Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

32 637

Bedrijfslevenbeleid

Nr. 411

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 19 februari 2020
Financiering is voor ondernemers essentieel om te kunnen ondernemen.
Het is nodig voor hun dagelijkse bedrijfsactiviteiten, maar ook voor hun
investerings- en innovatie-inspanningen. Als eigen middelen niet
toereikend, zijn dan hebben ondernemers de mogelijkheid om op zoek te
gaan naar externe financiering. Als goede ideeën blijven liggen omdat er
geen of geen passende financiering voor te vinden is, is dat nadelig voor
het innovatievermogen en de economische ontwikkeling van Nederland.
Hierbij bied ik uw Kamer, mede namens de Minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap, de recent opgeleverde financieringsmonitor 2019
(hierna de monitor) en de speciale uitgave over vrouwelijke ondernemers
en hun zoektocht naar financiering1. Hiermee voldoe ik tevens aan mijn
toezegging om onderzoek te laten doen naar het aantal aanvragen voor
financiering en de uitkomst daarvan, in antwoord op Kamervragen van de
leden Bergkamp, Sjoerdsma en van Weyenberg over vrouwelijke
ondernemers.2
De Financieringsmonitor 2019
Samen met het CBS is voor het tweede jaar gewerkt aan een monitor, die
voortaan jaarlijks zal verschijnen. De methodiek, aanpak en vorm zijn
nieuw. Dit jaar is de monitor uitgebreid met een special over vrouwelijke
ondernemers en hun zoektocht naar financiering.In figuur (1) zijn de
hoofdresultaten van deze monitor weergegeven, waar ik hierna nader op
in ga.

1
2

kst-32637-411
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Aanhangsel Handelingen II 2019/20, nr. 2567.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 411

1

Figuur 1: de zoektocht naar financiering door het mkb in de business economy (juli 2018–juli 2019):

Bron: CBS 2019

Alternatieve financiering nog beperkt in omvang3
Bancaire financiering blijft de belangrijkste vorm van externe financiering
voor mkb bedrijven. Equipment lease, factoring en private equity zijn met
afstand de drie grootste vormen van alternatieve financiering en maakten
en sterke groei door. Crowdfunding maakt een stabiele groei door. Maar
vergeleken met bankfinanciering blijven de alternatieve financierings3

Betreft periode van 1 juli 2018 t/m 1 juli 2019.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 411

2

vormen beperkt in omvang. De bank is en blijft het voornaamste kanaal
waar ondernemers met een financieringsbehoefte een beroep op doen:
80% stapt direct naar de bank om de mogelijkheden te bespreken.
Bankleningen worden vervolgens door 70% (in 2018 was dit 62%)
overwogen en dat is meer dan een jaar eerder. Met name de relatie met
de bank en de bekendheid van dit financieringskanaal zorgen voor deze
voorkeur.
Slaagkans neemt toe bij bedrijfsomvang
Uit de monitor 2019 blijkt dat 20% van het mkb behoefte heeft aan externe
financiering. Het merendeel van deze bedrijven (83%) oriënteert zich en
vervolgens doet 69% daarvan een aanvraag. Van de bedrijven die een
daadwerkelijke financieringsaanvraag doen krijgt 84% dit toegekend en
wordt 16% afgewezen. De kans op slagen hangt wel sterk samen met de
omvang van het bedrijf en de levensfase waarin een bedrijf zich bevindt.
Zo is de slaagkans het laagst bij het microbedrijf (81%) terwijl dit oploopt
tot wel 98% voor het grootbedrijf. In 2018 was dit 79% voor het microbedrijf en 98% voor het grootbedrijf.
Met name micro-bedrijven, startups en innovatieve ondernemingen
vinden toegang tot financiering een uitdaging
Ondanks dat veruit het grootste deel van het mkb met een financieringsbehoefte ook stappen onderneemt om deze mogelijkheden te onderzoeken en een daadwerkelijke aanvraag indient, doet bijna één op de vijf
dat niet. Het gaat hier om een groep mkb bedrijven die aangeeft de
externe financiën goed te kunnen gebruiken, maar die toch niet tot
oriëntatie over gaat. De belangrijkste reden hiervoor is dat
mkb-ondernemers geen succesvolle aanvraag verwachten. Dit effect is het
sterkst bij het microbedrijf, de landbouw en in de sectoren handel, vervoer
en horeca. Enkele factoren die bijdragen aan de keuze om geen externe
financiering aan te vragen zijn bijvoorbeeld de behoefte om volledige
invloed te behouden op de eigen bedrijfsvoering, of de wens om versneld
af te lossen. Het aantrekken van externe financiering is tegelijkertijd ook
niet geheel zonder risico’s, doordat bijvoorbeeld rentebetalingen op
schulden ook gedaan moeten worden in economisch mindere tijden.
Uit de uitkomsten van de monitor over de financieringsaanvraag blijkt dat
mkb-financiering vooral gebruikt wordt voor: (a) investeringen in
uitbreiding en vernieuwing, (b) operationeel beheer en onderhoud,
(c) financiering van een fusie of bedrijfsovername en (d) werkkapitaal en
voorraden. Tevens blijkt uit de monitor dat met name microbedrijven,
startups en innovatieve ondernemingen de toegang tot financiering een
uitdaging vinden. Deze drie typen mkb-bedrijven hebben gemeen dat ze
een beperkte staat van dienst en omvang hebben. Het niet kunnen
aantrekken van de gezochte financiering vormt daarmee een mogelijke
belemmering voor doorgroei en opschaling.
Uit de monitor blijkt verder dat 16% van de aanvragen door
mkb-ondernemers afgewezen wordt bij een financieringsaanvraag. Dit kan
verschillende redenen hebben. Zo kan het voorkomen dat de financiële
gezondheid van het bedrijf niet toereikend is, of dat de business case niet
sluitend of te risicovol is voor de financier. Ook kan deze vraag onvoldoende aansluiten bij het risicoprofiel van de financier.
Wanneer een financieringsaanvraag wordt afgewezen door een financier,
dan is het wel het van belang dat de ondernemer de juiste terugkoppeling
krijgt. Van de (deels) afgewezen ondernemers kreeg 78% feedback (in
2018 was dit 93%), maar werd slechts 12% doorverwezen (in 2018 was dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 411

3

17%) naar een andere financieringsvorm, zoals crowdfunding. Ruim een
kwart van de bedrijven trekt na de financieringsaanvraag alsnog de
aanvraag terug. De financieringsvoorwaarden (kosten of rentetarief)
blijken dan toch tegen te vallen of de situatie van het bedrijf is tijdens de
aanvraag simpelweg veranderd.
Samenvattend, kan op basis van de financieringsmonitor geconcludeerd
worden dat de potentie van alternatieve financieringsvormen nog niet
volledig wordt benut. Dit beeld herken ik. Om alternatieve financiering
verder te stimuleren heb ik dan ook een aantal acties aangekondigd in
mijn beleidsvisie ten aanzien van de mkb-financieringsmarkt, die ik op
5 november 2019 aan uw Kamer heb gestuurd4. Enkele voorbeelden van
deze acties zijn: (a) het versterken van kennis en vaardigheden van
ondernemers om een goede financieringsaanvraag te kunnen doen en (b)
verdere stimulering van de alternatieve sector door de inzet van de EZK
financieringsinstrumenten. Door middel van deze acties wil ik de
beschikbaarheid van alternatieve financiering verder stimuleren voor
ondernemers in Nederland. Zoals eerder aangegeven, zal ik u over de
voortgang informeren doormiddel van de voortgangsrapportage van het
mkb-actieplan die in juni 2020 naar uw Kamer wordt gestuurd.
Speciale uitgave: Vrouwelijke ondernemers en hun zoektocht
naar financiering
Om meer zicht te krijgen op aanvragen en afwijzingen bij financiering
heeft het CBS de data van de laatste twee financieringsmonitoren
gecombineerd. Het CBS heeft aangegeven dat het aantal vrouwelijke
ondernemers tot een te beperkt aantal leidt om uitspraken over de
financiering van vrouwelijk ondernemerschap te kunnen doen. Door een
indeling te maken op basis van de meerderheid binnen het team, komt
ruim 40% van de ondernemingen onder het vrouwelijke ondernemerschap te vallen. De resultaten van dit onderzoek gaan dus ook expliciet
over gemengde teams die ondernemingen leiden, waarin de meerderheid
vrouw is (geclassificeerd als ondernemingen geleid door een vrouw), en
niet uitsluitend over ondernemingen geleid door alleen één of meerdere
vrouwen.
Financieringsbehoefte van vrouwelijke ondernemers uiteindelijk minder
vaak ingevuld
Uit het onderzoek van het CBS komt naar voren dat (gemengde) teams die
geleid worden door een vrouw vaker afvallen in hun zoektocht naar
financiering dan teams (voornamelijk) geleid door mannen. Dit betekent
dat (teams van) vrouwelijke ondernemers met een externe financieringsbehoefte er minder vaak in slagen in die behoefte te voorzien dan
mannelijke ondernemers; namelijk 37% tegenover 52%. In figuur (2) staan
de hoofdresultaten van dit onderdeel van het onderzoek.

4

Kamerstuk 32 637, nr. 386.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 411

4

Figuur 2: de zoektocht naar financiering door het mkb in de business economy (juli 2017–juli 2019:

Bron: CBS 2019

Uit dit onderzoek blijkt tevens dat (gemengde) teams geleid door een
vrouw minder actief zijn op de financieringsmarkt. Van de ondernemingen
met voornamelijk vrouwelijke ondernemers, heeft 19% een financieringsbehoefte. Hiervan oriënteert 70% zich op de financieringsmarkt. Dit is
minder dan het aandeel mannelijke ondernemers met een financieringsbehoefte (23%), dat zich vervolgens oriënteert op de financieringsmarkt
(88%).
Een financieringsaanvraag wordt vaker door (teams van) mannelijke
ondernemers gedaan met een financieringsbehoefte: 68% ten opzichte
van 61% onder (teams van) vrouwelijke ondernemers met een financieringsbehoefte. Vrouwelijke ondernemers verwachten vaker geen succes of
dat de financiering te duur is. Als mannelijke en vrouwelijke ondernemers
eenmaal een aanvraag doen, dan zijn ze wel even succesvol.
Deze bevindingen geven mij aanleiding om het onderzoek naar vrouwen
en financiering een structureel onderdeel van de financieringsmonitor te
maken voor de komende twee jaar. Daarnaast wil ik met RVO en de Kamer
van Koophandel (KvK) in gesprek gaan over hoe voorlichting over de
financieringsinstrumenten en het brede aanbod van mkb-financiering
specifiek op vrouwelijke ondernemers te richten, zodat zij zich beter
kunnen oriënteren op mkb-financiering en de stap zullen nemen om een
financieringsaanvraag in te dienen. Medio 2020 zal ik de Kamer informeren over de voortgang.
Het bevorderen van een ecosysteem waarin vrouwelijke en mannelijke
ondernemers dezelfde kansen kunnen hebben heeft mijn continue

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 411

5

aandacht. Zo wordt er onder meer actief gewerkt aan het verbeteren van
de genderdiversiteit in adviescommissies die oordelen over de toekenning
van middelen binnen het EZK-financieringsinstrumentarium. De inspanningen op dit gebied van TechLeap.NL, als initiatiefnemer van Fundright,
ondersteun ik van harte. Ook zal Invest-NL een beleid vaststellen voor
maatschappelijk verantwoord ondernemen, dat onder meer inspanningen
zal bevatten om genderdiversiteit te stimuleren.
De Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat,
M.C.G. Keijzer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 32 637, nr. 411

6