Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1428
Vragen van het lid Karabulut (SP) aan de Staatssecretaris van Defensie over
twee laagvliegoefeningen in het oosten van Nederland (ingezonden 19 februari
2018).
Antwoord van Staatssecretaris Visser (Defensie) (ontvangen 14 maart 2018)
Vraag 1
Hoe beoordeelt u de vele klachten van de bevolking in Oost-Nederland als
gevolg van het geluidsoverlast van de oefeningen de Helicopter Weapons
Instructor Course (HWIC) en de Continuation Training NL 2018?1
Antwoord 1
Per brief van 18 januari 2018 (Kamerstuk 34 775 X, nr. 77) is de Kamer
geïnformeerd over de omgang met geluidhinderklachten van militaire
luchtvaartuigen.
Hinder en overlast is vervelend voor diegene die het treft, maar is onvermijdelijk bij dit soort oefeningen. Laagvliegoefeningen zijn noodzakelijk om de
inzetbaarheid van de krijgsmacht op peil te brengen en te houden, in het
belang van de veiligheid van Nederland. Voorafgaand aan oefeningen
informeert Defensie de betrokken regio’s via verschillende kanalen (o.a.
teletekst, websites, sociale media, via gemeenten en lokale media) en wordt
gewezen op de mogelijke overlast die de oefening veroorzaakt. Tijdens de
uitvoering van een oefening kan iedereen via een online klachtenformulier of
via een gratis telefoonnummer een melding van hinder indienen bij Defensie.
Meldingen van hinder worden in behandeling genomen en in voorkomend
geval wordt gezocht naar oplossingen om hinder te beperken. Naar aanleiding van de hinder bij stallen met dieren als gevolg van deze oefening, zijn
afspraken gemaakt met vertegenwoordigers van LTO Noord, om de overlast
bij stallen met dieren bij het vervolg van de oefening te beperken.

1

ah-tk-20172018-1428
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

«Luchtmachthelikopters vliegen nog 2 weken laag in Oost-Nederland» 08-02-2018
5 Chinooks-transporthelikopters, 3 Cougars-transporthelikopters en 5 Apache-gevechtshelikopters van het Defensie Helikopter Commando (DHC) oefenen de komende 3 weken in het
laagvliegen. Dat doen ze in delen van Oost-Nederland.
En ook «Tijdens de laagvliegperiode worden er 2 oefeningen gehouden: de Helicopter
Weapons Instructor Course (HWIC) en de Continuation Training (TAC: tactisch) NL 2018.»
https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2018/02/08/luchtmachthelikopters-vliegen-2-wekenlaag-in-oost-nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

Vraag 2
Waarom hebt u pas een beschikking gepubliceerd kort over de oefeningen?
Deelt u de mening dat een beroepsperiode van zes weken weinig zin heeft als
de oefening(en) kort na publicatie op 30 januari van het besluit al beginnen?2
Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2
Een aanvraag voor een ontheffing voor laagvliegen wordt altijd zorgvuldig
beoordeeld op verschillende aspecten. Deze beoordeling vindt eerst plaats
door het Commando Luchtstrijdkrachten (CLSK) en vervolgens door de
Militaire Luchtvaart Autoriteit (MLA). De veiligheid van het luchtverkeer en de
omgeving staat bij deze beoordeling voorop, maar ook aspecten zoals hinder
voor derden en natuurwaarden worden afgewogen. Uit de beoordeling door
de CLSK van de initiële aanvraag van 3 oktober 2017 bleek dat deze teveel
beperkingen meebracht voor het overig luchtverkeer. Naar aanleiding hiervan
heeft veelvuldig overleg plaatsgevonden tussen het Defensie Helikopter
Commando, de Staf van het Commando Luchtstrijdkrachten en de Militaire
Luchtvaart Autoriteit. Uiteindelijk heeft dit proces, waarbij is gelet op de
omvang en inhoud van de geplande oefeningen en de bijkomende risico’s,
niet eerder kunnen leiden tot een beschikking dan op 30 januari 2018.
De korte termijn waarop de beschikking is gepubliceerd laat de bezwaartermijn van zes weken onverlet. Van de mogelijkheid tot het indienen van
bezwaar is bij deze oefening gebruik gemaakt. Deze bezwaren zijn momenteel
in behandeling. Defensie onderschrijft dat een korte bezwaartermijn
voorafgaand aan een oefening minder effectief is voor omwonenden om
tegen een oefening in bezwaar te gaan. Beschikkingen waarmee grootschalige oefeningen bekend worden gemaakt, zullen voortaan in een zo vroeg
mogelijk stadium en bij voorkeur uiterlijk 4 weken voor de aanvang van een
oefening worden gepubliceerd. Er blijven altijd bijzondere omstandigheden
waarbij dit niet mogelijk is, bijvoorbeeld bij een ongeplande of urgente oefenof trainingsnoodzaak in verband met inzet.
Vraag 3
Klopt het dat op basis van de praktische ervaringen met de oefeningen voor
boeren en andere leden van de bevolking gesteld kan worden dat de
bepalingen van de beschikking zijn overtreden?3 Zo ja, op welke wijze komt u
klagers en niet klagers tegemoet?
Antwoord 3
In de beschikking van 30 januari 2018 staat dat aaneengesloten bebouwing,
ziekenhuizen, sanatoria en dergelijke worden vermeden. Onder «aaneengesloten bebouwing» worden mede begrepen haven- en industriegebieden. Bij «en
dergelijke» kunt u denken aan bijvoorbeeld andersoortige zorginstellingen
zoals psychiatrische inrichtingen en Tbs-klinieken. Voor bebouwing, waaronder begrepen stallen, geldt in het algemeen dat het overvliegen hiervan
zoveel mogelijk wordt vermeden. Deze bepalingen zijn niet overtreden.
Eventuele schade van hinder wordt zoveel mogelijk voorkomen. Naar
aanleiding van de hinder bij stallen met dieren als gevolg van deze oefening,
2

«Beschikking Ministerie van Defensie» 30 januari 2018
Bestuursstaf Nummer: MLA/005/2018 Militaire Luchtvaart Autoriteit «Ten behoeve van de
gezamenlijke oefening Helicopter Weapon Instructor Course (HWIC) en Continuation Training
(TAC: tactisch) NL 2018 wordt aan de gezagvoerders van de luchtvaartuigen van het Defensie
Helikopter Commando die deelnemen aan de oefening, ontheffing verleend van de minimum
VFR-vlieghoogte, bedoeld in paragraaf SERA.5005, onderdeel (f), van verordening (EU) nr.
923/2012, binnen het oefengebied (tijdelijk laagvlieggebied) Oost-Nederland», enz.
https://www.defensie.nl/onderwerpen/vliegbewegingen/downloads/besluiten/2018/01/31/
laagvliegen-helikopters-boven-oost-nederland
3
«Wow, deze helikopter van Defensie vliegt wel heel erg laag»
https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2304983/Wow-deze-helikopter-van-Defensie-vliegtwel-heel-erg-laag en «Helikopterpiloot: soms zie je te laat dat je naast een stal vliegt
Defensie heeft er «begrip voor dat mensen en dieren schrikken» van de laagvliegende
helikopters in de Achterhoek, maar de oefening gaat ondanks de klachten gewoon door.
https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2305076/Helikopterpiloot-soms-zie-je-te-laat-dat-jenaast-een-stal-vliegt en «Miljardair Melchers heeft hoop dat «oorlog» snel afgelopen is».
Omroep Gelderland, 9 februari https://www.omroepgelderland.nl/nieuws/2305230/MiljardairMelchers-heeft-hoop-dat-oorlog-snel-afgelopen-is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

zijn afspraken gemaakt met vertegenwoordigers van LTO Noord, om de
overlast bij stallen met dieren bij het vervolg van de oefening te beperken.
Schade aan vee of andere eigendommen, die onverhoopt toch zou ontstaan,
wordt vergoed. Claims in dat kader worden binnen Defensie afgehandeld
conform de «Regeling melding verkeers- en oefenschade Defensie».
Vraag 4
Waarom laat u de oefening doorgaan, terwijl u via de media stelt begrip
ervoor te hebben dat mensen en dieren schrikken van de laagvliegende
helikopters in de Achterhoek?4 Kunt u dat toelichten?
Antwoord 4
Op 18 januari 2018 (Kamerstuk 34 775 X, nr. 77) is de Kamer geïnformeerd
dat de meeste militaire operaties niet uitvoerbaar zijn zonder helikopters. Het
vliegen op lage hoogte, zeker bij duisternis en onder dreiging van een
tegenstander vergt specifieke training en ervaring. De vliegende bemanningen van de Nederlandse helikopters volgen een oefen- en trainingsprogramma om hen zo goed mogelijk voor te bereiden op een inzet. Om de
helikopterbemanningen goed voor te bereiden voor inzet en om de basisgereedheid van de Krijgsmacht te herstellen zijn laagvliegoefeningen noodzakelijk.
Het is niet mogelijk het oefenen met laagvliegen uit te stellen totdat vliegers
en helikopters operationeel worden ingezet bij bijvoorbeeld crisisbeheersingsoperaties of humanitaire hulpoperaties. In dat geval is de tijd te kort en de
training te veelomvattend om voldoende vliegers het trainingsprogramma te
laten doorlopen.
Vraag 5
Deelt u de opvatting dat het uitvoeren van dergelijke grootschalige laagvliegoefeningen niet in Nederland plaats kan hebben? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Nee.
Voor een goede inzetbaarheid van helikopterbemanningen moet, vanwege de
internationale veiligheidssituatie en vanwege de ondersteuning van civiele
autoriteiten, ook in Nederland zelf worden geoefend. Op 18 januari 2018
(Kamerstuk 34 775-X nr. 7) is de Kamer geïnformeerd dat laagvliegtraining al
zoveel mogelijk wordt uitgevoerd in het buitenland en dat er op het gebied
van laagvliegen internationaal weinig winst meer valt te behalen, omdat de
intensiteit ook daar al is gemaximaliseerd.
Grootschalige oefeningen vinden gemiddeld een tot twee keer per jaar
afgewisseld in Nederland dan wel in het buitenland plaats. In de Verenigde
Staten wordt regulier vier maal per jaar gedurende een maand getraind. In
zo’n maand vinden op meerdere momenten oefeningen van grotere omvang
plaats. Voor dit soort tactische oefeningen werd in het verleden gebruik
gemaakt van het oefenterrein Spadeadam in Groot-Brittannië. Omdat
oefeningen voor Britse eenheden daar voorrang krijgen voor oefeningen van
buitenlandse eenheden, hebben Nederlandse oefeningen in het verleden niet
altijd doorgang kunnen vinden. Daarom is besloten deze oefening in
Nederland te houden. Dit is ook zo gebeurd in het voorjaar van 2017 in de
omgeving van vliegveld Deelen. In het najaar van 2017 is er gedurende drie
weken grootschalig geoefend in de omgeving van Grafenwöhr, Duitsland.
Om de geoefendheid van helikopterbemanningen op peil te brengen en te
houden zijn naast oefeningen boven of op de daarvoor aangewezen
oefenterreinen in Nederland, ook incidenteel bijzondere oefeningen noodzakelijk waarbij niet de reguliere laagvlieggebieden worden gebruikt. Niet alleen
om de hinder, die onmiskenbaar gepaard gaat met dit soort oefeningen, over
Nederland te spreiden, maar ook om de oefenwaarde te vergroten.

4

«Legerheli’s mijden Achterhoekse stallen na gesprek met boeren»
Zie https://www.gelderlander.nl/achterhoek/legerheli-s-mijden-achterhoekse-stallen-na-gesprekmet-boeren~ae9f272a/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Vraag 6
Deelt u de mening dat de communicatiestrategie van Defensie tegenover de
bevolking van Oost-Nederland tekort is geschoten? Zo nee, waarom niet? Zo
ja, welke gevolgen heeft dat voor het beleid?
Antwoord 6
Nee, die mening wordt niet gedeeld.
Via verschillende kanalen (o.a. teletekst, websites, sociale media, via
gemeenten en lokale media) is op verschillende momenten in de tijd
gecommuniceerd over de te houden oefening. Gemeenten, landeigenaren en
omwonenden waar grond(radar)systemen zijn geplaatst, zijn hierover actief
geïnformeerd door middel van presentaties en (huis)bezoeken. Informatie
over vliegbewegingen en oefeningen zijn en worden ook bekend gesteld via
de website van Defensie en NOS teletekstpagina 766. Via diverse sociale
media-kanalen van de Koninklijke Luchtmacht is vanaf begin februari
informatie over deze oefening verstrekt. Op de eerste ochtend van de
oefening heeft een vertegenwoordiger van Defensie een interview gegeven
bij Omroep Gelderland, om een toelichting te geven over de oefening.
Naar aanleiding van deze oefening wordt de communicatie verbeterd door
LTO toe te voegen aan de lijst van te informeren instanties bij grootschalige
vliegoefeningen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4