Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 3651

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 april 2023
Overeenkomstig de bestaande afspraken ontvangt u hierbij 4 fiches die
werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling Nieuwe Commissie
voorstellen (BNC).
Fiche: Herziening rijbewijsrichtlijn (Kamerstuk 22 112, nr. 3648)
Fiche: Herziening CBE-richtlijn (Kamerstuk 22 112, nr. 3649)
Fiche: Richtlijn wederzijdse erkenning rijontzeggingen (Kamerstuk 22 112,
nr. 3650)
Fiche: Visserijpakket
De Minister van Buitenlandse Zaken,
W.B. Hoekstra

kst-22112-3651
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

1

Fiche: Visserijpakket
1. Algemene gegevens
a) Titel voorstelt
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad,
het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de
Regio’s over de energietransitie van de visserij- en aquacultuursector
in de EU;
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad,
het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de
Regio’s EU Actieplan: Bescherming en herstel van mariene ecosystemen voor duurzame en veerkrachtige visserij;
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement en de
Raad Het gemeenschappelijk visserijbeleid vandaag en morgen: een
Visserij- en oceaanpact voor duurzaam, wetenschappelijk onderbouwd, innovatief en inclusief visserijbeheer.
b) Datum ontvangst Commissiedocument
21 februari 2023
c) Nr. Commissiedocumenten
COM (2023) 100
COM (2023) 102
COM (2023) 103
d) EUR-Lex
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:52023DC0100&qid=1678365901418
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:52023DC0102&qid=1678440112340
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/
?uri=CELEX:52023DC0103&qid=1678366103362
e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie
Niet opgesteld
f) Behandelingstraject Raad
Landbouw- en Visserijraad
g) Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
2. Essentie voorstellen
Op 21 februari jl. heeft de Europese Commissie (hierna: de Commissie)
drie mededelingen met visserijmaatregelen (hierna: mededelingenpakket)
gepresenteerd: Mededeling over het Gemeenschappelijk Visserijbeleid
(GVB), mededeling EU-Actieplan Mariene Ecosystemen (hierna: Actieplan)
en de mededeling over de energietransitie (hierna: mededeling Energietransitie). In dit fiche worden de mededelingen als één pakket beoordeeld
aangezien de Raad deze gezamenlijk zal behandelen. Het Voorzitterschap
is voornemens om Raadsconclusies over het pakket op te stellen.
In het pakket schetst de Commissie haar toekomstvisie op het visserijbeleid. Hoewel de mededelingen juridisch niet-bindend zijn, doet de
Commissie oproepen aan lidstaten om maatregelen te nemen en geeft zij
toelichting op acties die de Commissie zelf onderneemt. De Commissie
tracht met de mededelingen het visserijbeleid in lijn te brengen met de
doelstellingen uit de Europese Green Deal 1, in het bijzonder de Biodiversiteitsstrategie 20302, klimaatadaptatiestrategie3 en de van-Boer-tot-Bord-

1
2

Kamerstuk 35 377, nr. 1.
Kamerstuk 22 112, nr. 2897.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

2

strategie.4 Daarbij zet de Commissie in op versterkte implementatie en
toepassing van de al geldende voorschriften onder het GVB5. Veel van de
acties die de Commissie voorstelt in de mededeling over het GVB worden
nader uitgewerkt in het Actieplan en de mededeling Energietransitie. Ook
wordt er een link gelegd met het voorstel voor een natuurherstelverordening,6 waarin onder andere wordt ingezet op herstel en bescherming
van mariene ecosystemen. Het Voorzitterschap hoopt in de Raad over de
natuurherstelverordening een algemene oriëntatie te bereiken op
Milieuraad in juni. Daarna zullen de trilogen tussen het Europees
Parlement (hierna: EP), de Raad en de Commissie aanvangen.
De Commissie acht een structurele transformatie in de visserijsector
nodig om de milieu- en klimaatimpact van visserij en aquacultuur te
beperken. In het bijzonder ziet de Commissie uitdagingen op het gebied
van de implementatie van de aanlandplicht, de bijdrage aan milieudoelstellingen, de versterking van de kennisbasis, het aantrekken van de
volgende generatie vissers, het gebruik van EU-fondsen voor onderzoek
en innovatie en de verdeling van vangstmogelijkheden. De Commissie
beoogt stakeholders beter te betrekken bij beleidsvorming. Hiertoe stelt
de Commissie voor, in de mededeling over het GVB, om samen met
lidstaten, stakeholders en de wetenschappelijke gemeenschap een
Visserij- en Oceanenpact te sluiten waarmee invulling wordt gegeven aan
de implementatie hiervan.
De Commissie roept in de mededeling over het GVB de lidstaten op het
Actieplan volledig te implementeren en focus te houden op het behalen
van de doelstelling van maximale duurzame opbrengst (maximum
sustainable yield/MSY) in alle zeebekkens. De Commissie zal zich richten
op het ontwikkelen van wetenschappelijk advies ter ondersteuning van de
ecosysteembenadering in het visserijbeheer en zal in 2024 vier mededelingen presenteren ter ondersteuning van de implementatie van de
Strategische richtlijnen voor een duurzame aquacultuur 2021–2030.7
Met het Actieplan beoogt de Commissie om het Europese visserijbeleid in
lijn te brengen met het Europese milieubeleid. Zo wordt lidstaten onder
andere gevraagd om maatregelen te nemen voor het verminderen van
incidentele bijvangst van gevoelige soorten en de impact van bodemberoering en voor het versterken van monitoring en controle. Ter implementatie van het Actieplan, vraagt de Commissie lidstaten om uiterlijk in
maart 2024 een nationale routekaart te publiceren met maatregelen die
daaraan bijdragen. Wanneer lidstaten beperkte voortgang boeken bij de
implementatie van dit Actieplan, zal de Commissie alsnog wetgevende
voorstellen doen. Daarnaast kondigt de Commissie aan de uitvoering en
handhaving van milieu- en visserijregels te intensiveren en zo nodig
3

Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s «Een klimaatveerkrachtig Europa tot
stand brengen – de nieuwe EU-strategie voor aanpassing aan de klimaatverandering»
(COM(2021) 82).
4
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s «Een «van boer tot bord»-strategie voor
een eerlijk, gezond en milieuvriendelijk voedselsysteem» (COM(2020) 381).
5
Verordening (EU) Nr. 1380/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december 2013
inzake het gemeenschappelijk visserijbeleid, tot wijziging van Verordeningen (EG) nr. 1954/2003
en (EG) nr. 1224/2009 van de Raad en tot intrekking van Verordeningen (EG) nr. 2371/2002 en
(EG) nr. 639/2004 van de Raad en Besluit 2004/585/EG van de Raad.
6
Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad betreffende natuurherstel, COM(2022) 304.
7
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s. Strategische richtsnoeren voor een
duurzamere en concurrerendere EU-aquacultuur voor de periode 2021 tot en met 2030, COM
(2021) 236.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

3

inbreukprocedures voort te zetten of te initiëren, wanneer blijkt dat
lidstaten hiertoe onvoldoende actie ondernemen. Ter versterking van de
monitoring en controle roept de Commissie de lidstaten op om
monitoring te verbeteren en innovatieve en moderne controlemiddelen in
te zetten, zoals Remote electronic monitoring (REM)8, en middelen
beschikbaar te stellen voor effectieve controle van de naleving van de
milieu- en visserijregelgeving.
De Commissie stelt in het Actieplan tevens voor nieuwe beschermde
mariene gebieden te creëren en bestaande gebieden doeltreffend te
beheren. Concreet wil de Commissie vanaf maart 2024 bodemberoerende
visserij weren in alle reeds bestaande Natura 2000-gebieden die vallen
onder de Habitatrichtlijn9. Ook wil de Commissie toewerken naar
uitfasering van bodemberoerende visserij in 2030 voor alle onder de
Habitatrichtlijn, Vogelrichtlijn10 en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie11
aangewezen beschermde gebieden en daarnaast bodemberoerende
visserij te verbieden in nieuwe beschermde natuurgebieden. De
Commissie interpreteert de maatregelen als een gegeven onder deze
EU-milieuregelgeving. De Commissie verzoekt lidstaten om in de
routekaart te specificeren hoe ze de voorgestelde maatregelen voor 2030
gaan invullen in ten minste 20% van hun zeegebied. Deze inzet van
lidstaten kan gezien worden als invulling van de EU-verplichting onder de
Biodiversiteitsstrategie. Onder deze EU-verplichting is afgesproken om
30% op land en in zee in de EU aan te wijzen als beschermd natuurgebied.
De Commissie erkent in de mededeling over het GVB dat er sprake is van
structurele implementatieproblemen van de in 2019 ingevoerde aanlandplicht.12 Onder de aanlandplicht wordt verstaan dat alle gevangen vis van
soorten met vangstbeperking moeten worden aangeland. De Commissie
stelt dat lidstaten niet de juiste maatregelen hebben getroffen voor
effectieve controle en handhaving van de aanlandplicht. De Commissie zet
in op een modernisering van het controlesysteem. Dit kan onder andere
bijdragen aan de implementatie van de aanlandplicht. In dit kader wordt al
gewerkt aan een herziening van de controleverordening13. De Commissie
roept lidstaten, adviesraden en producentenorganisaties op om uiterlijk in
het voorjaar van 2024 data aan te leveren, op basis waarvan de
Commissie een evaluatie van de aanlandplicht kan uitvoeren.
De Commissie benadrukt in het mededelingenpakket het belang van
selectievere en energiezuinigere vismethoden. Dit zou de bijvangst van
gevoelige soorten moeten verminderen. Het European Maritime, Fisheries

8

Remote electronic monitoring is een instrument waarbij door middel van elektronische
middelen, zoals GPS-systemen, camera’s (CCTV) of sensoren, visserijactiviteiten op afstand
worden gecontroleerd. Het is instrument moet o.a. bijdragen aan controle en handhaving op de
aanlandplicht.
9
Richtlijn 92/43/EEG van de Raad van 21 mei 1992 inzake de instandhouding van de natuurlijke
habitats en de wilde flora en fauna (PbEG 1992, L 206).
10
Richtlijn 2009/147/EG van het Europees Parlement en de Raad van 30 november 2009 inzake
het behoud van de vogelstand (PbEU 2010, L 20).
11
Richtlijn 2008/56/EG van het Europees Parlement en de Raad van 17 juni 2008 tot vaststelling
van een kader voor communautaire maatregelen betreffende het beleid ten aanzien van het
mariene milieu (kaderrichtlijn mariene strategie) (PbEU 2008, L 164).
12
Verordening (EU) Nr. 1380/2013 van het Europees Parlement en de Raad van 11 december
2013 inzake het gemeenschappelijk visserijbeleid, tot wijziging van Verordeningen (EG)
nr. 1954/2003 en (EG) nr. 1224/2009 van de Raad en tot intrekking van Verordeningen (EG)
nr. 2371/2002 en (EG) nr. 639/2004 van de Raad en Besluit 2004/585/EG van de Raad.
13
Voorstel voor een Verordening van het Europees Parlement en de Raad tot wijziging van
Verordening (EG) nr. 1224/2009 van de Raad, en tot wijziging van Verordeningen (EG)
nr. 768/2005, (EG) nr. 1967/2006, (EG) nr. 1005/2008 van de Raad, en Verordening (EU)
nr. 2016/1139 van het Europees Parlement en de Raad wat betreft visserijcontroles
(COM/2018/368 final).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

4

and Aquaculture Fund (EMFAF)14 ondersteunt de uitrol van de ontwikkeling van selectievere en energiezuinigere vismethoden.
In de mededeling Energietransitie concludeert de Commissie dat de
gestegen energieprijzen een structurele kwetsbaarheid in de EU-visserijen aquacultuursector hebben blootgelegd. De combinatie van het hoge
energiegebruik en de afhankelijkheid van fossiele brandstoffen hebben
ertoe geleid dat de winstgevendheid van bedrijven in de visserij- en
aquacultuursector onder druk staat. De Commissie moedigt de visserijsector aan om voor 2030 tot een minimale reductie van 15% fossiele
brandstofconsumptie per kilogram aangeland product te komen. De
aquacultuursector wordt ook opgeroepen tot het verminderen van het
verbruik van fossiele brandstoffen. Om het gebruik van fossiele brandstoffen in de visserij- en aquacultuursector te verminderen, wijst de
Commissie op haar voorstel tot herziening van de richtlijn energiebelastingen15 waarin zij ook voorstelt om de belastingvrijstelling in deze
sectoren op te heffen.
De Commissie identificeert twee sporen waarop de energietransitie van
de sector zal moeten plaatsvinden. Onder het eerste spoor richt de
Commissie zich op de korte en middellange termijn, waarbij de energieefficiëntie in de sector vergroot moeten worden. Voor wat betreft het
tweede spoor moet er worden ingezet op een omschakeling van fossiele
brandstoffen naar hernieuwbare en koolstofarme energiebronnen. Hiertoe
noemt de Commissie dat havens en andere infrastructuur aan land zich
ook zullen moeten aanpassen. Ontwikkeling op beide sporen kan worden
ondersteund met middelen uit het EMFAF.
Verder zijn de richtsnoeren voor staatssteunregels voor de visserij herzien
en zullen deze op korte termijn worden gepubliceerd. Dit maakt dat de
steun voor maatregelen betreffende energie-efficiëntie eenvoudiger
wordt. De Commissie erkent dat er oplossingen nodig zijn voor aanpassingen aan vaartuigen boven de 24 meter – zoals steun voor duurzame
motoren – wat in de huidige situatie is uitgesloten op grond van de
EMFAF-verordening.
Lidstaten worden in het mededelingenpakket opgeroepen om een
strategische en ambitieuze aanpak te presenteren ten aanzien van de
energietransitie, gefinancierd uit het EMFAF en andere financiële
instrumenten van de EU. De Commissie zal helpen met het omzetten van
de ambities uit de EMFAF-programma’s in financiële steun voor de
energietransitie. Daarnaast zal de Commissie zelf ook middelen
beschikbaar stellen voor gerichte steun aan bedrijven en zal er ook met de
Europese Investeringsbank (EIB) gekeken worden naar het beschikbaar
stellen van leningen.
Tenslotte wil de Commissie graag verdere samenwerking tussen
stakeholders faciliteren en zal hiertoe het Energy Transition Partnership
for EU Fisheries and Aquaculture (ETP) oprichten. Het ETP dient barrières
in de energietransitie te identificeren en mogelijke oplossingen te
formuleren. In samenwerking met het nog op te richten ETP zal de
Commissie in 2024 een routekaart opstellen voor de energietransitie van
de visserij en aquacultuur.

14

Verordening (EU) 2021/1139 van het Europees Parlement en de Raad van 7 juli 2021 tot
oprichting van het Europees Fonds voor maritieme zaken, visserij en aquacultuur en tot
wijziging van Verordening (EU) 2017/1004.
15
Voorstel voor een richtlijn tot herstructurering van de Unieregeling voor de belasting van
energieproducten en elektriciteit (herschikking), COM (2021) 563.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

5

3. Nederlandse positie ten aanzien van het voorstel
a) Essentie NL beleid op dit terrein
Voor bescherming en herstel van mariene ecosystemen is voor het
kabinet de internationale, Europese en nationale milieuwetgeving het
uitgangspunt. Daarbij is het essentieel dat eventuele maatregelen, zoals
het weren van bodemberoerende visserij, worden getroffen op basis van
een wetenschappelijke onderbouwing. Het kabinet heeft maatregelen voor
visserij die bijdragen aan het behalen van de instandhoudingsdoelstellingen van beschermde gebieden in de Exclusieve Economische Zone,
zoals afgesproken in het Noordzeeakkoord (NZA)16, opgenomen in het
Programma Noordzee 2022–2027.17 In samenwerking met stakeholders is
in het NZA afgesproken om in 2030 15% van de ecologisch waardevolle
gebieden van de Noordzee te vrijwaren van bodemberoerende visserij.
Ten aanzien van de Waddenzee wordt gewerkt aan een beleidskader
Natuur Waddenzee. Hierin wil het kabinet de (cumulatieve) impact van het
gebruik (waaronder visserij) op de natuur van de Waddenzee terugbrengen om zo de balans tussen ecologie en economie te herstellen. Voor
enkele beschermde kustzones en de Waddenzee zijn afspraken gemaakt in
het Noordzeekustvisserijakkoord (VIBEG)18 en convenant voor de transitie
garnalenvisserij Waddenzee (VisWad).19 Ook wordt er samen met de
garnalensector en natuurorganisaties gewerkt aan het opstellen van een
toekomstperspectief voor de garnalenvisserij. Gestreefd wordt naar een
toekomstbestendige Nederlandse garnalenvisserij in 2030 die qua
omvang en innovatief karakter past bij de ecologische waarden en
draagkracht van het Nederlandse kustgebied. Daarnaast geldt voor alle
Natura 2000-gebieden dat er een beheerplan is of nog wordt opgesteld en
dat deze ook geëvalueerd en geactualiseerd worden. Nederland draagt
onder andere bij aan het behalen van de vier doelen van de Biodiversiteitsstrategie via een pledge voor de zee.20 Hierin worden de bestaande
Natura 2000-gebieden en beschermde gebieden onder de Kaderrichtlijn
Mariene Strategie opgenomen.
Nederland is in transitie naar een evenwichtige balans voor alle economische activiteiten, waaronder ook activiteiten (gebaseerd op Europese
wettelijke verplichtingen) die bijdragen aan de energietransitie zoals
windenergie op zee, binnen de beschikbare ruimte en de draagkracht van
het mariene ecosysteem. Voor het kabinet is het belangrijk dat er
voldoende samenhang is tussen verschillende Europese voorstellen op
het gebied van milieu- en natuurwetgeving, energie- en klimaatprojecten
en andere economische activiteiten waaronder voedselvoorziening,
waarbij er voldoende flexibiliteit blijft, gelet op de voor Nederland
beperkte fysieke ruimte, om met verschillende nationale situaties om te
gaan. Het kabinet werkt onder meer aan een visie voor duurzame
voedselwinning uit zee en grote wateren.21 Uitgangspunt voor deze visie
is dat duurzame visserij en nieuw ondernemerschap van essentieel belang
zijn voor onze voedselwinning uit de Noordzee. Mede daarom zet het
kabinet in op transitie naar en economisch en ecologisch duurzame
visserijvloot. Dit draagt ook bij aan de door het kabinet onderschreven
doelstellingen van de Green Deal, waaronder klimaatneutraliteit in 2050.

16

Bijlage bij Kamerstuk, 33 450, nr. 68.
Bijlage bij Kamerstuk 35 325, nr. 2.
18
Kamerstuk 29 675, nr. 140.
19
Kamerstuk 29 684, nr. 117.
20
Kamerstuk 29 407, nr. 146.
21
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1514.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

6

Ten behoeve van de verduurzaming van de vloot, onderschrijft het kabinet
het belang van innovatie en pleit voor het versterken van het Europese
innovatieklimaat. Op dit moment zijn er nog geen werkbare alternatieve
vistechnieken voor bodemberoerende visserij. Ervaring leert dat innovatie
tijd kost. Daarom moet de vloot voldoende tijd krijgen om de benodigde
investeringen te kunnen doen voor verduurzaming. Nederland zet via het
Visserij Innovatie Netwerk (VIN) in op het stimuleren van innovatie die
bijdraagt aan het verduurzamen en toekomstbestendig maken van de
visserij.
Het kabinet erkent dat invloed op de mariene zeebodembiodiversiteit en
incidentele bijvangsten van beschermde soorten wereldwijd een
probleem zijn. Zo zet het kabinet zich in door middel van internationale
verdragen die zich met dit probleem bezighouden, om oplossingen te
zoeken naar het voorkomen van bijvangsten. Een belangrijk onderdeel
daarvan is de samenwerking met de visserijsector en andere landen.
Het verbeteren van de selectiviteit van vismethoden is een prioritair
onderwerp van het Nederlandse visserij-innovatiebeleid en het VIN. Voor
gemengde visserijen blijft het een grote uitdaging om de gewenste
selectiviteit te bereiken met behoud van een rendabele bedrijfsvoering.
b) Beoordeling en inzet ten aanzien van dit voorstel
De Commissie legt in haar mededelingen een grote ambitie neer voor de
visserijsector, maar acht een herziening van het GVB niet nodig. Het
kabinet onderschrijft de ambities uit de mededelingen, maar vindt
verdergaande voorstellen voor aanpassing van aspecten van het GVB
nodig. In lijn met de eerdere reactie op consultaties22, onderschrijft het
kabinet dat het GVB heeft geleid tot vooruitgang op veel vlakken en goed
functioneert op veel van de doelstellingen, maar ziet ook de uitdagingen.
Bredere herijking van het GVB is volgens het kabinet nodig om te bezien
of het GVB adequaat is uitgerust om invulling te geven aan de ambities
van de Green Deal en om de visserijsectoren toekomstperspectief te
bieden in een veranderende omgeving, zoals in lijn met de uitvoering van
de motie van het lid Van Raan.23 Het kabinet constateert dat hiermee de
Commissie in haar voorstellen op punten tekort schiet en is zeer kritisch
op het ontbreken van een impact assessment dat de brede ecologische,
economische en sociale impact zou moeten meewegen.
De Commissie ziet via deze mededelingen vooral op het verhogen van de
ambitie op het gebied van de milieudoelstellingen, maar het ontbreekt
aan een visie op het economisch perspectief voor de visserijsector en de
voedselzekerheid voor visserijproducten. Het kabinet acht het noodzakelijk
dat de Commissie een integrale visie formuleert op een toekomstbestendige, economisch rendabele en moderne visserijsector, die binnen
draagkracht en grenzen van het ecosysteem opereert en ook in de
toekomst garant staat voor stabiele levering van duurzame en gezonde
eiwitten voor de Europese markt en wat er nodig is om dit te bereiken. Het
kabinet zal dan ook bij de onderhandelingen over de Raadsconclusies
inzetten op een bredere herijking van het GVB. Nederland verzoekt daarin
de juiste instrumenten en middelen te creëren voor de gevraagde
transitie.

22
23

Bijlage bij Kamerstuk 21 501-32, nr. 1437.
Kamerstuk 35 377, nr. 19.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

7

Daarnaast is het van belang te zorgen dat verdere achteruitgang van het
mariene milieu wordt voorkomen, de natuurdoelen van de Biodiversiteitstrategie worden geborgd en om de visserijsector toekomstperspectief te
bieden.
Voor het kabinet is de internationale, Europese en nationale milieuwetgeving leidend voor bescherming en herstel van de mariene ecosystemen. De Commissie verzoekt lidstaten om in hun routekaart uiteen te
zetten hoe ze de in het Actieplan voorgestelde maatregelen voor 2030
gaat invullen en dit nader te specificeren voor ten minste 20% van het
zeegebied van de lidstaat. Uitgangspunt van het kabinet is het in het NZA
afgesproken doel voor 2030: een verbod op bodemberoerende visserij in
15% van de Noordzee binnen ecologisch waardevolle gebieden.
Daarnaast wordt om aan bestaande wetgeving te voldoen het effect van
de instandhoudingsmaatregelen gemonitord en periodiek geëvalueerd.
Dit kan leiden tot aanpassingen van de bestaande en afgesproken
maatregelen. Momenteel loopt de evaluatie van een aantal Natura
2000-beheerplannen. Verder zal met het oog op het volgende Programma
Noordzee (2028–2033), waarvan integraal de verschillende belangen en
activiteiten ten aanzien van de ruimte in de mariene omgeving deel
uitmaken, waaronder wind op zee in het kader van de energietransitie,
bekeken worden of na 2030 toegewerkt moet worden naar aanvullende
maatregelen. In die context zal ook naar de invulling van de nationale
routekaart worden gekeken. In het voorstel van de Commissie om
bodemberoerende visserij in alle beschermde gebieden geheel uit te
faseren in 2030, ontbreekt de nuance van verschillen tussen zeebekkens
en -bodems, en tussen de verschillende visserijtechnieken. Het kabinet wil
de visserijsector, waaronder ook de bodemberoerende visserij, perspectief
geven en daarom bezien waar dit mogelijk zou kunnen blijven naast dat er
ook gebieden zijn die reeds gevrijwaard zijn of in de toekomst mogelijk
gevrijwaard moeten worden van bodemberoerende visserij. Het kabinet
betreurt dat het Actieplan enkel ingaat op maatregelen voor de bodemberoerende visserij, maar dat de Commissie hierin andere activiteiten op zee
buiten beschouwing laat. Het staat wetenschappelijk vast dat bepaalde
vormen van bodemberoerende visserij een groot effect kunnen hebben op
de structuur van de zeebodem en dat deze activiteiten daarom lastig
samengaan met gebieden die vanwege soorten en habitats van de
zeebodem, of het herstel daarvan, beschermd worden. Het is voor het
kabinet van belang dat maatregelen passend zijn om de natuurdoelen,
zowel landelijk als per gebied, te halen. In de voorstellen van de
Commissie ontbreekt een impact assessment en daarmee een gedegen
onderbouwing van de voorgestelde maatregelen. Dit terwijl sociaal
economische gevolgen voor de visserij(keten) groot kunnen zijn.
Lidstaten zijn op basis van de Vogel- en Habitatrichtlijnen en de Kaderrichtlijn Mariene Strategie vrij in hun keuze om nationale maatregelen
vast te stellen die bijdragen aan het behalen van hun natuur- en milieudoelstellingen. Het weren van bodemberoerende visserij is een voorbeeld
van een maatregel die Nederland kan treffen of kan voorstellen als
onderdeel van een gezamenlijke aanbeveling onder artikel 11 van de
basisverordening van het GVB. Het voorschrijven dat (nationale)
maatregelen zonder meer een algemeen verbod op bodemberoerende
visserij moeten inhouden om de natuur- en milieudoelstellingen te halen
in alle beschermde gebieden (zoals de Commissie nu doet), is naar de
mening van het kabinet dermate essentieel dat dit via een nieuwe
wetgevingshandeling zou moeten worden geregeld in de basisverordening van het GVB. In tegenstelling tot de Commissie, kan volgens het
kabinet een dergelijke algemene/brede verplichting niet na een gemeenschappelijke aanbeveling van de betrokken lidstaten in een gedelegeerde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

8

handeling op grond van artikel 11 van de basisverordening van het GVB
worden neergelegd.
Het kabinet onderschrijft de door de Commissie geformuleerde doelstellingen in de mededeling over de energietransitie. Het voorstel van de
Commissie om in te zetten op verhoging van de energie-efficiënte in de
visserij sluit aan bij een subsidieregeling die hiervoor reeds in ontwikkeling is. Hoewel de Commissie erkent dat er oplossingen nodig zijn voor
vaartuigen groter dan 24 meter, worden concrete oplossingen niet
genoemd. De benodigde oplossing vraagt een herziening van de
EMFAF-verordening, maar hiertoe heeft de Commissie nog geen
voorstellen gedaan. Het kabinet vindt het van belang dat inspanningen
voor de energietransitie in samenhang met de capaciteitsmanagement
van de visserijvloot worden bezien. Het kabinet verschilt met de
Commissie van mening dat er al alternatieve brandstoffen voor de visserij
beschikbaar zijn en zal de Commissie vragen om meer duiding te geven.
Ook is het kabinet het niet eens met de Commissie om de op brandstof
geldende belastingvrijstelling voor de visserij- en aquacultuursector op te
heffen.
Het kabinet verwelkomt het ETP en zou dit breder willen trekken naar een
platform voor visserij-innovatie, waarin stakeholders uit lidstaten veel
nadrukkelijker samenwerken aan innovaties op het gebied van de
energietransitie, selectiviteit en bodemberoering. Op deze manier zou het
ETP een goede aanvulling vormen op de nationale inspanningen onder
het VIN. Ook omarmt het kabinet het Visserij- en Oceanenpact dat tevens
betrokkenheid van stakeholders bij de implementatie van het GVB
stimuleert.
Het ontbreken van alternatieve vistechnieken voor bodemberoerende
visserij en de tijd die innovatie kost, maakt dat het kabinet de uitfasering
van bodemberoerende visserij in 2030 niet haalbaar acht zonder grote
negatieve effecten voor de visserijsector en de visserijketen. In lijn met de
uitvoering van motie van het lid Bisschop24, zal de kabinetsinzet25 ook
gericht zijn op het blijven benoemen van de positieve aspecten van
pulsvisserij. Hierbij zal het kabinet er op wijzen dat, hoewel het pulstuig
een bodemberoerend vistuig is, de impact op de zeebodem vele malen
kleiner is dan van de boomkor met wekkerkettingen. Daarnaast zal het
kabinet er op wijzen dat het pulstuig een grotere selectiviteit en een veel
lager brandstofgebruik kent en daarom een belangrijke bijdrage kan
leveren aan de energietransitie. De platvisvisserij kan hiermee toekomstperspectief geboden worden, waardoor de sector ook aantrekkelijk blijft
voor een nieuwe generatie vissers.
Het kabinet ondersteunt de doelen van de aanlandplicht, maar deelt ook
de analyse van de Commissie ten aanzien van de implementatieproblemen van de aanlandplicht en verwelkomt het initiatief om een
evaluatie uit te voeren. Het kabinet betreurt echter dat deze evaluatie
wordt uitgesteld tot 2025, terwijl oplossingen nu hard nodig zijn om
toekomstperspectief te kunnen bieden aan de visserijsector. Controle en
handhaving van de aanlandplicht is een belangrijk aandachtspunt, maar
biedt geen oplossing voor de huidige tekortkomingen in de implementatie. Het kabinet steunt de ambitieuze inzet van innovatieve en moderne
controlemaatregelen, maar er moet voldoende tijd zijn om de werking en
effectiviteit van moderne controlemaatregelen vast te stellen door middel
van pilotstudies. Het kabinet is voorstander van een versterkte inzet op de
toepassing van selectievere vismethoden en deze waar mogelijk als
24
25

Kamerstuk 21 501-32, nr. 1405.
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1514.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

9

voorwaarde te stellen voor een uitzondering op de aanlandplicht. Bij de
situaties waarin meer selectiviteit niet mogelijk is, zou het kabinet willen
verkennen of automatische vangstregistratie onderdeel kan zijn van een
alternatieve uitzonderingsgrond. Om alternatieve uitzonderingsgronden
mogelijk te maken is aanpassing van de basisverordening GVB nodig.
Het kabinet onderkent dat een modernisering van het controlesysteem
van toezicht op visserijactiviteiten nodig is. Het kabinet hecht in dat
verband waarde aan verdere harmonisatie van het controlesysteem,
praktische uitvoerbaarheid, handhaafbaarheid en effectiviteit van de
controlemaatregelen en het gelijke speelveld tussen de verschillende
vlootsegmenten en de inzet van Nederland ten behoeve van de interinstitutionele onderhandelingen over de herziening van de controleverordening is daarop gericht.
c) Eerste inschatting van het krachtenveld
Lidstaten hebben de doelstellingen onder de Biodiversiteitsstrategie
onderschreven en hierover Raadsconclusies aangenomen.26 In lijn
hiermee onderschrijven de lidstaten in beginsel de ambities die zijn
opgenomen in het mededelingenpakket, waaronder de noodzaak van het
beschermen van mariene ecosystemen. Echter, ten aanzien van de
uitfasering van bodemberoerende visserij heeft een groot deel van de
lidstaten zorgen uitgesproken op de Landbouw- en Visserijraad van
20 maart jl. De meerderheid van de lidstaten heeft met name onbegrip
voor het voorstel van de Commissie om uitfasering als uitgangspunt in
plaats van gebiedsspecifieke maatregelen te hanteren. De lidstaten zijn
kritisch op het besluit van de Commissie om geen impact assessment op
te stellen, inclusief wetenschappelijke onderbouwing, maar in het
Actieplan wel op te roepen om maatregelen te treffen op lidstaatniveau,
zoals de nationale routekaart. Ook wordt door lidstaten benoemd dat
meer maatwerk nodig is om te komen tot adequate bescherming van
mariene ecosystemen in plaats van een algemeen verbod op bodemberoerende visserij in beschermde gebieden op zee. Ten aanzien van de
energietransitie erkent de meerderheid van de lidstaten het belang, maar
wordt ook benadrukt dat de transitie lastig vorm te geven is zonder
aanvullende financiële middelen. Tevens hebben een aantal lidstaten
zorgen geuit over het voorstel van de Commissie om de op brandstof
geldende belastingvrijstelling voor de visserij- en aquacultuursector op te
heffen.
Formeel heeft het EP geen positie ingenomen. Wel heeft het EP naar
aanleiding van de presentatie van de Commissie in het EP Visserijcomité
op 1 maart zich kritisch opgesteld ten aanzien van de voorgestelde
maatregelen welke volgens het EP via de gewone wetgevingsprocedure
zouden moeten worden vastgesteld.
4. Grondhouding ten aanzien van bevoegdheid, subsidiariteit,
proportionaliteit, financiële gevolgen en gevolgen voor regeldruk,
concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
a) Bevoegdheid
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de bevoegdheid is
positief. De EU heeft een exclusieve bevoegdheid op het terrein van de
instandhouding van biologische rijkdommen van de zee in het kader van
het gemeenschappelijk visserijbeleid (artikel 3, eerste lid, onderdeel d,
VWEU). Op de beleidsterrein milieu is sprake van een gedeelde
26

Raadsconclusies over biodiversiteit – dringend actie nodig. 11829/20.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

10

bevoegdheid tussen de EU en de lidstaten (artikel 4, tweede lid, onderdeel
e, VWEU). De mededelingen zien op deze beleidsterreinen en de
Commissie is daarom bevoegd om de onderhavige mededelingen te
doen.
b) Subsidiariteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de subsidiariteit is
positief. De onderdelen van de mededelingen die zien op milieu hebben
tot doel bij te dragen aan de Green Deal, in het bijzonder de Biodiversiteitsstrategie. Gezien de aard van deze doelstellingen die een grensoverschrijdend karakter hebben, is een EU-aanpak nodig. Daarnaast geldt dat
voor de beoogde transitie naar een duurzame en veerkrachtige visserij- en
aquacultuursector optreden op EU-niveau nodig is zodat een gelijk
speelveld kan worden gewaarborgd. In de mededelingen worden
verschillende acties benoemd die door lidstaten zelf opgepakt dienen te
worden nationaal of, mede met het oog op een gelijk speelveld, regionaal
in samenwerking met andere lidstaten.
c) Proportionaliteit
De grondhouding van het kabinet ten aanzien van de proportionaliteit van
de mededelingen is deels positief, deels negatief. Hieronder worden de
belangrijkste maatregelen uit de mededelingen beoordeeld.
De mededelingen hebben tot doel het visserijbeleid in lijn te brengen met
de doelstellingen uit de Green Deal. Dit draagt bij aan een van de pijlers
uit het GVB. Het kabinet erkent dat versterkte inzet op EU-niveau nodig is
om de ambities uit de Green Deal en de daarbij behorende Biodiversiteitsstrategie te behalen. In lijn hiermee is het kabinet positief over het
voornemen van de Commissie om een evaluatie van de aanlandplicht uit
te voeren. Deze actie gaat niet verder dan noodzakelijk, want de evaluatie
is nodig om de huidige implementatieproblematiek van de aanlandplicht
op te lossen en draagt hiermee bij aan de bescherming van het mariene
ecosysteem en de doelen van de Green Deal en de daarbij behorende
Biodiversiteitsstrategie.
De voorgestelde maatregelen, zoals de ondersteuning vanuit het EMFAF
voor de uitrol en ontwikkeling van selectievere en energiezuinigere
vismethoden dragen bij aan de energietransitie van de visserij- en
aquacultuursector. Juist vanwege de complexiteit van de ontwikkeling van
nieuwe methoden, is de ondersteuning vanuit het EMFAF noodzakelijk. De
voorgestelde maatregel gaat niet verder dan noodzakelijk, want dit is in
lijn met de doelstellingen van het EMFAF. Daarnaast zijn voldoende
middelen nodig om de ontwikkeling van nieuwe vismethoden te bevorderen.
Het kabinet onderschrijft de voorstellen van de Commissie om een
Visserij- en Oceanenpact en het ETP op te richten, om zo stakeholders
beter te betrekken bij het beleidsproces. Deze voorstellen gaan niet verder
dan noodzakelijk, want betrokkenheid van stakeholders is essentieel om
het vereiste draagvlak voor de voorgestelde maatregelen te creëren,
adequate uitwerking hiervan vorm te geven en juiste uitvoering van het
GVB te realiseren.
De oproep aan lidstaten om bodemberoerende visserij in alle beschermde
gebieden zonder meer uit te faseren, gaat verder dan noodzakelijk om de
doelen van de Green Deal en de daarbij behorende Biodiversiteitsstrategie
te bereiken. Dit is gelegen in dat hiervoor onvoldoende inzichtelijke
onderbouwing wordt gegeven en er geen erkenning is van verschillen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

11

tussen zeebekkens en -bodems en visserijtechniek. Daarbij wordt een
sociaaleconomische impact van deze maatregel op lidstaten verwacht, in
het bijzonder op de kustgemeenschappen in de EU. Het kabinet is van
mening dat een algemeen verbod op bodemberoerende visserij in
beschermde gebieden dermate essentieel is, dat dit via een nieuwe
wetgevingshandeling zou moeten worden geregeld in de basisverordening van het GVB. Daarom is het kabinetsoordeel negatief op dit aspect.
d) Financiële gevolgen
De exacte financiële gevolgen van de voorgestelde maatregelen zijn
afhankelijk van verdere Europese besluitvorming tot de implementatie
van het Actieplan en nationale politieke keuzes bij de uitwerking hiervan.
Het kabinet is kritisch ten aanzien van de financiële onderbouwing van de
voorstellen. Het is niet altijd duidelijk hoe de programma’s onder het
Meerjarig Financieel Kader 2021–2027 (MFK), zoals het EMFAF, Horizon
Europe en LIFE, exact kunnen bijdragen aan de beschreven doelstellingen.
In ieder geval stelt de Commissie voor om € 7 miljoen onder het EMFAF
vrij te maken voor projecten die bijdragen aan de ontwikkeling van
«blauwe economie vaardigheden» en aantrekkelijke en duurzame
maritieme beroepen. Evenmin is duidelijk wat de impact van de
voorstellen is op de bestaande taken en prioriteiten onder deze
EU-programma’s en onder welke voorwaarden deze middelen moeten
worden vrijgemaakt. Het kabinet zal hierover bij de Commissie om
benodigde verduidelijking vragen.
Het kabinet is van mening dat de benodigde EU-middelen gevonden
dienen te worden binnen de in de Raad afgesproken financiële kaders van
het MFK en dat deze moeten passen bij een prudente ontwikkeling van de
jaarbegroting.
In de visserijsector kunnen voor bepaalde segmenten financiële en
sociaaleconomische gevolgen zijn. Met name de visserijsegmenten en
hiervan (mede)afhankelijke gemeenschappen met activiteiten in natuurgebieden zoals de garnalen- en schelpdierensector. Deze sectoren kunnen
mogelijk ophouden te bestaan wanneer uitfasering van bodemberoerende
visserij in alle beschermde gebieden zal worden geïmplementeerd. Deze
vormen van visserij vinden nagenoeg geheel plaats in beschermde
gebieden zoals de Waddenzee en zuidwestelijke delta. Ook de aanverwante ketenpartijen van de visserijsector kunnen mogelijk financiële
gevolgen ondervinden van de mededelingen. De versterkte inzet op
naleving van de aanlandplicht, zonder oplossingen voor de uitvoeringsproblemen, kunnen financiële gevolgen hebben voor de sector.
Eventuele budgettaire gevolgen voor het Rijk worden ingepast op de
begroting van het/de beleidsverantwoordelijk(e) departement(en),
conform de regels van de budgetdiscipline.
e) Gevolgen voor regeldruk, concurrentiekracht en geopolitieke aspecten
De grondhouding ten aanzien van regeldruk in deze voorstellen is kritisch.
Het kabinet betreurt het ontbreken van een impact assessment bij het
mededelingenpakket. Het is daardoor nu niet goed mogelijk om een
beoordeling of analyse te doen op de exacte regeldrukkosten. Bij de
nationale uitwerking van de voorgestelde maatregelen zal het kabinet zich
er uiteraard voor inzetten om de gevolgen voor regeldruk en administratieve lasten zo minimaal mogelijk te maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

12

Nadere analyse is vereist om te bepalen in hoeverre de voorgestelde
maatregelen de EU-concurrentiekracht schaden. Belangrijk hierbij is dat
de EU het merendeel van de geconsumeerde visproducten importeert uit
derde landen. Als gevolg van de beperkingen aan de bodemberoerende
visserij in de EU kan de afhankelijkheid, van visserijproducten uit derde
landen toenemen en raakt daarmee ook de EU voedselvoorziening in
visserijproducten.
De mededelingen zijn gepresenteerd in een tijd waarin de internationale
samenwerking onder druk staat, hetgeen van invloed is op het internationale speelveld in de visserij. De Commissie kondigt in het mededelingenpakket een gezamenlijke aanbeveling aan gericht op klimaatverandering, milieudegradatie en veiligheid. Het mededelingenpakket draagt bij
aan de duurzaamheidsdoelen van de Verenigde Naties en de ambitie van
de 15e Conferentie van de Partijen van het VN-biodiversiteitsverdrag (CBD
COP15). Het mededelingenpakket kan dan ook worden gezien als een
instrument voor het versterken van de positie van de EU op het wereldtoneel voor wat betreft biodiversiteitsdoelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 22 112, nr. 3651

13