BIJLAGE 1D
Grole Bickersstraat 74
1013 KS Amsterdam

nipO

Postbus 247
1Q00AE /\msterdam
I 020 522 54 44
f 020 522 53 33
e info@tns-nipo.com
viww.tns-nipo.com
Political & Social

Rapport

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Staten

Esther Grisnich en Tim de Beer

GI298|30mei20II

Dil document is uitsluilend voor dez^ opdrachtgever opgesleld. Alle in hci documenl vcmielde
gegevens zijn strikt vertrouwelijk. Publieaiie en inzage aan derden, geheel ofgedeeltelijk, is zonder
schriftelijke loesiemming van TNS NIPO beslist niet loegesiaan.
©'•"NS NIPO I ISO 9001 1rapportncderlands.doi

Inhoud
Inleiding

1

1
1.1
1.2
1.2.1
1.2.2
1.3
1.3.1
1.3.2
1.3.3

Opkomst, kiezerspassen en volmachten
Kiesgerechtigden en opkomst
Slembureaus
Iels minder stembureaus.dan bij verkiezingen Tweede Kamer
Ook minder slembureaus dan bij verkiezingen gemeenteraad
Kiezerspassen en volmachlen
Kiezerspassen
Schriftelijke volmachten
Stemmers per volmacht

3
3
4
5
5
6
6
6
7

2
2.1
2.1.1
2.2
2.2.1
2.2.2
2.2.3
2.3
2.4

Incidenten
Ongeldige stempassen
Termijn om vervangende stempas afte halen verlengd tot 1 maart?
Incidenten rondom bezorging stempassen
Incidenten in het algemeen
Kiezers met meer dan één stempas
Klachten over de (tijdige) bezorging van slempassen
Incidenten met betrekking lot de bezorging van kandidatenlijsten
Ineidenlen op de dag van de stemming

8
8
9
10
10
10
11
12
13

3
3.1
3.2

De instructie van stembureauleden
Instructie algemeen
Instructie voor telmethode

14
14
16

1
2
3

Bijlagen
Vragenlijst
Tabellen
Open antwoorden

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Staten l G12981 © TNS NIPO l 30 mei 201

Inleiding
Het vierde kabinet Balkenende heefl in 2007 het voornemen uilgesproken hel verloop van
elke verkiezing le onderzoeken, een voomemen dat het huidige kabinet heeft
gecontinueerd. Naar aanieiding van deze evaluaties worden maatregelen getroffen om hel
verloop van de volgende verkiezingen te optimaliseren. Ook wordt dan bekeken of eerder
doorgevoerde veranderingen goed hebben uilgepakt.
In dit rapport komen de gegevens die aflcomstig zijn uit de enquête onder gemeenten naar
aanleiding van de verkiezingen voor de Provinciale Stalen van maart 2011 aan de orde.
Hiervoor zijn de gemeenten ondervraagd met een online vragenlijst.
De evaluatie beslaal de volgende onderwerpen:
•
•

•

een algemene inventarisatie van hel verloop van de verkiezingen;
een inventarisalie van eventuele incidenten die zich hebben voorgedaan
(bijvoorbeeld bij de bezorging van slempassen ofincidenien op de dag van
stemming);
een evaluatie van de instructie van de stembureauleden door de gemeenten (mei
vraagpunten als "wanneer heeft uw gemeenie de slembureauleden geïnstrueerd'
en 'van welke ondersteunende middelen die door het Minisierie van BZK zijn
verstrekt, heeft uw gemeente gebruikgemaakt bij instructie - en in welke mate').

Werkwijze
TNS NIPO heeft in opdracht van hel ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties alle gemeenten waar verkiezingen gehouden werden, uilgenodigd
voor deelname aan een online onderzoek. De emailadressen van de contactpersonen zijn
verslrekl door hel ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksreiaties.
Het betrof 418 gemeenien in lotaal. Hiervan hebben uiteindelijk 321 gemeenten
meegedaan (een respons van 77%). Eén gemeente heefl slechts een deel van de enquête
ingevuld, waar gegeven zijn de antwoorden van deze gemeente opgenomen.
Hiermee zijn de resultaten representatief voor alle Nederlandse gemeenten. Het veldwerk
liep van donderdag 24 maart tot en met maandag 11 april.
Er is één reminder verstuurd; daamaast is er na zo'n iwee weken veldwerk een nieuwe
uitnodiging gestuurd aan gemeenien waarvan nog een tweede emailadres bekend was.

Evaluatie verkiezingen ledcn Provinciale Staten j GI2981 ® TNS NIPO | 30 mei 20111 I

Respons
In de onderstaande grafiek ziet u een overzicht van de respons verdeeld over de
verschillende gemeentegrootles.
/1 Overzichl respons gemeenten naar getneenlegroolle.
Gemcentcgrooiie (gegevens CBS)
Meerdan 100.000 inw.
50.000-100.000
20.000-50.000
10.000-20.000
Minder dan 10.000 inw.
Aantal gemeenten
Basis: nlle ondervraagde gemeenten (n=321)

Deelname
80% (n=20)
74%(n=34)
80%(n=153)
74% (n=87)
69%(n=17)

Gccn deelname
20%{n=5)
26%{n=12}
20% (n=38)
26% (n=30)
31%(n=12)

321

97

Leeswijzer
In hoofdstuk 1 worden de algemene uitkomsten omtrent hel verloop van de verkiezingen
beschreven. In hoofdstuk 2 volgt een overzicht van eventuele incidenten die zich volgens
de gemeenten hebben voorgedaan. Vervolgens wordt in hoofdstuk 3 afgesloten met het
onderwerp instruclie van de stembureauleden. De tabellen met de resullalen zijn in de
bijiagen opgenomen.

Esther Grisnich
Tim de Beer

Evaluaiie verkiezingen leden Provinciale Siaten | G1298} © TNS NIPO j 30 mci 201 lj 2

Opkomst, kiezerspassen en volmachten
ln dil hoofdstuk komen de volgende aspecten aan bod:
•
•
•
1.1

Opkomst;
Aantal stembureaus;
Aantal verstrekte slempassen en volmachlen.
Kiesgerechtigden en opkomst

De helft (51%) van de ondervraagde gemeenten meldl een opkomstpercentage tussen de
51 en 60%, terwijl ruim een derde (38%) een nog hogere opkomst (tussen de 61 en 70%)
meldt. Eén op de tien (10%) ondervraagde gemeenien meldl een benedengemiddelde
opkomst (tussen de 41 en 50%). Een viertal gemeenten meldt een uitzonderlijk hoge
opkomst: tussen de 71 en 80% (n=3) of zelfs tussen de 81 en90%(n=l).
Het gemiddelde opkomstpercentage binnen de ondervraagde gemeenien bedraagt 58,60%
- enkele procentpunten hoger dan de daadwerkelijke opkomst op landelijk niveau
(55,97%).Gemiddeld gesproken: hoe kleiner de gemeenie, hoe hoger de opkomst.
/ I 0\'erziclu opkomstpercentages deelnemende genteenten. naar gemeeniegrootle
).000

50.000100.000

30%

20.000-

41-50
51-60
61-70
71-80

55%
15%

26%
56%
18%

-

.

50.000
8%
56%
35%
1%

81-90

-

-

-

Gemiddeld opkomstpercentage
54.25%
Basis: alle ondervraagde gemeenien (n=32l)

55.15%

58.03%

10.00020.000
2%

<l 0.000

TotanI

46%
49%

4%
33%
59%

10%
51%

2%

-

1%

-

4%

0%

62.63%

58,60%

60.72%

Evaluatie vcrkieüingen leden Provinciale Staten | G 1298| © TNS NIPO l 30 mei 20111 3

38%

1.2

Stembureaus

Wordl er gekeken naar het aantal stembureaus per 10.000 kiesgerechtigden, dan blijkt dal
er gemiddeld bijna 8 (7,92) slembureaus per 10.000 kiesgerechtigden waren. De kleinere
gemeenten (20.000 inwoners of minder) blijken gemiddeld over iets meer stembureaus te
beschikken dan de grotere gemeenten.
3 l Gemiddeld aantal stembureaus per iO.OOO kiesgerechtigden, riaar getneenlegroolle
Gemiddeld aantal siemburcaus
per 10.000 kiesgerechtigden
7,26

> 100.000
50,000-100.000

6.89

20.000-50.000
10.000-20.000
< 10.000

7.66
8.49
9,31
7.92

'lotaal
Basis: alle ondervraagde gemeenien (n=32l)

Anders gezegd: het ging gemiddeld om bijna 1.322 kiesgerechtigden per stembureau.
Uit hel feil dat het aanlal stembureaus per 10.000 kiesgerechtigden in relatief kleine
gemeenten gemiddeld gezien hoger ligt, volgt automatisch dat het gemiddelde aantal
kiesgerechtigden per stembureau inde relatief kleinere gemeenten juisl A-Ze/wer is.
4,1 Aanlal kiesgereclnigden per stembureau
Aamal kiesgerechtigden
per stembureau
Minder dan 1.000
1.000-1.199
1.200-1.499
1.500-1.999
2.000 ofmeer
Gemiddeld aanlnl

> 100.000

10%
60%

20.000-

10.000-

100.000
3%
6%
47%
41%

50.000
8%
15%

20.000
21%
21%
43%

3%

55%
21%
1%

1.477.89

1.344.89

25%
5%
1.403,38

50.000-

< 10.000

Tolaal
12%
17%
49%

14%
2%

33%
30%
30%
4%
4%

1.255,32

1.148.38

1.321.82

kiesgerechtigden per
stembureau
Basis; alle ondervraagde gemeenten {n=321)

Evalualie verkiezingen leden Provinciale Siaten l G12981 ® TNS NIPO l 30 mci 201114

20%
2%

1.2.1
lets minder stembureaus dan bij verkiezingen Tweede Kamer
Over de gehele linie hebben de Nederlandse gemeenten bij de verkiezingen voor de
Provinciale Staten iets minder stembureaus ingesteld dan ze bij de verktezingen voor de
Tweede Kamer hebben gedaan - hoewel de overgrote meerderheid van de ondervraagde
gemeenten (81%) steit evenveel stembureaus te hebben ingesteld.
De groep gemeenten die minder stembureaus heefl ingesteld is 2 keer zo groot (12%) als
de groep gemeenten die meer stembureaus heeft ingesteld (6%). Bij de grote gemeenten
(100.000 inwoners ofmeer, n=20) is dit echter in evenwichl: 20% geeft aan minder
slembureaus te hebben ingesteld, eveneens 20% geeft aan juist meer stembureaus le
hebben ingesteld.
5 I Meer/ mitider stembureaus dan bij verkiezingen Tweede Katner, naar gemeentegrootte
> 100.000

50.000100.000

20.00050.000

<10.000

Totaal

6%

10.00020.000
2%

Meer slembureaus dan bij
verkiezingen Tweede Kamer

20%

9%

7%

6%

Evenveel .stembureaus als bij
verkiezingen Tweede Kamer

60%

74%

80%

91%

81%

81%

Minder stembureaus dan bij
20%
verkiezingen Tweede Kamer
Basis: alle ondervraagde gemeenten (n=321)

18%

14%

1%

11%

12%

1.2.2
Ook minder stembureaus dan bij verkiezingen gemeenteraad
Nederlandse gemeenten slellen daarnaast - opnieuw: over de gehele linie - bij de
verkiezingen voor de Provinciale Staten ook minder stembureaus ie hebben ingesteld dan
bij de verkiezingen voor de gemeenteraad. Opnieuw: driekwart (77%) - de meerderheid van de ondervraagde gemeenten stelt evenveel stembureaus te hebben ingesteld, terwijl
7% meer stembureaus heeft ingesteld en 16% minder slembureaus heeft ingesteld.
En de grole gemeenten (100.000 inwoners ofmeer) vormen wederom een uitzondering:
25% van hen geeft aan minder stembureaus le hebben ingesteld, maar 30% geeft aan
méér stembureaus le hebben ingesteld.
6 I Meer/ minder slembureaus dan bij verkiezingen gemeenteraad, naar gemeentegrootte

Meer Slembureaus dan bij
verkiezingen gemeenteraad
Evenveel stembureaus als bij
verkiezingen gemeenieraad
Minder stembureaus dan bij

>100.000

50,000-

20.000-

10.000-

^10.000

Totnnl

30%

100.000
6%

50.000
6%

20.000
3%

7%

7%

45%

71%

75%

89%

85%

77%

25%

24%

19%

8%

7%

16%

verkiezingen gemeenteraad
Basis: alle ondervraagde gemeenien (n=321)

Evalualie verkiezingen leden Provinciale Suten | G1298| © TOS NIPO l 30 mei 20111 5

1.3

Kïezerspassen en volmachten

Hieronder volgl een overzicht van hel aantal afgegeven kiezerspassen per gemeente.
1.3.1
Kiezerspassen
ln kleinere gemeenten zijn er in vergelijking met grolere gemeenten relatief veel
verstrekie kiezerspassen per 10.000 kiesgerechtigden. Gemiddeld zijn er per 10.000
kiesgerechtigden bijna 5 (4,76) verstrekte kiezers passen.

7 1 Gemiddeld aantal verstrekte kiezerspassen, naar gemeentegroolfe

> 100.000

Gemiddeld aanlal afgegeven kiezerspa.sscn
per 10.000 kiesgcrcchligden
1.72

50.000-100.000
20.000-50.000
10.000-20,000
< 10.000

3,18
4.06
6.35
7.79

Totaal

^_^

Basis: allc ondervraagde gemeenten {n-321)

1.3.2
Schriftelijke volmachten
Hel geniiddelde aantal schriftelijke volmachten per 10.000 kiesgerechtigden bedraagt 5
(5,02). Ook hier blijkt dat, gecorrigeerd voor aantal kiesgerechtigden, de kleinste
gemeenien juisl veel frequenter schriftelijke volmachten hebben verstrekt. Dat geldt
vooral voor de gemeenten met minder dan 10.000 inwoners, waar het gemiddelde aantal
schriftelijke volmachten 29,42 bedraagl.
8 I Gemiddeld aantal verstrekte schriftelijke volmachten, naar getneentegfootle

> 100.000

Gemiddeld aantal schriftelijke volmachten
per 10.000 kiesgerechtigden
1.84

50,000-100.000
20.000-50.000
10.000-20.000
< 10.000

2.41
2,70
3,23
29.42

Totaal

5,02

Basis: alle ondervraagde gemeenten (n=32n

Evalualie verkiezingen leden Provinciale Siaten [ G1298| © TNS NIPO 130 mei 201116

1.3.3
Stemmers per volmacht
Er is gevraagd of gemeenten uit de processen-verbaal van de stembureaus kunnen
achterhalen hoeveel mensen bij volmacht hebben gestemd in de eigen gemeenie. Slechts
ruim een kwart (28%) van de gemeenten kon dit achterhalen.
Per 10.000 kiesgerechtigden hebben gemiddeld 667 mensen per volmacht gestemd, per
10.000 stemmers gaat het gemiddeld om 1.126 mensen. Anders gesteld: zo'n 6,7% van de
kiesgerechtigden en zo'n 11,3% van de stemmers heeft per volmacht gestemd.
Er zijn geen opvallende verschillen in het aantal stemmers per volmacht met belrekking
lol gemeentegrootte.

9 I Overzichl aantal mensen dat per volmacht heefl gestemd, naar gemeeniegrootle
Aantnl mensen dat per
volmacht hceÜ gestemd, per

>100.00C

10.000 kiesgerechtigden
Minder dan 50
50-100
100-200
200-500
500-1000
1.000-2.000
Meer dan 2.000

50.000100.000

20.000-

-

-

50.000

2

-

10.00020,000

< 10.000

Totaal

22
67
II

4
93

-

IOO

98

6
94

-

-

-

1

Gemiddelde per 10.000
kiesgerechtigd en

606,5

636,73

660.98

694,74

04

666.68

Gemiddelde per iO.OOO
sicmmers

1.125,6

1.187,95

1.120.75

1.145.62

16

1.126.40

Basis: gemeenten die konden achterhalen hoeveel kiezers per volmacht hebben gestemd (n=91)

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Siaten | G1298| © TNS NIPO | 30 mci 201 II 7

Incidenten
In dit hoofdstuk komen de volgende aspecten aan bod:
Ongeldige stempassen;
Stempassen die ten onrechie als ongeldig werden beschouwd;
Eventuele verlenging van de termijn om een vervangende stempas op le halen;
Incidenten rondom de bezorging van stempassen;
Maatregelen om in de toekomst dergelijke incidenten le voorkomen;
Kiezers met meer dan één stempas en maatregelen hiertegen;
Klachten over de tijdige bezorging van stempassen;
Incidenten met betrekking tot de bezorging van kandidatenlijsten;
Incidenten op de dag van de stemming.

2.1

Ongeldige stempassen

Gemiddeld zijn er per 10.000 kiesgerechtigden circa 25 stempassen in het register
ongeldige stempassen opgenomen. In 14% van de gemeenten ging het om minder dan 10
stempassen per 10.000 kiesgerechtigden, bij bijna een kwart (24%) om 10 tot 20
stempassen, bij de meerderheid (60%) om lussen de 20 en 50 stempassen en bij 3% om
meer dan 50 of zelfs om meer dan IOO stempassen.
Er zijn weinig verschillen tussen de grotere en kleinere gemeenten, met ais uilzondering
de score voor gemeenten met iO.OOO tot 20.000 inwoners: deze scoren met bijna 22
Slempassen per 10.000 kiesgerechtigden gemiddeld significant lager dan gemiddeld.

10 1 Aantal ongeldige slempas.senper 10.000 kiesgerechtigden, naar gemeeniegrootle
Aantal ongeldige
stempassen per 10.000
kiesgerechtigden
Minder dan 10
10-20
20-50

> 100.000

15%
20%
65%

10.000-

< 10.000

Toiaal

17%

14%

22%

26%

14%
24%

50.000100.000

20.00050.000

3%
24%

12%
25%
59%
3%
1%
26.32

57%

52%

1%

-

-

7%

21,86

30.7Ó

71%

50-100
IOO ofmeer

.

3%

Gemiddeld

22,15

25.54

20.000

Basis: alle ondervraagde gemeenten (n=320)

Het betreft hier 320 gemeenien, aangezien 1 gemeente deze vraag niet beantwoord heeft.

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Siaten l G12981 © TNS NIPO | 30 mei 201 II 8

60%
2%
1%
25. ló

Stempassen die ten onrechte ongeldig zijn verklaard
Het is in 1% van alle ondervraagde gemeenten voorgekomen dal er slempassen ten
onrechte in het register ongeldige stempassen zijn opgenomen.
In een tweetal gemeenten ging het om één stempas, in één gemeente om 2 stempassen en
in een andere gemeente om 5 stempassen.
De oorzaak voor deze onrechtmatigheden wordt in diverse oorzaken gezocht:
• "Omzetting in kiezerspas"
• "Een onjuiste verwerking, goed gecontroleerd ofer al een vervangende was
aangemaakt"
• "Onverklaarbaar; de stempas kon niet meteen worden geprint omdat eerst een diacriet
moesl worden aangepast door applicatiebeheerder. De stempas opnieuw opgeroepen om
te printen; vermoedelijk de ongeldige stempas uitgeprint; dit zou echler niet mogelijk
moeien zijn maar ik heb geen andere verklaring."
In 3 van deze 4 gemeenten konden de desbetreffende kiezers overigens alsnog hun slem
uitbrengen.
2.1.1

Termijn om vervangende stempas aTte halen verlengd tol 1 maart?

Bijna driekwart van de ondervraagde gemeenten (72%) blijkt de termijn om een
vervangende slempas afte halen te hebben verlengd tot I maart, ruim een kwart (28%o)
heeft dal niet gedaan. Vooral in de grotere gemeenien (100.000 inwoners ofmeer) is in
meerderheid deze termijn niel verlengd (60%).

/ / l Termijn vervangende stempas afltalen verlengd tol l maart, naar gemeentegrootte

> 100.000

% -ja'
40%

50.000-100.000
20.000-50.000

56%
74%

10.000-20.000
< 10.000

78%
81%

Gemiddeld
Basis: allc ondervraagde gemeenten {n=32I)

72%

Het is echter duidelijk dal een beduidend hoger aandeel kleinere gemeenien de termijn
om de vervangende stempas afte halen heeft verlengd.
Wordt er gecorrigeerd voor hel aantal kiesgerechtigden, dan wordt het bovenstaande
beeld ietwat genuanceerd: voor zes op de tien kiesgerechtigden (59%) gold dat de termijn
waarop zij een vervangende stempas konden aftialen is verlengd naar 1 maart, voor 41%
van de kiesgerechtigden gold dat niet.

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Stalen IGI298I® TNS NIPO 130 mei 201II 9

2.2

Incidenten rondom bezorging stempassen

2.2.1

Incidenten in het algemeen

94% van de gemeenten meldt geen incidenten. Eén ondervraagde gemeente slell dat
'hierover de gemeente een amblsbericht is gevraagd'.
Eén op de twintig (6%) van de ondervraagde gemeenien rapporteert incidenten mel
betrekking tot de bezorging van stempassen - zoals de niet lijdige of juisie bezorging van
stempassen - en het verstrekken van vervangende stempassen. Ook worden er incidenten
gemeld waarvoor geen concrete oorzaak bekend is.
De meeste gemeenten die incidenten rapponeren (n=^l8), noemen meerdere oorzaken.
Meest genoemd is simpelweg dat de bezorging van de slempas niet goed is verlopen
(61%), gevolgd door gedoe tnet TNT (44%) en (ten gevolge van fouten) het verstrekken
van vervangende slempassen (33%). Een drietal gemeenien noemt geen concrete
oorzaken (zie tabel 12).
Een meerderheid (72%) van de gemeenten die probiemen rapporteren, meldt dat de
volgende maatregel is genomen: er zijn vervangende stempassen verstuurd (en de
originelen zijn ingetrokken).
Hoe dil in de loekomsl te voorkomen? Een.zevental gemeenten heeft tnet TNT gepraat.
dan wel wil betere afspraken met TAT maken. Er is echler ook een vijftal gemeenten dal
geen maatregelen neemi: men slelt dat er nieis aan te doen vall.
Een greep uit de andere genoemde maatregelen: publicatie op websile en
gemeentenieuws wanneer slempassen verzonden zijn, voorlichting in krant/ op websile
wanneer de stempassen bezorgd moeten zijn.
2.2.2

Kiezers met meer dan één stempas

4% van de ondervraagde gemeenten rapporteren kiezers aan wie meer dan I slempas is
verstrekt door de eigen gemeente, dan wel door de eigen gemeente en een andere
gemeente. De overgrole meerderheid (93%) slelt van niet, 3% weel het aniwoord op deze
vraag niel. 1% van de ondervraagde gemeenten stelt dat 'hierover de gemeente een
ambtsbericht is gevraagd' (zie label 12).
Ruim de helft (58%) van de gemeenten die een dergelijk incident rapporteren zegl dal dit
het gevolg is van problemen rondom een adreswijziging dan wel verhuizing naar een
andere gemeente. Driekwart van deze gemeenten (75%) noemt diverse redenen, zoals:
• "Vermissing"
• "Bij printservice Datab is voor 1 persoon 2 keer exact dezelfde kaart geprint en
verzonden"
• "Utrecht heeft na de dalum kandidaatstelling nog een persoon opgevraagd en
zelfstandig zonder ons in te lichten een slempas uitgereikt"

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Siaten l G1298|® TNS NIPO l 30 mei 20111 10

Een meerderheid (67%) van de gemeenien die incidenien rapporteren, meldt dat de
volgende maatregel is genomen: er is één stempas ingetrokken. Nog eens 3 gemeenten
stellen dal de (andere) gemeente op de hoogte is gesteld.
Hoe dit in de toekomst te voorkomen? Er worden door de bewuste 12 gemeenten diverse
zaken geopperd. Een kwart (25%) houdt hel op belere communicatie. Nog eens 33%i zegt
geen maatregelen te zullen nemen.
2.2.3

Klachten over de (tijdige) bezorging van slempassen

Een op de acht ondervraagde gemeenien (12%) heeft klachten ontvangen over de (niettijdige) bezorging van slempassen, bijna negen op de tien gemeenten (88%) heeft geen
klachlen ontvangen.
Hel gaat gemiddeld om 13,6 klachten per gemeente, gecorrigeerd voor gemeeniegrootle
gaal het om minder dan 1 (0,7) klachl per 10.000 kiesgerechtigden. Vooral het aaniai
klachten per 10.000 kiesgerechtigden in gemeenien met meer dan 100.000 inwoners is
zeer klein (gemiddeld 0,01).
12 I Incidenten met (tijdige) bezorging stempassen en dubbele stempassen
Incidenten bezorgen
slempassen?
Ja
Nee
Niet van loepassing
Weel niel

6%
94%

Kiezers aan wie mccr
dan een stempas is
bezorgd?
4%
93%

Klachlen ontvangen over
(tijdige) bezorging
stempassen?
12%
88%

.

2%

-

Toiaal:
100%
Basis: alle ondervraagde gemeenten (n=321)

100%

100%

0%

1%

Evaluaiie verkiezingen ledcn Provinciale Stalen IG12981 © TNS NIPO l 30 mei 201

2.3

Incidenten met betrekking tot de bezorging van
kandidatenlijsten

In een op de zeven ondervraagde gemeenien (14%) hebben zich incidenien voorgedaan
met betrekking tol de bezorging van de kandidatenlijsten - zoals fouten op de lijst, te late
bezorging of verkeerde bezorging. De overige gemeenien (S6%) melden geen incidenten.
13\ Incidenten met betrekking lol bezorging van de kandidatenlijsten
Ja

14%

Nee
Nict van loepassing
Wcci nicl

86%

TotanI
Basis: alle ondervraagde gemeenten (n=32I)

100%

0%_

Wal was de oorzaak van deze incidenten? Bijna twee op drie (64%) noemen TNT Post als
schuldige. De meeste andere genoemde antwoorden centreren zich eveneens rondom
fouien in de verzending, zoals het niet tijdig ofop het verkeerde adres aankomen van de
kandidalenlijsien. Het bezorgen van verkeerde of foutieve lijsten is eigenlijk niet aan de
orde, hoewel enkele gemeenten melden dat sommige inwoners geen kandidatenlijst
hebben gekregen, omdat deze in een andere gemeenie zijn bezorgd.
Ongeveer de helft van de gemeenten die problemen rapporteren (49%), meldt dat de
kandidatenlijsten alsnog (naar hel juiste adres) zijn verstuurd. Een aanzienlijk deel
(38%) meldl contact met TNT te hebben gehad om de fout(en) te herstellen. Nog eens
13% stelt de burgers noar de (gemeentelijke) websile le hebben verwezen.
Desondanks zegt bijna een kwart (24%) geen maatregelen te hebben genomen, al dan niet
omdat tijdig herstel niet meer mogelijk was.
Hoe dit in de toekomsl te voorkomen? Tweederde (65%) zegt betere afspraken mel TNT
te maken, dan wel een andere bezorger te nemen. Een op de zes gemeenten (16%) die
incidenien rapporteren zegt geen maatregelen ie zullen nemen.

Evaluatie verkiezingen teden Provinciale Siaten l G1298J© TNS NIPO l 30 mei 2011] 12

2.4

Incidenten op de d a g van de stemming

Een op de vijftig gemeenten (2%) meldt incidenten op de dag van de stemming. Nog eens
1% zegl dat de eigen gemeente hierover een amblsberichl is gevraagd.

14 \ Incidenten op dag van de stemming

Ja
Nee

2%
98%

Niei van toepassing

1%

Toiaal
Basis: alle ondervraagde gemeenten (n=32I)

100%

Hel ging om uiteenlopende incidenten, variërend van beïnvloeding en ongeoorioofd
flyeren tot onenigheid over volmachten of stempassen:
• "Kiezer wilde volmachtstem uitbrengen nadat hij zijn eigen stem al eerder op de dag
had uitgebrachl. Er ontstond discussie mei de voorzitler van het belreffende stembureau
dat volgens de kiezer niet duidelijk op de stempas slaat vermeld dat beide siemmen
gelijktijdig uitgebracht MOETEN worden."
• "Een politieke groepering vond het nodig om op de dag van stemming op de
plaatselijke markt en zonder vergunning te flyeren"
Hoe zijn deze incidenien opgelost?
• "De voorzitler van het stembureau heeft op advies van mij de kiezer even apart
genomen en nogmaals uitleg gegeven en daamaasi hem ook gewezen op de diverse
publicaties die hieraan gewijd zijn (van gemeentewege en postbus 51)."
• "Hel gemeenlelijke handhavingsteam (boa) is erop afgestuurd en heeft het flyeren
doen stoppen"
Hoe denken de bewuste 6 gemeenten zich in de toekomst te wapenen legen dergelijke
incidenien? Een derde van hen (33%) zegt geen maatregelen te nemen - men ziel dil als
op zichzelf slaande incidenten. De andere gemeenten zeggen het proces te hebben
uitgebreid, de geldende regels (nog) duidelijker te publiceren in de plaatselijke courant of
op de gemeentelijke website en eventuele bezwaren (nog) beter te registreren.

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Staten | G1298]© TNS NIPO l 30 mei 2011| 13

3 De instructie van stembureauleden
De instructie van de slembureauleden was tevens een onderdeel van de enquête. Hierbij is
ingegaan op de methode van instruclie en het gebruik van de door het ministerie van BZK
verstrekte instructiematerialen.

3.1

Instructie algemeen

84% van de gemeenien hebben instructiebijeenkomsten georganiseerd voor de
stembureauleden, wat slechls iets minder is dan bij de verkiezingen injuni vorigjaar.
15 j inslructiehijeenkomst georganiseerd voor slembureauleden, naar gemeentegrootte

> 100.000

% 'ja*
95%

50.000-100.000
20.000-50.000
10.000-20.000

85%
92%
71%

< 10.000

_

_

^

Totaal

70%
84%

Basis: alle ondervraagde gemeenten (n= 321)

Eén op de zes gemeenien (16%i) heeft geen instructiebijeenkomst georganiseerd.
De meest genoemde redenen om geen instructiebijeenkomst te organiseren zijn:
•
•
•

De stembureauleden hebben ervaring, waardoor hun kennis al voldoende was;
Er is een schriftelijke of digitale instructie (cd-rom, schriftelijke instructie, korte
samenvatting belangrijkste punten) ter bestudering naar de leden gestuurd;
Er was al een instructie gegeven bij de vorige verkiezingen.

16 I Reden voor het achtenvege laten van een stembureau-instructie
Zelfde slembureauleden die lang ervaring hebben, er was voldoende kennis
Schriftelijke/ digitale instructie gegeven
Instructie gegeven bij voorgaande verkiezingen

57%
55%
41%

Inslructiebijeenkomsi alleen georganiseerd voor voor/.itlers
Gelegenheid tot vragen en opmerkingen mogelijk maken
Diversen

12%
8%
24%

Basis: ondervraagden gemeenien die aangaven geen stembureau- instmclie te hebben georganiseerd (n= 51)

Deze redenen overiapten elkaar vaak: de instruclie gehouden bij de Tweede
Kamerverkiezingen was voldoende, omdat er ook maleriaal gestuurd werd en er de
mogelijkheid was om exlra instructie le krijgen

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Staten | G1298I© TNS NIPO | 30 mei 201 lj 14

Onderscheid voorzitters, stembureauleden cn/of tellers bij instructiebijeenkomst
Meer dan de helft van de gemeenien (52%) die een instructiebijeenkomst hebben
georganiseerd, maakte hierbij onderscheid lussen voorzitters, andere stembureauleden en/
of tellers. De helft (47%) maakte op geen enkele manier onderscheid.
Omvang groep geïnstrueerde stembureauleden
Bijna een op de drie gemeenten (31%) geefl aan dat per keer maximaal 25
stembureauleden werd geïnstrueerd. Ruim een derde (36%) slelt dat per keer lussen de 25
en 50 Slembureauleden betrof Nog eens 15% rapporteert dat per keer tussen de 50 en 100
stembureauleden werden geïnstrueerd, terwijl 2% meldl dat het per keer om meer dan
100 stembureauleden ging. Eén op de zes gemeenten (16%) stelt dat deze vraag niet van
toepassing is.
Periode instructie stembureauleden
Ruim drie kwart van de gemeenten (77%) hebben de stembureauleden in de twee weken
voor de verkiezingen geïnstrueerd. Nog eens twee op de tien gemeenten (20%) deden dit
een maand tot twee weken voor de verkiezingen. Een klein deel (2%) gaf de instructie
vier tot zes weken voor de verkiezingen.
17 I Periode voor instructie stembureauleden^
0-2 weken voor de verkiezingen

77%

2-4 weken voorde verkiezingen
4 -6 weken voor de verkiezingen

20%
2%

Weel niet

7%

Basis: alle ondervraagde gemeemen (n= 321)

Vrijwel alle gemeenten (91%) hebben de inslructie zelf gegeven, dat wil zeggen 'intem'.
Een klein deel van de gemeenien (6%) geeft aan gebruik ie hebben gemaaki van e.xterne
trainers. Nog eens 2% zegt geen instructie ie hebben gebruikt.
De digitale stembureau-instructie die het minisierie van BZK beschikbaar had gesleld
voor de instructiebijeenkomsten werd door 63% van de gemeenten gebruikt. Ook de
PowerPoint presentatie van het minisierie, die al dan niet doorde gemeenten zelfwas
bewerkt, werd ruim de helft (57%) gebruikt. De ftlm over hel lellen van hel minisierie
van BZK volgt als derde (door 55% gebruikt), nog voor het geven van een eigen
presentatie (46%). Grote gemeenten (ineer dan 100.000 inwoners) maaklen overigens een
Sluk vaker gebruik van een eigen samengestelde presentatie (75%) dan de gemeenten mei
10.000 lot 20.000 inwoners (36%) en gemeenten met minder dan 10.000 inwoners (26%).

^ De perceniages lellen op tol meer dan 100% aangezien gemeenten mccr antwoorden konden geven (en dit
in enkele gevallen hebben gedaan).

Evaluatie verkiezingen leden Provincialc Stalen l G12981 © TNS NIPO | 30 mei 20111 15

3.2

Instructie voor telmethode

18% van de gemeenten heeft de stembureauleden niet geïnstrueerd om de telmethode te
hanteren zoals aanbevolen op de instrucliefllm van hel ministerie. De film die speciaal
was gericht op het (gesloten) tellen van de stemmen en hel opstellen van het proces
verbaal werd door acht van de tien gemeenten (82%) wel gebruikt.
IS 1 Instructie stembureauleden om telmethode ministerie BZK te hanteren, naar
gemeentegrootte

> 100.000

% "ja"
85%

50.000-100.000

76%

20.000-50.000
10.000-20.000
< 10.000

86%
83%
67%

Totaal

82%

Basis: alle ondervraagde gemeenten (n= 32 ()

Gemeenten die de stembureauleden niet geïnstrueerd hebben de telmethode die is
opgenomen in de instruclie te hanteren (n=57), geven veelal aan schriftelijke instructies
of instructies per film voor hel tellen van de stemmen tc hebben opgesteld (44%). Korte
instructies, zoals het eersl openvouwen van de stembiljetten in plaats van gesloten tellen,
werden door een kwart (23%) van deze gemeenten genoemd. In bijna twee op de tien van
deze gemeenten (18%) liet men de telmethode over aan de eigen methode van de
stembureauleden in plaats van de door het minisierie voorgeschreven methode op te
leggen.
Vier op de tien (39%) gaven in ecn open antwoord aan diverse andere methoden te
hanteren om de stembureauleden te instrueren voor hel tellen van de stemmen:
•
•

•
•

"Met een eigen PowerPoint presentatie mel foto's en filmpjes werd uileengezet
wal verwacht wordt van iedereen"
"ln de voorgestelde manier van tellen van het minisierie hebben we enkele
stappen uitgehaald en vereenvoudigd. De einduitslag is sneller en gemakkelijker
le bepalen zonder aftjrcuk te doen aan de vereisten."
"De stembureaubezetting is sindsjaren ongeveer ongewijzigd. Zij hebben hun
eigen telwijze"
"Wij hebben een eigen telprogramma ontwikkeld. Per stembureau wordt een
telcoördinaior aangewezen en deze wordl apan geïnstrueerd twee dagen voor de
verkiezingen"

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Stalen | G129S(® TNS NIPO ( 30 mei 2011( 16

Andere richtlijnen aan stembureauleden
Ruim zes van de tien gemeenten (62%). waaronder opvallend veel gemeenten met meer
dan 100.000 inwoners, hebben tevens nog andere richtlijnen, handreikingen en leidraden
en dergelijke aan hun stembureauleden verstrekt.
19 I Nog andere richllijnen aan slembureauleden, naar gemeentegrootte

> 100.000
50.000-100.000
20.000-50.000
10.000-20.000

% 'ja'
90%
50%
64%
62%

< 10.000

44%

Totaal

62<ï'o

Basis: nlle ondervraagde gemeenten (n=321)

Aan de gemeenien die nog andere richtlijnen hebben verstrekt, is gevraagd welke dai zijn.
De Procura leidraad of handleiding voor hel stembureau werd door bijna de helft (45%)
als extra materiaal meegegeven aan de stembureauleden. Een kwart (25%) gaf in plaats
van de officiële instructie van het minisierie van BZK een eigen gemeentespecifieke
instruclie mee.
Andere malerialen die aan de stembureauleden werden meegegeven waren:
• Handreiking/brief/handleiding van het ministerie (12%)
• De digitale instructie op websites zoals uheefthetvoorhetzeggen.nl (10%)
• De hand-out van de presentatie, de kieswel. voorbeeld van proces verbaal (7%)
In open antwoorden werden nog diverse andere materialen genoemd:
• Een lijst met aandachtspunten voor slembureauleden
• Stappenplan en eigen instructie
• Instructiemap met voorbeelden van externe instructeur
• Diverse boekjes die via Procura en het ministerie worden uitgeleverd
• Kieswel en kiesbesluit, leidraad voor het slembureau, steminsiructie voor de
verkiezingsdag

Evaluatie verkiezingen ledcn Provinciale Siaten | GI298| © TNS NIPO l 30 mei 20111 17

Bijlagen

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Stalen l G12981 © TNS NIPO 1 30 mci 2011

Bijiage 1 Vragenlijst

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Stalen l G 1298[ © TNS NIPO 1 30 mei 201

VRyV/\G 10
Hoeveel kiesgerechtigden lell uw gemeente?
< > Kiesgerechtigden

FORMULIER VR.Vr\G

VR,\AG 20
FORMUUER VR,\AG
Wal was dc opkomst bij de verkiezing (hoeveel kiezers hebben hun slem uilgebracht)?
percentage <...>
aanial < >
VRrV,\G 30

FORMULIKR VRAAG

i Joeveel stembureaus lieeft uw gemeente ingesteld?
<...> stembureaus
VR.\AG31
Moe verhoudt dit aantal stembureaus zich tot het aantal stembureaus dal u bij de gemeenteraadsverkiezingen
van 2010
heeft ingesteld?
1 Q
2 Q
3 ü

Mcer
Minder
Evenveel

VRAAG 32

Hoe verhoudt dil aantal stembureaus zich iot hel aantal slembureaus dal u bij de Tweede Kamen/erkiezingen
van 2010
heefl ingesteld?
1 •
2 ü
3 Q

Mcer
Minder
Evenveel

VR/\AG 40
Hoeveel stempassen waren cr opgenomen in hel register ongeldige stempassen?
< > slempassen

FORMULIER VR,\AG

VRAAG 51
Is hcl in uw gemeente voorgekomen dat een stempas len onrechie was opgenomen in het register ongeldige
stempassen?
1 Q

2

•

Ja
Nee

Mi AAG 52
Indien vraag 51 = Ja
Hoe vaak kwam dit voor?
<...> keer
VRAAG 53
Indien vraag 5 1 = Ja
Wal was daarvan dc oorzaak?
1 Q
2 Q

Dc oorzaak is: <Anlwoord >
Weet niet

VRAAG 54
Indien vraag 51 = Ja
Hebben de desbetrelTende kiezers alsnog hun stem kunnen uitbrengen?
1 ü
2 Q
3 Q

Ja
Nee
Weet niet

[OTNS NIPO Amslerdam 15/31/2011 | 1

FORMULIER VR.\AG

\'R.\AC 60
Heeft uw gemeenie de termijn om ecn vervangende stempas afie kunnen halen verlengd tot I maan?
I Q
2 Q

3 a

Ja
Nee
Weet niel

N'RA^VG 70
Hoeveel kiezerpassen heeft uw gemeenle afgegeven?
aanlal < >

FOR.MULIER VRAAG

VR,V.\C 80
Hoeveel schriftelijke volmachten heeft uw gemeenie afgegeven?
< > schriftelijke volmachten

FORML'LIER VR/\AG

VRAAG 90
FOR>ÏULIER VR/\AG
Indien te achterhalen (uit de processen-verbaal van de stembureaus): hoeveel mensen hebben bij volmacht
gestemd in

uw gemeenie?
(Indien u het met weet, vu) dan 999999 in)
aanlal < >
VR,V,\G 101
llecH u instructiebijeenkomsten georganiseerd voor de stembureauleden?
1

ü

Ja

2

•

Nee

VR,\AG 102
Indien Vraag 101 = Nee
Waarom niet?
VRAAG IIO
In welke periode hebl u de stembureauleden geïnstrueerd?
Meerdere antwoorden mogelijk
1 ü
2 Q
3 ü
4 Q

OPEN VR..VAG M U L T I

MEERVOUDIGE VR,\AG

4-6 weken voor de verkiezingen
2-4 weken voor de verkiezingen
0-2 weken voorde verkiezingen
Weel niet

\'R/V\G 120
Hoe groot is de groep stembureauleden die u per keer insirueen?
I
2
3 ü
4 ü
5 Q

a
o

Meer dan 100
50-100
25-50
0-25
Weet niet

VR.V,\G 130
Maakt u bij het instrueren een verschil tussen voorzitters en andere stembureauleden/iellers?
1 ü
2 Q
3 O

Ja. lussen stem bureau voorzitters en overige leden tellers
Ja. lussen slembureauleden en tellers
Ja. lussen voorzitters, stembureauleden en tellers (drie categorieën)

4 •

Nee

I I o TNS NIPO Amsterdaml S/31/2011 |2

VR^VAG 140

Instrueert uzelf of maaki u gebruik van exteme trainers?
1 •
2 •
3 Q

Zelf(intcm)
Extem
Anders, nameiijk ...

VRAAG 150
Mcbl u gebruik gemaaki van dc voJgende middelen bfj de instruclie:
Meerdere antwoorden mogelijk
1 Q
2 •
3 •
4 ü
5 G

MEERVOUDIGE VRAAG

de digitale slembureau-instnictie van hcl ministerie van BZK
de film over hel lellen van het minisierie van BZK
de PowerPoint van hct ministerie van BZK (al dan niel zelf bewerkt)
een eigen presentatie
anders, namelijk ...

VR.\AG 161
Hebt u de stembureauleden geïtisirueerd om dc lelmcihodc te hanteren die is opgenomen in de instructie van
het ministerie van BZK?
1 •
2 •

Ja, nameiijk: eerst geslolen tellen; daama selecteren op lijstlrekker en overige
voorkeurstemmen, en lot slot turven op kandidaaisniveau
Nee

VRAAG 162
Indien vraag 161 =Nee
Hoe hebt u dc stembureauleden dan geïnstrueerd?

OPEN VRAAG .MULTI

VR,\AG 171
Hebt u nog andere richtlijnen, handreikingen, leidraden etc. aan de stembureauleden verstrekt?
1 Q
2 Q
3 Q

Ja
Nee
Weet niel

VR,\AG 172
Indien vraag 171 =Ja
Welke?

OPEN VRAAG MULTI

INE-O PAGINA
Extra uitleg bij volgende vraag
Miermee wordl niet gedoeld op individuele klachlen van kiezers dic aangeven dat zij hun stempas niei hebben
ontvangen, maar gevallen waarbij sprake is van cen structureel probIeem.<P>Het ministerie van BZK heeft
aan gemeenten waarbij sprake was van incidenten die in de media aan de orde zijn geweest cen verzoek
gedaan om hierover cen amblsbericht aan het ministerie van BZK tc sturen. Gemeenten die een dergelijk
verzoek lot hci aanleveren van ambisbcrichlcn over een incidenl ontvangen hebben, hoeven dezc vraag niet tc
beaniwoorden. U wordl gevraagd vragen naar evl. andere incidenten {die niei in het ambtsbericht iijn
opgenomen) wel te beaniwoorden.

VRAAG 18J
FONT 7
Hebben zich in uw gemeente incidenten voorgedaan m.b.l. de bezorging van stempassen (i.e. dat stempassen
nicl (lijdig) zijn bezorgd?
(Door mel uw muis over het vraagteken te gaan krijgt u uitleg over dezc vraag)
1 Q
2 Q
3 Q
4 a

Ja
Nee
Niet van loepassing, hierover is mijn gemeente een ambtsbericht gevraagd
Weet nicl

lOTNS NlPOAm3ierdaml5/3l/20M | 3

VR7\/\C 182
Indien vraag 181 = Ja
Wat was de oorzaak hiervan?

OPEN XTlyVAG MULTI

VR/V.\G 183
OPEN VRAAG MULTI
Indien vraag 181 = Ja
Welke maatregelen heeft u genomen om te zorgen dat deze kiezers hun stem konden uitbrengen?
VRAAG 184
OPEN VR^\AG MULTI
Indien vraag 181 = Ja
Welke maatregelen bent u van plan te nemen om in de toekomst te voorkomen dal dergelijke incidenien zich
opnieuw
voordoen?
INFO PAGINA
Exira uilleg bij volgende vraag
Het ministerie van BZK heert aim gemeenten waarbij sprake was van mcidenien dic in dc mcdj'a aan de orde
zijn geweesl cen verzoek gedaan om hierover een ambtsbericht aan hel ministerie van BZK te sturtn.
Gemeenten die een dergelijk verzoek tot het aanleveren van amblsbcrichten over een incidenl onivangen
hebben, hoeven deze vraag niet te beaniwoorden. U wordl gevraagd vragen naar evi. andere incidenten (die
niei in het ambtsbericht zijn opgenomen) wcl te beantwoorden.

VR,\AG191
FONT 7
Zijn er in uw gemeente kiezers geweest aan wie meer dan één stempas is verstrekt door uw gemeente, dan
wel door u
en een andere gemeenie?
(Door met uw muis over het vraagteken le gaan krijgl u uilleg over deze vraag)
1 ü
2 •
3 Q
4 Q

Ja
Nee
Niet van loepassing, hierover is mijn gemeente een ambtsbericht gevraagd
Weet niet

VRAAG 192
Indien vraag 191 = Ja
Wat vvas de oorzaak hiervan?

OPEN VR.\AG MULTI

VRAAG 193

OPEN VRAAG MULTI

Indien vraag 191 = Ja
Welke maatregelen heeft u genomen om te zorgen dal deze kie7.ers hun stem (eenmalig) konden uitbrengen?
VR:\.\G 194
OPEN VRAAG MULTI
Indien vraag 191 =Ja
Welke maatregelen bent u van plan te nemen om in de toekomst ie voorkomen dat dit zich opnieuw
voordoet?
VRAAG 201
Heeft u klachten ontvangen over de (tijdige) bezorging van de stempassen?
1 Q
2 •
3 •

Ja
Nee
Weel niet

VR/V,\G 202
Indien vraag 201 = Ja
Hoeveel klachlen?
< > klachten
INFOPAGINA
Exira uilleg bij volgende vraag
I )OTNSNlPOAnisicntam|i/31/20ll H

FORMULIER VRA,\C

Hiermee wordl niet gedoeld op individuele klachten van kiezers die aangeven dat zij de kandidatenlijst niei
hebben ontvangen, maar gevallen waarbij sprake is van ecn structureel probleem.<P>Ilet ministerie van BZK
heeft aan gemeenten waarbij sprake was van incidenien die in de media aan de orde zijn geweest ccn verzoek
gedaan om hierover ecn ambtsbericht aan het ministerie van BZK te sturen. Gemeenten die ccn dergelijk
verzoek tot hei aanleveren van ambtsberichlen over een incidenl ontvangen hebben, hoeven deze vraag niet tc
beantwoorden. U wordt gevraagd vragen naar evt. andere incidenien (die niet in hcl amblsberichl zijn
opgenomen) vvel ie beantwoorden.

VR.V.\G21I
F0VT7
licbben zich in uw gemeente incidenien voorgedaan m.b.l. de bezorging van de kandidalenlijsien (b.v. fouien
op de lijsL niet lijdig bezorgd, verkeerde lijst bezorgd?).
(Door met uw muis over hct vraagteken ie gaan krijgl u uilleg over deze vraag)

1 a

Ja

2 •
3 •
4 Q

Nee
Niet van toepassing, hierover is mijn gemeente ccn ambtsbericht gevraagd
Weet nict

VR,\AG 212
Indien vraag211 = Ja
Wat was de oorzaak hiervan?

OPEN VRAAG MULTI

VRAAG 213

OPEN VRAAG MULTI

Indien vraag2I I = Ja
Welke maatregelen heeft u genomen om hel probleem recht te zelten?
V R , \ A G 214
OPEN VRAAG MULTI
Indien vraag 211 = Ja
Welke maatregelen bent u van plan le nemen om in de loekomsl te voorkomen dal dergelijke incidenten zich
opnicuu'
voordoen?
INFOPAGINA
Exlra uitleg bij volgende vraag
Hiermee wordt niet gedoeld op individuele klachlcn van kiezers, maar gevallen waarbij sprake is van ecn
struclureel probleem.<P>Hct ministerie van BZK heeft oan gemeenten waarbij sprake was van incidenien dic
in lie media aan de orde zijn geweest cen verzoek gedaan oin hierover ecn amblsbericht aan hel ministerie
van BZK (e sturen. Gemeenten die een dergelijk verzoek tot het aanleveren van ambtstierichlcn over ecn
incident ontvangen hebben, hoeven deze vraag niet te beantwoorden. U vvordt gevraagd vragen naar evt.
andere incidenten (die niet in hel ambtsbericht zijn opgenomen) wel te beantwoorden.

VRAAG 221
Hebben zich in uw gemeenie ineidenlen voorgedaan op dc dng van de stemming?
(Door mel uw muis over het vraagteken te gaan krijgl u uilleg over deze vraag)

1 a
2 a
3 •
4 •

FONT?

Ja
Nee
hierover is mijn gemeente een amblsbericht gevraagd
Niet van toepassing,
toepass
Weel nicl

VR/VAG 222
Indien vraag 221 - J a
Welke?

OPEN VR.\AG MULTI

\'R.V\G 223
Indien vraag 221 •= Ja
Hoe heeü u de incidenten opgelosi?

OPEN VR/VAG MULTI

VRAAG 224
OPEN VR,\AG MULTI
Indien vraag 221 - J a
Welke maatregelen bent u voomemens tc nemen om in de toekomst le voorkomen dal zich dergelijke
I lOTNS NITOAmslcrdam|5/3l/20l] 15

incidenien
voordoen?
:yR^\AG23Öim!mi
~ —Kunl u tol slol ondersiaande gegevens invullen?
Uw naam: < >
Naam van uvv gemeente: < >
Aanlal inwoners van uw gemeente: < >

lOTNSNlPO Amsterdam (5/31/2011 16

; "

"

f ^FORMULIER VFC-CVG'

Bijiage 2 Tabellen

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Stalen ] 01298] © TNS NIPO I 30 mei 2011

VR,V\G ID
Hoeveel kiesgerechtigden telt uw gemeenie?
< > Kies gerechtigden

FORMULIER VR.\AG

VR,\AG 20
FORMULIER VRr\AG
Wal was de opkomst bij de verkiezing (hoeveel kiezers hebben hun slem uitgebracht)?
pereenlagc <...>
aantal < >
VR,\.\G 30
HoevetI stembureaus heeft uvv gemeente ingesteld?
<...> stembureaus

E'ORMULIER VR.W\G

VRAAG 31
Hoe verhoudt dii aantal slembureaus zieh tot hei aantal stembureaus dat u bij de gemeente niadsverk iezi ngen
van 2010
heert ingesteld?
1 •
2 •
3 ü

Meer
Minder
Evenveel

VRvVAG 32
Hoe verhoudt dit aantal stembureaus zich iot hei aanial stembureaus dat u bij de Tweede Kamerverkiezingen
van 2010
heeft ingesteld?
1 Q
2 Q
3 Q

Meer
Minder
Evenveel

VRAAG 40
Hoevetil stempassen waren er opgenomen in het register ongeldige stempassen?
< > stempassen

FORMULIER VRAAG

VR.VAG5I
Is het in uw gemeente voorgekomen dat een slempas ten onrechte was opgenomen in het regisler ongeldige
Slempassen?
1 ü
2 •

Ja
Nee

VKrV,\G 52
Indien vraag 51 = Ja
Hoe vaak kwam dit voor?
<-..> ktrer
VR,\AG 53
Indien vraag 51 = Ja
Wat was daarvan de oorzaak?
1 Q
2 •

De oorzaak is; <Antwoord >
Weel niel

\'RAAG 54
Indien vraag 51 = Ja
Hebben de desbetreffende kiezers alsnog hun stem kunnen uitbrengen?
1 G
2 Q
3 ü

Ja
Nee
Weel nict

lOTNSNlPO Amsterdam 15/31/2011 1 I

FORMULIER VR.\AG

VRAAG 60
Heeft uw gemeente de termijn om een vervangende slempas afte kunnen halen veriengd tot I maart?
1 Q

2 a
3 a

Ja
Nee
Weet nicl

VR.\AG 70
Hoeveel kiezerpassen heeft uw gemeenie afgegeven?
aantal < >

FORMULIER VR,\AG

\'R.^\G 80
Hoeveel schriftelijke volmachten heeft uvv gemeente afgegeven?
< > schriftelijke volmachten

FORAUfLIER VR^\AC

FORMULIER VRAAG
VR.V.VG 90
Indien te achterhalen (uit de processen-verbaal van de stembureaus): hoeveel mensen hebben bij volmacht
gestemd in
uw gemeenle?
(Indien u het niei weet. vul dan 999999 in)
aanial < >
VR.\AG 101
Heeft u instruciiebijeenkomsien georganiseerd voorde stembureauleden?

1 •
2 Q

Ja
Nee

VRAAG 102
Indien Vraag IOI = Nee
Waarom niet?
VRAAG 110
In welke periode hebl u de stembureauleden geïnstrueerd?
Meerdere aniwoorden mogelijk
1
2
3
4

Q
G
ü
Q

OPENVRAACMULTI

MEERVOUDIGE VRAAG

4-6 weken voor de verkiezingen
2-4 vrekcn voor de verkiezingen
0-2 weken voor de verkiezingen
Weet niel

VR.\AG 120
Hoe groot is de groep stembureauleden die u per keer instrueert?
1 ü
2 ü
3
4
5 G

a
u

Meer dan 100
50-100
25-50
0-25
Weci niet

VR.V.\G 130
Maakt u bij hci instrueren een verschil tussen voorzitters cn andere siembureauleden/lellcrs?
1 Q
2 Q
3 •
4 Ü

Ja. tussen steinbureauvoorziiters en overige leden tellers
Ja. lussen stembureauleden cn tellers
Ja. lussen voorziUers, stembureauleden en tellers (drie caicgoriGërt)
Nee

lOTMS NIPO.\msierdam|S'31/201l |2

VR.\AG 140
Insirueert u zelf of maaki u gebruik van exieme trainers?
1 •
2 •
3 Q

Zelf(iniem)
Extem
Anders, namelijk ...

VRAAG 150
Hebl u gebruik gemaaki van de volgende middelen bij de inslructie:
Meerdere antwoorden mogelijk
1 Q
2 •
3 Q
4 •
5 •

MEERVOUDIGE VRAAG

de digitale stem bureau-instruclie van het ministerie van BZK
de film over het tellen van het ministerie van BZK
dc PowerPoint van hel ministerie van BZK (al dan niei zeifbewerkt)
een eigen presentatie
anders, namelijk ...

VR,\AG 161
Hebl u de stembureauleden geïnstrueerd om de telmethode te hanteren die is opgenomen in de instructie van
hei ministerie van BZK?
1 •
2 •

Ja, nomelijk: eersl gesloten lellen; daama selecteren op lijstlrekker en overige
voorkeurstemmen, en tol slot turven op kandidaaisniveau
Nee

VRAAG 162
Indien vraag 161 =Nee
Hoe hebl u de stembureauleden dar geïnstrueerd?
VRJV\G

OPEN VR.\AG MULTI

171

Hebl u nog andere richtlijnen, handreikingen. leidraden etc. aan de stembureauleden versirekt?

1 a
2 a

Ju
Nee

3 Q

Weet niel

VR,V^\G 172
Indien vraag 171 = Ja
Welke?

OPEN VRAAG MULTI

INFO PAGINA
Extra uitleg bij volgende vraag
Hiennee wordi niet gedoeld op individuele klachten van kiezers dic aangeven dal zij hun stempas niet hebben
ontvangen, maar gevallen waarbij sprake is van een structureel problcem.<P>Hel ministerie van BZK heeft
aan gemeenten waarbij sprake vvas van incidenten die in de media aan de orde zijn geweest een verzoek
gedaan om hierover cen ambtsbericht aan het minisierie van BZK le sturen. Gemeenten die een dergelijk
verzoek tot hel aanleveren van ambtsberichlen over een incidenl omvangen hebben, hoeven deze vraag niel te
beantwoorden. U wordt gevraagd vragen naar evi. andere incidenten (die niet in het ambtsbericht zijn
opgenomen) wel te beantwoorden.

VR^\AG 181
FONT 7
Hebben zieh in uw gemeente incidenten voorgedaan m.b.l. de bezorging van stempassen (i.e. dal stempassen
niet (tijdig) zijn bezorgd?
(Door mel uvv muis over het vraagteken ic gaan krijgt u uiileg over dezc vraag)
1 ü
2 Q
3 Q
A •

Ja
Nee
Niet van loepassing. hierover is mijn gemeente ccn ambtsbericht gevraagd
Weel nict

I I C TNS NIPO Ainsicrdam 1 5/31/2011 | 3

VR/\AG 182
Indien vraag 181 - J a
Wal was de oorzaak hiervan?

OPEN VRAAG MULTI

VRAAG 183

OPEN VRAAG MUL11

Indien vraag I8( = Ja
Welke maatregelen heeft u genomen om te zorgen dal deze kiezers hun stem konden uitbrengen?
VRAAG 184
OPEN VRAAG Ml'LTl
Indien vraag 181 = Ja
Wclke maatregelen bent u van plan le nemen om in dc loekomsl ic voorkomen dat dergelijke incidenien zich
opnieuw
voordoen?

INFO PAGINA
Extra uitleg bij volgende vraag
Hei ministerie van BZK heeft aan gemeenten v^'aarbij sprake was van incidenten die in dc media aan de orde
zijn geweest ecn verzoek gedaan om hierover een amblsbericht aan het ministerie van BZK te sturen.
Gemeenten die een dergelijk verzoek lol hel aanleveren van ambtsberichlen over cen incidenl onivangen
hebben, hoeven dczc vraag niel le beantwoorden, U vvordt gevraagd vragen naar evl. andere incidenten (die
niet in hcl ambtsbericht zijn opgenomen) wel te beantwoorden.

VR.\AG 191
FONT 7
Zijn er in uw gemeente kiezers geweest aan wie meer dan één stempas is versirekt door uvv gemeente, dan
wcl door u
en cen andere gemeente?
(Door met uw muis over hcl vraagteken tc gaan krijgt u uitleg over deze vraag)
1 a
2 Q
3 O
4 Q

Ja
Nee
Niel Van toepassing, hierover is mijn gemeente een amblsberichl gevraagd
Weet nicl

\'RAAG 192
Indien vraag 191 = Ja
Wal was de oorzaak hiervan?

OPEN VR.\AG MULTI

VRAAG 193
OPEN VR^\AG MULTI
Indien vraag 191 = Ja
Welke maatregelen heeft u genomen om tc zorgen dat deze kiezers hun slem (eenmalig) konden uitbrengen?
XTMAC 194
OPEN VRAAG ML'LTl
Indien vraag 191 = Ja
Wclke maaircgelen bent u van plan ic nemen om in de toekomst te voorkomen dal dil zich opnieuw
voordoet?
VRvV^VG 201
I leeft u klachlcn onivangen over dc (lijdige) bezorging van de stempassen?

1
2
3

•
•
•

Ja
Nee
Weet niet

VR.\AG 202
Indien vraag 201 =J a
Hoeveel klachlen?
< > klachten
INFO PAGINA
Extra uilleg bij volgende vraag
I I o TNS NIPO Amsterdam I S/31 /2011 | 4

FORMULIER VR.\AC

Hiermee wordt niei gedoeld op individuele klachten van kiezers die aangeven dat zij de kandidatenlijst niel
hebben ontvangen, maar gevallen v\-aarbij sprake is van een slructurecl problecni.<P>Het minisierie van BZK
heeft aan gemeenten waarbij sprake vvas van incidenien die in de media aan de orde zijn geweest ccn verzoek
gedaan om hierover een amblsbericht aan het minisierie van BZK te sturen. Gemeenten die een dergelijk
verzoek tol hcl aanleveren van ambtsberichten over een incident ontvangen hebben, hoeven deze vraag niet te
beantwoorden. U wordl gevraagd vragen naar evt. andere incidenien (die niet in het amblsberichl zijn
opgenomen) wel te beantwoorden.

VR.V\G21I
FONT 7
Hebben zich in uvv gemeenie incidenten voorgedaan m.b.t. de bezorging van de kandidatenlijsten (b.v. fouten
op de lijst, niei lijdig bezorgd, verkeerde lijst bezorgd?).
(Door mci uvv muis over het vraagteken te gaan krijgt u uitleg over deze vraag)
1 Q

Ja

2 a

Nee

3 ü
4 •

Niel van toepassing, hierover is mijn gemeenle cen ambtsbericht gevraagd
Weel niet

VR/\AG 212
Indien vraag 211 = Ja
Wal was de oor/aak hiervan?

OPEN VR/\AG MULTI

VR/VAC 213
Indien vraag 211 = Ja
Welke maatregelen heeft u genomen om hei probleem recht te zeiten?

OPEN VR.V.\G MULTI

VR.\,\G 214
OPEN VRAAG iMULTl
Indien vraag 211 = Ja
Welke maatregelen benl u van plan te nemen om in de loekomsl te voorkomen dal dergelijke incidenten zich
opnieuw
voordoen?
INFO PAGINA

Extra uitleg bij volgende vraag
Hiermee wordt niet gedoeld op individuele klachlen van kiezers, maar gevallen waarbij sprake is van een
stnjctureel probleem.<P>Hel ministerie van BZK heeft aan gemeenien waarbij sprake was van incidenten die
in de media aan de orde zijn geweest ecn verzoek gedaan om hierover een amblsbericht aan hel minisierie
van BZK te sturen. Gemeenien die cen dergelijk verzoek tot hel aanleveren van ambtsberichten over een
incident onivangen hebben, hoeven deze vraag niet te beantwoorden. U wordi gevraagd vragen naar evt.
andere incidenien (die niet in het ambtsbericht zijn opgenomen) wel ie beanl\\oorden,

VRAAG 221
Hebben zich in uw gemeenie incidenien voorgedaan op de dag van de stemming?
(Door met uw muts over het vraagteken le gaan krijgl u uilleg over deze vraag)

FONT 7

1 Ü

Ja

2 a

Nee

3 ü
4 •

Nict van loepassing. hierover is mijn gemeenie een amblsbericht gevraagd
Weet niet

VRAAG 222
Indien vraag 221 = Ja
Welke?

OPEN VRx\AG MUL'II

VR^VAG 223
Indien vraag22I = Ja
Hoe heeft u dc incidenten opgelosi?

OPEN VRAAG MULTI

VRAAG 224
OPEN VRAAG MUL TI
Indien vraag 221 =Ja
Welke maatregelen benl u voornemens te nemen om in de toekomsl te voorkomen dat zich dergelijke
I I © TNS NIPO Amsicrdam l 5/31/20 II | 5

incidenten
voordoen?
Kunt u tot slot onderstaande gegevens invullen?
Uw naam: < >
Naam van uw gemeenie: < >
Aantal inwoners van uw gemeente: < >

ITNS NIPO Anisicida]]il5OI/20ll 16

Bijiage 3 Open antwoorden

Evaluatie verkiezingen leden Provinciale Slfllcn | GI29810 TNS NIPO | 30 mei 2011

Question 9903; U hcefi de rest van het scherm voor uw
op- cn aanmerkingen!
•
Bij hct aanlal uitgegeven schriftelijke machtigingen
was hel niet mogelijk om de nu! in ie vullen, daarom siaai
daar hct cijfer I.
•
De burger vindt hcl niet van dezc lijd dat we op deze
manier onze stem uitbrengen en hel kost gewoon bakken
mel geld, Er was niels mis met dc stemmachincs. 100% iets
waterdicht bedenken is er niet. Het handmatig tellen, hoe je
ook doet, zal allijd meer fouten opleveren, dan via de oude
stemcomputer. Overigens de complimenten voor de
mevrouw die dc telling heeft gedaan in de demo. Datje na
6 uur lellen en een hele dag op hcl slembureau zitten er nog
zo fil uit ziet. Geweldig.
•
Het bis volstrekt niet uit ie leggen dal cen
identiteitsbewijs dat enkele jaren verlopen iseen geldig
document is voor verkiezingen maar niet voor andere
zaken. Waarom niet gewoon gezegd dat bij dc
verkiezingen gelegitimeerd mag worden mel een maximaal
5 jaar verlopen document. Dan geef je tenminsle aan dal hel
documenl veriopen is. Nu krijgen we nogal wat vragen
van: Jn maar hij is toch nog geldig want hij is nog gccn 5
jaar verlopen. Leg dan maar eens aan oude mensen uil dat
dil in het cnc geval wel zo is en in het andere geval niet.
Heel onduixdclijk dus.
•
- Maatregel mbt verbod om kinderen ouder dan 6 jaar
in gezelschap van ouder/verzorger toe te lalen in hel
.stemhokje is onuiivocrbaar cn zorgt voor veel onbegrip en
irritatie - Klachlen over hei niel meer kunnen aanvragen
van vervangende stempas op dag voor of verkiezingsdag Vanwege dc fiscalisering van de presentiegelden lopen dc
kosien voor de gemeente met 100% op. Maak nu toch eens
cen regeling dat dil niet fiscaal belasl vvordt - Slcmmcn met
hel potlood: Hoeveel momenten meer zijn er dat er Touten'
gemaaki kunnen worden?
•
gccn mogelijkheid om aan te geven dat er geen
inslructie is geweest
•
Hcl zou gocd zijn om informatie lc verzamelen over de
ervaringen rond hel stemmen mel papier en potlood. Dal
zou richting politiek en publiek cen signaal afgeven over
hct draagvlak van hcl huidige kiessysteem.
•
Veel info moeizaam (e achterholen, omdat wij
bijvoorbeeld gccn kopiën van PB achterhouden. Dus als
gegevens over aantallen van belang zijn, vraag dil dan op
de dag van de stemming. Hcl is cen kleine moeite tenslotte
om dil bij te houden. Dal de gegevens dan later aangelevrd
moeten worden omdal cr meerdere vragen van belang zijn,
maakt in mijn beleving niets uil
•
Een van onze voorziUers had een aardige oplossing om
le controleren ofde bundels mel blanco stcmbikjelten ook
daadwerkelijk IOO siembiljellcn bevallen, een weegschaal.
Naar zijn mening werkte dil uitstekend. Ook mede gebruikt
bij het tellen van het aanlal stemmen van de lijsttrekker.
Uitkomst bleek iedere keer exaci le kloppen.
•
Ik vind het jammer dai ik in hcl begin allerlei zaken
moei invullen dic al bekend zijn bij BZK. Dit soort
gegevens moeten weer worden opgezocht, want na dc
verkiezingen gaai het leven hier gewoon weer door cn heb
ik alles niei meer paraat. Alsje de vragenlijst begint mcl de
gemeentcode en je hangl daar al die gegevens aan, dan
scheelt dat vveer voor degene die de enqeute moet invullen.
•
Opkopmstpe reen lage is 61.4^4^ maar kon niet als
zodanig bij dc bclrelTendc vraag worden ingevuld,
•
1. Wat was de opkomst bij de verkiezing (hoeveel
kiezers hebben hun slem uitgebracht)? Hier kan niel een

percentage nchler dc komma -ivorden ingevuld. 58 ingevuld,
was 58.44 %
•
Deze verkiezing heeft opnieuw bewezen dal vve zo sne\
mogelijk weer gebruik moeien maken von stcmmaehines!
•
Wanneer er geen inslructie is gehouden is er bij de
volgende vragen geen mogelijkheid om b.v. niei van
toepassing aan le klikken.
•
In de inslructie materialen wordt nergens de
OPENINGSTIJD om 07,30 uur van een stembureau
benoemd. Ook mag de instructie worden uilgebreid met dc
werkzaamheden tussen 07.30 uur en 21.00 uur,
bijvoorbeeld het paraferen en NUMMEREN van de slemen kiezerspassen. Er is teveel aandachl gevestigd op het PV
invullen van hel eerste dccl. Nict de lijsten daarachter. Hel
gebruik van de lurfiijsten en hct verpakken van een en
ander mag worden besproken.
• nee
•
Alsje opde vraag overhel geven van instruclie
'nee'hebt ingevoerd kunje de resl niet goed invullen.
•
Wij leven in 2011. Het isniet van deze tijd, alles is
digitaal en dc verkiezingen worden uilgevoerd in
stembiljetten en hel rode potlood, wol een verspilling van
bomen en papier, en efticient. maar dal kunl u zelf wcl
invullen. Alsje de opmerkingen uil de samenleving ter
hane neemi over het slcmmcn lerug naar 1960 cn we /.insn
nu in 2011, dus snel naar digitaal, internet of wat dan ook.
Nederland wil overal voorop lopen en hier laten wij ons
beetnemen door cen paar compulermenscn die menen de
tellingen le kunnen beïnvloeden. Ik hoop dat de weg in
2014 beslecht is bij de volgende verkiezingen.
•
Indien gccn instruclie voor de stembureauleden is
gehouden, konden de vervolgvragen/antwoorden nict
ovcrcenkomsiig worden beantwoord. S.v.p. in
voorkomende silualie hiemiee bij de
anlvvoordcntnogelijkheden rekening houden,
•
In onze gemeente zijn heel veel
klachten/vragen/opmerkingen geweest over het verplicht
legilimcrcn op hcl slembureau. Veel boze mensen op het
stembureau.
•
De tekst op de stempas over de geldigheid van het
legilimaiiebcwijs was voor veel kiezers niet duidelijk. Bij
dc onderhandse volmacht staat vaak de naam van de
volmachtgever en nicl van de persoon die gemachtigd
wordt. Dat heert vvcllichl te maken met de lekst "ik slem
niel zelf. maar,...". Ook is hel zeer dunne slrecpje voor de
paraaf van hel stembureaulid cn de tekst "(niel zelf
invullen) vcnvarrend. Daarom onibrcekt vaak de
handiekening van de gemachtigde.
•
liad graag een vraag opgenomen gezien over dc
openingslijden stembureau in relatie lol het tellen. Ondanks
voldoende pauzes (overdag 5 leden die rouleren: 3 uur op, 2
uur aO en 2 extra tellers om 21.00 uur (totaal is dan 7),
blijft hct voor de mecsie Icdcn een erg lange dag. De
concenlralie bij hei tellen neemt gewoon af. zeker wanneer
er ook nog eens (meerdere keren) herteld moei worden. Hcl
laatsce sicmbureau was ruim na twaalven binnen.,.. Omdat
het laatste uur (cn eigenlijk ook al het vooriaaUïte uur) erg
ruslig is, pleit ik voor een eerdere sluiling van dc
stembureaus.
•
Mijn complimenten. Ik vul regelmalig enquêtes in.
Deze enqueie onderscheidt zich door zijn eenvoud,
doeltreffendheid en duidelijkheid'.
•
Alhoewel dc stembureauleden hct invullen van het
proces-verbaal beter onder de knie krijgen, blijft hel
verlangen van allc medewerkers, zowel op hel stadhuis als
in het stembureau, naar de oude vertrouwde sicmcompulers

zeer grool. De transparantie cn betrouwbaarheid van de
verkiezingsuitslag is bij deze vvijze van stemmen totaal niet
gegarandeerd. Ook deze keer moesten cr weer hertellingen
plaatsvinden (Flevoland). En die belrouwbaarhcid was nu
ne! het punt waarom de siemcompuiers zijn algeschaftM
Iedereen die met het stemproces te maken heeft weet dal
hel nu veel slechter is geworden. Alleen in Den Haag doel
men ofhet allemaal veel beter is op deze manier. Dat is
helaas hel politieke spel. Loat men snel aan aulomatisering
van dit proces werken, wanl het is echl niet meer van deze
lijd! Men rijdt met paard en wagen over een digitale
snelweg en loopt hopeloos achier de feiten aan.
•
m.b.l. de vraag over de klachten, is hel misschien beier
om naar gegronde klachten te vragen ofde ruimie voor een
toelichting le geven.
•
Ik ben ontevreden over de opstelling van de stembus.
De huidige opstelling, drie stembureauleden naast elkaar
met diverse verantwoordelijkheden voorkomt dal in
sommige gevallen niet goed geconiroleerd kan worden of
het sicmbiljei "in de stembus vvordt gestoken". De zgn.
routing is niel handig. Beier zou zijn bij de ingang van het
stemlokaal iwee stembureauleden te situeren voor coniroie
en afgifte stembiljet(ten)en dat men no hel uitbrengen van
de slem(men) langs een daarvan gescheiden rouie langs de
slembus loopt om het biljet in de stembus te steken en
vervolgens hel slemlokaal veriaat. Bij dezc bus zit in die
opstelling een stembureaulid die daar dan expliciet goed op
kan letten. Bij de huidige opstelling komt men elkaar nogal
eens tegen. Nb. op dc voorlichtingsposiers opstelling
slemhokjes ontbrak de siembus.
•
De klachl van veel stembureauleden is dat het tellen
van de stemmen veel werk is en dal het na 21.00 uur als de
siembunsau's sluiten te veel mensen moe worden en erop
die manier fouien kunnen onlstaan.
•
Jammer dat hel onderzoek alleen enkele feile lij kheden
betreft. Op deze wijzc is hei gecn zuivere evalualie. Er
wordt niei naar het proces en dc ervaringen van de
ste in bureau voorzitters en -leden gevraagd. Zij zijn
veelvuldig geconfronteerd met vragen van kiezers wanneer
de stemeompuler weer terug komt. Er heerst groot onbegrip
onder zowel kiezers, stembureauleden en -voorziUers als de
ambtenaren van bureau verkiezingen over hci stemmen mel
potlood.
•
Zo snel als mogelijk de siemcompuiers weer invoeren,
dit proces is zeer fraudegevoelig, onefliciënl en dus duur.
•
zoals ik al heb aangegeven, hebben vvij I oftlciele
klacht ontvangen over het nici ontvangen van de stempas.
Wel hebben lelefoonijes gehad van enkele burgers die geen
stempas hebt)cn onivangen en op tijd een nieuwe konden
aanvragen. Dezc hebben niet geleid tot klachten. Ook over
de bezorging van kandidatenlijsten zijn enkele telefoontjes
geweesl van burgers, dal zij deze niei hebben onivangen.
Ook deze hebben niel geleid tot hel indienen van een
officiële klacht.
•
Bij het invullen van het opkomsrperceniage kan niet in
decimalen worden gevuld. De opkomst in Roosendaal vvas
49,45%.
•
Op de vraag over de bezorging vd kandidatenlijsten.
Onze lijsten zijn juist t>ezorgd maar op een paar adressen
zijn ook nog kandidatenlijsten van de Provincie ZuidHolland bezorgd.
"
Een spoedige optossing is gewenst voor hct probleem
dal ontsiaai door het feit dat we handmatig moeten lellen. Ik
kan me nict aan de indruk onttrekken dal hct handmatig
tellen van stemmen meer afbreuk doei aan de
betrouwbaarheid van hct aanial uitgebrachte stemmen per
partij c.q.kandidaat dan dat het ooit door fraude met een

stemmachine zal gebeuren. De kons dal er onbedoelde
fouten worden gemaaki met handmatig siemmen is volgens
mij groter. Men probeert op een krampachtige manier een
oplossing te vinden om hei menselijk falen te ondervangen.
Breng te stemmachine terug en het probleem is opgelost.
•
opkomst percemage is 67.16 heel bijzonder dat een
percentage gevraagd werd mel drie posities ter
beschikking,
•
Wat belreft de enquête: Ik heb aangegeven dat vvij
geen voorlichlingsbijecnkomsl hebben georganiseerd, loch
moeslen dc vragen beantwoord worden overeen
vooriichtingsbijeenkomst. Zoals zovelen wil ik pleiten voor
hel herinvoeren van stcmmaehines of anderszins verlichling
van hel lelJcn van dc siemmen.
•
pleit voor sluiling stembureau's met een uur en een
versnelde invoer stcmbiljeiien die langs electronische weg
geleld kunnen worden.
•
Ik heb ingegeven dal er geen inslreuciic is gegeven aan
de slembureauieden. vervolgens krijg ik daar loch
vervolgvragen over.
•
Mis ecn vraag over ervaringen mbt openingstijden van
dc stembureaus. Deze zijn in dc tijd van de stcmmaehines
uilgebreid. Nu dot er weer schriftelijk vvordt gestemd wordl
het wel erg belastend voor de stembureauleden en
medewerkers van Burgerzaken. Hel duurt nu tot diep in de
nacht voordat alle werkzaamheden zijn verrichl. Er wordt
nu gedacht om bij volgende verkiezingen de verwerking
pas de volgende dag uil te voeren.
•
Graag zou ik dc resullaten van de evaluatie t.z.t. van u
ofhet ministerie onivangen.
Question 53, Code 1: Wat wus daar\fln dc oor/aak? (Is
hel in uw gemeenle voorgekomen dat een stempas Icn
onrechte was opgenomen in hel register ongeldige
slempassen? ja). De oorzaak is:
•
ccn onjuiste verwerking, niei gocd gecontroleerd ofer
al een vervangende was aangemaakt
•
omzeiling in kiezerspas
•
onverklaarsbaar; de stempas kon niet meieen worden
geprint omdat eerst een diacriel moest worden oangepasl
door appl icatie bc hee rder. De slempas opnieuw opgeroepen
om te printen; vermoedelijk de ongeldige stempas
uitgeprint; dit zou echter nlcl mogelijk moeien zijn maar ik
heb geen andere verklaring,
Quesiion 102: Waarom niel? (Ilccri u
instruciiebijeenkomsien georganiseerd voorde
stembureauleden? Ja)
•

I

•
De voorziUers en plaatsvervangend voorziners hebben
wel ccn kone insiruciie ontvangen. Zij en ook dc overige
stembureauleden hebben alle benodigde slukken
(waaronder de instructies) uitgeprint ontvangen. Als er
vragen waren konden zij naderc informatie vragen.
•
Dc slembureauieden zitten ol jaren op hel stembureau
en vve bij de vorige verkiezingen ecn voorlichlingsavond
hebben georganioseerd.
•
Slembureauieden mel veel ervaring.
•
zelfde slembureauieden. hadden al eerder een instructie
gehad, ik ze wel hei instructieboek nogmaals gestuurd
•
Omdat allc mensen al eerder stembureaulid waren,
velen al meerdere jaren,
•
zijn voldoende mel de voorschriften op de hoogte
•
Wij hebben een vrij vaste club, Hierdoor is het nict
nodig om sieeds inslructie bijeenkomsten te houden. De

eventuele nieuwe mensen krijgen een éen op één intruclie
als zij daar na bestudering van bct instructie maleriaal
behoefte aan hebben. Als er ccn langere periode lussen dc
verkiezingen zit ofer zijn veel nieuwc zaken, dan vvordt er
wel een instructiebijeenkomst gehouden. De laatste keer
heb ik er een gehouden toen vve met het .stemproces terug
gingen naar de Middeleeuwen (potloodstemmen)
•
Vorige instruciicbijeenkomsten nog relatief kon
geleden, dil kcer volstaan met verstrekken van dc
benodigde infomiatie via de kennisloods
•
Instructiebijeenkomst gehad bij de voorlaalsie
verkiezing. Dat was zo kort geleden dat wij hct niel weer
hebben gedaan.
•
De vorige insiruciie die gehouden is voor de Tweede
Kamerverkiezing 2010 werd recent genoeg geacht,
Daarnaasl bestond de stembureaubezelling voornamelijk uit
dc personen die in juni 2010 als stembureaulid hebben
gefungeerd.
•
ik heb dc voorzitters apart geinformeerd, ik zag gccn
aanleiding een algemene bijeenkomsl le houden voor
iedereen, cr waten geen grote veranderingen en ik wil dc
mensen niel onnodig belaslcn,
•
In 2010 zijn er voor de verkiezingen inslruclies
verzorgd. Een instruclie voor dezc verkiezing wcrd nicl
nodig gcachl, mede gelct op dc toegezonden documentatie
aan dc stembureauleden.
•
Omdat de werkwijze nicl veel afweek mcl de vorige
verkiezing. Opgemerkt dien! te vvorden dol er wcl een
handleiding voor stembureauleden (papieren versie) aan elk
stembureaulid is verslrekl.
•
Wij hebben de intstrucliehijccnkomst alleen voor de
voorzitters georganiseerd.
•
De stembureauleden zijn allemaal ervaren krachten dic
ook bij dc Tweede Kamerverkiezing (9 juni 2010) cn bij
uitgesielde Gemeenteraadsverkiezing (24 november 2010)
actief zijn geweest.
•
Voor de verkiezing voor dc leden van de Tweede
Kamer, gehouden 9-6-2010, zijn instructiebijeenkomsten
gehouden. Evenals voor de gemeenteraadsverkiezing,
gehouden 24-11-2010 vanvvcgeecn gemeentelijke
herindeling. Aangezien hcl bestand van stembureauleden
minimaal is gewijzigd, heeft de nieuwc gemeente Südwesi
Erj'slan hct niet nodig gcachl voor de derde kcer binnen icls
meer dan ecn halfjaar, instructiebijeenkomsten le
organiseren. De stembureauleden hebben de insiruciie,
verstrekt door hct Ministerie, aangereikt gekregen. Gezien
de kwalileit van de ingevulde processen-verbaal cn hei
minimale aantal vragen dat ons heeft bereikt, bcslaai bij dc
gemeente SWF ook achteraf de indruk dat dc
stembureauleden voldoende op de hoogte zijn.
•
In de maand november 2010 verkiezingen
gemeenteraad gehad i.v.m. fusie. Toen een hccl uitgebreide
instruclie bijeenkomst gehouden,
•
Alle stembureauleden krijgen informalie in hun
aanstellingsbrief met daarbij de leidraad voor leden van hcl
stembureau (Procura). Zc worden gewezen op de digitale
module (uhecfthetvoorhelzeggcn.nl) Stemburcauvoorzitters
worden daamaasi nog apan aangeschreven mel exlra info
en dc slembureau-instructie. Tellers krijgen de stcmburcauinsiruciic mbt het lellen. In de week voorafgaande aan de
verkiezingen is er elke middag vrije inloop in hei stadhuis
voor hci stellen van aanvullende vragen/instructie en staat
er een proefopstelling van slemhokje en stembus. Hicr
wordt goed gebruik van gemaakt.
•
Hoofdzakelijk zelfde stembureauleden. De
stembureauleden vonden vonden het nicl nodig

•
omdal dit bij een van de vorige verkiezingen is gedaan
•
Slembureauieden hebben de digitale cursus van dc
N W B website gevolgd. Daarnaast waren de
Slembureauieden nagenoeg dezelfde leden als bij de
verkiezingen van 2010. Zc krijgen al meer ervaring in de
werkzaajnheden. Via dc mail zijn ze op de hoogte
gehouden van dc ollerlaalstc onlwikkelingen en
nieuwsbrieven,
•
gang van zaken was nog voldoende bij
slembureauleden bekend; voorzitters zijn schriftelijk
geïnstrueerd
•
stembureauleden zijn schriftelijk geinformeerd. En
informatie is digitaal internet en CD verslrekl.
•
Kennis voorzitters en stembureauleden zijn op peil.
Nagenoeg geen wijzigingen in de samenstelling van de
stembureaus maart/juni 2010 Öij de vorige verkiezingen
uitgebreiddc vooriichting gehouden.
•
Voor de tweede kamerverkiezingen van juni 2010
hadden we dat wel gedaan cn bij de
gemeenteraadsverkiezingen van november 2010 en dc
provincialc statenverkiezingen von maart 2011 waren veelal
dezelfde stembureauleden ingezet.
•
Heb instructie gegeven aan dc voorzitters en aan
nieuwe stembureauleden
•
er was voldoende kennis
•
Bij voorgaande verkiezingen zijn er reeds 2
inslructieb ij eenkomsten gehouden
•
Instructieboek loegesluurd aan alle slembureauieden.
Telefonisch informatiepunt aangegeven. Op elk slembureau
was ecn ervaren voorzitter aanwezig. Uil ervaring blijkl dal
er geen animo is voor ecn insiructiebijeenkomsl.
•
In 2010 hebben wij iwec bijeenkomsten georganiseerd,
In vergelijking met vorigjaar waren cr geen schokkende
veranderingen. Bovendien waren het bijna allemaal mensen
mel ervaring. De stembureauleden hebben wij vcrvvcz,en
naar de inslructie van hel ministerie van BZK:
vwvw.uhecftheivoorhclzcggen.nl/toolkil.
•
Omdal dil vorigjaar al is gebeurd en cr wal betreft
bczcllijig van de stembureau's weinig was gewijzigd.
Bovendien hebben wij eigen vooriichlingsmatcriaa!
ontwikkeld. Ook wjl ik hierbij opmerken dat de gemeente
Zuidhom in hel verieden nooit gebruik heeft gemaakt van
stcmmaehines en men hier dus niel anders gewend is dan
het organiseren van verkiezingen waarbij mel potlood
gestemd moet worden,
•
in korte tijd A verkiezingen achier elkaar, leek me niet
nodig
•
Ivm fusie van de gemeente Bodegraven en Reeuwijk
en dc gemccnleraadsvcrkiczing in november 2010 was cr
al een inslructie gehouden half november 2010
•
stembureauleden zijn mei de verkiezing gemeenieraad
cn tweede kamer uilgebreid gcinslruecrd. Daar dc bezetting
uil dezelfde groep stembureauleden bestond hebben wij
aileen ccn aanvullende schriftelijke instmclie gegeven,
•
Bij dc vorige verkiezingen al ecn inslructie gegeven en
het waren dezelfde mensen.
•
Wij maken gebruik van ervaren slembureauleden die
goed op dc hoogie zijn
•
vasic bezetting van de stembureaus mcl grote ervaring
en kennis
•
1 let betrof dezelfde stembureau leden als op dc vorige
twee verkiezingen. Wel is cr een hand-out gegeven aan dc
slembureauieden cn is instructie per cd verzonden. De
invullers van de proccsvebalcn waren ambtenaren van de
gemeenle cn deze hebben wc] apart instructie gekregen.

•
Alle stembureauleden zitten al jaren op het stembureau
en hebben ruimschoots ervaring, enkele aandachtspunten
zijn hen schriftelijk medegedeeld
•
Een dag voor dc veriezingen instrueren wij de
ambtenaar-leden (een per slcmburtau) individucel.
Daarnaast hebben allc stembureauleden cen schriftelijke
handleiding ontvangen.
•
Voorzitters zijn persoonlijk geïnstrueerd door
Organisator verkiezingen
•
allemaal zelfde slembureauieden - wel op afdeling zelf
indien gewensl instructie gegcgven
(NONE)
•

I

{NONE}
•

I

Question 140, Code 3: Instrueert u zelf of maakt u
t;cbrujk van exlerne trainers?. Anders, namelijk ...

Via toegezonden stem bureau in struc lie
Heb aangegeven dat cr geen instructie heeft plaais
gevonden. Hiervoor is gccn oplie in de enquête
nurmaal zelf, in verband met familieomstandigheden
deze keer e.xtem
zie antwoord bij de vraag "waarom niet"
eigen schriftelijke instructie
Er is alleen instruclie gegeven uan dc voorziiiers
instruciieboek
gecn inslructie
In samenwerking met buurgemeenten.
wij hebben geen instructie gedaan
gecn instructie
Question 150, Code S: Hebl u gebruik gemaaki van de
olgendc middelen bij üe instructie:, anders, namelijk ...
ook boekje wat le doen op verkiezingsdag al uitgeprint
n meegezonden aan stembureauleden
De mensen zijn gewezen op de digiiale stembureau
nstructie. delen daarvan zijn in de instruclie overgenomen
aangevuld met informatie BZK
combinatie van poweerPoint BZD en cigcn preseniaiie.
zie vorige vraag
alleen persoon lijk; vorige verkiezingen gebruik
gemaaki van de instructie van bzk
Alteen voor voorzitters. Gebruik gemaakt van de
Stembureau- inslructie voorde verkiezingsdag.
voorbeeld proces verbaal
Slembureauieden zijn uitdrukkelijk geadviseerd ook de
igitale Instructie le raadplegen
digitale sieminstruciie geadviseerd om nog eens le
bekijken naderhand
film over invullen proces-verbaal
geen presentatie
aangevuld met eigen instruclie
gecn inslructie gegeven (manco in de antwoorden
Heb gecn instruclie gegeven
Voorzitters en leden konden thuis de digitalbe
stembureau insiruciie gebruiken door het ter beschikking
stellen van gebruikersnaam en wachtwoord.

•
Presentatie door BMC aangevuld met
instrucliemalcriaal van het Ministerie
aanvullende info over geldige cn ongeldige stemmen
mondelinge instructie nav vragen
nvt

N W B toolkit
schriftelijk een aantal aandachtspunten aan de
voorzitters toegestuurd
mensen tevens verwezen naar de sile (toolkit)om e.e.a
zelf na te ktjen
Schriftelijke inslrueiiesct als aanvulling op de
bijeenkomsten met maatwerk voor voorzitters, leden en
tellers
geen
bij deze verkiezing stembureauleden zelfin de
gelegenheid gesteld de inslructie thuis te gebruiken
n.v.l.

De gekregen presentatie deels aangepasl oan dc
Middelburgse situatie
interactie door slimme vragen van stembureauleden
een oefening invullen van proces verbaal
Zelf nog gemeente specifieke info toegevoegd,
en o.a. schrift.stcinbureauinsiructie meegegeven
een eigen samengesteld naslagwerk en voor cnlcele
'oorzitiers dc uilgeprinle slembureau instructie van BZK
indien ze verhinderd waren te komen op de instructie).
niet
geen, leden zitten al jarenlang in zefttle samenslelling,
nsiructies zijn gegeven bij de laatstgehouden
gemeenteraadsverkiezing
neen, gecn instructie
cen schriftelijke handleiding.
Question 162: Hoc hebl u dc slembureauieden dan
geïnstrueerd?

•
Eersl op partij niveau en daama per kandidaat
•
1. 21.00 uur wordl het aantal slembiljeiten vastgesteld
dat in de stembus zil. 2. Sorteren op partijen, ongeldig cn
btanco 3. tellen van aile panijen, ongeldig cn blanco met
uitzondering van de grootsie partij. 4, tellen van de
kandidaten, met uitzondering van dc grootsie kandidaai
•
Aan de hand van het uitgebreide Proces Verbaal
•
zelf klassikaal, wij zijn cr als burgemester en
ambtenaren zclfbj om le lellen, hebben maar 1 slembureau
in gemeentehuis
•
nicl turven
•
niei turven
•
niel alleen dmv instruclie op kennisloods N W B
•
Stembus ledigen en direct sorteren op lijst en
kandidaai. Dan gaan tellen.
•
Formulieren open tellen, daama volgens instrciic bzk
•
de stembiljetten ie tellen op lijsi, daama conlrole van
de aaniallen, daarna op lijsttrekker en kandidaatniveau cn
uiieindclijk (urven op kandidaat niveau.
•
Eerst uitvouwen, dan uiispltisen per partij op
lijstlrekker en overige. Deze stapels lellen om zodoende tc
vergelijken mei aantal Slempassen/volmachten/uitgegeven
blanco stembiljetten. Gesloten lellen overgeslagen en dit
later gedaan na het uitsplitsen. Scheelt I handeling en je
hebl direct ook de voorlopige uilslag.
•
Met een eigen power point preseniaiie met foto's en
filmpjes (ondermeer uit de digitale leeromgeving)
Uiteengczel van wal verwacht wordl van iedereen, van het
opbouwen van hel stembureau lot aan hei opruimen en

netjes achterlaten van hel slemlokaal. En alles wal er op een
verkiezingsdag gebeurd en hoe er gehandeld en opgetreden
moeten worden, evenals het tellen van dc siembiljellcn tot
hel invullen van hel proces verbaal, etc etc.
•
I. Maak ruimte vrij opeen tafel o f d c vloer 2, Leeg op
deze plek de stembus 3, Zet opeen tafel o f d c vloerde
lijsinummerbordjes op volgorde uil. idem voor ongeldige o f
blanco stembiljetten. 4. V o u w de siembiljellcn open en
sorteer zc per lijstnummer bij dc betreffende bordjes, 5. Ga
per lijst als volgt ie werk: a. bundel per lijst 25 biljenen met
een paperclip b, tel daama per lijsl de bundels cn dan de
losse biljetten. Dit zijn de lijsioialen. 6. Noteer de totalen
op de : Verzamelslaal Totaal Uitgebrachte Stemmen (mel
potlood) 7, Bel dezc uilslag z.s.m. door

•
•
l n de voorgestelde manier van tellen van hei ministerie
heb ik enkele stappen uitgehaald en vereenvoudigd. De
einduitslag is sneller cn gemakkelijker te bepalen zonder
afbrcukt tc doen aan de vereisten.
•
selecteren op partij, dan tellen daarna splitsen op
lijsttrekker c d ,
•
Via schriftelijke handleidingen,
•
direel sorteren op lijstnummer. tellen, totalen lijsten
telefonisch doorgeven aan gemeeniehuis. dan sorteren op
lijsttrekker en overig, daama overig uilsorteren en alles
weer lellen.
•
meteen sorteren op lijstlrekker, rest van de pariij,
blanco cn ongeldige stemmen en dan lellen. Na het
aakkoord bevinding rest van de partij splitsen op
kandidaatniveau. Ongeldige en blanco stemmen worden
ook nog gecontroleerd door de voorziller
•
De stembureaus hebben een vast lelpatroon vvelke goed
werkt. Dit moetje niel gaan doorkruizen met een verplichte
nieuvve methode,
•
geen instruclie gegeven
•
Een de ieden zelf gelaicn o f d a t ze eerst alles teilen o f
gelijk een splitsing maken io lijsttrekker en "resl",
•
Gewezen naar de stembureauinstruclic. Op vragen
geantwoord tijdens de preseniaiie. En dc best mogelijke
icimethoden te realiseren,
•
eerst openvouwen ( i v m inelkaar geschoven biljeltcn)
•
eerst tellen aantal per partij, conirolcren aantallen en
daama uitsplitsen per kandidaat
•
gelijk lellen op panijniveau, daama o p
kandidaatniveau,
•
direct openvouwen en sorteren op lijssirekkcr en
overige kandidaten per partij
•
•

niet.
nvt

•
De slembureauieden vouwen alle stembiljetten open en
leggen alles van een bepaalde partij op één stapel. Deze
stapel wordt geteld, D i l levert cen voorlopige uilslag per
partij op, Daama wordl uitgesplitst naar lijsltrckker en
anderen van die partij. De stembureauleden richten dit
proces in naar eigen goeddunken,
•
We hebben zc gewezen op de in de BiZa instructie
aangegeven werkwijze, maar vanwi;ge cfTiciëntiercdencn
en het verplicht gebruik van dc turftijsi hebben w i j ze
verteld dal de formulieren ook direel opengevouwen
kunnen worden. De dubbcicheck zit hem erin dat alle
bundels mel stcmbiljeiien van te voren geteld zijn.(!!!)
Gedurende dc dag wcrd geiurfd hoeveel stembiIjcKcn
utgcreiki cn in dc slembus gedeponeerd werden.
•
Dc stembureaubezetting is sindsjaren ongeveer
ongewijzigd. Z i j hebben hun eigen telwijze: stcmbiljeiien
openen; soncren op partij en tellen totalen, Daama sorteren

op kandidaai en tellen. Heb vorige keer aangegeven lc
teilen zoals geïnstrueerd door ministerie, echter ze zijn zo
op elkaar ingespeeld, dat ccn eigen telwijze gehanteerd
wordl. mede gezien de vele verkiezingen achterelkaar. Ifc
wil ook niet teveel verandering aanbrengen/opdringen in
hun eigen werkwijze. Deze vvijze heeft nog nooit lot
problemen geleid.
•
Eerst op partijniveau: daama lijsistrekekr en ocvrigc
kandidaten per pariij: vervolgens lurftijst invullen.
•

Niet eerst geslolen tellen. Rcsi wel hetzelfde.

•
eerst allc stembiljetten tellen die i n d e slembus zijn
aangetroffen daama stembiljetten selecteren op
partijnivcau. daama alle slembiljeticn op kandidaat
sorteren, lc beginnen mei de lijsttrekker
•
Met de ervaring van de voorzitters, hct lellen mbv de
film duurt veel te lang
•
Gezien de wetgeving die identiek was ien opzichte van
dc verkiezingen van afgelopen jaar is er maar een
instructie-bijeenkomst geweest.
•
gesloten tellen nict lalen uilvoeren
•
alles bij j a , behalve turven op kandidaatnivcau
•
- mbv presentatie - verwijzing naar digiiale informatie
- bij dc uitnodiging duidelijke gesield dat hel bijwonen een
verplichting is.
•
zie antwoord op eerder gestelde vraag inzake instruclie
•
openvouwen, i>crpariij lijsllrckkers apart opeen stapel
en voorkeurstemmen apart op ccn stapel, dan lellen per
partij, dan voorkcurslcmmen uilsptilsen.
•
W i j hebben cen eigen telprogramma ontwikkelt. Per
slembureau wordt een tel coü rd inator aangewezen eri deze
wordt apart geinsimecrd (2 d i ^ e n voor de verkiezingen).
•
De slembureauieden kennen de film van het ministerie
over het (ellen. Maar sommige stembureaus hanteren een
eigen methode die zij zelf prettig vinden.
•
Na openen stembus direct uilsortcrcn op lijst (partij),
per lijsl iwcc stapels maken (een mel dc lijsttrekker en een
met dc overige kandidaten), dan dc twee stapels tellcnn
(geeft tolaal per lijst), daama de stapel met de overige
kandidaten via de lurftijst afwerken,
•
Voor hct tellen heb ik de slembureauieden gcinslruecrd
dal zc meicen dc lijsten moeten uitsplitsen met lijstlrekker
en overigen. Zodoende hebben ze meteen al een uitsplitsing
van dc partijen. Kloppen de aaniallen per partijen mel de
lolalc aantallen, dan kunnen ze direct gaan sorteren per
kandidaat.Op deze manier doen we dit al jaren en hei wcrkl
heel goed.
•
eerst openvouwen. daama sorteren op lijsttrekker en de
rest cn dan lellen. Eerst dc lijstrekkers en de rest lellen voor
dc sncltelling (i.v.m. de presentatie) daama alle
voorkeurstemmen tellen,
•
Conform de inslructie van hct Ministerie, m.u.v, het
turven van de stemmen. Dat hebben wc aan de
stembureauleden overgelaten.
•
gebruiken eigen metho o f handleiding
Question 172: Wclke? ( I l c b l u nog andere r i c h t l i j n e n ,
h a n d r e i k i n g e n , leidraden cle. aan de stembureauleden
v e r s l r e k l ? Ja)
•

leidraad stembureauleden van Procura

•
Inslrtictie voor de stembureauleden. verwezen naar
wwTv.uhecfthctvoorhetzcggcn.nl en nvvv kennisloods
•
we hanteren een handleiding over de gang van zaken
specifiek gemaakt voor de gemeente schijndel
•
Kieswet/bcsluil stembureau-editie Handreiking
stembureaus Procura

• eigen samenvatting van de diverse inslruclics en
voorbeelden tol één boekje
•
FAQ's vanuil vorige verkiezingen en leidraad voor het
stembureau van Procura.
•
Door BiZa verschaft materiaal van de voorgaande
verkiezing
•
Hand-out Ministerie Inierne mededelingen (bijv.
telefoonnummers builen kantooruren op de verkiezingsdag,
ingang locatie voor afhalen slemmaterialen) A4 met
beknopte aandachtspunten

•
•
Een eigen korte instructie,
•
De leidraad die door hel ministerie is uitgegeven.
•
Leidraad stembureauleden en een eigen verkorte versie
• een schriftelijke instructie, naar gemeentelijk gebmik
gest:hreven
•
wal is een (on)ge]dige slem? voorbeeld stempas (vooren achterzijde) brochure geldige identiteitsdocumenten
kieswet en kiesbesluit leidraad stembureau stembureauinstruclic voor verkiezingsdag
•
Richtlijnen voor stembureauleden Kieswet
•
sieminstruciie
•
Mci name mei betrekking tot wat er aan het cind van
de avond Ingeleverd moet worden, hoe stukken ingeleverd
moeten worden. Ook over orde cn handhaving, schorsing,
verwijzing naar andere stemlokalen, catering,
presentiegelden, hoe om ie guan mei media, etc.
•
eigen richtlijnen
" Overzichl van de kiesraad wal is ecn geldige en/of
ongeldige stem (voorbeelden)
•
aangeraden extra te raadplegen kennisbods.nl
•
zg, placemai, eeb formulier op AO papier met daarop in
hct kort richtlijnen van de in te nemen documeten. waar
deze in het PV genoteerd moeien worden en hoe en waarin
deze ingepakt moeten worden. Indien gewenst kan ecn
voorbeeld digitaal toegestuurd vvorden.

•
•
Leidraad voor het slembureau instruclie
stembureauleden van Min BZK
•
Leidraad voor hel stembureau (boekje van Procura) en
een eigen handleiding met hoofdzakelijk huishoudelijke
mededelingen.
•
eigen gemaakte instmclie en meest gestelde vragen
•
info over aandachtspunten verkiezingen over: -•
TELEFONISCH DOORBELLEN VAN DE
UITSLAG; •
CONTROLE IDENTITEIT KIEZER;REGISTER ONGELDIGE STEMPASSEN; •
VOLMACHT; INDIVIDUEEL UITBRENGEN VAN
DE STEM; PROCESVERBAAL; VERZEGELEN;
INLEVEREN BIJ DE AFDELING BURGERZAKEN:PROCESVERBAAL, STCMBUREAUKOFEER EN
DE VERZEGELDE PAKKEN;*
ROKEN OP HET
STEMBUREAU; BEREIKBAARHEID AFDELING
BURGERZAKEN
•
Leidraad voor hct slembureau van Procura,
•
Hel inzetten van goed opgeleide ambtenaren voor de
telling
•
De link naar de instmclie op de toolkit
•
invullen procesverbaal, chechlisteneen procesverbaal
•
Leidraad voor hcl stembureau Edilie 2011 (Procura)
•
Schriftelijk geadviseerd op websile NVVBkennisloDds
de insimciie cn overige info doorte nemen. Op papier
verstrekl als mensen geen beschikking over pe of iniemei
hadden. Ook het leidraad voor stembureauleden is
toegestuurd

•
Leidraad stembureau van procura
•
instructie over ongeldige stemmen (voorbeelden van
de Kiesraad)
•
Een eigenhandig geschreven insimciie / overzichl te
verrichten werkzaamheden
•
leidraad stembureauleden
•
eigen instruciiemateriaal
•
De Leidraad voor hcl slembureau. Een zelf
samengesteld kort overzichl mel informalie.
•
stembureau-instructie boekje en de checklist
slembureau van ISS.
•
Stappenplan en eigen instmelies
•
Inteme richllijnen over het doorgeven van voorlopige
uitslagen, de maatlijdvoorziening, heo tc handelen ats er
vragen zijn etc
•
Handleiding over lussentijds doorbellen uitslagen per
pariij en over aanbieden stukken.
•
de Leidraad cn de link naar
uhceftheivoorhelzeggen.nl/toolkit
•
leidraad zal in koffer stembureau, bij instmclie powerpoint op papier uitgedeeld
•
leidraad voor het stembureau ediiic 2011 Procura,
eigen instructiekaan en: stembureau-insiruclie voor de
verkiezingsdag van BZK
•
Werkafspraken om le komen lol een snelle voorlopige
uitslag op partijniveau, praktische handreiking 'wie doet
wal'.
•
Slembureau-instmctie voor de verkiezingsdag (BZK)
•
Papieren leidraad voor stembureauleden Gewezen op
de websile "uheefthelvoorhetzeggen/toolkii alwaar de
digitale instmcties slonden
•
Eigen verkorte bandleiding
•
leidraad stembureau en de kieswel
•
Tips en aanbevelingen vanuit ervaringen van eerder
gehouden verkiezingen
Kennisloods N W B
•
Leidraad verkiezingen
•
stappenplan toelaten kiezer (toolkit) voorbeeld slempas
(adhv sheet toolkit presentatie)
•
De handreikingen e.d. geleverd door hei ministerie
•
Leidraad voor het slembureau (uitgave van Procura)
•
werkwijze op hand-out
•
Op schrift gestelde instmclie
•
de leidraad cn de stembureau-instructie
•
Een handout van de PPPvan Min, concept PV en cen
aangepast stappenplan van voorgaande verkiezingen
•
Leidraad voor hcl stembureau (uitgave Procura)
•
De handleiding van Procure.
•
Boekje insiruciie voor stembureauleden
•
instructie CD-rom en leidraad
•
powerpoint preseniaiie, stembureauinstmctie en
verwezen naar de site uhcefthetvoorhelzeggcn.
•
eigen inslruclies. leidraad voor het stembureau
•
mbl. procedures, bezciting, legitimatie
•
een lijst met aandachtspunten voor stembureauleden
een lijst mei interne afspraken de pp presentatie voor
degenen die nict aanwezig konden zijn bij de presentatie
•
leidraad voor siemburcauleden
•
Leidraad sicmbureau
•
Ixidraad slem bureau leden, doorlopen van
procesverbaal waarbij iedereen een kopie van ecn ficiief PV
heeft gekregen,
•
Handout en checklists voor overdag en de avond
•
Van elke partij een bordje gcmaakl voor hei uitsorteren
van de stembiljetten. Dii kan fouten voorkomen

•
identiteitsbewijzen, kiezerspassen, plaatsen van de
siemhokjcs,
•
De leidraad voor de ledcn van hcl stembureau,
siandaarduitgave van Procura m de handout van BZK is
ook aan ieder stembureaulid loegezonden.

•
•
inslmciiemap met voorbeelden van dc exleme
inslmcteur
•
leidraad voorhet Slembureauieden. insluetiemap
•
info mbl de indeling van de dag, hoc laal men de
siemtrommcl moet halen, catering en na aftoop van de dag.
•
Leidraad, instmclie in boekvorm

•
•
Een priniscreen van de website van de toolkit, zodat
men zelfde instmctie kon dovvnioaden en overig materiaal
kon bekijken.
•
Boekwerk Insimciie
•
voorbeelden ongeldige en geldige siemivcn. info
websites
•
sicmbureau instmclie van het ministerie
•
aanvullende checklist, ovezichi geldige cn ongeldige
stcmbiljeiien
•
leidraad voor hei stembureau van Procura cd. 2011
•
Uitgave Procura
•
Stembureau-inslmclic voor de verkiezingsdag van hct
ministerie
•
Kieswel, Leidraad van Procura, voorbeelden van
geldige cn ongeldige stembiljetten, stemburcau-instmclie
voor dc verkiezingsdag van het Ministerie van
Binnenlandse Zaken.
•
Voorbeelden geldige en ongeldige stemmen. Eigen
ppl-presentalie met eigen voorbeelden van hoe een groene
volmacht, kiezerspas en volmacht cr uil ziet enz,
•
cigcn instmktie
•
handleiding van ministerie, zelfontworpen overzicht
met gemeenten uil de provincie (ivm kiezerspas)en handoul
van zelf opgeslclde preseniaiie. Daarin is o.a. ook dc
kennisloods opgenomen zodat men thuis nogmaals de
instructies kan doomemen.
•
Leidraad voor het stembureau / Procura
•
info over blanco, geldige cn ongeldige stemmen mei
voorbeelden
•
stemburcau-insimctie (minisierie) leidraad voor het
stembureau (procura) eigen aanvullende instructie
•
eigen powcpointpresentalic meegegeven en dc leidraad
instmctie sicmbureau
•
leidraad, ideniileitsdocumenten. wenken
stemstcmbureauleden, kopie instructie stembureauleden
•
Op veler verzoek: de belangrijkste punlen op één A-4,
•
leidraad stembureau
•
leidraad MinBiZa
•
Diverse boekjes die via procura en hcl ministerie
vmrden uitgeleverd. Zoals leidraad voor de
stembureauleden.
•
Instructies die de plaaiselijkc omstandigheden
betreflen: de leidraad, dc handleiding en
communicaliegegevens in geval van caiamiteticn. Per
stembureau was er een draaiboek mei alle afspraken m.b.t,
dc localie en voorzieningen.
•
Eerst de lafel omdoen van alles wat het lellen kan
belemmeren, zoals niel uitgegeven stembiljetten. Nici met
elkaar in discussie gaan over de te votgen melhode. Dc vz.
bepaalt!!

•
Leidraad stembureauleden (PROCURA) Beknopt
overzichl werkzaaniheden stembureauleden (eigen
produclie)
•
De preseniaiie is meegegeven. Daamaast is de leden
gewezen op de digitale instructie om die te volgen,
•
Gemeente-gebonden instmclie; heeft oa. belrekking op
het rouleren van dc slembureauieden en hel bepalen van de
voorlopige uilslag.
•
Leidraad voor hel stembureau van Procura en de
papieren siemburcau-instmctie
•
Stembureau-instructie voor de verkiezingsdag van
Min. van BZK (papieren uiigave).
•
Eigen gemaakte uitleg/inlruciie. Lijst van aanwezige
documenten.
•
stembureau editie kieswel en kiesbesluiu leidraad voor
hcl stembureau; stemburcau-instmclie voorde
verkiezingsdag
•
hand-out van dc preseniatic
•
verwijzing naar: - uheerthctvoorhctzeggen.nl nvvbkennisloods.nl * slembureau-instructie * film
stemtelling ' siembureau-inslructie voor slembureauleden
(blauw-wit boekje) - zelfgemaakt "kladblok" op geel papier
- eigen voorbeeld invullen PV
•
bordjes mcl lijstnummers tc plaatsen - de lijsttrekker
en de overige op de lijst vermelde personen apart sorteren.
•
Leidraad stembureau van procura
•
handleiding gemeentelijke instructie.
•
Beknopte schrifteljke instmctie met een afschrift van
het proces-verbaal en lurftijslcn.
•
stembureauinstmctie
•
wij verstrekken aan dc stembureauleden ecn
instructicfolder mcl informatie over de gang van zaken op
dc verkiezingsdag (ophalen stembescheiden. openen
stembureau.tocialen kiezers)de lelling . het invullen van hel
proces-verbaal en hci inpakken en inleveren van dc
stembescheiden.
•
cigcn instmclie
•
insimciie slembureauieden
•
Kieswet cn kiesbesluit. leidraad voor het
siembureau.stcminsiructic voor de verkiezingsdag. Deze
bescheiden zitien ook in dc koffer voor het stembureau.
Tevens verwijzen wij naar cen aantal inlcmclsile's.
•
ecn eigen schriftelijke insimciie die is meegezonden
met de benoemingsbrief
•
Brochure leidraad voor hct stembureau en per brief
•
Zelf genaakte attentiepunten voor de verkiezingen
•
inslmcticboek
•
boekje "Leidraad voor hel stembureau" uilgegeven
door Procura diverse overige instmcties Ier aanvulling op
de aangeboden instmcties van BZK, via e-mail en
schriftelijk aangeboden aan de 3 verschillende categorieën
stembureauleden
•
zelfgemaakte handreiking
•
Stembureau instmclie voor dc verkiezingsdag
•
exlra aandachispunien wegens verkiezing Prov. Staien
•
Boekje Procura. Eigen gemaakte handleiding,
•
Een "lafel placemat", deze kon op de lafel gelegd
worden en worden gebmiki om de stempassen uil te
splitsen en turven,
•
check list. voorbeeld proces-verbaal
•
Kieswel en Kiesbesluit, Leidraad voor het stembureau,
Slembureauinstruktie voor de verkiezingsdag. Brochure
geldige idenlitcitsdocumcnten.
•
de door hct ministerie op dc wcbsiie. u heert hel voor
hel zcggen.nl aangereikte documenten

•
informatieset geleverd door procura (oa boekje
kieswet), eigen A4 met belangrijkste punlen mbt handhaven
orde Slembureau en gedrag slembureauieden
•
mbt verpakken materiaal, inleveren proces-verbaal en
verzegelde pakken, inrichting stemlokaal
•
Intem omwikkeld materiaal, leidraad Procura,
brochure handleiding instmctie sicmbureau
•
eigen samengesield naslagwerk met vragen en
antwoorden,
•
leidraad stembureau en dc uitgave van hel ministerie
BZK
•
Leidraad voor het stembureau (Procura) Eigen
documentenaiie
•
leidraad voor slembureauieden van onze software
leverancier
•
De powerpoint van de vorige verkiezingen aangepast
handoul meegegeven. Persoonlijke instmclie op het
stembureau gedurende de dag. De invuller van het
procesverbaal is enkele dagen voor de verkiezingen nog
geïnstrueerd. Kieswet gegeven en andere documentalie op
hcl stembureau aanwezig
•
eigen samenvatling (handleiding) en eigen tellijsien.
eigen kladstaai proces verbaal
•
nieuwsbrief instructie van het ministerie
•
briefaan voorzitter met aanlal praktische
handreikingen zoals ophalen van documenten, verdeling
werkzaamheden, aanlevcnsn van documenlen en
stembescheiden etc.
•
Een opzei vooreen korte telinstmclie (op I A4)
•
Een zelfgemaakte schriftelijke handleiding en de
leidraad voor hel stembureau (van Procura).
•
stembureauinsimciic folder idcntificalie documenten
plattegrond indeling stembureau
•
De handreiking die door het ministerie was aangereikt
(stembureau-instmctie voor de verkiezingsdag)
•
Diverse zaken voor wal betreft volgorde en de wijzc
waarop men mel eventuele problemen zou moeten omgaan.
•
de handoul van dc eigen powerpoint-preseniaiie
•
voorbeeld proces-verbaal met uitgebreide instmclie
over invullen, links naar websites van kennisloods nwb
voor instructie-filmpjes
•
eigen ontwerp
•
Leidraad voor hel stembureau
•
Informatie die belangrijk is voor de dag zclf. Laatste
aandaehtspunljes en tips.
•
leidraad voor stembureauleden
•
Leidraad voor hei stembureau Extra loelichting voor
stembureauleden
•
eigen handleiding
•
hel inslmctieboekje van het Minisierie en een
begeleidend schrijven met onze eigen regels.
•
leidraad Ministerie, hand-out preseniaiie.
•
Telhulpmaterialen, duidelijke werkverdeling,
ervaringen vorige verkiezingen besproken
•
zelfgemaakt
•
Ixidraad voor hcl stembureau van Procura
•
ecn uitgave met Haarlemmermeer-eigen instructies
Question 182: Wal wus de oorzaak hiervan? (Hebben
zich in uw gemeente incidenten voorgedaan m.b.l. de
bezorging van stempassen (i.e. dat stempassen niel
(lijdig) zijn be/orgd? ja)
•
Opmerkingen op het kunnen inzien (op afsland) in de
sicmhoekjes cn waarom dezc niel door bv een gordijntje
mogen worden afgeschermd, Dil zien dc kiezers nml enkele

keren per jaar op het Joumaal en men verwacht dit dus ook
hier,
•
de oorzaak is niet achterhaald, Ecn straat heeft geen
slempassen ontvangen. We hebben de stempassen
ingetrokken en nieuwe gemaakt en bezorgt
• ccn postbode is ziek geworden. Uiteindelijk zijn de
stempassen op vrijdag 25 febmari 2011 alsnog verspreidt.
•
geen juiste bezorging door TNT
•
geen juiste bezorging door TNT
•
Hct niet bezorgen van stempassen in een bepaald
postcode gebied
•
We zijn momenteel in gesprek mel TNT om de
oorzaak le achterhalen. Een aanial straten (I
postcodegebied) in Iluissen hebben geen stempas
onivangen.
•
Vermoedelijk bij de ontvanger lussen de
restposi/reclamc geraakt cn weggegooid.
•
Voor 3 straten waren geen slempassen aanwezig.
Dmkker gaaf aan dat ze gedmkl waren en bezorgers gaven
aan dat z,e nicl hadden ontvangen. Wij hebben voor al die
perosnen in die 3 slraien ecn vervangende stempas
gemaakt; vandaar dal er zoveel personen staan opgenomen
in hel ROS.
•
er zijn een aantal stempas.scn verbrand door ecn
medewerker van de postbezorging, Dc bewoners van de
buurt waar dezc bezorgd zou moeten hebben hebben
allemaal een briefontvangen en er zijn zoveel mogelijk
vervangende stempassen afgegeven,
•
Verkeerde bezorging van een wijk met
kandidatenlijsten bestemd vooreen andere gemeenie
•
Enkele kiesgcrcchligden hebben aangegeven dat zij
geen stempas hadden ontvangen. Hel gros heeft een
vervangende stempas kunnen ontvangen. Er zijn gecn
concrete oorzaken voor de incidentele kiesgerechtigden die
hun Slempas niel hebben onivangen,
•
Er zijn in 7 stralen gecn stempassen bezorgd. Veel van
deze mensen hebben een vervangende stempas
aangevraagd.
•
ln meerdere stralen in cen wijk zijn dc stempassen niet
bezorgd door een slordige 'I'nT medewerker
Question 183: Welke maatregelen heefl u genomen om
le zorgen dal üe/e kiezers hun slem konden uitbrengen?
(Hebben /.ich in uw gemeente incidenten voorgedaan
m.b.l. dc bezorging vun stempassen (i.e. dal stempassen
niel (lijdig) zijn be/orgd? ja)
•
geen, alles was conform (de verouderde)
vooorschrirten die geen gordijntjes toelaten.
•
we hebben dc slempassen ingetrokken en nieuwe
stempassen gemaakt cn bezorgl
•
n.v.l.
•
vervangende stempas aangemaakt
•
vervangende slempas afgegeven
•
Nieuwc vervangende stempassen verstrekl,
•
overgedragen uan de burgermeesier.
•
Een vervangende stempas toegezonden,
•
Vervangende stempassen gemaaki en persoonlijk
bezorgd.
•
verviuigende stempassen algeven
•
Alsnog binen 24 uur dc goede laten bezorgen
•
Vervangende stempassen verstrekken lot en met 28
febmari 17:00 uur.
•
vervangende stempassen gemaaki. TNT gebeld.
•
Er zijn vcrvangde stempassen aangemaakt.

Quesiion 184: Welke maatregelen benl u van plan tc
ncmcn om in dc toekomst le voorkomen dat dergelijke
incidenten zich opnieuw voordoen? (licbben zich in uw
gcmeenic incidenten voorgedaan m.b.l. üc bezorging
van stempas.'ien (i.e. dat stempassen nict (tijdig) zijn
bezorgd?ja)
•
geen
•
Als de oorzaak niei le achterhalen is kun jc ook geen
maatregelen nemen om dil te voorkomen.
•
afspraak tc maken mel bezorger over de lermijn cn de
controle hierop.
•
niel tc voorkomen
•
niei le voorkomen
•
Die vraag kan beter gesteld worden aan de TNT
•
Een publicalic op nebsitcen gemeen ten ieu ivs wanneer
stempassen verzonden zijn.
•
Geen(niet te wijten aan de gemeente).
•
Ontvangende stempassen controleren,
•
er is aangifte gedaan. Gesprekken mei postbezorging
zijn geweest.
•
vertrouw op TNT post cn neem sieekprocvcn
•
We hebben opnieuw dc adressen genoteerd van de
kiesgerechtigden woarbij dc melding is doorgegeven, Aan
de leverancier van onze stempassen, wordt uitdmkkelijk
verzochl extra aandacht te schenken aan dezc adressen,
•
voorlichting in de kranl en op de website, wanneer de
slempassen bezorgd moeten zijn,
•
Met TNT evaJueren hoe we dil in de loekomsl kunnen
voorkomen.
Question 192: Wul wa.s dc oorzaak hiervan? (Zijn cr in
uw gemeente kiezers geweest uun wie meer dan éón
slempos is verstrekl door uw gemeente, dun wcl door u
cn ecn andere gemeente? js)
•
Bcirof I persoon. Was op de dag van dc
kandidaalsielling verhuisd naar andere gemeenle, I stempas
ingenomen.
•
Verhuizing in andere gemeente was te laat verv\crkl,
•
ambiberichl inmiddels gcsluurd, verhuizing rond dag
van kandidaatstelling
•
Utrechl heeft na dc datum kandidaatstelling nog ccn
persoon opgevraagd cn zelfstandig zonder ons in le lichten
ecn stempas uiigereikl,
•
Bij printservice Datab is voor I persoon 2x exact
dezelfde kaart geprint cn verzonden. De andere partner op
hetzelfde adres had gecn pas ontvangen. Dit werd pas
geconstateerd op hei stembureau (daar werden de
enveloppen pas open gemaakt door betrokkenen),
•
verhuizing rond datum kandidaatstelling
•
Cyclus intcrgemeeniclijkc verhuizing pas afgerond na
dalum kandtdaalsicling
•
vermissing
•
Een persoon die vertrokken was op IS januari naar een
andere gemeente
Question 193: Welke maatregelen heefl u genomen om
tc zorgen dat dczc kiezers hun slem (eenmalig) konden
uitbrengen? (Zijn er in uw gemeenle kiezers geweest
aun wie meer dan één stempas is verstrekt door uw
gemeente, üan wel door u en een andere gemeente? ja)
•
I stempas ingcnomen/lijsi RIS
•
Mcl die gemeente gebeld en rechtgezet. Kiezer is
hiervan op de hoogie gesteld.

•
Register Ongeldige stempassen coniinu updaten. Ook
opgenomen om actief tc kijken naar te laal verwerkte
vestigingen uil andere gemeenten
•
Wij hebben de pas hicr ingenomen
•
Betrokkene heeft 1 kcer kunnen stemmen en dc partner
ook.
•
overleg met andere gemeente en opname in RIS
•
in dc beide gevallen waarbij dil is geconstateerd,
betrokkene aangeschreven en stempasnummer ongeldig
gemaakt cn opgenomen In Regisler van ingetrokken
stempassen.
•
afgeven van vervangende stempas
•
We hebben dc stempas temg laten sturen.
Question 194: Welke maulregcicn bent u van plan le
ncmcn om in üe toekomst tc voorkomen üat dil zich
opnieuw voordoet? (Zijn cr in uw gemeente kiezers
geweesl aan wic mccr dan ccn .slcmpas is verstrekt door
uw gemeente, dan wcl door u en ccn andere gemeente?
ja)
•
Maken selectie
•
Wanneer kiezers rond de datum kandidaalsielling
verhuizen is dil niet tc voorkomen. Wellicht dal het BPR
hierover met gemeenien kan communiceren in die zin dal
zc voorde verkiezingen hiervoor aandacht vragen bij alte
gerneenten in Nederland
•
zie amblsbericht
•

n.v.t.

•
Contaci opnemen met Datab en bespreken hoe dil kan
binnen hun proces (in bestand en kicsregisler kwam
persoon maar I.\ voor)
•
geen andere dan hiervoor genoemd
'
Via selectieprocedure GBA
•
bij evaluatie verkiezingen worden klachten over de
bezorging van de stempassen meegenomen
•
geen
Question 212: Wul was de oor/aak hieraan? (Hebhen
zich in uw gemeente incidenten voorgedaan m.b.L de
bezorging vun de kandidatenlijsten (b.v. fouien op üe
lijst, niel lijdig bczorgü, verkeerde lijsl bezorgü?). ja)
•
In Iwec straten zijn kandidalenlijsien bezorgd van dc
gemeente Valkenswaard i.p.v. Veghel, Oorzaak kan liggen
bij 'I'NT Post (verwisseling van aangeleverde
kandidatenlijsten) of bij de dmkker (foutieve
kandidalenlijsien aangeleverd). Hel is achteraf moeilijk tc
achterhalen waarde oorzaak ligl,
•
TNT heeft een pakkclje HAH-biljetlen van dc
buurgemecnie bezorgl in een bejaardenhuis
•
Verkeerde verzending via TNT,
•
Enkele verzorgingstehuizen hadden slechts I
kandidatenlijst onivangen. Afstemming mel TNT
•
foutieve bezorging door TNT
•
TNT heeft een aanlal in de verkeerde gemeente
bezorgd
•
verm. 'I'NT-posl bezorging
•
kandidalenlijsien van buurgemeente bezorgd in onze
gemeente door TNT
•
Onbekend.
•
Geen idee. Op een aantal adressen v^'as dc
kandidatenlijst nicl bezorgd. Het is aan TNT doorgegeven.
•
Fouien in bezorging door TNT-posi, Ecn groot aantal
kandidatenlijsten is nici bezorgd in hcl buitengebied van
deze gemeente. Een aantal kandidatenlijsten van de

gemeente Vorst is abusievelijk bezorgd in de gemeente
Deventer.
"
Weet ik niet, kan beier aan de TNT gevraagd worden.
Zij hebben dc kandidatenlijsten nici goed bezorgd,
•
Bezorging door TNT van kandidatenlijst van
buurgemeente Boxmeer in een kerdorp van Cuijk. Een dccl
van dc wijk Padbroek te Cuijk geen kandidatenlijsten
onivangen.
•
TNT. Hebben dit lijdig hersteld (wc hadden nog
reserve exemplaren)
•
de burgers krijgen de kandidatenlijsten ie laat vinden
ze ondanks de landelijke bezorging op dezelfde dag
•
Gccn goede bezorging TNT post
•
Oor/4iak in onderzoek bij TNT post.
•
De bezorging in een klein gedeelte van de gemeente
was door de postbezorger nict goed ingepland. Er is zoveel
mogelijk getracht alsnog dc kandidatenlijsten voorde dag
van de verkiezingen bezorgd te krijgen, dl is helaas niet 100
% gelukt.
•
TNT post heeft kandidatenlijsten van dc gemeente
Brielle in een deel van de gemeenie Westvoorne bezorgd.
Dil is een vaker voorkomend probleem. Door een ander
soorteermeihode volgend jaar belooft TNT posi dat dil niei
meer voorzal komen.
•
Door fout TNT werden kandidatenlijsten van de
buurgemeente in een dorp bezorgd, hierop staan op de
achterkant naluurlijk andere stemlocaties. ( was al de
tweede keer!)
•
zie oorzaak stempassen. Dc kandidatenlijsten zijn
gelijktijdig bezorgd met de slempassen. Voor hen die geen
stempas onivangen hadden, hebben dus ook geen
kandidatenlijst ontvangen.
•
in een deel van de gemeenie zijn kandidatenlijsten van
nabuurgemeente Niedorp bezorgd
•
TNT heeft bij de gemeentegrens moeile om juisle
kandidalenlijsien ie bezorgen, verwisseling van gemeenie.
•
bezorging TNT (op zeker één adres mel achterzijde
van een verkeerde gemeenie)
•
op de maandag voor dc verkiezingen ontvingen wij de
eerste klachten. Ik heb loen onmiddellijk uan de bel
gcirokken bij TNT-posi. Ik kreeg na wal heen en weer
gebel te horen dat de postbodes ecn hele stapel met
kandidatenlijsten waren vergeten te bezorgen en dal dit
alsnog zou gaan gebeuren. Op de dag van de verkiezingen
klaagden dc kiezers op de siembureaus over hcl niet
ontvangen van kandidalenlijsien. Het ging om lienlallen
klachten. N.a.v. deze klachten heb ik wederom aan de bel
gelrokken bij TNT, Die hebben hun foul erkend en hebben
cen korting toegepasi op de factuur.
•
TNT heeft een aantal (zo rond de 25 stuks)
kandidatenlijsten binnen onze gemeenle bezorgd die van de
buurgemecnie waren.
•
zie eerdere vraag
•
Uit één fiaigebouw gaven meerdere bewoners aan geen
kandidatenlijst le hebben ontvangen. Andere bewoners
gaven echter aan de lijst we! le hebben ontvangen.
Zekerheidshalve is in dc hele fiat nogmaals de
kandidatenlijst bezorgd.
•
tc laie levering door leverancier doordat
hoofdstembureau de proefdmk Iaier goedkeurde.
•
onachtzaamheid bezorgdienst
•
Foute bezorging door TNTPöst.
•
Bezorging van kandidatenlijsten van ecn
buurgemecnie.
•
TNTposl heeft verzuimd om de lijsten ie bezorgen in
een poslcodegebied in Bomerbroek.

•
Oorzaak: bezorging moest vanuit lv\-cc
bezorgingspunlcn van TN'f georganiseerd worden; dil is op
I punt niel goed gegaan: ongeveer 2000 kandidatenlijsten
werden in Lelystad bezorgd.
•
In hcl dorp Loo (Gld.) bleek dat de kandidatenlijst niel
bezorgd was. Dal werd pas duidelijk één dag voor de
verkiezingen, zodai er helaas ook geen herstel meer
mogelijk was. Uil een onderzoek van TNT Post is naar
voren gekomen dat dc bezorger in dat dorp gewoon
verzuimd heeft om de kandidatenlijsten le bezorgen. Deze
bezorger is op non-actief gesteld door 'I'NT Post. Dc
gemeenle heeft ook ecn excuusbrief van TNT Pos:
ontvangen.
•
door onjuiste bezorging hebben een aantal kiezers geen
kandidatenlijst gekregen
•
Dezelfde 7 stralen eerder genoemd w.b. de slempassen.
•
De laatste dog voor de verkiezingen is ons ter hore
gekomen dat de kandidatenlijsten in een wijk van een van
de dorpen niet bezorgd zijn,
Quesiion 213: Welke maatregelen hecfi u genomen om
hcl probleem rcchl lc zetten? (Hebben zich in uvv
gemeente incidenten voorgcüaan m.b.l. dc bezorging
van dc kanüiüaicniijsicn (b.v. fouien op üc lijst, niel
lijüig bezorgd, verkeerde lijst bezorgd?), ju)
•
Direel een bericht geplaatst op onze website. Contact
opgenomen met TNT, zij hebben cen dag daamo in de
belreffende straten nieuwc kandidalenlijsien bezorgd.
Afdeiing KlaniContaclCentmm op de hoogte gebracht
zodat vragen van burgers beantwoord kunnen worden en
een nieuwe kandidatenlijst of meegegeven of loegesluurd
kan worden. Burgemeester geïnformeerd via inteme memo.
Op de betrefiende slembureaus op 2 maan paaseitjes
neergezet om kiezers legemoel te komen.
•
Nieuvre HAII biljeltcn bezorgd
•
Gccn,
•
Zelf meerdere exemplaren bezorgd bij de
desbetreffende zorginstellingen.
•
contact gehad met buurgemeente en TNT TNT heeft
nabezorgd
•
Contact opgenomen met TNT. Zij hebben de foui
hersteld.
•
nog geen
•
Hiervoor was onvoldoende tijd om burgers persoonlijk
in te lichten. Via de eigen site en hci Dagblad. TNT
gevraagd naar de oorzaak
•
Alsnog kandidatenlijsten verstuurd.
•
Erworden allijd goede afspraken gcmaakl met TNT.
Voor de volgende kcer zullen we weer de nadmk leggen op
de goede bezorging van de verkiczingsposl.
•
I) Mei TNT-post contact opgenomen naar aanleiding
van 3 telefoontjes uit Deventer. Dorp Sieenenkamer in de
gemeenle Voorst bleek vergelen; daar is alsnog bezorgd. 2)
Burgers uit andere delen van hel buitengebied van de
gemeente, die gemeld hebbend dat ze geen kandidatenlijst
hebben onivangen hebben wij ereen toegestuurd. Er
hebben 4 mensen gebeld en er zijn waarschijnlijk mcer dan
IOOO biljetten niet bezorgd.
Kandidalenlijsien nagezonden naar de adressen van de
klagers'.
Geen, Dit werd bekend op de dag van de verkiezing.
na bezorgd
uitleg gegeven dat de lijsten landelijk op dezelfde dag
worden bezorgd.
•
Bij klachlen/opmerkingcn alsnog loegesluurd.

•
Hel probleem is op dc verkiezingsdag ter kennis
gebracht, waardoor herstel niet mogelijk was.
•
Overleg mel de postbezorger om hct gebied aisnog te
bezorgen cn verwijzing naar de site van dc gemeente
Meppel
•
TNT post hierover opheldring gevraagd en TNT post
zal maatregelen treffen. Zic voorgaand antwoord.
•
TNT verwiltigd, volgende keer vooraf op wijzen,
•
alsnog toegestuurd
• dit probleem kvvam pas naar voren op de dag van de
verkiezingen. Kiezers melden dczc foul op het siemburo op
2 maart. TNT is op de hoogte gebrachl van deze foutieve
bezorging
•
klacht ingediend bij contacipersoon TNT
•
Bewoner verwezen naar gemeentelijke website over dc
locaties van de stembureaus en overige gemeentelijke
infonnalie.
•
op de maandag voor dc verkiezingen ontvingen vvij de
cersie klachten. Ik heb toen onmiddellijk aan de bel
getrokken bij TNT-posi. Ik kreeg na wat heen en weer
gebel ie horen dat de postbodes cen hele slapcl met
kandidatenlijsten waren vergelen te bezorgen cn dat dit
alsnog zou gaan gebeuren. Op de dag van dc verkiezingen
klaagden de kiezers op dc stembureaus over het niel
ontvangen van kandidatenlijsten. Het ging om tientallen
klachten. N,a.v. deze klachlen heb ik wederom aan de bel
getrokken bij TNT. Die hebben hun fout erkend en hebben
ccn korting toegepast op de factuur.
•
I'NT heeft de dag ema de goede kandidalenlijsien
bezorgd.
•
zie eerder vraag
•
OPnicuw bezorgen. Zie antwoord op vorige vraag,
•
nalevering door middel van individuele bezorging
•
kandidatenlijsten op het juiste adres bezorgen
•
Als de burger hierom vroeg, nieuwe kandidatenlijsten
loegezonden,
•
Opdrachl aan TNT gegeven om in beueffcnd dorp dc
juiste kandidatenlijsten alsnog tc bezorgen,
•
Omdat de melding pas op middag en avond voor
verkiezingen bij gemeetne binnenkwam, konden cr gecn
lijsten meer verstuurd worden. Wel zijn klagers erop
gewezen dat er in het stembureau altijd een lijst tcr inzage
is. Ook is verwezen naar wcbsiie provincie overijssei en
indien mogelijk is ook de pdf kandidalcnlijsi van de site
provincie Overijssel tocgcmaild. Aangezien cr in meerdere
Overijsselse gemeenien klachlen over bezorging
kandidatenlijst door TNTposl zijn gcwecsl.hccft gemeente
Zwolle / provincie Overijssel deze klachlen verzameld.
Almelo lieeft direel na verkiezingen zelfheeft ook klachl
ingediend bij TNTpost, maar nog geen reactie onivangen,
•
in overteg met TNT nieuwe kandidatenlijsten lalen
dmkken door onzc leverancier (hoevvel TNT die ook wcl
wilde doen) en dezc zijn twee dagen laicr bezorgd
•
Gelet op de lermijn van bekend worden (cen dag voor
dc verkiezing), was hcrsic! helaas niei mccr mogelijk.
•
kandidatenlijsten zijn nabezorgd
•
Op aanvraag alsnog toegestuurd of af laten halen.
•
Herstel is I dag voor de verkiezingen niet mogelijk
gebleken.

Question 214: Welke maatregelen bent u van plan lc
ncmcn om in üc toekomst tc voorkomen dal dergelijke
incitJcnten zich opnieuvv voordoen? (Hebben zich in uw
gemeente incidenten voorgedaan m.b.t. üe bezorging
van üc kandidatenlijsten (b.v. fouten op üc lijsl, nicl
lijdig bczorgü, vcrkcerüe lijsl bczorgü?). ja)
•
Goede afspraken maken mei leveranciers van
drukwerk cn TNT,
•
TNT op aanspreken
•
Overleg mcl TNT over dc verzending van de
kandidatenlijsten.
•

Afstemmen TNT

•
gccn
•
Zie daar geen mogelijkheden!
•
ligl builen de scope
• geen
•
Nog duidelijker coniraci vorming mcl TNT.
•
n.v.l,
•
We bezien of wc dc huis-aan-huis bezorging volgende
keer weer aan TNT-post uitbesteden.
•
Vraag kunl u beter aan de TNT stellen. Wij hebben
lijdig en in voldoende mate de kandidalenlijsien
aangeleverd. De TNT bezorgd ze niei goed,
•
TNT hierover aanspreken via accountmanager
•
goed afspreken met TNT
•
De kiesraad komt misschien mei een eerdere daium
•
Overwogen wordl een andere bezorger in te schakelen.
•
Dil zal aftiankelijk worden gesteld van de uitkomsten
uit hei onderzoek van TNT Post. Hcl hoofdstembureau
Zwolle heeft bij dc gemeenien ccn enquête uitgezet om de
problematiek inzichtelijk tc maken.
•
Belere afspraken maken met de postbezorger.
•
Een andere bczorgorgananiiKitic.
•
Strikter vooraf communiceren.
•

X

•
bezorging wordt gedaan door TNT. Zij moeien de
opdracht goed uitvoeren en hun personeel goed instmeren
•
TNT er op wijzen dat ze exira attert moeten zijn bij
verspreiding van de kandidalenlijsien. Hel viel ons op dal
TNT ook kandidatenlijsten verplicht moet bezorgen op nict
woonadressen. Discussie gevoerd met TNT. TNT verwijst
naar verplichiing om alle post mbt overhe idsverspreiding le
bezorgen op alle panden. Wc vinden dit gccn goede zaak.
dc kandidatenlijsten behoren alleen naar de kiezer loc le
gaan. Dus naar woonadressen. Graag aandachl hiervoor
voor volgende verkiezingen!!!
•
Duidelijke afspraken met TNT.
•
Ik denk dat het Ministerie aan zcl is. Ik neem gecn
maatregelen, Hct tijkl me gocd dat cr vanuit Biza contact
wordt opgenomen met de directie van TNT.
•
Nadmkkelijk dit aan de orde stellen bij TNT

•

•
zic eerder vraag
•
Gccn. Waarschijnlijk waren de kandidatcnlijslcn ook
in eerste instaniie bezorgd, maar zijn ze door bewoners
weggegooid.
•
Op dil probleem hebben wij geen invloed gehad.
•
Probleem zil bij bezorgdiensL die moeten beier
opletten! Temgkoppeling heert direel plaalsgehad.
•
Wc hebben contact opgenomen mei TNT, Deze heeft
beloofd om in de loekomsl (nog) zorgvuldiger hiermee om
ie gaan,
•
De bezorger van de kandidalenlijsien le vvijzen op hcl
geven van voldoende/extra insimciie aan dc bezorgers,
•
Mogelijk wordt vooreen andere distributeur gekozen.

•
zoals elk jaar In hct overleg met TNT dc nadmk er op
le leggen dai dil niet weer voor mag komen
•
Dat is laslig. We maken goede afspraken met TNT
POsi, maar als dan ecn medewerker verzuimd, dan is daar
niel zo veel atm te doen. Had men eerder gereageerd, dan
bedden we de lijsten nogeen keer opnieuw kunnen laten
bezorgen. Misschien dal bij een volgende verkiezing
gewoon een steekproef gehouden moei worden op een
aanlal verschillende adressen in de gemeente Duiven.
•
bij evaluatie verkiezingen worden klachlcn
postbezorging meegenomen
•
Zie antwoord slempassen,
•
Goede afspraken met TNT Post maken.
Question 222: Welke? (Hebben zich in uw gemeente
incidenten voorgcüaan op dc dag van üc stemming? ja)
•
Kiezer wilde volmachtstem uitbrengen nadat hij zijn
eigen stem al eerder op de dag had uitgebracht. Er onisiond
discussie met de voorziiter van het belrcffende sicmbureau
dat volgens de kiezer niei duidelijk op dc stempas slaal
venneld dal beide stemmen gelijktiidig uilgebracht
MOETEN vvorden.
•
zie eerder, doordat kiezer 2 stempassen kreeg cn daar
ook bewust iwec maal mee een slem heeft uitgebrachl.
•
Een echtpaar heeft behoorlijk stennis gemaaki over het
feil dat zij hun stempassen nict hadden ontvangen cn dal zij
op de dag van de stemming geen nieuvve stempas meer
konden krijgen.
•
ecn polilieke groepering vond hct nodig om op de dag
van stemming op de plaatselijke markl en zonder
vergunning te fiycren
•
Een Twiiter-bcricht door één van dc stemlokalen
binnen Nijmegen, bevatte beïnvloedingstekst aan dc kiezer.
Hel was weltiswaar nicl verricht door de slembureauieden
zelf, maar door hel personeel van het gebouw (Refter)
waarin ons stembureau zich bevond. Een en ander leidde lot
uilleg aan de pers (mei name kranten). Een tweede klacht
betrof hct onlbreken van het ingediende bezwaar van een
kiezer. Betroffen kiezer had een brief die hij aangehecht
wilde aan hei procesverbaal met hel bezwaar, dat hij het
niet eens is met het onlbreken van gordijntjes in dc
stemhokjes. Dil bezvvaar had hij wel aangegeven, maar de
briefis niel expliciel temggevonden. Dii is door de kiezer
geconsiatcerd en hij heeft hiertegen geprotesteerd. Omdat
dit bezwaar niet als bezwaar is opgenomen in dc openbare
vergadering van hei hoofdsiembureau.
Question 223: Hoc hccfl u dc incidenien opgelost?
(Hebben zich in uw gemeente incidenien voorgedaan op
de üug van üe stemming? ja)
•
De voorziller van hct stembureau hccfl op advies van
mij de kiezer even apart genomen cn nogmaals uitleg
gegeven en daamaast hem ook gewezen op de diverse
publicaties die hieraan gewijd zijn (van gemeentewege en
postbus 51).
•
in PV vermeld, advies ingewonnen bij kiesraad, proces
aangepast
•
Telefonisch verschillende keren meegedeeld dat wij
geen mogelijkheden hadden om het probleem op te lossen,
•
Het gemeentelijke handhavingsteam (boa) is erop
afgestuurd en heert het ftyeren docn sloppen
•
Twiiier-bericht: mondeling en .schriftelijk uitgelegd
aan pers dat het geen bericht was waarmee hei stembureau
te maken had. En de Refter heert aansluitend een excusesiweei geplaatst. Voor zover mij bekend heert het Centrale

Stembureau Amhem het probleem opgelost mel de kiezer
over de gordijnen in hel stemhokje.
Quesiion 224: Welke maatregelen benl u voornemens le
nemen om in üc loekomsl lc voorkomen dal zich
üergelijke incidenten voordoen? (Hebben zich in uw
gemeente inciücnlen voorgedaan op üe üag van üc
stemming? ja)
•
geen maatregelen, ik zie dit als cen incident.
•
proces aangepast/uitgebreid
•
Geen.
•
de geldende regels op dil punt (nog) duidelijker
publiceren in de plaatselijke courant en op dc gemeentelijke
websile
•
Bezwaren nog beter registreren cn vermelden.