Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1521
Vragen van het lid Voordewind (ChristenUnie) aan de Minister van
Buitenlandse Zaken over de Poolse wet die bepaalde uitingen over de rol van
Polen in de Holocaust strafbaar stelt (ingezonden 15 februari 2018).
Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken) (ontvangen 22 maart 2018).
Vraag 1, 2, 3
Hoe beoordeelt u de wet die onlangs in is Polen aangenomen, die het
strafbaar maakt om «publiekelijk en tegen de feiten in, verantwoordelijkheid
of medeverantwoordelijkheid voor nazi-misdaden begaan door het Derde Rijk,
toeschrijft aan de Poolse natie of de Poolse staat»?1
Wat zal deze wet betekenen voor mensen die in het publieke debat in Polen
beweren dat er Polen zijn geweest die betrokken waren bij de vervolging van
Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog?
Bent u bereid aan de Poolse ambassadeur te vragen wat de wet betekent
voor mensen die zich openlijk uiten over Poolse betrokkenheid bij de
vervolging van Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog? Bent u ook bereid
deze vragen te stellen aan uw Poolse ambtsgenoot, bijvoorbeeld bij de Raad
Buitenlandse Zaken?
Antwoord 1, 2, 3
Voorop staat dat het kabinet grote waarde hecht aan de Stockholm Verklaring, het oprichtingsdocument van de International Holocaust Remembrance
Alliance. Alle participerende landen hebben zich in die Verklaring verbonden
om gezamenlijk het onderzoek naar en het onderwijs over de Holocaust – in
al zijn dimensies – te bevorderen, te herinneren en de feiten over de
Holocaust te bekrachtigen ten overstaan van mensen die deze feiten
ontkennen.
Ook Polen heeft zich aan deze doelstelling gecommitteerd en dat land zal
zich, net als Nederland en andere leden, moeten blijven inspannen om recht
te doen aan de Verklaring. In dat kader is relevant dat Nederland tijdens
bijeenkomsten van de International Holocaust Remembrance Alliance zijn
zorgen over de voorgenomen aanpassing van de Poolse wet heeft geuit en
1

ah-tk-20172018-1521
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.nrc.nl/nieuws/2018/02/01/polen-ontkent-zijn-verledena1590647?utm_source=NRC&utm_medium=banner&utm_campaign=Paywall en
https://www.nexis.com/results/enhdocview.do?docLinkInd=true&ersKey=
23_T27170045572&format=GNBFI&startDocNo=1&resultsUrlKey=0_T27170055990&backKey=
20_T27170055991&csi=300171&docNo=5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

dat een delegatie van de Alliance in december 2016 Warschau bezocht om
het wetsvoorstel met de Poolse regering te bespreken.
Het kabinet constateert dat binnen en buiten Polen thans onrust bestaat over
de wet, die op 1 maart jl. in werking trad. In reactie op de kritiek, wijst de
Poolse regering op het beperkte toepassingsbereik van de wet. Die zou alleen
de reputatie van de Poolse natie of staat tegen historische onjuistheden
willen beschermen maar niet gelden voor het debat over de rol van Poolse
individuen of groepen tijdens de Holocaust. Niettemin heeft de Poolse
president de wet na ondertekening aan het Constitutioneel Hof voorgelegd
om na te gaan of de wet geen inbreuk maakt op de vrijheid van meningsuiting.
Zoals bekend volgt het kabinet de rechtsstatelijke ontwikkelingen in Polen op
de voet en met aanzienlijke zorg. De wet in kwestie draagt niet bij aan een
vermindering hiervan. In deze context volgt het kabinet de verdere ontwikkelingen rond deze specifieke wet dan ook nauwlettend. Het kabinet zal zich zo
nodig opnieuw in verbinding stellen met de Poolse autoriteiten om, in
aanvulling op de eerdergenoemde reeds geuite zorgen, nadere opheldering te
vragen over de wet.
Ook andere landen zijn in gesprek met Polen over de wet. Zo kwam begin
deze maand voor het eerst een Pools-Israëlische werkgroep bijeen die sprak
over doel en strekking van de wet. Gesprekken met andere bezorgde landen
gaan eveneens door. Of de uitspraak van het Hof en/of dit internationaal
overleg ook zal resulteren in een herziening of verduidelijking van de wet, die
de bezwaren en zorgen weg kan nemen, moet nog blijken.
Vraag 4
Bent u het eens met Europarlementariër Hans van Baalen dat deze wet moet
worden voorgelegd aan het Hof van Justitie van de Europese Unie?
Antwoord 4
Voor een oordeel van het Hof van Justitie is plaats wanneer de Poolse wet
inbreuk maakt op een EU-verplichting. Het kabinet betwijfelt of hier sprake is
van een dergelijke inbreuk. Weliswaar bevat het EU-Handvest van de
Grondrechten in artikel 11 een bepaling die de vrijheid van meningsuiting
waarborgt, maar het EU-Handvest is volgens artikel 51 alleen van toepassing
op de EU-lidstaten wanneer zij EU-recht ten uitvoer brengen. Daarvan lijkt in
het geval van de Poolse wet geen sprake te zijn.
Vraag 5
Klopt het dat Litouwen en Letland al enkele jaren dergelijke wetten kennen
die de openlijke discussie over de betrokkenheid van landgenoten bij de
Holocaust bemoeilijken?2 Zo ja, hoe beoordeelt u deze wetten? Zouden deze
wetten volgens u ook voorgelegd dienen te worden aan het Hof van Justitie
van de Europese Unie?
Antwoord 5
Uit navraag in Litouwen en Letland blijkt dat daar geen wetten bestaan die
vergelijkbaar zijn met de voorgenomen wetgeving in Polen. Discussies over
de betrokkenheid van genoemde landen als natie of staat bij de Holocaust
zijn toegestaan.
Vraag 6
Klopt het dat Oekraïne, waarmee de Europese Unie een associatieakkoord
heeft gesloten, ook sinds 2015 een dergelijke wet kent? Hoe beoordeelt u
deze wet?
Antwoord 6
Sinds mei 2015 is in Oekraïne een wet van kracht die het communistische
regime en het Naziregime veroordeelt en het propageren van de daaraan
gelieerde symbolen verbiedt. Deze wet is onderdeel van een wetgevingspakket, bestaande uit vier wetten, dat gericht is op het «decommuniseren» van
Oekraïne.

2

https://www.jta.org/2018/02/06/news-opinion/world/poland-isnt-the-only-country-trying-topolice-what-can-be-said-about-the-holocaust

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

De Venetië Commissie van de Raad van Europa erkent het recht van staten
om wetgeving te implementeren die het gebruik en propageren van
symbolen van totalitaire regimes verbiedt en heeft geoordeeld dat Oekraïne
gerechtvaardigd is om bovengenoemde wet in te voeren. Tegelijkertijd stelt
de Venetië Commissie dat de wet kan resulteren in intolerantie ten aanzien
van afwijkende meningen. In reactie daarop is een wijzigingsvoorstel naar het
Oekraïense parlement gestuurd dat de originele wet amendeert. Dit voorstel
moet nog in tweede lezing worden behandeld.
Met de Venetië Commissie is Nederland van mening dat deze wet er niet toe
mag leiden dat het recht op de vrijheid van meningsuiting en het recht op de
vrijheid van vereniging wordt ingeperkt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3