Rapportage

Nalevingsmeting
Europees aanbesteden
2006

Een onderzoek naar de naleving van de Europese
aanbestedingsregels in Nederland

Barneveld, 6 november 2008
Referentie: me/07.281
Auteur(s): Drs. E.M. (Esther) Sluis-Thiescheffer
Drs. M. (Michiel) Blom
Drs. B. (Bert) Karssen

Directie Europa, Mededinging en Consumenten
Ministerie van Economische Zaken
Significant B.V.

Thorbeckelaan 91, 3771 ED Barneveld
Tel.: 0342 40 52 40, Fax: 0342 40 52 46

•
•

www.significant.nl
info@significant.nl

•

KvK 39081506

Inhoudsopgave
Toelichting op de weergave van de onderzoeksresultaten
Legenda bij tabellen met nalevingspercentages
Definitie van het aantal getelde aanbestedingen

6
6
6

Voorwoord

8

Managementsamenvatting

9

Doel van het onderzoek
Resultaten Naleving Europese aanbestedingsrichtlijn voor overheden

Inleiding

1

2

3

9
10

13

Achtergrond en aanleiding
Doelstelling van het onderzoek
Onderzoekspopulatie
Meetmethodiek op hoofdlijnen
Rapportindeling

13
14
15
17
20

Een beschouwing op de resultaten

21

Relatieve omvang van de onderzochte sectoren
Naleving van de Europese aanbestedingsregels is in de meeste sectoren toegenomen
Begrip ‘homogeniteit’ is niet eenduidig gedefinieerd

21
22
27

Naleving kerndepartementen

28

Naleving in 2006
Frequentieverdeling van nalevingspercentages
Trends in de naleving
Conclusie

28
29
29
30

Naleving gemeenten - overzicht

31

Naleving in 2006
Frequentieverdeling van nalevingspercentages
Trends in de naleving
Conclusie

31
32
33
34

Inhoudsopgave

2

4

5

6

7

8

9

Naleving gemeenten met meer dan 100.000 inwoners

35

Naleving in 2006
Trends in de naleving
Conclusie

35
36
36

Naleving gemeenten 50.000-100.000 inwoners

37

Naleving in 2006
Trends in de naleving
Conclusie

37
38
38

Naleving gemeenten 20.000 - 50.000 inwoners

39

Naleving in 2006
Trends in de naleving
Conclusie

39
40
40

Naleving gemeenten 10.000 - 20.000 inwoners

41

Naleving in 2006
Trends in de naleving
Conclusie

41
42
42

Naleving gemeenten tot 10.000 inwoners

43

Naleving in 2006
Trends in de naleving
Conclusie

43
44
44

Naleving provincies

45

Naleving in 2006
Frequentieverdeling van nalevingspercentages
Trends in de naleving
Conclusie

45
46
46
47

10 Naleving waterschappen
Naleving in 2006
Frequentieverdeling van nalevingspercentages
Trends in de naleving
Conclusie

Inhoudsopgave

48
48
49
49
50

3

11 Naleving PRI’s - Academische ziekenhuizen
Naleving in 2006
Frequentieverdeling van nalevingspercentages
Trends in de naleving
Conclusie

12 Naleving PRI’s - Hogescholen

51
51
52
52
53

54

Naleving in 2006
Frequentieverdeling van nalevingspercentages
Trends in de naleving
Conclusie

54
55
55
56

13 Naleving PRI’s - Universiteiten

57

Naleving in 2006
Frequentieverdeling van nalevingspercentages
Trends in de naleving
Conclusie

57
58
58
59

14 Naleving PRI’s - Politieregio’s
Naleving in 2006
Frequentieverdeling van nalevingspercentages
Trends in de naleving
Conclusie

A Meetmethodiek

B

60
60
61
61
62

63

Uitgangspunten meetmethodiek
Stappen meetmethodiek
Statistische onnauwkeurigheid in de onderzoeksmethodiek
Verfijningen ten opzichte van de Nalevingsmeting Aanbesteden 2004
Validatiemethoden

63
69
79
83
84

Inkooppakketindeling

87

C Naleving ZBO’s en agentschappen (casuïstisch)
Naleving in 2006
Trends in de naleving
Conclusie

Inhoudsopgave

92
92
93
94

4

D Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek rechtmatigheid
gemeenten
95
Vergelijking met CDIU-gegevens
Vergelijking met onderzoek rechtmatigheid gemeenten

E

95
98

Opdrachtgever, onderzoeksteam en overige betrokkenen

104

Opdrachtgever
Klankbordgroep stakeholders
Wetenschappelijke toetscommissie
Onderzoeksteam

104
104
105
105

Inhoudsopgave

5

Toelichting op de weergave van de
onderzoeksresultaten
Dit onderzoek beschrijft de naleving van de Europese aanbestedingsregels bij diverse
overheidssectoren en de ontwikkeling in de naleving van 2002 tot en met 2006. In bijlage A,
Meetmethodiek, wordt beschreven hoe deze resultaten tot stand gekomen zijn, inclusief de
statistische en nauwkeurigheidsaspecten. In dit onderzoek worden nalevingspercentages in
tabellen gepresenteerd en grafieken met het aantal getelde aanbestedingen. Hieronder wordt
deze weergave toegelicht.

Legenda bij tabellen met nalevingspercentages
In de Nalevingsmeting 2004 zijn de nalevingspercentages in categorieën gepresenteerd.
De 10 verschillende categorieën zijn weergegeven met de kleuren donker geel (0-10% naleving)
tot wit (40-50% naleving) en verder naar donkerblauw (90-100% naleving). In 2006 is gekozen
voor presentatie van de exacte percentages. Om de leesbaarheid van de tabellen te behouden, is
dezelfde kleurcodering als in de Nalevingsmeting 2004 gehanteerd. Zie onderstaande figuur.

Nalevingsmeting 2006
Klasse
0-10%
10-20%
20-30%
30-40%
40-50%
50-60%
60-70%
70-80%
80-90%
90-100%

Definitie van het aantal getelde aanbestedingen
In het rapport wordt op verschillende plaatsen gesproken over het aantal getelde aanbestedingen.
Voor de juiste interpretatie van de onderzoeksresultaten is het van belang te weten wat de in het
onderzoek gehanteerde definitie van deze term is.

Toelichting op de weergave van de onderzoeksresultaten

6

Het aantal getelde aanbestedingen is het aantal in de TED-database geregistreerde individuele
aanbestedingen, waarbij de volgende uitgangspunten gelden:
(a) Indien een aanbesteding bestaat uit meerdere percelen, is ieder perceel geteld als een
individuele aanbesteding;
(b) Aanbestedingen worden alleen meegeteld voor een aanbestedende dienst, indien deze
expliciet is genoemd in de aankondiging. Indien een aanbesteding bestaat uit een
samenwerkingsverband van meerdere aanbestedende diensten, dan wordt deze aanbesteding
voor iedere aanbestedende dienst apart geteld.
Voor de uitsplitsing naar leveringen, diensten en werken hebben de onderzoekers zelf de waarde
‘leveringen, diensten of werken’ voor iedere aanbesteding ingevuld, omdat is gebleken dat in
sommige gevallen de waarde in de aankondiging uit de TED-database fouten bevat en in sommige
gevallen er geen waarde was ingevuld.

Toelichting op de weergave van de onderzoeksresultaten

7

Voorwoord
Voor u liggen de resultaten van het onderzoek naar de naleving van de Europese
aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten in 2006. Significant heeft dit onderzoek in
opdracht van het Ministerie van Economische Zaken uitgevoerd. Deze Nalevingsmeting is een
herhaling van de metingen die in 2002 en 2004 hebben plaats gevonden. Met dit derde
onderzoek ontstaat een beeld van de stand van zaken, maar vooral ook van de ontwikkeling in de
naleving gedurende deze drie metingen.
Om tot deze resultaten te komen, heeft het onderzoeksteam personen en organisaties om hun
medewerking gevraagd in de maanden december 2007 tot en met september 2008. Op deze
plaats willen wij dan ook iedereen bedanken die op welke manier dan ook heeft bijgedragen aan
dit rapport. Speciale dank gaat uit naar de leden van de begeleidingscommissie, de
klankbordgroep, Stibbe Advocaten en de wetenschappelijke toetscommissie. Mede door hun
kritische vragen is de methodiek in 2006 nog verder verfijnd en aangepast aan de inkooppraktijk
bij de diverse overheidssectoren. Daarnaast hebben de leden van de begeleidingscommissie (in
samenwerking met de onderzoekers en adviseurs van Significant) hun netwerk benaderd voor de
aanlevering van zoveel mogelijk inkoopdiagnoses of jaarrekeningen. Dankzij de medewerking van
de overheidsorganisaties om inkoopgegevens aan te leveren is de Nalevingsmeting 2006 een feit.
Namens het onderzoeksteam van Significant 1
Esther Sluis-Thiescheffer, projectleider

1

Zie bijlage E van dit rapport.

Voorwoord

8

Managementsamenvatting
Doel van het onderzoek
Met dit onderzoek wordt een beeld geschetst van de mate waarin een aantal overheidssectoren
de Europese aanbestedingsregels heeft nageleefd in 2006 om dit te vergelijken met de eerdere
metingen in 2004 en 2002. De naleving wordt op sectorniveau gepresenteerd. Hierdoor kan de
naleving van een organisatie in een sector in de praktijk afwijken van wat in dit onderzoek als
nalevingsresultaat voor de sector wordt gepresenteerd. Met de resultaten kan het Ministerie van
Economische Zaken het huidige beleid evalueren en nieuw beleid maken. De aanbestedende
diensten kunnen met de resultaten hun aanbestedingskalender in combinatie met hun
inkoopgegevens controleren en nagaan in hoeverre ze deze nog verder moeten uitbreiden.
De mate van naleving wordt op twee manieren uitgedrukt:
(a) In inkoopvolume: welk percentage van het inkoopvolume dat Europees aanbesteed had
moeten worden, is daadwerkelijk aanbesteed?
(b) In aantal inkooppakketten: welk percentage van het aantal inkooppakketten dat Europees
aanbesteed had moeten worden, is daadwerkelijk aanbesteed?
Het onderzoek is uitgevoerd voor de volgende sectoren:
(a) Kerndepartementen van de Rijksoverheid;
(b) Gemeenten;
(i) Gemeenten met meer dan 100.000 inwoners;
(ii) Gemeenten met 50.000 - 100.000 inwoners;
(iii) Gemeenten met 20.000 - 50.000 inwoners;
(iv) Gemeenten met 10.000 - 20.000 inwoners;
(v) Gemeenten tot 10.000 inwoners;
(c) Provincies;
(d) Waterschappen;
(e) Een selectie uit Publiekrechtelijke instellingen (PRI’s), te weten:
(i) Academische ziekenhuizen;
(ii) Hogescholen;
(iii) Universiteiten;
(iv) Politieregio’s.
Daarnaast zijn vijf ZBO’s en agentschappen onderzocht. Van deze vijf organisaties is een
casuïstisch beeld geschetst en deze zijn niet te vertalen naar de hele sector. De resultaten zijn
daarom als bijlage opgenomen in dit onderzoeksrapport.

Managementsamenvatting

9

Resultaten Naleving Europese aanbestedingsrichtlijn voor
overheden
Naleving 2006

Sector
Kerndepartementen
Gemeenten (> 100.000 inw.)
Gemeenten (50.000 - 100.000 inw.)
Gemeenten (20.000 - 50.000 inw.)
Gemeenten (10.000 - 20.000 inw.)
Gemeenten (< 10.000 inw.)
Provincies
Waterschappen
Academische ziekenhuizen
Hogescholen
Universiteiten
Politieregio's

Inkoopvolume
78%
73%
56%
33%
27%
24%
90%
66%
57%
33%
50%
64%

Aantal
pakketten
78%
55%
34%
21%
21%
19%
60%
32%
50%
23%
40%
47%

Tabel M.1: nalevingspercentages 2006 van alle onderzochte sectoren

In de tabel M-1 worden de nalevingspercentages gepresenteerd voor het jaar 2006 voor de
verschillende sectoren. Opmerkelijk is dat voor veel sectoren er een (groot) verschil is tussen de
naleving op inkoopvolume en op aantal pakketten. Daarnaast valt op dat er tussen de
verschillende sectoren nog grote verschillen in het nalevingsresultaat zichtbaar zijn.
De gemeenten tot 50.000 inwoners hebben een relatief klein inkoopvolume dat
aanbestedingsplichtig is. In 2006 is ruim een kwart hiervan Europees aanbesteed. De naleving van
deze groep blijft achter ten opzichte van de grotere gemeenten. Nadere analyse heeft aan het
licht gebracht dat kleine gemeenten bij leveringen in de praktijk soms anders inkopen dan wordt
aangenomen in de methodiek van dit onderzoek. In hoofdstuk 1 ‘Een beschouwing op de
resultaten’ en hoofdstuk 3 ‘Naleving gemeenten - overzicht’ wordt dit nader toegelicht.
Ook in 2006 is de naleving voor werken aanzienlijk hoger dan voor leveringen en diensten, zoals
blijkt uit tabel M-2. De naleving op inkoopvolume voor diensten is bij acht van de twaalf sectoren
lager dan de naleving op leveringen.

Managementsamenvatting

10

Sector
Kerndepartementen
Gemeenten (> 100.000 inw.)
Gemeenten (50.000 - 100.000 inw.)
Gemeenten (20.000 - 50.000 inw.)
Gemeenten (10.000 - 20.000 inw.)
Gemeenten (< 10.000 inw.)
Provincies
Waterschappen
Academische ziekenhuizen
Hogescholen
Universiteiten
Politieregio's

Leveringen
InkoopAantal
volume
pakketten
57%
76%
71%
53%
54%
36%
34%
15%
39%
19%
47%
23%
74%
56%
65%
29%
60%
62%
43%
35%
64%
47%
91%
70%

Diensten
InkoopAantal
volume
pakketten
90%
79%
71%
54%
56%
33%
32%
24%
24%
22%
19%
18%
91%
60%
41%
30%
47%
35%
11%
13%
34%
31%
37%
32%

Werken
InkoopAantal
volume
pakketten
100%
66%

100%
67%

100%
85%
72%
100%
100%

100%
77%
67%
100%
100%

Tabel M.2: nalevingspercentages 2006 uitgesplitst naar type aanbesteding 2

Trends tonen verbetering van de naleving
In de volgende tabel is de trend in de nalevingspercentages weergegeven over de afgelopen drie
Nalevingsmetingen 2002, 2004 en 2006.

Sector
Kerndepartementen
Gemeenten >100K
Gemeenten 50-100K
Gemeenten 20-50K
Gemeenten 10-20K
Gemeenten <10K
Provincies
Waterschappen
Academische ziekenhuizen
Hogescholen
Universiteiten
Politieregio's

Inkoopvolume
2004
2006
84%
78%
67%
73%
33%
56%
31%
24%
33%
6%
27%
0%
24%
44%
76%
90%
42%
51%
66%
24%
59%
57%
19%
34%
33%
40%
52%
50%
31%
48%
64%

2002
81%

Aantal pakketten
2002
2004
2006
59%
74%
78%
46%
55%
26%
34%
9%
17%
21%
5%
21%
0%
19%
29%
44%
60%
12%
24%
32%
23%
57%
50%
9%
20%
23%
21%
43%
40%
21%
46%
47%

Tabel M.3: vergelijking met nalevingspercentages 2002 en 2004

Sinds 2002 is de naleving op inkoopvolume bij de meeste sectoren verbeterd. Acht van de twaalf
sectoren hebben in 2006 een nalevingsresultaat op aantal pakketten dat lager is dan 50%. In 2004
waren dit nog tien sectoren.
Opvallend sterk verbeterd zijn de provincies, waterschappen en een groot deel van de
gemeenten. De kerndepartementen, academische ziekenhuizen, de hogescholen en de
universiteiten tonen een kleine daling van de naleving op inkoopvolume.

2

Doordat een aantal sectoren geen aanbestedingsplichtige volumes voor werken hebben in 2006, is een

aantal cellen in de kolom werken leeg.

Managementsamenvatting

11

Voor de kerndepartementen en hogescholen is daarnaast een verbetering van de naleving op
aantal pakketten zichtbaar.
De naleving op de verschillende pakketgroepen is verschillend per sector. Een belangrijke
pakketgroep ‘Adviseurs en flexibele arbeid’ kent bij de grootste gemeenten en de
kerndepartementen de beste naleving, maar bij andere sectoren scoort deze pakketgroep
aanzienlijk lager.
In figuur M.2 is de trend in het aantal aanbestedingen weergegeven per sector, waarbij de
gemeenten zijn samengevoegd. In 2005 is het totaal aantal aanbestedingen over alle sectoren
ongeveer gelijk gebleven. In 2006 is een stijging bij de gemeenten zichtbaar. Een belangrijke
verklaring voor deze stijging is de invoering van de Wet maatschappelijke ondersteuning. Veel
gemeenten hebben in 2006 een aanbesteding Hulp bij het huishouden uitgevoerd die soms ook
nog in meerdere percelen was opgesplitst.

Aantal aanbestedingen per jaar voor alle sectoren

Politieregio's

5000
Universiteiten

Aantal aanbestedingen

4500
4000

Hogescholen

3500
Academische ziekenhuizen

3000
2500

Waterschappen

2000
1500

Provincies

1000
500

Gemeenten

0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Kerndepartementen

Jaartal

Figuur M.2: aantal getelde aanbestedingen 3 van de onderzochte sectoren in 2006

3

Bij het aantal getelde aanbestedingen is rekening gehouden met samenwerkingsverbanden, percelen en

correcties als gevolg van onjuiste vermelding in de TED-database. Voor waterschappen, hogescholen en
politieregio’s zijn alleen de aanbestedingen van de organisaties uit de steekproef geteld.

Managementsamenvatting

12

Inleiding
Dit hoofdstuk beschrijft de gehanteerde onderzoeksopzet en meetmethodiek op hoofdlijnen.
Deze beschrijving heeft tot doel de gevonden resultaten, die worden gepresenteerd in de hierna
volgende hoofdstukken, te plaatsen binnen de juiste onderzoeksmethodologische context. De
meetmethodiek is in detail beschreven in bijlagen A en B van deze rapportage.

Achtergrond en aanleiding
De Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn een middel met als doel bij te dragen aan de vorming
van een Europese markt door het stimuleren van vrije mededinging en grensoverschrijdende
bedrijvigheid (cross border trade) binnen de Europese Unie. Hieraan ten grondslag liggen
beginselen op het gebied van transparantie, non-discriminatie en objectiviteit. In Nederland
moeten overheden bij hun aanschaffingen het Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten (Bao) toepassen. Het Bao is de implementatie van de Europese
aanbestedingsrichtlijnen in de Nederlandse wet.
EZ heeft, mede naar aanleiding van de aanbevelingen van de Parlementaire Commissie
Bouwnijverheid, door Significant onderzoek laten uitvoeren naar de mate waarin overheden in
2002 en 2004 voldeden aan de wettelijke verplichting tot Europees aanbesteden. In de zomer van
2007 heeft de Minister, mede naar aanleiding van publiciteit over vermeende overtredingen van
de aanbestedingsregels door diverse overheidsorganisaties, aangekondigd het nalevingsonderzoek
te herhalen over het jaar 2006 4 .
De naleving van de aanbestedingsregelgeving heeft de afgelopen jaren ook op andere manieren
volop in de belangstelling gestaan bij centrale en decentrale overheden. Denk aan:
(a) De oprichting van PIANOo begin 2006 om professionalisering van aanbestedingen te
stimuleren;
(b) De oprichting van het Regiebureau Inkoop Rijksoverheid in de tweede helft van 2006 om
meer regie te verkrijgen bij het inkoopbeleid van het Rijk;
(c) De oprichting van het Kenniscentrum Europa Decentraal in 2002 waar alle medewerkers van
decentrale overheden gratis informatie en advies kunnen inwinnen over Europese
aangelegenheden als aanbesteden;
(d) De rechtmatigheidstoets door accountants van gemeenten en provincies sinds 2004 (over
2009 ook voor waterschappen);

4

Nieuwsbericht Ministerie van Economische Zaken d.d. 6 augustus 2007.

Inleiding

13

(e) Ontwikkelingen rondom de nieuwe Aanbestedingswet die op 8 juli 2008 verworpen is door
de Eerste Kamer 5 .

Doelstelling van het onderzoek
De doelstelling van de Nalevingsmeting Europees aanbesteden 2006 is om een representatief en
betrouwbaar beeld te geven van de mate waarin de overheid de Europese aanbestedingsregels
voor overheden naleeft per sector. De onderzoeksresultaten vormen input voor het evalueren
van huidig beleid en de ontwikkeling van nieuw beleid. De mate van naleving wordt op twee
manieren uitgedrukt:
(a) Welk percentage van het inkoopvolume van de overheid dat Europees aanbesteed had
moeten worden, is daadwerkelijk Europees aanbesteed?
(b) Welk percentage van het aantal inkooppakketten dat Europees aanbesteed had moeten
worden, is daadwerkelijk Europees aanbesteed?
Vanwege het belang van de resultaten zijn de volgende randvoorwaarden gesteld aan het onderzoek:
(a) Het onderzoeksresultaat is betrouwbaar en representatief. Dit stelt hoge eisen aan de
meetmethodiek, de representativiteit van de steekproef uit de onderzoekspopulatie en de
gegevensverzameling;
(b) De onderzoeksmethodiek sluit aan bij de methodiek die bij het voorgaande onderzoek over
2004 is toegepast, op een zodanige wijze dat de resultaten van beide onderzoeken vergelijkbaar zijn en de veranderingen met betrekking tot de naleving uit de vergelijking volgen;
(c) Belanghebbende partijen worden bij het onderzoek betrokken om een zo groot mogelijke
acceptatie van het onderzoek te verkrijgen;
(d) Een intensieve validatie vindt plaats van de meetmethodiek en de resultaten;
(e) De meetmethodiek wordt extern getoetst door wetenschappers en stakeholders 6 .
Het vervolg van dit hoofdstuk geeft op hoofdlijnen aan op welke manier aan deze
randvoorwaarden is voldaan. Bijlage A gaat in detail in op de gehanteerde uitgangspunten voor
het onderzoek, de meetmethodiek en de verfijningen daarin ten opzichte van de Nalevingsmeting
Aanbesteden 2004 en de validatiemethoden die zijn toegepast.

5

Een nieuw wetsvoorstel wordt door het Ministerie van Economische Zaken voorbereid.

6

Zie bijlage E.

Inleiding

14

Onderzoekspopulatie
Het onderzoek richt zich op de naleving door de volgende overheidssectoren:
(a) Kerndepartementen van de Rijksoverheid;
(b) Gemeenten (exclusief onderdelen die vallen onder Richtlijn nutssector), uitgesplitst naar:
(i) Gemeenten met meer dan 100.000 inwoners;
(ii) Gemeenten met 50.000 - 100.000 inwoners;
(iii) Gemeenten met 20.000 - 50.000 inwoners;
(iv) Gemeenten met 10.000 - 20.000 inwoners;
(v) Gemeenten tot 10.000 inwoners;
(c) Provincies;
(d) Waterschappen;
(e) Een selectie van publiekrechtelijke instellingen (PRI) 7 :
(i) Academische ziekenhuizen;
(ii) Hogescholen;
(iii) Universiteiten;
(iv) Politieregio’s;
(f) Vijf agentschappen en zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s).
De onderzoekspopulatie bestaat uit 599 aanbestedende diensten (exclusief agentschappen en
ZBO’s), waarvan er 149 in de steekproef zijn betrokken (zie de hiernavolgende tabel). Voor vier
sectoren - kerndepartementen, provincies, academische ziekenhuizen en universiteiten - is een
integrale steekproef getrokken, dat wil zeggen dat de gehele populatie is onderzocht. Dit leidt tot
resultaten met maximale statistische nauwkeurigheid.

7

Overige PRI’s zijn niet onderzocht. Denk hierbij bijvoorbeeld aan ROC’s, scholen voor primair en

voortgezet onderwijs, rijksmusea, omroepverenigingen en bureaus Jeugdzorg.

Inleiding

15

Sector
Kerndepartementen
Agentschappen en ZBO's
Gemeenten (totaal per 1-1-2006)
<10.000 inwoners
10.000-20.000 inwoners
20.000-50.000 inwoners
50.000-100.000 inwoners
> 100.000 inwoners
Provincies
Waterschappen
Academische Ziekenhuizen
Hogescholen
Universiteiten
Politieregio's (incl. KLPD)
Totaal

Aantal in
onderzoekspopulatie
13
enkele honderden

Aantal in steekproef
13
5

458

49
64
147
182
40
25

12
26
8
42
14
26
> 599

4
10
18
9
8
12
15
8
18
14
15
149

Wijze van trekking steekproef
Integraal
5 organisaties (casuïstisch)

Extrapolatie op basis van
gestratificeerde steekproef

Integraal
Aselecte steekproef
Integraal
Gestratificeerde steekproef
Integraal
Aselecte steekproef

Tabel 0-1: onderzoekspopulatie en wijze van steekproeftrekking

Voor de sector agentschappen en ZBO’s zijn op voorstel van het ministerie vijf aanbestedende
diensten in het onderzoek betrokken. Dit betekent dat voor deze categorie (geanonimiseerde)
casuïstische uitspraken worden gedaan. Deze vijf organisaties vormen geen representatieve
afspiegeling van alle aanbestedende diensten in deze sector die verschillen in kenmerken als
functie, omvang et cetera. Om de selectie van agentschappen en ZBO’s zo goed mogelijk te laten
aansluiten bij de rest van de sector, is gekozen voor organisaties met een ‘standaardinkoopprofiel’.
Dit betekent, dat bouworganisaties van het Rijk, zoals Rijkswaterstaat en de Rijksgebouwendienst,
buiten het onderzoek vallen. Het leeuwendeel van het inkoopvolume van deze organisaties
bestaat - in tegenstelling tot de rest van de sector - uit projectmatig ingekochte werken.
Voor gemeenten is gestratificeerd op de omvang van de gemeenten (uitgedrukt in aantal
inwoners). Binnen elk van de strata is vervolgens een aselecte steekproef getrokken van
voldoende omvang om betrouwbare uitspraken te kunnen doen over de naleving in dat stratum.
Gegevens over uitgevoerde Europese aanbestedingen door gemeenten buiten de steekproef zijn
gebruikt om de resultaten per stratum te extrapoleren naar de totale populatie van gemeenten 8 .
Voor hogescholen is ook een gestratificeerde steekproef getrokken. Hierbij zijn twee strata
onderscheiden: grote (meer dan 15.000 studenten) en kleine (minder dan 15.000 studenten)
hogescholen. Uit elk stratum is aselect een aantal hogescholen getrokken dat evenredig is met het
totale aantal hogescholen in dat stratum. Voor waterschappen is bij de steekproeftrekking op
analoge manier rekening gehouden met de taken van waterschappen 9 .

8

Zie bijlage A voor details over de onderzoeksmethodiek.

9

De steekproef voor hogescholen en waterschappen sluit - omwille van de vergelijkbaarheid van de

onderzoeksresultaten - zoveel mogelijk aan bij de steekproef uit het onderzoek over 2004.

Inleiding

16

Voor politieregio’s ten slotte is een aselecte steekproef getrokken. Voor hogescholen,
waterschappen en politieregio’s is vooraf én achteraf gecontroleerd of de steekproef van
voldoende omvang was om representatieve onderzoeksresultaten te kunnen behalen.
Het onderzoek geeft inzicht in de mate van naleving voor elk van de sectoren en is uitgesplitst in
leveringen, diensten en werken. Organisaties en opdrachten die vallen onder de Richtlijn
Nutssector zijn expliciet uitgesloten, net als in de vorige nalevingsmetingen. Hetzelfde geldt voor
publiek-private samenwerkingsverbanden tussen overheid en bedrijfsleven.

Meetmethodiek op hoofdlijnen
In de Nalevingsmeting Europees aanbesteden 2006 wordt onder 'naleving' verstaan de Europees
aanbestede inkoop als percentage van het aanbestedingsplichtige deel van de inkoop, gemeten in
zowel volume (€) als in aantal inkooppakketten. Onderstaande figuur geeft dit schematisch weer.
De 'overige inkoop', dat wil zeggen het inkoopvolume dat niet aanbestedingsplichtig is volgens de
Europese aanbestedingsrichtlijnen, blijft buiten beschouwing bij de berekening van de uiteindelijke
nalevingspercentages. Inkoop die niet aanbestedingsplichtig is en toch Europees is aanbesteed valt
eveneens in deze categorie.

Overige inkoop

Aanbestedingsplichtig deel
van de inkoop (C)

Ten onrechte niet Europees
aanbestede inkoop (B)

Totale inkoop (D)

Europees aanbestede inkoop
(A)

Naleving
NalevingEuropese
EuropeseAanbestedingsrichtlijnen
Aanbestedingsrichtlijnen=='A'
'A'gedeeld
gedeelddoor
door'C'
'C'
Figuur 0-1: schematische weergave van het begrip ‘naleving’

De gevolgde meetmethodiek om deze ‘naleving’ te bepalen kent de volgende vier stappen (zie
navolgende figuur):
(a) Stap 1: Bepaling van het inkoopvolume per inkooppakket (D). De gehanteerde
inkooppakkettenlijst is opgenomen in bijlage B;
(b) Stap 2: Bepaling van het aanbestedingsplichtige inkoopvolume (per pakket per organisatie)
(C);
(c) Stap 3: Vaststelling of er voor het betreffende inkooppakket Europees is aanbesteed (A);
(d) Stap 4: Bepaling van de nalevingspercentages (A/C).

Inleiding

17

Jaarrekeningen
Jaarrekeningen

Inkoopdiagnoses
Inkoopdiagnoses

TED-database
TED-database

Stap
Stap1:1:
Inkoopvolume
Inkoopvolume
per
perpakket
pakket(D)
(D)

Stap
Stap2:2:
AanbestedingsAanbestedingsplichtig
plichtigvolume
volume(C)
(C)

Stap
Stap4:4:
NalevingsNalevingspercentages
percentages(A/C)
(A/C)

Stap
Stap3:3:
Wat
WatisisEuropees
Europees
aanbesteed?
aanbesteed?(A)
(A)

Figuur 0-2: meetmethodiek op hoofdlijnen

Stap 1: Bepaling van het inkoopvolume per inkooppakket
Een belangrijk onderdeel van de meetmethodiek is het vaststellen van het inkoopvolume per
inkooppakket van de aanbestedende diensten in de steekproef. Dit is immers de basis voor de
bepaling of een inkooppakket Europees moet worden aanbesteed.
Gegevensbronnen
Voor alle organisaties uit de steekproef is in deze stap het inkoopvolume per inkooppakket
bepaald. Dit vindt, afhankelijk van de sector, plaats op basis van jaarrekeningen - deze zijn meestal
openbaar beschikbaar - of opgevraagde inkoopdiagnoses. In een inkoopdiagnose wordt (onder
andere) per inkooppakket vastgesteld hoeveel geld er per boekjaar is besteed aan een bepaald
soort inkoop (zoals kantoorartikelen, schoonmaak of de aanleg van wegen). Wij hebben er in dit
onderzoek naar gestreefd om zoveel mogelijk de optimale bron te hanteren.

Stap 2: Bepaling van het aanbestedingsplichtige inkoopvolume (per pakket per
organisatie)
1 In stap 2 is per inkooppakket bepaald of het inkoopvolume in een inkooppakket wel of niet
aanbestedingsplichtig is. Bepalend hiervoor zijn:
(a) De hoogte van het inkoopvolume, zoals bepaald in stap 1;
(b) De gangbare looptijd van contracten die worden afgesloten voor opdrachten binnen dit
pakket (zie de inkooppakketindeling in bijlage B);
(c) Het voor de aanbestedende dienst en het inkooppakket geldende drempelbedrag;
(d) Of de uitgaven in het pakket een homogeen karakter hebben, of beperkt homogeen zijn.

Inleiding

18

Een pakket wordt als aanbestedingsplichtig aangemerkt als het inkoopvolume in 2006
vermenigvuldigd met de looptijd van het contract (in aantal jaren) vermenigvuldigd met de mate
van homogeniteit (percentage) groter is dan het geldende drempelbedrag.

Stap 3: Vaststelling of er voor het betreffende inkooppakket Europees is
aanbesteed
2 In stap 1 en 2 is per aanbestedende dienst per inkooppakket het aanbestedingsplichtig
volume bepaald. Voor inkooppakketten die aangemerkt zijn als 'aanbestedingsplichtig' is aan de
hand van publicaties in de Tenders Electronic Daily-database (TED) bepaald of voor dit
inkooppakket een Europese aanbesteding heeft plaatsgevonden, zoals beschreven in de
uitgangspunten in bijlage A (vanaf alinea 24).
3 Om de match tussen inkoopvolumes en uitgevoerde Europese aanbestedingen te kunnen
maken, zijn de volgende stappen doorlopen voor alle aanbestedende diensten uit de steekproef:
(a) Zoeken van aanbestedingen in de TED-database;
(b) Toekennen van inkooppakketten aan de getelde aanbestedingen;
(c) Controle op waargenomen samenwerkingsverbanden in de aankondiging;
(d) Bepalen per inkooppakket of er een aanbesteding heeft plaatsgevonden, rekening houdend
met de contractduur;
(e) Validatie van toegekende volumes en aanbestedingen.

Stap 4: Bepaling van de nalevingspercentages
4 Ten slotte zijn de in stap 3 getelde Europese aanbestedingen per inkooppakket vergeleken
met de resultaten van stap 2. Indien in stap 2 is bepaald dat een specifiek inkooppakket voor een
aanbestedende dienst aanbestedingsplichtig is, is in stap 3 bekeken of er voor dat inkooppakket in
het recente verleden (ten minste) één Europese aanbesteding heeft plaatsgevonden. Is dat het
geval, dan telt dit pakket positief mee (voor het totale inkoopvolume in het inkooppakket) bij de
berekening van de nalevingspercentages voor de aanbestedende dienst en de overheidssector
waartoe deze behoort (zowel in inkoopvolume als in aantal inkooppakketten).
5 Is er voor een aanbestedingsplichtig pakket geen Europese aanbesteding geweest, dan geldt
dit pakket als 'niet-nageleefd'. Dit is bijvoorbeeld het geval indien er in de afgelopen vijf jaren geen
aankondiging of gunningsbericht in de TED-database is gepubliceerd voor een bepaald inkooppakket met een contractduur van vier jaren, hoewel de uitgaven voor het inkooppakket in 2006,
rekening houdend met de contractduur, wel boven het geldende drempelbedrag lagen.

Inleiding

19

6 Ter illustratie bevat onderstaande tabel een fictief rekenvoorbeeld voor een provincie
(drempelbedragen leveringen en diensten: € 211.000,-). Hierin is te zien dat drie van de vier
inkooppakketten aanbestedingsplichtig zijn. Voor twee van deze drie inkooppakketten is minimaal
één Europese aanbesteding geteld. Het nalevingspercentage uitgedrukt in aantal inkooppakketten
bedraagt hiermee 67%. Uitgedrukt in inkoopvolume is de naleving 85% (€ 550.000,- gedeeld door
€ 650.000,-).
Inkooppakket

Inkoopvolume
2006

% Aanbestedingsplichtig

Contractuur

Volume over
looptijd contract

Boven
drempelbedrag?

Aangekondigd?

Hardware
ICT-advies
Kantoorartikelen
Afvalverwerking

€ 300.000
€ 1.200.000
€ 100.000
€ 250.000

25%
25%
100% (homogeen)
100% (homogeen)

1 jaar
1 jaar
4 jaar
3 jaar

€ 75.000
€ 300.000
€ 400.000
€ 750.000

Nee
Ja
Ja
Ja

N.v.t.
Ja
Nee
Ja

Correct
aanbesteed
volume
N.v.t.
€ 300.000
€ 250.000

Tabel 0-2: fictief rekenvoorbeeld bepaling nalevingspercentages voor een provincie

De meetmethodiek is in bijlage A in meer detail beschreven. Een onderdeel van deze beschrijving
is onder andere de statistische onnauwkeurigheid. De onderzoekers zijn in dit onderzoek tot het
uiterste gegaan om deze zo klein mogelijk te maken. Om de nalevingspercentages die in deze
rapportage zijn opgenomen goed te kunnen interpreteren en in de juiste context te kunnen
plaatsen, is het relevant om inzichtelijk te hebben in welke stappen van de meetmethodiek
statistische onnauwkeurigheid is ontstaan en wat - in kwalitatieve zin - de orde van grootte
hiervan is.

Rapportindeling
In het vervolg van deze rapportage worden de onderzoeksresultaten voor de gehele populatie
beschouwd en vervolgens per sector van aanbestedende diensten in meer detail gepresenteerd:
(a) Hoofdstuk 1: Een beschouwing op de resultaten
(b) Hoofdstuk 2: Naleving kerndepartementen;
(c) Hoofdstukken 3 - 8: Naleving gemeenten;
(d) Hoofdstuk 9: Naleving provincies;
(e) Hoofdstuk 10: Naleving waterschappen;
(f) Hoofdstukken 11 - 14: Naleving publiekrechtelijke instellingen.
Ten slotte bevatten de bijlagen een gedetailleerde beschrijving van de gehanteerde
meetmethodiek en de resultaten voor de naleving van de ZBO’s en agentschappen.

Inleiding

20

1

Een beschouwing op de resultaten

101 In de hoofdstukken die hierop volgen worden de resultaten per sector beschreven. Dit
hoofdstuk geeft de belangrijkste resultaten voor alle sectoren weer en plaatst deze resultaten in
een breder perspectief. De opbouw van dit hoofdstuk is als volgt:
(a) Relatieve omvang van de onderzochte sectoren;
(b) Naleving van de Europese aanbestedingsregels is in de meeste sectoren toegenomen;
(c) Begrip ‘homogeniteit’ is niet eenduidig gedefinieerd.

Relatieve omvang van de onderzochte sectoren
102 In onderstaande figuur 1.1 is de relatieve omvang weergegeven van elk van de sectoren ten
opzichte van elkaar. Dit is van belang om de relevantie van de nalevingspercentages te kunnen
bepalen. Zo heeft een lage naleving bij een in omvang kleine sector een kleiner effect op de totale
naleving van alle onderzochte sectoren, dan een lage naleving bij een in omvang grote sector.
Aandeel aanbestedingsplichtige volume van de sectoren in 2006 (%)

Hogescholen
6%
Academische
ziekenhuizen
8%

Universiteiten
7%

Politieregio's Kerndepartementen
3%
5%

Gemeenten >100K
19%

Gemeenten 50-100K
11%

Waterschappen
9%
Provincies
Gemeenten 10-20K
6%
Gemeenten <10K
7%
2%

Gemeenten 20-50K
17%

Kerndepartementen
Gemeenten >100K
Gemeenten 50-100K
Gemeenten 20-50K
Gemeenten 10-20K
Gemeenten <10K
Provincies
Waterschappen
Academische ziekenhuizen
Hogescholen
Universiteiten
Politieregio's

Figuur 1.1: aandeel aanbestedingsplichtig volume ten opzichte van het totaal aanbestedingsplichtige
inkoopvolume van de onderzochte sectoren in 2006

Een beschouwing op de resultaten

21

103 De gemeenten met meer dan 100.000 inwoners en de gemeenten met 20.000 tot 50.000
inwoners hebben in totaal het grootste aandeel aanbestedingsplichtig volume per sector. Het
gemiddelde aanbestedingsplichtige volume per aanbestedende dienst kan berekend worden door
het totaal aanbestedingsplichtige volume per sector te delen door het aantal organisaties in die
sector. In 2006 hebben de gemeenten met meer dan 100.000 inwoners en de academische
ziekenhuizen gemiddeld het grootste aanbestedingsplichtig volume per aanbestedende dienst. In
figuur 1.2 is het gemiddelde aanbestedingsplichtige volume genormaliseerd aan de waarde hiervan
voor de kerndepartementen. Uit onderstaande figuur blijkt dat het aanbestedingsplichtige
inkoopvolume voor een (gemiddelde) provincie bijna twee keer zo groot is als dat van een
(gemiddeld) kerndepartement.

Aanbestedingsplichtig volume vergeleken met een kerndepartement
Politieregio's
Universiteiten
Hogescholen
Academische ziekenhuizen
Waterschappen
Provincies

Aanbestedingsplichtig
volume 2006

Gemeenten <10K
Gemeenten 10-20K
Gemeenten 20-50K
Gemeenten 50-100K
Gemeenten >100K
Kerndepartementen
Factor
0

0,5

1

1,5

2

2,5

3

3,5

4

Figuur 1.2: gemiddeld aanbestedingsplichtig volume van een aanbestedende dienst in een sector gerelateerd
aan het gemiddelde aanbestedingsplichtig volume van een kerndepartement (=1)

Naleving van de Europese aanbestedingsregels is in de meeste
sectoren toegenomen
De naleving is in de meeste sectoren verbeterd
104 In 2006 is bij de meeste sectoren de naleving op inkoopvolume gestegen ten opzichte van
2004 (zie figuur 1.3). Opvallend sterk verbeterd zijn de provincies, waterschappen en een groot
deel van de gemeenten. De kerndepartementen, academische ziekenhuizen, de hogescholen en
de universiteiten tonen een kleine daling van de naleving op inkoopvolume.

Een beschouwing op de resultaten

22

Voor de kerndepartementen en hogescholen is wel een verbetering gemeten van de naleving op
aantal pakketten (zie figuur 1.4).

Trend in de naleving op inkoopvolume voor alle sectoren
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

2002
2004
2006

Po

Un

Ho

liti
er
eg
io

n

's

ite

n

pe

zie
nh

K

ke

0K

n

-2

0K

K

-5

00

n

0K

te

-1

0
<1

10

20

50

he

le

isc

it e
rs

em

ap

en

en

en

en

s

h
sc

cie

nt

nt

nt

nt

ho
sc

ive

ge

er
at

in

ee

ee

ee

ee

ad
Ac

W

ov

em

em

em

Pr

G

G

G

em

en

0
>1

m
te

en

ar

nt

ep

ee

d
rn

em

G

G

Ke

ui
n
ze

Figuur 1.3: naleving op inkoopvolume voor de onderzochte sectoren over drie metingen

105 De gemeenten tot 50.000 inwoners hebben een relatief klein volume dat
aanbestedingsplichtig is. In 2006 is ruim een kwart hiervan Europees aanbesteed. Dit is een
verbetering ten opzichte van 2004. De naleving van deze groep blijft achter ten opzichte van de
grotere gemeenten. De onderzoekers hebben nader onderzoek gedaan naar een mogelijke
verklaring voor dit nalevingsresultaat. Uit deze analyse bleek dat gemeenten tot 50.000 inwoners
vaker uitgaven voor leveringen doen die incidenteel van aard zijn in plaats van periodiek
terugkerend. Doordat voor alle sectoren dezelfde methodiek gehanteerd wordt, worden deze
uitgaven toch beschouwd als jaarlijks terugkerende uitgaven waarvoor de gemeente een contract
met een looptijd van meerdere jaren heeft gesloten. Het inkoopvolume van een pakket wordt
derhalve vermenigvuldigd met de looptijd van het contract om te bepalen of het pakket
aanbestedingsplichtig is. Het kan hierdoor voorkomen dat inkooppakketten in dit onderzoek
mogelijk ten onrechte als aanbestedingsplichtig zijn aangemerkt. Het effect hiervan op de naleving
is niet berekend door de onderzoekers. Het is mogelijk dat de werkelijke naleving hoger is dan
hier gepresenteerd. Het verschil is mogelijk beperkt, aangezien het aantal pakketten en de omvang
van de pakketten in verhouding tot het totale inkoopvolume gering is. Bovendien heeft het
merendeel van de kleinere gemeenten voor deze pakketten helemaal geen aanbestedingsplichtig
volume, zelfs niet als wordt uitgegaan van meerjarencontracten. Het incidentele karakter van
uitgaven voor diensten is reeds in de methodiek verwerkt door rekening te houden met de mate
van homogeniteit van de pakketten.

Een beschouwing op de resultaten

23

Trend in de naleving op aantal pakketten voor alle sectoren
100%
90%
80%
70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%

2002
2004
2006

Po

Un

Ho

liti
eg
io

n

's

ite

n

pe

zie

n

nh

K

ke

0K

K

-2

0K

00

n

-5

-1

0
<1

10

20

50

te

0K

en

0
>1

m

he

le

isc

ap

it e
rs

ho
sc

em

h
sc

er

ive

ge

er
at

ad
Ac

W

en

en

en

s

nt

nt

nt

cie

ee

ee

ee

in

em

em

em

ov
Pr

G

G

G
en

rte

en

nt

nt

pa

ee

ee

de

em

rn

em

G

G

Ke

ui
n
ze

Figuur 1.4: naleving op aantal pakketten voor de onderzochte sectoren over drie metingen

De verbetering van de naleving tussen 2004 en 2006 is kleiner dan de periode
ervoor
106 Zoals voorgaand is aangegeven is de naleving in 2006 verbeterd ten opzichte van 2004.
Ook in 2004 is deze trend gemeten. Echter de omvang van de verbetering is in 2006 kleiner dan
in 2004. In de figuren 1.4a en 1.4b is de verandering in de naleving weergegeven 10 voor zowel het
inkoopvolume als het aantal pakketten. Alleen bij de waterschappen is een toename van de
verbetering van de naleving op inkoopvolume zichtbaar. De provincies is de enige sector die een
toename in de verbetering van de naleving op aantal inkooppakketten tonen. De vergelijking
tussen de verbetering in 2004 (ten opzichte van 2002) en de verbetering in 2006 (ten opzichte
van 2004) geeft een indicatie van de snelheid van verbeteren. Bij de interpretatie hiervan moet
worden bedacht dat de ruimte voor verbetering afneemt naarmate de percentages hoger liggen.

10

Gemeenten zijn niet in figuur 1.4 opgenomen, omdat van 2002 alleen voor de hele sector nalevingscijfers

beschikbaar zijn.

Een beschouwing op de resultaten

24

Trendanalyse verandering naleving op inkoopvolume

40%
35%
30%
25%

2002-2004
2004-2006

20%
15%
10%
5%
0%

Po

U

H

re
gi
s
o'

n

en

e
ch

pp

zi
en

n
te

ek

en

en

m
te

i te
it e

ol
ch

rs

ie

ve

lit

ni

es

is

ha

es

ar

em

sc
er

ad

og

Ac

at

ci

p
de

in

rn

ov

W

Pr

Ke

-5%
-10%

i
hu
ze
n

Figuur 1.4a: verandering van de naleving op inkoopvolume van 2004 ten opzichte van 2002 en 2006 ten
opzichte van 2004

Trendanalyse verandering naleving op aantal pakketten

40%
35%
30%

2002-2004

25%

2004-2006

20%
15%
10%
5%
0%

l it i

n

's
io

i te
it e

eg

rs

zi
en

n
te

ek

en

en

e
ch

pp

m
te

en

is

ol
ch

er

ve

es

em

ha

s

ar

c ie

sc
er

in

p
de

ad

og

ni

Po

U

H

Ac

at

ov

rn

-10%

W

Pr

Ke

-5%

i
hu
ze
n

Figuur 1.4b: verandering van de naleving op inkoopvolume en naleving op aantal pakketten van 2004 ten
opzichte van 2002 en 2006 ten opzichte van 2004

Een beschouwing op de resultaten

25

Grote verschillen in nalevingsresultaat per pakketgroep
107 Een interessante verdieping van het nalevingsresultaat per sector is de naleving (op volume)
op de onderzochte pakketgroepen voor de verschillende sectoren. Op deze manier ontstaat een
beeld van de invloed die pakketgroepen hebben op de nalevingsresultaten.
Naleving op
inkoopvolume

Rijk

1e
2e
3e
4e
5e

4
2
7
3
8

Gemeenten
<10K

Gemeenten
10-20K

Gemeenten
20-50K

Gemeenten
50-100K

Gemeenten
>100K

Provincies

Waterschappen

9
7
4
8

9
7
4
8

9
7
4
8

9
4
7
8

4
9
7

9
4
8

8
7
4

Academische
Hogescholen Universiteiten Politieregio's
Ziekenhuizen
7
6
2
11
4

6
2
7
4

7
2
4

5
10
7
4
3

Toelichting
Bij de gemeenten met meer dan 100.000 inwoners is de naleving op inkoopvolume, voor pakketgroepen met een aanbestedingsplichtig inkoopvolume vanaf 9%,
het beste voor Adviseurs en flexibele arbeid en het minst goed voor Exploitatie, beheer gebouwen en installaties.
Er zijn in deze sector drie pakketgroepen met een aanbestedingsplichtig inkoopvolume dat groter is dan 9%

Groepnr
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11

Pakketgroepnaam
Kantoorinrichting en benodigdheden
Automatisering of telecommunicatie
Adviseurs en flexibele arbeid
Vervoer, emballage en verzekeringen
Aanschaf of huur van gebouwen en installaties
Exploitatie en beheer van gebouwen en installaties
Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW)
Welzijn
Hulpverlening
(Medische) Zorg, laboratorium en techniek

Figuur 1.5: nalevingsresultaat per pakketgroep per sector gesorteerd op mate van naleving binnen de sector

108 In voorgaande figuur is de rangorde weergegeven van de naleving op inkoopvolume voor
de pakketgroepen 11 die tenminste 9% van het aanbestedingsplichtige inkoopvolume van een
sector representeren. De volgorde van de pakketgroepen is verschillend voor de diverse
sectoren, maar ook de lijst van pakketten die meer dan 9% van het aanbestedingsplichtige
inkoopvolume bevatten verschilt per sector.
109 Bij een groot aantal sectoren is de naleving op inkoopvolume voor de pakketgroep
‘Adviseurs en flexibele arbeid’ relatief laag. Opmerkelijk is dat de kerndepartementen en de
grootste gemeenten op deze pakketgroep de beste naleving realiseren binnen hun sector.
Een verdiepende analyse van deze verschillen is nodig om aangrijpingspunten te vinden voor
de stimulering van de sectoren waarin deze pakketgroep minder goed scoort.
110 Opvallend is dat de gemeenten tot 50.000 inwoners, opgesplitst in drie sectoren, alledrie
een gelijke rangorde van de pakketgroepen kennen. Ook in nalevingsresultaat (figuur 1.3)
ontlopen deze sectoren elkaar weinig.

11

Een pakketgroep is een groep vergelijkbare inkooppakketten (zie bijlage B).

Een beschouwing op de resultaten

26

In de volgende nalevingsmeting kan overwogen worden om de drie sectoren te combineren tot
één sector, zodat in totaal over drie gemeentelijke sectoren wordt gerapporteerd.
111 De pakketten die veel aanbesteed worden door gemeenten en provincies zijn
openbaar/aangepast vervoer en re-integratiediensten. Deze pakketten hebben door hun
relatief grote omvang in inkoopvolume een belangrijke invloed op de naleving op inkoopvolume voor de pakketgroep ‘Welzijn’ in 2006.

Begrip ‘homogeniteit’ is niet eenduidig gedefinieerd
112 Voor de Nalevingsmeting 2006 is gebruik gemaakt van een inkooppakketindeling (zie
bijlage B) die vergelijkbaar is met de indeling van de Nalevingsmeting 2004. De lijst van 2004 is
kritisch bekeken door een groep van inkopers uit de diverse sectoren. Over een aantal pakketten
bestond discussie over de mate waarin een pakket als homogeen of beperkt homogeen moet
worden beschouwd. Als een pakket beperkt homogeen is, wil dat zeggen dat niet alle te vergeven
opdrachten binnen dat inkooppakket als een samenhangend geheel kunnen worden beschouwd.
113 De door aanbestedende diensten gehanteerde inkoopstrategie en samengestelde
Programma van Eisen is de basis voor het bepalen van de opdrachtwaarde. Deze opdrachtwaarde
moet worden vergeleken met het geldende drempelbedrag om te beoordelen of
aanbestedingsplicht aan de orde is. De Europese aanbestedingsrichtlijnen geven aan dat wanneer
een aanbestedende dienst een opdracht zijnde een aankoop van homogene goederen in
verschillende percelen verdeelt, de totale waarde van deze percelen moet worden opgeteld voor
de bepaling of de opdracht aanbestedingsplichtig is. Aanbestedende diensten beslissen zelf over
het combineren of splitsen van inkooppakketten om de (inkoop)doelen van de organisatie beter
te dienen. Uitgangspunt blijft wel steeds dat inkoopuitgaven niet mogen worden gesplitst om de
richtlijnen te omzeilen. Het is dus zeker niet zo dat de richtlijnen voorschrijven om alle op elkaar
lijkende inkoopuitgaven bij elkaar op te tellen.
114 Voor de Nalevingsmeting 2006 is gekozen om voor elk inkooppakket de mate van
homogeniteit te hanteren die het meest gangbaar is in de praktijk. Dit is vastgesteld door inkopers
uit de onderzochte sectoren die in de praktijk dagelijks met de aanbestedingsrichtlijnen te maken
hebben. Met de huidige definities en methode is 13% van het totale aanbestedingsplichtige
volume te classificeren als ‘beperkt homogeen’. Het grootste deel van het aanbestedingsplichtige
volume wordt dus ingekocht binnen inkooppakketten waarin de inkoopuitgaven een
samenhangend karakter hebben. Per sector verschilt dit percentage; de waterschappen hebben
het grootste deel van het aanbestedingsplichtige inkoopvolume dat beperkt homogeen is en de
gemeenten het kleinste deel. Een analyse van de naleving over alléén de homogene
inkooppakketten wijst uit dat de naleving hiervan niet substantieel afwijkt van die over alle
inkooppakketten.

Een beschouwing op de resultaten

27

2

Naleving kerndepartementen

201 De onderzochte kerndepartementen vormen een deelverzameling van de Rijksoverheid en
daarmee een deel van het totale inkoopvolume van de Rijksoverheid dat is onderzocht. De
vermelde nalevingspercentages voor de kerndepartementen zijn om die reden niet representatief
voor de Rijksoverheid in haar totaliteit.

Naleving in 2006
202 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
kerndepartementen.

Kerndepartementen

Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
78%
57%
90%

Aantal
pakketten
78%
76%
79%

Tabel 2.1: nalevingspercentage kerndepartementen in 2006

203 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
204 De in omvang belangrijkste pakketgroep voor de kerndepartementen is ‘Adviseurs en
flexibele arbeid’. De naleving voor deze pakketgroep is met 99% niet veranderd ten opzichte
van 2004. Deze pakketgroep is ook de pakketgroep met de hoogste naleving in de sector. De
pakketgroep 'Automatisering of telecommunicatie' kende in 2006 een naleving van 76%. De
aanbestedingsplichtige uitgaven van de pakketgroep ‘Grond, Weg en Waterbouw (GWW) 12
(11% van het totale aanbestedingsplichtige volume) zijn niet aanbesteed. Deze pakketgroep kent
de laagste naleving.

12

De pakketgroep ‘GWW’ bestaat naast werken ook uit diensten en leveringen. Uit de inkoopdiagnoses van

de kerndepartementen blijkt dat een bepalend pakket voor de naleving ‘Gereedschappen en klein materiaal’
is.

Naleving kerndepartementen

28

Frequentieverdeling van nalevingspercentages
205 In onderstaande tabel is de frequentieverdeling weergegeven van de nalevingspercentages
voor de kerndepartementen. De verdeling over de klassen is relatief klein. Tien van de dertien
kerndepartementen hebben op basis van het inkoopvolume een nalevingspercentage van meer
dan 80%. De naleving op basis van aantal inkooppakketten ligt in vijf van de dertien gevallen
tussen 60% en 80%. Dit laatste is gelijk aan de Nalevingsmeting 2004.

Kerndepartementen
Kerndepartementen
Inkoopvolume
Aantal inkooppakketten

0-20%
0
0

20-40%
0
0

Klassen
40-60%
2
1

60-80%
1
5

80-100%
10
7

Tabel 2.2: frequentieverdeling van nalevingspercentages kerndepartementen

Trends in de naleving
206 Onderstaande tabel vergelijkt de naleving in 2006 met de naleving in 2002 en 2004. Er is
een uitsplitsing naar type aanbesteding gemaakt.
207 Hieruit blijkt dat de verbetering van het nalevingspercentage op inkoopvolume in 2006
stagneert. Opmerkelijk is dat het nalevingspercentage voor leveringen, gemeten in inkoopvolume,
in 2006 verder is gedaald maar gemeten in aantal pakketten is gestegen. Kerndepartementen
hebben blijkbaar aanbestedingen voor meer verschillende inkooppakketten uitgevoerd.
Kerndepartementen
Kerndepartementen
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

2002
81%
79%
81%

Inkoopvolume
2004
2006
84%
78%
64%
57%
93%
90%

Aantal pakketten
2002
2004
2006
59%
74%
78%
63%
61%
76%
57%
84%
79%

Tabel 2.3: vergelijking met nalevingspercentages 2002 en 2004 voor kerndepartementen

Naleving kerndepartementen

29

208 In onderstaande figuur is het aantal getelde Europese aanbestedingen uitgevoerd door
kerndepartementen weergegeven over de periode 2000-2006

Aantal aanbestedingen

Aantal aanbestedingen per jaar - kerndepartementen

400
350
300

Werken

250

Diensten

200
Leveringen

150
100
50
0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Jaartal

Figuur 2.1: aantal aanbestedingen per jaar door kerndepartementen, uitgesplitst naar type aanbesteding

209 Het aantal getelde aanbestedingen is tussen 2003 en 2005 gestegen. Opmerkelijk is dat in
2006 het aantal aanbestedingen weer gezakt is.

Conclusie
210 De naleving voor de kerndepartementen is in 2006 op inkoopvolume in geringe mate
gedaald. De naleving in aantal inkooppakketten is in 2006 enigszins verbeterd. Gegeven de
nalevingsresultaten zal een verbetering moeten liggen in pakketten van grotere omvang en in
leveringen.

Naleving kerndepartementen

30

3

Naleving gemeenten - overzicht

301 De rapportage van de naleving vindt per omvangsklasse plaats. In de volgende hoofdstukken
is de naleving en de ontwikkeling hierin per omvangsklasse beschreven. Hieronder volgt een kort
overzicht.

Naleving in 2006
Gemeenten
Inkoopvolume

Aantal
pakketten

24%
27%
33%
56%
73%

19%
21%
21%
34%
55%

Gemeenten (< 10.000 inw.)
Gemeenten (10.000 - 20.000 inw.)
Gemeenten (20.000 - 50.000 inw.)
Gemeenten (50.000 - 100.000 inw.)
Gemeenten (> 100.000 inw.)

Tabel 3.1: nalevingspercentages gemeenten in 2006 per omvangsklasse

302 De naleving van de gemeente neemt toe naarmate de omvang van de gemeente groter is
(zie tabel 3.1).
Naleving op Gemeenten
inkoopvolume
<10K
9
1e
7
2e
4
3e
8
4e
5e

Gemeenten
10-20K
9
7
4
8

Gemeenten
20-50K
9
7
4
8

Gemeenten
50-100K
9
4
7
8

Gemeenten
>100K
4
9
7

Toelichting
Bij de gemeenten met meer dan 100.000 inwoners is de naleving op inkoopvolume,
voor pakketgroepen met een aanbestedingsplichtig inkoopvolume vanaf 9%,
het beste voor Adviseurs en flexibele arbeid en het minst goed voor Exploitatie, beheer gebouwen en installaties.
Er zijn in deze sector drie pakketgroepen met een aanbestedingsplichtig inkoopvolume dat groter is dan 9%
Groepnr
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11

Pakketgroepnaam
Kantoorinrichting en benodigdheden
Automatisering of telecommunicatie
Adviseurs en flexibele arbeid
Vervoer, emballage en verzekeringen
Aanschaf of huur van gebouwen en installaties
Exploitatie en beheer van gebouwen en installaties
Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW)
Welzijn
Hulpverlening
(Medische) Zorg, laboratorium en techniek

Tabel 3.2: nalevingsresultaat per pakketgroep per sector gesorteerd op mate van naleving binnen de sector

Naleving gemeenten - overzicht

31

303 Aan voorgaande tabel (3.2) valt op dat de gemeenten tot 50.000 inwoners, opgesplitst in
drie sectoren, alledrie een gelijke rangorde van de pakketgroepen kennen. Ook in
nalevingsresultaat (tabel 3.1) ontlopen deze sectoren elkaar weinig.
304 De pakketten die veel aanbesteed worden door gemeenten zijn openbaar/aangepast
vervoer en re-integratiediensten. Deze pakketten hebben door hun relatief grote omvang in
inkoopvolume een belangrijke invloed op de naleving op inkoopvolume voor de pakketgroep
‘Welzijn’ in 2006.
305 Bij de gemeenten tot 50.000 inwoners is de naleving op inkoopvolume voor de
pakketgroep ‘Adviseurs en flexibele arbeid’ relatief laag. Opmerkelijk is dat de grootste gemeenten
op deze pakketgroep de beste naleving realiseren binnen hun sector. Een verdiepende analyse
van deze verschillen is nodig om aangrijpingspunten te vinden voor de stimulering van de sectoren
waarin deze pakketgroep minder goed scoort.
306 De naleving op inkoopvolume voor de pakketgroep ‘GWW’ (Grond, weg en waterbouw) is
voor alle gemeenten relatief laag. De naleving voor aanbestedingsplichtige werken of groot
onderhoud aan ‘GWW’ is in 2006 hoog. De pakketten klein onderhoud aan ‘GWW’, diensten die
bij veel gemeenten in 2006 nog een redelijke omvang hadden en daardoor als
aanbestedingsplichtig worden beschouwd, zijn vaak niet aanbesteed. De lage naleving op deze
pakketten zijn mede debet aan de lage naleving voor de hele pakketgroep ‘GWW’.

Frequentieverdeling van nalevingspercentages
307 In onderstaande tabel is de frequentieverdeling weergegeven van de nalevingspercentages
voor de gemeenten. Per omvangsklasse is het aantal gemeenten weergegeven dat een bepaalde
nalevingsklasse (intervallen van 20%) heeft behaald. De verdeling van de gemeenten over de
klassen is groot. Voor elke omvangsklasse zijn vier van de vijf klassen nodig om de verdeling van
de naleving in inkoopvolume volledig in beeld te brengen. De spreiding in de nalevingspercentages
op aantal inkooppakketten is enigszins kleiner voor de gemeenten tot 50.000 inwoners.

Gemeenten
Gemeenten
Gemeenten (< 10.000 inw.)
Gemeenten (10.000 - 20.000 inw.)
Gemeenten (20.000 - 50.000 inw.)
Gemeenten (50.000 - 100.000 inw.)
Gemeenten (> 100.000 inw.)
Totaal

0-20%
33
63
44
0
0
140

Klassen (inkoopvolume)
20-40%
40-60%
60-80%
20
7
3
53
26
8
77
48
10
9
17
13
2
4
11
161
102
45

80-100%
0
0
0
2
8
10

Tabel 3.3: spreiding in nalevingspercentages gemeenten- inkoopvolume

Naleving gemeenten - overzicht

32

Gemeenten
Gemeenten
Gemeenten (< 10.000 inw.)
Gemeenten (10.000 - 20.000 inw.)
Gemeenten (20.000 - 50.000 inw.)
Gemeenten (50.000 - 100.000 inw.)
Gemeenten (> 100.000 inw.)
Totaal

0-20%
39
63
90
4
0
196

Klassen (aantal inkooppakketten)
20-40%
40-60%
60-80%
22
2
0
78
9
0
80
9
0
25
11
1
4
11
8
209
42
9

80-100%
0
0
0
0
2
2

Tabel 3.4: spreiding in nalevingspercentages gemeenten - aantal inkooppakketten

Trends in de naleving
308 Onderstaande tabel vergelijkt de naleving in 2006 met de naleving in 2002 en 2004. Het
blijkt dat de verbetering van het nalevingspercentage op inkoopvolume in 2006 verder doorzet.
Opmerkelijk is dat het nalevingspercentage vooral bij de kleine gemeenten sterk is verbeterd.

Sector
Gemeenten (> 100.000 inw.)
Gemeenten (50.000 - 100.000 inw.)
Gemeenten (20.000 - 50.000 inw.)
Gemeenten (10.000 - 20.000 inw.)
Gemeenten (< 10.000 inw.)

Inkoopvolume
2004
2006
67%
73%
33%
56%
31%
24%
33%
6%
27%
0%
24%

2002

Aantal pakketten
2002
2004
2006
46%
55%
26%
34%
9%
17%
21%
5%
21%
0%
19%

Tabel 3.5: vergelijking met nalevingspercentages 2002 en 2004 voor gemeenten

309 In onderstaande figuur is het aantal getelde Europese aanbestedingen uitgevoerd door
gemeenten weergegeven over de periode 2000-2006 met uitsplitsingen naar omvangsklassen.

Aantal aanbestedingen gemeenten - per jaar per subcategorie

Aantal aanbestedingen

4000
Gemeenten (> 100.000 inw.)

3500
3000

Gemeenten (50.000 - 100.000 inw.)

2500

Gemeenten (20.000 - 50.000 inw.)

2000

Gemeenten (10.000 - 20.000 inw.)

1500
Gemeenten (< 10.000 inw.)

1000
500
0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Jaartal

Figuur 3.1: aantal aanbestedingen per jaar door gemeenten, uitgesplitst naar omvangsklasse

Naleving gemeenten - overzicht

33

310 Uit de aankondigingen van Europese aanbestedingen blijkt dat er steeds meer wordt
samengewerkt tussen aanbestedende diensten bij de inkoop. Het grote aantal aanbestedingen in
2006 is voor een groot deel te verklaren door de Hulp bij het huishouden 13 die door alle
gemeenten is aanbesteed.

Conclusie
311 De naleving voor de gemeenten is in 2006 op inkoopvolume en aantal inkooppakketten
verder verbeterd. Toch blijft de naleving voor de gemeenten tot 50.000 inwoners relatief laag. De
onderzoekers hebben nader onderzoek gedaan naar een mogelijke verklaring voor dit
nalevingsresultaat. Uit deze analyse bleek dat gemeenten tot 50.000 inwoners vaker uitgaven voor
leveringen doen die incidenteel van aard zijn, in plaats van periodiek terugkerend. Doordat voor
alle sectoren dezelfde methodiek gehanteerd wordt, worden deze uitgaven toch beschouwd als
jaarlijks terugkerende uitgaven waarvoor de gemeente een contract met een looptijd van
meerdere jaren heeft gesloten. Het inkoopvolume van een pakket wordt derhalve
vermenigvuldigd met de looptijd van het contract om te bepalen of het pakket
aanbestedingsplichtig is. Het kan hierdoor voorkomen dat inkooppakketten in dit onderzoek
mogelijk ten onrechte als aanbestedingsplichtig zijn aangemerkt. Het effect hiervan op de naleving
is niet berekend door de onderzoekers. Het is mogelijk dat de werkelijke naleving hoger is dan
hier gepresenteerd. Het verschil is mogelijk beperkt, aangezien het aantal pakketten en de omvang
van de pakketten in verhouding tot het totale inkoopvolume gering is. Bovendien heeft het
merendeel van de kleinere gemeenten voor deze pakketten helemaal geen aanbestedingsplichtig
volume, zelfs niet als wordt uitgegaan van meerjarencontracten. Het incidentele karakter van
uitgaven voor diensten is reeds in de methodiek verwerkt door rekening te houden met de mate
van homogeniteit van de pakketten.
312 Een verdere verbetering van de naleving is mogelijk door te focussen op uitgaven die
aanbestedingsplichtig zijn en niet Europees zijn aanbesteed. Om dit in beeld te krijgen, zullen meer
gemeenten moeten investeren in inkoopanalyses. Voor de Nalevingsmeting 2006 viel op dat een
substantieel aantal gemeenten niet beschikt over recente inkoopanalyses.
313 In de volgende hoofdstukken zal per omvangsklasse verder worden ingezoomd in de
nalevingsresultaten.

Naleving gemeenten - overzicht

34

4

Naleving gemeenten met meer dan 100.000
inwoners

Naleving in 2006
401 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
gemeenten met meer dan 100.000 inwoners.

Gemeenten >100K
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
73%
71%
71%
100%

Aantal
pakketten
55%
53%
54%
100%

Tabel 4.1: nalevingspercentages gemeenten met meer dan 100.000 inwoners in 2006

402 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
403 ‘Welzijn’ is de grootste pakketgroep voor de grote gemeenten. De naleving voor de
pakketten in deze pakketgroep is op inkoopvolume 74%. De pakketgroep ‘Exploitatie en beheer
van gebouwen en installaties’ is bijna net zo groot en kent een vergelijkbare naleving (73%). De
pakketgroep ‘Adviseurs en flexibele eenheid’ kent de beste naleving (82%).
404 In deze sector zijn drie pakketgroepen die een aanbestedingsplichtig inkoopvolume hebben
van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige inkoopvolume. Het vierde pakket in
omvang is ‘GWW’. De aanbestedingsplichtige pakketten van de pakketgroep ‘GWW’ 14 (ruim 8%
van het totale aanbestedingsplichtige inkoopvolume) worden voor 50% aanbesteed.

14

De pakketgroep ‘GWW’ bestaat naast werken ook uit diensten en leveringen, zoals klein onderhoud aan

GWW en levering van strooizout.

Naleving gemeenten met meer dan 100.000 inwoners

35

Trends in de naleving
405 In onderstaande tabel is de vergelijking van de nalevingspercentages van 2006 met de
nalevingspercentages van 2004 weergegeven. In 2006 zijn de nalevingspercentages op
inkoopvolume en aantal pakketten enigszins verbeterd. Opmerkelijk is dat voor leveringen een
duidelijke verbetering zichtbaar is in de naleving op het aantal pakketten maar een kleine
verbetering/stabilisatie optreedt in de naleving op het inkoopvolume.

Gemeenten >100K
Gemeenten >100K
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
2004
2006
67%
73%
69%
71%
66%
71%
78%
100%

Aantal pakketten
2004
2006
46%
55%
43%
53%
48%
54%
75%
100%

Tabel 4.2: vergelijking met nalevingspercentages 2004 voor gemeenten met meer dan 100.000 inwoners

Conclusie
406 De grootste gemeenten hebben in 2006 een hogere naleving vergeleken met 2004, die
voornamelijk door een verbetering in de naleving van werken wordt veroorzaakt. De verdeling
van de aanbestedende diensten over de vijf nalevingsklassen is nog groot, vier van de vijf klassen
zijn nodig om de verdeling compleet weer te geven (zie tabel 3.4). Gegeven deze
nalevingsresultaten is een verdere verbetering van de naleving mogelijk op de leveringen en
diensten van de gemeenten met meer dan 100.000 inwoners.

Naleving gemeenten met meer dan 100.000 inwoners

36

5

Naleving gemeenten 50.000-100.000 inwoners

Naleving in 2006
501 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
gemeenten met 50.000 tot 100.000 inwoners.

Gemeenten 50-100K
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
56%
54%
56%
66%

Aantal
pakketten
34%
36%
33%
67%

Tabel 5.1: nalevingspercentages gemeenten met 50.000-100.000 inwoners in 2006

502 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
503 ‘Exploitatie en beheer van gebouwen en installaties’ is de grootste pakketgroep. De naleving
voor de pakketten in deze pakketgroep is op inkoopvolume 58%. De pakketgroep ‘Welzijn’ kent
de beste naleving (76%). De aanbestedingsplichtige pakketten van de pakketgroep ‘GWW’ 15 (9%
van het totale aanbestedingsplichtige inkoopvolume) worden voor 12% aanbesteed.

15

De pakketgroep ‘GWW’ bestaat naast werken ook uit diensten en leveringen, zoals klein onderhoud aan

GWW en levering van strooizout.

Naleving gemeenten 50.000-100.000 inwoners

37

Trends in de naleving
504 In onderstaande tabel is de vergelijking met het nalevingspercentage 2004 weergegeven.
In 2006 zijn de nalevingspercentages op inkoopvolume sterk verbeterd en op aantal pakketten
enigszins verbeterd. Opmerkelijk is dat de naleving voor werken niet verbeterd is. Een
waarschijnlijke reden hiervoor is dat de uitgaven in 2006 voor meer gemeenten
aanbestedingsplichtig waren en hier niet meer aanbestedingen tegenover stonden.

Gemeenten 50-100K
Gemeenten 50-100K
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
2004
2006
33%
56%
39%
54%
30%
56%
100%
66%

Aantal pakketten
2004
2006
26%
34%
26%
36%
26%
33%
100%
67%

Tabel 5.2: vergelijking met nalevingspercentages 2004 voor gemeenten met 50.000 - 100.000 inwoners

Conclusie
505 De gemeenten met 50.000-100.000 inwoners in 2006 vertonen een verbetering in de
naleving op inkoopvolume. Een verdere verbetering is mogelijk door op meer inkooppakketten
te focussen, óók op de minder grote inkooppakketten.

Naleving gemeenten 50.000-100.000 inwoners

38

6

Naleving gemeenten 20.000 - 50.000 inwoners

Naleving in 2006
601 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
gemeenten met 20.000 - 50.000 inwoners.

Gemeenten 20-50K
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
33%
34%
32%

Aantal
pakketten
21%
15%
24%

Tabel 6.1: nalevingspercentages gemeenten met 20.000 tot 50.000 inwoners in 2006

602 Voor gemeenten met minder dan 50.000 inwoners zijn in 2006 geen werken aanbesteed
die het drempelbedrag overstijgen. Hierdoor is geen nalevingspercentage bepaald. De naleving
voor diensten en leveringen is op volume praktisch gelijk. Op aantal pakketten is wel een verschil
geconstateerd. Een mogelijke verklaring is dat sommige leveringen voor deze gemeenten een
meer incidenteel karakter hebben en er derhalve geen meerjarige contracten voor worden
afgesloten (bijvoorbeeld bedrijfskleding). Doordat de systematiek uitgaat van meerjarige
contracten wordt een pakket toch als aanbestedingsplichtig beschouwd als de uitgaven in 2006
meer dan een bepaald drempelbedrag 16 bedragen.
603 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.

16

Dit bedrag is afhankelijk van de contractsduur. Bij een drempel van 211.000 euro en een contractsduur

van 4 jaar en een volledig homogeen pakket, ligt de uitgavendrempel in 2006 op € 52.750,-. Bij een
contractsduur van 3 jaar ligt de uitgavendrempel in 2006 op € 70.333,-. Indien er in 2006 dat bedrag
tenminste uitgegeven is, wordt het hele pakket als aanbestedingsplichtig beschouwd.

Naleving gemeenten 20.000 - 50.000 inwoners

39

604 ‘Exploitatie en beheer van gebouwen en installaties’ is de grootste pakketgroep voor de
gemeenten met 20.000 tot 50.000 inwoners. De naleving voor de pakketten in deze pakketgroep
is op inkoopvolume 42%. De pakketgroep ‘Welzijn’ kent de beste naleving (60%). De
aanbestedingsplichtige pakketten van de pakketgroep ‘GWW’ 17 (13% van het totale
aanbestedingsplichtige inkoopvolume) worden voor 2% aanbesteed.

Trends in de naleving
605 In onderstaande tabel is de vergelijking van de nalevingspercentages van 2006 met de
nalevingspercentages van 2004 weergegeven. In 2006 zijn de nalevingspercentages op
inkoopvolume en aantal pakketten verbeterd. Vooral bij de naleving op inkoopvolume van
leveringen is een forse verbetering zichtbaar.

Gemeenten 20-50K
Gemeenten 20-50K
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
2004
2006
24%
33%
13%
34%
27%
32%

Aantal pakketten
2004
2006
17%
21%
11%
15%
23%
24%

Tabel 6.2: vergelijking met nalevingspercentages 2004 voor gemeenten met 20.000-50.000 inwoners

Conclusie
606 De gemeenten met 20.000-50.000 inwoners hebben in 2006 een beter nalevingsresultaat
op zowel volume als aantal inkooppakketten dan in 2004. Om de naleving op inkoopvolume
verder te verhogen is een focus op de pakketten met een groot volume in de pakketgroep
‘Exploitatie en beheer van gebouwen en installaties’ mogelijk.

17

De pakketgroep ‘GWW’ bestaat naast werken ook uit diensten en leveringen, zoals klein onderhoud aan

GWW en levering van strooizout.

Naleving gemeenten 20.000 - 50.000 inwoners

40

7

Naleving gemeenten 10.000 - 20.000 inwoners

Naleving in 2006
701 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
gemeenten met 10.000 - 20.000 inwoners.

Gemeenten 10-20K

Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
27%
39%
24%

Aantal
pakketten
21%
19%
22%

Tabel 7.1: nalevingspercentages gemeenten met 10.000 tot 20.000 inwoners in 2006

702 Voor gemeenten met 10.000 tot 20.000 inwoners zijn in 2006 geen werken aanbesteed die
het drempelbedrag overstijgen. Hierdoor is geen nalevingspercentage bepaald. De naleving voor
diensten en leveringen is op aantal pakketten praktisch gelijk. Op inkoopvolume is wel een verschil
geconstateerd en wordt een betere naleving gerealiseerd voor de leveringen.
703 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
704 ‘Exploitatie en beheer van gebouwen en installaties’ is de grootste pakketgroep voor de
gemeenten met 10.000 tot 20.000 inwoners. De naleving voor de pakketten in deze pakketgroep
is op inkoopvolume 37%. De pakketgroep ‘Welzijn’ kent de beste naleving (54%). Van de
aanbestedingsplichtige pakketten van de pakketgroep ‘GWW’ (ruim 14% van het totale
aanbestedingsplichtige inkoopvolume) wordt 1% aanbesteed. Een verklaring voor deze naleving is
dat de pakketten klein onderhoud van ‘GWW’ als dienst een lagere drempel kennen en dat deze
als ze aanbestedingsplichtig zijn, vaak niet aanbesteed worden.

Naleving gemeenten 10.000 - 20.000 inwoners

41

Trends in de naleving
705 In onderstaande tabel is de vergelijking van de nalevingspercentages van 2006 met de
nalevingspercentages van 2004 weergegeven. In 2006 zijn de nalevingspercentages op
inkoopvolume en aantal pakketten fors verbeterd.

Gemeenten 10-20K
Gemeenten 10-20K
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
2004
2006
6%
27%
2%
39%
6%
24%

Aantal pakketten
2004
2006
5%
21%
3%
19%
6%
22%

Tabel 7.2: vergelijking met nalevingspercentages 2004 voor gemeenten met 10.000-20.000 inwoners

Conclusie
706 De gemeenten met 10.000-20.000 inwoners hebben in 2006 een flinke verbetering gemaakt
in hun naleving. Ook in het aantal aanbestedingen is deze groei zichtbaar. Om de naleving op
inkoopvolume verder te verhogen, kunnen deze gemeenten beginnen bij pakketten van relatief
grote omvang uit de pakketgroep ‘Exploitatie en beheer van gebouwen en installaties’.

Naleving gemeenten 10.000 - 20.000 inwoners

42

8

Naleving gemeenten tot 10.000 inwoners

Naleving in 2006
801 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
gemeenten tot 10.000 inwoners.

Gemeenten <10K

Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
24%
47%
19%

Aantal
pakketten
19%
23%
18%

Tabel 8.1: nalevingspercentages gemeenten tot 10.000 inwoners in 2006

802 Voor gemeenten met minder dan 10.000 inwoners zijn in 2006 geen werken aanbesteed
die het drempelbedrag overstijgen. Hierdoor is geen nalevingspercentage bepaald. De naleving
voor diensten en leveringen is op aantal pakketten vergelijkbaar. Op inkoopvolume is wel een
verschil geconstateerd en wordt een betere naleving gerealiseerd voor de leveringen.
803 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
804 ‘Exploitatie beheer gebouwen en installaties’ is de grootste pakketgroep voor de gemeenten
tot 10.000 inwoners. De naleving voor de pakketten in deze pakketgroep is op inkoopvolume
33%. De pakketgroep ‘Welzijn’ kent de beste naleving (49%). De aanbestedingsplichtige pakketten
van de pakketgroep ‘GWW’ (ruim 15% van het totale aanbestedingsplichtige inkoopvolume)
worden door deze gemeenten in 2006 niet aanbesteed. Een verklaring voor deze naleving is dat
de pakketten klein onderhoud van ‘GWW’ als dienst een lagere drempel kennen en dat als deze
aanbestedingsplichtig zijn niet aanbesteed worden. Een nadere analyse zoals vermeld in de
Beschouwing zou op redenen voor niet-naleving en mogelijke oplossingrichtingen moeten duiden.

Naleving gemeenten tot 10.000 inwoners

43

Trends in de naleving
805 In onderstaande tabel is de vergelijking van de nalevingspercentages van 2006 met de
nalevingspercentages van 2004 weergegeven. In 2006 zijn de nalevingspercentages op
inkoopvolume en aantal pakketten fors verbeterd, waarbij vooral de naleving van leveringen is
gestegen.

Gemeenten <10K
Gemeenten <10K
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
2004
2006
0%
24%
0%
47%
0%
19%

Aantal pakketten
2004
2006
0%
19%
0%
23%
0%
18%

Tabel 8.2: vergelijking met nalevingspercentages 2004 voor gemeenten tot 10.000 inwoners

Conclusie
806 De gemeenten met minder dan 10.000 inwoners hebben in 2006 een flinke verbetering
(van 0% naar 24% op inkoopvolume) gemaakt in hun nalevingsresultaat. Ook in het aantal
aanbestedingen is deze groei zichtbaar. Om de naleving op inkoopvolume verder te verhogen
kunnen deze gemeenten beginnen bij pakketten van relatief grote omvang uit de pakketgroep
‘Exploitatie en beheer van gebouwen en installaties’ om de naleving verder te verhogen, te
beginnen bij bijvoorbeeld de pakketten van relatief grote omvang (zoals uitzendkrachten,
groenvoorziening).

Naleving gemeenten tot 10.000 inwoners

44

9

Naleving provincies

901 De naleving voor de sector provincies is in deze meting gebaseerd op inkoopdiagnoses van
alle twaalf provincies, daar waar in 2004 nog voor twee provincies gebruik gemaakt is van
jaarrekeningen.

Naleving in 2006
902 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
provincies.

Provincies

Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
90%
74%
91%
100%

Aantal
pakketten
60%
56%
60%
100%

Tabel 9.1: nalevingspercentage provincies in 2006

903 Het verschil in de naleving op inkoopvolume en aantal pakketten is voor een groot deel
te verklaren door het pakket ‘Openbaar Vervoer’. Voor de provincies is dit ver uit de grootste
uitgavenpost in 2006. Dit pakket heeft daardoor een groter effect op de naleving op volume
dan op aantal pakketten (is immers maar één pakket).
904 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
905 De in omvang belangrijkste pakketgroep voor de provincie is ‘Welzijn’. Het pakket
‘Openbaar Vervoer’ is onderdeel van deze pakketgroep. De naleving op inkoopvolume voor
deze pakketgroep is met 99% bijzonder hoog. Op aantal inkooppakketten is het nalevingsresultaat voor ‘Welzijn’ 79%. Van de aanbestedingsplichtige pakketten van de pakketgroep
‘GWW’ (ruim een kwart van het totale aanbestedingsplichtige inkoopvolume) wordt 46%
aanbesteed.

Naleving provincies

45

Frequentieverdeling van nalevingspercentages
906 In onderstaande tabel is de frequentieverdeling weergegeven van de nalevingspercentages
voor de provincies. De verdeling is relatief gering en ook afgenomen ten opzichte van 2004.
Negen van de twaalf provincies hebben op basis van het inkoopvolume een nalevingspercentage
van meer dan 80% en geen enkele provincie heeft een percentage lager dan 60%, waar dat in
2004 respectievelijk nog vier provincies boven de 80% en twee provincies onder de 60% waren.

Provincies
Provincies
Inkoopvolume
Aantal inkooppakketten

0-20%
0
0

20-40%
0
0

Klassen
40-60%
0
6

60-80%
3
6

80-100%
9
0

Tabel 9.2: spreiding in nalevingspercentages provincies

Trends in de naleving
907 Onderstaande tabel vergelijkt de naleving in 2006 met de naleving in 2002 en 2004. Er is
een uitsplitsing naar type aanbesteding gemaakt. Net als in 2004 is in 2006 de naleving voor alle
typen aanbestedingen verder gestegen, zowel op inkoopvolume als in aantal pakketten.
Provincies
Provincies
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

2002
44%
36%
40%
52%

Inkoopvolume
2004
2006
76%
90%
62%
74%
78%
91%
80%
100%

Aantal pakketten
2002
2004
2006
29%
44%
60%
31%
41%
56%
25%
43%
60%
64%
88%
100%

Tabel 9.3: vergelijking met nalevingspercentages 2002 en 2004 voor provincies

Naleving provincies

46

908 In onderstaande figuur is het aantal getelde Europese aanbestedingen uitgevoerd door
provincies weergegeven over de periode 2000-2006.

Aantal aanbestedingen

Aantal aanbestedingen per jaar - provincies

300
250

Werken

200
Diensten

150
100

Leveringen

50
0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Jaartal

Figuur 9.1: aantal aanbestedingen per jaar door provincies, uitgesplitst naar type aanbesteding

909 Het aantal getelde aanbestedingen vertoont na 2003 een stijgende lijn, waarbij er vooral in
2006 relatief veel diensten zijn aanbesteed.

Conclusie
910 De naleving voor de provincies is in 2006 zowel op inkoopvolume als in aantal pakketten
verder verbeterd.

Naleving provincies

47

10 Naleving waterschappen
Naleving in 2006
1001 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
waterschappen.

Waterschappen
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
66%
65%
41%
85%

Aantal
pakketten
32%
29%
30%
77%

Tabel 10.1: nalevingspercentage waterschappen in 2006

1002 Net als in 2004 scoren de waterschappen op aantal pakketten lager dan op inkoopvolume.
Een relatief groot deel van het inkoopvolume betreft de twee pakketten Realisatie en groot
onderhoud van watersystemen en vaarwegen én Waterzuiveringsinstallaties. Deze pakketten
hebben daardoor een groter effect op de naleving op volume dan op aantal pakketten (zijn
immers maar twee pakketten). Opmerkelijk is dat de nalevingsresultaten op inkoopvolume voor
diensten substantieel lager scoren dan leveringen.
1003 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
1004 De in omvang belangrijkste pakketgroep voor de waterschappen is ‘GWW’. Bovenstaande
twee pakketten maken onderdeel uit van deze pakketgroep. De naleving op inkoopvolume voor
deze pakketgroep is 75%. Van alle pakketgroepen van de waterschappen is dit de hoogst
scorende pakketgroep. Op aantal inkooppakketten is het nalevingsresultaat voor ‘GWW’ 40%.
De naleving van de aanbestedingsplichtige pakketten van de pakketgroep ‘Adviseurs en flexibele
arbeid’ (ruim 11% van het totale aanbestedingsplichtige inkoopvolume) is 47%. Daarmee is dit de
pakketgroep met de laagste naleving in 2006 (van de pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9%).

Naleving waterschappen

48

Frequentieverdeling van nalevingspercentages
1005 In onderstaande tabel is de frequentieverdeling weergegeven van de nalevingspercentages
voor de waterschappen. De verdeling is net als in 2004 groot. De waterschappen in de
steekproef zijn verdeeld over de verschillende klassen nalevingspercentages, waarbij in 2006 meer
aanbestedende diensten een hogere naleving realiseren en daardoor in een hogere klasse
eindigen. Op aantal inkooppakketten heeft het grootste deel van de waterschappen in de
steekproef een nalevingspercentage dat lager is dan 40%.

Waterschappen
Waterschappen
Inkoopvolume
Aantal inkooppakketten

0-20%
1
2

20-40%
2
9

Klassen
40-60%
3
3

60-80%
7
1

80-100%
2
0

Tabel 10.2: verdeling van nalevingspercentages waterschappen

Trends in de naleving
1006 Onderstaande tabel vergelijkt de naleving in 2006 met de naleving in 2002 en 2004. Er is
een uitsplitsing naar type aanbesteding gemaakt. Net als in 2004 is in 2006 de naleving voor alle
typen aanbestedingen verder gestegen, zowel op inkoopvolume als in aantal pakketten. De stijging
is het kleinst voor diensten, waar de waterschappen in 2004 voor diensten ook het laagste
nalevingspercentage hadden.
Waterschappen
Waterschappen
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

2002
42%
11%
26%
56%

Inkoopvolume
2004
2006
51%
66%
52%
65%
39%
41%
64%
85%

Aantal pakketten
2002
2004
2006
12%
24%
32%
9%
14%
29%
10%
28%
30%
45%
60%
77%

Tabel 10.3: vergelijking met nalevingspercentages 2002 en 2004 voor waterschappen

Naleving waterschappen

49

1007 In onderstaande figuur is het aantal getelde Europese aanbestedingen uitgevoerd door
waterschappen weergegeven over de periode 2000-2006.

Aantal aanbestedingen per jaar - waterschappen

Aantal aanbestedingen

200
150

Werken
Diensten

100

Leveringen
50
0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Jaartal

Figuur 10.1: aantal aanbestedingen per jaar door waterschappen, uitgesplitst naar type aanbesteding

1008 Het aantal getelde aanbestedingen vertoont na 2003 een stijgende lijn, die vooral door de
aanbestedingen van leveringen wordt veroorzaakt. Het aantal aanbestedingen van diensten blijft
ongeveer stabiel. De fusies die in 2005 hebben plaatsgevonden hebben niet geleid tot een
versnelde stijging van het aantal aanbestedingen in 2006.

Conclusie
1009 De naleving voor de waterschappen is in 2006 zowel op inkoopvolume als in aantal
pakketten verbeterd, waarbij deze stijging voor de diensten enigszins achterblijft. De naleving op
aantal pakketten is lager dan de naleving op inkoopvolume.

Naleving waterschappen

50

11 Naleving PRI’s - Academische ziekenhuizen
1101 De naleving voor de publiekrechtelijke instelling (PRI’s) is gemeten voor de volgende
sectoren:
(a) Academische ziekenhuizen;
(b) Hogescholen;
(c) Universiteiten;
(d) Politieregio’s.
1102 In dit hoofdstuk worden de nalevingsresultaten voor de academische ziekenhuizen
gepresenteerd. In de volgende hoofdstukken volgen de overige publiekrechtelijke instellingen.

Naleving in 2006
1103 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
academische ziekenhuizen.

Academische ziekenhuizen
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
57%
60%
47%
72%

Aantal
pakketten
50%
62%
35%
67%

Tabel 11.1: nalevingspercentage academische ziekenhuizen in 2006

1104 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
1105 ‘Medische zorg, laboratorium en techniek’ is in aanbestedingsplichtig volume de grootste
pakketgroep voor de academische ziekenhuizen. De naleving voor de pakketten in deze
pakketgroep is op inkoopvolume 61%. De hoogste naleving wordt behaald bij ‘Exploitatie en
beheer van gebouwen en installaties’ (71%). De laagste naleving is gemeten bij de
aanbestedingsplichtige pakketten van de pakketgroep ‘Adviseurs en flexibele arbeid’: 43% van het
aanbestedingsplichtige volume van deze pakketgroep (10% van het totaal) is aanbesteed.

Naleving PRI’s - Academische ziekenhuizen

51

Frequentieverdeling van nalevingspercentages
1106 In onderstaande tabel is de frequentieverdeling weergegeven van de nalevingspercentages
voor de academische ziekenhuizen. De verdeling is net als in 2004 groot. Echter, waar er in 2004
nog sprake was van één ziekenhuis dat een lager nalevingsresultaat dan 40% had, is dat in 2006
veranderd naar drie ziekenhuizen met een lager nalevingsresultaat dan 40%. Daarentegen zijn er
nu drie ziekenhuizen (twee meer dan in 2004) die op inkoopvolume een nalevingsresultaat tussen
de 80 en 100% behaald hebben.

Academische ziekenhuizen
Acad. ziekenhuizen
Inkoopvolume
Aantal inkooppakketten

0-20%
1
1

20-40%
2
2

Klassen
40-60%
2
2

60-80%
0
2

80-100%
3
1

Tabel 11.2: frequentieverdeling nalevingspercentages academische ziekenhuizen

Trends in de naleving
1107 Onderstaande tabel vergelijkt de naleving in 2006 met de naleving in 2002 en 2004. Er is
een uitsplitsing naar type aanbesteding gemaakt.
Academische ziekenhuizen
Academische ziekenhuizen
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

2002
24%
31%
16%
42%

Inkoopvolume
2004
2006
59%
57%
67%
60%
48%
47%
35%
72%

Aantal pakketten
2002
2004
2006
23%
57%
50%
28%
64%
62%
19%
51%
35%
25%
29%
67%

Tabel 11.3: vergelijking met nalevingspercentages 2002 en 2004 voor academische ziekenhuizen

1108 Zoals al naar voren kwam in de beschouwing van de spreiding van de resultaten is de
naleving in 2006 op inkoopvolume stabiel gebleven, maar op aantal inkooppakketten achteruit
gegaan. De daling van de naleving op het aantal inkooppakketten is het sterkst zichtbaar bij de
diensten. Bij de naleving op volume is het resultaat het meeste afgenomen bij leveringen. Hierbij
dient wel opgemerkt te worden dat er in de pakketindeling van de pakketgroep ‘(Medische) zorg,
laboratorium en techniek’ het nodige is samengevoegd, wat effect kan hebben op het
nalevingsresultaat. De naleving voor werken is toegenomen.

Naleving PRI’s - Academische ziekenhuizen

52

1109 In onderstaande figuur is het aantal getelde Europese aanbestedingen, uitgevoerd door
academische ziekenhuizen, weergegeven over de periode 2000-2006.

Aantal aanbestedingen per jaar - academische ziekenhuizen

Aantal aanbestedingen

150
Werken
100
Diensten
50

Leveringen

0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Jaartal

Figuur 11.1: aantal aanbestedingen per jaar door academische ziekenhuizen, uitgesplitst naar type
aanbesteding

1110 Het aantal getelde aanbestedingen vertoont na 2002 een stijgende trend met
schommelingen; het gemiddelde aantal aanbestedingen stijgt in de loop der jaren waarbij het
aantal aanbestedingen in het ene jaar stijgt en het jaar daarop afneemt, maar de afname minder
groot is dan de stijging van het voorgaande jaar. Opmerkelijk is dat het aantal aanbestedingen van
diensten in 2005 en 2006 groter is dan in 2003 en 2004. Een mogelijke verklaring voor deze
toename in het aantal aanbestedingen en de afname in het nalevingsresultaat voor diensten is dat
aanbestedingen in meer percelen zijn aanbesteed, waarbij de percelen eenzelfde inkooppakket
betreft.

Conclusie
1111 De naleving voor de academische ziekenhuizen is in 2006 zowel op inkoopvolume als in
aantal pakketten niet verder verbeterd, waarbij op aantal pakketten een achteruitgang van het
nalevingsresultaat van 7% gemeten is. Een hogere naleving moet mogelijk zijn gezien de resultaten
van de vorige nalevingsmeting. Gegeven de nalevingsresultaten zal een verbetering moeten liggen
in de aanbesteding van meer verschillende inkooppakketten met een focus op diensten.

Naleving PRI’s - Academische ziekenhuizen

53

12 Naleving PRI’s - Hogescholen
1201 In dit hoofdstuk worden van de publiekrechtelijke instellingen de hogescholen belicht.

Naleving in 2006
1202 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
hogescholen.

Hogescholen
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
33%
43%
11%
100%

Aantal
pakketten
23%
35%
13%
100%

Tabel 12.1: nalevingspercentage hogescholen in 2006

1203 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
1204 ‘Adviseurs en flexibele arbeid’ is met de pakketgroep ‘Kantoorinrichting en benodigdheden’
in aanbestedingsplichtig volume de grootste pakketgroep voor de hogescholen. De naleving op
volume voor de pakketten in deze pakketgroepen zijn respectievelijk 4 % en 43%. De naleving op
aantal pakketten is respectievelijk 10% en 27%.
1205 Het aanbestedingsplichtig volume van de pakketgroep ‘Adviseurs en flexibele arbeid’ is
mogelijk te hoog ingeschat doordat inhuur van docenten in de data geboekt is onder één
inkooppakket. Dit leidt mogelijk tot een te lage inschatting van de naleving op inkoopvolume.
De naleving op aantal inkooppakketten geeft een vergelijkbaar beeld van de naleving van deze
pakketgroep.
1206 De hoogste naleving op inkoopvolume wordt bij ‘Aanschaf of huur van gebouwen en
installaties’ (95%) gerealiseerd.

Naleving PRI’s - Hogescholen

54

Frequentieverdeling van nalevingspercentages
1207 In onderstaande tabel is de frequentieverdeling weergegeven van de nalevingspercentages
voor de hogescholen. De verdeling is vergelijkbaar met 2004. Een verbetering is zichtbaar in de
verdeling van de hogescholen op de naleving van het aantal pakketten. In 2004 had 75% van de
hogescholen een lager nalevingsresultaat op aantal pakketten dan 20%. In 2006 is dat verbeterd
naar 61%.
Hogescholen

Universiteiten
Inkoopvolume
Aantal inkooppakketten

0-20%
10
11

20-40%
5
5

Klassen
40-60%
1
0

60-80%
1
2

80-100%
1
0

Tabel 12.2: frequentieverdeling van nalevingspercentages hogescholen

Trends in de naleving
1208 Onderstaande tabel vergelijkt de naleving in 2006 met de naleving in 2002 en 2004. Er is
een uitsplitsing naar type aanbesteding gemaakt.
1209 De naleving in 2006 op inkoopvolume is voor de hogescholen stabiel gebleven, maar op
aantal inkooppakketten licht verbeterd. Deze verbetering is vooral zichtbaar bij de leveringen en
de werken. Bij diensten is sprake van een achteruitgang van de naleving.
Hogescholen
Hogescholen
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

2002
19%
7%
13%
64%

Inkoopvolume
2004
2006
34%
33%
31%
43%
29%
11%
60%
100%

Aantal pakketten
2002
2004
2006
9%
20%
23%
7%
21%
35%
10%
17%
13%
40%
67%
100%

Tabel 12.3: vergelijking met nalevingspercentages 2002 en 2004 voor hogescholen

Naleving PRI’s - Hogescholen

55

1210 In onderstaande figuur is het aantal getelde Europese aanbestedingen, uitgevoerd door
hogescholen, weergegeven over de periode 2000-2006.

Aantal aanbestedingen per jaar - hogescholen

Aantal aanbestedingen

80

60
Werken
Diensten
Leveringen

40

20

0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Jaartal

Figuur 12.1: aantal aanbestedingen per jaar door hogescholen, uitgesplitst naar type aanbesteding

1211 Het aantal getelde aanbestedingen vertoont in 2004 een piek. Daarna is het aantal
aanbestedingen weer vergelijkbaar met het aantal in 2002 en 2003. In 2004 is een aanbesteding
uitgezet die uit een groot aantal, in inhoud gelijke, percelen bestaat. Deze piek heeft hierdoor
beperkt invloed op het nalevingsresultaat.

Conclusie
1212 De naleving voor de hogescholen is in 2006 op inkoopvolume niet verbeterd en in aantal
pakketten licht gestegen ten opzichte van 2004. De verhouding tussen de nalevingspercentages
voor diensten, leveringen en werken ligt in 2006 anders dan 2004. De naleving op leveringen en
werken is gestegen terwijl de naleving op diensten is gedaald.

Naleving PRI’s - Hogescholen

56

13 Naleving PRI’s - Universiteiten
1301 In dit hoofdstuk worden van de publiekrechtelijke instellingen de universiteiten belicht.

Naleving in 2006
1302 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
universiteiten.

Universiteiten
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
50%
64%
34%
100%

Aantal
pakketten
40%
47%
31%
100%

Tabel 13.1: nalevingspercentage universiteiten in 2006

1303 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
1304 ‘Exploitatie, beheer van gebouwen en installaties’ is in aanbestedingsplichtig volume de
grootste pakketgroep voor de universiteiten. De naleving op volume voor de pakketten in deze
pakketgroep is 58%. De hoogste naleving op inkoopvolume wordt ook bij deze pakketgroep
gerealiseerd. De pakketgroep ‘Aanschaf of huur van gebouwen en installaties’, met een relatieve
aanbestedingsplichtige omvang van 8%) kent een hoge naleving (96%). ‘Adviseurs en flexibele
arbeid’ kent de laagste naleving. Op aantal pakketten hebben de universiteiten voor deze
pakketgroep een nalevingsresultaat van 39% gerealiseerd 18 .

18

Het aanbestedingsplichtig volume van de pakketgroep ‘Adviseurs en flexibele arbeid’ is mogelijk te hoog

ingeschat doordat inhuur van docenten in de data geboekt is onder één inkooppakket. Dit leidt mogelijk tot
een te lage inschatting van de naleving op inkoopvolume (29%).

Naleving PRI’s - Universiteiten

57

Frequentieverdeling van nalevingspercentages
1305 In onderstaande tabel is de frequentieverdeling weergegeven van de nalevingspercentages
voor de universiteiten. De verdeling is in 2006 toegenomen ten opzichte van 2004. In 2006 zijn
alle klassen nodig om de verdeling in de naleving op inkoopvolume volledig weer te geven, terwijI
dat in 2004 beperkt was tot (de middelste) drie. Dit betekent dat er universiteiten zijn die
achteruit zijn gegaan in de naleving en universiteiten die er op vooruit zijn gegaan. De helft van de
universiteiten kende in 2006 een nalevingsresultaat dat onder de 40% lag.
Universiteiten

Hogescholen
Inkoopvolume
Aantal inkooppakketten

0-20%
3
2

20-40%
4
5

Klassen
40-60%
3
6

60-80%
3
1

80-100%
1
0

Tabel 13.2: frequentieverdeling van nalevingspercentages universiteiten

Trends in de naleving
1306 In onderstaande tabel is de vergelijking met het nalevingspercentage 2002 en 2004
weergegeven. Er is een uitsplitsing naar type aanbesteding gemaakt.
1307 De naleving in 2006 op inkoopvolume en aantal inkooppakketten is voor de universiteiten
licht achteruit gegaan. Na een achteruitgang in de naleving voor werken in 2004 is in 2006 weer
een verbetering van de naleving op werken gemeten. De naleving op inkoopvolume van
leveringen is met 4% licht gedaald.
Universiteiten
Universiteiten
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

2002
40%
29%
17%
89%

Inkoopvolume
2004
2006
52%
50%
68%
64%
35%
34%
79%
100%

Aantal pakketten
2002
2004
2006
21%
43%
40%
29%
48%
47%
14%
35%
31%
75%
67%
100%

Tabel 13.3: vergelijking met nalevingspercentages 2002 en 2004 voor universiteiten

Naleving PRI’s - Universiteiten

58

1308 In onderstaande figuur is het aantal getelde Europese aanbestedingen, uitgevoerd door
universiteiten, weergegeven over de periode 2000-2006.

Aantal aanbestedingen per jaar - universiteiten

Aantal aanbestedingen

200
Werken
150
Diensten
100
Leveringen
50
0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Jaartal

Figuur 13.1: aantal aanbestedingen per jaar door universiteiten, uitgesplitst naar type aanbesteding

1309 Het aantal getelde aanbestedingen vertoont in 2003 een piek. Daarna is het aantal
aanbestedingen weer vergelijkbaar met het aantal in 2002 en loopt het gestaag op. Opvallend is
dat in 2006 relatief veel aanbestedingen van diensten zijn geweest, terwijl de naleving van diensten
lager is dan die van leveringen. Nader onderzoek wijst uit, dat er in 2006 relatief veel
aanbestedingen in de pakketgroep ‘Exploitatie en beheer van gebouwen en installaties’ zijn
uitgevoerd die bestaan uit meerdere percelen met een gelijke inhoud. Deze percelen worden als
aparte aanbestedingen geteld maar hebben, doordat het eenzelfde inkooppakket betreft, geen
extra invloed op de naleving van het betreffende pakket.

Conclusie
1310 De naleving voor de universiteiten is in 2006 zowel op inkoopvolume als in aantal pakketten
in geringe mate gedaald. Bij werken is een grote verbetering van de naleving gemeten. Doordat
dit een relatief klein deel is van het totale aanbestedingsplichtige volume heeft dit weinig effect op
de naleving in zijn geheel. Een hogere naleving voor diensten en leveringen moet mogelijk zijn,
gezien de resultaten van de vorige nalevingsmeting.

Naleving PRI’s - Universiteiten

59

14 Naleving PRI’s - Politieregio’s
1401 In dit hoofdstuk worden van de publiekrechtelijke instellingen de politieregio’s belicht.

Naleving in 2006
1402 In onderstaande tabel zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor de
politieregio’s.

Politieregio's
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

Inkoopvolume
64%
91%
37%

Aantal
pakketten
47%
70%
32%

Tabel 14.1: nalevingspercentage poltieregio’s in 2006

1403 Voor politieregio’s worden geen werken aanbesteed die het drempelbedrag overstijgen.
Hierdoor is geen nalevingspercentage bepaald. Er is een groot verschil zichtbaar in de naleving
voor diensten en leveringen, zowel op volume als op inkooppakketten. Dit kan worden verklaard
doordat de politie voor een aantal leveringen gedwongen winkelnering kent en deze pakketten
Europees worden aanbesteed.
1404 Een analyse van de naleving op inkoopvolume per pakketgroep (grootste in volume,
hoogste naleving, laagste naleving) levert het volgende beeld voor pakketgroepen met een
aanbestedingsplichtig inkoopvolume van meer dan 9% van het totale aanbestedingsplichtige
inkoopvolume.
1405 ‘Adviseurs en flexibele arbeid’ is in aanbestedingsplichtig volume de grootste pakketgroep
voor de politieregio’s en is tevens de pakketgroep met de laagste naleving op inkoopvolume. De
naleving op volume voor de pakketten in deze pakketgroepen is 44% en op aantal
inkooppakketten is de naleving 25%. De hoogste naleving op inkoopvolume is gemeten bij de
pakketgroep ‘Vervoer, emballage en verzekeringen’ (100%).

Naleving PRI’s - Politieregio’s

60

Frequentieverdeling van nalevingspercentages
1406 In onderstaande tabel is de frequentieverdeling weergegeven van de nalevingspercentages
voor de politieregio’s. De verdeling is kleiner geworden na 2004. Een groter deel van de
politieregio’s bevindt zich nu in twee klassen. Meer dan 85% van de politieregio’s heeft in 2006 op
inkoopvolume een nalevingsresultaat dat hoger is dan 40%.

Politieregio's
Politieregio's
Inkoopvolume
Aantal inkooppakketten

0-20%
1
1

20-40%
1
5

Klassen
40-60%
9
7

60-80%
4
2

80-100%
0
0

Tabel 14.2: frequentieverdeling van nalevingspercentages politieregio’s

Trends in de naleving
1407 Onderstaande tabel vergelijkt de naleving in 2006 met de naleving in 2002 en 2004. Er is
een uitsplitsing naar type aanbesteding gemaakt.
1408 De naleving in 2006 op inkoopvolume is voor de politieregio’s verbeterd. Op aantal
inkooppakketten is de naleving niet verder verbeterd. De verbetering van de naleving op
inkoopvolume is het grootst bij leveringen. Opmerkelijk is dat de naleving op aantal pakketten
voor leveringen met 5% licht gedaald is. Bij diensten is zowel op volume als op aantal pakketten
een toename van de naleving gemeten.
Politieregio's
Politieregio's
Alle leveringen, diensten en werken
Leveringen
Diensten
Werken

2002
31%
43%
16%
17%

Inkoopvolume
2004
2006
48%
64%
69%
91%
26%
37%

Aantal pakketten
2002
2004
2006
21%
46%
47%
25%
75%
70%
18%
22%
32%
13%

Tabel 14.3: vergelijking met nalevingspercentages 2002 en 2004 voor politieregio’s

Naleving PRI’s - Politieregio’s

61

1409 In onderstaande figuur is het aantal getelde Europese aanbestedingen, uitgevoerd door
politieregio’s, weergegeven over de periode 2000-2006.

Aantal aanbestedingen per jaar - politieregio's

Aantal aanbestedingen

150

Werken

100

Diensten
Leveringen
50

0
2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

Jaartal

Figuur 14.1: aantal aanbestedingen per jaar door politieregio’s, uitgesplitst naar type aanbesteding

1410 Het aantal getelde aanbestedingen vertoont na 2002 een stijgende trend met
schommelingen; het gemiddelde aantal aanbestedingen stijgt in de loop der jaren waarbij het
aantal aanbestedingen in het ene jaar stijgt en het jaar daarop afneemt, maar de afname minder
groot is dan de stijging van het voorgaande jaar. Het aantal diensten dat wordt aanbesteed neemt
sinds 2003 toe.

Conclusie
1411 De naleving voor de politieregio’s is in 2006 op inkoopvolume verbeterd voor zowel
diensten als leveringen. Op aantal pakketten is de naleving stabiel gebleven. De naleving op
leveringen is substantieel hoger dan de naleving op diensten. In 2006 zijn minder van de
aanbestedingsplichtige pakketten die leveringen betreffen aanbesteed.

Naleving PRI’s - Politieregio’s

62

A

Meetmethodiek

1 Deze bijlage gaat in detail in op de gehanteerde meetmethodiek voor de Nalevingsmeting
Europees aanbesteden 2006. Allereerst gaan wij in op de uitgangspunten die ten grondslag liggen
aan de meetmethodiek. Daarna beschrijven wij de verschillende stappen van de meetmethodiek,
waarbij wij aangeven welke verfijningen zijn doorgevoerd in de meetmethodiek in vergelijking met
de meting over 2004. Tot slot worden de methoden beschreven die de onderzoekers hebben
toegepast om de meetmethodiek en de onderzoeksresultaten intensief te valideren.

Uitgangspunten meetmethodiek
2 In het onderzoek zijn uitgangspunten gehanteerd voor het interpreteren van verzamelde
gegevens en het berekenen van de relevante cijfers. Dit is onontkoombaar bij een (juridisch)
complex onderzoek als dit. De onderzoekers achten het van belang dat van de uitgangspunten
wordt kennisgenomen voor de juiste interpretatie van de resultaten. Vanzelfsprekend geldt dat
ieder uitgangspunt invloed kan hebben gehad op de resultaten van het onderzoek. Bij het
ontwikkelen en verfijnen van de meetmethodiek is er voor gezorgd dat de uitgangspunten zoveel
mogelijk aansluiten bij de realiteit. De uitgangspunten zijn tevens gevalideerd door Stibbe.
3 In deze paragraaf worden de uitgangspunten van het onderzoek omschreven en (juridisch)
onderbouwd, uitgesplitst naar uitgangspunten voor de bepaling van de aanbestedingsplicht in een
inkooppakket en voor de bepaling of een aanbestedingsplichtig pakket Europees is aanbesteed.

Uitgangspunten voor bepaling van de aanbestedingsplicht
Gehanteerde richtlijnen
4 De Europese aanbestedingsrichtlijnen zijn in nationale wetgeving geïmplementeerd, namelijk
in het Besluit aanbestedingsregels voor overheidsopdrachten (Bao). Voor dit onderzoek is
rechtmatigheid met betrekking tot het Bao daarom leidend. De achterliggende Europese
aanbestedingsrichtlijnen (2004/18/EG) blijven in dit rapport verder buiten beschouwing.
5 Het komt voor dat aanbestedende diensten eigen beleidsregels vaststellen ter naleving van
de aanbestedingsverplichtingen. Deze regelgeving wordt in dit onderzoek buiten beschouwing
gelaten, evenals het Besluit aanbestedingsregels voor speciale sectoren (implementatie van
2004/17/EG).

Meetmethodiek

63

Het begrip 'aanbestedende dienst'
6 Het uitgangspunt voor het onderzoek is dat de aanbestedingsplicht op het niveau ligt van de
aanbestedende dienst. De definitie van het begrip aanbestedende dienst is in de praktijk aan
discussie onderhevig. In het Bao wordt een aanbestedende dienst als volgt gedefinieerd: “de staat,
een provincie, een gemeente, een waterschap, een publiekrechtelijke instelling of een
samenwerkingsverband van deze overheden of publiekrechtelijke instellingen”.
7 In de praktijk geeft met name het begrip 'publiekrechtelijke instelling' aanleiding tot vragen.
Onder 'publiekrechtelijke instelling' wordt verstaan, iedere instelling die:
(a) Is opgericht met het specifieke doel te voorzien in behoeften van algemeen belang anders
dan die van industriële of commerciële aard, en
(b) Rechtspersoonlijkheid heeft, en
(c) Waarvan ofwel de activiteiten in hoofdzaak door de Staat, de territoriale of andere publiekrechtelijke instellingen worden gefinancierd, ofwel het beheer is onderworpen aan toezicht
door deze laatste, ofwel de leden van de directie, de Raad van Bestuur of de Raad van
Toezicht zijn aangewezen voor meer dan de helft door de Staat, de territoriale lichamen of
andere publiekrechtelijke instellingen.
8 Om voor dit onderzoek te bepalen wie de aanbestedende diensten in iedere onderzochte
sector zijn, is onder andere gebruikgemaakt van een indicatieve lijst die door het Ministerie van
Economische Zaken op haar website is geplaatst.
Het begrip 'overheidsopdracht'
9 Van belang in het onderzoek is wat te duiden is als een overheidsopdracht. In het Bao zijn
hiervoor omschrijvingen gegeven. Hierbij geldt een aantal uitzonderingen waarmee wij in het
onderzoek rekening hebben moeten houden. De volgende uitgangspunten zijn gehanteerd:
(a) Openbaar vervoer: op grond van het Bao hoeven concessies voor de uitoefening van
openbaar vervoer niet conform het Bao te worden aanbesteed. De Wet personenvervoer
2000 bepaalt dat de concessie voor openbaar vervoer wel dient te worden aanbesteed. Dit
is dan ook de reden dat wij in het onderzoek concessies van openbaar vervoer wel als
aanbestedingsplichtige opdracht hebben meegenomen;
(b) Concessies: concessies voor diensten vallen buiten de werking van het Bao. Concessies voor
openbare werken en leveringen dienen wel te worden aanbesteed. Deze opdrachten komen
echter vrij zelden voor, vandaar dat dergelijke opdrachten buiten de reikwijdte van het
onderzoek zijn gehouden;
(c) Publiek-private samenwerking: het komt voor dat private grondeigenaren met een gemeente
een vennootschap oprichten waarin zij hun grondposities inbrengen in ruil voor bouwvolume.
Dergelijke constructies zijn buiten de reikwijdte van ons onderzoek gebleven.

Meetmethodiek

64

Raming van de inkoopbehoefte en homogeniteit
10 Om te bepalen of een aanbestedende dienst een overheidsopdracht dient aan te besteden
conform het Bao, dient de aanbestedende dienst een raming te maken. De hoogte van de
realistische raming (exclusief BTW, inclusief rekenvergoeding en eventuele opties en verlengingen)
bepaalt of de betreffende drempelwaarde wordt overschreden. Het uitgangspunt bij het bepalen van
de raming is dat inkoopbehoeften binnen een aanbestedende dienst bij de start van het begrotingsjaar goed voorspelbaar zijn, zodat het Europees aanbesteden en afsluiten van organisatiebrede
langlopende contracten door aanbestedende diensten mogelijk is.
11 Een belangrijk uitgangspunt dat aan de toepassing van de drempelwaarden ten grondslag ligt,
is dat de opdrachten niet mogen worden gesplitst met het doel de toepassing van het Bao te
omzeilen 19 . Over de vraag wanneer sprake is van één overheidsopdracht voor een werk, dan wel
van meerdere afzonderlijke overheidsopdrachten heeft het Hof van Justitie van de Europese
Gemeenschappen (HvJEG) uitspraak gedaan 20 . Volgens het HvJEG dient deze vraag te worden
beantwoord op basis van de economische en technische functies van de betrokken werken. Zo
kunnen bijvoorbeeld straatverlichtingsnetten en een elektriciteitsdistributienet niet als één werk
worden beschouwd. Dit omdat de technische functie verschilt: een straatverlichtingsnet dient ter
verlichting van openbare wegen, terwijl een elektriciteitsnetwerk ertoe dient elektriciteit te
transporteren naar de individuele eindgebruiker. Ook de economische functie verschilt: de
instantie die zorg draagt voor de openbare verlichting draagt deze kosten zelf, zij het dat zij deze
via belastingen kan doorberekenen op de bewoners ter plaatse. De kosten van de elektriciteit
dienen te worden betaald door de individuele afnemer naar rato van zijn verbruik.
12 In de uitspraak oordeelt het HvJEG verder dat bijvoorbeeld de volgende factoren niet van
primair belang zijn voor het antwoord op de vraag of er sprake is van één 'werk' in de zin van de
Richtlijn:
(a) Meerdere aanbestedende diensten plaatsen gezamenlijk een opdracht, of;
(b) Meerdere opdrachten worden geplaatst die (onderdelen van) hetzelfde werk betreffen, of;
(c) Een werk kan redelijkerwijs door één onderneming worden uitgevoerd.
13 Doorslaggevend is of een werk is bestemd om in z’n geheel een economische of technische
functie te vervullen. Bovengenoemde factoren kunnen onder omstandigheden wel aanwijzingen
zijn dat het om één werk gaat - of juist niet - maar kunnen daarbij niet doorslaggevend zijn.
14 Uit de jurisprudentie van het HvJEG kan naar onze mening ook lering worden getrokken
voor de beoordeling of er sprake is van één of meerdere overheidsopdrachten voor leveringen

19

Verwezen wordt naar artikel 9, Bao.

20

Arrest van het Hof van Justitie inzake Vénday d.d. 5 oktober 2000, zaaknr.: C-16/98.

Meetmethodiek

65

en diensten. Beoordeeld moet worden of opdrachten, gezien de economische of technische
functionaliteit waarop zij betrekking hebben, één geheel vormen en derhalve als één overheidsopdracht moeten worden beschouwd. Eerder genoemde factoren (a) tot en met (c) kunnen
daarbij wel aanwijzingen opleveren, maar niet doorslaggevend zijn.
15 Uit het bovenstaande mag onder meer blijken dat als meerdere aanbestedende diensten
opdrachten plaatsen waarvan het voorwerp functioneel samenhangt (bijvoorbeeld: meerdere
aanbesteders kopen software in die in één netwerk moet gaan functioneren), de waarde van deze
opdrachten moet worden opgeteld om te bezien of de toepasselijke drempelwaarde wordt
overschreden. Dat is naar onze mening de meest aannemelijke uitleg van het Bao, gegeven de
beschikbare jurisprudentie. Opnieuw moet opgemerkt worden dat de aanbestedingsregelgeving
op dit punt onduidelijk is.
16 Het Bao bepaalt in artikel 9 lid 9 dat wanneer de aankoop van homogene goederen in
verschillende percelen wordt geplaatst de totale waarde van deze percelen moet worden
opgeteld voor de bepaling van de totale waarde van deze opdracht. Het Bao laat zich niet uit
over de vraag wat onder homogene producten moet worden verstaan. In haar Handleiding bij de
oude Richtlijn Leveringen (93/36/EEG) heeft de Commissie homogene producten kortweg
omschreven als producten die voor eenzelfde doel bestemd zijn. Als voorbeelden worden
genoemd de leveringen van verschillende levensmiddelen en van verschillende kantoormeubelen.
De afbakening van homogene en niet-homogene goederen is daarmee een ‘grijs gebied' dat in de
praktijk uiteenlopend wordt geïnterpreteerd.
17 In dit onderzoek wordt, bij het bepalen van de aanbestedingsplicht, een belangrijk onderscheid gemaakt tussen homogene inkooppakketten en inkooppakketten met een beperkte
homogeniteit. Voorbeelden van homogene inkooppakketten zijn schoonmaak, catering, kantoorartikelen en uitzendkrachten. Sommige inkooppakketten bestaan echter uit niet-samenhangende
opdrachten of projecten. Dit noemen wij pakketten met een beperkte homogeniteit. Voorbeelden hiervan zijn opdrachten in de Grond-, Weg- en Waterbouw (GWW), de Burgerlijke en
Utiliteitsbouw (B&U), aanschaf van hard- en software en de inkoop van adviesdiensten.
18 Ten behoeve van dit onderzoek is gesteld dat de aanbestedingsplicht voor uitgaven in homogene inkooppakketten ligt op het niveau van het inkooppakket. Dat wil zeggen dat het totale
inkoopvolume in het inkooppakket bepalend is of het desbetreffende pakket aanbestedingsplichtig
is. Bij pakketten met een beperkte homogeniteit ligt de aanbestedingsplicht op opdrachtniveau.
Dat wil zeggen dat per te verstrekken opdracht, bijvoorbeeld de aanschaf van een softwarepakket,
moet worden bepaald of de opdrachtwaarde boven of onder het toepasselijke drempelbedrag
ligt. Verderop wordt beschreven hoe dit is geoperationaliseerd.
Stabiliteit van het uitgavenpatroon

Meetmethodiek

66

19 Een aanbestedende dienst geeft niet ieder jaar dezelfde hoeveelheid geld uit aan het
verwerven van goederen, diensten en werken. Over het algemeen fluctueren deze uitgaven niet
substantieel, met uitzondering van speciale projecten of investeringen.
20 Het uitgangspunt in het onderzoek is dat het uitgavenpatroon qua omvang en inhoud de
afgelopen jaren niet substantieel is gewijzigd per aanbestedende dienst, met uitzondering van
inflatie en die gevallen waarbij de inkoopbepalende kenmerken in de afgelopen jaren sterk zijn
gestegen of gedaald, zoals gemeenten waarvan het inwoneraantal de afgelopen jaren snel is
gestegen en organisaties die recentelijk zijn gefuseerd.
Omgang met subsidies en betalingen in natura
21 Subsidies en betalingen in natura blijven buiten beschouwing in het onderzoek, hoewel er
soms forse bedragen in omgaan. Betalingen in natura moeten in de praktijk weliswaar worden
meegeteld bij het vaststellen van de aanbestedingsplicht, maar informatie over de omvang hiervan
is niet uit de brondata te verkrijgen.
Gehanteerde inkoopstrategie
22 De inkoopstrategie van organisaties is bepalend voor de duur van contracten die in de
praktijk worden afgesloten met leveranciers. Omdat de contractduur bepalend is over welke
periode de jaarlijkse inkopen moeten worden opgeteld, is de gehanteerde inkoopstrategie een
belangrijke factor in de nalevingsmeting.
23 Het uitgangspunt in het onderzoek is dat de inkoopstrategie voor contracten in de
exploitatiesfeer is gericht op het afsluiten van meerjarencontracten. Voor de bepaling van de
aanbestedingsplicht wordt de opdrachtwaarde over de gehele looptijd opgeteld, met een
maximum van vier jaar. Met vertegenwoordigers uit de verschillende sectoren is gezamenlijk
vastgesteld wat een in de praktijk gebruikelijke looptijd is van contracten die worden afgesloten.
Tevens is hiervoor informatie gebruikt uit aankondigingen voor Europese aanbestedingen over af
te sluiten contracten.

Meetmethodiek

67

Uitgangspunten voor vaststelling wat Europees is aanbesteed
Aankondiging van opdracht en gunningspublicatie geldt als uitgangspunt
24 In formele zin is uitsluitend sprake van een afgeronde Europese aanbesteding als er een
gunningsbesluit is toegezonden aan het Bureau voor Officiële Publicaties in Luxemburg. Binnen
het onderzoek is echter het uitgangspunt gehanteerd dat een aanbestedingsplichtig inkooppakket
correct Europees is aanbesteed, indien minimaal één aankondiging of gunningspublicatie in de
Tenders Electronic Daily-database (TED-database) is geregistreerd.
25 Omdat slechts in circa 50% van de gevallen een gunningsbesluit wordt gepubliceerd, zou het
alleen maar meetellen van gunningsbesluiten tot een vertekening leiden van de nalevingspercentages. Niet onderzocht is of de Europese aanbesteding correct is uitgevoerd (of bijvoorbeeld de juiste termijnen zijn gehanteerd en transparante selectiecriteria zijn toegepast).
Aanbestedingen waarvan in de TED-database is gepubliceerd dat deze gestaakt zijn of dat geen
gunning heeft plaatsgevonden, zijn buiten beschouwing gelaten.
26 Alle publicaties zijn gehaald uit de TED-database. Indien een Europese aanbesteding daar niet
is gemeld, is deze niet geteld als zijnde een uitgevoerde Europese aanbesteding. Bij het zoeken
naar aanbestedingen in de TED-database is het aantal jaren dat terug wordt gekeken gelijk aan de
contractduur die wordt gehanteerd bij dat inkooppakket vermeerderd met één jaar 21 .
Aanname gebruik afgesloten contract als resultaat van een uitgevoerde Europese aanbesteding
27 In de praktijk blijkt dat, indien een contract is afgesloten na afronding van een Europese
aanbesteding, niet de gehele aanbestedende dienst daar in alle gevallen gebruik van maakt. Het
zogenaamde maverick buying komt bewust en onbewust voor. Gevolgen hiervan voor de mate
waarin er Europees is aanbesteed, zijn niet meegenomen.

21

Bij ZBO’s en agentschappen hebben de onderzoekers om technische redenen alleen Europese

aanbestedingen kunnen achterhalen vanaf 2003. Het jaar 2002 is niet meer opgenomen in de TED-database.

Meetmethodiek

68

28 Het in het onderzoek gehanteerde uitgangspunt is dat, indien een Europese aanbesteding is
uitgevoerd voor een specifiek inkooppakket, de gehele aanbestedende dienst gebruikmaakt van
het (mantel)contract. Europese aanbestedingen worden binnen departementen vaak door
centrale inkoopafdelingen uitgevoerd die organisatorisch binnen het kerndepartement zijn
gepositioneerd. Deze Europese aanbestedingen kunnen betrekking hebben op het gehele
departement of op specifieke zelfstandig aanbestedende diensten binnen het departement. Wij
gaan ervan uit dat de aanbestedingen door kerndepartementen tot contracten leiden waarvan het
kerndepartement in ieder geval ook zelf gebruikmaakt.
Samenwerking tussen aanbestedende diensten
29 Steeds vaker werken aanbestedende diensten samen bij het uitvoeren van Europese aanbestedingen. Ook kleinere gemeenten doen vaak aan dergelijke aanbestedingen mee, hoewel zij
voor het desbetreffende pakket niet altijd aanbestedingsplichtig zijn. Uit regelgeving en
jurisprudentie volgt dat het voorwerp en de omvang van een overheidsopdracht voor inschrijvers
bepaalbaar moet zijn. In principe moet daarom inzichtelijk worden gemaakt welke aanbestedende
diensten gebruik kunnen maken van het aanbestede contract en in ieder geval wat de reëel
geschatte omvang is van het contract. Uitgangspunt in dit onderzoek is dat de deelnemende
aanbestedende diensten in de publicaties in de TED-database moeten zijn gemeld. Bij het zoeken
in de TED-database naar uitgevoerde aanbestedingen van een bepaalde aanbestedende dienst is
daarom geselecteerd op aanbestedingen die door deze organisatie zelf zijn uitgevoerd, of in
samenwerking met andere aanbestedende diensten.

Stappen meetmethodiek
De gevolgde meetmethodiek om deze ‘naleving’ te bepalen kent de volgende vier stappen, die
hieronder in detail worden beschreven:
(a) Stap 1: Bepaling van het inkoopvolume per inkooppakket;
(b) Stap 2: Bepaling van het aanbestedingsplichtige inkoopvolume (per organisatie);
(c) Stap 3: Vaststelling of er voor het betreffende inkooppakket Europees is aanbesteed;
(d) Stap 4: Bepaling van de nalevingspercentages.

Stap 1: Bepaling inkoopvolume per inkooppakket
30 Een belangrijk onderdeel van de meetmethodiek is het vaststellen van het inkoopvolume per
inkooppakket van de aanbestedende diensten in de steekproef. Dit is immers de basis voor de
bepaling of een inkooppakket Europees moet worden aanbesteed.

Meetmethodiek

69

31 Inkoop wordt, binnen de context van dit onderzoek, beschouwd als de totale uitgaven van
een aanbestedende dienst minus de directe personeelslasten (salarissen, sociale lasten et cetera),
subsidies (inkomensoverdrachten), kapitaallasten en verschuldigde belastingen. In stap 1 van de
meetmethodiek wordt voor iedere aanbestedende dienst uit de steekproef het inkoopvolume
bepaald. Deze paragraaf geeft een uiteenzetting over de wijze waarop dit plaatsvindt.
Gegevensbronnen
32 Voor alle organisaties uit de steekproef is in deze stap het inkoopvolume per inkooppakket
bepaald. Dit vindt, afhankelijk van de sector, plaats op basis van jaarrekeningen - deze zijn meestal
openbaar beschikbaar - of opgevraagde inkoopdiagnoses (zie figuur A-1) 22 . In een inkoopdiagnose
wordt (onder andere) per inkooppakket vastgesteld hoeveel geld er per boekjaar is besteed aan
een bepaald soort inkoop, zoals kantoorartikelen, schoonmaak of de aanleg van wegen. In
voorgaande nalevingsonderzoeken is daar waar inkoopdiagnoses ontbraken, veelvuldig
gebruikgemaakt van jaarrekeningen. Het is onze ervaring dat het sterk per sector afhangt in
hoeverre deze jaarrekeningen toegankelijk zijn en voor dit onderzoek bruikbare informatie
opleveren. Wij hebben er in dit onderzoek naar gestreefd om zoveel mogelijk de optimale bron
te hanteren. Dit houdt bijvoorbeeld in dat wij, op grond van onze eerdere ervaringen, voor
gemeenten inkoopvolumes op basis van inkoopdiagnoses hebben verkregen 23 . Gemeenten
verantwoorden hun uitgaven immers meestal naar beleidsprogramma’s of naar zeer globale
kostensoorten.

22

In het kader van de Nalevingsmeting Europees aanbesteden 2006 is onderzocht of de zogeheten IV3-

rapportages bruikbaar zijn die decentrale overheden aan het Centraal Bureau voor de Statistiek moeten
opleveren. Deze financiële gegevens bleken niet geschikt te zijn om als basis te dienen voor het schatten van
inkoopvolumes. Enerzijds doordat een zeer ruwe indeling in kostenposten wordt gehanteerd die niet is toegespitst op inkoopgroepen, anderzijds omdat uit een vergelijking tussen IV3-rapportages en beschikbare
inkoopvolumes bleek dat op totaalniveau (totaalinkoopvolume) zeer grote afwijkingen bestaan, zowel naar
boven als naar beneden.
23

In de verkregen inkoopdiagnoses werd overigens vaak een andere inkooppakketindeling gebruikt dan in dit

onderzoek. Dit betekent dat een bewerkingsslag is uitgevoerd op deze inkoopdiagnoses, waarbij de inkoopvolumes in de inkooppakketindeling uit bijlage B zijn omgezet.

Meetmethodiek

70

Sector

Bron inkoopvolumes

Kerndepartementen

Inkoopdiagnoses

Agentschappen en ZBO's

Inkoopdiagnoses

Gemeenten

Inkoopdiagnoses

Provincies

Inkoopdiagnoses

Waterschappen

Jaarrekeningen

Academische Ziekenhuizen

Jaarrekeningen/inkoopdiagnoses

Hogescholen

Jaarrekeningen

Universiteiten

Jaarrekeningen/inkoopdiagnoses

Politieregio's (incl. KLPD)

Jaarrekeningen/inkoopdiagnoses

Tabel A-1: Bron inkoopvolumes per sector

33 Bij sectoren die aan de hand van jaarrekeningen zijn onderzocht, is informatie over het
inkoopvolume per inkooppakket zo gedetailleerd mogelijk uit de jaarrekeningen gehaald. Dat wil
zeggen: indien inkoopvolumes niet op het niveau van inkooppakketten (bijvoorbeeld aanschaf
hardware) bepaald konden worden, maar wel op het niveau van een cluster inkooppakketten
(ICT), dan is deze informatie geregistreerd en is een nadere onderverdeling gemaakt op basis van
normcijfers. Ook indien op grond van inkoopdiagnoses geen directe toewijzing kon plaatsvinden
van inkoopvolumes aan inkooppakketten - bijvoorbeeld omdat de desbetreffende organisatie een
andere indeling hanteerde - zijn normcijfers gebruikt.
Gebruik van normcijfers
34 Voor organisaties waarvoor onvoldoende gedetailleerde informatie beschikbaar was over de
inkoopvolumes in 2006, zijn deze inkoopvolumes geconstrueerd op basis van informatie die
beschikbaar was uit inkoopdiagnoses en gedetailleerde jaarrekeningen bij gelijksoortige
organisaties uit dezelfde sector. Per inkooppakket en per sector is hiertoe op basis van een
kenmerk van de aanbestedende dienst, bijvoorbeeld het aantal medewerkers, patiënten,
studenten of inwoners een schatting gemaakt van het inkoopvolume.
35 Een fictief voorbeeld: uit inkoopdiagnoses onder hogescholen is bekend dat aan de aanschaf
van software jaarlijks een vast bedrag van € 10.000,- wordt uitgegeven, plus € 500,- per medewerker. Van een te onderzoeken hogeschool in de steekproef is bekend dat er 180 personen
werken. Voor het inkooppakket ‘aanschaf software' wordt het inkoopvolume dan geschat op
(180 * € 500,-) + € 10.000,- = € 100.000,-.

Meetmethodiek

71

Extrapolatie gemeenten
36 Voor de gemeenten in de steekproef zijn inkoopdiagnoses gebruikt om het inkoopvolume
per inkooppakket nauwkeurig te kunnen bepalen. Voor de gemeenten die niet in de steekproef
vallen, is het inkoopvolume per inkooppakket ‘geconstrueerd’ met behulp van een lineaire
regressietechniek met het aantal inwoners als verklarende variabele. Deze constructie is vereist
om ook voor deze gemeenten het nalevingspercentage te kunnen vaststellen aan de hand van de
werkelijk uitgevoerde aanbestedingen. Uit analyses is gebleken dat er een sterke correlatie bestaat
tussen het aantal inwoners in een gemeente en het inkoopvolume 24 . Dit rechtvaardigt het gebruik
van deze regressietechniek om inkoopvolumes te construeren voor de gemeenten die niet in de
steekproef zijn opgenomen.

Stap 2: Bepaling van het aanbestedingsplichtige inkoopvolume (per organisatie)
37 In stap 2 is per inkooppakket bepaald of het inkoopvolume in een inkooppakket wel of niet
aanbestedingsplichtig is. Bepalend hiervoor zijn:
(a) De hoogte van het inkoopvolume, zoals bepaald in stap 1;
(b) De gangbare looptijd van contracten die worden afgesloten voor opdrachten binnen dit
pakket (zie de inkooppakketindeling in bijlage B);
(c) Het voor de aanbestedende dienst en het inkooppakket geldende drempelbedrag;
(d) Of de uitgaven in het pakket een homogeen karakter hebben, of beperkt homogeen zijn.
Gehanteerde drempelbedragen
38 In het onderzoek zijn de in 2006 geldende drempelbedragen gehanteerd. In de onderstaande
tabel zijn deze drempelbedragen vermeld.
Type opdracht
Werken
Leveringen/diensten

Drempelbedrag
Alle overheden

€ 5.278.000,-

Centrale overheden

€

137.000,-

Overige overheden

€

211.000,-

Tabel A-2: toepasselijke drempelbedragen Nalevingsmeting Europees aanbesteden 2006

24

Uit een lineaire regressieanalyse volgt de formule: inkoopvolume = € 8,1 miljoen + (€ 760 * aantal

inwoners). De zogeheten R-kwadraat is 0,81. Dit is een maat voor dat deel van de variantie in het
inkoopvolume dat toe te schrijven is aan de variantie in het aantal inwoners.

Meetmethodiek

72

39 Voor agentschappen gelden dezelfde drempels als voor kerndepartementen. ZBO’s behoren
wat betreft de drempelbedragen tot de categorie ‘Overige overheden’. Dit uitgangspunt is
juridisch getoetst bij Stibbe en bevestigd door enkele organisaties uit de desbetreffende sectoren.
Berekening aanbestedingsplicht homogene inkooppakketten
40 Voor homogene inkooppakketten wordt het inkoopvolume vermenigvuldigd met de
gangbare looptijd van contracten binnen het inkooppakket (met een maximum van vier jaar). Het
resulterende bedrag wordt vergeleken met het geldende drempelbedrag. Ligt deze waarde boven
het drempelbedrag, dan wordt het gehele inkoopvolume (over 2006) in het inkooppakket
aangemerkt als aanbestedingsplichtig.
Berekening aanbestedingsplicht beperkt homogene inkooppakketten
41 Zoals eerder gesteld, zijn uitgaven in sommige inkooppakketten beperkt homogeen. Dat wil
zeggen dat binnen deze inkooppakketten niet alle te vergeven opdrachten als één geheel kunnen
worden beschouwd. De bepaling of deze inkooppakketten wel of niet aanbestedingsplichtig zijn,
en zo ja voor welk gedeelte, is daardoor methodisch gezien complexer dan voor homogene
inkooppakketten.
42 Voor een aantal inkooppakketten, bijvoorbeeld een aantal GWW-inkooppakketten, hebben
de onderzoekers bij het nalevingsonderzoek over 2004 uit jaarrekeningen en overige bronnen
voldoende informatie kunnen halen over de opbouw van grote (boven de drempel) en kleine
(onder de drempel) opdrachten binnen een inkooppakket. Op basis hiervan hebben de
onderzoekers een goede inschatting kunnen maken van het aanbestedingsplichtige volume binnen
deze pakketten.
43 Voor andere inkooppakketten, op het gebied van ICT en Adviseurs en flexibele arbeid, is
minder broninformatie beschikbaar. Voor deze inkooppakketten zijn in de nalevingsmeting over
2004 daarom twee scenario's doorgerekend, om te bepalen wat het effect hiervan is op het
nalevingspercentage:
(a) Scenario 1: aanbestedingsplicht wordt bepaald door het totale inkoopvolume in een pakket
te vergelijken met het drempelbedrag (gelijk de methodiek voor homogene pakketten);
(b) Scenario 2: schatting van het aanbestedingsplichtige deel van het inkoopvolume op basis van
een beperkt aantal waarnemingen (gelijk de methodiek voor bijvoorbeeld GWW-pakketten).

Meetmethodiek

73

44 Het toepassen van beide scenario's geeft twee tegengestelde effecten:
(a) Indien de aanbestedingsplicht wordt bepaald over het totale inkoopvolume in een pakket
(scenario 1) of een groter deel van het pakket (variant van scenario 2), wordt het
drempelbedrag eerder bereikt. Een aanbestedende dienst zal op dat pakket dus eerder
worden aangemerkt als aanbestedingsplichtig, wat een neerwaarts effect op de naleving heeft
als er geen Europese aanbesteding voor dat pakket is uitgevoerd;
(b) Een tegengesteld effect op de naleving wordt bereikt, doordat, als de aanbestedende dienst
wel een Europese aanbesteding heeft uitgevoerd, een groter aanbesteed volume wordt
meegerekend. Dit heeft een opwaarts effect op de naleving.
45 Uit het doorrekenen van de twee scenario’s bleek in het onderzoek over 2004 dat het effect
op de totale naleving per sector per saldo relatief beperkt is. Beide effecten hebben blijkbaar een
compenserend effect op elkaar.
46 Aangezien de verschillen tussen beide scenario's relatief beperkt waren, hebben de onderzoekers besloten om de nalevingspercentages volgens scenario 2 te rapporteren. De reden hiervoor is dat de methodiek van scenario 2 het meest aansluit bij de methodiek die is gehanteerd
voor de overige inkooppakketten met een beperkte homogeniteit. In het onderhavige onderzoek,
over 2006, is dezelfde methodiek gehanteerd.
Gehanteerde percentages aanbestedingsplichtig volume
47 In de onderstaande tabellen is weergegeven voor welke inkooppakketten en met welk
percentage aanbestedingsplichtig volume is gerekend. In de tabellen is de volgende informatie
opgenomen:
(a) Het inkooppakket dat als beperkt homogeen is gedefinieerd;
(b) De contractduur voor de opdrachten in het inkooppakket;
(c) De percentages van het totaalinkoopvolume in het inkooppakket dat als aanbestedingsplichtig
is bepaald en waarmee is gerekend;
(d) Alleen cellen waar percentages zijn ingevuld, worden meegerekend. De lege cellen bevatten
inkooppakketten die voor de betreffende sector niet relevant zijn.
Inkooppakketten
Personeelgerelateerde
zaken

Sector
Kerndepartementen
Gemeenten < 50.000 inw.
Gemeenten > 50.000 inw.
Provincies
Waterschappen
Academische ziekenhuizen
Hogescholen
Universiteiten
Rijksmusea
Politieregio's

Meetmethodiek

ICT (1 jaar)

Recruitment/
werving & selectie Aanschaf hardware Aanschaf software

30%
0%
30%
25%
25%
20%
20%
20%
20%
20%

30%
0%
30%
25%
25%
20%
20%
20%
0%
20%

30%
0%
30%
25%
25%
20%
20%
20%
0%
20%

Adviseurs en flexibele arbeid (1 jaar)

Netwerken/
infrastructuur

Organisatie- en
formatieadvies

ICT-advies en ondersteuning

Communicatie en
marketingadvies

Ingenieurs- en
milieudiensten

30%
0%
30%
25%
25%
0%
0%
0%
0%
0%

30%
0%
30%
25%
25%
20%
20%
20%
0%
20%

30%
0%
30%
25%
25%
20%
20%
20%
0%
20%

30%
0%
30%
25%
25%
20%
20%
20%
20%
20%

X
X
X
X
X
X
X
X
X

74

Inkooppakketten
Aanschaf gebouwen, installaties (1
of 2 jaar)

Sector
Kerndepartementen
Gemeenten < 50.000 inw.
Gemeenten > 50.000 inw.
Provincies
Waterschappen
Academische ziekenhuizen
Hogescholen
Universiteiten
Rijksmusea
Politieregio's

Aanschaf
Realisatie/ renovatie
B&U (2 jaar)
gebouwinstallaties
(1 jaar)

Exploitatie gebouwen, installaties (1 jaar)

(Medische) zorg, laboratorium en techniek

Onderhoud
bouwkundig

Onderhoud Einstallaties

Onderhoud Winstallaties

10%
10%
10%
10%
50%
10%
10%

10%
20%
20%
20%
50%
50%
20%

0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%

0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%

0%
0%
0%
0%
0%
0%
0%

10%

10%

0%

0%

0%

Aanschaf en
onderhoud klein
apparatuur

Aanschaf en
onderhoud groot
apparatuur

Medische
hulpmiddelen en
lab-producten

30%
0%
30%
25%
25%
20%
20%
20%
0%
20%

30%
0%
30%
25%
25%
20%
20%
20%
0%
20%

30%
0%
30%
25%
25%
20%
20%
20%
0%
20%

Inkooppakketten
GWW (2 jaar)

Sector

Kerndepartementen
Gemeenten < 50.000 inw.
Gemeenten > 50.000 inw.
Provincies
Waterschappen
Academische ziekenhuizen
Hogescholen
Universiteiten
Rijksmusea
Politieregio's

Wegennet

VRI's

Riolering

Groenvoorzieningen

0%
10%
30%
10%

0%
10%
10%

10%
20%

0%
10%
10%
10%

Waterkeringen

Waterzuivering

Watersystemen en
Sportvelden,
vaarwegen
zwembaden, speeltoestellen etc.

10%
20%
10%
50%

50%

50%

Tabel A-3: overzicht gehanteerde percentages aanbestedingsplichtig volume

48 Ter toelichting van de wijze waarop hiermee in het onderzoek is omgegaan, is onderstaand
een rekenvoorbeeld voor een decentraal overheidsorgaan (provincie) gegeven met de volgende
uitgangspunten:
(a) Drie inkooppakketten waarbinnen de uitgaven beperkt homogeen zijn;
(b) Het inkoopvolume * % aanbestedingsplichtig * contractduur bepaalt het te toetsen bedrag;
(c) Indien het bedrag onder het geldende drempelbedrag van € 211.000,- valt, dan hoeft niet te
worden aanbesteed;
(d) Indien het bedrag hoger is dan het drempelbedrag van € 211.000,-, dan dient er een
aankondiging te zijn gepubliceerd in de TED-database.
Inkooppakket
Hardware
ICT-advies
Organisatieadvies

Inkoopvolume
2006
€ 300.000,€ 1.200.000,€ 1.100.000,-

% aanbestedingsplichtig
25%
25%
25%

Contractuur
1 jaar
1 jaar
1 jaar

Boven drempelbedrag?
Nee
Ja
Ja

Tabel A-4: fictief rekenvoorbeeld bepaling aanbestedingsplicht voor drie inkooppakketten van een provincie

Meetmethodiek

75

Stap 3: Vaststelling of er voor het betreffende inkooppakket Europees is
aanbesteed
49 In stap 1 en 2 is per aanbestedende dienst per inkooppakket het aanbestedingsplichtig
volume bepaald. Voor inkooppakketten die aangemerkt zijn als 'aanbestedingsplichtig' is aan de
hand van publicaties in de Tenders Electronic Daily-database (TED) bepaald of voor dit inkooppakket een Europese aanbesteding heeft plaatsgevonden, zoals beschreven in de uitgangspunten.
Voor het onderzoek is tevens gebruikgemaakt van de gegevens uit de TED-database die voor de
nalevingsmetingen over 2002 en 2004 zijn verzameld over de periode 2002-2004.
50 Om de match tussen inkoopvolumes en uitgevoerde Europese aanbestedingen te kunnen
maken, zijn de volgende stappen doorlopen voor alle aanbestedende diensten uit de steekproef.
(a) Zoeken van aanbestedingen in de TED-database voor periode 2005 tot en met 2006 (en
hergebruik van de gevonden aanbestedingen uit de vorige Nalevingsmetingen) en voor
nieuwe aanbestedende diensten ook van de periode daarvoor;
(b) Toekennen van inkooppakketten aan de getelde aanbestedingen;
(c) Controle op waargenomen samenwerkingsverbanden in de aankondiging;
(d) Bepalen per inkooppakket of er een aanbesteding heeft plaatsgevonden, rekening houdend
met de contractduur;
(e) Validatie van toegekende volumes en aanbestedingen.
Zoeken van aanbestedingen in de TED-database
51 Voor elke aanbestedende dienst is in de TED-database gezocht naar uitgevoerde aanbestedingen in de periode 2005 tot en met 2006 en voor nieuwe aanbestedende diensten ook
van de periode daarvoor. Bij het definiëren van de zoekactie is het van belang om de exacte
spelling van de aanbestedende dienst te hanteren en om varianten in de naam in aanmerking te
nemen (bijvoorbeeld ‘Friesland’, ‘Fryslan’ en ‘Fryslân’). Tevens is gezocht op mogelijke afkortingen
of een Engelse vertaling waaronder een dienst is vermeld.
52 Indien een aanbestedende dienst is voortgekomen uit een fusie tussen meerdere aanbestedende diensten, is in de TED-database gezocht op de fusiepartners en gelden de door hen
uitgevoerde aanbestedingen voor de instelling die het resultaat is van de fusie. Deze methode kan
leiden tot dubbeltellingen als de organisaties in de periode voor 2005 al samen aanbestedingen
uitvoerden.

Meetmethodiek

76

53 Een sector waar veelvuldig gezamenlijk wordt aanbesteed wordt gevormd door de politieregio’s. Het KLPD voert daar namens andere politieregio's aanbestedingen uit op het gebied van
kleding, uitrusting, munitie en bewapening. De ICT-Service Coöperatie Politie Justitie en Veiligheid
(ISC) voert voor de gehele politie aanbestedingen uit op het gebied van ICT. En tot slot doet het
Nederlands Politie Instituut (NPI) aanbestedingen op het gebied van uitzendkrachten ten behoeve
van de gehele sector. Het NPI en de ISC maken geen onderdeel uit van dit onderzoek. De
Europese aanbestedingen die namens de gehele sector zijn uitgevoerd, zijn in dit onderzoek
meegeteld voor de afzonderlijke politieregio's.
54 Van zogenaamde 2B-diensten hoeft geen aankondiging van de opdracht te worden gestuurd.
Er dient wel te allen tijde een gunningspublicatie (ofwel aankondiging van geplaatste opdracht)
naar de TED-database te worden gestuurd. Een aanbestedende dienst kan echter aangeven dat
de aankondiging niet gepubliceerd mag worden. De verplichting tot inzending van de publicatie
dient dan louter als controle-instrument voor de Europese Commissie ten behoeve van bijvoorbeeld periodieke statistische verslagen. Uit navraag bij het Bureau voor Officiële Publicaties in
Luxemburg blijkt dat in 2004 bij ongeveer 10% van de gemelde aanbestedingen voor 2B-diensten
hiervan wordt gebruikgemaakt. Deze aanbestedingen zijn niet terug te vinden in de TED-database
en zijn om deze reden niet meegenomen in het onderzoek.
Toekennen van inkooppakketten aan getelde aanbestedingen
55 Elke getelde Europese aanbesteding is aan een of meer inkooppakketten toegekend. Deze
toekenning is gebaseerd op de eerste vier cijfers van de CPV-code25 die is vermeld in de
aankondiging uit de TED-database en op omschrijving van de aanbesteding in de aankondiging. In
sommige gevallen (circa 7% van de getelde aanbestedingen) zijn Europese aanbestedingen aan
meerdere inkooppakketten toegewezen. Dit is alleen van belang voor de berekening van de
nalevingspercentages, niet voor de telling van het totale aantal Europese aanbestedingen.
Controle op waargenomen samenwerkingsverbanden in de aankondiging
56 In de aankondiging staat vermeld of de aanbesteding in samenwerking met andere
organisaties wordt uitgevoerd en met wie. Indien de namen van de organisaties beschikbaar
waren, zijn deze genoteerd. Achteraf is gecontroleerd of de aanbesteding werkelijk voor al de
samenwerkende organisaties geregistreerd is. Waar nodig is aangevuld.

25

CPV staat voor Common Procurement Vocabulary. Deze lijst met codes en omschrijvingen van opdrachten

wordt gebruikt door aanbestedende diensten bij het invullen van aankondigingen van Europese aanbestedingen.
De dienst moet uit meer dan 8.000 codes de codes selecteren die het best bij zijn opdracht passen.

Meetmethodiek

77

Bepalen per inkooppakket of er een aanbesteding heeft plaatsgevonden, rekening houdend met de
contractduur
57 Per inkooppakket is bepaald of er ten minste één Europese aanbesteding heeft plaatsgevonden die valt onder het desbetreffende pakket. Indien er in een inkooppakket ten minste één
aanbesteding is geweest én de uitgaven van het inkooppakket in 2006 Europees aanbestedingsplichtig waren, dan wordt verondersteld dat de Europese aanbestedingsrichtlijnen voor dit
inkooppakket zijn 'nageleefd'.
58 Bij het zoeken naar Europese aanbestedingen is rekening gehouden met de contractduur per
inkooppakket (zie bijlage B). Voor inkooppakketten waarvoor een contractduur van bijvoorbeeld
vier jaar is bepaald, is gekeken of ten minste één Europese aanbesteding in de afgelopen vier plus
één jaar (dus vijf jaar) heeft plaatsgevonden.
Validatie van toegekende volumes en aanbestedingen
59 Voor elke aanbestedende dienst is, door het inkoopvolume per inkooppakket te vergelijken
met het aantal Europese aanbestedingen in dat pakket, gecontroleerd of inkoopvolumes en
getelde aanbestedingen juist zijn toebedeeld. Indien bijvoorbeeld een Europese aanbesteding is
geïdentificeerd voor een inkooppakket zonder (aanbestedingsplichtig) inkoopvolume, dan zijn het
inkoopvolume en de omschrijving van de inhoud van de aanbesteding opnieuw bekeken. In
sommige gevallen is de aanbesteding aan een ander inkooppakket toegewezen. Het resultaat van
deze validatieslag is dat er een betere match ontstaat tussen inkoopvolumes en uitgevoerde
Europese aanbestedingen.

Stap 4: Bepaling van de nalevingspercentages
60 Ten slotte zijn de in stap 3 getelde Europese aanbestedingen per inkooppakket vergeleken
met de resultaten van stap 2. Indien in stap 2 is bepaald dat een specifiek inkooppakket voor een
aanbestedende dienst aanbestedingsplichtig is, is in stap 3 bekeken of er voor dat inkooppakket in
het recente verleden (ten minste) één Europese aanbesteding heeft plaatsgevonden. Is dat het
geval, dan telt dit pakket positief mee (voor het totale inkoopvolume in het inkooppakket) bij de
berekening van de nalevingspercentages voor de aanbestedende dienst en de overheidssector
waartoe deze behoort (zowel in inkoopvolume als in aantal inkooppakketten).
61 Is er voor een aanbestedingsplichtig pakket geen Europese aanbesteding geweest, dan geldt
dit pakket als 'niet-nageleefd'. Dit is bijvoorbeeld het geval indien er in de afgelopen vijf jaren geen
aankondiging of gunningsbericht in de TED-database is gepubliceerd voor een bepaald inkooppakket, hoewel de uitgaven voor het inkooppakket in 2006 wel boven het geldende drempelbedrag lagen.

Meetmethodiek

78

62 Ter illustratie bevat onderstaande tabel een fictief rekenvoorbeeld voor een provincie
(drempelbedragen leveringen en diensten: € 211.000,-). Hierin is te zien dat drie van de vier
inkooppakketten aanbestedingsplichtig zijn. Voor twee van deze drie inkooppakketten is minimaal
één Europese aanbesteding geteld. Het nalevingspercentage uitgedrukt in aantal inkooppakketten
bedraagt hiermee 67%. Uitgedrukt in inkoopvolume is de naleving 85% (€ 550.000,- gedeeld door
€ 650.000,-).
Inkooppakket

Inkoopvolume
2006

% Aanbestedingsplichtig

Contractuur

Volume over
looptijd contract

Boven
drempelbedrag?

Aangekondigd?

Hardware
ICT-advies
Kantoorartikelen
Afvalverwerking

€ 300.000
€ 1.200.000
€ 100.000
€ 250.000

25%
25%
100% (homogeen)
100% (homogeen)

1 jaar
1 jaar
4 jaar
3 jaar

€ 75.000
€ 300.000
€ 400.000
€ 750.000

Nee
Ja
Ja
Ja

N.v.t.
Ja
Nee
Ja

Correct
aanbesteed
volume
N.v.t.
€ 300.000
€ 250.000

Tabel A-5: fictief rekenvoorbeeld bepaling nalevingspercentages voor een provincie

Statistische onnauwkeurigheid in de onderzoeksmethodiek
63 Om de nalevingspercentages die in de eindrapportage worden opgenomen goed te kunnen
interpreteren en in de juiste context te kunnen plaatsen, is het relevant om inzichtelijk te maken in
welke stappen van de meetmethodiek statistische onnauwkeurigheid ontstaat met betrekking tot
de onderzoeksresultaten en wat - in kwalitatieve zin - de orde van grootte hiervan is. In dit memo
worden per stap de bronnen besproken waaruit onnauwkeurigheid kan ontstaan tijdens de
uitvoering van de meetmethodiek. Deze onnauwkeurigheid kan het gevolg zijn van de statistische
methoden die zijn gebruikt, de kwaliteit van de brongegevens en de door de onderzoekers
gehanteerde definities en interpretaties. In deze paragraaf worden de belangrijkste bevindingen
samengevat.

Samenvatting
64 De belangrijkste conclusies staan samengevat in onderstaande figuur, waarbij ook een overall
inschatting is gemaakt van de onnauwkeurigheid over alle stappen heen. In de tweede kolom is
per sector tevens aangegeven welk deel van de inkoopvolumes afkomstig is uit inkoopdiagnoses.
Het resterende percentage is gebaseerd op jaarrekeningen.
65 In de figuur is te zien dat bij het Rijk, gemeenten en provincies de onnauwkeurigheid relatief
beperkt is. Bij waterschappen en de publiekrechtelijke instellingen is deze groter, vooral waar het
beperkt homogene inkooppakketten betreft.

Meetmethodiek

79

Sector
Kerndepartementen
Agentschappen en ZBO's
Gemeenten
Provincies
Waterschappen
Academische Ziekenhuizen
Hogescholen
Universiteiten
Politieregio's (incl. KLPD)

Stap 1 - Inkoopvolume
per inkooppakket
100% gebaseerd op
inkoopdiagnoses
100% gebaseerd op
inkoopdiagnoses
100% gebaseerd op
inkoopdiagnoses
100% gebaseerd op
inkoopdiagnoses
33% gebaseerd op
inkoopdiagnoses
13% gebaseerd op
inkoopdiagnoses
17% gebaseerd op
inkoopdiagnoses
29% gebaseerd op
inkoopdiagnoses
27% gebaseerd op
inkoopdiagnoses

Stap 2 - Bepaling
aanbestedingsplicht

Stap 3 - Vaststelling
Europees aanbesteed

Stap 4 - Bepaling
nalevingspercentage

homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.

Overall
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.
homogene pakketten
beperkt homogene pak.

onnauwkeurigheid relatief groot
onnauwkeurigheid gemiddeld
onnauwkeurigheid relatief klein
onnauwkeurigheid nihil

Figuur A-6: overzichtstabel mate van (statistische) onnauwkeurigheid per stap

Stap 1: Bepaling inkoopvolume per inkooppakket
Gegevensbronnen
66 Voor alle organisaties uit de steekproef wordt in deze stap het inkoopvolume per inkooppakket bepaald. Het gebruik van jaarrekeningen kan - door onnauwkeurigheid in de brongegevens
- leiden tot de volgende vormen van onnauwkeurigheid in het onderzoek:
(a) De gehanteerde (economische) categorieën in de jaarrekening wijken qua benaming en
terminologie af van de inkooppakketindeling in de nalevingsmeting. Er vindt dus een
interpretatieslag plaats van de informatie uit de jaarrekening. De nauwkeurigheid hiervan
wordt versterkt doordat meerdere accountants zijn betrokken bij deze stap;
(b) De categorie-indeling in de jaarrekening is grofmaziger dan de inkooppakketindeling in de
nalevingsmeting. Financiële gegevens uit de jaarrekening moeten worden geïnterpreteerd en
soms geschat om de toedeling naar inkooppakketten te kunnen maken. Fijnmazige jaarrekeningen van andere - vergelijkbare - aanbestedende diensten kunnen hiervoor input
leveren.
67 Onnauwkeurigheid bij het gebruik van inkoopdiagnoses ontstaat wanneer de desbetreffende
aanbestedende dienst een andere inkooppakketindeling gebruikt dan in de nalevingsmeting. Er
vindt een interpretatieslag plaats van de informatie uit de inkoopdiagnose. In het algemeen is de
onnauwkeurigheid bij het gebruik van inkoopdiagnoses kleiner dan bij jaarrekeningen.

Meetmethodiek

80

Extrapolatie
68 Voor gemeenten voeren de onderzoekers een extrapolatie uit van de inkoopvolumes naar
de gemeenten die niet binnen de steekproef vallen. Deze extrapolatie is gebaseerd op het
inwoneraantal binnen de gemeente. Dit aantal is, zoals eerder gezegd, sterk gecorreleerd met het
inkoopvolume van de gemeente. Bij deze extrapolatie treedt onnauwkeurigheid op, omdat
inkoopvolumes van individuele gemeenten kunnen afwijken - naar boven of naar beneden - van
de geëxtrapoleerde volumes.
69 Bovengenoemde onnauwkeurigheden staan los van onzuiverheden die ontstaan wanneer
inkoopfacturen onder een foutieve kostensoort worden geboekt in de financiële administratie of in het geval van inkoopdiagnoses - aan een verkeerd inkooppakket worden toegewezen. De
onderzoekers hebben hier geen zicht op, omdat de gegevens gerubriceerd worden aangeleverd.

Stap 2: Bepaling van het aanbestedingsplichtige inkoopvolume (per organisatie)
70 Voor de bepaling van de aanbestedingsplicht van het inkoopvolume binnen een inkooppakket
gaan de onderzoekers uit van een ‘gemiddelde’ aanbestedende dienst. Dit betekent dat uitgegaan
wordt van een algemeen gangbare looptijd van contracten en een generieke karakterisering van
het inkooppakket in ‘homogeen’ (inkooppakketten met samenhangende uitgaven) en ‘beperkt
homogeen’ (inkooppakketten waarbij de uitgaven het karakter hebben van afzonderlijke projecten
of investeringen).
71 Onnauwkeurigheid kan ontstaan wanneer een aanbestedende dienst in werkelijkheid - geheel
legitiem - een langere of kortere contractduur hanteert dan waar de nalevingsmeting vanuit gaat.
Of wanneer de specifieke uitgaven binnen een inkooppakket zodanig van karakter zijn dat zij
bijvoorbeeld niet homogeen maar beperkt homogeen zijn te noemen, waar de methodiek van de
nalevingsmeting van het ongekeerde uitgaat. Dergelijke variaties rondom de ‘grootste gemene
deler’ kunnen ertoe leiden dat een inkooppakket in de nalevingsmeting sneller of juist minder snel
als aanbestedingsplichtig wordt aangemerkt.
72 Onnauwkeurigheid zal daarnaast optreden bij inkooppakketten die in de nalevingsmeting als
‘beperkt homogeen’ zijn bestempeld. Hiervoor maken de onderzoekers namelijk een inschatting
van het aanbestedingsplichtige deel (vast percentage) van het inkoopvolume, waar voor homogene inkooppakketten het gehele volume als wel of niet aanbestedingsplichtig wordt aangemerkt.
Deze inschatting voor beperkt homogene inkooppakketten is een extra bron van onnauwkeurigheid. Overigens bleek bij de Nalevingsmeting aanbesteden 2004 dat, zoals eerder aangegeven, het
gebruikte percentage relatief weinig impact heeft op de uiteindelijke nalevingscijfers.

Meetmethodiek

81

Stap 3: Vaststelling of er voor het betreffende inkooppakket Europees is
aanbesteed
73 De in de nalevingsmeting verrichte tellingen van Europese aanbestedingen die zijn uitgevoerd
door de aanbestedende diensten uit de steekproef zijn exact en volledig. Hierbij treedt dus geen
onnauwkeurigheid op.
74 Bij de toewijzing van getelde Europese aanbestedingen aan inkooppakketten kan wel
onnauwkeurigheid ontstaan, wanneer een incorrecte toewijzing plaatsvindt. De onnauwkeurigheid
als gevolg hiervan schatten de onderzoekers in het algemeen echter als laag in, omdat de toewijzing in vrijwel alle gevallen zuiver kan plaatsvinden op basis van CPV-codes en de opdrachtomschrijving in de aankondiging. De nauwkeurigheid van de toewijzing wordt verder versterkt
doordat hier telkens twee onderzoekers bij betrokken zijn.
75 Incorrecte toewijzing kan ertoe leiden dat een inkooppakket ten onrechte als niet - of juist
wel - ‘correct aanbesteed’ wordt aangemerkt. Dit kan vooral voorkomen bij kleinere aanbestedende diensten die relatief weinig Europees aanbesteden. Interpretatieverschillen kunnen
dan een relatief groter effect hebben. Als op basis van de opdrachtomschrijving geen eenduidige
toewijzing kon plaatsvinden, dan is de Europese aanbesteding toegewezen aan twee (of meer)
inkooppakketten.

Stap 4: Bepaling van de nalevingspercentages
76 Tot slot worden per sector de nalevingspercentages bepaald, op basis van de informatie uit
de eerste drie stappen van de meetmethodiek. Statistische onnauwkeurigheid treedt in deze stap
op bij de generalisatie van de onderzoeksresultaten van de steekproef naar de totale populatie
(per sector). Bij sectoren waarin alle aanbestedende diensten integraal in de steekproef zijn
opgenomen, treedt deze onnauwkeurigheid uiteraard niet op.

Meetmethodiek

82

77 Onderstaande figuur geeft een overzicht van de wijze van steekproeftrekking per sector.
Hierbij moet worden opgemerkt dat bij agentschappen en ZBO’s voor een casuïstische aanpak is
gekozen. Dit betekent dat de onderzoeksresultaten voor deze organisaties niet worden
gegeneraliseerd naar de totale sector en dat geen statistische onnauwkeurigheid optreedt.
Sector

Wijze van trekking steekproef

Kerndepartementen

Integraal

Agentschappen en ZBO's

5 organisaties

Gemeenten

Geëxtrapoleerde steekproef

Provincies

Integraal

Waterschappen

Steekproef

Academische Ziekenhuizen

Integraal

Hogescholen

Gestratificeerde steekproef

Universiteiten

Integraal

Politieregio's (incl. KLPD)

Steekproef

Tabel A-7: wijze van steekproeftrekking per sector

Verfijningen ten opzichte van de Nalevingsmeting Aanbesteden 2004
78 Een belangrijk uitgangspunt voor de Nalevingsmeting Europees aanbesteden 2006 is dat de
onderzoeksresultaten vergelijkbaar moeten zijn met die uit het onderzoek over 2004, om trends
in de naleving te kunnen identificeren. Dit betekent dat de onderzoeksmethodiek in de kern niet
is gewijzigd. De beperkte wijzigingen die zijn doorgevoerd, worden hieronder beschreven.

Actualisatie inkooppakketindeling
79 Een belangrijke slag in het onderzoeksproces betreft inkooppakketindeling. De indeling van
inkooppakketten die in het onderzoek over 2004 is gehanteerd, is kritisch heroverwogen en
getoetst aan de aanbestedingspraktijk anno 2006. Aan de hand van recente inkoopdiagnoses en
gesprekken met vertegenwoordigers van de verschillende overheidssectoren hebben wij een lijst
opgesteld die nauwer aansluit op de aanbestedingspraktijk van 2006. Tevens zijn de gehanteerde
contractduren en de mate van homogeniteit van de uitgaven in een inkooppakket opnieuw
getoetst aan de praktijk. Deze slag - die elk nalevingsonderzoek opnieuw gemaakt moet worden is cruciaal en onontbeerlijk voor het verkrijgen van een realistisch beeld van de naleving van
aanbestedingswetgeving. In bijlage B is de nieuwe indeling opgenomen, en hebben wij aangegeven
waar deze gewijzigd is.

Meetmethodiek

83

Inkoopdiagnoses vaker gebruikt als broninformatie
80 Een tweede verfijning van de methodiek betreft het verzamelen van de inkoopvolumes van
de deelnemende organisaties. Zoals eerder aangegeven is in voorgaande nalevingsonderzoeken
veelvuldig gebruikgemaakt van jaarrekeningen. Voor de Nalevingsmeting Europees aanbesteden
2006 is vaker gebruikgemaakt van inkoopdiagnoses, om inkoopvolumes te bepalen voor overheidssectoren waarin jaarrekeningen beperkte informatie bevatten over inkoopvolumes. Deze
verbeterslag houdt in dat de kwaliteit van de brongegevens is verbeterd ten opzichte van de
nalevingsmeting over 2004.

Validatiemethoden
81 Externe toetsing en validatie van de onderzoeksmethodiek en -resultaten zijn een belangrijk
onderdeel van het onderzoek. Het zorgen voor betrouwbare en valide gegevens, waar het veld
zich in kan herkennen, vergt goede afstemming met de relevante stakeholders. Naast het
wetenschappelijk team - die de wetenschappelijke toetsing voor haar rekening heeft genomen - is
een klankbordgroep ingesteld van experts die vanuit de onderzochte organisaties in nauw contact
staan met de aanbestedingspraktijk. 26
82 Naast deze externe toetsing zijn de methodiek en de onderzoeksresultaten op verschillende
manieren te valideren. Wij bespreken hieronder welke validatietechnieken zijn toegepast en welke
conclusies op basis hiervan zijn getrokken.

Validatie van de representativiteit van de steekproef
83 De nalevingspercentages voor waterschappen, hogescholen en politieregio’s zijn gebaseerd
op gegevens van een steekproef uit de totale populatie. De vereiste steekproefomvang (en
-samenstelling) is afhankelijk van de omvang van de categorie, maar veel meer nog van de te
verwachten spreiding in de resultaten. Zonder de spreiding in de resultaten te kennen is het
onmogelijk een goed voorstel te doen voor de steekproefomvang en -samenstelling. Op twee
momenten in het onderzoek heeft validatie van de steekproefomvang plaatsgevonden:
(a) Vooraf: op basis van de spreiding in de resultaten uit de nalevingsmeting over 2004 hebben
de onderzoekers de steekproefomvang per sector bepaald voor de huidige nalevingsmeting.
Het resultaat hiervan is opgenomen in de inleiding van dit rapport;

26

Bijlage E bevat de namen van alle experts die bij het onderzoek zijn betrokken.

Meetmethodiek

84

(b) Achteraf: nadat de nalevingspercentages zijn berekend, is, op basis van de waargenomen
spreiding in de resultaten voor de nalevingsmeting over 2006, nagegaan of de spreiding in de
resultaten overeenkwam met de bij de berekening van de steekproefgrootte aangenomen
spreiding. Deze analyse gaf geen aanleiding tot het aanpassen van de steekproefomvang.

Juridische validatie van de meetmethodiek
84 De vertaling van inkooppakketten naar het aantal opdrachten dat Europees aanbesteed had
moeten worden is in juridische zin interpreteerbaar. Juristen van Stibbe hebben in het kader van
de nalevingsmeting over 2004 een uitgebreide juridische validatie uitgevoerd op de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan de onderzoeksmethodiek (zie eerder in deze bijlage). In het
kader van de Nalevingsmeting Europees aanbesteden 2006 heeft Stibbe opnieuw een juridische
validatie uitgevoerd, uiteraard met de nadruk op de methodische veranderingen ten opzichte van
het onderzoek over 2004.
85 Aandachtspunten bij de juridische validatie waren:
(a) De wijzigingen in de inkooppakkettenlijst op het gebied van het type opdracht en, in het
geval van diensten, de kwalificatie als 2A- of 2B-dienst;
(b) Opvattingen met betrekking tot het bepalen van homogeniteit van inkooppakketten;
(c) De drempelbedragen die van toepassing zijn op ZBO's en agentschappen.
86 De uitkomsten van de juridische validatie gaven een bevestiging en onderbouwing van de
gemaakte keuzes in de meetmethodiek. Daarnaast heeft deze validatieslag geleid tot enkele
aanpassingen in de inkooppakketindeling.

Validatie op trends in de naleving en interne consistentie
87 In deze validatiestap is onderzoek gedaan naar de ontwikkeling van de nalevingspercentages
in relatie tot het aantal getelde Europese aanbestedingen. De waargenomen trend in de nalevingspercentages per sector moet immers vergelijkbaar zijn met de trends in het aantal getelde aanbestedingen voor die sector.
88 Daarnaast hebben de onderzoekers de interne consistentie van de onderzoeksresultaten
getoetst door:
(a) Het valideren van een aantal op basis van jaarrekeninggegevens berekende nalevingspercentages met resultaten van een inkoopdiagnose;
(b) Het vaststellen van uitbijters per sector, waarvoor wellicht geen goede gegevens zijn gebruikt;

Meetmethodiek

85

(c) Het bezoeken van drie aanbestedende diensten. Tijdens de bezoeken zijn de resultaten
besproken en gevalideerd met de controller en/of inkoopcoördinator en eventuele andere
betrokkenen van de aanbestedende dienst. Hiervoor zijn aanbestedende diensten
geselecteerd waarvan de geschatte naleving relatief veel afweek van de verwachting die de
aanbestedende dienst zelf had over de eigen naleving. Tijdens het onderzoek is een flink
aantal aanbestedende diensten gevraagd naar hun inschatting van de eigen naleving.
89 Het resultaat van de validatiegesprekken was zeer waardevol. Daar waar inkoopvolumes niet
overeenkwamen met de inschatting van de organisatie, is onderzocht waaraan dat lag. In enkele
gevallen was dit aanleiding om de inkoopvolumes voor een bepaald inkooppakket voor de gehele
sector te herzien. Het aantal Europese aanbestedingen dat geteld was in de TED-database bleek
overeen te komen met de eigen registraties van de aanbestedende diensten. Waar Europese
aanbestedingen ontbraken, bleek dat dit veroorzaakt was doordat de naam van de aanbestedende
dienst niet expliciet opgenomen was in de aankondiging.

Meetmethodiek

86

B

Inkooppakketindeling

1 Een inkooppakket is een set van diensten, leveringen of werken die bij één leverancier ingekocht
kan worden. Een belangrijk uitgangspunt van dit onderzoek is dat de aanbestedende dienst vanuit de
eigen behoefte en inkoopstrategie een inkooppakket samenstelt.
2 De inkooppakketindeling die in de nalevingsmeting 2006 is gebruikt (zie tabel B.1) geeft per
inkooppakketten:
(a) Het soort inkooppakket (levering, dienst, werken of 2B-dienst);
(b) De homogeniteit (homogeen of ‘beperkt homogeen’);
(c) De gangbare contractduur;
(d) Eventueel dat het pakket niet nader onderzocht wordt. Hiervan is sprake als het pakket niet
aanbestedingsplichtig is (zoals de huur van gebouwen) of te divers van karakter is (zoals reisen verblijfskosten).
3 De gehanteerde inkooppakketindeling (zie tabel B.1) bouwt voort op lijst die gebruikt is voor
de nalevingsmeting Europees aanbesteden 2004. De lijst is gebaseerd op de breed gehanteerde
PIA-indeling in inkooppakketten. (Sector)specifieke aanvullingen, aanscherpingen en aanpassingen
zijn gedaan op basis van een bijeenkomst met de klankbordgroep, input van adviseurs van
Significant met veel inkoopervaring binnen verschillende sectoren, de wetenschappelijke toetscommissie en de juridische validatie door het accountantskantoor Stibbe.
4 In tabel B.1 is ten opzichte van 2004 is een aantal wijzigingen aangebracht:
(a) Er zijn enkele inkooppakketten bijgekomen om de lijst completer te maken. Voorbeelden zijn
‘tolken en vertalers’ (pakket 410), ‘sloopwerkzaamheden’ (pakket 605) en ‘aanschaf grond’
(pakket 606’);
(b) Er zijn enkele inkooppakketten samengevoegd, omdat de dagelijkse praktijk uitwijst dat deze
over het algemeen gezamenlijk worden ingekocht. Voorbeelden hiervan zijn ‘aanschaf en
installatie hardware (inclusief onderhoud)’ (pakket 301), hieraan is telefoonapparatuur
toegevoegd (voorheen een apart pakket);
(c) De homogeniteit is aangepast aan de praktijk: enkele pakketten worden ‘beperkt homogeen’.
De kennis en ervaring van de klankbordgroepleden was richtinggevend;
(d) Ter verduidelijking van de betekenis van de inkooppakketten is van een aantal pakketten de
namen gewijzigd. Inhoudelijk zijn deze inkooppakketten niet veranderd;
(e) De contractduur is aangepast aan de praktijk. Hiervoor is vooral de kennis en ervaring van de
klankbordgroepleden richtinggevend geweest.

Inkooppakketindeling

87

Inkooppakket

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

101

PERSONEELSGERELATEERDE
ZAKEN
Studie & opleiding

Niet nader onderzocht

-

-

102

Reis - & verblijfkosten

Niet nader onderzocht

-

-

1

103

Recruitment/werving & selectie

Dienst (2B)

Beperkt homogeen

2 jaar

1

104

Bedrijfskleding

Levering

Homogeen

4 jaar

1

105

ARBO

Dienst (2B)

Homogeen

4 jaar

1

106

Kinderopvang

Niet nader onderzocht

-

-

1

107

Representatiekosten

Niet nader onderzocht

-

-

1

108

Verhuis/detacheringskosten

Niet nader onderzocht

-

-

Groep

Pakketnummer

Inkooppakket

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

2

200

2
2

Groep

Pakketnummer

1

100

1
1

201

KANTOORINRICHTING EN
BENODIGDHEDEN
Kantoorartikelen

Levering

Homogeen

4 jaar

202

Kantoorinrichting

Levering

Homogeen

4 jaar

2

203

Kantoorapparatuur

Levering

Homogeen

3 jaar

2

204

Reproductie apparatuur

Levering

Homogeen

5 jaar

2

205

Papier

Levering

Homogeen

3 jaar

2

206

Drukwerk

Dienst

Homogeen

4 jaar

2

207

Vakliteratuur en abonnementen

Dienst

Homogeen

4 jaar

2

208

Archief apparatuur en kasten

Levering

Homogeen

1 jaar

Groep

Pakketnummer

Inkooppakket

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

3

300

3

301

Levering

Beperkt homogeen

3 jaar

3

302

Levering

Beperkt homogeen

5 jaar

3

303

Netwerken / infrastructuur
(aanschaf, beheer en onderhoud)

Levering

Beperkt homogeen

3 jaar

3

305

Telefoondienst vast en mobiel

Dienst

Homogeen

3 jaar

Groep

Pakketnummer

Inkooppakket

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

4

400

AUTOMATISERING /
TELECOMMUNICATIE
Aanschaf en installatie hardware
(inclusief onderhoud)
Aanschaf en installatie software
(inclusief onderhoud van standaard
software)

4

401

ADVISEURS EN FLEXIBELE
ARBEID
Interim management

Niet nader onderzocht

-

-

4

402

Uitzendkrachten

Dienst (2B)

Homogeen

4 jaar

4

403

Organisatie- en formatieadvies

Dienst

Beperkt homogeen

4 jaar

4

404

Beleidsondersteunend onderzoek

Niet nader onderzocht

-

-

4

405

ICT advies en ondersteuning

Dienst

Beperkt homogeen

4 jaar

4

406

4

407

4

408

4

409

4

410

Juridisch onderzoek en advies
Communicatie, PR en
marketingadvies
Accountants en financieel advies
Ingenieurs-, milieu- en
laboratoriumdiensten
Tolken en vertalers

Inkooppakketindeling

Niet nader onderzocht

-

-

Dienst

Beperkt homogeen

2 jaar

Dienst

Homogeen

4 jaar

Dienst

Beperkt homogeen

4 jaar

Dienst

Homogeen

4 jaar

88

Groep

Pakketnummer

5

500

5

501

5

502

5

503

Inkooppakket
VERVOER, EMBALLAGE,
VERZEKERINGEN
Dienst-/lease vervoersmiddelen

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

Levering

Homogeen

4 jaar

Niet nader onderzocht

-

-

Dienst

Homogeen

3 jaar

5

504

Vracht/ porti/ verzendkosten
Goederenvervoer
(koeriersdiensten en andere
vervoer, excl. personenvervoer)
Bankkosten

Dienst

Homogeen

4 jaar

5

505

Verzekeringen

Niet nader onderzocht

-

-

5

506

Brandstof

Niet nader onderzocht

-

-

Groep

Pakketnummer

Inkooppakket

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

6

600

6
6
6

601

AANSCHAF/HUUR GEBOUWEN,
INSTALLATIES
Aanschaf gebouwinstallaties

Levering

Beperkt homogeen

1 jaar

602

Aanschaf vaste inrichting

Niet nader onderzocht

-

-

603

Huur gebouwen etc.

Niet aanbestedingsplichtig

-

-

6

604

Realisatie/renovatie Burger- en
Utiliteitsbouw, nieuwbouw

Werk

Beperkt homogeen

2 jaar

6

605

Sloopwerkzaamheden

Werk

homogeen

1 jaar

6

606

Aanschaf grond

Niet aanbestedingsplichtig

-

-

Groep

Pakketnummer

Inkooppakket

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

7

700

EXPLOITATIE, BEHEER
GEBOUWEN, INSTALLATIES

7

701

Onderhoud bouwkundig

Dienst

Beperkt homogeen

4 jaar

7

702

Onderhoud E-installaties

Dienst

Beperkt homogeen

4 jaar

7

703

Onderhoud W-installaties

Dienst

Beperkt homogeen

4 jaar

7

704

Schoonmaak

Dienst

Homogeen

4 jaar

7

705

Beveiliging

Dienst (2B)

Homogeen

4 jaar

7

706

Catering

Dienst (2B)

Homogeen

4 jaar

7

707

Gas en Elektra

Levering

Homogeen

3 jaar

7

708

Water

-

709

Groenvoorziening

Niet aanbestedingsplichtig
Dienst

-

7

Homogeen

3 jaar

7

710

Afvalverwerking

Dienst

Homogeen

3 jaar

7

711

Bedrijfshulpverleningmateriaal

Levering

Homogeen

4 jaar

7

712

Dienst

Homogeen

4 jaar

7

713

(Interne) verhuiskosten
Overige kosten exploitatie
gebouwen

Niet nader onderzocht

-

-

Groep

Pakketnummer

Inkooppakket

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

8

800

8

801

Werk

Beperkt homogeen

2 jaar

8

802

Werk

Beperkt homogeen

2 jaar

8

803

Werk

Beperkt homogeen

2 jaar

8

804

Realisatie en groot onderhoud
groenvoorzieningen

Werk

Beperkt homogeen

2 jaar

8

805

Realisatie en groot onderhoud
waterkeringen

Werk

Beperkt homogeen

2 jaar

Inkooppakketindeling

GROND-, WEG- EN WATERBOUW (GWW)
Realisatie en groot onderhoud
wegennet
Realisatie en groot onderhoud
verkeers(regel)installaties
Realisatie en groot onderhoud
riolering

89

8

806

Realisatie en grootonderhoud
waterzuiveringsinstallaties

Werk

Beperkt homogeen

2 jaar

8

807

Realisatie en groot onderhoud
watersystemen en vaarwegen

Werk

Beperkt homogeen

2 jaar

8

808

Niet nader onderzocht

-

-

8

809

Dienst (2B)

Homogeen

2 jaar

8

810

Dienst (2B)

Homogeen

8

811

Dienst (2B)

Homogeen

8

812

Dienst (2B)

Homogeen

8

813

Dienst (2B)

Homogeen

8

814

Dienst (2B)

Homogeen

8

815

8

816

8

817

Overige werken in de GWWsector, realisatie en groot
onderhoud
Klein onderhoud wegennet
Klein onderhoud
verkeers(regel)installaties
Klein onderhoud riolering
Klein onderhoud
groenvoorzieningen
Klein onderhoud waterkeringen
Klein onderhoud
waterzuiveringsinstallaties
Klein onderhoud watersystemen
en vaarwegen
Overig (klein) onderhoud GWWsector
Openbare verlichting

8

818

Chemicaliën

8

819

Zout

Levering

Homogeen

1 jaar

8

820

Polymeren

Levering

Homogeen

1 jaar

Dienst (2B)

Homogeen

2 jaar
2 jaar
2 jaar
2 jaar
2 jaar
2 jaar

Niet nader onderzocht

-

-

Levering

Homogeen

1 jaar

Levering

Homogeen

1 jaar

8

821

Gereedschappen en klein materiaal

Levering

Homogeen

3 jaar

8
8

822
824

Levering
Dienst (2B)

Homogeen
Homogeen

1 jaar
4 jaar

8

825

Levering

Homogeen

8

826

Parkeerapparatuur
Parkeerdienstverlening
(handhaving, garages, terreinen)
Gladheidsbestrijding materieel
(excl. Zout)
Tractie

Dienst

Homogeen

3 jaar
3 jaar

8

827

Realisatie en groot onderhoud
sportvelden, zwembaden,
speeltoestellen etc.

Werk

Beperkt homogeen

2 jaar

8

828

Klein onderhoud sportvelden,
zwembaden, speeltoestellen etc.

Dienst

Homogeen

2 jaar

Groep

Pakketnummer

Inkooppakket

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

9

900

Welzijn

9

901

Evenementen

Dienst (2B)

Homogeen

1 jaar

9

902

Leerlingenvervoer

Dienst

Homogeen

4 jaar

9

903

Aangepast vervoer (o.m. WVG,
CVV en patientenvervoer)

Dienst

Homogeen

4 jaar

Dienst

Homogeen

6 jaar
-

9

904

Openbaar Vervoer

9

905

Aanschaf kunst

9

906

Restauratie kunst

Niet aanbestedingsplichtig
Dienst

Homogeen

4 jaar

9

907

Reproducties kunst

Levering

Homogeen

1 jaar

9

908

Leermiddelen

Niet nader onderzocht

-

-

9

909

Overige Onderwijsgerelateerd

Niet nader onderzocht

-

-

9

910

Hulp bij het huishouden

Dienst (2B)

homogeen

2 jaar

9

911

Reintegratiediensten

Dienst (2B)

Homogeen

2 jaar

Inkooppakketindeling

90

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

Leveringen

Homogeen

4 jaar

Leveringen

Homogeen

1 jaar

Dienst (2B)

Homogeen

4 jaar

Dienst (2B)

Homogeen

4 jaar

Inkooppakket

Soort inkoop

Homogeniteit

Aantal
contractjaren

3 jaar

Groep

Pakketnummer

Inkooppakket

10

1000

Hulpverlening

10

1001

10

1002

10

1003

10

1004

Groep

Pakketnummer

11

1100

Blusmiddelen en -uitrusting
(aanschaf en onderhoud)
Geweldsmiddelen en uitrusting
Verkeersactiviteiten
(wegsleepregelingen)
Arrestantenzorg

11

1101

(Medische) zorg, laboratorium en
techniek
Voeding

Levering

Homogeen

11

1102

Linnen huur en wassen

Dienst (2B)

Homogeen

4 jaar

11

1103

Bedden

Levering

Homogeen

1 jaar
1 jaar

11

1107

Laboratorium meubilair

Levering

Homogeen

11

1108

Geneesmiddelen en distributie

Levering

Homogeen

4 jaar

11

1111

Verpleging & verzorging

Dienst (2B)

Homogeen

3 jaar

11

1112

Medisch onderzoek & begeleiding

Niet nader onderzocht

-

-

11

1114

Medische inventaris (excl bedden)
Aanschaf en onderhoud klein
apparatuur
Aanschaf en onderhoud groot
apparatuur
Medische hulpmiddelen en labproducten

Levering

Homogeen

4 jaar

Levering

beperkt homogeen

1 jaar

Levering

beperkt homogeen

4 jaar

Levering

beperkt homogeen

3 jaar

11
11
11

1116
1117
1118

Tabel B.1

Inkooppakketindeling

91

C

Naleving ZBO’s en agentschappen (casuïstisch)

1 Voor de ZBO’s en agentschappen is gekozen voor een casuïstische aanpak en is de naleving
bepaald voor vijf organisaties op basis van inkoopdiagnoses. De resultaten kunnen daarom niet
worden gegeneraliseerd voor de hele sector, maar hebben uitsluitend betrekking op de
steekproef.

Naleving in 2006
2 In onderstaande tabellen zijn de nalevingspercentages opgenomen voor het jaar 2006 voor
de vijf agentschappen en ZBO’s.

Agentschappen en ZBO's
Naleving op inkoopvolume
Agentschap/ZBO 1
Agentschap/ZBO 2
Agentschap/ZBO 3
Agentschap/ZBO 4
Agentschap/ZBO 5

Alle
leveringen
en diensten
94%
53%
83%
87%
83%

Leveringen Diensten
94%
94%
43%
62%
92%
81%
70%
94%
100%
77%

Tabel C.1: nalevingspercentage op inkoopvolume voor agentschappen/ZBO’s in 2006

Agentschappen en ZBO's
Naleving op aantal pakketten
Agentschap/ZBO 1
Agentschap/ZBO 2
Agentschap/ZBO 3
Agentschap/ZBO 4
Agentschap/ZBO 5

Alle
leveringen
en diensten
78%
37%
79%
77%
80%

Leveringen Diensten
88%
73%
33%
38%
67%
84%
73%
82%
100%
71%

Tabel C.2: nalevingspercentage op inkoopvolume voor agentschappen/ZBO’s in 2006

Naleving ZBO’s en agentschappen (casuïstisch)

92

3 Op basis van de brongegevens is geconstateerd dat er geen aanbestedingsplichtige werken
aanwezig zijn bij de organisaties uit de steekproef in 2006. Voor twee van de vijf organisaties is de
naleving op aantal inkooppakketten substantieel lager dan de naleving op inkoopvolume. Deze
twee hebben ook een lagere naleving dan de andere drie agentschappen en ZBO’s. Verder valt
op, dat de naleving voor diensten beter is dan voor leveringen, zowel op inkoopvolume als op
aantal pakketten.
4 Een belangrijke pakketgroep voor de agentschappen en ZBO’s uit de steekproef is ‘Adviseurs
en flexibele arbeid’. De mate van naleving op aantal pakketten in deze pakketgroep varieert
binnen de vijf organisaties van 100% tot 20%. Een andere pakketgroep die tenminste 10% van het
aanbestedingsplichtige volume van elke ZBO of agentschap bevat is ‘Automatisering en
telecommunicatie’. De spreiding in deze pakketgroep is kleiner. Twee van de vijf organisaties
kennen op deze pakketgroep een naleving op aantal pakketten van 100%. Voor de andere drie is
de naleving tussen de 50% en 75%.

Trends in de naleving
5 In onderstaande figuur is de trend in het aantal getelde Europese aanbestedingen door
agentschappen en ZBO’s weergegeven over de periode 2003-2006.
Aandeel aanbestedingen tov totaal aantaal aanbestedingen van 5
agentschappen/ZBO's
40%
35%

Agentschap/ZBO 5

30%

Agentschap/ZBO 4

25%

Agentschap/ZBO 3

20%

Agentschap/ZBO 2

15%
Agentschap/ZBO 1

10%
5%
0%
2003

2004

2005

2006

Figuur C.1: aandeel aanbestedingen per jaar van vijf agentschappen/ZBO’s, uitgesplitst naar type
aanbesteding

Naleving ZBO’s en agentschappen (casuïstisch)

93

6 Voor alle vijf agentschappen/ZBO’s geldt dat het aantal aanbestedingen fluctueert in de loop
der jaren. Doordat er per individuele organisatie wordt gerapporteerd, is dit een logische trend,
immers een organisatie heeft niet elk jaar evenveel grote uitgaven die Europees aanbesteed
moeten worden. De agentschappen/ZBO’s drie en vier hebben in de afgelopen jaren de meeste
aanbestedingen uitgevoerd. Opmerkellijk is dat agentschap/ZBO vijf een relatief klein aandeel
heeft in het aantal aanbestedingen, maar daarentegen toch vergelijkbaar scoort als de
agentschappen/ZBO’s drie en vier. Een mogelijke verklaring is dat deze een beperkt aantal
aanbestedingsplichtige pakketten heeft en ook juist die pakketten heeft aanbesteed. Deze
organisatie heeft dus een goed beeld van haar uitgavenpatroon.

Conclusie
7 De naleving van de vijf agentschappen en ZBO’s varieert van 53% tot 94% op inkoopvolume.
De naleving is voor de vijf agentschappen en ZBO’s op inkoopvolume beter dan die op het aantal
inkooppakketten. Deze resultaten kunnen niet worden gegeneraliseerd voor de hele sector.

Naleving ZBO’s en agentschappen (casuïstisch)

94

D

Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek
rechtmatigheid gemeenten

Vergelijking met CDIU-gegevens
1 Een van de onderzoeksvragen van dit onderzoek is, in hoeverre de resultaten zich verhouden
tot de resultaten van het statistisch onderzoek dat door de CDIU wordt uitgevoerd. Het onderzoek van de CDIU is ter invulling van de statistiekverplichting volgend uit de Europese
aanbestedingsrichtlijnen. 27
2 De CDIU staat voor Centrale Dienst In- en Uitvoer en is een onderdeel van de
Belastingsdienst (Ministerie van Financiën). De gegevens van de CDIU worden verkregen uit een
jaarlijks onderzoek waarin aanbestedende diensten een vragenlijst krijgen toegestuurd. De
aanbestedende diensten wordt verzocht om in de vragenlijst aan te geven wat zij in dat jaar
Europees hebben aanbesteed en de lijst te retourneren aan de CDIU. Deze gegevens worden
vervolgens gerapporteerd aan de Europese Commissie. Hogescholen worden niet bevraagd door
de CDIU.
3 De vergelijking van de door de CDIU verzamelde gegevens met de getelde aanbestedingen
in de TED-database heeft ten doel vast te stellen in hoeverre de gegevens, die in het kader van
de statistiekverplichting over de Europese aanbestedingen worden verzameld, een volledig beeld
geven van het werkelijke aantal Europese aanbestedingen.
4 In de hiernavolgende tabellen zijn de gegevens van de CDIU gekoppeld aan de gegevens uit
de TED-database. In deze tabellen staan zowel de gegevens vermeld over de periode 20032004 28 als over 2005-2006. In beide tabellen zijn de volgende kolommen opgenomen:
(a) Het aantal getelde Europese aanbestedingen in de TED-database;
(b) Het aantal Europese aanbestedingen in de TED-database zonder dubbeltelling van de
percelen;
(c) Het aantal Europese aanbestedingen dat wordt gemeld bij de CDIU;
(d) De verhouding tussen het aantal aanbestedingen dat gemeld wordt bij de CDIU en het aantal
in de TED-database, gecorrigeerd voor de dubbeltellingen van de percelen.

27

De verplichting tot gegevensverstrekking is verder uitgewerkt in de ‘Regeling gegevensverstrekking

overheidsaanbestedingen en aanbestedingen in nutssector’ (zie Staatscourant nummer 99 d.d. 23 mei 1995,
laatstelijk gewijzigd Staatscourant nummer 25 d.d. 2 februari 1999).
28

Zie rapport ‘Nalevingsmeting aanbesteden 2004’.

Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek rechtmatigheid gemeenten

95

5 De tweede kolom is toegevoegd om een zuivere vergelijking tussen TED-database en CDIU
mogelijk te maken. Bij de CDIU-aantallen zijn percelen immers niet als aparte aanbestedingen
meegeteld, terwijl in de methodiek van dit onderzoek is vastgesteld dat één perceel gelijk is aan
één aanbesteding. De rechter kolom laat zien in hoeverre de vermelding bij de CDIU ten
opzichte van het aantal TED-aanbestedingen is gewijzigd in de onderzoeksperiode 2003-2004 en
2005-2006.

Sector

Aantal TED
(met
percelen)

2003-2004
Aantal TED
Aantal
(geen
CDIU
percelen)

Verhouding
CDIU - TED

Kerndepartementen

489

346

194

56%

Gemeenten

4.366

2.746

532

19%

Provincies

296

189

129

68%

Waterschappen

238

129

66

51%

Academisch Ziekenhuizen

194

128

58

45%

Hogescholen

84

42

-

-

Universiteiten

264

138

82

59%

Politieregio's

183

118

26

22%

Tabel D-1: het aantal getelde Europese aanbestedingen (met en zonder dubbeltelling voor percelen) in de
TED-database vergeleken met het aantal bij het CDIU aangemelde aanbestedingen in 2003 en 2004

Sector

Aantal TED
(met
percelen)

2005-2006
Aantal TED
Aantal
(geen
CDIU
percelen)

Verhouding
CDIU - TED

Kerndepartementen

712

503

86

17%

Gemeenten

5.741

3.381

1.122

33%

Provincies

501

327

177

54%

Waterschappen

321

197

88

45%

Academisch Ziekenhuizen

228

161

73

45%

Hogescholen

61

35

-

-

Universiteiten

243

180

69

38%

Politieregio's

161

88

37

42%

Tabel D-2: het aantal getelde Europese aanbestedingen (met en zonder dubbeltelling voor percelen in de
TED-database vergeleken met het aantal bij het CDIU aangemelde aanbestedingen in 2005 en 2006

6 Om uitspraken te doen over het aantal aanbestedingen van de aanbestedende diensten in de
sectoren waterschappen, hogescholen en politieregio’s is in dit onderzoek een steekproef
getrokken. De steekproef in de onderzoeksperiode 2005-2006 is lichtelijk gewijzigd ten opzichte
van de steekproef in de periode 2003-2004. Bij het vergelijken van het aantal aanbestedingen
tussen beide perioden op sectorniveau kan dit kleine verschillen veroorzaken.

Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek rechtmatigheid gemeenten

96

7 Duidelijk volgt uit beide tabellen dat het aantal aanbestedingen dat geregistreerd is door de
CDIU aanzienlijk lager is dan het aantal in de TED-database. Dit geldt zowel voor de periode
2003-2004 als voor 2005-2006, waarbij relatieve verschillen optreden - omhoog en omlaag tussen de sectoren. De verhouding tussen het aantal door de CDIU geregistreerde aanbestedingen en het aantal uit de TED-database is circa één op drie. Dit betekent concreet dat van
alle in de TED-database opgenomen aanbestedingen maar een derde wordt gerapporteerd aan
de Europese Commissie.
8 In het rapport ‘Naleving Aanbesteden 2004’ is de non-respons van de aanbestedende
diensten op de vragenlijst van de CDIU gegeven als deel van de verklaring van dit verschil. In de
periode 2005-2006 is dit ook deels het geval; de respons van de aanbestedende diensten op
sectorniveau varieert tussen 70 en 100%. De rest van het verschil wordt verklaard door het
onvolledig rapporteren van Europese aanbestedingen aan de CDIU.
9 Het is interessant het verschil in verhouding CDIU - TED te bestuderen op sectorniveau
tussen de twee perioden. De waterschappen en academisch ziekenhuizen laten een vergelijkbare
verhouding zien in de periode 2003-2004 en 2005-2006. De politieregio’s en gemeenten laten
een stijging zien in het aantal gemelde aanbestedingen bij de CDIU ten opzichte van het aantal
aanbestedingen in de TED.
10 De CDIU vermeldt voor de kerndepartementen zowel absoluut als relatief een sterke daling
van het aantal aanbestedingen in de periode 2003-2004 in vergelijking met 2005-2006. Deze
afname is goed te verklaren: in de periode 2003-2004 heeft een ministerie meer dan honderd
aanbestedingen aan de CDIU gemeld. In de onderzoeksperiode 2005-2006 heeft het
desbetreffende ministerie niet gerespondeerd.
11 Voor de provincies en universiteiten is de verhouding gedaald. Dit is opmerkelijk, aangezien
voor beide sectoren de respons op de vragenlijst van de CDIU 100% is. Een mogelijke verklaring
voor de daling zou kunnen zijn dat er binnen de aanbestedende diensten verschillende afdelingen
zijn die afzonderlijk aanbesteden en rapporteren. De afzonderlijke aanbestedingen zijn wél
geregistreerd in de TED-database, maar slechts een van de afdelingen heeft de vragenlijst van de
CDIU beantwoord en geretourneerd.
12 Uit de bovenstaande discussie kan worden afgeleid dat het aantal aanbestedingen dat gemeld
wordt aan de CDIU verre van volledig is. Deels kan dit verklaard worden door de non-respons
van de aanbestedende diensten; deels ook doordat het rapporteren van het aantal Europese
aanbestedingen door de aanbestedende diensten zeer onvolledig is. Daarmee geven de CDIUgegevens een onvolledig beeld van de stand van zaken met betrekking tot Europees aanbesteden
in Nederland. Het nut van het op deze wijze rapporten is hiermee zeer beperkt.

Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek rechtmatigheid gemeenten

97

Vergelijking met onderzoek rechtmatigheid gemeenten
Inleiding
13 Een van de onderzoeksvragen van dit onderzoek is om de resultaten ervan te vergelijken met
de resultaten van een onderzoek naar rechtmatigheidstoetsing bij gemeenten door de externe
accountant. Met ingang van het verslagjaar 2004 zijn gemeenten verplicht om de (externe)
accountant, naast de getrouwheid, ook de rechtmatigheid van de totstandkoming van de jaarrekening te laten controleren. Dit betekent dat de accountant moet onderzoeken of de baten,
lasten en balansmutaties van een gemeente in de jaarrekening tot stand zijn gekomen in overeenstemming met de geldende wet- en regelgeving. Het oordeel van de accountant moet tot uiting
komen in de tekst van de accountantsverklaring. Voor provincies geldt dezelfde verplichting met
ingang van het verslagjaar 2004. Hierop wordt in dit rapport verder niet ingegaan.
14 Recent zijn de resultaten verschenen van een onderzoek naar de stand van zaken met
betrekking tot rechtmatigheid en de rechtmatigheidstoets door accountants 29 . Dit onderzoek is
uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. Doelstelling was om ‘inzicht te verkrijgen in de strekking van de afgegeven verklaringen en over de
redenen die hebben geleid tot het afgeven van de verklaringen’. Voor het onderzoek zijn van alle
gemeenten de accountantsverklaringen over 2006 opgevraagd. Van 432 van de 458 gemeenten
(per 1 januari 2006) zijn deze ontvangen.
15 Belangrijk is om op te merken dat Europees aanbesteden slechts één onderdeel is van de
rechtmatigheidscontrole. In totaal zijn er drie criteria waarop accountants in het kader van de
rechtmatigheidscontrole moeten toetsen. Een hiervan is het voorwaardencriterium. Dit criterium
houdt onder meer in dat de besteding van gelden door gemeenten aan bepaalde eisen moet
voldoen. Deze eisen kunnen zijn vastgelegd in diverse soorten wet- en regelgeving, zoals voorschriften van de Europese Unie, (nationale) wetten, algemene maatregelen van bestuur, raads- of
collegebesluiten en verordeningen. Het voorwaardencriterium heeft, behalve op Europees
aanbesteden, betrekking op aanbesteden onder de Europese drempelbedragen en bijvoorbeeld
subsidieverstrekking en specifieke uitkeringen (ten behoeve van jeugdgezondheidszorg, kinderopvang, et cetera).

29

Zie Groei in rechtmatigheid, Onderzoek rechtmatigheid gemeenten 2006, Haute Consulting, Zwanenburg,

2008.

Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek rechtmatigheid gemeenten

98

16 Ten behoeve van alle onderdelen van de rechtmatigheidstoets moet de gemeente een
normenkader opstellen, waarin staat aangegeven op welke externe en interne wet- en regelgeving
de accountant moet toetsen. In een zogenoemd toetsingskader is vervolgens per artikel aangegeven of deze wel of niet in de controle moet worden meegenomen, en op welke manier
hierop moet worden getoetst (bijvoorbeeld wat eventuele financiële consequenties zijn). Dit
toetsingskader wordt eveneens opgesteld door de gemeente, daarbij desgewenst ondersteund
door de accountant. De accountant stelt tot slot, op basis van het normenkader en toetsingskader, een controleprotocol op. Deze geeft aan hoe de accountantscontrole precies in zijn werk
gaat.
17 In het kader van dit rapport wordt alleen ingegaan op het onderdeel Europees aanbesteden.
Haute Consulting heeft over dit aspect een aanvullend onderzoek uitgevoerd om ‘te bepalen of
er een verband bestaat tussen de omvang van de gemeenten en de omvang van de door de
accountant geconstateerde bevindingen met betrekking tot Europese aanbestedingen’.

Conclusies onderzoek rechtmatigheid gemeenten
Algemene conclusies
18 Belangrijkste conclusie van het onderzoek naar de rechtmatigheidstoetsing bij gemeenten is dat
over 2006 65% van de gemeenten een verklaring met een goedkeurend oordeel heeft ontvangen en
2% een verklaring met een afkeurend oordeel. Bij 8% heeft de accountant een verklaring met
beperking afgegeven, en bij 25% een oordeelsonthouding. Verklaringen met een oordeelsonthouding
(25%) zijn vaak afgegeven in gevallen waarin de interne controle onvoldoende was of onvoldoende
aantoonbaar was gemaakt.
19 In tabel C-3 is aangegeven wanneer een verklaring met welke strekking wordt afgegeven,
uitgedrukt als percentage van de totale lasten. Een goedkeurende verklaring wordt dus bijvoorbeeld alleen afgegeven indien de fouten in de jaarrekening ten hoogste 1% en de onzekerheden
ten hoogste 3% van de lasten uitmaken. Hierbij worden fouten en onzekerheden met betrekking
tot alle criteria bij elkaar opgeteld, dus niet alleen die op het gebied van Europees aanbesteden.
Goedkeuringstolerantie

Goedkeurend

Beperking

Fouten in de jaarrekening

≤ 1%

>1% en ≤ 3%

Onzekerheden in de jaarrekening

≤ 3%

>3% en ≤ 10%

Oordeelsonthouding

Afkeurend
> 3%

> 10%

Tabel D-3: goedkeuringstoleranties accountantscontroles

Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek rechtmatigheid gemeenten

99

20 Het percentage gemeenten dat een verklaring met een goedkeurend oordeel heeft ontvangen,
is tussen 2004 en 2006 sterk gestegen. In 2004, te beschouwen als een niet-vrijblijvend proefjaar, lag
dit percentage nog op 12%. In 2005 is dit gestegen naar 45%, en in 2006 dus naar 65%.
Conclusies met betrekking tot Europees aanbesteden
21 Bij 56 gemeenten (13% van het totaal) is in de bevindingen van de accountant over 2006 een
opmerking gemaakt over de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen. Dit percentage is
vrijwel onveranderd gebleven ten opzichte van 2004 (12%) en 2005 (15%).
22 Van de 56 gemeenten in 2006 hebben 26 gemeenten een verklaring ontvangen met een
goedkeurend oordeel op het onderdeel rechtmatigheid. In acht gevallen 30 is een verklaring met
een afkeurend rechtmatigheidsoordeel afgegeven, waarbij rechtmatigheid met betrekking tot
Europees aanbesteden in meer of mindere mate een rol heeft gespeeld. In totaal zijn bij deze 56
gemeenten 117 bevindingen met betrekking tot Europees aanbesteden geteld 31 . Relatief de
meeste hiervan worden geconstateerd bij gemeenten met een inwoneraantal tussen de 20.000 en
50.000; in hoofdzaak hebben deze betrekking op de aanbesteding van diensten.
23 Accountants noemen voor de 117 bevindingen de volgende oorzaken:
(a) Ontbreken van systeem ter waarborging, vastlegging (24 keer);
(b) Onvoldoende interne controle (17);
(c) Niet aanbesteed (24);
(d) Te volgen procedure (52). 32

Vergelijking nalevingsmeting en onderzoek rechtmatigheid
24 De onderzoeksresultaten van het onderhavige onderzoek en het onderzoek naar de rechtmatigheidstoets bij gemeenten zijn om diverse redenen niet direct met elkaar te vergelijken:
(a) De doelstellingen en scope van de Nalevingsmeting Europees aanbesteden en de rechtmatigheidstoets voor gemeenten zijn verschillend. Verderop in deze paragraaf worden de
verschillen toegelicht;

30

Geteld over alle gemeenten is negen keer een afkeurend oordeel afgegeven.

31

Uit het rapport Groei in rechtmatigheid is niet eenduidig af te leiden of deze 117 bevindingen alleen

betrekking hebben op Europees aanbesteden, of ook op staatssteun en interne inkoop- en
aanbestedingsregelgeving. Uitgegaan is van de eerstgenoemde optie.
32

Bijvoorbeeld het niet of te laat bekend maken van de gevolgde procedure.

Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek rechtmatigheid gemeenten

100

(b) De gemeten grootheden zijn verschillend:
(i) De rechtmatigheidstoets beoordeelt of eventuele fouten en onzekerheden in de jaarrekening van een individuele gemeente binnen de tolerantiemarges vallen. Het onderzoek rechtmatigheid geeft aan bij welk deel van de gemeenten dit het geval was;
(ii) De nalevingsmeting laat zien, voor de hele populatie van gemeenten, welk deel van het
aanbestedingsplichtige inkoopvolume ten onrechte niet Europees is aanbesteed;
(c) De gehanteerde meetmethoden bij de Nalevingsmeting aanbesteden en de rechtmatigheidstoets zijn verschillend. Verderop in deze paragraaf worden de verschillen toegelicht.
Vergelijking doelstellingen en scope
25 Er is een aantal verschillen te noemen in de doelstelling en scope van de nalevingsmeting en
de rechtmatigheidstoets door de accountant. De rechtmatigheidstoets is een controle op de
rechtmatigheid van financiële transacties en de financiële verantwoording. De doelstelling van de
Nalevingsmeting Europees aanbesteden echter is beleidsmatig en niet primair gericht op rechtmatigheid. De onderzoeksresultaten van de nalevingsmeting moeten een beeld opleveren van de
naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen en de ontwikkelingen daarin, om het huidige
Rijksbeleid te kunnen evalueren en eventueel aan te passen.
26 Verder merken de onderzoekers op dat de rechtmatigheidstoets door accountants primair
gericht is op de interne controle op en de borging van de Europese aanbestedingsrichtlijnen
binnen de gemeente, zonder alle concrete situaties die zich in het verslagjaar hebben voorgedaan
per stuk te beoordelen. De accountant baseert zich hierbij deels op de door de gemeente zelf
aangeleverde informatie over de naleving van de Europese aanbestedingsrichtlijnen. De rechtmatigheidstoets beoordeelt dus maar in beperkte mate de feitelijke naleving. De nalevingsmeting
doet juist een uitspraak over het resultaat (heeft er wel of geen Europese aanbesteding plaatsgevonden), zonder naar de interne organisatie en borging te kijken.
27 Ten slotte kijkt de rechtmatigheidstoets veel breder dan alleen naar Europees aanbesteden.
De accountant beoordeelt, zoals gezegd, eveneens een groot aantal andere
rechtmatigheidsaspecten.
Vergelijking meetmethodes
28 Ook qua gehanteerde meetmethoden zijn er verschillen tussen de rechtmatigheidstoetsing bij
gemeenten en de nalevingsmeting. Zoals gezegd richt de accountantscontrole zich vooral op de
interne borging en controle. Pas in tweede instantie vormt de accountant zich aan de hand van
deelwaarnemingen een oordeel over de 'feitelijke' rechtmatigheid met betrekking tot Europees
aanbesteden.

Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek rechtmatigheid gemeenten

101

Het aantal en de diepgang van de deelwaarnemingen is afhankelijk van het 'restrisico' zoals dat
wordt geschat door de accountant. De accountantscontrole zal in de praktijk niet het volledige
inkoopvolume van een gemeente omvatten, maar een gedeelte ervan.
29 Een ander verschil is de omgang met het begrip 'homogeniteit' (wat moet wel en niet bij
elkaar worden opgeteld?). In de nalevingsmeting is dit begrip geoperationaliseerd in stap 2 van de
onderzoeksmethodiek die elders in het rapport is besproken. De toets op rechtmatigheid door
de accountant, op basis van een deelwaarneming, vindt plaats aan de hand van de kostensoorten
uit de financiële administratie van een gemeente en de crediteuren die onder een kostensoort zijn
geboekt. De indeling in kostensoorten is in het algemeen niet gericht op het clusteren van uitgaven die vanuit inkoop- en aanbestedingsperspectief bezien een samenhangend geheel vormen.
Ook komt het in de praktijk vaak voor, vooral bij grotere gemeenten, dat verschillende diensten
binnen een gemeente verschillende rekeningenschema's hanteren. Hierdoor wordt het optellen
van gelijksoortige uitgaven over alle diensten bemoeilijkt. De rechtmatigheidstoets strekt zich niet
zover uit dat de accountants alle kostensoorten en crediteurengegevens vanuit aanbestedingsperspectief combineren om inzicht te verkrijgen in gelijksoortige uitgaven.
30 Hierbij merken de onderzoekers tevens op dat de manier waarop een individuele gemeente de
borging van de aanbestedingsrichtlijnen organiseert, mede bepalend is voor de manier waarop de
accountantscontrole kan worden uitgevoerd. De interpretatie van de Europese aanbestedingsrichtlijnen op het punt van homogeniteit van gelijksoortige uitgaven kan per organisatie verschillend
zijn ingevuld en daarmee afwijken van de interpretatie zoals deze bij de Nalevingsmeting Europees
aanbesteden 2006 is gehanteerd.
31 Een laatste verschil betreft de goedkeuringstoleranties (zie eerdere tabel) waarmee bij de
toets op rechtmatigheid wordt gewerkt. Een fout die een gemeente heeft gemaakt op het gebied
van Europees aanbesteden leidt daardoor niet automatisch tot een afkeurende verklaring of een
verklaring met beperking, indien de financiële consequenties binnen de tolerantiemarges vallen.
De bevindingen worden wel altijd vermeld, dus ook een opmerking van de accountant bij een
goedkeurende verklaring staat in het verslag.
32 Ook moet worden bedacht dat de tolerantiemarges betrekking hebben op de totale lasten
van een gemeente, waarvan het (aanbestedingsplichtige) inkoopvolume deel uitmaakt. Andere
lasten betreffen bijvoorbeeld de salarissen van het personeel, kapitaallasten en subsidies. Een
tolerantiemarge van 1% van de totale lasten betekent dus een aanzienlijk grotere marge wanneer
deze wordt afgezet tegen het aanbestedingsplichtig inkoopvolume van een gemeente. Daar
tegenover staat dat de tolerantiemarges gelden voor alle fouten en onzekerheden, dus niet alleen
die op het gebied van Europees aanbesteden. De nalevingsmeting hanteert geen tolerantiemarges.

Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek rechtmatigheid gemeenten

102

Conclusie met betrekking tot de rechtmatigheidstoets gemeenten
33 Uit het voorgaande kan worden geconcludeerd dat de nalevingsmeting en de toets op
rechtmatigheid door accountants niet direct met elkaar kunnen en moeten worden vergeleken.
Wel bevestigt de uitkomst van het onderzoek naar de rechtmatigheidstoets dat de naleving van
de Europese aanbestedingsrichtlijnen nog lang niet overal is geborgd, getuige het relatief grote
aantal bevindingen met betrekking tot dit onderwerp in 2004, 2005 en 2006.

Vergelijking met CDIU-gegevens en onderzoek rechtmatigheid gemeenten

103

E

Opdrachtgever, onderzoeksteam en overige
betrokkenen

Opdrachtgever
1 Het opdrachtgeverschap namens de Directie Europa, Mededinging en Consumenten van het
Ministerie van Economische Zaken is ingevuld door de heer C.P. (Kees) Maan en mevrouw N.
(Nelleke) Trappenburg.

Begeleidingscommissie
2 Het onderzoek is namens de opdrachtgever begeleid door de onderstaande commissieleden:
(a) M. (Marnix) Dijkman - Ministerie van Binnenlandse Zaken;
(b) J. (Jacob) Knoops - Waterschap Rivierenland;
(c) G. (Guust) Linders - Vereniging van Nederlandse Gemeenten;
(d) J.C. (Carel) van der Lippe - Regie Bureau Inkoop Rijksoverheid;
(e) C.J. (Kees) Tazelaar - PIANOo.

Klankbordgroep stakeholders
3 In dit onderzoek is dankbaar gebruikgemaakt van de expertise en ervaring van de volgende
personen:
(a) N. (Nico) van de Boor - Universitair Medisch Centrum St. Radboud;
(b) P. (Pauline) Bos - Hoogheemraadschap van Delfland;
(c) P. (Paul) Jacobs - Technische Universiteit Eindhoven;
(d) R. (Remco) de Jong - Provincie Noord-Brabant;
(e) H. (Hub) Keulen - Fontys Hogescholen;
(f) P. (Peter) van der Knaap - Ministerie van Justitie;
(g) M. (Marlies) van de Laar - Leids Universitair Medisch Centrum;
(h) M. (Michiel) van Otterloo - Wageningen Universiteit Research Centrum;
(i) O. (Odile) Uijlenbroek - Provincie Noord-Holland;
(j) B. (Beppie) Wijnties - Gemeente Breda.

Opdrachtgever, onderzoeksteam en overige betrokkenen

104

Wetenschappelijke toetscommissie
4 De wetenschappelijke toetscommissie bestond uit:
(a) Prof. dr. G.W.A. (Gert-Wim) van de Meent - Hoogleraar aanbestedingsrecht, Universiteit van
Amsterdam;
(b) Prof. dr. C.C.P. (Chris) Snijders - Hoogleraar Sociologie van Technologie en Innovatie,
Technische Universiteit Eindhoven;
(c) Prof. dr. J. (Jan) Telgen - Hoogleraar inkoopmanagement en Besliskunde, Universiteit Twente.

Onderzoeksteam
5 Namens Significant waren de volgende personen bij het onderzoek betrokken:
(a) Drs. E.M. (Esther) Sluis-Thiescheffer - projectleider;
(b) Drs. B. (Bert) Karssen - eindverantwoordelijk partner;
(c) Drs. M. (Michiel) Blom;
(d) Ir. M. (Madelein) Hofmijster;
(e) H.J.M. (Harmke) Duijnisveld Msc;
(f) Ir. P.A.C. (Patrick) Tazelaar.
6 Namens advocatenkantoor Stibbe hebben de volgende personen deelgenomen aan het
onderzoek:
(a) Mr. D.R. Versteeg;
(b) Mr. D.C. Orobio de Castro.
7 Namens registeraccountants en belastingadvieskantoor Crop hebben aan dit onderzoek
meegewerkt:
(a) Mr. O. (Olga) Kempers;
(b) Mr. C. (Chris) Blankesteijn;
(c) Mr. P. (Petra) Brouwer.

Opdrachtgever, onderzoeksteam en overige betrokkenen

105