Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 466

Wijziging van de begrotingsstaat van het
Ministerie van Financiën (IXB) voor het jaar 2020
(Derde incidentele suppletoire begroting inzake
noodpakket banen en economie 2.0 en
COVID-19 crisismaatregel SURE)

Nr. 15

BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 april 2021
Op 19 mei jl. heeft de Raad van de Europese Unie het noodinstrument
SURE goedgekeurd (European instrument for temporary support to
mitigate unemployment risks in an emergency). SURE is een instrument
voor tijdelijke steun om inkomensverlies van burgers als gevolg van de
COVID-19-uitbraak op te vangen en de toename in werkloosheid en de
gevolgen ervan te beperken, alsook sommige uitgaven ten behoeve van
gezondheid te financieren. Over de ontstaansgeschiedenis van SURE, de
inhoud van de verordening1 en de budgettaire gevolgen bent u onder
meer geïnformeerd middels mijn brief van 20 mei 2020.2 Daarnaast bent u
periodiek geïnformeerd over de uitvoeringsbesluiten waarmee de
Europese Commissie (de Commissie) wordt gemandateerd namens de
Unie een maximum bedrag aan een lidstaat uit lenen.
Met deze brief informeer ik u over een voorstel van de Commissie aan de
Raad voor aanpassing van de uitvoeringsbesluiten voor enkele lidstaten,
naar aanleiding van een aanvullend beroep dat deze lidstaten op SURE
hebben gedaan. Daarnaast informeer ik u over de eerste halfjaarlijkse
evaluatie van de Commissie over SURE welke op 22 maart jl. is gepubliceerd en over de SURE-obligaties die tot nu toe zijn uitgegeven.
Achtergrond SURE
De Europese Commissie kan onder SURE namens de Europese Unie tot
31 december 2022 voor 100 miljard euro aan leningen aantrekken op de
kapitaalmarkten of bij financiële instellingen om die vervolgens als
leningen aan lidstaten te verstrekken. Terugbetaling wordt gegarandeerd
door de marge onder het Eigenmiddelenplafond en de aanvullende
1

Verordening (EU) 2020/672 van de Raad van 19 mei 2020 betreffende de instelling van een
Europees instrument voor tijdelijke steun om het risico op werkloosheid te beperken in een
noodtoestand (SURE) als gevolg van de COVID-19-uitbraak.
2
Kamerstuk 35 466, nr. 3

kst-35466-15
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 466, nr. 15

1

bilaterale garantie die alle EU-lidstaten hebben afgegeven. De bilaterale
garanties lopen tot 31 december 2053.
Volgens de SURE-verordening kunnen landen die sinds 1 februari 2020 te
maken hebben met plots en sterk gestegen overheidsuitgaven als gevolg
van nationale maatregelen die rechtstreeks verband houden met
werktijdsverkortingsregelingen of soortgelijke maatregelen een lening
onder SURE aanvragen om de sociaaleconomische gevolgen van de
COVID-19 uitbraak op te vangen. Middelen die onder SURE worden
toegekend moeten hoofdzakelijk worden gebruikt voor dergelijke
maatregelen en, waar passend, ter ondersteuning van sommige
zorgmaatregelen, met name gerelateerd aan de werkplek.3 De verordening vereist dat de Commissie na een aanvraag door een lidstaat voor
SURE-middelen bovengenoemde stijging van de overheidsuitgaven
verifieert.
Op 26 september jl. zijn voor 16 landen uitvoeringsbesluiten voor gebruik
van SURE goedgekeurd door de Raad van de Europese Unie (de Raad). Ik
heb u hierover bericht middels mijn brief van 3 september jl.4 en met een
nadere appreciatie in de beantwoording van Kamervragen.5 Daarna is ook
een uitvoeringsbesluit voor leningen aan Hongarije goedgekeurd op
23 oktober en voor Ierland op 4 december. Hierover bent u op 15 oktober
jl.6 en op 3 december jl.7 over geïnformeerd. De meest recente aanvraag is
door Estland ingediend, waar u op 10 maart jl. over bent geïnformeerd8
en welke op 22 maart is goedgekeurd.
Voorgestelde uitvoeringsbesluiten
Onlangs heeft de Europese Commissie een voorstel voor een aangepast
uitvoeringsbesluit aan de Raad gedaan voor België, Malta, Cyprus,
Griekenland, Letland en Litouwen9. Deze aangepaste uitvoeringsbesluiten
zullen gezamenlijk leiden tot een additionele toekenning van SURE-middelen van 3,7 mld. euro. Na goedkeuring van deze uitvoeringsbesluiten is in totaal 94,3 miljard euro toegekend, van de maximaal 100
miljard euro (zie annex 1).
De meeste lidstaten hebben aanvullende aanvragen voor SURE gedaan
omdat de maatregelen die eerder in 2020 en 2021 zijn genomen om de
sociaal- economische impact van de coronacrisis voor werknemers en
zelfstandigen te adresseren, zijn verlengd. Daarnaast zijn er enkele nieuwe
maatregelen door deze lidstaten opgenomen. België heeft een aanvullende aanvraag gedaan voor 394 miljoen euro. Voor België gaat het om de
verlenging van werktijdverkortingsregelingen en een nieuwe maatregel
voor de toekenning van microkredieten aan zelfstandigen en eenmansbedrijven. Malta heeft een aanvullende aanvraag van 177 miljoen euro
gedaan om de verlenging van loontoeslagen te financieren. Cyprus heeft
een aanvullende aanvraag van 125 miljoen gedaan voor de financiering
van verscheidende maatregelen, waaronder het verlengen van loonsubsidies voor zelfstandigen en voor werknemers van bedrijven waarvan de
omzet is gedaald vanwege de coronacrisis, specifiek bedrijven in de
toeristensector, op voorwaarde van behoud van de dienstbetrekking.
Griekenland heeft een aanvullende aanvraag voor 2,5 miljard euro gedaan

3

Artikel 3 van de verordening
Kamerstuk 35 466, nr. 11
5
Vraag 26 in Kamerstuk 35 570 IX, nr. 30 en Kamerstuk 21 501-07, nr. 1720
6
Kamerstuk 35 466, nr. 12
7
Kamerstuk 35 466, nr. 13
8
Kamerstuk 35 466, nr. 14
9
EUR-Lex – 52021PC0104 – EN – EUR-Lex (Europa.eu)
4

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 466, nr. 15

2

voor de financiering van toelages voor werknemers wiens contract is
opgeschort en die in dienst zijn van bedrijven die vanwege de maatregelen van de Griekse autoriteiten hun activiteiten moesten staken of van
bedrijven die zwaar geraakt zijn door de pandemie. Daarnaast wordt de
sociale zekerheid van deze werknemers gefinancierd. De aanvullende
aanvraag van Letland beslaat 112,5 miljoen euro en is onder andere
bedoeld voor loonondersteuning van werknemers van bedrijven die ten
minste 20 procent omzetverlies zagen. Daarnaast worden toeslagen
gefinancierd voor ouders die niet vanuit huis konden werken en kinderen
tot 10 jaar hadden toen scholen en kinderopvang gesloten waren of die
voor hulpbehoevenden moesten zorgen. Litouwen heeft een aanvraag van
355 miljoen euro gedaan om werktijdverkortingsregelingen voor
werknemers te financieren, alsook uitkeringen voor zelfstandigen,
waaronder zelfstandigen in de agrarische sector.
De aanpassingen van de uitvoeringsbesluiten leiden niet tot het
aanpassen van de eerder afgesproken voorwaarden. Zo mogen de
lidstaten tot maximaal 18 maanden na goedkeuring van het uitvoeringsbesluit leningen inroepen en kunnen deze een maximale gemiddelde
looptijd hebben van 15 jaar. Op basis van het door de Raad goedgekeurde
uitvoeringsbesluit zal de Commissie daartoe de leenovereenkomsten met
de lidstaten aanpassen.
Het kabinet is van mening dat de maatregelen die België, Griekenland,
Malta, Cyprus, Letland en Litouwen middels de voorgestelde uitvoeringsbesluiten kunnen financieren, recht doen aan de doelstellingen en de
vereisten van SURE. Het kabinet heeft daarom ingestemd met de
voorliggende uitvoeringsbesluiten.
SURE: Taking Stock After Six Months
De Europese Commissie heeft op 22 maart jl. haar eerste halfjaarlijkse
evaluatie over SURE gepubliceerd.10 Dit is een vereiste zoals vastgelegd in
artikel 14(1) van de verordening.11 Het rapport gaat onder andere in op de
verleende financiële steun, de sociaaleconomische impact hiervan en de
bijhorende leningen die de Commissie namens de Unie hiervoor is
aangegaan.
De Commissie stelt dat de vraag naar SURE-middelen groot was. De
grootste bedragen werden toegekend aan Italië (27,4 miljard), Spanje
(21,3 miljard) en Polen (11,2 miljard). Aangezien volgens artikel 9(1) van
de verordening12 de grootste drie enveloppen gezamenlijk niet meer dan
60 procent van het maximale uitleenbedrag van SURE mogen beslaan,
zijn de aanvankelijke aanvragen van deze lidstaten naar beneden
bijgesteld.
Voor de eerste vier schulduitgiftes voor SURE t/m 17 november 2020 ter
hoogte van 53,5 miljard euro was ook veel belangstelling, wat onder
andere resulteerde in negatieve rentes voor de uitgiftes met looptijden
van t/m 15 jaar. De Commissie heeft ingeschat dat de lage rentes van deze
schulduitgiftes hebben geleid tot rentebesparingen voor lidstaten die
steun ontvangen van in totaal 5,8 miljard euro13. Na de periode waarop de
10

https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/economy-finance/com2021_148_en_act_part1_v6.pdf
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020R0672&from=EN
12
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:32020R0672&from=EN
13
Dit is berekend over de eerste vier schulduitgiftes van SURE, uitgegeven van 20 oktober 2020
tot 2 februari 2021. Totaal is er 53,5 mld. opgehaald met deze uitgiftes, tegen effectieve rentes
van -0,51% tot 0,32%. De Commissie heeft dit vergeleken met de financieringskosten van de
desbetreffende lidstaten op het moment van uitgifte voor obligaties met dezelfde looptijden
en couponrentes.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 466, nr. 15

3

evaluatie betrekking heeft is de implementatie van SURE verdergegaan.
Uit hoofde van de bilaterale garanties die lidstaten hebben afgegeven
voor SURE ontvangen lidstaten elk kwartaal een overzicht van de
uitstaande leningen. Dit document kunt u vinden in de bijlage14. Het
meest actuele beeld van de schulduitgifte is steeds te vinden op de
website van de Europese Commissie15. Op 30 maart jl. was er 75,5 miljard
geleend. Een overzicht van de uitgegeven SURE-obligaties tot 30 maart
wordt ook gegeven in annex 2. De obligaties uitgegeven onder SURE
vallen onder het EU Social Bond Framework. De sociale obligaties
uitgegeven onder dit raamwerk hebben tot doel investeringen te
stimuleren waarmee sociale doeleinden worden gefinancierd.
Van de 18 lidstaten (de aanvraag van Estland van 4 februari jl. is niet
meegenomen in deze evaluatie) hebben 15 lidstaten de leningen gebruikt
om werktijdverkortingsregelingen mee te financieren. De meerderheid
van deze regelingen zijn opgericht in reactie op de crisis. Negen lidstaten
hebben de financiële assistentie ook gebruikt voor zorggerelateerde
uitgaven in reactie op de pandemie. Drie lidstaten (Italië, Roemenië en
Portugal) hebben aangegeven minder te hebben uitgegeven dan gedacht
aan de in de uitvoeringsbesluiten vastgelegde maatregelen. Omdat de
gefinancierde maatregelen zijn verlengd verwachten deze lidstaten alsnog
alle toegekende SURE-middelen te gebruiken. De Commissie stelt dat de
absorptie van middelen door deze lidstaten gemonitord zal worden.
De Commissie schat dat tussen de 25 en 35 miljoen mensen zijn ondersteund door werktijdverkortingsregelingen gefinancierd door SURE.
Volgens de Commissie heeft SURE bijgedragen aan het behoud van
banen, het vertrouwen in de EU, het gebruik van werktijdverkortingsregelingen door lidstaten en heeft SURE lidstaten gestimuleerd meer
maatregelen te nemen dan gepland om de toename van werkloosheid
tegen te gaan. De Commissie concludeert dat het gebruik van SURE nog
steeds gerechtvaardigd is vanwege het voortduren van de crisis en de
grote huidige onzekerheid omtrent de pandemie.
Het kabinet verwelkomt de evaluatie en onderschrijft het belang van het
monitoren van het gebruik van de SURE-middelen door lidstaten. Zolang
SURE beschikbaar is, zal er elke zes maanden een evaluatierapport door
de Commissie worden opgesteld. Hier zal uw Kamer over worden
geïnformeerd.
De Minister van Financiën,
W.B. Hoekstra

14
15

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl
https://ec.europa.eu/info/sites/info/files/about_the_european_commission/eu_budget/
eu_en_03–2021_iii.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 466, nr. 15

4