Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2014–2015

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2862
Vragen van de leden Schouten (ChristenUnie), Jasper van Dijk (SP), Rog
(CDA) en Bisschop (SGP) aan de Minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap over de berekeningen van de VSNU dat het studievoorschot bij
lange na geen 1 miljard euro oplevert en de komende tien jaar zelfs nauwelijks
extra wordt geïnvesteerd (ingezonden 19 juni 2015).
Antwoord van Minister Bussemaker (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
(ontvangen 10 juli 2015).
Vraag 1
Wat is uw reactie op de factsheet van de vereniging van universiteiten, de
VSNU, waaruit blijkt dat de beloofde 1 miljard euro extra voor het hoger
onderwijs bij lange na niet gehaald gaat worden?1
Antwoord 1
Met het studievoorschot komt een bedrag vrij dat oploopt tot maximaal € 1
miljard, om te investeren in de kwaliteit van het hoger onderwijs. Dit bedrag
is ten eerste opgebouwd uit het totaalpakket aan maatregelen die in de
studiefinanciering zijn genomen. De budgettaire gevolgen daarvan zijn van
meet af aan helder gepresenteerd en daar kan geen misverstand over
bestaan.2 In 2026 bedragen de opbrengsten € 818 miljoen. Ten tweede
worden met de betere benutting van de reisvoorziening middelen vrijgespeeld voor investeringen in de kwaliteit van het hoger onderwijs. Deze
middelen lopen op tot structureel € 200 miljoen in 2025.3 De VSNU neemt
deze opbrengsten ten onrechte niet mee in de cijfersopstelling.
Op de zeer lange termijn, namelijk in 2065, zijn de opbrengsten van het
studievoorschot als bekend structureel lager, namelijk € 820 miljoen (€ 620
miljoen + € 200 miljoen). Dit komt doordat studieschulden bij onvoldoende
inkomen worden kwijtgescholden na afloop van de 35-jarige aflostermijn.
Terwijl de VSNU de cijfers benadrukt die betrekking hebben op 2065, heb ik
het over de situatie over tien jaar, wanneer ik zeg dat de opbrengsten
oplopen tot € 1 miljard maximaal.
1

http://vsnu.nl/files/documenten/Factsheets/32_Factsheet_1_miljard.pdf?m=0 en http://
www.scienceguide.nl/201506/vsnu-factcheckt-ocw.aspx
Zie de budgettaire tabel in de bijlage bij de kamerbrief over het studievoorschot (Kamerstuk 24
724 VIII, nr. 123) en de memorie van toelichting van de Wet studievoorschot hoger onderwijs
(Kamerstuk 34035 nr. 3).
3
Prijspeil 2014
2

ah-tk-20142015-2862
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2015

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

1

Vraag 2
Klopt de berekening dat universiteiten pas vanaf 2023 extra middelen krijgen
om te investeren in kwaliteit? Klopt de berekening dat pas over tien jaar het
structurele niveau van 620 miljoen euro is bereikt, terwijl de instellingen in de
jaren 2015–2017 ook nog jaarlijks 200 miljoen euro uit eigen middelen
moeten bijleggen? Zo ja, hoe staan deze bedragen in verhouding tot de
eerdere belofte dat studenten die vanaf deze zomer flink extra moeten
investeren, ook al op korte termijn profiteren van forse investeringen in
kwaliteit?
Antwoord 2
De maatregelen in de studiefinanciering en de reisvoorziening maken het
mogelijk om te investeren in de kwaliteit van het hoger onderwijs. De
kwaliteitsverbetering vindt niet van de ene op de andere dag plaats. De
regering heeft met het studievoorschot daarom maatregelen getroffen voor
die studenten die al wel de basisbeurs verliezen, maar nog niet volop kunnen
profiteren van de hogere kwaliteit. Onderdeel daarvan is de afspraak met
VSNU en de Vereniging Hogescholen dat de instellingen in de jaren 2015,
2016 en 2017 jaarlijks een investering doen van € 200 miljoen vooruitlopend
op de opbrengsten van het studievoorschot. Vanaf 2018 komen vervolgens de
eerste opbrengsten beschikbaar van het studievoorschot, beginnend met
€ 200 miljoen in 2018, oplopend tot maximaal € 818 miljoen in 2026 en
vervolgens weer langzaam aflopend tot € 758 miljoen in 2035 en structureel
€ 620 miljoen vanaf 2065. De middelen die vrijkomen uit de aanpak van de
taskforce Beter Benutten komen hier nog bovenop en lopen op tot € 200
miljoen in 2025 (prijspeil 2014).
Daarnaast heeft de regering met dit wetsvoorstel geregeld dat de eerste vier
cohorten studenten die onder het nieuwe stelsel vallen aanspraak maken op
een voucher ter waarde van circa € 2.000, waarmee zij na hun afstuderen de
mogelijkheid krijgen om scholing te volgen, tussen de vijf en tien jaar na hun
afstuderen.
Vraag 3
Welke netto investeringen in de kwaliteit van het onderwijs mogen studenten
tot 2023 jaarlijks verwachten? Kunt u aangeven hoe groot deze netto
investeringen gedifferentieerd per jaar tot 2023 zijn, inclusief een correctie
voor eerder aangekondigde structurele bezuinigingen?
Antwoord 3
In de memorie van toelichting van de Wet studievoorschot hoger onderwijs
staat de extra investeringsruimte die ontstaat door de maatregelen in de
studiefinanciering.4 De middelen die vrijkomen uit de aanpak van de taskforce
Beter Benutten komen hier nog bovenop en lopen op tot € 200 miljoen in
2025 (prijspeil 2014). In de Strategische Agenda Hoger Onderwijs en
Onderzoek 2015–2025 geef ik middels een aantal bestedingsrichtingen aan
hoe de middelen worden gekoppeld aan de belangrijkste doelstellingen van
de strategische agenda.
De extra investeringen die mogelijk worden gemaakt door het studievoorschot komen bovenop eerdere investeringen en eerdere bezuinigingen. Feit is
dat zonder het studievoorschot (inclusief het beter benutten van de reisvoorziening) in totaal maximaal € 1 miljard minder geïnvesteerd kan worden in
de kwaliteit van het hoger onderwijs.
Vraag 4
Kunt u nader onderbouwen op welke manier en wanneer het hoger onderwijs
20% extra middelen krijgt?5 Vanaf welk jaar ontvangt het hoger onderwijs
20% extra geld? Bent u van plan om jaarlijks 290 miljoen euro extra te
investeren, bovenop de al beloofde investeringen, om het percentage van
20% te halen?

4
5

Kamerstuk 34 035 nr. 3, tabel 11.2
http://www.volkskrant.nl/binnenland/studenten-moeten-uit-hun-comfortzone-komen~a4058070/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

2

Antwoord 4
Zoals gezegd wordt met het studievoorschot (inclusief het beter benutten van
de reisvoorziening) een bedrag oplopend tot maximaal € 1 miljard in 2026
vrijgemaakt om te investeren in beter hoger onderwijs. Afgezet tegen de circa
€ 4,5 miljard die het hoger onderwijs nu ontvangt voor onderwijs (incl. het
groene hoger onderwijs en prestatiebekostiging) is dit ruim 20%.
Vraag 5
Kunt u inzicht geven in de plannen van instellingen om jaarlijks 200 miljoen
euro extra uit de eigen reserves in te zetten voor de kwaliteit van onderwijs?
Deelt u de mening dat medezeggenschapsraden inzicht moeten hebben over
deze extra investeringen, aangezien u erkent dat deze investeringen horen bij
het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting?6 Zo ja, wat vindt u
van het gebrek aan openheid bij sommige instellingen, zoals blijkt uit
signalen van het Interstedelijk Studentenoverleg (ISO) en de studentenvereniging ASVA?7 Bent u bereid om instellingen te vragen inzicht te geven in de
geplande jaarlijkse investeringen per instelling, inclusief inzicht in de
betrokkenheid van de medezeggenschapsraad per instelling en de Kamer
hierover op korte termijn te informeren?
Antwoord 5
Met de VSNU en Vereniging Hogescholen bespreek ik periodiek hoe de
investeringsimpuls in de praktijk vorm krijgt. Zoals ik u in het debat over de
medezeggenschap en kleine studies in de geesteswetenschappen heb
toegezegd, zal ik u aan het eind van dit jaar informeren over de voorinvesteringen van de instellingen, op hoofdlijnen, niet per instelling. De VSNU heeft
daarnaast onlangs zelf een overzicht van de voorinvesteringsplannen van
instellingen openbaar gemaakt.8 In dit overzicht geeft de VSNU aan dat de
universiteiten gezamenlijk in 2015 ruim € 80 miljoen extra eigen middelen
investeren in onderwijskwaliteit.
Ik verwacht van de instellingen dat zij de bestemming van de voorinvesteringen inzichtelijk maken en intern goed bespreken. Daarbij heeft de medezeggenschap nu een goed instrument in handen met het instemmingsrecht op
de hoofdlijnen van de begroting. Het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de
begroting is dit jaar in werking getreden en derhalve voor het eerst van
toepassing op de begroting van 2016. Ik benadruk dat een goede medezeggenschapscultuur hierbij van belang is, waarbij tijdig tussen bestuurders en
medezeggenschap inhoudelijke discussies worden gevoerd. Zoals vastgelegd
in de memorie van toelichting bij de wet Studievoorschot kan het geheel van
hoofdlijnen vorm krijgen in een kaderbrief of verbonden worden met de
(jaarlijkse) uitgangspunten van de allocatie van middelen. De instelling is hier
vrij in zodat het systeem (zoveel mogelijk) kan aansluiten bij de specifieke
werkwijze en administratieve processen van de individuele instelling, en bij
de inhoudelijk strategische keuzes in het instellingsplan. In het overzicht van
de plannen van de instellingen dat de VSNU onlangs openbaar heeft gemaakt
wordt ook inzicht gegeven in de betrokkenheid van de medezeggenschap bij
de investeringen.
Vraag 6
Kunt u nader toelichten wat u bedoelt met de opmerking «niet elke instelling
zal de middelen hebben om het te doen»9, naar aanleiding van de beloofde
extra investeringen door instellingen? Betekent dit ook dat studenten op een
aantal instellingen, waaronder een aantal hogescholen en de Universiteit van
Amsterdam, de komende jaren niet of nauwelijks extra kwaliteitsinvesteringen terugzien in het onderwijs?
Antwoord 6
Vanwege verschillen per instelling is met de VSNU en de Vereniging
Hogescholen een afspraak gemaakt op sectorniveau. De instellingen zullen
voorinvesteren door onder meer hun reserves in te zetten en door investerin6

http://dub.uu.nl/artikel/nieuws/bussemaker-extra-geld-voor-hoger-onderwijs-komt-heus.html
http://dub.uu.nl/artikel/nieuws/geen-basisbeurs-maar-ook-geen-beter-onderwijs.html
8
http://www.vsnu.nl/nl_NL/nieuwsbericht/nieuwsbericht/220-universiteiten-investeren-ook-al-in2015-als-gevolg-van-het-studievoorschot.html
9
http://dub.uu.nl/artikel/nieuws/bussemaker-extra-geld-voor-hoger-onderwijs-komt-heus.html
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

3

gen in de tijd naar voren te halen. Beide verenigingen geven aan dat de
vermogensposities van de instellingen van elkaar verschillen en dat dit ook
betekent dat de extra investeringen per instelling verschillend zullen zijn.
Instellingen die bijvoorbeeld eerder al een financiële kwaliteitsimpuls hebben
gegeven, zullen niet weer in staat zijn een grote impuls vrij te maken. Ook
inhoudelijk zullen de prioriteiten per instelling verschillen. De gemene deler is
wel dat de investeringen gericht zijn op versterking van de kwaliteitsverbetering van het hoger onderwijs.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2014–2015, Aanhangsel

4