2012D44816

INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Binnen de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu hebben enkele
fracties de behoefte om enkele vragen en opmerkingen voor te leggen
over de Luchtruimvisie van de staatssecretaris van Infrastructuur en
Milieu d.d. 10 september 2012 (Kamerstuk 31 936-114).
De voorzitter van de commissie
P. Jansen
Adjunct-griffier van de commissie,
De Bruin

nds-tk-2012D44816

1

Inhoudsopgave

Blz.

Inleiding
Algemeen
Luchtruimhoofdstructuur en beleidsagenda Luchtruim
General Aviation
Militair luchtverkeer
Luchthaven Lelystad

2
3
3
4
4
5

Inleiding
De leden van de VVD-fractie hebben met belangstelling en instemming
kennisgenomen van de Luchtruimvisie. Deze leden zijn van mening dat
het voor de ontwikkeling van Schiphol en de luchthavens van nationale
betekenis van belang is dat luchtverkeerstromen efficiënt en veilig kunnen
worden afgehandeld. De Luchtruimvisie lijkt dan ook een welkome
moderniseringsslag te maken. De leden van de VVD-fractie zien aanleiding
tot het stellen van een enkele vraag.
De leden van de PvdA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van de Luchtruimvisie. Deze leden benaderen de Luchtruimvisie vanuit
een positieve grondhouding, en hechten, net als de regering, aan een
goede luchtzijdige bereikbaarheid. De leden van de PvdA-fractie hebben
nog enkele vragen.
De leden van de PVV-fractie hebben kennisgenomen van de Luchtruimvisie en hebben thans geen behoefte aan het stellen van vragen.
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de Luchtruimvisie
en hebben thans geen behoefte aan het stellen van vragen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de voorliggende Luchtruimvisie. Het is goed dat er meer duidelijkheid
komt voor gebruikers van het luchtruim over waar het kabinet naartoe wil
met het luchtruim en dat dit vormgegeven wordt in samenspraak met
gebruikers. Toch wensen deze leden enkele vragen te stellen.
De leden van de D66-fractie hebben met belangstelling kennis genomen
van de Luchtruimvisie en hebben hierover enkele vragen.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
Luchtruimvisie en hebben thans geen behoefte aan het stellen van
vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de
Luchtruimvisie en hebben thans geen behoefte aan het stellen van
vragen.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de Luchtruimvisie en hebben thans geen behoefte aan het stellen van vragen.
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de Luchtruimvisie en hebben thans geen behoefte aan het stellen van
vragen.
De leden van de 50PLUS-fractie hebben kennisgenomen van de Luchtruimvisie en hebben thans geen behoefte aan het stellen van vragen.

2

Algemeen
De leden van de PvdA-fractie vragen welke landen, afgezien van Nederland, nog meer een dergelijke Luchtruimvisie gebruiken. Klopt het dat,
naarmate het vliegverkeer intensiever wordt, er meer behoefte is aan een
Luchtruimvisie?
De leden van de PvdA-fractie zien dat in de Luchtruimvisie veel ontwikkelingen worden genoemd die al een lang proces volgen, en die bijvoorbeeld vanuit Europa zijn geïnitieerd. Kan de staatssecretaris een opsomming geven van de voorstellen die echt nieuw zijn? Voor welke
voorstellen moet de vaste commissie voor Infrastructuur en Milieu het
groene of het rode licht geven?
De leden van de PvdA-fractie vragen wat het resultaat was van de twee
consultaties, zoals genoemd in de paragraaf Consultatieproces (Luchtruimvisie, pagina 17). Konden alle belanghebbenden zich even goed
vinden in de voorgestelde verdeling van het schaarse luchtruim?
De leden van de CDA-fractie merken op dat de Luchtruimvisie een
beleidsnota is en niet dezelfde status heeft als een structuurvisie. De
Luchtruimvisie zal de basis vormen voor inrichting, beheer en gebruik van
het luchtruim. Op basis daarvan zal wetgeving worden gemaakt. Kan de
staatssecretaris aangeven wat de status van de visie dan precies is? En op
welke manier verschilt dit van een structuurvisie?
De leden van CDA-fractie willen graag weten binnen welke termijn de
nieuwe luchtruimstructuur is geïmplementeerd. Welke stappen binnen
deze implementatie worden door welke partijen uitgewerkt en uitgevoerd?
De leden van de D66-fractie vernemen graag van de staatssecretaris op
welke manieren de verschillende commissies en overleggroepen bij het
ontwikkelproces van de Luchtruimvisie zijn betrokken. Op welke manier
(al dan niet binnen verschillende commissies) zijn de in Nederland actieve
luchtvaartmaatschappijen hierbij betrokken?
De leden van de D66-fractie vragen wat de consequenties zijn van het feit
dat de Luchtruimvisie geen juridisch kader heeft maar juist een strategische beleidsnota is.
Luchtruimhoofdstructuur en beleidsagenda Luchtruim
De leden van de VVD-fractie constateren dat de staatssecretaris ervoor
kiest om het mainportgebonden verkeer te scheiden van nietmainportgebonden verkeer en om tien luchtruimdelen terug te brengen
tot drie. Deze leden zijn van mening dat dit het luchtruimbeheer vereenvoudigt, maar dat dit ook achterstelling van regionale luchthavens en
lokale luchthavens ten opzichte van mainport Schiphol tot gevolg kan
hebben waar het bijvoorbeeld voorrang en vlieghoogte betreft. Kan de
staatssecretaris hier een nadere toelichting op geven?
De leden van de PvdA-fractie vragen of de staatssecretaris nader in kan
gaan op hoe de civiele en militaire luchtverkeersleiding geïntegreerd
zullen worden. Betekent dit dat er gezamenlijke teams van luchtverkeersleiders zullen ontstaan? Betekent dit op termijn een fusie van de drie
luchtverkeersleidingen?
De leden van de PvdA-fractie constateren dat de staatssecretaris de
luchtverkeersdienstverleners de opdracht geeft een overkoepelende en
gezamenlijke Roadmap op te stellen, waarin reeds lopende en nieuwe
activiteiten (onderzoeken, studies, ontwerpen, implementatie en investeringen) in één planning in samenhang worden uiteengezet en waarin
inzichtelijk wordt gemaakt welke stappen wanneer gepland gaan worden,
ten behoeve van de implementatie van de Luchtruimvisie. Wanneer wordt
deze Roadmap verwacht?

3

De leden van de PvdA-fractie vragen of een modernere manier van
vliegen samenhangt met de beschikbare technologie, waarbij vliegtuigen
de afstand tot elkaar beter kunnen inschatten. Wanneer zal deze technologie in voldoende mate zijn uitontwikkeld om de Luchtruimvisie te kunnen
realiseren? Zal deze technologie ook verplicht worden gesteld?
De leden van de CDA-fractie lezen in de Luchtruimvisie dat in de Terminal
Manoeuvring Area’s (TMA) het mainport gebonden verkeer van het
niet-mainport gebonden verkeer wordt gescheiden. Kan de staatssecretaris uitleggen wat de gevolgen daarvan zijn? Voorts is het de bedoeling om
de luchthavens Eindhoven en Lelystad in aansluiting op het Aldersakkoord als «overloopluchthavens» in te zetten. Deze leden vragen of de
voorgestelde scheiding binnen die afspraken past.
De leden van de D66-fractie worden graag op de hoogte gebracht van de
voortgang van Functional Airspace Block Europe Central (FABEC) in de
ons omringende landen. FABEC is immers een cruciale pilaar in de
Luchtruimvisie. Kan de staatssecretaris aangeven of de inrichting van
andere «airspace blocks» op schema ligt? Is het wenselijk dat er een
algemene blauwdruk komt voor het Europese luchtruim?
De leden van de D66-fractie zijn van mening dat voor verdere integratie
van het Europese luchtruim en het volledig benutten van een Europees
luchtruim ook technologische vernieuwingen nodig zijn met bijbehorende
forse investeringen. De leden van de D66-fractie horen graag wat de stand
van zaken is van het project SES Air Traffic Management Research
(SESAR). Wat zijn eventuele knelpunten en hoe zijn stakeholders hierbij
betrokken?
De leden van de D66-fractie vragen hoe de planning van vervolgdocumenten zoals de Roadmap is ingericht. Ook horen deze leden graag hoe de
Kamer wordt betrokken bij de nadere uitwerking van de Luchtruimvisie en
de Roadmap in het bijzonder.
General Aviation
De leden van de PvdA-fractie vragen of uit de Luchtruimvisie kan worden
opgemaakt dat de uitplaatsing van General Aviation (GA) sterk afhankelijk
is van de ontwikkeling van de luchthavens Eindhoven en Lelystad. Als de
ontwikkeling van luchthaven Lelystad niet door zou gaan, welk effect heeft
dat dan op de uitplaatsing van General Aviation?
De leden van de PvdA-fractie vragen in hoeverre de Luchtruimvisie in
overeenstemming is met de Strategische Visie General Aviation van
januari 2011. Betekent dit dat de sociale en recreatieve General Aviation
gaat verdwijnen van de TMA Schiphol? Hoe zit het met de commerciële
en lesvliegtuigen?
De leden van de CDA-fractie lezen dat de staatssecretaris op luchthavens
van nationale betekenis beperkte ruimte wil bieden voor General Aviation.
De GA-sector heeft zijn strategische visie ingebracht ten behoeve van de
Luchtruimvisie. Op welke manier is de GA-sector betrokken geweest bij
het opstellen van de Luchtruimvisie? Wat zijn de gevolgen voor GA van de
Luchtruimvisie? Kan de staatssecretaris aangeven waar de GA-activiteiten
naartoe kunnen wanneer deze niet meer op luchthavens van nationale
betekenis terecht kunnen?
Militair luchtverkeer
De leden van de PvdA-fractie vragen of het klopt dat de luchthaven Volkel
een groot knelpunt is voor de nieuwe Luchtruimhoofdstructuur en de
implementatie van een vierde Initial Approach Fix (IAF). Wanneer zal dit
zijn opgelost?

4

De leden van de D66-fractie constateren uit de Luchtruimvisie dat militair
luchtverkeer wordt verplaatst om ruimte te maken voor civiel verkeer.
Deze leden willen graag meer informatie over het tijdspad, de huidige
stand van zaken en de samenwerking met Duitsland, die voor het
welslagen hiervan cruciaal is.
De leden van de D66-fractie constateren dat er allerlei inschattingen
worden gedaan wat betreft de groei van het luchtverkeer en de richting
waarin onze luchtmacht zich ontwikkeld. Deze leden ontvangen graag een
overzicht van de ontwikkelingen bij defensie waar reeds rekening mee is
gehouden en inzicht in de duurzaamheid van de voorspellingen.
Luchthaven Lelystad
De leden van de VVD-fractie constateren dat in het verleden door de
Tweede Kamer moties zijn aangenomen (o.a. motie Huizing/Haverkamp
over een luchtverkeersleiding voor Lelystad, Kamerstuk 31 936, nr. 50 en
de motie Koopmans/De Caluwé over investeringen in vliegveld Lelystad,
Kamerstuk 31 936, nr. 97) die de regering verzoeken om voortvarend aan
de slag te gaan met het instellen van een luchtverkeersleiding in Lelystad
en het verlengen van de landingsbaan van vliegveld Lelystad. De
staatssecretaris heeft daaropvolgend een actieplan tot stand gebracht.
Kan de staatssecretaris een concreet tijdspad geven waarop beide
aanpassingen worden verwezenlijkt?
De leden van de CDA-fractie willen graag weten hoe de luchthaven
Lelystad ingepast kan worden in de TMA Schiphol. Gaat de luchtzijdige
ontsluiting van Lelystad tot problemen leiden? Zo ja, welke problemen?
Hoe zijn die eventuele problemen op te lossen? Op welke manier wordt de
interferentie met militair gecontroleerd luchtruim geregeld?
Voorts willen de leden van de CDA-fractie weten of in de Luchtruimvisie
voor luchthaven Lelystad rekening gehouden is met de beloofde
vlieghoogte boven het «oude land». Kan de staatssecretaris dat
bevestigen?
De leden van de D66-fractie constateren dat de ontwikkeling van de
luchthaven Lelystad een belangrijke rol speelt in het selectiviteitsbeleid en
daarmee in het luchtvaartbeleid van Nederland. Vooral de voorstellen hoe
het luchtruim opnieuw ingericht kan worden, zijn van cruciaal belang. De
leden van de D66-fractie vragen hoe het zit met de eisen die vooraf zijn
gesteld bij het ontwerp van de luchtruimindeling. Klopt het dat er een
harde eis lag dat boven het «oude land» er gevlogen zou worden op
minimaal 6 000 voet hoogte? Deze leden constateren dat dit niet overal
lijkt te lukken. Kan de staatssecretaris uitleggen waarom dit niet is gelukt
en hoe deze afspraak vooraf dan moet worden bezien?
De leden van de D66-fractie constateren dat bij de huidige ontwerpen van
het luchtruim uit wordt gegaan van de voorgestelde baanverlening tot
2 100 meter, zoals deze wordt gehanteerd in het voorlopige plan. Voor
bijvoorbeeld intercontinentale vrijetijdsvluchten lijkt een langere baan
noodzakelijk. De leden van de D66-fractie vragen wat het effect van een
dergelijk besluit zou zijn op de luchtruimindeling. Moet er dan nogmaals
een herindeling plaatsvinden om intercontinentale vrijetijdsvluchten
mogelijk te maken, of is dit model voldoende duurzaam?

5