Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 744

EU-voorstel: Groenboek over een
gemeenschappelijk strategisch kader voor
EU-financiering van onderzoek en innovatie
COM(2011)48

Nr. 1

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE EN DE STAATSSECRETARIS VAN
ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 15 april 2011
Op 9 februari 2011 heeft de Europese Commissie een groenboek
gepubliceerd over de toekomst van de Europese programma’s voor de
financiering van onderzoek en innovatie voor de periode 2014–2020,
getiteld «van Uitdagingen naar Kansen: naar een gemeenschappelijk
strategisch kader voor EU financiering van onderzoek en innovatie»,
COM(2011) 48. Met dit groenboek start de Commissie een brede publieke
consultatie over de toekomst van deze programma’s.
De Commissie zal tot medio mei haar publieke consultatie voeren en naar
verwachting eind 2011 haar mededeling uitbrengen over de toekomstige
Europese onderzoeks- en innovatieprogramma’s. Hierover zal het kabinet
een standpunt formuleren en met de Tweede Kamer bespreken. De
discussie over het Commissievoorstel zal vervolgens in 2012 en 2013
gevoerd gaan worden in de Raad voor Concurrentievermogen (RvC) en in
het kader van het nieuwe Meerjarig Financieel Kader van de EU in de
Raad Algemene Zaken (RAZ). Besluitvorming over de vormgeving van de
toekomstige EU instrumenten voor onderzoek en innovatie zal naar
verwachting in de loop van 2013 plaatsvinden. Via de reguliere AO’s ter
voorbereiding op de RvC en de RAZ zullen wij u op de hoogte houden van
de ontwikkelingen op dit terrein.
Het kabinet verwelkomt het groenboek. Het vormt een goed kader om de
discussie over de vormgeving van de toekomstige Europese programma’s
voor de financiering van onderzoek en innovatie te voeren. Hierbij
ontvangt u de Kabinetsreactie op dit Groenboek met daarin de hoofdlijnen
van de kabinetsinzet voor het Europese beleid ten aanzien van de
financiering en het stimuleren van onderzoek- en innovatie. Het kabinet is
van mening dat bij het bevorderen van onderzoek en innovatie de
financiering van programma’s niet los gezien kan worden van het

kst-32744-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

1

verbeteren van randvoorwaarden. Immers, in het hele onderzoek- en
innovatielandschap, en vooral bij de benutting van kennis (waardecreatie)
in het bedrijfsleven, is vaak niet alleen de beschikbaarheid van publiek
geld de beperkende factor, maar zijn ook zaken als administratieve
lastendruk en intellectuele eigendomsvraagstukken van belang. In lijn met
het Groenboek beperken we ons in deze brief vooral tot de Europese
financieringsprogramma’s.
De brief bestaat uit een inleidend deel, een deel met onderbouwing van
de voor het kabinet belangrijkste drie hoofdlijnen en een bijlage met
daarin de antwoorden op de specifieke vragen die de Commissie in het
groenboek stelt.1 Deze brief is een nadere uitwerking van de kabinetsinzet
voor het nieuwe Meerjarig Financieel Kader van de Europese Unie, waarin
het kabinet vaststelt dat versobering van de EU-begroting noodzakelijk is
en dat binnen dat krappere budgettaire kader meer nadruk gelegd moet
worden op investeringen in onder andere concurrentievermogen en
innovatie om de EU-begroting toekomstbestendiger te maken (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 21 501-20, nr. 529).
Het belang voor Nederland
In het Europese financiële meerjarenkader voor de periode 2007–2013
vormen het Zevende Kaderprogramma (KP) voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling (KP7; omvang circa 53 miljard EUR), het Kaderprogramma voor Concurrentiekracht en Innovatie (CIP; omvang circa 3,6
miljard EUR) en het Europees instituut voor Technologie (EIT: omvang
EU-financiering 300 miljoen EUR) de belangrijkste financieringsprogramma’s voor onderzoek en innovatie. Het groenboek is specifiek
gericht op de toekomst van deze programma’s.
Nederlandse onderzoekers in kennisinstellingen en bedrijven spelen een
zeer actieve rol in vele Europese netwerken. Dit uit zich onder andere in de
relatief hoge retour van Nederlandse partijen in KP7 en het CIP. In de
eerste helft van de looptijd van KP7 ging maar liefst 6,7% van het KP7
subsidiebudget naar Nederlandse onderzoekers. Dit is hoger dan op basis
van de Nederlandse bijdrage aan de EU te verwachten is (5,0%) en geeft
aan dat Nederlandse deelnemers aan KP7 op een hoger dan gemiddeld
niveau participeren. De bedrijfsdeelname in het KP blijft echter een
aandachtspunt voor Europa als geheel en voor Nederland in het bijzonder.
In de eerste helft van KP7 ontving het Nederlandse bedrijfsleven slechts
18% van de totale KP7-middelen voor Nederland, terwijl het EU-gemiddelde op 25% ligt. Nederlandse bedrijven die een aanvraag doen in het
CIP zijn daarin ook succesvol ten opzichte van bedrijven uit andere
lidstaten. Voor de subsidiabele onderdelen van het CIP ligt het retourpercentage hoger dan 5,5%.
Drie hoofdlijnen voor het kabinet

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

In deze brief schetsen wij de contouren van hoe Nederland zou willen dat
de toekomstige Europese onderzoek- en innovatieprogramma’s er uit
moeten gaan zien. De belangrijkste drie hoofdlijnen waar het kabinet op
wil inzetten zijn:
1. Meer prioriteit binnen de EU-begroting voor onderzoek en innovatie
en een integraal en transparant kader voor onderzoek en innovatie;
2. Verhoogde inspanningen op thema’s met een grote maatschappelijke
en/of economische impact en meer waardecreatie uit kennis;
3. Ondersteunen van excellente wetenschap en verdere ontwikkeling
van de Europese Onderzoeksruimte.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

2

Ontwikkelingen in het Europees beleid
Het verdrag van Lissabon is uitgangspunt voor de rol van de Unie. In dit
verdrag is vastgelegd dat de Unie tot doel heeft om haar wetenschappelijke en technologische grondslagen te versterken door de totstandbrenging van één Europese onderzoeksruimte waarbinnen kennis,
onderzoekers en technologieën vrij circuleren. Ook heeft de Unie tot doel
om aan de ontwikkeling van haar concurrentievermogen en dat van haar
industrie bij te dragen en om de onderzoeksactiviteiten te bevorderen die
nodig zijn om andere doelstellingen van het verdrag te halen (artikel 179
van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie), bijvoorbeeld voor het bevorderen van duurzame ontwikkeling.
In juni 2010 heeft de Europese Raad de Europa-2020 strategie voor
duurzame groei en banen vastgesteld. Het doel van deze strategie is
slimme groei (beter onderwijs en onderzoek en meer innovatie),
duurzame groei (een groene en concurrerende economie die efficiënt
omgaat met grondstoffen) en inclusieve groei (meer werkgelegenheid en
economische, sociale en territoriale cohesie).
Door de sterke groei van opkomende markten neemt de internationale
concurrentie steeds verder toe. Ook staan Europa en de wereld voor
maatschappelijke uitdagingen als vergrijzing, het energievraagstuk en
klimaatverandering. Echter, globalisering en maatschappelijke uitdagingen bieden ook kansen. Vernieuwingen in de vorm van innovatieve
producten, technologieën en werkwijzen kunnen bijdragen aan oplossingen voor maatschappelijke uitdagingen en voor vergroting van export
en werkgelegenheid. Duurzame economische groei kan daarbij hand in
hand gaan met het aanpakken van deze uitdagingen, waarbij een cruciale
rol is weggelegd voor ondernemers en onderzoekers. Investeringen in
onderzoek en innovatie zijn geen doel op zich maar een middel om bij te
dragen aan de doelstellingen van de Europa-2020 strategie. Zij kunnen
zowel een bijdrage leveren aan één van de kerninitiatieven binnen deze
strategie, de Innovatie Unie, evenals aan de andere initiatieven zoals «het
industriebeleid voor een globaliserende wereld», «de digitale agenda» en
«een efficiënt gebruik van natuurlijke hulpbronnen». De Europese Raad
heeft in februari 2011 het belang van onderzoek en innovatie nog eens
bevestigd.
Binnen het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) en het cohesiebeleid is ook budget beschikbaar voor onderzoek en innovatie. Deze
financieringsbronnen komen in het groenboek alleen aan de orde voor
zover het gaat om gewenste synergie tussen de verschillende financieringsinstrumenten. Voor het kabinetsstandpunt over het toekomstige GLB
verwijzen wij naar de brief van 26 november 2010 hierover (Tweede
Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 28 625, nr. 108). Voor het kabinetsstandpunt over het toekomstig cohesiebeleid verwijzen wij naar de brief
met de kabinetsreactie hierover van 11 februari 2011 (Tweede Kamer,
vergaderjaar 2010–2011, 21 501-08, nr. 349).
Relevante ontwikkelingen in het Nederlandse beleid
Naast het Europese beleidskader is het nationale beleidskader richtinggevend voor de visie van het kabinet op de toekomstige Europese
financieringsprogramma’s voor onderzoek en innovatie. Op 4 februari
2011 heeft het kabinet u de brief «Naar de Top» gestuurd. In deze brief zet
het kabinet uiteen hoe het samen met ondernemers en onderzoekers de
belangrijkste Nederlandse economische sectoren aan de wereldtop kan
houden of brengen (Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 637,
nr. 1). Daarnaast heeft het kabinet u op 7 februari 2011 een reactie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

3

gegeven op het rapport van de Commissie Veerman over het toekomstbestendig maken van het hoger onderwijsstelsel (Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 288, nr. 150). Hierbij horen onder andere een hogere
kwaliteit van onderwijs en onderzoek en een betere profilering van de
instellingen. In juni 2011 zal het kabinet zijn ambities op dit vlak verder
uitwerken in de Strategische Agenda Hoger Onderwijs, Onderzoek en
Wetenschap. Onderzoek en innovatie kunnen ook bijdragen aan andere
maatschappelijke beleidsdoelstellingen van dit kabinet. Om er voor te
zorgen dat de aanpak rond de economische topsectoren en de ambities
rond hoger onderwijs en wetenschap nauw aansluiten bij het beleid op
EU-niveau zal het kabinet de Europese agenda strategisch blijven
beïnvloeden, in nauw overleg met partners uit de wetenschap, het hoger
onderwijs en het bedrijfsleven, en zullen de Europese ontwikkelingen
meegenomen worden in het vaststellen van het nationale beleid.
Cofinanciering
Tijdens het Algemeen Overleg over de bedrijfslevenbrief is u toegezegd
dat het kabinet in deze brief terug zal komen op de wijze waarop zij in de
komende jaren omgaat met cofinanciering van Europese subsidies.
Cofinanciering van Europese subsidies is een vereiste voor onderzoeksprogramma’s waarin deelnemers uit bedrijven, kennisinstellingen en/of
publieke onderzoeksfinanciers samenwerken.
Voor cofinanciering van Europese subsidies door universiteiten kennisinstellingen en bedrijven geldt dat zij middelen uit eigen begroting
gebruiken voor cofinanciering van Europese subsidies. Door deze
cofinancieringseis worden deelnemers aangezet tot het maken van
heldere keuzes. Zij zullen alleen meedingen in die Europese programma’s
die passen in hun eigen strategie. Het kabinet is daar voorstander van en
kiest zelf ook voor een beperkt aantal economische topsectoren waarop zij
haar innovatiebeleid de komende jaren zal richten.
Van cofinanciering van Europese subsidies door publieke onderzoeksfinanciers is in de huidige Europese programma’s voor onderzoek en
innovatie (2007–2013) sprake bij enkele vormen van gezamenlijke
publiekpublieke programmering. Het gaat daarbij om de vormen
ERAnetten, Innonetten, en artikel 185 initiatieven (waaronder Eurostars).
Voor deze vorm van publiek-publieke onderzoeksprogrammering blijft de
mogelijkheid van cofinanciering door publieke onderzoeksfinanciers
bestaan.
Naast de bovengenoemde Europese cofinancieringsvormen is er
cofinanciering door publieke onderzoeksfinanciers vereist voor de
gezamenlijke technologie initiatieven ENIAC en ARTEMIS. In 2011 zijn
voor hiervoor middelen beschikbaar gesteld. Voor 2012 en 2013 zal het
kabinet -binnen de budgettaire kaders- het Europese beleid integraal
meenemen bij de vormgeving van de nationale agenda’s van de economische topsectoren.
Voor de toekomstige Europese programma’s voor onderzoek en innovatie
vanaf 2014 is het kabinet van mening dat eerst helder moet zijn of en
onder welke voorwaarden cofinanciering plaatsvindt voordat bepaald kan
worden hoe cofinanciering vanuit publiek onderzoeksfinanciers vormgegeven kan worden. Uiteraard moet Europa zo effectief en kostenefficiënt
als mogelijk met beschikbare middelen omgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

4

Kabinetsinzet
Hieronder schetst het kabinet het belang van onderzoek en innovatie voor
Europa. Vervolgens werkt het kabinet de drie eerder genoemde hoofdlijnen van de voorgestelde Nederlandse inzet uit.
Europa heeft een goede uitgangspositie, maar verbetering is nodig
De EU heeft een sterke kennisbasis met toponderzoekers die hoogwaardig
onderzoek doen. Ook zijn er veel bedrijven en ondernemers die wereldleider zijn in hun sector en een aantal zeer grote R&D-intensieve
bedrijven. Dit uit zich onder andere in de kwaliteit en aantallen van
wetenschappelijke publicaties, het aantal aangevraagde octrooien, de
prominente plek van Europese onderzoekers in internationale netwerken
en een sterke economie.
Er zijn echter nog flinke stappen te zetten voor het volledig benutten van
het Europese onderzoeks- en innovatiepotentieel. Een specifiek probleem
is het relatief lage investeringsniveau in onderzoek, ontwikkeling en
innovatie gecombineerd met het onvoldoende verzilveren van onderzoeksresultaten in innovatieve producten, diensten en productieprocessen
(valorisatie). Er moeten meer innovatieve producten, diensten en
productieprocessen uit kennis komen. Dit leidt tot meer welvaart en
welzijn voor de Europese bevolking.
Europese investeringen in onderzoek en innovatie zijn noodzakelijk
Hoewel de lidstaten en het bedrijfsleven ieder een eigen rol en verantwoordelijkheid hebben bij de bevordering van onderzoek en innovatie,
leidt juist de inzet op EU-niveau aantoonbaar tot realisatie van schaalvoordelen en optimale benutting van zogenaamde «kennisspillovers».
Europese middelen voor onderzoek en innovatie hebben een katalyserend
effect op nationale inspanningen. Europese investeringen bieden
meerwaarde om focus en bundeling van krachten op Europees niveau te
realiseren, versnippering en duplicatie van inspanningen te voorkomen en
grensoverschrijdende samenwerking te stimuleren. EU-uitgaven dragen
bij aan de concurrentie tussen instellingen, onderzoekers en bedrijven
waardoor de kwaliteit toeneemt. Ook een gezamenlijke EU-aanpak gericht
op verbetering van de werking van de interne markt, stimuleren van
ondernemerschap, Europa-brede uitrol van (eco-)innovatieve producten
en diensten en vereenvoudiging van de regelgeving heeft meerwaarde. In
dit kader is er ook een rol voor de EU bij het versterken en verbreden van
toegang tot publiek/private financiering voor innovatie, onder andere via
kredieten en risicokapitaal.
Europese investeringen in onderzoek en innovatie zijn goed besteed, met
enkele kanttekeningen
In een in 2009 uitgevoerde studie naar de impact van het KP in Nederland
werd een positief oordeel gegeven over de effecten van het KP: het draagt
bij aan duurzame netwerkvorming en internationale samenwerking van de
beste onderzoekers, en zorgt voor nieuwe kennis en internationale
profilering van onderzoekers. Verder is het Europees gefinancierde
onderzoek van goede kwaliteit en trekt het de beste onderzoekers aan. De
maatschappelijke impact van het KP is direct waar te nemen voor de
onderdelen met een maatschappelijke missie, zoals gezondheid,
duurzaamheid en voedselveiligheid. Op een aantal thema’s, zoals ICT,
high tech en duurzame energie, heeft het KP bijgedragen aan een betere
marktpositie en internationaal technologisch leiderschap. Tegelijkertijd
concludeert de studie dat er op veel thema’s door extra activiteiten op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

5

gebied van economische valorisatie meer rendement valt te behalen
(Tweede Kamer, vergaderjaar 21 501-30, nr. 216).
Hoofdlijn 1: Meer prioriteit binnen de EU-begroting voor
onderzoek en innovatie en een integraal en transparant kader
voor onderzoek en innovatie
Meer aandacht binnen de EU-begroting voor drie prioriteiten
De omvang van de EU-middelen voor onderzoek en innovatie in de
periode vanaf 2014 hangt nauw samen met de inzet voor en uitkomst van
de onderhandelingen over het nieuwe Meerjarig Financieel Kader van de
Europese Unie. Het kabinet is van mening dat de begroting van de
Europese Unie een veel betere weerspiegeling dient te zijn van de
prioriteiten van de EU nu en in de nabije toekomst. Een belangrijk deel
van die prioriteiten heeft de EU geïdentificeerd in de Europa
2020-strategie. Het kabinet pleit voor een sobere EU-begroting de
komende jaren, zoals uiteengezet in de hierboven genoemde kamerbrief
over het Meerjarig Financieel Kader van de EU vanaf 2014. Het kabinet
acht het wenselijk dat er binnen de EU-begroting voldoende middelen
worden vrijgespeeld om binnen een krapper budgettair kader meer te
kunnen investeren in met name concurrentievermogen en innovatie (in
lijn met de Europa 2020-strategie) en samenwerking op het terrein van
justitie, migratie en asielzaken. Dit is volgens het kabinet alleen mogelijk
als er elders in de EU-begroting voldoende besparingen worden
gevonden. Het kabinet wijst erop dat ook binnen het Gemeenschappelijk
Landbouwbeleid en het Cohesiebeleid de uitgaven meer moeten worden
toegespitst op de Europa 2020-doelstellingen.
Het huidige kaderprogramma is onvoldoende in staat gebleken om het
niveau van Europese R&D-uitgaven op het niveau te brengen van
concurrerende economieën, vooral waar het gaat om het uitlokken van
private investeringen in onderzoek en innovatie. Zoals ook aangegeven in
de tussentijdse evaluatie van KP7, uitgevoerd in opdracht van de
Commissie, is het een extra gemis dat veel goede voorstellen in het
huidige kaderprogramma enkel op grond van gebrek aan budget en niet
op grond van gebrek aan kwaliteit afgewezen worden.
Het kabinet is dan ook van mening dat voor de EU onderzoek- en
innovatieprogramma’s extra investeringen nodig zijn voor:
1. Grensoverschrijdende publiekpublieke en publiekprivate samenwerking binnen thema’s met een grote maatschappelijke en/of economische impact, met aandacht voor demonstratie activiteiten en
ontwikkeling van prototypes;
2. Kapitaalmarktinstrumenten gericht op zowel risicokapitaal als
kredieten;
3. De Europese onderzoeksraad voor grensverleggend niet-themagebonden onderzoek.
Een integraal kader voor onderzoek en innovatie
Een betere samenhang tussen onderwijs, onderzoek en innovatie, de
zogenaamde kennisdriehoek, draagt bij aan het Europese streven naar
een concurrerende kennissamenleving en de Europa 2020-strategie.
Hiervoor is frequente samenwerking tussen de spelers in de kennisdriehoek essentieel. Onderzoek biedt een basis voor innovatie. Een nauwe
betrokkenheid van het bedrijfsleven is belangrijk om door middel van
valorisatie van kennis innovaties tot stand te brengen. Onderwijs is nodig
om een goed opgeleide beroepsbevolking te garanderen en afgestudeerden voor te bereiden op een veranderende maatschappij. Een goede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

6

aansluiting van onderwijs op de door de arbeidsmarkt gevraagde
competenties en vaardigheden is daarbij belangrijk. Om dit te bereiken is
een integrale aanpak noodzakelijk. Met de Innovatie Unie heeft Europa
een geïntegreerde onderzoek- en innovatiestrategie aangenomen, met
aandacht voor de gehele kennisdriehoek. Het is nu zaak dat de Europese
middelen voor onderzoek en innovatie aansluiten op deze geïntegreerde
strategie.
Door de financiering van onderzoek en innovatie vanuit één integraal
strategisch kader te laten plaatsvinden, is een betere synergie mogelijk
tussen de huidige Europese programma’s voor onderzoek en innovatie
onderling, en tussen de Europese programma’s en het nationaal beleid.
Dit laatste is van belang omdat onderwijs en beleid ten aanzien van
ondernemerschap primair nationale bevoegdheden zijn. Ook geeft één
strategisch kader mogelijkheden voor synergie tussen deze programma’s
en andere Europese beleidsterreinen, zoals de innovatiemiddelen van het
Cohesiebeleid of het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid en de mobiliteitsprogramma’s uit het onderwijsbeleid. Hierbij moeten de specifieke
eigenschappen van deze programma’s in stand blijven en niet met elkaar
vermengd worden. Bundeling van instrumenten dient bezien te worden.
Zo kunnen bijvoorbeeld het KP-programma «research for the benefit of
SMEs» en CIP-activiteiten in samenhang leiden tot een meer geïntegreerd
en krachtiger instrument ter bevordering van onderzoek en innovatie in en
de concurrentiekracht van het MKB.
Concrete standpunten
–

–

–

–

Het KP en het CIP moeten vanuit één integraal strategisch kader voor
onderzoek, innovatie en ondernemerschap georganiseerd worden,
gericht op het gehele systeem van fundamenteel wetenschappelijk
onderzoek via toegepast onderzoek, tot demonstratieprojecten en het
creëren van een markt voor innovaties (vooral door het wegnemen van
belemmeringen). Alle instrumenten van de toekomstige programma’s
horen in deze integrale benadering te passen. Waar mogelijk kunnen
instrumenten uit het KP en het huidige CIP geïntegreerd worden.
Het geheel van financieringsinstrumenten dient zodanig te worden
vormgegeven dat alle stadia van het onderzoek- en innovatieproces
succesvol doorlopen kunnen worden en zich richten op het oplossen
van de knelpunten.
Als een project in het ene instrument tot succesvolle resultaten heeft
geleid en de uitkomsten van het project geven aanleiding tot een
vervolgprojectaanvraag verder in de kennisketen dan zou dit project
niet meer getoetst hoeven te worden op al getoetste criteria.
Een goede verbinding van het KP en het CIP met het EIT is van groot
belang om een integrale aanpak van onderwijs, onderzoek, innovatie
en ondernemerschap te bereiken. Het EIT is nog een relatief nieuw
instrument waarvan de toegevoegde waarde in de komende jaren
duidelijk zal worden.

Meer synergie en reductie van het aantal instrumenten op
Europees niveau
Met de opeenvolgende kaderprogramma’s is er in Europa een breed scala
aan gelijksoortige instrumenten ontstaan die publiek-publieke en
publiekprivate onderzoekssamenwerking op thema’s bevorderen. Veel
instrumenten voor grensoverschrijdende onderzoekssamenwerking lijken
op elkaar. We moeten terug naar een onderzoek- en innovatielandschap
waarbij er sprake is van een overzichtelijk en toegankelijk geheel aan
instrumenten voor de gebruiker.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

7

Concrete standpunten
–

–

–

Het aantal instrumenten op Europees niveau moet gereduceerd
worden. Het kabinet is voorstander van een moratorium op het aantal
instrumenten. Bij de introductie van een nieuw instrument zal ook een
instrument moeten verdwijnen.
Stem de thema’s van de verschillende instrumenten voor onderzoek en
innovatie zoveel mogelijk op elkaar af. Hierbij moeten er voor gezorgd
worden dat het aantal thema’s beperkt blijft, terwijl er wel voldoende
flexibiliteit blijft voor Europa om op nieuwe uitdagingen in te springen.
Combineer instrumenten die veel op elkaar lijken, zoals de initiatieven
gericht op samenwerking van nationale onderzoeksprogramma’s
(artikel 185, gezamenlijke programmering, ERA-net en Inno-net) in één
overkoepelend programma.

Vermindering van de administratieve lasten
De administratieve lasten vormen voor gebruikers van de Europese
onderzoek- en innovatieprogramma’s een enorme belemmering voor
deelname. Deze zullen teruggedrongen moeten worden. Het kabinet heeft
in het verleden aandacht gevraagd voor de noodzaak tot reductie van de
administratieve lasten gevraagd en zal dat ook in de toekomst blijven
doen.
Concrete standpunten
–

–

–

–

–
–

–

–

De controlelast en de informatievraag richting de deelnemers moet
verminderd worden. Dit kan door gebruik te maken van een systeem
op basis van verantwoord vertrouwen in gebruikers, evenals door
gebruik te maken van de boekhoudsystemen van de gebruikers (geen
dubbele boekhouding meer).
Deelnemers aan het KP zouden de keuze moeten hebben tussen
verschillende vormen van financiering, door niet langer alleen het
systeem van vergoeding van feitelijke kosten (actual costs-systeem)
toe te passen. Voor specifieke gevallen zou betaling door middel van
forfaitaire bedragen (lump sums) mogelijk moeten zijn in het KP.
Er moet een vergelijkbare set van regels en voorwaarden komen voor
de verschillende onderdelen van het kaderprogramma en aan het
kaderprogramma verbonden instrumenten. Zowel de wensen van de
gebruiker als flexibiliteit moeten hierbij uitgangspunten vormen.
Door stroomlijning van kostendefinities tussen KP, CIP, cohesiefondsen
en GLB-middelen kan gecombineerd gebruik van deze instrumenten
bevorderd worden.
De termijn waarop de subsidietoekenning en betaling plaats vindt
moet verkort worden.
Er moet flexibiliteit ingebouwd worden door het werken met kleinere
onderzoeksconsortia te stimuleren en door het mogelijk te maken dat
bedrijven en kennisinstellingen later bij een consortium aan kunnen
sluiten zonder dat aan administratieve rapportageverplichtingen voor
de gehele looptijd van het project moet worden voldaan.
Het kabinet is er voorstander van dat de Commissie voor wat betreft
administratieve lasten een nulmeting uitvoert op basis waarvan
vermindering van de administratieve lasten gemeten kan worden.
Het principe van «Think Small First»in de Small Business Act kan als
leidraad dienen voor het verminderen van de administratieve lasten
voor het MKB. Hiermee verbetert de deelname van het MKB aan KP.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

8

Hoofdlijn 2: Verhoogde inspanningen op thema’s met een grote
maatschappelijke en/of economische impact en meer waardecreatie uit kennis
Versterken van de investeringen in prioriteiten met een grote
economische en/of maatschappelijke impact
Europa staat voor een aantal grote maatschappelijke uitdagingen die geen
enkel land op eigen kracht kan oplossen, zoals vergrijzing, het energievraagstuk, klimaatverandering en schaarste van hulpbronnen. Onderzoek
en innovatie kunnen een belangrijke bijdrage leveren aan het aanpakken
van deze uitdagingen. Europese samenwerking op het terrein van
onderzoek- en innovatie biedt een krachtiger, beter gecoördineerd en
meer samenhangend antwoord op deze grote maatschappelijke
uitdagingen.
Het kabinet is er voorstander van dat in het KP meer geïnvesteerd wordt
in thema’s met een grote economische en maatschappelijke impact.
Concurrentiekrachtversterking en maatschappij gaan daarbij hand in
hand. De grote maatschappelijke uitdagingen vormen belangrijke
drijfveren voor de Europese onderzoek- en innovatieprogramma’s en
bieden volop kansen voor het bedrijfsleven, zoals ook geschetst wordt in
de kabinetsbrief «Naar de Top» (Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
32 637, nr. 1). Voor Nederland hebben daarbij de volgende topsectoren de
komende jaren prioriteit: water, agro en food, tuinbouw en uitgangsmaterialen, high tech, life sciences, chemie, energie, logistiek en creatieve
industrie.
Concrete standpunten
–

–

–

–

Er dient meer geïnvesteerd te worden in thema’s met een grote
maatschappelijke en economische impact. Naast de grote maatschappelijke uitdagingen vallen hieronder ook de zogenaamde sleuteltechnologieën. Voor het kabinet is het van belang dat deze thema’s
aansluiten op de toekomst gerichte vernieuwing van de Europese en
nationale economieën; voor Nederland staan hierin de economische
topsectoren centraal.
Overheid, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties moeten in
een proces van vraagarticulatie aangeven voor welke uitdagingen er
behoefte is aan nieuwe kennis zodat groepen van onderzoekers uit
kennisinstellingen, bedrijven en maatschappelijke organisaties
gezamenlijk de lange termijn onderzoek- en innovatieagenda op
kunnen stellen. Deze agenda zou leidend moeten zijn voor de invulling
van de thema’s in de Europese onderzoek- en innovatieprogramma’s.
De maatschappelijke uitdagingen waaraan onderzoek en innovatie een
bijdrage kunnen leveren zouden primair door de Raad vastgesteld
moeten worden, in samenspraak met en op voorstel van de
Commissie.
De onderzoek- en innovatieagenda’s voor de aanpak van de maatschappelijke uitdagingen vereisen een integrale en multidisciplinaire
aanpak, waarbij onder andere ook de sociale en geesteswetenschappen, de creatieve industrie, niet-technologische en sociale innovatie en
diensteninnovatie een rol hebben.

Innovatief aanbesteden bevorderen
In de kabinetsreactie op het groenboek van de Europese Commissie over
de modernisering van het EU-beleid voor overheidsopdrachten heeft het
kabinet al opgenomen dat strategisch gebruik van overheidsopdrachten
kan bijdragen aan onderzoek en innovatie (Tweede Kamer, vergaderjaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

9

2010–2011, 31 114, nr. 8). De overheid kan immers zelf innovatieve
producten, processen en diensten gebruiken om maatschappelijke
uitdagingen aan te pakken. Bij gemeenschappelijke of grensoverschrijdende maatschappelijke uitdagingen kan de EU toegevoegde waarde
opleveren. Zo kan Europa stimuleren dat lidstaten gezamenlijk eenzelfde
oplossing aanbesteden, waarbij een Europese aanpak leidt tot lagere
ontwikkelings- en aanschafkosten voor de inkopende overheden. Met
behulp van de Europese onderzoek- en innovatie-instrumenten kan
Europa ook zelf marktgerichte ontwikkelingen uitlokken, via precommercieel aanbesteden.
Concreet standpunt
–

Innovatief en precommercieel aanbesteden op het terrein van
maatschappelijke uitdagingen moet meer toegepast worden in de
toekomstige programma’s voor onderzoek en innovatie.

Meer waardecreatie uit kennis
Versterking van de concurrentie- en innovatiekracht van het bedrijfsleven
is cruciaal voor de economische ontwikkeling in de toekomst. Nieuwe
producten, technologieën, werkwijzen en bedrijvigheid zorgen voor
vergroting van de export en werkgelegenheid, voor verbetering van het
maatschappelijk welzijn en voor het toekomstbestendig maken van de
samenleving. Een goede samenwerking tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en universiteiten is hierbij van belang, al dan niet gefaciliteerd door
de overheid. In Europa wordt veel kennis geproduceerd in universiteiten
en onderzoeksinstituten. Voor het versterken van de concurrentiekracht
van Europa is benutting en valorisatie van die kennis essentieel. De
uitdaging is om bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden
meer van die kennis te laten benutten en verzilveren in innovatieve
producten, diensten en productieprocessen en nieuwe bedrijvigheid ten
behoeve van de economie en de maatschappij. Ook betere kennisdeling
en mobiliteit van kenniswerkers en studenten tussen sectoren en tussen
kennisinstellingen en bedrijven draagt indirect bij aan waardecreatie uit
kennis. Belemmeringen hiervoor zouden weggenomen moeten worden.
Extra investeren in instrumenten om de bedrijfsdeelname (met
aandacht voor MKB) te bevorderen
In KP4 was het percentage deelname van het bedrijfsleven nog 39%. In
KP5 was dit nog 34% en in KP6 nog slechts 31%. De tussentijdse cijfers
van KP7 laten geen verbetering zien. In de eerste drie jaar van KP7 was de
deelname van het bedrijfsleven nog slechts 25% en de MKB-deelname
14%.
De afnemende deelname van bedrijven aan het kaderprogramma kan tot
gevolg hebben dat het kaderprogramma onvoldoende in staat is om een
bijdrage te leveren aan het versterken van de Europese innovatie- en
concurrentiekracht. Bedrijven, vooral het MKB, profiteren nog te weinig
van het onderzoek dat in publieke kennisinstellingen wordt ontwikkeld.
Het kabinet wil dat er meer geïnvesteerd wordt om de deelname van het
bedrijfsleven aan het kaderprogramma te bevorderen.
Een speciale rol is hierbij weggelegd voor het MKB. Het MKB zou bij
uitstek in staat moeten zijn om nieuwe kennis en technologieën om te
zetten naar concrete toepassingen voor de markt. Het MKB weet moeilijk
toegang te vinden tot het KP en de Europese markt. In het KP zijn
onderzoeksprojecten vaak op de lange termijn gericht. Ook worden de
onderzoeksconsortia steeds groter. De onderzoekstermijn van het MKB is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

10

vaak kort en het MKB heeft vaak niet de capaciteit om in grote consortia
mee te draaien. Vaak is de rol die het MKB kan spelen in het onderzoek- en
innovatieproces onduidelijk. Consortia hebben moeite om deze rol te
benoemen. Hierbij geldt dat veel MKB-bedrijven zich niet primair richten
op het ontwikkelen van nieuwe kennis maar op het ontwikkelen van
nieuwe producten, diensten en processen, waarvoor de beschikbare
kennis aan ter beschikking moet staan. Het KP sluit daar minder goed op
aan. Het vooral op MKB georiënteerde programma CIP is daarin succesvoller, bijvoorbeeld met het Enterprise Europe Network dat MKB door
voorlichting en matchmaking ondersteunt bij internationaal innoveren en
ondernemen. Het kabinet is van mening dat een toekomstig kaderprogramma geschikter moet worden voor het toepassen, doorontwikkelen en
commercialiseren van kennis door het MKB.
Concrete standpunten
–

–
–

–

–

–

–
–

–

Grensoverschrijdende publiekprivate samenwerking moet de grootste
en belangrijkste component vormen van de toekomstige instrumenten
voor onderzoek en innovatie.
Er moet meer geïnvesteerd worden in demonstratieprojecten en het
ontwikkelen van prototypes.
Er moet aandacht blijven voor de disseminatie van innovatie naar de
markt (zoals de pilots en markt replicatieprojecten voor eco-innovatie
in CIP).
De flexibiliteit van projecten moet bevorderd worden zodat er meer
ruimte komt voor kortdurende en kleinschalige publiekprivate en
privaatprivate samenwerking en om te bevorderen dat bedrijven later
bij een consortium aan kunnen sluiten.
Bij het uitbrengen van calls for proposals moet de rol van het
bedrijfsleven en de fase van het onderzoek duidelijker geformuleerd
worden.
Het principe van excellentie moet criterium blijven bij het verdelen van
de middelen voor onderzoek maar bij het beoordelen van meer
toepassingsgerichte calls moet een zwaardere weging gegeven
worden aan impact of moet de drempelwaarde voor impact verhoogd
worden.
Het bedrijfsleven moet beter betrokken worden bij het beoordelen van
de samenwerkingsprojecten in het kaderprogramma.
Valorisatie moet centraal aandachtspunt zijn voor een goede verbinding tussen KP en CIP. De Small Business Act met het principe «Think
Small First» zou uitgangspunt moeten zijn voor het verbeteren van de
toegankelijkheid van deze programma’s voor het MKB.
Instrumenten gericht op stimulering van R&D ten behoeve van en door
het MKB zouden meer gecombineerd kunnen worden in één groter en
efficiënter instrument voor zowel het high tech, het mid tech MKB, als
het low tech MKB waarbij het bestaande succesvolle Eurostars-instrument als voorbeeld kan dienen.

Meer investeringen in betere toegang tot kapitaal
Een goed werkende kapitaalmarkt is een belangrijke voorwaarde voor een
concurrerende economie. Met name bij het ontwikkelen en op de markt
brengen van nieuwe en verbeterde producten en diensten bestaat er een
grote behoefte aan (risico)kapitaal. De Europese risicokapitaalmarkt is met
name waar het venture capital betreft, in vergelijking met concurrerende
economieën als die van de Verenigde Staten, minder ontwikkeld terwijl
extern risicokapitaal belangrijk is om MKB bedrijven te laten doorgroeien.
Nederland zet in op verdere groei en een meer competitieve Europese
(onderhandse) kapitaalmarkt via twee peilers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

11

Ten eerste is het van belang om de werking van de (onderhandse)
Europese kapitaalmarkt te verbeteren. Schaalvergroting is hierbij
belangrijk. Het kabinet wil waar mogelijk belemmeringen die groei van de
kapitaalmarkt in de weg staan slechten.
Ten tweede wil het kabinet de bestaande Europese instrumenten beter
richten, en intensiveren. De bestaande Europese instrumenten in KP en
CIP voor kredieten en risicokapitaal, zoals de Risk Sharing Finance Facility
(RSFF) en de High Growth and Innovative SME Facility (GIF) pakken naar
mening van het kabinet een marktfalen aan, en zouden nog meer dan nu
het geval is kunnen worden gericht op innovatieve ondernemingen.
Het kabinet erkent de potentiële voordelen van Europese (innovatieve)
financiële instrumenten. Deze kunnen een efficiënte vorm van interventie
via publieke middelen zijn, omdat sneller private financiering wordt
uitgelokt. Het is echter niet de bedoeling dat Europese instrumenten
marktpartijen verdringen door te concurreren met de financiële sector.
Financiële instrumenten die vanuit de EU-begroting gefinancierd worden
moeten voldoen aan duidelijke randvoorwaarden: beperkte omvang,
Europese toegevoegde waarde, geen overlap met bestaande instrumenten, geen marktverstoring, strenge eisen aan financieel beheer en
transparantie, geen vervanging van nationale cofinanciering en beperking
van de administratieve lasten.
Concrete standpunten
–

–

Het kabinet is voorstander van een additionele Europese aanpak om de
werking van de Europese kapitaalmarkt te verbeteren via zowel beleid
gericht op schaalvergroting van de markt als het beter richten en
intensiveren van de bestaande instrumenten in KP en CIP.
Het kabinet erkent de mogelijke voordelen van Europese innovatieve
financiële instrumenten, maar waakt voor de risico’s en stelt stringente
voorwaarden.

Betere kennisdeling
Bedrijven, kennisinstellingen en de maatschappij als geheel moeten
zoveel mogelijk kennis vergaren om te benutten voor innovatieve
producten, diensten en productieprocessen. Wetenschap en innovatie zijn
afhankelijk van de toegang die onderzoekers in kennisinstellingen en
bedrijven hebben tot wetenschappelijke informatie. Daar waar mogelijk
moeten onderzoeksresultaten en publicaties zoveel mogelijk vrijelijk
beschikbaar zijn. Transparantie van onderzoeksresultaten kan evenwel
bedrijven ervan weerhouden om te participeren in publiekprivate
onderzoekstrajecten.
Bedrijven moeten kunnen rekenen op adequate bescherming van
intellectuele eigendomsrechten die voortvloeien uit onderzoeks- en
innovatieprojecten, die zij (mede) hebben gefinancierd.
Concreet standpunt
–

Vrije toegankelijkheid van onderzoeksresultaten moet zoveel mogelijk
gestimuleerd worden, onder andere door het stimuleren van «open
access» voor «peer reviewed» artikelen in internationale wetenschappelijke tijdschriften en door zoveel mogelijk transparantie over de
besteding van publieke onderzoeksgelden. Vrije toegankelijkheid van
onderzoeksresultaten mag echter niet ten koste gaan van samenwerking tussen bedrijven en kennisinstellingen. Indien kennisinstellingen
en bedrijfsleven in consortia samenwerken, zullen de consortia zelf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

12

moeten bepalen hoe zij omgaan met de toegankelijkheid van
onderzoeksresultaten.
Hoofdlijn 3: Ondersteunen van excellente wetenschap en verdere
ontwikkeling van de Europese Onderzoeksruimte
Versterking van het vrije en ongebonden onderzoek via de
Europese Onderzoeksraad (ERC)
Het uitvoeren van onderzoek is voordelig voor de samenleving op
verschillende manieren: het draagt bij aan een beter leven (welzijn),
draagt als startpunt van innovatie bij aan de economie (concurrentiekracht) en aan werkgelegenheid en bevredigt de nieuwsgierigheid van
mensen. Wetenschappelijke kennis staat aan de basis van innovatie, maar
de uitkomsten ervan zijn vaak niet te sturen. Ook is het niet altijd mogelijk
om een directe relatie te leggen tussen wetenschappelijke kennis en
economische of maatschappelijke impact. De geschiedenis leert dat juist
vindingen waarvan het belang in eerste instantie niet is opgemerkt, en
niet het uitvloeisel waren van een specifiek onderzoeksprogramma
uiteindelijk de wereld veranderden. Voorbeelden zijn het internet en de
laser.
Het kabinet vindt het daarom belangrijk om niet alleen te investeren in
vraaggestuurd onderzoek en onderzoek dat direct oplossingen moet
bieden voor maatschappelijke uitdagingen, maar ook ruimte te laten voor
vrij en ongebonden onderzoek. Het kabinet is er van overtuigd dat dit
soort onderzoek het best tot zijn recht komt als onderzoekers zelf de
vrijheid hebben keuzes te maken, en slechts op basis van wetenschappelijke excellentie beoordeeld worden. Europa zal moeten blijven investeren
in een sterke kennisbasis om voorbereid te zijn op de uitdagingen van de
toekomst. Een onderdeel daarvan is een sterke ERC. Deze verdeelt in het
huidige KP zijn middelen op basis van individuele excellentie. De ERC is
een succesvol instrument om de beste Europese wetenschappers te
stimuleren en daarmee de kennisbasis te versterken.
Concreet standpunt
–

Extra investeringen zijn nodig om de rol van de ERC in het promoten
van grensverleggend, niet themagebonden onderzoek te versterken.

Handhaven van het excellentiecriterium voor het kaderprogramma
Bij het beoordelen van projecten binnen andere delen van het bestaande
kaderprogramma voor Onderzoek en Technologische Ontwikkeling wordt
uitgegaan van drie criteria, namelijk excellentie, impact en kwaliteit van
implementatie van het projectvoorstel. Door het principe van excellentie
als criterium te blijven hanteren bij het verdelen van de Europese
onderzoeksmiddelen en het onderzoeksgeld zoveel mogelijk in competitie
te verdelen wordt de bijdrage van de Europese onderzoeksmiddelen aan
de kennisbasis gegarandeerd.
Concrete standpunten
–

–

Het principe van excellentie moet gehanteerd blijven worden als één
van de evaluatiecriteria bij het verdelen van de Europese onderzoeksmiddelen.
Om de projectaanvragen in de onderzoeksprogramma’s goed te
kunnen beoordelen moet een weging worden gegeven aan de criteria
excellentie, impact en kwaliteit. Zo moet een meer op fundamenteel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

13

onderzoek gerichte oproep voor projectvoorstellen («call») bij de
beoordeling van de voorstellen een zwaardere weging geven aan het
excellentiecriterium en bij een meer op toepassing gerichte call,
waaronder ook demonstratieprojecten vallen, een zwaardere weging
geven aan impact. Dit kan ook door te variëren in de drempelwaarden
voor de specifiek criteria.
Het verder ontwikkelen van één Europese onderzoeksruimte
(ERA)
Het vertrekpunt voor de vormgeving van de Europese onderzoeksruimte
is ten eerste dat het Europese onderzoek geworteld moet zijn in de
samenleving en moet bijdragen aan duurzame ontwikkeling. Een tweede
element is het streven naar een Europese benadering gericht op excellentie in onderzoek en Europees concurrentievermogen. Het derde
element is het streven naar een Europa waarin zonder belemmeringen
kan worden samengewerkt, met als belangrijk doel het realiseren van één
arbeidsmarkt voor onderzoekers waarin sprake is van vrije circulatie van
kennis.
Concreet standpunt
–

Het kabinet steunt de verdere ontwikkeling van de Europese Onderzoeksruimte. Belangrijke onderdelen daarvan zijn het stimuleren van
mobiliteit van onderzoekers, het wegnemen van belemmeringen voor
mobiliteit en het gezamenlijk opzetten van grote onderzoeksfaciliteiten.

Meer mobiliteit
De beschikbaarheid van human resources is een belangrijke succesfactor
voor het tot stand brengen van de Europese onderzoeksruimte. Op
Europees niveau moet er intensieve aandacht zijn voor carrièreontwikkeling van wetenschappelijk onderzoekers en intersectorale mobiliteit
tussen kennisinstellingen en de private sector. In het algemeen is
internationale mobiliteit van belang omdat het onderzoek- en innovatiesysteem de laatste decennia steeds meer internationaal georiënteerd is
geworden. Een wetenschappelijke carrière opbouwen zonder internationale ervaring is tegenwoordig onmogelijk. Onderzoeksteams, wetenschappelijke samenwerkingsverbanden en technologieclusters zijn ook
vaak grensoverschrijdend operationeel, evenals officiële internationale
onderzoeksorganisaties.
Toch zijn er nog vele obstakels die internationale mobiliteit beperken:
gebrek aan open rekrutering, onvoldoende mogelijkheid voor het over de
grenzen meenemen van beurzen en aanvullende pensioenen, verschillen
in sociale zekerheid en gebrekkige mogelijkheden voor onderzoekers om
extra training te krijgen om aanvullende vaardigheden en competenties
aan te leren. Een groot deel van deze obstakels kan alleen worden
opgelost door binnen Europa nog intensiever samen te werken.
Het Marie Curie Programma speelt een positieve rol bij het reduceren van
deze obstakels. Het kabinet beschouwt het geheel van de Marie Curie
Actions als een belangrijk instrument van het Kaderprogramma, omdat
het bijdraagt aan hooggekwalificeerde professionals/onderzoekers en
daarmee aan een sterke competitieve positie in wetenschap en technologie en aan een goede positionering van instellingen in de Europese
netwerken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

14

Concrete standpunten
–

–
–

De instrumenten voor het bevorderen van mobiliteit dienen gestroomlijnd te worden, met als basis de Marie Curie regelgeving en financiële
tegemoetkomingen. Het gaat hierbij om de onderdelen van Life Long
Learning, Erasmus Mundus (doctoral schools) en het totaal aan Marie
Curie Actions. De mobiliteitsprogramma’s voor alle fases van studieen onderzoekscarrière en instrumenten om Europa aantrekkelijker te
maken voor toptalent van buiten de EU kunnen zo goed op elkaar
afgestemd worden. Hierbij moet het Marie Curie programma wel in het
kaderprogramma ondergebracht blijven.
De basisprincipes achter de Marie Curie Actions moeten in stand
blijven.
De Marie Curie beurzen zullen moeten bijdragen aan mobiliteit ten
behoeve van de hele kennisdriehoek van onderwijs, onderzoek en
innovatie.

Faciliteren van de totstandkoming van de beste onderzoeksfaciliteiten
Grootschalige onderzoeksfaciliteiten zijn van belang voor een aantrekkelijk
innovatie- en onderzoeksklimaat voor bedrijven, onderzoeksinstellingen
en onderzoekers. Onderzoeksfaciliteiten dragen bij aan excellent, vaak
multidisciplinair onderzoek. Europa kan met name meerwaarde opleveren
bij het faciliteren van de totstandkoming en het gebruik van grootschalige
onderzoeksinfrastructuur. Het European Strategy Forum for Research
Infrastructures heeft een Europese een lijst opgesteld met grootschalige
onderzoeksinfrastructuur waarvan de totstandkoming van Europees
belang is. Deze lijstwordt regelmatig geactualiseerd. Ook Europese
samenwerking om de toegang tot faciliteiten te verbeteren van groot
belang.
Concrete standpunten
–

–

–
–

De economische baten voor de grootschalige infrastructuur slaan voor
een groot deel regionaal of nationaal neer. De kosten voor de
daadwerkelijke constructie van dergelijke faciliteiten is dan ook de
aangelegenheid van lidstaten en regio’s zelf. Hiervoor kunnen de
structuurfondsen benut worden indien de onderzoeksfaciliteiten
daadwerkelijk economische structuurversterking geven en ingezet
kunnen worden voor innovatie.
De Europese middelen die beschikbaar zijn voor de grootschalige
onderzoeksinfrastructuur dienen aan te grijpen op een tegemoetkoming in coördinatiekosten en een eventuele bijdrage in de overgang
van ontwerp- naar constructiefase.
Het kabinet acht het van belang dat ook het bedrijfsleven goed wordt
betrokken bij de ontwikkeling en toegang tot deze faciliteiten.
Het kabinet ziet meerwaarde voor Europa om samen op te trekken als
het gaat om de mondiale infrastructuur. Dit soort projecten leidt vaak
tot hoge kostenoverschrijdingen. Het opvangen van kostenoverschrijdingen, moet in beginsel gebeuren binnen de uitgavencategorie
waarin deze projecten zijn begroot. Het kabinet is van mening dat in de
context van het Meerjarig Financieel Kader vanaf 2014 maatregelen
zouden moeten worden onderzocht om deze kostenoverschrijdingen
adequaat te beheersen en in de EU-begroting te adresseren.

Vervolgtraject
Het kabinet zal zich de komende tijd intensief bezig houden met de
onderhandelingen over de invulling van de toekomstige Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

15

programma’s voor onderzoek en innovatie. De discussie hierover zal
plaatsvinden in de Raad voor Concurrentievermogen. Daarnaast zullen wij
ons inzetten om ook in bilaterale contacten met andere lidstaten over dit
onderwerp te onderhandelen waarbij niet uit het oog zal worden verloren
dat de discussie over de toekomst van de Europese programma’s voor de
financiering van onderzoek en innovatie voor de periode 2014–2020 zich
afspeelt tegen de achtergrond van de onderhandelingen over het nieuwe
Meerjarig Financieel Kader. Tegelijkertijd zullen wij een actieve dialoog
blijven voeren met betrokken kennisinstellingen, bedrijven en maatschappelijke organisaties in Nederland. In bilaterale contacten met andere
lidstaten over dit onderwerp zullen wij waar mogelijk coalities te smeden.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen
De staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
H. Zijlstra

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 744, nr. 1

16