Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2033
Vragen van het lid Ulenbelt (SP) aan de Staatssecretaris van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid over rentegevoeligheid als molensteen om nek pensioenen
(ingezonden 18 maart 2015).
Antwoord van Staatssecretaris Klijnsma (Sociale Zaken en Werkgelegenheid)
(ontvangen 21 april 2015)
Vraag 1
Bent u het eens met de FNV dat de lage rente een steeds grotere molensteen
om de nek van de Nederlandse pensioenen wordt?1 Zo nee, waarom niet?
Antwoord 1
De pensioenen hebben inderdaad last van de aanhoudende lage rente. Bij
een lage rente is meer geld nodig om alle toegezegde pensioenen te
bekostigen. Afhankelijk van de mate van renteafdekking dalen op dit moment
de beleidsdekkingsgraden van pensioenfondsen. Het moment waarop de
pensioenen weer volledig aan de inflatie kunnen worden aangepast, kan
hierdoor verder naar achteren schuiven. Een lage rente kan eveneens
gevolgen hebben voor de hoogte van de pensioenpremies. Het fondsspecifieke effect hangt af van de gekozen systematiek voor het vaststellen van de
kostendekkende premie.
Vraag 2
Wat zijn volgens u de gevolgen van het opkoopprogramma van de Europese
Centrale Bank voor de dekkingsgraden van de pensioenfondsen? Heeft u
en/of De Nederlandsche Bank (DNB) daar onderzoek naar gedaan?
Antwoord 2
Het Extended Asset Purchase Programme van de Europese Centrale Bank
(ECB-programma) is in maart 2015 van start gegaan en duurt in beginsel tot
en met september 2016. Vanaf het moment dat het ECB-programma bekend
is gemaakt, zijn de marktrentes gedaald. Dit heeft gevolgen voor de dekkingsgraden van pensioenfondsen. De dekkingsgraden worden echter niet alleen
door de rente beïnvloed, maar ook door beleggingsrendementen en
actuariële factoren. Daar komt bij dat veel pensioenfondsen hun renterisico in

1

ah-tk-20142015-2033
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

http://www.fnv.nl/over-fnv/nieuws/nieuwsarchief/2015/maart/1027055rentegevoeligheid_molensteen_om_nek_nederlandse_pensioenen/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

meer of mindere mate hebben afgedekt. Het afzonderlijke effect van het
ECB-programma op fondsspecifieke dekkingsgraden kan daarom niet worden
gekwantificeerd.
Vraag 3
Wat zijn de gevolgen voor de koopkracht van pensioenen op korte en langere
termijn?
Antwoord 3
Mede door het stabiliserende effect van het nieuwe financieel toetsingskader
(ftk) zijn op de korte termijn nauwelijks gevolgen te verwachten voor de
koopkracht van pensioengerechtigden. De koopkracht wordt vooral bepaald
door de mate waarin pensioenen aan de prijsontwikkeling worden aangepast,
respectievelijk worden gekort. De beleidsdekkingsgraad van de meeste
pensioenfondsen zal in de loop van 2015 naar verwachting dalen. In dat geval
moeten meer fondsen een herstelplan opstellen. In het nieuwe ftk hebben zij
een termijn van 10 jaar om te herstellen naar het vereist eigen vermogen2.
Uit berekeningen van DNB blijkt dat bijna alle fondsen die begin 2015 een
tekort hadden, zich boven hun fondsspecifieke kortingsgrens bevonden. Een
uitgebreider beschrijving van de effecten van de rente binnen het nieuwe ftk
is opgenomen in het DNBulletin «Nieuw Financieel Toetsingskader vangt lage
rente geleidelijk op»3.
Voor de mate van indexatie heeft het ECB-programma op de korte termijn
nauwelijks gevolgen. Het merendeel van de pensioenfondsen had vóór de
start van dit programma al te weinig vermogen om de pensioenen te
indexeren. Als de marktrente nog geruime tijd op het huidige niveau blijft,
kan het moment waarop de pensioenen weer volledig kunnen worden
geïndexeerd, in de tijd opschuiven. In dat geval ontstaan op langere termijn
gevolgen voor de koopkracht van de pensioenen.
Vraag 4
Hoe kunnen pensioenfondsen zich beschermen tegen deze gevolgen?
Antwoord 4
Het merendeel van de pensioenfondsen beschermt zich al geruime tijd tegen
de gevolgen van een rentedaling. Nagenoeg alle pensioenfondsen hebben
een deel van hun bezittingen belegd in vastrentende waarden, zoals
staatsleningen en bedrijfsleningen. Om het renterisico verder te beperken,
houden veel fondsen in aanvulling op hun vastrentende waarden zogenoemde rentederivaten aan, zoals swaps en swaptions. Naar aanleiding van
de motie Vermeij c.s. worden de voor- en nadelen van renteafdekking en de
risico’s van rentederivaten momenteel onderzocht4.
Vraag 5
Wilt u tegemoet komen aan het verzoek van de FNV om op korte termijn met
werkgevers- en werknemersorganisaties te overleggen over bescherming van
pensioenrechten tegen de kunstmatig lage rente? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Als sociale partners een nieuwe invalshoek willen inbrengen, ben ik gaarne
bereid met hen hierover van gedachten te wisselen. Wel wil ik ervoor waken
om discussies over te doen die we in het kader van het nieuwe ftk meermalen hebben gevoerd.

2

Bij wijze van overgangsregeling mogen pensioenfondsen in 2015 rekenen met een hersteltermijn van 12 jaar. In 2016 bedraagt die termijn 11 jaar.
3
http://www.dnb.nl/nieuws/nieuwsoverzicht-en-archief/dnbulletin-2015/dnb320215.jsp
4
Kamerstukken II 2014–2015, 33 972, nr. 39

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2