Factsheet

Medisch
beroepsgeheim
Het medisch beroepsgeheim
roept nogal eens vragen op.
Heb ik recht op inzage van mijn medische dossier
of dat van mijn overleden partner?
Mag een gemeenteambtenaar een kopie
vragen van mijn medische dossier?
Mag de politie dat?
Waarom vinden we met z’n allen het medisch
beroepsgeheim eigenlijk zo belangrijk?
mei 2016

Het medisch beroepsgeheim dient ter bescherming van de
individuele patiënt en van de samenleving als geheel. Het
geheim is een waarborg voor vrije toegang tot de
gezondheidszorg. Als burgers niet kunnen vertrouwen op het
beroepsgeheim, bestaat het risico dat zij zorg zullen gaan
mijden. Dat is niet alleen onwenselijk voor de patiënt, maar
kan ook onwenselijk zijn voor de maatschappij, bijvoorbeeld
als hierdoor besmettelijke ziekten of psychische klachten niet
tijdig onderkend en behandeld worden. Het medische
beroepsgeheim is er dus niet ter bescherming van de
hulpverlener, maar ter bescherming van de patiënt en de
maatschappij. Het medisch beroepsgeheim impliceert dat de
hulpverlener in beginsel dient te zwijgen over al hetgeen hij
over de patiënt weet. Dit wordt de ‘zwijgplicht’ genoemd. Op
dit beginsel bestaan wel uitzonderingen, die hierna aan de
orde komen.
Het wettelijk kader van het beroepsgeheim bestaat onder
meer uit internationale verdragen, de Grondwet, de Wet
bescherming persoonsgegevens, de Wet op de beroepen in de
individuele gezondheidszorg, de Wet op de geneeskundige
behandelovereenkomst, de Wet bijzondere opnemingen in
psychiatrische ziekenhuizen, de Jeugdwet, de Wet langdurige
zorg, de Wet maatschappelijke ondersteuning 2015, het
Wetboek van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en
het arbeidsrecht.
Deze factsheet is bedoeld om op hoofdlijnen antwoord te
geven op het type vragen dat hierboven is gesteld. Daarmee
worden de belangrijkste regels en uitzonderingen rond het
medisch beroepsgeheim op een rij gezet. Beoogd wordt een
bijdrage te leveren aan debatten in het parlement waarin het
beroepsgeheim een rol speelt. Bovendien kan dit document
voor patiënten en verzekerden een eerste referentie zijn voor
hun rechten en plichten.

De factsheet kent een benadering van het thema medisch
beroepsgeheim vanuit vijf invalshoeken: de patiënt, de
hulpverlener, de nabestaande, de maatschappij en de
overheid. In sommige gevallen is de scheidslijn tussen die
invalshoeken dun en overlappen deze elkaar. Daardoor kan
het voorkomen dat het antwoord op een vraag die een patiënt
heeft niet onder het kopje “patiënt”, maar onder het kopje
“hulpverlener” is te vinden. Soms is ervoor gekozen dezelfde
regel bij een andere invalshoek te herhalen.
De term “hulpverlener” is ontleend aan en heeft dezelfde
betekenis als in de Wet op de geneeskundige
behandelingsovereenkomst (WGBO). In deze factsheet wordt
de algemene term patiënt gebruikt. Dat roept wellicht een
associatie op met curatieve zorg. Voor patiënt moet echter
ook gelezen worden cliënt, of wel degene die in het kader van
begeleiding, jeugdzorg of langdurige zorg een geneeskundige
behandelingsovereenkomst aangaat met een hulpverlener.
Deze herziene factsheet medisch beroepsgeheim, versie mei
2016, is een uitgave van het Ministerie van Volksgezondheid,
Welzijn en Sport. De oorspronkelijke versie is tot stand
gekomen na consultatie van de Koninklijke Nederlandsche
Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst (KNMG), de
Patiëntenfederatie NPCF, GGZ Nederland, de Nederlandse
Vereniging voor Psychiatrie (NVvP), Zorgverzekeraars
Nederland (ZN) en de Nederlandse Vereniging van
Ziekenhuizen (NVZ).

Hoewel dit overzicht met de nodige zorg is samengesteld,
blijft het een vereenvoudigde weergave van de regels.
De factsheet kan daarom ook niet los worden gezien van
de onderliggende wetgeving en rechtspraak of als afzonderlijk
(juridisch) document worden gebruikt. Met name
professionals die gebonden zijn aan de regels van het
beroepsgeheim of de bescherming van persoonsgegevens,
zoals artsen, zorginstellingen en gemeenteambtenaren, wordt
om die reden geadviseerd niet alleen af te gaan op de tekst van
dit overzicht. Zij zullen te allen tijde (ook) de achterliggende
wetgeving, handreikingen van hun beroepsgroep,
branchevereniging en dergelijke moeten blijven raadplegen
en toepassen. Onder de kopjes “meer informatie” is telkens
een verwijzing opgenomen naar de meest van toepassing
zijnde bronnen, handreikingen enzovoort.
2 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Patiënt
HOOFDREGELS
Het medisch beroepsgeheim bestaat uit een
recht voor de patiënt op geheimhouding door
de hulpverlener (individuele hulpverlener of
instelling) van alles wat de hulpverlener bekend is
over de patiënt. Het gaat dan dus niet alleen om
medische informatie over de patiënt maar ook
bijvoorbeeld zijn mededeling, tijdens het
spreekuur, dat zijn dochter spijbelt en dat dat
tot spanningen binnen het gezin leidt.

UITZONDERINGEN
Met uitdrukkelijke toestemming van de patiënt mag een hulpverlener
gegevens aan derden verstrekken. De toestemming verplicht de
hulpverlener niet om te spreken. De hulpverlener dient immers ook
het maatschappelijke en collectieve belang van het beroepsgeheim
mee te wegen. Toestemming wordt bij voorkeur schriftelijk gegeven,
maar kan ook mondeling plaatsvinden.
Een patiënt mag zijn toestemming te allen tijde weer intrekken.
Soms mag een hulpverlener gegevens aan derden verstrekken met
veronderstelde toestemming van de patiënt, bijvoorbeeld als deze
instemt met een verwijzing naar een andere hulpverlener.
Toestemming mag niet langer worden verondersteld als een patiënt
bezwaar maakt tegen een verstrekking.

De patiënt heeft het recht eigen gegevens uit zijn
medische dossier in te zien.

Er wordt geen inzage gegeven als de persoonlijke levenssfeer van een
ander daarmee wordt geschaad. Denk aan gegevens die door de partner
van de patiënt of door een familielid aan de hulpverlener zijn verstrekt
in het vertrouwen dat de patiënt ze niet te zien krijgt.

Een patiënt heeft recht op een kopie van zijn
eigen dossier. Uiteraard mag ook gevraagd
worden om een kopie van een gedeelte van het
dossier. De hulpverlener mag een redelijke
vergoeding voor de gemaakte kopieën vragen.

De patiënt kan de hulpverlener verzoeken
gegevens die feitelijk niet juist of die onvolledig
zijn te verbeteren.

Als de hulpverlener geen wijziging wil aanbrengen moet hij dat binnen
vier weken met opgaaf van reden laten weten.

Een patiënt kan zijn dossier aanvullen,
bijvoorbeeld met een zelf opgestelde verklaring
over de in het dossier opgenomen stukken.
Het is niet van belang of de hulpverlener het
eens is met de aanvulling: deze moet verplicht
aan het dossier worden toegevoegd.

Op verzoek van de patiënt worden gegevens uit
het dossier verwijderd.

3 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

De hulpverlener kan gegronde redenen hebben om niet aan het
verzoek tegemoet te komen. Bijvoorbeeld als de bewuste gegevens van
belang kunnen zijn voor anderen (zoals bij een erfelijke ziekte).
Wanneer de hulpverlener de gegevens niet wil verwijderen, moet hij
dat gemotiveerd aan de patiënt meedelen.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Patiënt
HOOFDREGELS
Er moet onderscheid worden gemaakt tussen
eigendom en zeggenschap over het medische
dossier. Zowel patiënt als hulpverlener hebben
bepaalde zeggenschap over de gegevens, zoals
uit de hoofdregels hierboven blijkt, maar geen
van beiden heeft het eigendomsrecht.

UITZONDERINGEN
De fysieke gegevensdrager (papier, harde schijf enzovoort) waar de
patiëntgegevens op staan zijn in de regel wel eigendom van de
hulpverlener.

Een patiënt kan zich bij laten staan door een
(wettelijk) vertegenwoordiger, bijvoorbeeld een
curator, mentor, schriftelijk gemachtigde,
echtgenoot, geregistreerde partner, andere
levensgezel, ouder, kind, broer of zus. Dit geldt
ook voor wilsbekwame patiënten. De zwijgplicht
geldt niet ten opzichte van vertegenwoordigers
van de patiënt. Zij ontvangen slechts die
informatie die relevant is voor het uitoefenen
van hun taak. Indien de patiënt hiertegen
bezwaar maakt, moet dit zoveel mogelijk
gerespecteerd worden.

Minderjarigen tot 12 jaar worden
vertegenwoordigd door de (wettelijk)
vertegenwoordiger(s), meestal de ouder(s) of
voogd(en). Minderjarige wilsbekwame kinderen
van 12 tot 16 jaar oefenen hun patiëntenrechten
zelfstandig uit. Zij moeten dus zelf toestemming
geven voor het verstrekken van gegevens, maar
hulpverleners zullen doorgaans rekening moeten
houden met de betrokkenheid van de ouder(s) of
voogd(en). De 16- of 17 jarige wilsbekwame
patiënt wordt – voor wat betreft de toestemming
voor gegevensverstrekking - op dezelfde wijze
behandeld als een meerderjarige.

Meer informatie
• Wet bescherming persoonsgegevens (2001)
• Wet geneeskundige behandelingsovereenkomst (BW, 1995)
• Nictiz, “Van wie is het dossier?” rechten en plichten rondom patiëntgegevens (2010)
• NPCF en KNMG, Modelregeling Arts-Patiënt (1998)

4 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Patiënt

praktijkdillemma

De gezinsvoogd van de dochter van een patiënte verzoekt om
informatie over de (psychische) gesteldheid en draagkracht
van deze patiënte. De echtgenoot van patiënte heeft de dag
ervoor de echtelijke woning voorgoed verlaten en patiënte en
dochter vormen sindsdien een eenoudergezin. In het verleden
is sprake geweest van huiselijk geweld in het gezin en de
gezinsvoogd wil de veiligheid van de dochter in dit
eenoudergezin inschatten.
Wettelijk uitgangspunt is dat de gezinsvoogd recht op noodzakelijke
informatie heeft en dat een hulpverlener dus dient mee te werken aan het
verzoek van de gezinsvoogd. Niet alle informatie hoeft te worden verstrekt;
de informatieverstrekking dient noodzakelijk te zijn voor de uitoefening
van de ondertoezichtstelling. Als de hulpverlener van mening is dat er
sprake is van bij hem bekende feiten en omstandigheden die de dochter,
haar verzorging en opvoeding of de moeder betreffen en hij vindt dat deze
gegevens noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de ondertoezichtstelling,
dient hij de informatie te verstrekken.

5 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Hulpverlener (WGBO)
HOOFDREGELS
Hulpverleners (individuele hulpverleners en
zorginstellingen) hebben een wettelijke
geheimhoudingsplicht. Tot patiënten
herleidbare gegevens worden alleen verstrekt
aan anderen met uitdrukkelijke doelgerichte
toestemming van de patiënt.
De toestemming kan zowel mondeling als
schriftelijk worden gegeven, waarbij geldt dat
schriftelijk uit bewijstechnisch oogpunt het
meest wenselijk is.

Ook als er toestemming van de patiënt is,
dan kan de hulpverlener de zwijgplicht pas
doorbreken als dit in overeenstemming is met
het goed hulpverlenerschap en de informatie
niet op een andere, minder ingrijpende manier
kan worden verkregen.
Voor het delen van gegevens met anderen die
rechtstreeks bij de uitvoering van dezelfde
behandelingsovereenkomst met een patiënt zijn
betrokken, heeft een hulpverlener geen
toestemming nodig van de patiënt. Ook niet ten
opzichte van de vervanger van de hulpverlener
als het gaat om gegevens die noodzakelijk zijn
voor de door de vervanger te verrichten
werkzaamheden. Deze regel betekent ook dat
bijvoorbeeld artsen in hetzelfde ziekenhuis niet
automatisch toegang mogen krijgen tot alle
dossiers van patiënten in dat ziekenhuis; zij
mogen alleen dossiers inzien van patiënten
waarmee zij een behandelrelatie hebben.

UITZONDERINGEN
Er zijn situaties waarin een hulpverlener wettelijk verplicht is om –
binnen de grenzen van de proportionaliteit - gegevens aan een derde
te verstrekken bijvoorbeeld op grond van de Zorgverzekeringswet, de
Wet langdurige zorg, de Wet publieke gezondheid, de Jeugdwet, Wet
bijzondere opneming in psychiatrische ziekenhuizen (Bopz), Wet op de
lijkbezorging, Wet marktordening gezondheidszorg, Gezondheidswet,
Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg en Wet op de beroepen in
de individuele gezondheidszorg.

In een aantal situaties is een hulpverlener bevoegd om zijn
beroepsgeheim te doorbreken en ook zonder toestemming gegevens
te verstrekken. Dit is - vaak onder nadere voorwaarden - het geval als:
•	daarmee vrijwel zeker ernstige schade aan de patiënt of aan een
ander kan worden voorkomen, er geen andere weg dan doorbreking
van het beroepsgeheim is om het gevaar af te wenden,
de hulpverlener in gewetensnood verkeert en de hulpverlener
alles in het werk heeft gesteld om toestemming te krijgen
(‘conflict van plichten’);
•	sprake is van een uitzonderingsgeval met een zwaarwegend belang,
bijvoorbeeld als er duidelijke aanwijzingen bestaan dat een erflater
bij het wijzigen van een testament wilsonbekwaam was en inzage in
het dossier de enige manier is om dat te verifiëren.
Hulpverleners hebben een wettelijk recht, niet te verwarren met een
meldplicht, om zonder toestemming een melding te doen aan onder
andere Veilig Thuis als dat noodzakelijk is om kindermishandeling
of huiselijk geweld te stoppen of een redelijk vermoeden daarvan te
laten onderzoeken.

Voor kwaliteitsbewaking mag voor gegevensverstrekking binnen het
meldingssysteem van de zorginstelling de toestemming van patiënten
worden verondersteld.
Calamiteiten in een zorginstelling of bij een solistisch werkende
zorgverlener moeten door de instelling of de solist worden gemeld
aan de Inspectie voor de Gezondheidszorg. In geval van een calamiteit
binnen het domein van de Jeugdwet moet melding plaatsvinden
aan de Inspectie Jeugdzorg , Inspectie voor de Gezondheidszorg of
de Inspectie Veiligheid en Justitie. Bij die melding worden bij voorkeur
geen tot patiënten herleidbare gegevens vastgelegd.

6 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Hulpverlener (WGBO)
HOOFDREGELS
Als een hulpverlener door een rechter (of door
politie en justitie) wordt gevraagd om een
getuigenverklaring af te leggen of vragen te
beantwoorden, kan de hulpverlener zich
beroepen op diens geheimhoudingsplicht c.q.
verschoningsrecht.

UITZONDERINGEN
Als er sprake is van ‘zeer uitzonderlijke omstandigheden’ kan het
belang dat de waarheid aan het licht komt zwaarder wegen dan het
belang van het verschoningsrecht. Bijvoorbeeld wanneer een
hulpverlener wordt verdacht van ‘dood door schuld’ en er geen
aanwijzingen zijn dat de overleden patiënt bezwaar zou hebben gehad
tegen inbeslagname van diens gegevens.
Uiteindelijk bepaalt een rechter en niet de hulpverlener of er sprake
is van ‘zeer uitzonderlijke omstandigheden’.

Een ander dan een patiënt die een hulpverlener
verzoekt om informatie, geeft daarbij aan
met welk doel hij die informatie opvraagt.
De aanvraag bestaat uit gerichte vragen in relatie
tot dat doel. De hulpverlener beantwoordt de
vragen slechts, na toestemming van de patiënt,
door het verstrekken van informatie van
feitelijke aard. Hulpverleners onthouden zich
van het verstrekken van oordelen of conclusies.

Meer informatie
• Wet bescherming persoonsgegevens (2001)
• Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (BW, 1995)
• KNMG, Privacywetgeving en omgaan met patiëntengegevens (2001)
• KNMG, NHG, InEen, KNMP, NVZ en samenwerkende regio-organisaties, Gedragscode Elektronische gegevensuitwisseling in de zorg (2014)
•	
KNMG, Handreiking privacy bij regionale uitwisseling van patiëntgegevens (2010)
• KNMG richtlijnen inzake het omgaan met medische gegevens (2010)
• NVvP handreiking gebruik meldcode kindermishandeling in de psychiatrie (2011)
• KNMG handreiking beroepsgeheim en politie/justitie (2012)
• GGZ NL, Handreiking beroepsgeheim. 6 stappen voor zorgvuldig handelen (2012)
• GGZ NL, Over sommige patiënten moet je praten (2012)
• NVvP handreiking beroepsgeheim & conflict van plichten (2013)
• KNMG, Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld (2014)
• KNMG, GGZ NL, GGD/GHOR Handreiking gegevensuitwisseling in de bemoeizorg (2014)
• KNMG c.s. Wegwijzer beroepsgeheim in samenwerkingsverbanden (2014)

7 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Hulpverlener (WGBO)
praktijkdillemma

De dochter van een patiënt belt met een vraag over de
medicatie van haar moeder. Omdat zij meestal met haar
moeder meekomt naar het spreekuur, geeft de arts de
informatie.
Dit is op de grens van de geheimhoudingsplicht. Mag alleen als de arts
er van uit kan gaan dat moeder het er mee eens is. Belangrijk is wel dat
de dochter in het verleden veelal betrokken is bij de behandeling.

Een patiënt vertelt aan zijn psychiater dat hij zijn ex-vrouw
gaat opzoeken en dat daarbij rake klappen zullen vallen.
Als de psychiater de dreiging als reëel inschat en een melding aan de politie
(mogelijk) kan voorkomen dat iets dergelijks gebeurt, mag hij zijn
beroepsgeheim doorbreken.

8 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nabestaande
HOOFDREGELS
Het beroepsgeheim geldt ook na overlijden.
Nabestaanden hebben geen recht op inzage in
het medisch dossier van een overleden partner,
familielid of naaste.

UITZONDERINGEN
a.	De patiënt heeft bij leven toestemming voor inzage gegeven.
b.	Als de toestemming van de overledene daarvoor kan worden
verondersteld. De hulpverlener moet concrete aanwijzingen hebben
om te mogen veronderstellen dat de overledene, als hij nog in leven
was geweest, toestemming voor gegevensverstrekking zou hebben
gegeven. Voorbeelden: 1) een echtgenoot die intensief bij de
behandeling betrokken is geweest en ook bij gesprekken met de
hulpverlener aanwezig was, of 2) nabestaanden (belanghebbenden)
dienen een klacht in tegen een hulpverlener wegens een vermeende
(medische) fout waardoor de patiënt is overleden. Ook als deze
uitzondering niet van toepassing is kan vaak wel enige informatie
verkregen worden over de behandeling die een familielid heeft gehad
en over de omstandigheden die tot het overlijden hebben geleid.
Het is aan de hulpverlener af te wegen welke informatie hij verstrekt.
c.	Toestemming kan niet worden verondersteld, maar de nabestaande
heeft, in uitzonderingsgevallen, een ‘zwaarwegend belang’ bij
inzage: bijvoorbeeld twijfel aan wilsbekwaamheid bij laatste
wijziging testament. Daarnaast kan opheldering alleen via
dossierinzage worden verkregen. Een hulpverlener moet bezien of
het dossier informatie bevat die de gewenste opheldering kan geven.
Voorwaarden: nabestaande moet een zo zwaarwegend belang hebben
bij het verkrijgen van de gegevens van de overledene, dat het maken
van inbreuk op de geheimhoudingsplicht gerechtvaardigd is;
de nabestaande zal de hulpverlener c.q. de rechter die hierover
oordeelt van de zwaarwegendheid van dat belang moeten overtuigen.
Volgens vaste rechtspraak is rouwverwerking een onvoldoende
zwaarwegend belang.

Nabestaanden hebben geen recht op inzage in
een obductierapport.
Wel is het bij een medische obductie
(te onderscheiden van een gerechtelijke
obductie) mogelijk om nabestaanden op
hoofdlijnen te informeren over de uitkomsten
van een obductie. Hiervoor kan de toestemming
van de overledene worden verondersteld.

Als uit de medische obductie informatie voortkomt die rechtstreeks
van belang is voor de gezondheid van de nabestaanden, dan mag
inzage in of afschrift van een obductierapport worden verstrekt met
een beroep op een conflict van plichten.

Meer informatie
• Hoge Raad 20 april 2001, ECLI:NL:HR2001:AB1201 (i.v.m. inzage bij zwaarwegend belang)
• KNMG, Richtlijnen inzake het omgaan met medische gegevens (2010), p. 26 e.v.
• Prof. mr. J.C.J. Dute & mr. Dr. M.C. Ploem, Medisch beroepsgeheim en familieleden, Tijdschrift voor gezondheidsrecht 2013 (37) 8.
• KNMG Praktijkdilemma Mag ik nabestaanden inzage geven in medisch dossier?
• KNMG Praktijkdilemma Mogen nabestaanden het obductieverslag inzien?

9 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Nabestaande

praktijkdillemma

Meneer De Vries heeft vlak voor zijn overlijden zijn testament
aangepast: zijn buurvrouw die hem in zijn laatste maanden
met van alles hielp, is benoemd tot enig erfgenaam. Meneer
De Vries kreeg vijf jaar voor zijn overlijden een hersenbloeding
en leed sindsdien aan geheugenverlies en was vaak geestelijk
afwezig. De kinderen vragen nu inzage in het medisch dossier
om aan te kunnen tonen dat hun vader bij de laatste wijziging
van het testament niet over zijn verstandelijke vermogens
beschikte.
Ten eerste moet aannemelijk zijn dat alleen het medische dossier hierover
opheldering zal kunnen geven en die opheldering niet op andere wijze
verkregen kan worden. Bovendien moeten er zwaarwegende aanwijzingen
bestaan dat meneer De Vries ten tijde van het opmaken van zijn testament
niet over zijn verstandelijke vermogens beschikte en daardoor niet
bekwaam was om beslissingen te nemen over zijn testament. Als daaraan
wordt voldaan is sprake van een zwaarwegend belang en mag de arts
gegevens verstrekken.

10 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Maatschappij
HOOFDREGELS
Het medisch beroepsgeheim dient in eerste
instantie een maatschappelijk belang, namelijk
de onbelemmerde toegang tot zorg. In het
verlengde daarvan ligt het belang en recht van
elke individuele burger op privacy en
gezondheid. Met ondubbelzinnige toestemming
van de patiënt mag de hulpverlener echter wel
gegevens verstrekken.

UITZONDERINGEN
De wet staat in bijzondere gevallen inzage in het dossier toe zonder
dat toestemming is verleend, als inzage noodzakelijk is voor
wetenschappelijk onderzoek. Voorwaarde is dat redelijkerwijs geen
toestemming verlangd kan worden en dat het bewuste onderzoek
verricht wordt om het algemeen belang te dienen. Dat kan
bijvoorbeeld aan de orde zijn bij het tegengaan van verspreiding
van besmettelijke ziekten. Voor wetenschappelijk onderzoek worden
bij voorkeur geanonimiseerde gegevens verstrekt.

Voor de verwerking van persoonsgegevens over
iemands gezondheid gelden extra strenge regels
uit de Wet bescherming persoonsgegevens.

De samenleving heeft een maatschappelijk
belang bij het betaalbaar houden van de
gezondheidszorg en om fraude te voorkomen.
Mede daarom hebben zorgverzekeraars op grond
van de Zorgverzekeringswet de
verantwoordelijkheid de rechtmatigheid van
gedeclareerde zorg te controleren en mogen zij
persoonsgegevens verwerken. Dit geldt ook voor
gemeenten voor de geestelijke gezondheidszorg
aan jeugdigen tot 18 jaar, in het kader van
ondersteuning op grond van de Wmo 2015 en
bij jeugdhulp op grond van de Jeugdwet.

Op grond van de Regeling zorgverzekering zijn zorgaanbieders
verplicht bepaalde gegevens te verstrekken voor zover dat noodzakelijk
is voor de formele en materiële controle van gedeclareerde zorg.
Inzage in patiëntendossiers mag slechts in laatste instantie worden
verleend en alleen indien de zorgverzekeraar voldoet aan de
voorwaarden die de Regeling stelt. Inzage in het dossier kan dus door
de zorgverlener zonder toestemming van een patiënt worden verleend,
maar alleen aan de medisch adviseur en diens functionele eenheid.
Alle gegevens die op deze manier zijn verkregen blijven binnen die
functionele eenheid en blijven vallen onder het medisch
beroepsgeheim. Conform de opt-out-regeling in de GGZ heeft de
patiënt de mogelijkheid bezwaar te maken tegen het aanleveren van
informatie over de diagnose op de factuur. Dit laat onverlet dat de
verzekeraar – binnen de daarvoor geldende regels – deze nota mag
betrekken in de formele en materiële controle.

Schadeverzekeraars moeten zorgvuldig omgaan
met het opvragen van gegevens die zij nodig
hebben. Zo mogen zij de informatie waarover
zij beschikken niet onderling uitwisselen.
Opvragen van gegevens van werkgevers of
bedrijfs- en verzuimartsen over zieke
werknemers kan alleen op basis van een
machtiging met een gerichte vraagstelling.
Verstrekken van die gegevens kan alleen als die
machtiging door de patiënt is ondertekend.

De Toetsingscommissie Gezondheidsgegevens kan op grond van het Convenant
inzake toetsing mededelingsplicht gezondheidsgegevens medische
informatie van een verzekerde opvragen in het kader van een
onderzoek naar de doodsoorzaak van een verzekerde (o.a. bij een
levensverzekering).
Een hulpverlener mag op basis van het Convenant en als de
Toetsingscommissie daar om vraagt gegevens verstrekken aan de
Toetsingscommissie Gezondheidsgegevens bij een gerechtvaardigd
vermoeden van fraude door patiënten met een levensverzekering.

Meer informatie
• Wet bescherming persoonsgegevens
• Verbond van verzekeraars, Protocol verzekeringskeuringen (2012)
• Verbond van verzekeraars, Convenant inzake toetsing mededelingsplicht gezondheidsgegevens (2015)
• KNMG, Privacywetgeving en omgaan met patiëntengegevens (2001)
• Regeling zorgverzekering
• Zorgverzekeraars Nederland, Gedragscode verwerking persoonsgegevens zorgverzekeraars en protocol materiële controle (2011)

11 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Maatschappij

praktijkdillemma

Een kinderarts constateert bij een baby van een half jaar het
‘shaken baby syndroom’. Na een gesprek met de ouders wordt
duidelijk dat de vader hiervoor waarschijnlijk
verantwoordelijk is en een direct gevaar is voor de veiligheid
van de baby en het andere kind in het gezin.
De kinderarts mag in dit geval de politie waarschuwen: er is een acuut
gevaar voor het leven van beide kinderen. Ook kan de kinderarts op grond
van de toepasselijke meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling een
melding doen bij Veilig Thuis, het advies en meldpunt voor huiselijk
geweld en kindermishandeling. Doorbreking van het beroepsgeheim kan
het leven van de kinderen redden. Als echter sprake is van overlijden van
het kind en er geen andere kinderen in het gezin zijn ligt het anders; er is
dan immers geen sprake van een acuut gevaar. De kinderarts mag in dat
geval het geheim niet doorbreken, ook niet in het kader van de
strafvervolging van de vader.

12 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Overheid
HOOFDREGELS
De overheid respecteert het medisch
beroepsgeheim van hulpverleners en houdt
zich aan het recht op privacy van burgers.
Overheidsinstanties en de politie hebben geen
recht op gegevens uit het medische dossier van
de patiënt tenzij de patiënt daarvoor
toestemming heeft gegeven of als dit is
opgenomen in een wettelijke bepaling. Een
verstrekking van gegevens moet naar het oordeel
van de hulpverlener verenigbaar zijn met goed
hulpverlenerschap.

UITZONDERINGEN
Alleen in zeer uitzonderlijke omstandigheden gaat het ‘vinden van de
waarheid’ voor op het medische beroepsgeheim. Dat kan het geval zijn
als de hulpverlener wordt verdacht van het plegen van een ernstig
strafbaar feit bijvoorbeeld van ‘dood door schuld’, of als de
hulpverlener beschikt over informatie die direct van belang is voor het
oplossen van een door een ander gepleegd ernstig misdrijf en de voor
het onderzoek benodigde gegevens niet op andere wijze kunnen
worden verkregen dan door inzage in (een deel van) het dossier.
Dit laatste geschiedt door tussenkomst van de rechter-commissaris.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg kan slechts in hoge
uitzonderingssituaties ook zonder tussenkomst van de rechtercommissaris gegevens verstrekken aan het Openbaar Ministerie.
Daaraan zijn strikte voorwaarden verbonden. Deze zijn omschreven
in (de bijlage bij) het Samenwerkingsprotocol IGZ-OM.
Bij een ramp of crisis mag een ziekenhuis bepaalde medische gegevens
verstrekken aan het openbaar bestuur, bijvoorbeeld de burgemeester.
Het gaat dan zowel om het zogenaamde slachtofferbeeld (hoeveel
slachtoffers zijn er, hoe ernstig zijn de verwondingen) als om
specifieke slachtoffergegevens. Het slachtofferbeeld wordt gebruikt
om de omvang van de ramp te kunnen overzien, te coördineren en om
de bevolking te informeren. Specifieke slachtoffergegevens worden
gebruikt om familieleden te informeren en om nazorg te verlenen.

De overheid heeft soms medische gegevens nodig
van burgers bijvoorbeeld voor de vaststelling van
een recht op een Wmo voorziening. De overheid
mag geen dwang uitoefenen op burgers om
gegevens te verstrekken, maar als de burger
besluit geen medewerking te verlenen kan dat
wel betekenen dat iemand bijvoorbeeld geen
voorziening krijgt die voldoende aansluit bij de
behoefte. Er mogen nooit meer gegevens
gevraagd worden dan nodig. Voor de verwerking
van de gegevens zijn strenge regels waaraan de
overheid zich moet houden.

13 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Zorgaanbieder en gemeente zijn in het kader van de uitoefening van
de taken in het sociale domein gebonden aan de privacywetgeving,
welke nader is uitgewerkt in de Participatiewet, Wet maatschappelijke
ondersteuning 2015 (Wmo 2015), Jeugdwet en Wet langdurige zorg
(Wlz). Uitgangspunt is dat gegevensuitwisseling alleen plaatsvindt met
toestemming van de patiënt en wanneer dit verenigbaar is met goed
hulpverlenerschap, tenzij er een wettelijke grondslag is.

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Overheid
HOOFDREGELS
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) en
de Inspectie Jeugdzorg (IJZ) hebben wettelijk de
bevoegdheid zonder toestemming van de patiënt
medische dossiers in te zien. In de praktijk
gebruiken de IGZ en IJZ die bevoegdheid alleen
als het (blijvend) onmogelijk is om toestemming
te vragen, bijvoorbeeld in geval iemand is
overleden en
als toestemming vragen onevenredig belastend
is, bijvoorbeeld bij grote aantallen dossiers.
Dit inzagebeleid wordt op korte termijn herzien.
De gegevens die de toezichthouders door
uitoefening van de inzagebevoegdheid verkrijgt
moeten zij geheim houden.

Zorgaanbieders zijn wettelijk verplicht medische
persoonsgegevens te verstrekken aan de NZa en
aan de FIOD-ECD onder de voorwaarden zoals
genoemd in de Wet marktordening
gezondheidszorg en voor zover dat noodzakelijk
is om te bepalen of de juiste prestatie in
rekening is gebracht.

Meer informatie
• Rijksoverheid privacy
• College Bescherming Persoonsgegevens (inmiddels: Autoriteit Persoonsgegevens), Handleiding voor verwerkers van persoonsgegevens (2002)
• KNMG, Meldcode kindermishandeling en huiselijk geweld (2014)
• KNMG, Handreiking beroepsgeheim en politie/justitie (2012)
• Kamerbrief Ruggensteun voor de IGZ (2015)
• Samenwerkingsprotocol IGZ-OM (2015)
• V&VN en NU’91, Hoe ga je om met […] politie en justitie (2015)
• Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Ministerie van Veiligheid en Justitie, Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen, Nederlandse
Federatie van Universitaire medische centra, Koninklijke Nederlandsche Maatschappij tot bevordering der Geneeskunst, Veiligheidsberaad,
Inspectie voor de Gezondheidszorg, GGD Nederland en GHOR Nederland, Handreiking afspraken tussen openbaar bestuur en ziekenhuizen over
slachtofferinformatie bij rampen en crises (2012)
• KNMG, GGZ Nederland, AJN (Artsen Jeugdgezondheidszorg Nederland), LHV (Landelijke Huisartsen Vereniging), NIP (Nederlands Instituut van
Psychologen), NVvP (Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie), SVG (Stichting Verslavingsreclassering ggz), V&VN (Verplegenden en
Verzorgenden Nederland) en VVAK (Vereniging Vertrouwensartsen Kindermishandeling), Handreiking beroepsgeheim in
samenwerkingsverbanden (2014)
•	Prof. mr. J.H. Hubben, mr. A.C. de Die en prof. mr. J.K.M. Gevers, ‘Naar een samenhangend kader voor het gebruik van de bevoegdheid tot
inzage van patiëntendossiers door de IGZ’, TvGR 2015, p. 20-28. Zie ook: Kamerstukken I, 2009/10, 31122J, p. 6.

14 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Overheid

praktijkdillemma

Een arts wordt verdacht van ‘dood door schuld’ van een
patiënt. De politie kan dat waarschijnlijk alleen aantonen aan
de hand van het dossier van de overleden patiënt. Er zijn geen
aanwijzingen dat de overleden patiënt bezwaar zou hebben
gehad tegen inbeslagname van zijn medische dossier.
In zeer uitzonderlijke omstandigheden kan het Openbaar Ministerie
met succes gegevens vorderen en inzien van een hulpverlener.
Het is goed mogelijk dat daarvan in een dergelijke situatie sprake is.
Het verschoningsrecht mag er immers niet toe leiden de waarheid te
verbergen in een tegen de hulpverlener ingestelde strafvordering.

15 | Factsheet Medisch beroepsgeheim | mei 2016

Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport