Format onderbouwing keuze stichting/vereniging
1. Inleiding
Aanleiding
De aanleiding voor het doen oprichten van een nieuwe rechtspersoon is het wetsvoorstel waarin wordt
beoogd om de informatievoorziening aan het Nederlandse kennisveld vanuit Brussel wettelijk te
borgen. In dit wetsvoorstel staat dat de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (hierna:
OCW) een rechtspersoon kan aanwijzen die als taak krijgt om informatie aan te leveren aan het
Nederlandse kennisveld over ontwikkelingen met betrekking tot het beleid van de Europese Unie op
het gebied van onderwijs en onderzoek.
Deze informatievoorziening dient ervoor te zorgen dat het Nederlandse kennisveld de mogelijkheden
die vanuit de Europese Unie geboden worden optimaal kan benutten. Dit draagt bij aan het vergroten
van de Nederlandse participatie in de Europese programma’s en ondersteunt het behalen van
nationale beleidsdoelstellingen. De op te richten rechtspersoon zal worden belast met de uitvoering
van deze wettelijke taak.
De vereniging Neth-ER functioneert al geruime tijd als informatiemakelaar tussen het kennisveld in
Nederland en de beleidsontwikkeling op het gebied van onderwijs en onderzoek op Europees niveau.
In deze vereniging zijn relevante stakeholders binnen het publiek gefinancierde Nederlandse
kennisveld verenigd. Hiermee worden twee taken nagestreefd. Ten eerste het informeren van het
brede Nederlandse kennisveld over Europese beleidsontwikkelingen op het terrein van onderwijs, en
onderzoek. Ten tweede – als complementaire taak – het beter positioneren van de leden en hun
achterban bij de Europese instellingen voor het voeren van het gesprek over gewenste
beleidsontwikkelingen. Door de bundeling van de kennis van de betrokken leden en de centrale rol die
Neth-ER speelt, worden kansen benut die anders onbenut zouden blijven. OCW verleent momenteel al
subsidie aan Neth-ER ten ter financiering van eerstgenoemde taak. OCW is ervan overtuigd dat NethER in staat is om de taak tot het informeren van het Nederlandse kennisveld op een professionele en
gedegen basis uit te voeren. Neth-ER is momenteel een vereniging naar Belgisch recht en er is
gebleken dat het niet mogelijk is om een buitenlandse rechtspersoon met een Nederlandse wettelijke
taak te belasten. Daarom is Neth-ER voornemens om een rechtspersoon naar Nederlands recht op te
richten waarin zij haar huidige activiteiten voortzet. Wanneer deze rechtspersoon is opgericht, kan de
minister van OCW deze rechtspersoon aanwijzen voor de uitvoering van de informerende wettelijke
taak. Hierdoor wordt continuïteit geborgd ten aanzien van de reeds binnen Neth-ER bestaande kennis
en expertise ten aanzien van deze taak.
Het gevolg van het doen oprichten van een Nederlandse rechtspersoon die de beoogde wettelijke taak
gaat uitvoeren is dat het Nederlandse stichtingenkader moet worden gevolgd. Hierdoor vindt er vooraf
toetsing plaats door het ministerie van Financiën en de Algemene Rekenkamer. Daarnaast wordt de
nieuwe rechtspersoon een RWT, waardoor de Comptabiliteitswet van toepassing is. In de statuten
wordt de wettelijke taak opgenomen in doelomschrijving van de rechtspersoon. Hierdoor benadrukken
de leden-oprichters ook formeel hun inzet en verantwoordelijkheid om aan bij te dragen aan de
uitvoering van de wettelijke taak. Daarnaast zullen er, zoals momenteel ook al het geval is, in de
subsidiebeschikking specifieke verplichtingen opgenomen. Voorbeelden hiervan zijn een
meldingsplicht, verplichtingen omtrent de verantwoording (activiteitenverslag en jaarrekening), het
vormen van een egalisatiereserve en een administratieplicht.
Taak
Zoals in de aanleiding reeds beschreven, is de minister van OCW voornemens de nieuwe
rechtspersoon te belasten met de taak om het Nederlandse kennisveld te informeren over
ontwikkelingen met betrekking tot het beleid van de Europese Unie op het gebied van onderwijs en
onderzoek en de mogelijkheden die dit beleid biedt. Onder onderzoek vallen zowel wetenschappelijken praktijkgericht onderzoek aan onderwijsinstellingen als onderzoek door onafhankelijke
onderzoeksorganisaties. Op basis van voornoemd beleid verleent de Europese Unie via verschillende
programma’s subsidie. Het is voor het Nederlandse kennisveld van groot belang om tijdig op de

hoogte te zijn van deze ontwikkelingen, de beleidsprocessen en programma’s van de Europese Unie.
Door de juiste informatie op het juiste moment te ontvangen kan het Nederlandse kennisveld zich op
Europees niveau optimaal positioneren. Hierdoor kan het Nederlandse kennisveld de mogelijkheden
die zich voordoen ook maximaal benutten. Daarom wordt beoogd de informatievoorziening aan het
Nederlandse kennisveld wettelijk te borgen.
Alternatieven (waarom vereniging meest passend)
De taak inzake het informeren van het Nederlandse kennisveld wordt in de praktijk door Neth-ER in
Brussel uitgevoerd. Neth-ER doet dit naar tevredenheid van haar leden en naar tevredenheid van
OCW. De voortzetting van de huidige situatie, waarin Neth-ER een instellingsubsidie ontvangt, leidt
echter tot onwenselijke staatssteunrisico’s. Gezien de meerwaarde van de relevante informatie, is de
wens om de activiteiten die Neth-ER momenteel uitvoert wel te continueren. Verschillende alternatieve
opties zijn hiervoor verkend.
Eén van deze opties was het onderbrengen van Neth-ER bij Nuffic. Dit zou echter betekenen dat het
Nederlandse kennisveld geen rechtstreekse betrokkenheid meer heeft bij Neth-ER. Nuffic is namelijk
geen vereniging, hierdoor kunnen de huidige leden van Neth-ER dus niet in dezelfde vorm als nu lid
kunnen worden van Neth-ER. Dit zou betekenen dat het kennisveld minder goed vertegenwoordigd
zou zijn, waardoor deze optie minder wenselijk is. Daarbij komt dat Nuffic tevens momenteel zelf één
van de leden is van Neth-ER. Het onderbrengen van Neth-ER bij Nuffic levert volgens OCW een
onwenselijke constructie op.
De leden van Neth-ER hebben geconcludeerd dat een vereniging meer toegevoegde waarde heeft dan
een stichting vanwege de mogelijkheden tot lidmaatschap en de nadrukkelijke betrokkenheid van de
leden die daarmee gewaarborgd wordt. Die betrokkenheid uit zich zowel in formeel bestuurlijke zin op
basis van stemrecht in de algemene vergadering, als in de financiële bijdrage (contributie) die zij als
lid verplicht zijn te betalen. Deze contributie wordt ingezet voor de tweede en complementaire taak
die niet gesubsidieerd wordt. In de huidige situatie is het Nederlandse kennisveld eveneens lid van de
Belgische vereniging. Het gaat hier niet om private partijen, maar veelal om koepels van publiek
gefinancierde instellingen (de MBO Raad, Vereniging Hogescholen, Vereniging van Universiteiten en de
Nederlandse Federatie van Universitaire Medische Centra), naast organisaties die publieke belangen
op het terrein van onderwijs en onderzoek behartigen (KNAW, Nuffic, NWO en TNO). Deze partijen
kunnen niet op dezelfde wijze worden betrokken in de rechtsvorm van een stichting waarin geen
mogelijkheid tot lidmaatschap bestaat en er geen algemene vergadering bestaat. Derhalve is gekozen
voor een vereniging, met een algemene ledenvergadering (ALV) waarin het kennisveld haar
stemrechten kan uitoefenen en invloed heeft op het vaststellen van het beleid van de vereniging.
Verder is het van belang dat de taak wordt belegd bij een organisatie met een grote mate van
betrokkenheid bij het publieke kennisveld. Hierdoor krijgt het kennisveld de mogelijkheid om zelf aan
te geven waar de kennisbehoefte ligt waarin de aan te wijzen organisatie dient te voorzien. Ook wordt
hiermee voorzien in de actieve betrokkenheid van de kennisveldpartners. Hierdoor ligt het minder
voor de hand om een andere, bestaande publieke organisatie in Nederland aan te wijzen voor de
uitvoering van de wettelijke taak. OCW hecht er veel waarde aan dat de taak wordt uitgevoerd door
een organisatie die goed op de hoogte is van alle relevante informatie voor instellingen van
beroepsonderwijs en hoger onderwijs en andere kennisinstellingen. Hiervoor is een voortdurend
nauwe samenwerking en afstemming tussen de vereniging en het kennisveld en de
vertegenwoordigers daarvan vereist.
Met het oog op het voorgaande en gezien het feit dat de specialistische kennis, expertise en het
relevante netwerk bij Neth-ER reeds aanwezig is, is de conclusie dat Neth-ER voor de beoogde
wettelijke taak wordt aangewezen.
2. Uitgangspunten van het stichtingenkader
A. Karakter van handelingen

I.

Welke taken of activiteiten gaat de stichting uitvoeren?
Norm: er worden geen publiekrechtelijke rechtshandelingen verricht in een stichting.

De vereniging gaat op hoofdlijnen twee taken uitvoeren. Ten eerste betreft het de taak om
informatie aan te leveren aan het Nederlandse kennisveld over ontwikkelingen met betrekking
tot het beleid van de Europese Unie op het gebied van onderwijs en onderzoek. Op basis van
voornoemd beleid verleent de Europese Unie via verschillende programma’s subsidie. Door de
juiste informatie op het juiste moment te krijgen kan het Nederlandse kennisveld zich op
Europees niveau optimaal positioneren. Hierdoor kunnen de mogelijkheden die zich voordoen
maximaal worden benut door een privaatrechtelijke rechtspersoon ten behoeve van de bij haar
aangesloten leden. Dit gebeurt bijvoorbeeld door het publiceren van (nieuws)artikelen, een
nieuwsbrief, het organiseren van seminars, het geven van advies en het beantwoorden van
vragen. Bij het informeren van het kennisveld is geen sprake van publiekrechtelijke
rechtshandelingen.
Ten tweede zorgt Neth-ER voor het beter positioneren van de leden en hun achterban bij de
Europese instellingen met betrekking tot het voeren van het gesprek over gewenste
beleidsontwikkelingen, waarmee tevens beleidsbeïnvloeding op de kennisdossiers door de leden
en haar achterban wordt bewerkstelligd. Dit doet Neth-ER door nauwe contacten met de
Europese instellingen en relevante organisaties te onderhouden. Daarbij biedt zij de leden ook
een fysieke uitvalsbasis in Brussel. Hiermee wordt ondersteuning geboden bij het debat en de
discussie tussen het ‘Brusselse’ netwerk en de leden en organisaties uit de achterban en wordt
de formulering en het uitdragen van gemeenschappelijke standpunten van de leden over
Europese kennisontwikkelingen gefaciliteerd. Deze tweede taak valt niet onder de wettelijke
taak en wordt gefinancierd door de contributie betaald door de leden.

II.

Is er sprake van een publiek belang dat de overheid wenst op te pakken?
Norm: de overheid heeft alleen betrokkenheid bij de oprichting van een stichting wanneer
expliciet kan worden aangegeven wat het publieke belang is.

De minister van OCW draagt een stelselverantwoordelijkheid voor het goed functioneren van
het Nederlandse kennisveld. Het is daarbij van groot belang dat het Nederlandse kennisveld
optimaal de mogelijkheden die vanuit de Europese Unie geboden worden benutten, ter
verrijking van het Nederlandse kennisveld. Het optimaal positioneren van het Nederlandse
kennisveld op Europees niveau is van belang voor de ontwikkeling van het onderwijs, maar ook
in bredere zin de kenniseconomie. De informatie draagt bij aan het vergroten van de
Nederlandse participatie in de Europese programma’s en tot het behalen van nationale
beleidsdoelstellingen zoals geformuleerd in bijvoorbeeld de nationale wetenschapsagenda, de
strategische agenda hoger onderwijs en onderzoek en de visie op internationalisering in het
middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs. Ook vanwege de significante bijdrage die de
kennispositie en informatievoorziening levert aan de verwezenlijking van nationale
beleidsdoelstellingen, bijvoorbeeld op het gebied van toegankelijkheid, kansengelijkheid en
doelmatigheid van het onderwijs, wordt er een algemeen en publiek belang gediend.
Tot slot is het, onder andere met oog op het gelijke speelveld, in het belang van het
Nederlandse kennisveld dat alle partijen in dezelfde mate worden voorzien van informatie over
het Europees beleidsproces. Dat is dan ook de reden waarom de regering thans deze taak
wettelijk wil borgen. Door een wettelijke borging wordt de informatievoorziening, en daarmee
de ontwikkeling van het Nederlandse kennisveld, stevig verankerd.

B. Ministeriële bevoegdheden
I.

Welke verhouding tot de verantwoordelijke minister is gewenst? Moeten alle handelingen
gecontroleerd kunnen worden, of is een zekere vrijheidsmarge nodig en mogelijk?

Norm: als de minister veel invloed wil hebben op de uitvoering van de taken, dan is de
stichting niet de juiste rechtsvorm. De gewenste ministeriële bevoegdheden ten aanzien
van de uitvoering van de taken moeten in verhouding staan tot de reikwijdte van de
verantwoordelijkheid van de minister. Een ruime ministeriële verantwoordelijkheid en de
daarbij behorende ministeriële bevoegdheden passen niet bij een private rechtsvorm met
een zelfstandig bestuur zoals de stichting.
Er is een zekere vrijheidsmarge nodig. Het is namelijk van belang dat de taak wordt belegd bij
een organisatie met een grote mate van betrokkenheid bij het kennisveld. Hierdoor krijgt het
kennisveld de mogelijkheid om vanuit de eigen belangen van hun achterban aan te geven waar
de kennisbehoefte ligt waarin de aan te wijzen organisatie dient te voorzien. Ook wordt hiermee
voorzien in de actieve betrokkenheid van de kennisveldpartners. Daarmee is de aan te wijzen
organisatie goed op de hoogte van welke informatie voor hoger onderwijsinstellingen en
kennisinstellingen relevant is. Met andere woorden, de uitvoering van de wettelijke taak dient
plaats te vinden in nauwe samenwerking en afstemming met het kennisveld en de
vertegenwoordigers daarvan. Het is niet wenselijk dat de minister hier een (al te grote)
inhoudelijk controlerende rol in zou hebben.
Aan de andere kant moet er wel kunnen worden gecontroleerd op doelmatige en rechtmatige
inzet van overheidsmiddelen. De financiering voor het uitvoeren van de beoogde wettelijke taak
zal jaarlijks via een instellingssubsidie verlopen. De beoogde wettelijke taak wordt opgenomen
in de Wet subsidiering landelijke onderwijsondersteunende activiteiten (Wet SLOA). In deze wet
staat dat voor alle organisaties die genoemd worden tweejaarlijks een Kaderbrief aan de
Tweede Kamer wordt gestuurd. In die brief staan de doelen, accenten en context die voor de
komende twee jaar relevant is ten aanzien van de wettelijke taak. Dit biedt de Kamer de
mogelijkheid hier met de minister over in gesprek te gaan. Vervolgens ontvangt Neth-ER
jaarlijks een Startbrief met daarin een verkenning van de trends en prioriteiten en een nadere
concretisering van de doelen. Dit biedt de leidraad voor Neth-ER om het jaarplan en de
begroting op te stellen, op basis waarvan OCW de subsidie verstrekt. Daarnaast kunnen op
grond van artikel 6 van de Wet SLOA subsidieaanvragen worden geweigerd als deze niet passen
binnen de Kaderbrief of wanneer wordt verwacht dat de doelstellingen niet zullen worden
gehaald. Hiermee heeft de minister van OCW rechtstreeks invloed op het sturen van de
vereniging m.b.t. de uitvoering van de wettelijke taak.
In de subsidiebeschikking zullen specifieke bepalingen worden opgenomen die OCW de
benodigde handvatten bieden met het oog op toezicht op en controle van Neth-ER. Aangezien
OCW geen lid is van de vereniging en de statuten bovendien openbaar zijn geniet het geen
voorkeur om deze specifieke onderlinge verplichtingen vast te leggen in de statuten. Uiteraard
is onder de statuten (in overeenstemming met toepasselijke wetgeving) bepaald dat het
bestuur verplicht is om een deugdelijke administratie te voeren en binnen 6 maanden na afloop
van het boekjaar een bestuursverslag over het gevoerde beleid op te maken dat wordt
voorgelegd aan de algemene vergadering. Daarnaast kunnen in de subsidiebeschikking op
verzoek van OCW meer specifieke verplichtingen worden opgenomen ten aanzien van
tussentijdse rapportage per kwartaal of per half jaar, alsmede de verplichting tot het aanleveren
van een begroting of budget voor het aankomende kalenderjaar.

C. Samenwerking
I.

Zijn er andere publiek- of privaatrechtelijke partijen betrokken bij de activiteit en is hierbij
gelijkwaardigheid van alle partijen gewenst?
Norm 1: indien bij een bepaalde activiteit aannemelijk gemaakt kan worden dat er een
private rechtspersoon (vanwege de eigen rechtspersoonlijkheid) nodig is, kan voor de
stichtingsvorm gekozen worden. Er moet dus een noodzaak bestaan om uit eigen naam
deel te nemen aan het rechtsverkeer.
Norm 2: indien bij een bepaalde activiteit publieke of private partijen betrokken zijn,
waarbij gelijkwaardigheid van alle partijen gewenst is, dan moet deze gelijkwaardigheid

ook tot uitdrukking komen door een significant deel van het budget van de stichting vanuit
derden te laten komen.
Neth-ER is een vereniging die al sinds 2006 haar leden en het brede Nederlandse kennisveld
vanuit Brussel informeert op het gebied van onderwijs, onderzoek en innovatie. Deze
vereniging beschikt daardoor over veel specialistische kennis en een relevant netwerk op dit
vlak. Het is echter niet mogelijk gebleken om een buitenlandse rechtspersoon te belasten met
een wettelijke taak. Daardoor bestaat er een noodzaak om een rechtspersoon naar Nederlands
recht te doen oprichten. Deze noodzaak wordt versterkt door belang van het beleggen van de
taak bij een organisatie met een grote mate van betrokkenheid bij het publieke kennisveld. De
kennisveldpartners moeten actief worden betrokken. Dit kan niet in dezelfde mate door een
andere, bestaande publieke organisatie in Nederland gebeuren. De voortdurende nauwe
samenwerking en afstemming tussen de vertegenwoordigers en de organisatie die de wettelijke
taak gaat uitvoeren wordt het best bediend in de op te richten private rechtspersoon.
De op te richten rechtspersoon is ook gehouden om conform de wet en subsidievoorwaarden
verantwoording af te leggen aan de (wettelijke) subsidieverlener. Neth-ER zal ter uitvoering
van haar taak wel kantoor blijven houden in Brussel, omdat daar het grootste deel van de
activiteiten worden uitgevoerd. Om die reden zal ook het huidige personeelsbestand in België
onveranderd worden aangehouden. Daarnaast zal de Belgische vereniging blijven bestaan voor
zover dat nodig is om de uitvoering van de taken in Brussel te kunnen continueren, zoals de
huur van het pand in Brussel.
Naast de beoogde wettelijke taak zal de beoogde nieuwe vereniging haar voornoemde
activiteiten uitvoeren ten behoeve van haar leden op basis van contributiebetalingen door deze
leden. Neth-ER onderhoudt hier de contacten voor en ondersteunt de discussie die gevoerd
wordt tussen organisaties in Brussel en het Nederlandse kennisveld. De geldstroom
voortkomend uit de subsidie en de contributie moeten los van elkaar worden gezien en de
vereniging zal hierover ook apart rapporteren. De vereniging zal derhalve de financiële stromen
tussen de publieke en private taken scheiden en in de verantwoording gesegmenteerd
weergeven.

D. Financiën
I.

Hoe vindt de financiering plaats?
Norm: indien langdurige financiële verplichtingen voor het Rijk (kunnen) voortvloeien uit
de oprichting van een stichting, moet dit expliciet aan de Staten-Generaal worden
voorgelegd (budgetrecht).
Na oprichting van de Nederlandse vereniging wordt beoogd om deze te belasten met een
wettelijke taak, namelijk het Nederlandse kennisveld voorzien van informatie. Het wetsvoorstel
waarin in de grondslag wordt opgenomen om een rechtspersoon voor deze taak aan te kunnen
wijzen is onlangs (29 oktober 2020 t/m 26 november 2020) in internetconsultatie geweest
Zodra de op te richten vereniging deze wettelijke taak toebedeeld heeft gekregen, zal de
financiering middels een instellingssubsidie verlopen.
De subsidie ziet alleen op de uitvoering van de wettelijke taak en deze zal niet voor andere
activiteiten worden gebruikt. De op te richten vereniging zal haar overige activiteiten
financieren via de contributie die de leden betalen. Deze geldstromen moeten los van elkaar
worden gezien en de vereniging dient hier verantwoording over af te leggen op basis van een
transparante boekhouding, in overeenstemming met de gestelde subsidievoorwaarden.

E.

Doelmatigheid

I.

Hoe kan de grootst mogelijke effectiviteit en efficiency in het uitvoeren van de taken
worden bereikt en kunnen de lasten voor particulieren en bedrijven zoveel mogelijk
worden beperkt?
Norm: bij het uitvoeren van taken zoekt de Rijksoverheid naar optimale effectiviteit en
efficiency met zo min mogelijk lasten voor particulieren en bedrijven. Indien aantoonbaar
te maken is dat uitvoering van de taken door de overheid minder doelmatig is en/of meer
lasten voor particulieren en bedrijven met zich meebrengt dan is dit een argument om te
zoeken naar vormen van uitvoering van de taken buiten de overheid.
De situatie waarin er geen organisatie zou bestaan die de informerende taak uitvoert en
waarbij ieder instelling die onderdeel is van het kennisveld deze informatie afzonderlijk zou
verzamelen is onwenselijk. Dit zou namelijk zowel financieel als administratief niet doelmatig
zijn, omdat dit in algemene zin meer inzet kost. Er wordt daarom beoogd om de met de taak
te belasten organisatie te laten fungeren als een overkoepelende kennismakelaar. Op deze
manier zal de informatiestroom, die nodig is om zo optimaal mogelijk op de kansen in te
spelen die op Europees niveau worden aangeboden, op een efficiënte manier worden
ingericht.
Om de doelmatigheid in het oog te houden zullen de leden van Neth-ER hier ook expliciet
aandacht aan besteden in zowel het Jaarplan als het jaarlijkse Bestuursverslag van de
vereniging Neth-ER. Tot slot zal op grond van een evaluatiebepaling in de wet SLOA de
wettelijke taak over vijf jaar worden geëvalueerd.