld voor energie-intensieve bedrijven in
Nederland.
Ook lezen de leden van de ChristenUnie-fractie dat het kabinet de
Europese Commissie steunt in het voornemen om in de lente van 2024 de
buitensporigtekortprocedures te openen. Kan het kabinet hierbij toelichten
hoe dit zich verhoudt tot een mogelijke overschrijding van de
EMU-saldonorm in 2024 en de verwachte overschrijding in 2024 door
Nederland? Betekent deze steun voor het voornemen van de Europese
Commissie tevens dat het kabinet voornemens is het tekort terug te
dringen, en zo ja, hoe? En indien het kabinet dit niet voornemens is,
waarom steunt het dan het openen van de buitensporigtekortprocedure?
In de brief van de Minister van Financiën over de voortgang van de HVF
lezen de leden van de ChristenUnie-fractie dat de controversieelverklaringen van de wetsvoorstellen Plan van Aanpak Witwassen en Betalen
naar Gebruik kunnen leiden tot aanzienlijke kortingen op de te ontvangen
en de reeds in de begroting verwerkte HVP-middelen. In de brief van
30 augustus 2023 (Kamerstuk 21 501-07, nr. 1970) lezen deze leden
bovendien dat het niet halen van de mijlpalen/doelstellingen die horen bij
deze specifieke wetsvoorstellen kan leiden tot een korting van ongeveer
een half miljard euro. In dit licht vragen deze leden om een overzicht van
alle maatregelen waarvan momenteel de kans bestaat dat deadlines niet
gehaald worden met daarbij een risico op een korting op de
HVP-middelen. Voorts vragen deze leden naar de maximale omvang van
de korting, en wat op dit moment de meest realistische schatting van de
korting is, gelet op vertraagde en niet-gecompleteerde maatregelen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen ten aanzien van de
vertraagde maatregelen en de controversieel verklaarde wetsvoorstellen
welke deadlines gehaald moeten worden om deze uiterlijk in het tweede
kwartaal van 2026 afgerond te hebben, om zo nog aanspraak te maken op
de toegezegde HVP-middelen. Hierbij vragen deze leden ook welk tijdpad
het kabinet hierbij voor ogen heeft. Deze leden vragen tevens of het tot de
mogelijkheden behoort om wijzigingen in het HVP door te voeren,
bijvoorbeeld door het opvoeren van alternatieve maatregelen, om een
korting op de HVP-middelen te voorkomen mochten het niet lukken de
genoemde maatregelen voor het tweede kwartaal van 2026 geïmplementeerd te hebben. Ook vragen deze leden wat de gevolgen zouden zijn voor
de Nederlandse HVP-bijdrage wanneer de Wet toekomst pensioenen
teruggedraaid of aangepast zou worden.

7