Technologie en arbeidsmarkt: Hoe
Nederland de vruchten van de
deeleconomie kan plukken.
Position Paper van Floyd Sijmons (Directeur Helpling Nederland) voor het
rondetafelgesprek over ‘Technologie en Arbeidsmarkt’ van de Commissie Sociale Zaken
en Werkgelegenheid van de Tweede Kamer der Staten -Generaal, op 7 september 2015
Abstract: Nederland heeft de afgelopen decennia grote veranderingen op de arbeidsmarkt
doorgemaakt. Twintig jaar geleden was de vaste baan nog de norm, en werkte slechts een enkeling
van los contract naar los contract. Dit is anno 2015 flink veranderd: de Flex is niet meer uit de
arbeidsmarkt weg te denken. De wetgeving omtrent de Flex blijft echter suboptimaal. Door jarenlang
de ouderwetse vaste baan als heilig te beschouwen ontstond er een enorme nadruk op het
beschermen van vaste contracten, maar was er te weinig aandacht voor andere werkvormen. Op dit
moment staan we aan het begin van een nieuwe verandering: de opkomst van de deeleconomie. Om
hiervan de vruchten te kunnen plukken, is het zaak niet de fouten uit het verleden te herhalen. Hiertoe
moet proactief beleid gevoerd worden, waarbij niet de arbeidsmarkt van het verleden als wegwijzer
dient, maar de arbeidsmarkt van de toekomst. Als men deze stap durft te zetten, ligt er grote winst in
het verschiet. Zo kan de deeleconomie een grote rol spelen in het oplossen van de werkloosheid. Ook
kan zij de aansluiting met de arbeidsmarkt voor doelgroepen die deze lastig kunnen vinden aanzienlijk
verbeteren. In dit proces ligt ook de kans om een sociaal stelsel te scheppen dat bij de moderne
arbeidsmarkt past. Naast kansen voor de arbeidsmarkt biedt de deeleconomie ook andere voordelen.
Zo is zij inherent duurzaam - hoe meer men deelt, hoe efficiënter men met de beschikbare goederen
omgaat. Tenslotte zal het omarmen van de deeleconomie ervoor zorgen dat een groot deel van de
zwarte economie in de toekomst wit zal worden, zodat de fiscus er wel grip op heeft.

De basis van de deeleconomie is eeuwenoud, en oersimpel: je buurman bezit iets waarvan jij graag
gebruik wil maken. Dit “iets” kan van alles zijn: een huis, een paard, een ei, of een vaardigheid. In ruil
voor het gebruik van zijn “goed” lever jij een tegenprestatie, of betaal je met geld, zodat je buurman
op een later moment zelf toegang heeft tot iets wat hij nodig heeft. Dit eeuwenoude concept is door
de digitalisering echter flink veranderd. Waar je buurman vroeger fysiek bij je in de buurt diende te
zijn, hoef je hem tegenwoordig slechts digitaal te ontmoeten. Zo kunnen veel meer diensten dan
voorheen uitgewisseld worden. Dat dit concept gretige aftrek vindt, blijkt uit de enorme populariteit
van Uber, AirBNB en Helpling, mijn eigen bedrijf.
De deeleconomie is echter niet enkel een eeuwenoud concept, maar ook een concept dat naadloos
aansluit bij de Millennial - de jongvolwassen van nu. Dit heeft volgens onderzoek van de Amerikaanse
wetenschappers Strauss en Howe twee redenen: door herdefiniëring van het begrip van rijkdom, en
door een lust naar flexibiliteit. Waar vroeger rijkdom werd gedefinieerd in termen van bezit (ik heb
een prachtige auto), staat nu het hebben van toegang centraal (ik kan in een prachtige auto rijden
wanneer ik het wil). De lust naar flexibiliteit uit zich in een andere opstelling ten opzichte van werk en
omgeving. Voor de Millennial staat niet geld, maar juist (samen)leven centraal. Daar past de
deeleconomie perfect bij: ieder gebruikt zijn talenten om te kunnen werken voor de mensen om hem
heen, en zij doen het omgekeerde. Tevens komt er een nieuw arbeidspatroon tot stand: je werkt
wanneer je wilt, voor zoveel uren als je zelf noodzakelijk acht. Zo leeft de moderne jongvolwassene, in
tegenstelling tot zijn ouders, niet om te werken, maar werkt hij om te leven.
Alle bedrijven in de deeleconomie werken op grofweg dezelfde manier. Voor een kleine vergoeding
brengen zij individuele aanbieders van bepaalde diensten of goederen direct in contact met individuele
consumenten. De grote kracht van deeleconomiebedrijven rust in het feit dat zij het
bemiddelingsproces dat vroeger dagen kon duren - consument en aanbieder moesten elkaar immers
eerst vinden - binnen enkele minuten kunnen laten plaatsvinden. Om het voorbeeld van mijn eigen
bedrijf te gebruiken: zodra een schoonmaker eenmaal door onze grondige screening is gekomen, kan
hij binnen tien minuten een klus vinden. Na afronding van deze klus kan hij indien hij dat wil, gelijk
door - de volgende match is immers zo gemaakt.
De deeleconomie is dus een eeuwenoud concept, in een gloednieuwe, razendsnelle digitale jas. Zij is
echter niet meer uit de samenleving weg te denken: zij is immers een product van de huidige tijdsgeest.
Daarom zal zij ook de toekomst van Nederland tekenen. Het is aan u, volksvertegenwoordigers, om de
voorwaarden vorm te geven waarop zij dit zo goed mogelijk kan doen. Onder de juiste voorwaarden
kan de deeleconomie helpen met het verbeteren van verscheidene maatschappelijke thema’s, die
hierna uiteen worden gezet:






Aanpakken werkloosheid
Verbeteren aansluiting arbeidsmarkt voor doelgroepen die het daarmee problemen
ondervinden
Mogelijkheden creëren voor het vernieuwen en verbeteren van het sociale stelsel
Bevorderen duurzaamheid
Zwartwerken uitbannen

Ik zal elk van deze problemen benaderen vanuit mijn eigen oogpunt, dat van Helpling. Ik ben er echter
van overtuigd dat mijn bevindingen gelden voor de gehele deeleconomie.

Aanpakken werkloosheid
Nederland kent op dit moment een flinke werkloosheid: meer dan 600.000 mensen zijn op zoek naar
een baan, maar kunnen deze niet vinden. De deeleconomie kan hier echter uitkomst in bieden: hierin
is de vraag naar arbeid groot. Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat 89% van de mensen die via Helpling
een schoonmaker inhuren, voorheen nooit een schoonmaker hadden: zo creëert de deeleconomie
banen. Hierin kunnen “nieuwe” werklozen snel weer aan het werk - zonder dat er elders banen dienen
te verdwijnen. In het geval van Helpling kan een werkloos geworden thuiszorger of schoonmaker, na
screening, gelijk weer aan de slag in de schoonmaaksector. Om dit proces nog verder te verbeteren,
zouden ook overheidsinstellingen de deur richting de deeleconomie moeten openzetten. Zo zou het
UWV werklozen kunnen doorverwijzen naar Helpling. Dit doet zij op dit moment echter niet, met
goede reden: zij wordt door Den Haag afgerekend op afgesloten ‘arbeidscontracten’. Als
deeleconomisch platform leveren wij die niet: de schoonmaker heeft namelijk een arbeidsrelatie met
de klant, en niet met ons. Bij het Persoonsgebonden Budget en de Thuiszorg spelen dezelfde
problemen: door het ontbreken van een traditioneel contract mogen overheidsinstellingen niet met
ons samenwerken. De voorliefde voor het traditionele contract stoelt op het idee dat goede
arbeidsvoorwaarden enkel binnen dit contract kunnen bestaan. Dit idee is echter volstrekt
achterhaald. Zo werkt een schoonmaker via Helpling voor een premium t.o.v. de vaste arbeidsrelatie.
Hierdoor kan hij - net als een ZZP’er - zelf secundaire arbeidsvoorwaarden als pensioen en
arbeidsongeschiktheidsbescherming inkopen. De fixatie met het traditionele contract plaatst
verscheidene deeleconomiebedrijven in een lastig parket: wij kunnen en willen een grote rol spelen in
het aanpakken van de werkloosheid, maar mogen dit niet. Dat is jammer, want zo blijft een deel van
het banenpotentieel van de deeleconomie onbenut. Om dit te veranderen moet de overheid verder
leren kijken dan het traditionele arbeidscontract, en hiernaast ook moderne arbeidsrelaties op waarde
leren schatten.
Verbeteren aansluiting arbeidsmarkt voor doelgroepen die daarmee problemen ondervinden
Naast werkloosheid, kent de Nederlandse arbeidsmarkt een tweede probleem: vele mensen die
parttime werken, zouden dit graag voor meer uur in de week doen, maar kunnen geen werk vinden.
Dit geldt vooral voor mensen aan de onderkant van de samenleving en voor jongeren. Uit onderzoek
van Divosa, de vereniging van directeuren van sociale diensten, blijkt bijvoorbeeld dat de meerderheid
van de bijstandsgerechtigden die een deel van hun inkomen verdienen met een parttime baan, meer
willen werken. Zij hebben echter grote problemen met het vinden van dit werk. Dit is spijtig, aangezien
ze door parttime te werken hun kansen om uit de bijstand te geraken aanzienlijk vergroten - 40% van
de bijstandontvangers slaagde er in 2013 en 2014 in om uit de bijstand te komen. Daarnaast besparen
ze met werken de schatkist zo’n € 350 miljoen per jaar. Het zijn echter niet alleen de
bijstandsgerechtigden die het lastig vinden om naast een parttime baan ook elders werkzaamheden
te vinden. Ook andere - veelal lager opgeleide - parttimers en jongeren ondervinden dezelfde
problemen. Deze doelgroepen, die het duidelijk moeilijk hebben in de huidige arbeidsmarkt, zouden
zeer geholpen kunnen worden door op de kansen in de deeleconomie gewezen te worden. Zo zouden
zij bijvoorbeeld (na keuring) snel aan de slag kunnen als schoonmaker, of op een andere plek waar
vraag naar werk is. Bovendien kan men zelf zijn eigen uren bepalen. Daarnaast kan een baan in de
deeleconomie een springplank zijn naar een fulltime regulier contract, daar de vaardigheden die men
opdoet in een deeleconomiebaan goed inzetbaar zijn in volgende banen. Het is daarom zowel voor de
overheid, als voor de burger, goed als de overheid sociale instanties aanraadt mensen ook over de
mogelijkheden in de deeleconomie te informeren.

Mogelijkheden creëren voor het vernieuwen en verbeteren van het sociale stelsel
De vormgeving van ons sociale stelsel en onze secundaire arbeidsvoorwaarden dateert uit de jaren
’60. Een van de grondgedachtes bij het ontwerp van het toenmalige stelsel was dat werknemers in
principe hun hele leven bij dezelfde werkgever in dienst zouden zijn. Dit klopt al lange tijd niet meer
voor het grootste deel van de arbeidsmarkt. Voor “moderne” arbeidsvormen, zoals flexwerken, ZZPschap of werken in de deeleconomie past het stelsel zelfs totaal niet. Daardoor maken een miljoen
arbeiders1 geen kans op de voorzieningen in het oude stelsel. De optie die voor hen overblijft, is
particulier inkopen van secundaire arbeidsvoorwaarden zoals arbeidsongeschiktheidsverzekering,
pensioen en nabestaandenregelingen. Hoewel deze producten in de basis redelijk zijn vormgegeven,
missen zij toch een aantal voordelen van de “oude” garde. Zo mist men bijvoorbeeld de
schaalvoordelen van collectiviteit, kan men veelal geen pensioen opbouwen in de tweede pijler en is
er geen sprake van maatwerk en inspraak. Men had de kans tot hervorming al in een eerder jaar
kunnen aanpakken, maar dat is tot op heden niet gebeurd. Met de opkomst van de deeleconomie ligt
de kans om het sociale stelsel aan te passen aan de huidige arbeidsmarkt opnieuw voor het grijpen.
Het zou spijtig zijn als deze kans gemist wordt.
Bevorderen duurzaamheid
De kern van de deeleconomie is het delen en efficiënt gebruiken van goederen of diensten, die
voorheen slechts aan één persoon toebehoorden. Hierdoor is het gros van de deeleconomie inherent
duurzaam: in plaats van meerdere goederen, dient er nu nog maar één geproduceerd te worden.
Nederland neemt in vele aspecten van het duurzaamheidsdossier een voortrekkersrol in. Het zou een
groot goed zijn als ons land dit ook zou doen in de duurzame deeleconomie - bijvoorbeeld door het
toekennen van belastingvoordeel.
Zwartwerken uitbannen
Van de banen in de deeleconomie bestond een groot deel in het verleden voornamelijk slechts als
zwart werken. Zo blijkt uit onderzoek2 dat door Commissie Kalsbeek voor de regering is uitgevoerd dat
de schoonmakersector vóór Helpling voor ruim 75% uit zwart werken bestond. Dit had voor zowel
regering als werknemer grote nadelen. De regering werd door de grote zwarte sector tweemaal
geraakt. Ten eerste werd er geen belasting afgedragen over het zwarte werk. Ten tweede groeide door
de aanzienlijke hoeveelheid zwart werken het aanbod van echte banen aan de onderkant van de
arbeidsmarkt ook langzaam. Voor de werkgever is het immers goedkoper om een klus zwart aan te
bieden, zonder enige vorm van bescherming, dan om je werknemers te geven waar zij recht op hebben.
Voor de werknemer waren de nadelen nog groter. Ten eerste is uitbuiting in de zwarte sector uiterst
gemakkelijk. Ten tweede is het uiterst lastig om eruit weg te groeien: je opgedane ervaring bestaat
officieel niet, en je hebt - op papier - een periode van je leven niets gedaan. De bedrijven die in de
deeleconomie werken, openen voor deze werknemers de deur om van zwart werk, naar een échte
baan te gaan. Zo helpen zij bovendien de overheid. Het zou daarom goed zijn, als de overheid in de
sectoren waar zwart werken voorheen prevaleerde, niet in haar oude verbods-en-controle reflex
schiet, maar juist de innovatie stimuleert.

1

Uitgaande van CBS-cijfers met daar 1.9 miljoen flexwerkers, en 1.4 miljoen ZZP-ers
http://www.cbs.nl/nl-NL/menu/themas/arbeid-sociale-zekerheid/publicaties/arbeidsmarkt-vogelvlucht/kortetermijn-ontw/vv-positie-werkkring-arbeidsduur-art.htm
2
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2014/03/28/de-markt-voor-dienstverlening-aan-huis