Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

30 545

Uitvoering Wet Werk en Bijstand

Nr. 134

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 12 november 2013
Hierbij bied ik u het door de Inspectie SZW opgestelde rapport «Van
schoolgaand kind tot zelfstandig jongere: Actief op Weg naar Werk» aan1.
In dit rapport geeft de Inspectie een oordeel over in hoeverre gemeenten
twee in 2012 ingevoerde maatregelen in de Wet werk en bijstand (WWB)
toepassen conform de bedoelingen van de wetgever ten aanzien van een
activerend stelsel en het bevorderen van de zelfredzaamheid. Het
onderzoek heeft betrekking op de zoekperiode van vier weken voor
jongeren tot 27 jaar die een bijstandsuitkering willen aanvragen en op de
verordeningsplicht betreffende het verlenen van categoriale bijzondere
bijstand voor kosten in verband met maatschappelijke participatie van
schoolgaande kinderen die in armoede opgroeien.
Vier weken zoekperiode voor jongeren
Het onderzoek gaat in op de wijze waarop gemeenten de aangescherpte
uitkeringsvoorwaarden in de WWB voor jongeren tot 27 jaar uitvoeren. Ik
ben verheugd dat de inspectie constateert dat de overgrote meerderheid
van gemeenten helder heeft geformuleerd aan welke verplichtingen
jongeren moeten voldoen en jongeren op juiste wijze worden voorgelicht
over hun verantwoordelijkheid om tijdens de vier weken te zoeken naar
werk of scholing. In de brief aan uw Kamer hieromtrent2 heb ik eerder
gemeld dat het kabinet de Tweede Kamer voorstelt de vier weken
zoektermijn in de WWB uit te breiden voor alle leeftijden.
In het rapport komt naar voren dat weinig gemeenten bij de uitvoering
van de vier weken zoektermijn knelpunten ervaren. Een knelpunt dat naar
voren gebracht wordt betreft de bij het zoeken naar scholingsmogelijkheden beperkte instroommomenten in het onderwijs per jaar. Niet altijd
kan hierbij voorkomen worden dat de jongere tijdelijk een beroep moet
1
2

kst-30545-134
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer
Kamerstuk 30 545 nr. 128, Vergaderjaar 2012–2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 545, nr. 134

1

doen op bijstand. Dit (tijdelijke) probleem kan worden ondervangen
wanneer de jongere gaat werken tot de start van de opleiding. In het
algemeen heeft dit thema van toeleiding naar onderwijs nadrukkelijk de
aandacht van het kabinet in het kader van de aanpak jeugdwerkloosheid.
De vier weken zoektermijn beoogt de eigen verantwoordelijkheid van
jongeren voorop te zetten. Gemeenten geven hieraan gevolg door helder
te formuleren aan welke verplichtingen jongeren moeten voldoen en
jongeren hierover juist en volledig voor te lichten. Daarnaast bieden
gemeenten verschillende vormen van ondersteuning aan. Een deel van
deze ondersteuning blijkt zich te richten op kwetsbare jongeren en heeft
ten doel dat zij hun verantwoordelijkheid kunnen invullen. Hieruit spreekt
de verantwoordelijkheid die gemeenten voelen ten aanzien van de
ondersteuning van voornamelijk kwetsbare jongeren. Het is daarbij zaak
dat gemeenten een goed evenwicht vinden tussen jongeren aanspreken
op hun verantwoordelijkheid en het ondersteunen van kwetsbare
jongeren die daar moeite mee hebben. In de Verzamelbrief zal ik
gemeenten wijzen op deze balans. Ik ben content over de gelijkgestemde
reactie van Divosa3 over de handelswijze van gemeenten die geënt is op
het primaire doel van de WWB, namelijk arbeidsinschakeling van
betrokkene en recht op bijstand wanneer dit niet meteen mogelijk is.
In het rapport is aandacht voor jongeren die na de zoekperiode niet
terugkomen om een uitkering aan te vragen. Sommige gemeenten geven
op basis van hun eigen analyses aan dat de meeste van hen werk hebben
gevonden of zijn begonnen met een opleiding. De Inspectie constateert
dat niet alle gemeenten hier zicht op hebben. Het is allereerst de verantwoordelijkheid van de jongere terug te keren om een aanvraag voor een
uitkering in te dienen na de zoekperiode. Het is goed dat gemeenten daar
alert op zijn en inzicht bieden in wat er met de jongeren gebeurt die
uiteindelijk geen beroep op een uitkering doen.
Het baart mij wel zorgen dat minder dan 20% van de gemeenten de
verplichtingen met betrekking tot het zoeken naar werk en iets meer dan
10% van de gemeenten de verplichting tot het zoeken naar scholingsmogelijkheden bestuurlijk heeft vastgelegd. Ik ga ervan uit dat dit te maken
heeft met de relatief recente invoering van de zoekperiode en relatief korte
duur van de uitvoering. In de Verzamelbrief 2013–2 heb ik gemeenten
gewezen op de noodzaak van het bestuurlijk vaststellen van deze
verplichtingen.4 Hierbij moet opgemerkt worden dat in de WWB geen
verordeningsplicht ten aanzien van deze verplichtingen is opgenomen.
Het voorliggende rapport wijst in de richting dat gemeenten hun
kwantitatieve informatie niet op orde hebben. De Inspectie constateert dat
gemeenten geen eenduidige informatie kunnen aanleveren over het
aantal maatregelen dat naar aanleiding van het niet nakomen van
verplichtingen tijdens de zoekperiode is opgelegd. Mede daarom kan de
Inspectie SZW geen afgewogen oordeel geven over de kwaliteit van de
controle en handhaving van de inspanningsverplichtingen tijdens de
zoekperiode. Het is van belang dat gemeenten cijfermatige informatie
bijhouden met het oog op adequate bestuurlijke en politieke sturing. Ook
hier zijn gemeenten reeds op gewezen in de Verzamelbrief. Ik ben
voornemens de noodzaak van deze beide punten bij de implementatie van
de zoektermijn voor alle leeftijden bij gemeenten nogmaals onder te
aandacht te brengen.

3

Bestuurlijke reactie Divosa concept programmarapportage
«Van schoolgaand kind tot zelfstandige jongere Actief op weg naar Werk», 9 augustus 2013.
4
Vergaderjaar 2012–2013, bijlage bij Documentnummer 2013Z14983.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 545, nr. 134

2

Verordeningsplicht inzake verlening categoriale bijzondere bijstand voor
kosten in verband met maatschappelijke participatie schoolgaande
kinderen.
Inzake de verordeningsplicht bevat het rapport van de Inspectie een aantal
conclusies en bevindingen dat mij verheugt. Zo laat het onderzoek zien
dat bijna alle gemeenten een verordening hebben vastgesteld en oordeelt
de Inspectie dat gemeenten op beleidsniveau voldoende aandacht hebben
voor de maatschappelijke participatie van kinderen uit gezinnen met een
laag inkomen en dat de voorlichting over de verordening op orde is.
Positief vind ik ook dat de Inspectie concludeert dat gemeenten de
voorzieningen voor maatschappelijke participatie van kinderen vooral als
individuele bijzondere bijstand verstrekken. Dit past binnen de wens van
het kabinet om te komen tot een meer gerichte verstrekking van
bijzondere bijstand op basis van individueel maatwerk en een integrale
aanpak.
De constatering dat niet alle gemeenten het begrip maatschappelijke
participatie in de verordening hebben ingevuld, terwijl de WWB dit wel
voorschrijft, is een punt van aandacht. Ik heb eerder aangegeven een
duidelijke visie op lokaal niveau essentieel te vinden en daarbij past een
duidelijke omschrijving door gemeenten wat zij onder maatschappelijke
participatie van kinderen verstaan. Dit lijkt gelukkig niet te leiden tot
onduidelijkheid voor de doelgroep over de voorzieningen. De Inspectie is
van oordeel dat de informatie op websites van gemeenten van dien aard
is dat de doelgroep op de hoogte kan zijn van de mogelijkheden die
gemeenten bieden om participatie van schoolgaande kinderen te
bevorderen.
Veel gemeenten omschrijven het begrip maatschappelijke participatie –
conform de definitie in de modelverordening van Stimulansz – als «het
deelnemen aan sportieve, culturele en educatieve activiteiten door
schoolgaande kinderen van ouders met een laag inkomen». Ik deel niet de
visie van de Inspectie dat dit de indruk geeft dat het beleid vaak niet is
afgestemd op de lokale situatie.
Ik onderschrijf de visie van de Inspectie dat door de aard van de dataverzameling de conclusies en bevindingen niet per definitie het gehele
armoedebeleid van gemeenten voor de maatschappelijke participatie van
kinderen betreffen, maar alleen de onderdelen van het beleid die in de
openbare bronnen op internet zijn terug te vinden.
In het aan uw Kamer aangeboden wetsvoorstel WWB maatregelen, is
sprake van afschaffing van de mogelijkheid voor het verlenen van
categoriale bijzondere bijstand voor de maatschappelijke participatie van
schoolgaande kinderen. Daarmee verdwijnt ook de plicht om hierover in
een verordening regels te stellen. Het kabinet is van mening dat een
individuele aanpak het beter mogelijk maakt om aanvullende inkomensondersteuning gerichter in te zetten en een integrale aanpak te hanteren.
De bevindingen uit het rapport kunnen van waarde zijn voor gemeenten
bij de verdere intensivering van hun armoedebeleid gericht op gezinnen
met kinderen.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
J. Klijnsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 30 545, nr. 134

3