Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2014–2015

29 282

Arbeidsmarktbeleid en opleidingen zorgsector

Nr. 211

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 december 2014
Op 12 november 20131 heb ik het rapport van de tweede evaluatie van de
Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG) aan uw
Kamer aangeboden. Deze evaluatie is op verzoek van uw Kamer uitgevoerd. Ik wil de onderzoekers danken voor hun grondige onderzoek. De
evaluatie biedt waardevolle aanbevelingen om de Wet BIG toekomstbestendig te maken en de doelbereiking te vergroten. In deze brief, die op de
relevante onderdelen in overeenstemming met mijn ambtgenoot van
Veiligheid en Justitie tot stand is gekomen, geef ik mijn reactie op de
aanbevelingen.
In deze brief geef ik de belangrijkste conclusies van de onderzoekers weer.
Vervolgens beschrijf ik mijn visie op de Wet BIG en geef ik aan wat de
belangrijkste maatregelen zijn die ik naar aanleiding van de evaluatie ga
nemen. In bijlage 1 ga ik nader in op specifieke aanbevelingen. In bijlage 2
staat een toelichting op de Wet BIG.
Beroepen en kwaliteit van zorg
De Wet BIG gaat over beroepsbeoefenaren in de zorg. Aan een deel van
de beroepsbeoefenaren in de zorg worden in deze wet specifieke eisen
gesteld. Het gaat hierbij om beroepsgroepen die direct patiëntencontact
hebben en waarbij het vanuit het perspectief van patiëntveiligheid nodig
is om het beroep wettelijk te reguleren. Deze beroepsgroepen moeten aan
opleidingseisen voldoen en BIG-geregistreerde beroepsgroepen zijn
tuchtrechtelijk aanspreekbaar op hun handelen. De wet is hiermee een
belangrijk instrument in het borgen van de kwaliteit van zorg en het
beschermen van patiënten. Zorg wordt immers geleverd aan mensen,
door mensen.

1

kst-29282-211
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Kamerstuk 29 282, nr. 182.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

1

Context voor deze evaluatie: ontwikkelingen in de zorg en
samenleving
De Wet BIG is in 1997 in werking getreden. De zorg en samenleving zijn
sindsdien sterk veranderd. Deze veranderingen hebben grote impact op
beroepsbeoefenaren en daarmee mogelijk op de Wet BIG. Onderstaande
ontwikkelingen vormen onder meer de context voor deze evaluatie.
Dynamiek in het veld van beroepen en opleidingen in de zorg: Door de
veranderende zorgvraag, taakherschikking en nieuwe organisatievormen
ontstaan nieuwe beroepen en worden andere competenties verwacht van
bestaande beroepen. Is het nodig nieuwe beroepen op te nemen in de
Wet BIG? Moeten bestaande beroepen een andere positie krijgen binnen
de Wet BIG? Welke criteria worden daarbij gehanteerd en zijn die nog
actueel?
Technologische ontwikkelingen: Nieuwe technologieën brengen nieuwe
risico’s met zich mee. Worden patiënten nog voldoende beschermd tegen
deze risico’s?
Meer behoefte aan transparantie en inzicht in kwaliteit: De samenleving
verwacht meer openheid van zorgverleners. Er is behoefte aan keuzeinformatie, ook waar het gaat om individuele zorgverleners. Wettelijk
beschermde titels en een openbaar register kunnen de patiënt helpen bij
het maken van keuze voor een zorgverlener. Werkt dit aspect van de Wet
BIG voldoende?
Disfunctionerende zorgverleners: De afgelopen jaren heeft een aantal
ernstig disfunctionerende zorgverleners in de publieke belangstelling
gestaan. Biedt de Wet BIG voldoende instrumenten om in te grijpen bij
disfunctionerende zorgverleners?
Toenemende samenwerking en ketenzorg: Er is een trend zichtbaar naar
meer multidisciplinaire samenwerking, ook over de grenzen van de eigen
instelling heen, in een steeds grotere variëteit aan formele en informele
verbanden. Is het tuchtrecht in de Wet BIG hierop voldoende toegesneden?
Onderzoeksvragen
In deze evaluatie stonden twee hoofdvragen centraal. Ten eerste de vraag
of de wet haar huidige doelen bereikt, namelijk het bewaken en bevorderen van de kwaliteit van de beroepsuitoefening en het beschermen van
de patiënt tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen. Ten tweede de
vraag of de wet toekomstbestendig is, in het licht van ontwikkelingen in
de zorg en samenleving. De vraag naar de toekomstbestendigheid is in
samenhang met andere kwaliteitswetten bezien.
Belangrijkste conclusies onderzoekers
De onderzoekers constateren dat de Wet BIG nog steeds een belangrijke
bijdrage levert aan de basale lijnen die voor de inrichting van de zorg
leidend behoren te zijn. Een fundamentele herziening van het systeem van
de Wet BIG achten de onderzoekers niet noodzakelijk om de Wet BIG
toekomstbestendig te maken. Zij constateren dat de Wet BIG weliswaar
een belangrijke bijdrage levert aan het kwaliteitssysteem in de zorg, maar
niet op zichzelf het eindniveau voor kwaliteit in de individuele gezondheidszorg bepaalt. Het te handhaven kwaliteitssysteem is opgebouwd uit
verschillende vormen van kwaliteitsregulering, waar onder andere ook
normen van beroepsgroepen deel van uit maken. De eisen vastgelegd in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

2

de Wet BIG vormen hierbij het «binnenwerk» van een meer omvattende
structuur van kwaliteitsborging.
De onderzoekers stellen dat de belangrijkste onderdelen van de Wet BIG
beroepenregulering en tuchtrecht zijn2. Hieronder volgen de belangrijkste
conclusies voor deze onderdelen.
Conclusies beroepenregulering
Het onderdeel beroepenregulering bestaat uit titelbescherming, (her)registratie, opleidingseisen en voorbehouden handelingen. Ten aanzien van
het onderdeel beroepenregulering constateren de onderzoekers dat het
doel van de wet wordt bereikt en dat de basisstructuur van de wet
bestendig is voor de toekomst. Wel kan de invoering van nieuwe
beroepen beter georganiseerd worden, omdat nu vaak niet duidelijk is
welke criteria daarbij gehanteerd worden. Ook wijzen de onderzoekers op
een gebrek aan dynamiek in de regeling voorbehouden handelingen en
een knelpunt ten aanzien van de reikwijdte van deze regeling wat betreft
cosmetische ingrepen.
De belangrijkste aanbevelingen wat betreft de beroepenregulering in de
Wet BIG zijn:
• Aanpassing criteria voor het reguleren van beroepen in de Wet BIG
• Wettelijke plicht tot vermelding van het BIG-nummer door
BIG-geregistreerden
• Uitbreiding van de eisen voor herregistratie in het BIG-register
• Wijziging regeling voorbehouden handelingen
Conclusies tuchtrecht
Wat betreft het tuchtrecht stellen de onderzoekers dat de normontwikkelende en corrigerende werking van het tuchtrecht onvoldoende tot zijn
recht komt. Enerzijds komen volgens hen te veel lichte zaken voor de
tuchtrechter, anderzijds worden er te weinig zware zaken aangebracht bij
de tuchtrechter. Het tuchtrecht is in zijn huidige vorm dan ook niet
toekomstbestendig. De onderzoekers stellen dat het tuchtrecht op een
aantal punten fundamenteel verbeterd moet worden om de kerntaken, te
weten normontwikkeling en effectief repressief optreden, beter te kunnen
vervullen.
De belangrijkste aanbevelingen voor het tuchtrecht in de Wet BIG zijn:
• Mogelijkheid voor tuchtcolleges creëren om relatief lichte klachten te
verwijzen naar andere klachtinstanties
• Mogelijkheid creëren tot kostenvergoeding voor de klager via
kostenveroordeling van de beklaagde
• Mogelijkheid creëren om klacht te wijzigen tijdens het vooronderzoek
• Herziening van de tuchtnormen
Visie op de Wet BIG
Ik constateer dat de Wet BIG naar het oordeel van de onderzoekers nog
steeds een belangrijke rol vervult in het bevorderen en bewaken van de
beroepsuitoefening en het beschermen van patiënten tegen ondeskundig
2

Een derde onderdeel heeft betrekking op de kwaliteit van de zorg door zorgverleners die als
solist werken. Dit onderdeel verdwijnt uit de Wet BIG met het wetsvoorstel voor de Wet
kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). De Wkkgz kent het begrip «zorgaanbieder», wat
zowel een individu als een instelling kan zijn. De betreffende bepalingen in de Wet BIG voor
solisten zijn daarmee overbodig en komen te vervallen. Om die reden is dit onderdeel van de
Wet BIG in deze evaluatie niet meegenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

3

en onzorgvuldig handelen door beroepsbeoefenaren. Ik ben dan ook niet
voornemens het systeem van de wet fundamenteel te herzien. Wel zal ik
op diverse onderdelen het systeem verbeteren, zodat patiënten beter
beschermd worden. Voorafgaand aan een beschrijving van de belangrijkste maatregelen die ik zal nemen, zet ik hieronder op hoofdlijnen mijn
visie op de Wet BIG neer.
Samenhang Wet BIG en andere kwaliteitswetten
De kwaliteit van de Nederlandse zorg wordt op verschillende manieren
geborgd. Een belangrijk instrument is de Kwaliteitswet zorginstellingen3,
die de norm verantwoorde zorg oplegt aan zorginstellingen. Het bestuur
van een instelling draagt op grond van de Kwaliteitswet zorginstellingen
de eindverantwoordelijkheid voor de kwaliteit van zorg. Deze open norm
wordt concreet ingevuld door middel van richtlijnen van beroepsgroepen,
sectorbrede kwaliteitskaders, kwaliteitsystemen van zorginstellingen,
certificering enzovoort. Naast de Kwaliteitswet zorginstellingen is er de
Wet BIG waarin bepalingen opgenomen zijn over specifieke beroepen en
bepaalde risicovolle handelingen. Zorginstellingen moeten met de
bepalingen uit de Wet BIG rekening houden. Zo mogen ze niet zelfstandig
risicovolle handelingen laten verrichten door iemand die hier op grond
van de Wet BIG niet bevoegd voor is. Ook zelfstandig gevestigden moeten
zich aan deze bepalingen houden. De Wet BIG is dus complementair aan
de Kwaliteitswet zorginstellingen. De Kwaliteitswet zorginstellingen legt
een algemene norm voor het verlenen van verantwoorde zorg op aan
zorginstellingen, de Wet BIG stelt specifieke eisen aan bepaalde beroepsbeoefenaren ongeacht waar ze werkzaam zijn. Daarnaast zijn er voor
specifieke onderwerpen wetten waarin kwaliteitseisen gesteld worden,
zoals de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal.
Visie op beroepenregulering
Er zijn veel soorten beroepsgroepen actief in de zorg. Bijvoorbeeld
helpenden, diëtisten, laboranten, adviseurs patiëntveiligheid en geneeskundig specialisten. Al deze beroepsgroepen leveren een onmisbare
bijdrage aan kwalitatief hoogwaardige en doelmatige zorg. Niet al deze
beroepsgroepen worden echter wettelijk gereguleerd. Bepalend of een
beroep wettelijk gereguleerd wordt, is of wettelijke regulering nodig is om
patiënten adequaat te beschermen tegen onzorgvuldig handelen. Het gaat
hierbij om beroepsgroepen die zeer risicovolle handelingen verrichten of
waarbij het anderszins vanuit het perspectief van patiëntveiligheid nodig
is om het beroep wettelijk te reguleren. Als de kwaliteit van zorg op een
andere manier voldoende geborgd kan worden en er geen substantiële
risico’s voor de patiëntveiligheid zijn, is wettelijke regulering van het
beroep niet nodig. Als bijvoorbeeld de kwaliteit van de zorgverlening
binnen het kwaliteitssysteem van een instelling voldoende geborgd kan
worden, is afzonderlijke wettelijke regulering van het beroep niet nodig.
Dit is bijvoorbeeld het geval bij laboranten, die binnen het kwaliteitssysteem van een laboratorium werken. Aspecten die een rol spelen bij de
wettelijke regulering van een beroep zijn onder meer of er direct patiëntencontact is, of het beroep onderscheidend is van andere beroepen, of er
zelfstandig en onder eigen verantwoordelijkheid risicovolle handelingen
verricht worden en of de beoefenaar van het beroep direct toegankelijk is
voor patiënten.

3

De Kwaliteitswet zorginstellingen komt te vervallen wanneer de Eerste Kamer instemt met het
wetsvoorstel kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

4

Visie op tuchtrecht
Een goed functionerend tuchtrecht draagt bij aan kwalitatief goede en
veilige zorg voor patiënten. Goede en veilige zorg wordt bereikt door het
beroepsmatig handelen van BIG-geregistreerden te toetsen aan de
beroepsnormen en bij schending van die normen maatregelen op te
leggen (repressieve functie). Daarbij geldt als uitgangspunt dat het
tuchtrecht een aanvullend instrument is op de mogelijkheden van
zelfregulering in de zorg en op het bestuursrechtelijk instrumentarium van
de IGZ. Een ander belangrijk uitgangspunt is dat het tuchtrecht zich richt
op het algemeen belang en niet op het individueel belang van degene die
een klacht heeft ingediend. Door het tuchtrecht worden immers de
normen van het professionele handelen verduidelijkt en aangescherpt
(lerende functie). Door enerzijds de lerende en anderzijds de repressieve
functie draagt het tuchtrecht bij aan het bevorderen van de patiëntveiligheid en de kwaliteit van de beroepsuitoefening. Ten bate van het
individuele belang staan andere wegen open, zoals de geschillencommissie en de civiele rechter.
Belangrijkste maatregelen
Onderstaand de belangrijkste maatregelen die ik zal nemen naar
aanleiding van deze evaluatie.
Beroepenregulering: criteria voor het wettelijk reguleren van beroepen
Van beroepen die wettelijk gereguleerd zijn is de titel beschermd. Alleen
beroepsbeoefenaren die een wettelijk aangewezen opleiding gevolgd
hebben, mogen deze beschermde titels voeren. De onderzoekers hebben
geconstateerd dat de criteria voor het wettelijk reguleren van een beroep
onvoldoende bekend zijn en aangepast zouden moeten worden. Voortaan
zal ik onderstaande beleidslijn hanteren voor het wettelijk reguleren van
beroepen. Alle recent gereguleerde beroepen, zoals de klinisch
technoloog en de physician assistant, voldoen aan de voorgestelde
criteria.
Allereerst dienen de volgende vragen beantwoord te worden:
• Is de beroepsuitoefening gericht op de individuele gezondheidszorg?
• Is het beroep een basisberoep en is het voldoende onderscheidend?
• Is wettelijke regulering noodzakelijk om patiënten adequaat te
beschermen?
Als deze bevestigend zijn beantwoord vindt voor de toepassing van het
lichte en zware regime een afweging plaats aan de hand van de volgende
criteria.
Voor de toepassing van het lichte regime:
• Noodzaak tot publiekrechtelijke regeling van de opleiding
• Noodzaak tot voor het publiek herkenbare titel
• Toekennen van functionele zelfstandigheid aan het beroep4
Voor de toepassing van het zware regime:
• Toekennen van voorbehouden handelingen aan het beroep
• Noodzaak tot publiekrechtelijk tuchtrecht

4

Beroepgroepen met functionele zelfstandigheid, zoals verpleegkundigen, mogen niet zelf een
opdracht geven voor het uitvoeren van voorbehouden handelingen, maar deze wel zonder
toezicht en tussenkomst van een andere beroepsbeoefenaar uitvoeren. Zie voor een nadere
toelichting Bijlage 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

5

In bijlage 1 worden deze criteria nader toegelicht.
Beroepenregulering: wettelijke plicht tot vermelding van het BIG-nummer
Voor patiënten, zorginstellingen en inkopers van zorg is het van belang te
kunnen controleren wie geregistreerd is in het BIG-register. Dit draagt bij
aan transparantie in de zorg, omdat zo controleerbaar is of een beroepsbeoefenaar terecht een beschermde titel voert, bevoegd is om zelfstandig
voorbehouden handelingen uit te voeren en of er tuchtmaatregelen
opgelegd zijn aan een beroepsbeoefenaar. De onderzoekers stellen dat
beroepsbeoefenaren nu onvoldoende vindbaar zijn. Om de vindbaarheid
van geregistreerde beroepsbeoefenaren te bevorderen wil ik in de Wet
BIG een wettelijke plicht tot vermelding van het BIG-nummer opnemen.
Deze aanpassing zal meegenomen worden in het wetsvoorstel naar
aanleiding van de evaluatie van de Wet BIG. Ook zal de website van het
BIG-register verbeterd worden en zal het BIG-register gekoppeld worden
aan andere databestanden. Zoals ik in mijn brief van 1 maart 20125 heb
aangegeven ben ik daarnaast voornemens een verplichting in te voeren
tot vermelding van het werkadres in het BIG-register.
Beroepenregulering: uitbreiding eisen herregistratie
De afgelopen jaren is een systeem van herregistratie ingevoerd voor
beroepsbeoefenaren in het BIG-register. Dit betekent dat beroepsbeoefenaren elke vijf jaar hun registratie moeten verlengen. Herregistratie is
ingevoerd zodat zorgverleners over actuele kennis en vaardigheden
blijven beschikken. Dit om de veiligheid van de patiëntenzorg te
waarborgen. Hierbij geldt het opdoen van voldoende relevante werkervaring («vlieguren») als eis om geregistreerd te blijven. De onderzoekers
adviseren hier eisen aan toe te voegen. Om nog beter te borgen dat
BIG-geregistreerden beschikken over actuele deskundigheid en
bekwaamheid ben ik voornemens de herregistratie-eisen uitbreiden. Ik
denk hierbij aan verplichte bij- en nascholing, die afgesloten wordt met
een toets en verplichte deelname aan intercollegiale toetsing.
Beroepenregulering: wijziging regeling voorbehouden handelingen
Op grond van de Wet BIG zijn bepaalde risicovolle handelingen voorbehouden aan bevoegde beroepsgroepen. Dit om patiënten te beschermen
tegen ondeskundig handelen. Ik zal aan deze regeling de volgende
wijzigingen aanbrengen. Ten eerste zal ik de regeling voorbehouden
handelingen aanpassen met het oog op cosmetische ingrepen. Verduidelijkt zal worden dat de regeling van toepassing is ongeacht het doel
waarmee handelingen verricht worden. Voorbehouden handelingen
mogen dus ook buiten de gezondheidszorg, bijvoorbeeld in de cosmetische sector, alleen door bevoegden verricht worden. Ten tweede zal ik,
zoals aangekondigd in mijn brief van 20 maart 20146, laseren aanmerken
als voorbehouden handeling. Dit omdat deze handeling steeds vaker
toegepast wordt binnen de zorg en in bijvoorbeeld de cosmetische sector
en hier substantiële risico’s aan verbonden zijn. Ik bestudeer nog de
precieze wijze waarop dit vormgegeven zal worden in de Wet BIG. Er zijn
namelijk verschillende soorten lasers, die verschillende risico’s met zich
meebrengen. Als derde belangrijkste wijziging zal ik de regeling flexibiliseren. De bevoegdheid tot het verrichten van voorbehouden handelingen
zal voortaan bij AMvB in plaats van in de wet aangewezen worden. Dit
zodat beter ingespeeld kan worden op nieuwe beroepsgroepen in de zorg
of de doorontwikkeling van bestaande beroepsgroepen. Ook onderzoek ik
5
6

Kamerstuk 33 000 XVI, nr. 168.
Kamerstuk 31 765, nr. 85.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

6

of aan meer beroepen die momenteel opgenomen zijn in het lichte regime
een geclausuleerde zelfstandige bevoegdheid toegewezen kan worden. De
beroepen zullen in dit geval opgenomen worden in het zware regime,
omdat ik waarde eraan hecht dat beroepen met een zelfstandige
bevoegdheid onder het tuchtrecht vallen.
Tuchtrecht: eerder aangekondigde maatregelen
In mijn brief van 16 juli 20137 heb ik uw Kamer geïnformeerd over
aanpassing van het tuchtrecht in de Wet BIG om in het kader van
patiëntveiligheid beter op te kunnen treden tegen disfunctionerende
beroepsbeoefenaren. In deze brief heb ik aangekondigd dat ik wil voorzien
in de volgende mogelijkheden:
− dat het tuchtrecht tijdens een schorsing van kracht blijft, zodat tegen
beroepsbeoefenaren die tijdens een schorsing handelen in strijd met
de tuchtnormen of met de schorsing een tuchtklacht kan worden
ingediend;
− dat de tuchtrechter op aangeven van de IGZ op korte termijn aan een
beroepsbeoefenaar een voorlopige voorziening kan opleggen, bij een
ernstig vermoeden van gedragingen waardoor het volksgezondheidsbelang ernstig wordt geschaad of dreigt te worden geschaad;
Op de mogelijkheid van een beroepsverbod kom ik verderop terug.
Onderstaande maatregelen zijn een aanvulling op de in die brief aangekondigde maatregelen. De maatregelen zien op de toegankelijkheid,
effectiviteit en reikwijdte van het tuchtrecht.
Tuchtrecht: juiste klachten bij het tuchtcollege
Door de onderzoekers is geconstateerd dat te veel «lichte» klachten bij de
tuchtrechter komen en te weinig «zware» klachten. Om te zorgen dat de
juiste klachten bij de tuchtrechter komen zal ik een aantal maatregelen
nemen. Ik wil laagdrempelige klachtafhandeling, waarbij de zoektocht
naar een oplossing centraal staat, stimuleren. Met het wetsvoorstel voor
de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz), beoog ik dat
zorgaanbieders klachten van cliënten zo laagdrempelig en informeel
mogelijk oplossen. Daarnaast heb ik het Landelijk Meldpunt Zorg
opgericht, waar mensen met klachten en (klachtgerelateerde) vragen
terecht kunnen voor advies en begeleiding. De aanbeveling om tuchtcolleges de mogelijkheid te geven relatief lichte klachten door te verwijzen
naar andere klachtinstanties neem ik niet over. Ik ben met de onderzoekers eens dat tuchtcolleges niet onnodig belast moeten worden met
klachten die zich niet lenen voor het tuchtrecht, maar ik vind niet dat de
toegang tot de tuchtrechter op deze wijze beperkt mag worden. Het moet
voor patiënten altijd mogelijk blijven een tuchtklacht in te dienen. De
verwachting is dat de voornoemde maatregelen stimuleren dat de juiste
klachten bij de tuchtrechter terecht komen.
Tuchtrecht: mogelijkheid kostenveroordeling
Daarnaast neem ik de aanbeveling over om te voorzien in de mogelijkheid
voor het tuchtcollege om, in geval van een gehele of gedeeltelijke
gegrondverklaring van de klacht, de beklaagde te veroordelen in de
kosten die de klager redelijkerwijs heeft moeten maken in verband met de
behandeling van de klacht. Aldus wil ik zo veel mogelijk de drempel van
hoge financiële proceskosten verlagen voor klagers en stimuleren dat
klagers klachten indienen in zwaardere zaken. Anderzijds wil ik door

7

Kamerstuk 31 016, nr. 55.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

7

invoering van een laagdrempelig griffierecht een drempel opwerpen voor
bagatelklachten (klachten van geringe betekenis).
Tuchtrecht: klacht wijzigen tijdens het vooronderzoek
Ik zal de mogelijkheid creëren dat de klacht tijdens het vooronderzoek
gewijzigd kan worden. De klager zal hierbij door een nieuw in te stellen
functionaris bij het tuchtcollege worden ondersteund. Zo wordt tegemoet
gekomen aan het probleem dat de klager onvoldoende kennis en
informatie heeft om alle relevante feiten te vermelden in de klacht of de
klacht tegen de juiste beroepsbeoefenaar in te dienen.
Tuchtrecht: herziening tuchtnormen
De onderzoekers stellen dat in sommige gevallen onduidelijk is of het
tuchtrecht van toepassing is. Het gaat hierbij ten eerste om handelen van
een BIG-geregistreerde die een bestuurlijke of organisatorische functie
vervult en ten tweede om organisatorische samenwerking en afstemming
tussen zorgverleners waarbij er geen directe hulpverleningsrelatie is met
de patiënt. Aanpassing van de tuchtnormen vind ik voor deze situaties
niet nodig. Uit de jurisprudentie blijkt dat genoemde handelingen onder
het tuchtrecht kunnen vallen als er sprake is van a) weerslag op het
belang van de individuele gezondheidszorg, b) handelen in de hoedanigheid van geregistreerde en c) de geregistreerde geen beleidsvrijheid
toekomt vanuit zijn functie. De BIG-geregistreerde bestuurder moet in
concrete situaties handelen volgens de normen van het beroep waarvoor
hij geregistreerd is. Een BIG-geregistreerde bestuurder mag bijvoorbeeld
niet de IGZ op het verkeerde been zetten. De criteria die zijn ontwikkeld in
de jurisprudentie acht ik adequaat en voldoende duidelijk.
Aanpassing van de tuchtnormen vind ik wel wenselijk om te verduidelijken dat het tuchtrecht van toepassing kan zijn op handelingen die
BIG-geregistreerden niet in de hoedanigheid van geregistreerde
verrichten. Het gaat hierbij om handelen of nalaten dat een beroepsbeoefenaar niet betaamt. Gedacht kan worden aan zedendelicten.
Tuchtrecht: beroepsbeperkingen («beroepsverbod»)
In bepaalde situaties is een beroepsbeoefenaar die niet geschikt is om zijn
BIG-beroep uit te oefenen ook niet geschikt om een andere beroep in de
zorg uit te oefenen waarbij hij patiënten behandelt. Gedacht kan worden
aan ernstige zedendelicten. Voor dergelijke situaties moet de tuchtrechter
de mogelijkheid hebben om een breder verbod op te leggen dan de
doorhaling van de inschrijving voor het BIG-beroep. Bijvoorbeeld een
verbod om met bepaalde categorieën patiënten te werken. Ook moet het
mogelijk worden dat een tuchtrechter bepaalt dat ook niet meer mag
worden gewerkt onder toezicht van een BIG-geregistreerde (opdrachtconstructie). Ik ga in overleg met het Ministerie van Veiligheid en Justitie een
dergelijke mogelijkheid binnen het tuchtrecht uitwerken.
Tot slot
Met bovenstaande maatregelen denk ik in de toekomst het doel van de
Wet BIG nog beter te kunnen bereiken, namelijk het bewaken en bevorderen van de kwaliteit van de beroepsuitoefening en het beschermen van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

8

de patiënt tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen. Ik verwacht een
wetsvoorstel met de voorgestelde wijzigingen in de loop van 2015 aan uw
Kamer te kunnen aanbieden.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E.I. Schippers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

9

Bijlage 1:

Beleidsreactie op specifieke aanbevelingen
Beroepenregulering: criteria voor het wettelijk reguleren van
beroepen
Aanbeveling van de onderzoekers
De onderzoekers adviseren de volgende criteria te hanteren voor het
reguleren van beroepen in het zware regime van de Wet BIG: het
tuchtrechtcriterium, het voorbehouden-handelingen criterium, het
kenbaarheidscriterium en het specialisatiecriterium. Het tuchtrechtcriterium verwijst naar het belang om extern toezicht op de beroepsuitoefening uit te oefenen en het voorbehouden-handelingen criterium verwijst
naar beroepen die zelfstandig voorbehouden handelingen mogen
verrichten. Onder kenbaarheidscriterium wordt verstaan het belang van
een centrale, eenvoudig te raadplegen en betrouwbare registratie van de
beroepsgroep. Het specialisatiecriterium verwijst naar het belang van een
gereglementeerde en beheerste regeling van specialismen binnen een
beroepsdomein.
Voor regulering van een beroep in het lichte regime van de Wet BIG
adviseren de onderzoekers de volgende (niet cumulatieve) criteria te
hanteren: de behoefte aan een publiekrechtelijke regeling van de
opleiding of een voor het publiek herkenbare titel, of de mogelijkheid tot
toekenning van functionele zelfstandigheid bij het verrichten van
voorbehouden handelingen.
Beleidslijn voor het reguleren van beroepen in de Wet BIG
Er zijn veel beroepsgroepen actief in de zorg die een onmisbare bijdrage
leveren aan kwalitatief hoogwaardige en doelmatige zorg. Niet al deze
beroepen worden wettelijk gereguleerd. Bepalend of een beroep
opgenomen wordt in de Wet BIG is de vraag of wettelijke regulering nodig
is om patiënten adequaat te beschermen tegen onzorgvuldig handelen.
Veel beroepsgroepen in de zorg zijn zich in toenemende mate aan het
professionaliseren. Dit is vanuit het oogpunt van kwaliteit van de
zorgverlening een goede ontwikkeling. Wettelijke regeling van een beroep
wordt echter door beroepsorganisaties nogal eens ervaren als statusverhogend en als erkenning van de betekenis van een beroepsgroep. Ook
liggen er soms financieel-economische motieven ten grondslag aan de
wens wettelijk gereguleerd te worden. Hoewel dit begrijpelijk is, zijn
status, erkenning en financieel-economische motieven geen reden voor
opname in de Wet BIG.
Ik hanteer onderstaande beleidslijn voor het reguleren van beroepen in de
Wet BIG. Voor regulering van een beroep dienen allereerst een aantal
basisvragen positief beantwoord te worden. Vervolgens is de vraag aan
de orde of het lichte of het zware regime van toepassing dient te zijn.
Vraag 1: Is de beroepsuitoefening gericht op de individuele gezondheidszorg?
Ten eerste is de vraag aan de orde of het beroep zich in hoofdzaak op het
terrein van de individuele gezondheidszorg begeeft. Het gaat hierbij om
activiteiten die rechtstreeks betrekking hebben op een persoon en die
gericht zijn op het bevorderen en bewaken van de gezondheid van een
individuele patiënt. Het is hierbij van belang dat de kern van het beroep de
directe patiëntenzorg betreft. Er moet daadwerkelijk regelmatig contact
zijn met patiënten. Beroepsgroepen die op meer afstand van de patiëntenzorg staan, bijvoorbeeld omdat ze uitsluitend of grotendeels in een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

10

laboratorium werkzaam zijn, komen niet in aanmerking voor regulering in
de Wet BIG. Om onder andere die reden komen bijvoorbeeld medisch
analisten niet in aanmerking om opgenomen te worden in de Wet BIG.
Daarnaast dient de beroepsgroep reguliere zorg te verlenen. Beroepsgroepen die zich hoofdzakelijk met niet-reguliere, alternatieve of complementaire zorg bezig houden, komen daarom niet in aanmerking voor
regulering. Ook beroepsgroepen die uitsluitend cosmetische handelingen
verrichten, zoals schoonheidsspecialisten en pedicures, komen niet in
aanmerking omdat hun beroep niet gericht is op het bevorderen en
bewaken van de gezondheid.
Vraag 2: Is het beroep een basisberoep en is het voldoende onderscheidend?
Een volgende belangrijke vraag die beantwoord moet worden, is of het
beroep een breed basisberoep is en geen functie of specialisme.
Verschillen tussen een functie en een beroep zijn dat eisen aan een functie
binnen een instelling worden vastgesteld en dat een functie door mensen
met verschillende professionele achtergronden ingevuld kan worden. Zo
is praktijkondersteuner een functie en geen beroep. De functie van
praktijkondersteuner kan immers door mensen met verschillende
opleidingen uitgevoerd worden (o.a. verpleegkunde). Dit in tegenstelling
tot een beroep, waarbij er een duidelijke koppeling is tussen een landelijke
bepaalde beroepsopleiding en het beroep.
Ook moet het deskundigheidsgebied van het beroep voldoende uitontwikkeld zijn en moet het onderscheidend zijn van andere beroepen. Voor
patiënten en andere beroepgroepen moet immers helder zijn welke
beroepsgroep deskundig is op welk terrein. Ter illustratie: sinds 2014 is de
beroepsgroep klinisch technoloog voor 5 jaar zelfstandig bevoegd tot het
verrichten van een aantal aangewezen voorbehouden handelingen. Een
belangrijke overweging hierbij was dat deze beroepsgroep deskundig is
op het terrein van complexe technisch medische problematiek, wat een te
onderscheiden deskundigheidsgebied is van dat van de arts en waarbij
een zelfstandige bevoegdheid ten aanzien van voorbehouden handelingen
aangewezen is. Grote overlap in deskundigheidsgebied en werkveld van
een beroepsgroep, zoals dit bijvoorbeeld in de GGZ bij sommige
beroepsgroepen het geval is, kan een reden zijn om een beroep niet
wettelijk te reguleren. Dit zou immers onduidelijkheid voor patiënten in de
hand werken.
In het verlengde van bovenstaande moet een eenduidige, brede opleiding
voor het beroep gespecificeerd kunnen worden, waarvan de kwaliteit
afdoende en onafhankelijk geborgd is. Het dient hierbij te gaan om een
Nederlandse opleiding, omdat de Nederlandse overheid geen controle
kan uitoefenen op buitenlandse opleidingen en het voor de beroepsuitoefening nodig is kennis te nemen van in Nederland geldende eisen.
Ook het aantal beroepsbeoefenaren is van belang. De beroepsgroep moet
van voldoende omvang zijn om een afzonderlijke regeling te rechtvaardigen.
Vraag 3: Is wettelijke regulering noodzakelijk om patiënten adequaat te
beschermen?
Wanneer vastgesteld is dat het gaat om een onderscheidend beroep dat
zich op het terrein van de individuele gezondheidszorg begeeft is
vervolgens de vraag aan de orde of wettelijke regulering noodzakelijk is
om patiënten adequaat te beschermen. Als de kwaliteit van de beroepsuitoefening op andere wijze geborgd kan worden of er geen substantiële

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

11

risico’s voor de patiëntveiligheid zijn, is wettelijke regulering van het
beroep niet noodzakelijk. Alternatieve vormen van kwaliteitsborging zijn
bijvoorbeeld kwaliteitsborging binnen een instelling of private regulering.
Hierbij is de mate van professionele zelfstandigheid van de beroepgroep
een belangrijk aspect. Zo is het niet nodig het beroep van tandartsassistent op te nemen in de Wet BIG, omdat deze onder de verantwoordelijkheid van een tandarts werkt en de kwaliteit van de beroepsuitoefening
binnen de mondzorgpraktijk geborgd kan worden. Ook is relevant of de
beroepsgroep vrij toegankelijk is, omdat bij deze beroepsbeoefenaren in
het bijzonder van belang is dat ze een voor het publiek herkenbare titel
hebben.
Toepassing lichte regime
Het lichte regime is van toepassing indien er noodzaak is tot publiekrechtelijke regeling van de opleiding of een voor het publiek herkenbare titel.
Deze noodzaak zal met name gevoeld worden bij beroepsbeoefenaren die
direct toegankelijk zijn voor patiënten, zoals een diëtist. Bij deze beroepsgroepen is immers in het bijzonder van belang dat de patiënt zich kan
richten tot een deskundige en dat herkenbaar is wie wel en niet deskundig
geacht mag worden. Een andere reden om een beroep onder het lichte
regime van de Wet BIG te brengen, is wanneer er een wens is functionele
zelfstandigheid aan een beroep toe te kennen.
Toepassing zware regime
Toepassen van het lichte regime van de Wet BIG zal in sommige gevallen
niet voldoende zijn om patiënten adequaat te beschermen. Dan kan het
zware regime toegepast worden. Ook voor het zware regime geldt dat er
noodzaak moet zijn tot publiekrechtelijke regeling van de opleiding, een
voor het publiek herkenbare titel of het toekennen van functionele
zelfstandigheid aan het beroep.
De noodzaak tot toepassing van het zware regime is aanwezig wanneer de
beroepsgroep voorbehouden handelingen zelfstandig moet kunnen
verrichten (het «voorbehouden handelingen criterium»). Voorbehouden
handelingen zijn handelingen die zo risicovol zijn voor patiënten, dat ze
alleen veilig zelfstandig verricht kunnen worden door beroepsbeoefenaren
met een bepaalde opleiding. Ook is er bij deze beroepsgroepen evidente
noodzaak tot de toepassing van het tuchtrecht, omdat zo beroepsbeoefenaren van de beroepsuitoefening uitgesloten kunnen worden en daarmee
de bevoegdheid voor de voorbehouden handelingen komt te vervallen.
Het zware regime is ook aan de orde als de beroepsgroep geen voorbehouden handelingen verricht, maar er wel om andere redenen noodzaak
is tot toepassing van publiek tuchtrecht (het «tuchtrechtcriterium»). Dit is
onder andere het geval indien de patiënt zich in een zeer afhankelijk en
kwetsbare positie ten opzichte van de beroepsbeoefenaar bevindt. Dit is
bijvoorbeeld het geval bij gezondheidszorgpsychologen
(GZ-psychologen), waarbij een patiënt met een stoornis in een één op één
situatie behandeld wordt.
Bovenstaande redenen om een beroep in de Wet BIG op te nemen worden
sinds de inwerkingtreding van de wet gehanteerd voor het zware regime.
De onderzoekers voegen daar het perspectief op specialismen en het
kenbaarheidscriterium aan toe. Ik deel het standpunt van de onderzoekers
dat het perspectief op specialismen mee kan wegen bij de beslissing een
beroep op te nemen in de Wet BIG. Het dient immers te gaan om een
basisberoep in de gezondheidszorg, waarbij verdere specialisatie
denkbaar is. Ik zie dit echter niet als een zelfstandig criterium voor
toepassing van het zware regime. Alleen het feit dat van een beroep

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

12

specialismen aangewezen kunnen worden is onvoldoende reden om een
beroep op te nemen in het zware regime. Wat betreft het kenbaarheidscriterium deel ik het standpunt van de onderzoekers dat voor bepaalde
beroepen voor het publiek de registratie eenvoudig te controleren moet
zijn. Dit criterium zie ik in samenhang met het «voorbehouden handelen
criterium» en het «tuchtrechtcriterium». De behoefte aan kenbaarheid in
de zin dat gecontroleerd kan worden op de toepassing van professionele
richtlijnen, zoals de onderzoekers stellen, vind ik op zichzelf onvoldoende
reden om een beroep op te nemen in het zware regime van de Wet BIG.
Veel beroepen in het lichte regime en ook niet-BIG beroepen kennen
immers (multidisciplinaire) richtlijnen. Ook het regelen van functionele
zelfstandigheid zie ik niet als onderscheiden criterium voor de toepassing
van het zware regime, dit kan immers ook via het lichte regime zoals de
onderzoekers aangeven.
Beroepenregulering: in de wet opnemen van criteria voor
regulering
De onderzoekers bevelen aan om de criteria voor erkenning van een
beroep in het lichte regime of specialisme in de wet op te nemen onder
artikel 34 of artikel 14.
Hierboven heb ik uiteen gezet welke criteria relevant zijn om een beroep
onder het lichte regime van de Wet BIG te brengen (artikel 34) en de
criteria voor het wettelijk erkennen van een specialistentitel (artikel 14) zijn
inmiddels nader uitgewerkt in de beleidsregels wettelijke erkenning
specialistentitel Wet BIG. Deze laatste criteria zijn bovendien al ten dele
opgenomen in artikel 14 van de Wet BIG. Ik zie geen aanleiding om
genoemde criteria in de wet op te nemen.
Beroepenregulering: nieuwe beroepen wettelijk reguleren
De onderzoekers vinden de route van artikel 36a (experimenteerartikel)
naar het zware regime (artikel 3) een logische en wenselijke route, die
mogelijk navolging verdient voor nieuwe beroepen.
Ik vind het voor nieuwe beroepen, die een zelfstandige bevoegdheid voor
voorbehouden handelingen krijgen, wenselijk dat eerst een experimentele
periode wordt ingelast conform artikel 36a. Indien na deze periode blijkt
dat het inderdaad wenselijk is om de beroepsgroep in het zware regime
(artikel 3) op te nemen, kan dat daarna gebeuren. Voor bestaande
beroepen wil ik echter de mogelijkheid behouden deze direct van het
lichte naar het zware regime van de wet over te brengen.
Beroepenregulering: wettelijke plicht tot vermelding BIG-nummer
De onderzoekers adviseren een plicht in de Wet BIG op te nemen tot het
vermelden van het BIG-nummer op websites en rekeningen. Zo kunnen
patiënten en andere belanghebbenden makkelijker controleren of een
beroepsbeoefenaar ingeschreven staat in het BIG-register en of aan deze
beroepsbeoefenaar maatregelen zijn opgelegd.
Ik zal het advies van de onderzoekers overnemen. Ik zal een plicht
opnemen tot vermelden van het BIG-nummer daar waar beroepsbeoefenaren zich schriftelijk (ook digitaal) bekendmaken als beroepsbeoefenaar.
Bijvoorbeeld op visitekaartjes, websites en rekeningen waar de naam en
het beroep van de behandelaar op de rekening vermeld staan. Ik
onderzoek hoe dit het beste gehandhaafd zou kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

13

Beroepenregulering: plicht tot werken met BIG-geregistreerden
De onderzoekers adviseren om een plicht voor zorginstellingen in de wet
op te nemen om bij geregistreerde beroepen alleen te werken met
BIG-geregistreerden.
Ik zal dit advies niet overnemen. Uiteraard is het van belang dat zorginstellingen bij functies die ingevuld dienen te worden door een
BIG-geregistreerde ook daadwerkelijk een BIG-geregistreerde inzetten. Dit
is het geval bij functies waarbij zelfstandig voorbehouden handelingen
verricht worden of waarbij een beschermde titel gebruikt wordt. Op grond
van de Wet BIG is het anderen dan zelfstandig bevoegden verboden om
zelfstandig voorbehouden handelingen uit te voeren. Ook is het verboden
een beschermde titel te gebruiken zonder de juiste kwalificaties en
registratie. Een aparte wettelijke plicht om bij deze functies te werken met
BIG-geregistreerden is dus niet nodig. Het is de verantwoordelijkheid van
de zorginstelling om te controleren dat een zorgverlener daadwerkelijk
geregistreerd is. Hierbij is van belang te vermelden dat een voormalig
BIG-geregistreerde die doorgehaald is in het BIG-register vanwege een
tuchtrechtelijke uitspraak (in Nederland of in het buitenland) of omdat de
persoon niet aan de herregistratie-eisen heeft voldaan, ook niet voor een
dergelijke functie ingezet kan worden.
Beroepenregulering: private registraties en het verbod op
misleidende titels
Naast de BIG-registratie bestaan er verschillende private registraties van
beroepsbeoefenaren in de gezondheidszorg, zoals het Kwaliteitsregister
paramedici en private registers van het Nederlands Instituut van Psychologen (NIP). De onderzoekers adviseren de effecten hiervan in de praktijk
te monitoren, onder meer vanwege mogelijke strijdigheid met het verbod
op misleidende titels zoals neergelegd in de Wet BIG.
De Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) ziet toe op naleving van de
Wet BIG en dus ook op het gebruik van misleidende titels en titelmisbruik.
Ik heb geen aanwijzingen dat dit toezicht onvoldoende zou zijn. Zo heeft
de IGZ in 2012 onderzoek verricht naar onterecht gebruik van beroepstitels in de GGZ. Dit onderzoek heeft geresulteerd in het opleggen van
boetes en een heldere handhavingslijn van de IGZ wanneer titels in de
GGZ als misleidend gezien worden. Het monitoren van private registraties
– naast het toezicht op de Wet BIG – acht ik niet nodig.
Beroepenregulering: uitbreiden van de eisen voor herregistratie
De afgelopen jaren is een systeem van herregistratie ingevoerd voor alle
beroepen in het BIG-register. Momenteel kan aan de herregistratie-eisen
voldaan worden door voldoende relevante werkervaring op te doen. De
onderzoekers adviseren de volgende aanvullende eisen te stellen:
intercollegiale toetsing en deelname aan deskundigheidsbevorderende
activiteiten. Ook de Raad voor Volksgezondheid & Zorg (RVZ) heeft een
dergelijke aanbeveling gedaan in haar rapport «Bekwaam is bevoegd».
Ik ben voornemens de eisen in het kader van herregistratie uit te breiden.
Herregistratie is immers bedoeld om de deskundigheid en bekwaamheid
van in het BIG-register ingeschreven zorgverleners te borgen. Deelname
aan intercollegiale toetsing en deskundigheidsbevorderende activiteiten
passen binnen deze gedachte. De aanbeveling van de onderzoekers sluit
bovendien aan bij het rapport de Staat van de Gezondheidszorg 2013 van
de IGZ, waarin gepleit wordt voor meer inhoudelijke eisen bij herregistratie, waarmee herregistratie een ijkmoment voor verantwoord functio-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

14

neren wordt. Ook ben ik voornemens om een verplichte toets aan het
einde van nascholingsmodules te introduceren, waarbij opgedane kennis
getoetst wordt. Dit geldt zowel voor de herregistratie in het BIG-register
als de herregistratie van specialisten. Aanpassing van de herregistratieeisen kan gebeuren nadat alle beroepsgroepen één vijfjaarlijkse periode
van herregistratie doorlopen hebben. De komende periode zal ik bezien op
welke wijze ik de eisen precies ga uitbreiden. Daarbij geldt dat publieke
regulering van deskundigheidsbevorderende activiteiten alleen te
rechtvaardigen is als de kwaliteit hiervan voldoende geborgd is.
Beroepenregulering: deskundigheidsgebied per beroep nader
omschrijven
De onderzoekers adviseren om de omschrijving van de deskundigheidsgebieden van alle beroepen te actualiseren in overleg met de betrokken
beroepsorganisaties. Daarnaast adviseren de onderzoekers de deskundigheidsgebieden van beroepen in het zware regime onder te brengen in een
amvb in plaats van in de wettekst.
Ik zie, net als de onderzoekers, dat er behoefte is aan een meer flexibele
invulling van het deskundigheidsgebied per beroepsgroep. Ik wil voor elk
beroep in het zware regime een korte omschrijving geven van het
deskundigheidsgebied van het beroep. Bij amvb kan vervolgens nadere
invulling aan dit deskundigheidsgebied gegeven worden.
De onderzoekers wijzen specifiek op overlap in de domeinen van de
GZ-psycholoog, klinisch psycholoog en psychotherapeut. Ik zal in overleg
treden met de betreffende beroepsorganisaties over eventuele aanpassing
van deze omschrijvingen op termijn.
Beroepenregulering: inzicht in competenties en accreditatie van
opleidingen
De onderzoekers wijzen erop dat beroepsgroepen over en weer voldoende
inzicht dienen te hebben in elkaars competenties en verantwoordelijkheden. De ontwikkeling van geaccrediteerde competentieprofielen voor
opleidingen en cursussen, zoals eerder aanbevolen door de RVZ, kan
daaraan volgens de onderzoekers bijdragen. Daarnaast wordt geadviseerd
de accreditatie van opleidingen in de individuele gezondheidszorg
transparant te maken door zowel de accreditatiecriteria, als de beoordelingen van opleidingen door de gezaghebbende accreditatieorganen
publiek toegankelijk te maken.
Ik vind het van belang dat beroepsgroepen inzicht hebben in elkaars
competenties. Ook zie ik het belang van transparantie over de accreditatie
van opleidingen voor het publiek. Voor de meeste initiële opleidingen van
beroepen opgenomen in de Wet BIG is dit al het geval. De opleidingen
worden immers geaccrediteerd door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie (NVAO). In het geval van de specialistische opleidingen en
cursussen zie ik dit primair als een verantwoordelijkheid van veldpartijen.
Ik zal met hen in overleg treden hoe dit gestimuleerd kan worden.
Beroepenregulering: toetsingskader voor instemming met
regelingen voor specialismen
Beroepsorganisaties stellen regelingen op voor de specialismen van het
betreffende beroep. Deze regelingen bevatten bijvoorbeeld eisen aan de
herregistratie van specialisten en de erkenning van opleidingsinstellingen.
De Minister stemt vervolgens in met deze regeling. Dergelijke regelingen
worden nu getoetst aan artikel 14 van de Wet BIG, maar een nader
uitgewerkt toetsingskader ontbreekt. Daarom adviseren de onderzoekers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

15

structuur- en randvoorwaarden op te stellen waaraan de regelingen
dienen te voldoen.
Ik zal een toetsingskader voor dergelijke regelingen opstellen, in
afstemming met de betrokken beroepsgroepen.
Beroepenregulering: aanpassing van de regeling voorbehouden
handelingen met het oog op cosmetische ingrepen
In 2009 heeft de commissie-Gevers de regeling voorbehouden handelingen zoals opgenomen in de Wet BIG grondig onderzocht. In de huidige
evaluatie zijn daarom alleen aanvullende punten onderzocht. De aanbevelingen van de commissie-Gevers en de huidige evaluatie bezie ik in
samenhang.
In het kader van de evaluatie is de onderzoekers gevraagd na te gaan of
de regeling voorbehouden handelingen aanpassing behoeft met het oog
op cosmetische ingrepen. De onderzoekers constateren dat invasieve
ingrepen onder het begrip geneeskundige handelingen zoals omschreven
in de Wet BIG valt. Chirurgische ingrepen (ook lichte) zijn invasieve
ingrepen en vallen daarmee volgens de onderzoekers onder de Wet BIG,
ook wanneer deze met een cosmetisch oogmerk uitgevoerd worden. Wat
betref andere cosmetische ingrepen verwijzen de onderzoekers naar het
standpunt van de toenmalige Minister van Volksgezondheid in 2004,
waarin gesteld wordt het verwijderen van tatoeages geen gezondheidsdoel dient en daarom niet onder de werking van de voorbehouden
handelingen kan worden gebracht. De onderzoekers stellen dat een
dergelijke restrictieve interpretatie ongewenste gevolgen heeft voor de
bescherming van cliënten tegen evident risicovolle handelingen (voorbehouden handelingen). Dit geldt bijvoorbeeld ook voor het toepassen van
injectables. De onderzoekers adviseren daarom de regeling voorbehouden
handelingen (artikel 35 Wet BIG en verder) aan te passen zodat bepaalde
cosmetische handelingen onder de werking van de voorbehouden
handelingen gebracht kunnen worden
Zoals ik in mijn brief over de cosmetische sector van 2 oktober 20138 aan
uw Kamer heb aangegeven, ben ik van plan de Wet BIG op dit punt te
wijzigen. Evident risicovolle handelingen met een cosmetisch oogmerk
dienen zonder twijfel onder de Wet BIG te vallen. Ik zal in de Wet BIG
verduidelijken dat het verbod op het verrichten van voorbehouden
handelingen in elke situatie geldt waar beroepsmatig gehandeld wordt.
Dus ongeacht of een behandeling met een gezondheidskundig doel
verricht wordt of niet. Het toepassen van injectables zal dan zonder twijfel
alleen door bevoegden zelfstandig gedaan mogen worden, en dus niet
door bijvoorbeeld schoonheidsspecialisten.
Beroepenregulering: aanpassing van de lijst voorbehouden
handelingen
De commissie-Gevers adviseerde de huidige lijst van 14 voorbehouden
handelingen grotendeels in de huidige vorm te handhaven. Ook vindt de
commissie de criteria voor het al dan niet opnemen van handelingen nog
steeds relevant. Deze criteria betreffen onder meer dat er sprake moet zijn
van een aanmerkelijk gevaar voor leven en gezondheid van patiënten, dat
het gebied duidelijk af te grenzen moet zijn en dat in de praktijk het gebied
ook daadwerkelijk door ondeskundigen wordt betreden. Op enkele punten
werden wel wijzigingen van de lijst voorgesteld. De commissie noemde
de behandeling met laserstralen als een goede kandidaat om aan de lijst
8

Kamerstuk 31 765, nr. 85.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

16

toe te voegen. Wat betreft de voorbehouden handeling defibrillatie
adviseerde de commissie-Gevers om defibrillatie met behulp van een AED
als voorbehouden handeling te schrappen.
Ik zal de lijst voorbehouden handelingen grotendeels in zijn huidige vorm
handhaven. Ook de criteria voor het opnemen van handelingen zal ik op
dezelfde wijze blijven hanteren. Kerncriterium hierbij is dat de betreffende
handeling, indien uitgevoerd door ondeskundigen, aanmerkelijk gevaar
voor leven of gezondheid van patiënten kan opleveren. Ik zal de lijst
voorbehouden handelingen op twee punten wijzigen. Zoals in mijn brief9
van 20 maart 2014 over de cosmetische sector aangegeven zal ik
behandelingen met een laser als voorbehouden handeling aanmerken in
de Wet BIG. Ik bestudeer nog de precieze wijze waarop dit vormgegeven
zal worden in de Wet BIG. Er zijn namelijk verschillende soorten lasers, die
verschillende risico’s met zich meebrengen. Ten tweede ben ik
voornemens de voorbehouden handeling defibrillatie te herzien.
Defibrillatie met behulp van een AED dient niet als voorbehouden
handeling te worden aangemerkt. Deze apparaten worden geplaatst op
bijvoorbeeld stations en zijn bij uitstek bedoeld om in noodsituaties
gebruikt te worden door anderen dan medische professionals. Technologische ontwikkelingen maken het daarnaast noodzakelijk dat de
omschrijving van het begrip defibrillatie herzien wordt.
Beroepenregulering: flexibilisering van de lijst voorbehouden
handelingen
Zowel in het rapport van de commissie-Gevers als in de huidige evaluatie
van de Wet BIG wordt geadviseerd de regeling voorbehouden handelingen te flexibiliseren, gelet op ontwikkelingen in het beroepenveld en de
zorgpraktijk. Dit kan onder meer door voorbehouden handelingen in een
amvb, in plaats van in de wet aan te wijzen. Ook kan dit door zelfstandige
bevoegdheden, in geclausuleerde vorm, toe te kennen aan beroepen die
onder het lichte regime van de Wet BIG vallen. Het zou dan moeten gaan
om welomschreven handelingen waarbij in aanvullende waarborgen is
voorzien, zoals een helder omschreven begrensde definitie van de
handeling.
Ik deel het standpunt van de evaluatieonderzoekers en de commissieGevers dat de regeling voorbehouden handelingen geflexibiliseerd moet
worden. Dit mede vanwege technologische ontwikkelingen en dynamiek
in de beroepenstructuur, waarbij het in het kader van taakherschikking
wenselijk is zelfstandige bevoegdheden toe te kennen aan lager en anders
opgeleide professionals.
Ik wil de regeling flexibiliseren door de beroepsgroepen die een
zelfstandige bevoegdheid hebben voor voorbehouden handelingen
voortaan in een amvb aan te wijzen. Zoals de Wet BIG thans luidt, is
hiervoor een wetswijziging noodzakelijk. Door middel van een aanwijzing
in een amvb kan beter worden ingespeeld op de toenemende differentiatie in beroepen. De lijst voorbehouden handelingen zelf zal ik in de wet
behouden. Indien er noodzaak blijkt tot het onmiddellijk aanwijzen van
een voorbehouden handeling dan kan dit via artikel 37 van de Wet BIG. In
de genoemde amvb zullen ook nuanceringen in de voorbehouden
handeling aangebracht kunnen worden, zoals bijvoorbeeld het uitsluiten
van defibrillatie met een AED als voorbehouden handeling.

9

Kamerstuk 31 765, nr. 85.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

17

De aanbeveling om ook aan beroepen in het lichte regime een geclausuleerde zelfstandige bevoegdheid voor het verrichten van voorbehouden
handelingen toe te kennen zal ik niet overnemen. Ik hecht er waarde aan
dat beroepen aan wie een zelfstandige bevoegdheid toegekend is, ook als
dit een beperkte en geclausuleerde bevoegdheid is, onder het tuchtrecht
vallen. Alleen dan kan immers de bevoegdheid ook afgenomen worden,
door een beroepsbeoefenaar de maatregel van doorhaling in het register
op te leggen. Ik zal wel nader onderzoeken of het in het kader van
taakherschikking en versterking van de eerste lijn aangewezen is om aan
meer beroepsgroepen een zelfstandige bevoegdheid toe te kennen. Ik
denk daarbij bijvoorbeeld aan paramedici die vrij toegankelijk zijn in de
eerste lijn. Indien blijkt dat aan deze beroepsgroepen verantwoord een
zelfstandige bevoegdheid voor bepaalde voorbehouden handelingen
aangewezen kan worden, zullen deze beroepen overgebracht worden naar
het zware regime zodat het publiek tuchtrecht van toepassing is. De
komende periode zal ik hierover in gesprek treden met beroepsgroepen,
onder andere over de vraag onder welke voorwaarden dit zou kunnen.
Daarnaast zal ik in het kader van een aanpassing van het regime over
voorbehouden handelingen ook in gesprek treden met beroepsgroep van
verpleegkundigen over de ambulanceverpleegkundigen en de ambulancesector over de betekenis van de functionele zelfstandigheid binnen de
ambulancesetting.
Beroepenregulering: concretisering van bekwaamheid
Een belangrijk onderdeel van de regeling voorbehouden handelingen is
het vereiste van bekwaamheid. Een beroepsbeoefenaar is alleen bevoegd,
als hij ook daadwerkelijk bekwaam is.
Uit de evaluatie is gebleken dat het in de praktijk vaak lastig is
bekwaamheid vast te stellen. Aanbevolen wordt in te zetten op het
(verder) operationaliseren van de voor voorbehouden handelingen
cruciale termen opdracht, bevoegdheid, toezicht en tussenkomst. De
onderzoekers van de evaluatie Wet BIG bevelen in dat kader aan dat
zorginstellingen een overzicht creëren in de bekwaamheid van de
opdrachtnemers. Ook de commissie-Gevers wijst op de behoefte aan
nadere concretisering door veldpartijen van de eisen aan opdrachtverlening en bekwaamheid ter zake.
Ik deel de visie van de onderzoekers dat er behoefte is aan nadere
concretisering van o.a. het begrip bekwaamheid. Ik zie nadere normering
hiervan primair als een verantwoordelijkheid van het veld, als onderdeel
van een breder kwaliteitssysteem. Ik zal samen met de IGZ in overleg
treden met de betrokken beroepsorganisaties over de totstandkoming van
nadere veldnormen ten aanzien van bekwaamheid. Dit sluit aan bij de
Staat voor de Gezondheidszorg 2013, waarin de IGZ pleit voor sturen op
verantwoord functioneren. Door nadere normering van bekwaamheid
wordt beter inzichtelijk welke zorgverleners wel en niet aan de norm voor
verantwoord functioneren voldoen. Beroepscompetenties vormen daarbij
de graadmeter om het functioneren van een beroepsbeoefenaar periodiek
te beoordelen, waarmee (structureel) disfunctioneren voorkomen kan
worden. Uitbreiding van de herregistratie-eisen, zoals beschreven bij punt
7, kan hieraan ook een belangrijke bijdrage leveren. Zo kan bij intercollegiale toetsing en visitaties expliciete aandacht zijn voor de bekwaamheid
van individuele zorgverleners en kan dreigend disfunctioneren besproken
worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

18

Beroepenregulering: voorbehouden competenties
De onderzoekers bevelen aan om het begrip «voorbehouden competenties» nader te onderzoeken en te koppelen aan het systeem voorbehouden handelingen.
Zorgopleidingen worden steeds meer competentiegericht. Het gaat hierbij
meestal om generieke competenties, zoals de rol van verpleegkundige als
communicator. Dit zijn lastig af te bakenen competenties. Ik acht de tijd
nog niet rijp dergelijke generieke competenties te koppelen aan het
systeem van voorbehouden handelingen. Vooralsnog ben ik van mening
dat een systeem van «voorbehouden competenties» naast het systeem
van voorbehouden handelingen de zorg niet helderder en transparanter
zou maken. Transparantie over wie bevoegd is voor het zelfstandig
verrichten van voorbehouden handelingen acht ik wel nodig om patiënten
adequaat te beschermen. Om dezelfde reden neem ik de aanbeveling van
de RVZ niet over, waarin geadviseerd wordt alleen het vereiste van
bekwaamheid (in plaats van bevoegdheid EN bekwaamheid) verplicht te
stellen, voor het mogen verrichten van voorbehouden handelingen.
Tuchtrecht: juiste klachten bij het tuchtcollege
De onderzoekers stellen dat de normontwikkelende en corrigerende
werking van het tuchtrecht momenteel onvoldoende tot zijn recht komt.
Enerzijds komen volgens hen te veel lichte zaken voor de tuchtrechter,
anderzijds worden er te weinig zware zaken aangebracht bij de tuchtrechter. De onderzoekers constateren dat weinig tuchtklachten gegrond
worden verklaard.
In de periode 2007–2013 zijn jaarlijks gemiddeld tweederde van alle
klachten in raadkamer afgewezen omdat de klager niet-ontvankelijk was
(de klacht was bijvoorbeeld ingediend tegen een – tijdens de gedragingen
waarover werd geklaagd – niet-geregistreerde beroepsbeoefenaar), omdat
de klacht kennelijk ongegrond was (de klacht was bijvoorbeeld van
onvoldoende gewicht om te leiden tot een tuchtmaatregel) of omdat de
klager de klacht introk. Slechts eenderde van alle klachten bleken van
voldoende gewicht om te kunnen leiden tot een mondelinge behandeling
ter zitting. Van het aantal ter zitting behandelde klachten in de periode
2007–2013 bedroeg het percentage gegrond verklaarde klachten jaarlijks
ruim 40%. Het totaal percentage gegrond bevonden klachten (in
raadkamer en op zitting) ligt in de periode 2007–2012 jaarlijks op
gemiddeld 15% van het aantal klachten dat de regionale tuchtcolleges
jaarlijks afhandelt.
De onderzoekers geven aan dat veel klagers met hun ongenoegen over de
gang van zaken in de relatie met een hulpverlener bij het tuchtcollege in
feite aan het verkeerde adres zijn. De klacht is in die gevallen inhoudelijk
zo licht, te weinig gefundeerd of voldoet niet aan basale vereisten dat die,
naar het oordeel van het tuchtcollege, niet tot een mondelinge behandeling kan leiden en wordt afgedaan in raadkamer (buiten aanwezigheid
van partijen). De onderzoekers bevelen aan de klager te stimuleren eerst
de gewone klachtprocedure te volgen, alvorens een tuchtklacht in te
dienen.
Ik ben het met de onderzoekers eens, in het belang van alle betrokken
partijen en patiënten in het bijzonder, dat zoveel mogelijk tegengegaan
moet worden dat bij de tuchtrechter klachten ingediend worden die zich
niet lenen voor het tuchtrecht. Ook ik vind dat tuchtcolleges niet onnodig
moeten worden belast met klachten die sneller en beter elders
afgehandeld kunnen worden. Ook moeten «zware» klachten zoveel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

19

mogelijk wel bij de tuchtrechter terecht komen. Met «zware» klachten
wordt gedoeld op zaken waarbij een ernstig tuchtrechtelijk verwijt kan
worden gemaakt en er sprake is van ernstige gezondheidsschade (of een
grote kans daarop) en waarbij de zwaardere tuchtrechtelijke maatregelen
worden opgelegd.
Om te zorgen dat klachten op de juiste plaats afgehandeld worden neem
ik de volgende maatregelen. Zoals ik in verschillende debatten met uw
Kamer heb aangegeven, beoog ik met het wetsvoorstel voor de Wet
kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz) dat zorgaanbieders klachten
van cliënten zo laagdrempelig en informeel mogelijk oplossen, zodat deze
klachten niet onnodig juridiseren. Zorgaanbieders worden op grond van
de Wkkgz verplicht om een onafhankelijke functionaris aan te wijzen die
de cliënt over diens klacht van advies kan dienen, hem kan bijstaan bij de
formulering van een klacht en kan bemiddelen tussen hem en de
zorgverlener. Wanneer de cliënt er in het uiterste geval met zijn zorgaanbieder niet uit komt, kan de cliënt zijn klacht voorleggen aan een geschilleninstantie die bindende uitspraken kan doen en een schadevergoeding
kan toekennen van € 25.000,–. Daarnaast kunnen mensen met (klachtgerelateerde) vragen en klachten over de zorg voor advies en informatie
terecht bij het Landelijk Meldpunt Zorg10, dat in de zomer van 2014 van
start gegaan is. Bij het Landelijk Meldpunt Zorg kan de klager terecht voor
algemene informatie over de tuchtprocedure en het doel hiervan.
Wanneer iemand zich bij het Landelijk Meldpunt Zorg meldt met een
klacht die dusdanig ernstig is dat beoordeling door een tuchtrechter
mogelijk op zijn plaats is, zal het Landelijk Meldpunt Zorg (met
instemming van de burger) deze klacht voorleggen aan de IGZ.
Vervolgens beoordeelt de IGZ of zij nader onderzoek zal doen naar de
klacht. De IGZ richt zich hierbij op structurele risico’s voor de volksgezondheid. Daarnaast kan het Landelijk Meldpunt Zorg mensen in deze
gevallen wijzen op de mogelijkheid zelf (ook) een tuchtklacht in te dienen.
Indien gewenst, kan het Landelijk Meldpunt Zorg daarbij algemeen advies
en informatie geven.
Tuchtrecht: kostenveroordeling van de beklaagde
De onderzoekers bevelen aan dat het tuchtcollege de mogelijkheid krijgt in
geval van een gehele of gedeeltelijke gegrondverklaring van de klacht, de
beklaagde te veroordelen in de kosten die de klager redelijkerwijs heeft
moeten maken voor de behandeling van de klacht. De argumentatie van
de onderzoekers is dat daarmee voor klagers de drempel van hoge
proceskosten kan worden verlaagd en gestimuleerd kan worden dat
relatief meer zware zaken aan het tuchtcollege worden voorgelegd.
Anderzijds stellen de onderzoekers dat een klacht behoort tot het
beroepsrisico waartegen een beroepsbeoefenaar zich kan verzekeren.
Ik neem deze aanbeveling over. Ik wil zo veel mogelijk voorkomen dat
klagers afzien van het indienen van een klacht in zwaardere zaken als
gevolg van de proceskosten die zij moeten maken. Anderzijds wil ik
bereiken dat de kosten van de tuchtprocedure zoveel mogelijk worden
gedragen door degene die ertoe aanleiding heeft gegeven dat de
procedure noodzakelijk was. Ook in de Wet positie en toezicht advocatuur
(Stb. 2014, 354) is de mogelijkheid opgenomen van een kostenveroordeling van de advocaat ten aanzien van wie de tuchtrechter tot het
oordeel is gekomen dat een ingediende klacht geheel of gedeeltelijk
gegrond is. Deze wet voorziet eveneens, in navolging van de Wet
tuchtrechtspraak accountants in de invoering van een laagdrempelig

10

Kamerstuk 32 402, nr. 66.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

20

griffierecht11. Ik wil ook in het tuchtrecht van de Wet BIG voorzien in de
heffing van een laagdrempelig griffierecht. Daarmee wil ik een drempel
opwerpen voor bagatelklachten (klachten van geringe betekenis), gezien
het – zoals hiervoor aangegeven – grote aantal klachten dat in raadkamer
wordt afgehandeld. Indien de klacht geheel of gedeeltelijk gegrond wordt
verklaard, zal het door de klager betaalde griffierecht vergoed moeten
worden door de betrokken beroepsbeoefenaar.
Tuchtrecht: klachten verwijzen naar andere klachtinstanties
De onderzoekers adviseren dat tuchtcolleges de mogelijkheid moeten
krijgen relatief lichte zaken te verwijzen naar andere klachtinstanties. Het
gaat dan om klachten die zich naar hun aard niet lijken te lenen voor het
tuchtrecht. De onderzoekers stellen voor dat het tuchtcollege in dat geval
de tuchtklacht pas in behandeling neemt na behandeling van de klacht
door de zorgaanbieder en/of de geschilleninstantie.
Ik neem deze aanbeveling niet over. De belangrijkste reden hiervoor is dat
ik van mening ben dat de gang naar de tuchtrechter niet op deze wijze
beperkt mag worden. Het moet belanghebbenden altijd vrij staan om
direct een tuchtklacht in te dienen. Dat laat onverlet dat ik tuchtcolleges
zal vragen mensen te wijzen op de wenselijkheid hun klacht eerst via de
(informele) klachtenprocedure op te lossen. Ook zal ik de tuchtcolleges
vragen mensen te wijzen op het Landelijk Meldpunt Zorg, waar ze terecht
kunnen voor advies en begeleiding, waarna ze zelf goed geïnformeerd
kunnen beslissen wat ze met hun klacht doen. Een klager kan beslissen
om zowel een klacht in te dienen bij een geschilleninstantie om (individuele) genoegdoening te krijgen, als om een klacht in te dienen bij het
tuchtcollege ten behoeve van het algemeen belang van de patiëntveiligheid en de kwaliteit van de beroepsuitoefening. De verwachting is dat
klagers die individuele genoegdoening willen en niet beide procedures
willen doorlopen eerder een klacht zullen indienen bij een geschilleninstantie dan bij een tuchtcollege. Bij een geschilleninstantie staat namelijk
de individuele genoegdoening van de klager centraal en bij het tuchtcollege gaat het om de kwaliteit van de beroepsuitoefening.
Tuchtrecht: wijziging van de klacht tijdens het vooronderzoek
De Wet BIG biedt de mogelijkheid dat het tuchtcollege een vooronderzoek
laat uitvoeren voorafgaand aan de behandeling van de klacht op de
terechtzitting. Het vooronderzoek heeft tot doel zoveel mogelijk gegevens
bijeen te brengen, waarmee een voorlopig inzicht over de gedragingen
waarover is geklaagd wordt verkregen. De vooronderzoeker gebruikt
momenteel bij het vooronderzoek de klacht als uitgangspunt. De
onderzoekers bevelen aan om de positie van de vooronderzoeker te
veranderen. Zo bevelen zij aan dat de vooronderzoeker de mogelijkheid
krijgt ambtshalve of op verzoek van de klager de klacht te wijzigen of uit te
breiden. Het blijkt namelijk in de praktijk niet eenvoudig voor een klager
de klacht op de juiste wijze te formuleren. Daarnaast komt het soms voor
dat de klager onvoldoende informatie heeft om in de klacht de relevante
feiten te vermelden en de klacht tegen de juiste beroepsbeoefenaar in te
dienen.
Ik ben van mening dat de mogelijkheid tot wijziging van de klacht tijdens
het vooronderzoek noodzakelijk is om de effectiviteit van het tuchtrecht te
verbeteren. Onjuiste of onvolledige formulering van de tuchtklacht wordt
op deze manier verminderd, waardoor de klager beter in staat is een
11

Het griffierecht in de Wet tuchtrechtspraak accountants is gesteld op € 70 en in de Wet
toezicht positie en toezicht advocatuur op € 50.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

21

tuchtklacht in te dienen. Wanneer de klager ondersteund wordt bij het
formuleren van (de wijziging van) een klacht is van belang dat dit door
iemand geschiedt die een onafhankelijke en onpartijdige positie heeft. Ik
ben van mening dat deze taak niet voor de vooronderzoeker is weggelegd,
omdat hij deel uitmaakt van het tuchtcollege. Ik onderzoek de
mogelijkheid per tuchtcollege een functionaris beschikbaar te hebben die
de klager adviseert naar aanleiding van de bevindingen van het vooronderzoek. De klager kan dan indien nodig de klacht wijzigen of intrekken
en/of tegen anderen dan de beklaagde tuchtklachten indienen. De
functionaris is geen lid van het tuchtcollege. Daarmee zijn de verschillende rollen duidelijk gescheiden en is de onafhankelijkheid per uitvoerder
geborgd: de vooronderzoeker doet onderzoek naar de feiten en kan een lid
of secretaris van het tuchtcollege zijn, de functionaris is geen lid of
secretaris van het college en adviseert over de formulering van de klacht.
Ik acht het onwenselijk dat de functionaris de klacht ambtshalve kan
wijzigen, omdat dat hem klagende partij zou maken in de procedure.
Tuchtrecht: karakter van het vooronderzoek
De onderzoekers bevelen verder aan om aan het vooronderzoek het
vrijblijvende karakter te ontnemen door de vooronderzoeker en het
tuchtcollege de bevoegdheid te geven om aan het niet-verschijnen van
partijen gevolgen te verbinden.
In reactie hierop kan ik melden dat de tuchtcolleges deze bevoegdheid al
hebben: zij baseren hun beslissing immers op de beschikbare gegevens
(waaronder de verklaringen van partijen) en kunnen op die manier
gevolgen verbinden aan het niet-verschijnen tijdens het vooronderzoek.
De tuchtcolleges beslissen mede op basis van de gegevens die de
vooronderzoeker verzamelt. Aanpassing van de wet vind ik op dit punt
dus niet nodig.
Tuchtrecht: actieve rol van de IGZ als klager
Om verder te stimuleren dat meer zware zaken worden aangebracht bij de
tuchtcolleges bevelen de onderzoekers aan de rol van de IGZ als klager in
tuchtzaken te vergroten. Zij geven aan dat het Handhavingsschema voor
het indienen van een tuchtklacht dat de IGZ hanteert daarvoor voldoende
houvast biedt. Daarnaast dient de IGZ actiever gebruik te maken van het
wettelijk recht van hoger beroep in zaken, waarin zij zelf in eerste aanleg
niet als klager is opgetreden.
De aanbevelingen van de onderzoekers ondersteunen de door mij
ingezette koers van scherper toezicht en handhaving door de IGZ,
waarover ik uw Kamer bij brief van 3 juli 201312 heb geïnformeerd. De IGZ
brengt sinds 2012, in vergelijking met de jaren daarvoor, meer klachten
aan bij de tuchtcolleges als gevolg van het nieuw ingezette beleid. Of de
IGZ zich van het tuchtrecht moet bedienen om individuele beroepsbeoefenaren te corrigeren of dat de IGZ tegen de zorginstelling dient op te
treden, of beide wegen moet bewandelen, is afhankelijk van de omstandigheden van het geval. De IGZ zal in dat kader een tuchtzaak starten
wanneer zij oordeelt dat sprake is van tuchtwaardig handelen door de
beroepsbeoefenaar en hierbij het genoemde Handhavingsschema volgen.
Ook zal ze hoger beroep aantekenen wanneer hiertoe aanleiding bestaat.

12

Kamerstuk 33 149, nr. 21.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

22

Tuchtrecht: informeren van de IGZ door de tuchtcolleges
De onderzoekers bevelen tevens aan dat de tuchtcolleges meer mogelijkheden krijgen de IGZ te informeren over tuchtzaken en de IGZ te vragen
onderzoek te verrichten.
Ik vind het van belang dat de IGZ goed geïnformeerd is over tuchtuitspraken. Deze dragen immers bij aan normontwikkling binnen de zorg. De
IGZ ontvangt momenteel een afschrift van alle uitspraken van de
tuchtcolleges, de IGZ neemt die vervolgens mee in haar toezicht. Voortaan
zal de IGZ daarnaast periodiek een geaggregeerd overzicht van de
ingediende tuchtklachten ontvangen. Op die manier wordt de IGZ op de
hoogte gesteld van lopende tuchtzaken en kan zij deze informatie
benutten in haar toezichtstaak. Het toekennen van de bevoegdheid aan de
tuchtcolleges om de IGZ te vragen een onderzoek te laten verrichten neem
ik niet over. De IGZ zou hiermee mogelijk in een ondergeschikte hiërarchische verhouding komen te staan tot de tuchtcolleges en dat acht ik
onwenselijk. De tuchtcolleges kunnen wel de IGZ om inlichtingen
verzoeken.
Tuchtrecht: zelfstandig beroepsrecht voor beroepsorganisaties
De onderzoekers bevelen aan dat de betrokken beroepsorganisaties een
zelfstandig beroepsrecht krijgen met het oog op de juiste uitleg van door
hen opgestelde richtlijnen.
Ik acht het niet nodig dat beroepsorganisaties de mogelijkheid krijgen om
hoger beroep in te stellen tegen tuchtklachten waarin zij zelf niet als klager
zijn opgetreden. De beroepsorganisaties kunnen zich tot de IGZ wenden
als hoger beroep naar hun idee noodzakelijk is. De IGZ is vanwege haar
positie en takenpakket de aangewezen instantie om in dat kader beroep in
te stellen.
Tuchtrecht: herziening van de tuchtnormen
Het tuchtrecht in de Wet BIG kent twee tuchtnormen. De eerste tuchtnorm
ziet op het tekortschieten bij het verlenen van zorg ten opzichte van de
patiënt en diens naasten. De tweede tuchtnorm betreft gedragingen die
niet onder de eerste norm vallen, maar niettemin in strijd zijn met het
algemeen belang van een goede uitoefening van de individuele gezondheidszorg. Beide tuchtnormen richten zich tot een beroepsbeoefenaar die
handelt in de hoedanigheid van geregistreerde.
De onderzoekers stellen dat er onduidelijkheid bestaat over de reikwijdte
van de tweede tuchtnorm. Ten eerste wat betreft het handelen van een
BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaar die een bestuurlijke of organisatorische functie vervult. Bijvoorbeeld een bestuurder of directeur belast met
de portefeuille patiëntenzorg. Ten tweede wat betreft organisatorische
samenwerking en afstemming door BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaren (bijvoorbeeld bij ketenzorg), als er geen sprake is van een directe
hulpverleningsrelatie met de patiënt. Om de onduidelijkheid op te lossen,
bevelen de onderzoekers aan de tweede tuchtnorm te herformuleren.
Ik acht aanpassing van de tuchtnormen voor door de onderzoekers
genoemde situaties niet nodig. De tuchtnormen zijn weliswaar open
geformuleerd, maar door de jurisprudentie concreter ingevuld. Voor de
organisatorische samenwerking en afstemming door BIG-geregistreerde
beroepsbeoefenaren, blijkt uit de wetsgeschiedenis dat de eerste of
tweede tuchtnorm van toepassing kan zijn. Bijvoorbeeld als het gaat om
informatieoverdracht binnen de zorgketen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

23

Wat betreft beroepsbeoefenaren die een bestuurlijke of organisatorische
functie vervullen volgt het Centraal Tuchtcollege13 de lijn dat het handelen
en nalaten van BIG-geregistreerden onder het bereik van de tweede
tuchtnorm kan vallen. Dit voor zover a) er voldoende weerslag is op het
belang van de individuele gezondheidszorg, b) er sprake is van gedragingen in de hoedanigheid van geregistreerde en c) de geregistreerde
geen beleidsvrijheid toekomt vanuit zijn functie. Het Centraal Tuchtcollege
stelt dat voorkomen moet worden dat de betrokken beroepsbeoefenaar
tuchtrechtelijk aansprakelijk wordt gehouden voor keuzes in de bedrijfsvoering waarvoor hem in zijn managementfunctie in beginsel beleidsvrijheid toekomt, ook al kunnen die keuzes gevolgen hebben voor de
individuele gezondheidszorg. Veel reguliere werkzaamheden van een
bestuurder, zoals beslissingen over investeringen, vallen daarmee niet
onder het bereik van de tweede tuchtnorm. Ik vind, net als het Centraal
Tuchtcollege, dat handelen binnen de beleidsvrijheid van een bestuurlijke
functie niet thuishoort binnen het tuchtrecht, maar handelen in strijd met
een evidente verplichting die betrekking heeft op het belang van de
individuele gezondheidszorg wel. Anders geformuleerd: de
BIG-geregistreerde bestuurder moet in concrete situaties handelen
volgens de normen van het beroep waarvoor hij geregistreerd is. Zo mag
een BIG-geregistreerde bestuurder bijvoorbeeld niet de IGZ op het
verkeerde been zetten. Van keuzevrijheid (beleidsvrijheid) is dan immers
geen sprake. De lijn van het Centraal Tuchtcollege sluit aan bij de
onderscheiden verantwoordelijkheden van instellingen en individuen. Ik
zie daarom geen reden om de tuchtnormen op dit punt aan te passen en
zal de verdere ontwikkelingen in de jurisprudentie blijven volgen.
Aanpassing van de tuchtnormen vind ik wel wenselijk om onduidelijkheid
weg te nemen over de vraag of het tuchtrecht van toepassing kan zijn op
gedragingen die BIG-geregistreerden niet verrichten in de hoedanigheid
van geregistreerde. Dit voor zover het handelen of nalaten betreft dat een
beroepsbeoefenaar niet betaamt en waarbij een relatie gelegd kan worden
met de beroepsuitoefening dan wel de beroepsnormen. Gedacht kan
worden aan zedendelicten die buiten de hoedanigheid van beroepsbeoefenaar worden verricht.
Tuchtrecht: collectieve tuchtrechtelijke aansprakelijkheid
Onderzocht is of het tuchtrecht voldoende mogelijkheden biedt om bij
samenwerking en ketenzorg adequate maatregelen te nemen tegen
beroepsbeoefenaren die ondeskundig en onzorgvuldig handelen. De
onderzoekers bevelen in dat kader aan om de tweede tuchtnorm te
verduidelijken, zoals hiervoor besproken. De onderzoekers zien onvoldoende aanleiding voor de introductie van een collectieve tuchtrechtelijke
aansprakelijkheid van een maatschap of ander samenwerkingsverband.
Dit past namelijk niet bij wisselende vormen van samenwerking binnen de
zorg en de individuele aard van de tuchtmaatregelen.
Zoals hierboven aangegeven biedt het tuchtrecht al veel mogelijkheden
om bij samenwerking en ketenzorg toegepast te worden, ook wanneer
geen sprake is van direct patiëntencontact. Voorbeelden zijn: de situatie
waarbij sprake is van onvoldoende informatie-uitwisseling waardoor
risico’s voor de patiëntveiligheid ontstaan, de situatie waarbij een
beroepsbeoefenaar onvoldoende adequaat heeft gehandeld bij disfunctioneren van een collega of de situatie waarbij een beroepsbeoefenaar
andere collega’s onder druk zet om over disfunctioneren te zwijgen. Bij
gebrekkig functioneren kan iedere betrokken beroepsbeoefenaar
13

CTG 19 april 2011, C2010.159; CTG 5 juli 2011, C2010.114; CTG 18 oktober 2011, C2010.158;
CTG 26 maart 2013, C2012.091.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

24

afzonderlijk tuchtrechtelijk aansprakelijk worden gesteld voor de fouten
die aan hem zijn toe te rekenen. Ik deel het standpunt van de onderzoekers dat er onvoldoende aanleiding is voor de introductie van een
collectieve tuchtrechtelijke aansprakelijkheid van een maatschap of ander
samenwerkingsverband, zoals bij ketenzorg. Het uitgangspunt van het
tuchtrecht is de individuele verantwoordelijkheid van beroepsbeoefenaren
en dit uitgangspunt wil ik behouden. Dit betekent niet dat altijd één
persoon verantwoordelijk is. Een klager kan tegen meerdere personen
tuchtklachten indienen, De resultaten van het vooronderzoek kunnen
aanleiding zijn voor de klager om alsnog tuchtklachten in te dienen tegen
andere BIG-geregistreerde leden van een maatschap of samenwerkingsverband. Zo kan de tuchtrechter ieders verantwoordelijkheid in het
samenwerkingsverband of in de zorgketen beoordelen.
Overheveling van de taken van het CMT
De Wet BIG bevat een regeling voor het opleggen van preventieve of
beveiligende maatregelen wegens ongeschiktheid, door lichamelijke of
geestelijke ziekte of door verslaving. Het verschil met de tuchtprocedure
is, dat er nog niet echt iets mis gegaan hoeft te zijn. De IGZ kan een
voordracht indienen bij het College van Medisch Toezicht (CMT) dat
maatregelen kan nemen, variërend van het treffen van bijzondere
voorwaarden tot doorhaling van de registratie.
De onderzoekers stellen dat het CMT feitelijk niet functioneert omdat daar
vrijwel geen zaken worden aangebracht door de IGZ. De procedure
wegens ongeschiktheid van een beroepsbeoefenaar kan volgens de
onderzoekers beter worden benut indien die wordt ondergebracht bij de
tuchtcolleges. Daarmee wordt, zo stellen de onderzoekers, slagvaardig
optreden bevorderd, vooral in die gevallen waarin in de loop van de
tuchtzaak blijkt dat verslavingsproblematiek een belangrijke rol speelt.
Ik ben voornemens het CMT organisatorisch onder te brengen bij de
tuchtcolleges. De aard van de tuchtrechtprocedure en de procedure
wegens ongeschiktheid zijn echter verschillend. Ik zal bezien of de
procedure bij het CMT, onder andere wat betreft de samenstelling van het
college, gelijk kan worden getrokken met de tuchtrechtprocedure. Daarbij
bezie ik onder andere het risico dat de noodzakelijke deskundigheid om
tot een oordeel over ongeschiktheid te komen, teveel versnipperd raakt.
Mochten daar geen belemmeringen voor bestaan, dan wil ik de tuchtcolleges bevoegd maken op voordracht van de IGZ te oordelen over de
ongeschiktheid van een beroepsbeoefenaar. Ik onderzoek daarbij welke
verdere verbeteringen aangebracht kunnen worden om tot een effectieve
procedure te komen.
Overigens geldt bij ongeschiktheid en disfunctioneren, bijvoorbeeld
wegens verslaving, dat alles in het werk gesteld moet worden om dit te
voorkomen. Op het gebied van de bestrijding van alcohol, drugs- en
medicijnmisbruik dragen werkgevers en beroepsgroepen een belangrijke
verantwoordelijkheid. Ik verwacht dat werkgevers beleid hebben voor
middelengebruik onder hun werknemers en dat beroepsbeoefenaren
elkaar aanspreken op middelengebruik tijdens het werk. Ik ben in overleg
met relevante partijen voor de ondersteuning van een programma om
artsen en andere zorgverleners met verslavingsproblemen beter te
begeleiden. Ook vind ik duidelijke normen belangrijk. Ik overweeg een
«zero tolerance» norm in te voeren voor het gebruik van alcohol en
verdovende middelen tijdens het werk in de zorg, zoals deze in de
luchtvaart wordt gehanteerd. Ook onderzoek ik of andere normen
toepasbaar zijn in de zorg, zoals de normen uit de verkeerswetgeving.
Daarnaast ben ik voornemens de IGZ extra bevoegdheden te geven om in

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

25

voorkomende gevallen een beroepsbeoefenaar te kunnen testen op
overtreding van de normen ten aanzien van middelengebruik. Ik
onderzoek momenteel wat de consequenties hiervan zijn en hoe dit
juridisch vormgegeven kan worden.
Tuchtrecht: beroepsbeperkingen binnen het tuchtrecht («beroepsverbod»)
Vanuit het oogpunt van patiëntveiligheid kan het noodzakelijk zijn om een
beroepsbeoefenaar niet alleen in de uitoefening van het BIG-beroep te
kunnen beperken, maar ook in de uitoefening van andere beroepen
waarbij hij patiënten behandelt. De onderzoekers bevelen aan om de
strafrechter een dergelijke bevoegdheid te geven, waarover later in deze
tekst meer.
Ik ga in overleg met het Ministerie van Veiligheid en Justitie de
mogelijkheid uitwerken dat de tuchtcolleges BIG-geregistreerde beroepsbeoefenaren beperkingen op kunnen leggen met betrekking tot het recht
om een beroep in de zorg uit te oefenen. Deze bevoegdheid voor de
tuchtcolleges is aanvullend op de mogelijkheden binnen het strafrecht.
Momenteel kan het tuchtcollege als zwaarste maatregel doorhaling in het
register opleggen. Er zijn echter situaties denkbaar waarbij het feit dat
betrokkene een ernstig gevaar vormt voor patiënten niet uitsluitend
samenhangt met het beroep waarvoor hij BIG-geregistreerd is. Betrokkene
zou in die situatie na doorhaling nog wel andere, niet wettelijk gereguleerde beroepen in de individuele gezondheidszorg mogen uitoefenen en
op die manier een gevaar opleveren voor patiënten. Dat vind ik onwenselijk. Een tuchtcollege kan in de nieuwe situatie, naast het opleggen van
de doorhaling in het BIG-register, de beroepsbeoefenaar ook de
bevoegdheid ontzeggen om bijvoorbeeld een bepaalde categorie
patiënten te behandelen. Indien de beroepsbeoefenaar een ernstig gevaar
vormt voor alle patiënten zou een tuchtcollege de beroepsbeoefenaar
zelfs het recht kunnen ontzeggen om een beroep in de individuele
gezondheidszorg uit te oefenen. Betrokkene heeft dan nog wel de
mogelijkheid om in de zorg werkzaam te zijn, zolang hij een functie vervult
waarbij hij geen patiënten behandelt.
Tuchtrecht: overige aanpassingen
Voorlopige voorziening
De onderzoekers stellen dat bij uitbreiding van het arsenaal aan maatregelen mijn voornemen past, het tuchtcollege de bevoegdheid te geven
een beroepsbeoefenaar direct te schorsen bij wijze van voorlopige
voorziening. Dit wanneer sprake is van een ernstig vermoeden van
handelen of nalaten waardoor het volksgezondheidsbelang ernstig wordt
geschaad of ernstig dreigt te worden geschaad. De onderzoekers bevelen
aan dat de bevoegdheid tot het doen van een dergelijk verzoek aan de IGZ
wordt voorbehouden.
Zoals ik uw Kamer in mijn brief over het tuchtrecht van 16 juli 201314 heb
aangekondigd, maakt de bevoegdheid een beroepsbeoefenaar direct te
schorsen bij wijze van voorlopige voorziening onderdeel uit van de
komende wetswijziging van de Wet BIG.

14

Kamerstuk 31 016, nr. 55.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

26

Stimuleren van nadere criteria en motivering van de tuchtmaatregelen
De onderzoekers concluderen op basis van tuchtrechtelijke jurisprudentie
dat het beleid van de tuchtcolleges bij het opleggen van een
waarschuwing onvoldoende consistent is. Daarnaast is in de praktijk van
de tuchtrechtspraak de afstand tussen de waarschuwing en de berisping
vaak betrekkelijk klein. De onderzoekers doen de aanbeveling aan de
tuchtcolleges om het beleid voor het opleggen van maatregelen te
verhelderen. Zij bevelen aan om voorwaarden te formuleren waaraan de
motivering van maatregelen moet voldoen. Duidelijke criteria voor het
opleggen van maatregelen en een heldere motivering van de opgelegde
maatregel zijn essentieel voor de transparantie van het tuchtrecht en het
maatschappelijk draagvlak voor de tuchtrechtelijke uitspraken.
Ik zal beide aanbevelingen onder de aandacht brengen van de tuchtcolleges en met de colleges in overleg treden op welke wijze aan deze
aanbevelingen uitvoering kan worden gegeven.
Wijziging van de procedure voor benoeming van de leden van de
tuchtcolleges
In de huidige praktijk zijn het vooral de beroepsorganisaties die kandidaten via een informele procedure aandragen voor het vervullen van
vacatures in de tuchtcolleges. Vanuit het oogpunt van onafhankelijkheid
en transparantie bevelen de onderzoekers aan een werkwijze te ontwikkelen waarbij duidelijk is dat de tuchtcolleges leidend zijn bij het vervullen
van vacatures van leden-beroepsgenoten.
De Wet BIG bepaalt dat de benoeming van leden-beroepsgenoten van de
tuchtcolleges plaatsvindt bij koninklijk besluit op voordracht van de
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Ik ben met de onderzoekers eens dat deze benoemingen transparant dienen te gebeuren. Ik zal
samen met de tuchtcolleges een reglement ontwikkelen voor de
benoeming van collegeleden. Het reglement zal regels bevatten ten
aanzien van de wijze waarop en criteria aan de hand waarvan kandidaten
worden geworven, geselecteerd en voorbereid op een positie in de
tuchtrechtspraak. Daarnaast worden voorzitters van de tuchtcolleges
momenteel voor het leven benoemd, terwijl voor de leden-juristen en
leden-beroepsgenoten een termijnbenoeming geldt. Ik ben voornemens
ook voor de voorzitter een termijnbenoeming te laten gelden. Daarnaast
wil ik voor alle termijnbenoemingen de mogelijkheid van een- of
tweemaal herbenoemen introduceren.
Mogelijkheid om een klacht gegrond te verklaren zonder
maatregel
De onderzoekers bevelen aan de tuchtcolleges de mogelijkheid te geven
een klacht gegrond te verklaren zonder daarbij een maatregel op te
leggen.
Deze mogelijkheid is reeds in de jurisprudentie van het Centraal Tuchtcollege aanvaard, maar een wettelijke regeling ontbreekt nog. Ik zal de
wet op dit punt aanpassen. In de uitspraak moet het tuchtcollege
motiveren waarom het de klacht gegrond acht, maar geen maatregel
oplegt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

27

Uitbreiding van het toezicht op de tenuitvoerlegging van tuchtmaatregelen
De onderzoekers stellen dat het toezicht op de tenuitvoerlegging van de
tuchtrechtelijke maatregelen niet goed is geregeld. Zij bevelen daarom
aan het toezicht op de naleving van de voorwaardelijke schorsing, de
schorsing en de doorhaling van de registratie bij wet op te dragen aan de
IGZ. Vanwege de kenbaarheid voor de patiënt bevelen de onderzoekers
aan ook een doorhaling van de inschrijving in het register aan te tekenen.
Ik neem de aanbeveling over wat betreft het toezicht op de naleving van
de voorwaardelijke schorsing. Voor de overige tuchtmaatregelen is het
toezicht door de IGZ reeds in de Wet BIG geregeld. Sinds februari 2014
worden doorhalingen die zijn opgelegd door een tuchtcollege of rechter,
aangetekend in het BIG-register.
Mogelijkheid om ongegronde klachten af te doen door een
voorzittersbeslissing
De onderzoekers bevelen aan dat de tuchtcolleges de mogelijkheid krijgen
van eenvoudige afdoening van (kennelijk) ongegronde klachten door een
voorzittersbeslissing, teneinde een omslachtige behandeling door een
voltallig college in de raadkamer te voorkomen.
Aan deze aanbeveling, die ziet op procedurele efficiëntie, zal ik uitvoering
geven. Op deze manier wordt voorkomen dat zaken die snel kunnen
worden afgehandeld een relatief groot beslag leggen op de capaciteit van
de tuchtcolleges.
Mogelijkheden van het tuchtrecht in de aanpak van fraude
De onderzoekers stellen dat het instrument van het tuchtrecht meer
aandacht verdient in een integrale aanpak van fraude door beroepsbeoefenaren in de zorg. Het tuchtrecht biedt hiervoor al mogelijkheden.
Ik verwijs u naar mijn brief van 19 december 201315 waarin dit punt aan de
orde is gesteld en waarin ik de zorgverzekeraars heb opgeroepen om
gebruik te maken van hun mogelijkheid om een tuchtklacht in te dienen
tegen een frauderende beroepsbeoefenaar. Daarnaast maakt de aanpak
van frauderende beroepsbeoefenaren onderdeel uit van het toezicht- en
handhavingbeleid van de IGZ. Met de brief van 19 december 2013
beschouw ik de motie van de leden Bruins Slot (CDA) en Klever (PVV) als
afgehandeld. Zoals in de brief is aangegeven concluderen de onderzoekers dat het redelijk lijkt om te veronderstellen dat voor de tuchtrechter
stelselmatige oplichting van de zorgverzekeraar aanleiding zal geven tot
de zwaarste maatregel, namelijk doorhaling van de inschrijving in het
BIG-register.
Strafrecht
Conclusies van de onderzoekers wat betreft strafrecht
De onderzoekers constateren dat het strafrecht in de gezondheidszorg
weinig wordt ingezet. Dat is volgens hen op zich geen probleem omdat
het strafrecht een ultimum remedium is. Daarbij is het tuchtrecht in
bepaalde situaties meer geschikt om op te treden tegen disfunctionerende
beroepsbeoefenaren. Voor het geringe aantal aangiftes en het geringe
aantal medische strafzaken geven de onderzoekers een aantal verkla15

Kamerstuk 28 828, nr. 38.
54.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

28

ringen. Volgens de onderzoekers hebben instellingen de neiging bij
ernstige medische fouten zelf op te treden in plaats van aangifte te doen.
Daarnaast is volgens de onderzoekers de formulering van de strafbepaling
in de Wet BIG een verklaring dat weinig strafvervolging plaatsvindt.
Wijziging van de strafbepaling van artikel 96 Wet BIG
Om zoveel mogelijk hindernissen voor effectieve handhaving van de
huidige strafbepaling in de Wet BIG weg te nemen, bevelen de onderzoekers aan de strafbepaling van artikel 96 Wet BIG te wijzigen. De
onderzoekers adviseren om het veroorzaken van «schade» (of de
aanmerkelijke kans daarop) aan de gezondheid van een ander te
vervangen door het ruimere begrip «benadeling», zodat daaronder ook
schade aan de geestelijke gezondheid kan worden begrepen. Daarmee
wordt dezelfde terminologie gehanteerd als in het Wetboek van strafrecht.
De onderzoekers bevelen daarnaast aan, benadeling van iemands
gezondheid als overtreding te schrappen. Het delict blijft als misdrijf
gehandhaafd in de Wet BIG. De onderzoekers bevelen aan om de
strafmaat te verhogen naar twee jaar gevangenisstraf of een geldboete
van de derde categorie. Ook bevelen zij aan om bij het misdrijf van
artikel 96 te voorzien in een tweetal strafverhogingsgronden. Deze houden
in dat op het feit een maximale gevangenisstraf van vier c.q. zes jaar of
een geldboete van de vierde categorie wordt gesteld indien de benadeling
van de gezondheid zwaar lichamelijk letsel c.q. de dood tot gevolg heeft.
Ik ben met de onderzoekers eens dat genoemde aanpassingen effectieve
handhaving van de strafbepaling in de Wet BIG bevorderen. De Wkkgz
bevat de verhoging van de strafmaat, met een geldboete van de vierde
categorie in plaats van de derde. De overige aanbevelingen zal ik ook
overnemen.
Uitbreiding van het bereik dan de strafbepaling
De onderzoekers bevelen aan de beperking in de strafbepaling dat het
moet gaan om handelingen buiten de grenzen van iemands «deskundigheid», te schrappen om onnodige beperking in de toepassing van
artikel 96 te vermijden. Om dezelfde reden bevelen de onderzoekers aan
de strafbepaling te richten tot eenieder die buiten noodzaak de
gezondheid van een ander benadeelt, dus los van het restrictief werkende
criterium met betrekking tot het al dan niet ingeschreven zijn in het
BIG-register.
Aan beide aanbevelingen geef ik uitvoering in de Wkkgz.
Strafbepaling en niet-reguliere behandelaren
De onderzoekers bevelen aan de strafbepaling in artikel 96 Wet BIG aan te
scherpen, zodat een niet-reguliere behandelaar strafbaar is als hij
daadwerkelijk overwegende invloed op de patiënt heeft uitgeoefend om
hem van de reguliere geneeskunst te weerhouden. De onderzoekers
adviseren om voor de niet-reguliere behandelaar in de Wet BIG een
uitdrukkelijke zorgplicht op te nemen om elke discussie daarover uit te
sluiten.
Ik ondersteun de gedachte achter beide aanbevelingen, maar een
wetswijziging acht ik op beide punten overbodig. Al het doen en laten van
een zorgverlener dat benadeling van de gezondheid of een aanmerkelijke
kans daarop bij de patiënt veroorzaakt, valt onder artikel 96. Dus ook
overwegende invloed op de patiënt uitoefenen om hem van de reguliere
geneeskunst te weerhouden. Daarnaast mogen niet-reguliere behande-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

29

laren op grond van het wetsvoorstel voor de Wkkgz slechts zorg verlenen
die buiten noodzaak niet leidt tot schade of een aanmerkelijke kans op
schade voor de gezondheid van de cliënt. Ook dient de niet-reguliere
behandelaar de rechten van de cliënt op grond van het wetsvoorstel voor
de Wkkgz in acht te nemen en hem met respect te behandelen.
Beroepsverbod
De onderzoekers bevelen aan om in de Wet BIG een bredere regeling op
te nemen voor de ontzetting door de strafrechter van het recht om het
beroep uit te oefenen. Een dergelijke regeling zou volgens de onderzoekers aan de strafrechter de ruimte moeten bieden om een behandelaar
of zorgverlener een algeheel beroepsverbod op te leggen betrekking
hebbend op elke vorm van hulpverlening. Dat verbod zou de strafrechter
volgens de onderzoekers moeten kunnen opleggen ongeacht in welke
setting betrokkene het delict heeft gepleegd: beroepsmatig of niet, direct
of indirect, bijvoorbeeld in adviserende of faciliterende zin, dan wel
zelfstandig handelend of in opdracht van een bevoegde
BIG-geregistreerde.
In mijn brief van 9 juli 201317 heb ik gewezen op het vonnis van de
Rechtbank Amsterdam van 20 april 201218. In dat vonnis heeft de
strafrechter de veroordeelde ontzet van het recht «tot directe of indirecte
uitoefening van een beroep in de gezondheidszorg of maatschappelijke
zorg». Uit dit vonnis blijkt dat de strafrechter bereid is in voorkomende
gevallen een algeheel beroepsverbod voor de zorg op te leggen. Ik zal met
mijn ambtgenoot van Veiligheid en Justitie de verdere ontwikkeling van
de rechtspraak op dit punt volgen. Zoals eerder in deze brief aangegeven
ben ik tevens voornemens een «beroepsverbod» binnen het tuchtrecht in
te voeren.
Ten slotte bevelen de onderzoekers aan om te voorzien in de bevoegdheid
om de behandelaar, die verdacht wordt van overtreding van artikel 96 Wet
BIG, in afwachting van een definitief oordeel van de strafrechter, direct
een beroepsverbod op te leggen met daaraan te verbinden voorwaarden,
inclusief de oplegging van een dwangsom.
Op grond van de Wet BIG hebben de officier van justitie en de strafrechter
de mogelijkheid om een voorlopige voorziening te treffen. In de praktijk is
het doorgaans de IGZ die als eerste een situatie constateert waarin het
noodzakelijk is dat de beroepsbeoefenaar direct zijn werkzaamheden
staakt. Los van de strafrechtelijke mogelijkheden heeft de IGZ ten aanzien
van BIG-beroepsbeoefenaren die als solist optreden de mogelijkheden om
een bevel op te leggen en krijgt zij daarnaast de mogelijkheid om een
voorlopige voorziening aan te vragen bij de tuchtrechter. In de Wkkgz is
voorzien in de mogelijkheid dat de IGZ niet alleen aan solistisch werkende
BIG-beroepsbeoefenaren, maar ook aan andere solistisch werkende
zorgverleners een bevel kan opleggen (naast de mogelijkheid om aan
zorginstellingen een bevel op te leggen).
Samenwerking van OM en IGZ
Bij medische zaken waarin een vermoeden van een strafbaar feit bestaat,
speelt de vraag wanneer de IGZ naar het Openbaar Ministerie (OM) moet
stappen, en wanneer zij eerst zelf onderzoek verricht om feiten boven tafel
te krijgen, alvorens alsnog aangifte te doen. De onderzoekers constateren
onduidelijkheid rondom de sfeerovergang tussen de bestuurlijke en
17
18

Kamerstuk 33 149, nr. 21.
LJN BW3465.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

30

strafrechtelijke onderzoeksfase. Om de handhaving te verbeteren, bevelen
de onderzoekers aan dat de IGZ in een veel vroeger stadium met het OM
overlegt. Ook omgekeerd moet het OM contact leggen met de IGZ als het
initiatief bij het OM ligt, zoals bij een aangifte of een melding van een
niet-natuurlijke dood. De onderzoekers bevelen daarnaast aan om een
vaste instantie aan te wijzen waar medische strafzaken in hoger beroep
kunnen worden behandeld teneinde meer eenheid en deskundigheid in de
rechtstoepassing te bevorderen.
Ik vind het van groot belang dat in dergelijke situaties zorgvuldig
gehandeld wordt. Ik heb dit punt onder de aandacht gebracht van de IGZ,
en de IGZ en het OM hebben dit punt inmiddels gezamenlijk opgepakt.
Over de aanbeveling om een vaste instantie aan te wijzen voor medische
strafzaken in hoger beroep, die mij zinvol voorkomt, zal ik overleg voeren
met mijn ambtgenoot van Veiligheid en Justitie.
Beroepsgeheim
Een ander onderdeel van de Wet BIG vormt het beroepsgeheim. Het
beroepsgeheim was geen onderdeel van de opdracht voor deze evaluatie,
omdat het eerder al onderzocht is19. De onderzoekers volstaan met de
aanbeveling om het medisch beroepsgeheim niet langer te regelen via de
Wet BIG, maar via de specifieke zorgwetgeving, zoals de Wkkgz. Deze
aanbeveling houdt geen inhoudelijke wijziging van het beroepsgeheim in.
Ik hecht veel waarde aan de geheimhoudingsbepaling als een belangrijk
element voor beroepen in de gezondheidszorg. Op dit moment zal ik geen
wijzigingen aan de bepaling zoals opgenomen in de Wet BIG uitvoeren. In
mijn brief van 3 oktober 201320 heb ik uw Kamer geïnformeerd dat
wijziging van enkele specifieke wetten in voorbereiding is om doorbreking
van het medisch beroepsgeheim onder omstandigheden mogelijk te
maken in het kader van fraudebestrijding. Daarnaast is in het wetsvoorstel
32 398 Wet forensische zorg, dat in behandeling is in de Eerste Kamer, de
mogelijkheid opgenomen om onder bepaalde omstandigheden, als
ultimum remedium, en met inachtneming van de nodige rechtswaarborgen als een zwaarwegend advies van een multidisciplinaire commissie
en met tussenkomst van de rechter, medische informatie over weigerende
observandi te vorderen van hun behandelaren ten behoeve van het
opstellen van een pro justitia-rapportage.

19

Medisch beroepsgeheim in dubio, Instituut Beleid & Management Gezondheidszorg, Erasmus
Universiteit Rotterdam, 2012 (Kamerstuk 33 400 XVI, nr. 129).
20
Kamerstuk 33 750 XVI, nr. 8. Zie ook de brieven van 16 september 2013 (Kamerstuk 28 828,
nr. 50) en 15 november 2013 (Kamerstuk 28 828, nr. 57).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

31

Bijlage 2:

Toelichting op de Wet BIG
De Wet BIG is een kwaliteitswet ter bescherming van patiënten. De
doelstelling van de wet is tweeledig: het bewaken en bevorderen van de
kwaliteit van de beroepsuitoefening en het beschermen van de patiënt
tegen ondeskundig en onzorgvuldig handelen door beroepsbeoefenaren.
De wet spitst zich toe op de individuele gezondheidszorg. Hiermee wordt
gedoeld op handelingen die rechtstreeks gericht zijn op een persoon en
het doel hebben de gezondheid van die persoon te bevorderen of te
bewaken. De Wet BIG laat de uitoefening van de individuele gezondheidszorg in principe vrij voor iedereen. Dit betekent dat niet-BIGgeregistreerde beroepsgroepen zorg mogen verlenen, maar niet dat
iedereen alles mag. Bepaalde beroepen kennen een beschermde titel en
bepaalde handelingen zijn voorbehouden aan bevoegde beroepsbeoefenaren. De belangrijkste onderdelen van de Wet BIG zijn beroepenregulering en tuchtrecht. De onderdelen worden hieronder nader toegelicht.
Beroepenregulering
Via de Wet BIG zijn beroepen gereguleerd waarvan de titel beschermd is.
Beroepen in het lichte regime (waarover later meer) kennen een
beschermde opleidingstitel. Deze mag gevoerd worden als een wettelijk
vastgelegde opleiding afgerond is. Beroepen in het zware regime
(waarover later meer) kennen een beschermde beroepstitel. Deze mag
gevoerd worden als een wettelijk vastgelegde opleiding afgerond is en
daarnaast is een voorwaarde dat de beroepsbeoefenaar geregistreerd
moet staan. Zo mag alleen iemand die verloskunde gestudeerd heeft en in
het register van verloskundige is ingeschrevene, deze titel voeren.
Beroepen die gereguleerd zijn in het zware regime van de Wet BIG zijn
vindbaar via het BIG-register. Zo is voor het publiek controleerbaar of
iemand terecht een beschermde titel voert. Deze beroepsgroepen moeten
ook aan herregistratie-eisen voldoen. Hierdoor wordt bereikt dat alleen
beroepsbeoefenaren die over actuele deskundigheid beschikken,
ingeschreven staan in het register. Daarnaast kent de Wet BIG een
regeling «voorbehouden handelingen». Dit zijn bepaalde risicovolle
handelingen, die onbevoegden niet zelfstandig mogen verrichten. In de
Wet BIG is opgenomen welke beroepsgroepen bevoegd zijn voor deze
handelingen. Zo is een verloskundige bevoegd om zelfstandig verloskundige handelingen te verrichten.
Tuchtrecht
De Wet BIG regelt dat beroepsbeoefenaren die ingeschreven zijn in het
BIG-register, onder het tuchtrecht vallen. Het tuchtrecht vervult twee
functies. Ten eerste, het bevorderen van het lerend vermogen van de
sector. Door het tuchtrecht worden de normen van het professionele
handelen verduidelijkt en aangescherpt. Ten tweede de repressieve
functie om disfunctionerende beroepsbeoefenaren te corrigeren en zo
nodig van de beroepsuitoefening uit te sluiten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

32

Tabel 1. Doel en belangrijkste onderdelen Wet BIG
Doel Wet BIG

Belangrijkste onderdelen Wet BIG

•

Beroepenregulering
•
titelbescherming
•
opleidingseisen
•
herregistratie
•
voorbehouden handelingen

•

Het bewaken en bevorderen van de
kwaliteit van de beroepsuitoefening
Het beschermen van de patiënt tegen
ondeskundig en onzorgvuldig handelen

Tuchtrecht
•
aanscherpen van de norm voor
professioneel handelen
•
corrigeren/uitsluiten van individuele
beroepsbeoefenaren

Beroepenregulering: licht en zwaar regime
De Wet BIG kent twee regimes om beroepen te reguleren. Er is een
zogenaamd «zwaar regime» op grond van artikel 3 van de Wet BIG en een
«licht regime» op grond van artikel 34 van de Wet BIG.
Er zijn vijftien beroepen21 gereguleerd volgens het lichte regime. Het gaat
vooral om voor het publiek direct toegankelijke beroepen, zoals ergotherapeut en huidtherapeut. Ten aanzien van deze beroepen worden de
opleidingseisen en het deskundigheidsgebied op grond van de wet
vastgesteld. Deze beroepen zijn niet onderworpen aan publiek tuchtrecht
en ze zijn niet vindbaar in het BIG-register.
Het zware regime is momenteel van toepassing op acht basisberoepen22.
Voor deze beroepen zijn registers ingesteld en zij vallen onder het
publieke tuchtrecht. Ook geldt voor deze beroepen een plicht tot herregistratie. Bij deze beroepen kunnen daarnaast specialismen aangewezen,
waarover in de volgende paragraaf meer.
Aan beroepen die onder het zware regime vallen kan de bevoegdheid tot
het zelfstandig uitvoeren van voorbehouden handelingen toegekend
worden. Beroepen die onder het lichte regime vallen kennen alleen
functionele zelfstandigheid. Het verschil hiertussen wordt verderop in
deze tekst toegelicht (zie ook tabel 3). Tabel 2 geeft een overzicht van de
verschillen tussen het lichte en zware regime.
Tabel 2. Lichte en zware regime van de Wet BIG
Opleidingseisen
vastgelegd

Wettelijk
beschermde
titel

Publiek
tuchtrecht

Wettelijke
erkende
specialismen

Wettelijk
verplichte
herregistratie

Mogelijkheid
toekennen
zelfstandige
bevoegdheid
voorbehouden
handelingen

Mogelijkheid
toekennen
functionele
zelfstandigheid

Niet in Wet BIG

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Nee

Lichte regime
(artikel 34)

Ja

Ja

Nee

Nee

Nee

Nee

Ja

Zware regime
(artikel 3)

Ja

Ja

Ja

Ja

Ja

Ja

Ja

21

Apothekers-assistent, diëtist, ergotherapeut, logopedist, mondhygiënist, oefentherapeut,
orthoptist, huidtherapeut, podotherapeut, radiotherapeutisch laborant, radiodiagnostisch
laborant, tandprotheticus, optometrist, klinisch fysicus en verzorgende (individuele
gezondheidszorg).
22
Arts, tandarts, verloskundige, apotheker, verpleegkundige, fysiotherapeut, gezondheidszorgpsycholoog en psychotherapeut.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

33

Beroepenregulering: specialismen
Op grond van artikel 14 van de Wet BIG kan de Minister ten aanzien van
beroepen in het zware regime specialismen erkennen. Bijvoorbeeld
longarts als specialisme van het basisberoep arts en verpleegkundig
specialist acute zorg als specialisme van het basisberoep verpleegkundige. Specialismen worden erkend op voordracht van de betreffende
beroepsorganisatie. Zo kan de KNMG bijvoorbeeld specialismen
voordragen voor het beroep arts. De Minister beoordeelt vervolgens of
een titel als wettelijk erkende specialistentitel aangemerkt wordt. Hierbij
wordt het specialisme allereerst getoetst aan de formele eisen uit
artikel 14 van de Wet BIG. Zo moet de organisaties die het specialisme
voordraagt voldoende representatief zijn voor het betreffende beroep.
Vervolgens wordt onder meer beoordeeld door de Minister of aanwijzing
van het specialisme wenselijk is voor een goede uitoefening van de
individuele gezondheidszorg. Dit betekent bijvoorbeeld dat het specialisme voldoende uitgekristalliseerd moet zijn, het specialisme zich moet
onderscheiden van het basisberoep en andere wettelijk erkende specialismen en toegevoegde waarde moet hebben ten opzichte hiervan.
Beroepenregulering: voorbehouden handelingen
De Wet BIG kent een regeling voor voorbehouden handelingen. Dit zijn op
dit moment 14 handelingen23 die dusdanig risicovol zijn, dat
onbevoegden ze niet zelfstandig mogen verrichten. In de wet worden
beroepsgroepen aangewezen die zelfstandig bevoegd zijn voor deze
handelingen. Beroepsgroepen die niet als zelfstandig bevoegd zijn
aangewezen, mogen de handelingen alleen in opdracht uitvoeren. Hierbij
moet voldaan worden aan bepaalde voorwaarden. Zo moet de
mogelijkheid tot toezicht en tussenkomst door de opdrachtgever geborgd
zijn. De Wet BIG regelt voor enkele beroepsgroepen functionele zelfstandigheid. Deze beroepsgroepen mogen geen opdracht geven voor het
verrichten van een voorbehouden handelingen, maar mogen deze wel
zonder toezicht en tussenkomst van een andere beroepsbeoefenaar
uitvoeren. In dat geval moet een zelfstandig bevoegde beroepsbeoefenaar
de opdracht geven. In alle gevallen geldt dat degene die de handeling
uitvoert bekwaam moet zijn voor deze handeling. De regeling voorbehouden handelingen wordt in tabel 3 nader toegelicht.

23

Voorbehouden handelingen: heelkundige handelingen, verloskundige handelingen, verrichten
van endoscopieën, verrichten van catheterisaties, geven van injecties, verrichten van puncties,
brengen onder narcose, verrichten van handelingen met gebruikmaking van radioactieve
stoffen of toestellen die ioniserende stralen uitzenden, verrichten van electieve cardioversie,
toepassen van defibrillatie, toepassen van electroconvulsieve therapie, steenvergruizing voor
geneeskundige doeleinden, handelingen ten aanzien van menselijke geslachtscellen en
embryo’s en voorschrijven van UR-geneesmiddelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

34

Tabel 3. Regeling voorbehouden handelingen
Opdracht geven?

Zelfstandig
uitvoeren?

Wie?

Zelfstandige
bevoegdheid

Ja

Ja

Artsen, tandartsen, verloskundigen, verpleegkundig
specialisten physician
assistants en klinisch
technologen; allen voor zover
bekwaam

Functionele
zelfstandigheid

Nee

Ja, in opdracht
van zelfstandig
bevoegde

Verpleegkundigen, ambulanceverpleegkundigen en
mondhygiënisten; allen voor
zover bekwaam

«In opdracht»

Nee

Nee, er moet
toezicht en
tussenkomst zijn

Iedereen die bekwaam is

Tuchtrecht en strafrecht
Het tuchtrecht in de Wet BIG biedt de mogelijkheid om gedragingen van
beroepsbeoefenaren te toetsen aan specifieke beroepsnormen. Tuchtcolleges bestaan uit juristen, meestal afkomstig uit de rechterlijke macht, en
leden beroepsgenoten. Er zijn vijf regionale tuchtcolleges en een Centraal
Tuchtcollege als beroepsinstantie. Doordat beroepsgenoten over
beroepsgenoten oordelen draagt het tuchtrecht bij aan normontwikkeling
binnen de beroepsgroepen (lerende functie). Een tuchtmaatregel is geen
strafmaatregel maar beoogt primair correctie van professioneel gedrag
om herhaling van gemaakte fouten te voorkomen. Dat is in het bijzonder
ook in het belang van de burger die zo wordt beschermd tegen ondeskundig en onzorgvuldig medisch handelen. Naast de tuchtcollege is er een
College van Medisch Toezicht dat bevoegd is om te beoordelen of een
beroepsbeoefenaar ongeschikt is om het beroep uit te oefenen wegens
zijn geestelijke of lichamelijke gesteldheid of wegens zijn gewoonte van
drank-, drugs- of medicijnmisbruik.
De Wet BIG bevat ook een aantal specifieke strafbepalingen voor
individuele gezondheidszorg verricht door BIG-geregistreerden en niet
BIG-geregistreerden. Het doel van die bepalingen is om de zorgverlener
die schade of een aanmerkelijke kans daarop doet ontstaan, strafrechtelijk
te kunnen vervolgen. De inzet van het strafrecht staat los van de
toepassing van het tuchtrecht. Het strafrecht ziet op bescherming van de
maatschappij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, 29 282, nr. 211

35