Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1629

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 mei 2016
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken Handel
(RBZ) van vrijdag 13 mei jl. te Brussel.
Voorts wordt uw Kamer in deze brief geïnformeerd over een aantal
toezeggingen en moties die verband houden met de onderwerpen die zijn
besproken op de RBZ Handel van vrijdag 13 mei jl.
Zo wordt in deze brief uiteengezet hoe uitvoering wordt gegeven aan de
motie Jasper van Dijk c.s. (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1609) van 28 april
2016, waarin uw Kamer het kabinet verzoekt dat TTIP en CETA er niet toe
mogen leiden dat producten in de EU worden toegelaten die niet aan de
Europese normen voldoen. Eveneens wordt toegelicht dat het kabinet, in
lijn met de motie Grashoff/Jan Vos (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1615), geen
definitief standpunt in Brussel inneemt voordat een Commissievoorstel
voor ondertekening en voorlopige toepassing van CETA met uw Kamer is
besproken.
In dit verslag komt het kabinet tevens tegemoet aan het mondelinge
verzoek van lid Teeven om uw Kamer te informeren over de wijze waarop
de motie Bruins/Teeven (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1613) wordt uitgevoerd
en met name de wijze waarop de onderzoeksvraag ten aanzien van de
juridische quick scan wordt ingericht.
Voor de toezegging in het algemeen overleg TTIP van 7 oktober 2015 over
de concrete voordelen die de oprichting van een arbitragehof rechtvaardigen en op de technische aspecten van het nieuwe investeerder-staat
geschillenbeslechting, wordt verwezen naar de overzichtsbrief handelsverdrag tussen de EU en Canada (CETA) van 20 april 2016 (Kamerstuk
31 985, nr. 27). Zoals toegezegd tijdens de begrotingsbehandeling
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking op 25 november

kst-21501-02-1629
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1629

1

2015, voegt het kabinet tevens alle beschikbare informatie toe1 over zaken
aangespannen onder het Energiehandvest als reactie op het verzoek van
het lid Klaver.
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
E.M.J. Ploumen

1

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1629

2

Verslag Raad Buitenlandse Zaken (RBZ) Handel van 13 mei 2016
Op 13 mei 2016 vond in Brussel de Raad voor Buitenlandse Zaken Handel
(RBZ) plaats. Op de agenda stonden het handelsakkoord tussen EU en
Canada (CETA), de Wereldhandelsorganisatie, de onderhandelingen over
het EU-VS handelsakkoord (TTIP), en een Commissiemededeling over
staal.
EU-Canada handelsakkoord (CETA)
De EU en Canada hebben op 29 februari jl. de juridische revisie van het
CETA-akkoord afgerond en het gereviseerde resultaat openbaar gemaakt.
Het akkoord leidt tot intensivering van de samenwerking tussen de EU en
Canada, zowel op politiek als economisch gebied. Europees Commissaris
Malmström stelde dat CETA een kwalitatief hoogwaardig akkoord is. CETA
biedt volgens haar kwaliteit op het gebied van bescherming van nationale
en EU-normen en standaarden. De Commissaris verwelkomde de
bereidheid van de Canadese regering om de door de EU voorgestelde
modernisering van het hoofdstuk over investeringsbescherming, inclusief
de inzet tot het oprichten van een multilateraal investeringshof, over te
nemen.
Het investeringshoofdstuk in CETA bevat een expliciete bepaling dat het
recht van staten om wetgeving in het publieke belang («right to regulate»)
verankert. Dat betekent dat bepalingen op het gebied van investeringsbescherming ruimte blijven bieden om nationale wetgeving te maken. Het
recht van staten om te reguleren in het publieke belang is ook ingebed in
andere bepalingen. Zo zijn er garanties opgenomen voor het nemen van
voorzorgsmaatregelen in het geval van een financiële crisissituatie.
Tevens biedt CETA waarborgen dat maatregelen die in het publieke
belang genomen zijn, geen indirecte onteigening vormen. Daarnaast zijn
de standaarden voor investeringsbescherming specifieker geformuleerd,
wat een richting geeft aan de interpretatie daarvan en waarin rekening
wordt gehouden met het recht van staten om in het publieke belang te
reguleren. Het kabinet is van mening dat daarmee voldoende waarborgen
zijn opgenomen om staten beleidsruimte op alle publieke beleidsterreinen
te geven.
Voor de toezegging in het algemeen overleg TTIP van 7 oktober 2015 over
de concrete voordelen die de oprichting van een arbitragehof rechtvaardigen en op de technische aspecten van het nieuwe investeerder-staat
geschillenbeslechting, wordt verwezen naar de Overzichtsbrief handelsverdrag tussen de EU en Canada (CETA) van 20 april 2016 (Kamerstuk
31 985, nr. 27).
Tot eind 2014 zijn er wereldwijd 608 investeerder-staat zaken bekend2,
waarvan het Energiehandvest sinds 2013 het meest ingeroepen verdrag
is.3 Een overzicht voor zover bekend bij het secretariaat van het Energiehandvestverdrag is bijgevoegd bij deze brief.
De Europese Commissie wil in juni a.s. een conceptvoorstel voor een
Raadsbesluit voor ondertekening en voorlopige toepassing van CETA
voorleggen aan de Raad. De Commissie hoopt dat de Raad dit snel
oppakt, zodat ondertekening namens de EU tijdens de EU-Canadatop in
oktober dit jaar kan plaatsvinden. Zodra het voorstel is voorgelegd aan de
2

Zie UNCTAD IIA note nr. 2, mei 2015, via: http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/
webdiaepcb2015d2_en.pdf.
3
Zie UNCTAD IIA note nr. 2, mei 2015 via: http://unctad.org/en/PublicationsLibrary/
webdiaepcb2015d2_en.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1629

3

Raad zal het kabinet, conform de motie Grashoff/Jan Vos (Kamerstuk
21501–02, nr. 1615) de Kamer hier zo spoedig mogelijk over informeren en
geen definitief standpunt in Brussel innemen voordat het voorstel met uw
Kamer is besproken. De Europese Commissie benadrukte tijdens de
vergadering dat voorlopige toepassing pas mogelijk is na instemming van
het Europees Parlement. Het Europees Parlement hoopt rond december
een besluit te kunnen nemen over goedkeuring van CETA.
De Raad sprak haar steun uit voor de inhoud van het akkoord. De Raad
was unaniem dat CETA een gemengd akkoord is en deed een beroep op
de Europese Commissie om het als gemengd akkoord aan de Raad voor
te leggen. Lidstaten onderstreepten hierbij het belang dat nationale
parlementen het verdrag kunnen ratificeren, zodat de nationale democratische betrokkenheid gewaarborgd is. Commissaris Malmström liet hierop
doorschemeren dat de Europese Commissie voornemens is om het
akkoord als EU-only te bestempelen, en dat het aan de Raad zal zijn om dit
voorstel om te vormen tot een voorstel voor een gemengd akkoord.
Het voorzitterschap concludeerde dat lidstaten CETA unaniem een goed
en ambitieus akkoord vinden, dat zo spoedig mogelijk ondertekend en
geratificeerd dient te worden. Daarnaast benadrukte het voorzitterschap
dat lidstaten en nationale parlementen nauw betrokken dienen te worden
bij alle volgende stappen in dit dossier.
Wereldhandelsorganisatie (WTO) – Post-Nairobi
Tijdens de Raad presenteerde de Europese Commissie het voorgestelde
EU-standpunt ten aanzien van de prioritering van dossiers binnen de
multilaterale onderhandelingen voor de periode tot de volgende Ministeriële Conferentie van de WTO eind 2017. Dit dient volgens de Europees
Commissaris Malmström de basis te zijn om met andere WTO-leden in
gesprek te gaan. Zij benadrukte dat de WTO concrete resultaten kan laten
zien. Hierbij is het belangrijk realistisch te zijn. De EU moet inzetten op de
thema’s die bij uitstek geschikt zijn om in de WTO te adresseren, namelijk
die met een regelgevend karakter. Wat de Commissie betreft geldt deze
prioritering zowel voor de Doha Ontwikkelingsagenda-onderwerpen als
voor mogelijk nieuwe onderwerpen op WTO-agenda, zoals digitale
handel.
De Raad onderschreef het belang van het multilaterale handelssysteem en
toonde brede steun voor de voor inzet van de Commissie tot de volgende
Ministeriële Conferentie.
EU-VS handelsakkoord (TTIP)
De Raad besprak de stand van zaken van de TTIP-onderhandelingen.
Commissaris Malmström gaf een terugkoppeling van de 13e onderhandelingsronde, die van 25 tot en met 29 april in New York heeft plaatsgevonden. De ambitie van de EU en de VS blijft om de onderhandelingen
eind 2016 af te ronden. Wel is de Europese Commissie, net als Nederland,
van mening dat een ambitieus akkoord boven spoedige afronding gaat.
Met name op het gebied van diensten en openbare aanbestedingen zet de
EU in op een ambitieus resultaat.
Malmström ging ook in op de door Greenpeace gelekte documenten.
Hierbij benadrukte zij de intensieve inzet van de Commissie en de
lidstaten om leesruimtes in de Europese hoofdsteden te realiseren en
daarover overeenstemming te bereiken met de VS. Dit systeem kan enkel
in stand blijven als lekken voorkomen worden. De Commissaris ziet
transparantie als de sleutel tot het herwinnen van vertrouwen. Iedere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1629

4

vorm van onderhandeling gaat wel gepaard met enige mate van
vertrouwelijkheid gedurende het proces.
Lidstaten spraken steun uit voor de inzet van de Commissie om een
ambitieus en gebalanceerd handelsverdrag met de VS uit te onderhandelen. Sommige lidstaten verwezen hierbij naar het grote economische
potentieel van TTIP en benadrukten de noodzaak van ambitie aan de kant
van de VS. Een groot aantal lidstaten benadrukten het belang om dit jaar
een akkoord te bereiken. Door de presidentsverkiezingen in de VS zal naar
verwachting anders een periode beperkte voortgang te verwachten zijn.
Een fors aantal lidstaten uitte zorgen over de maatschappelijke ontevredenheid over TTIP. Lidstaten onderstreepten hierbij het belang van
duidelijke en open communicatie, met name richting burgers en het
maatschappelijk middenveld.
Tijdens het VAO van 28 april 2016 is de motie Jasper van Dijk c.s.
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 1609) aangenomen met het verzoek aan het
kabinet dat TTIP en CETA er niet toe mogen leiden dat producten in de EU
worden toegelaten die niet aan de Europese normen voldoen. Bij de
discussie over CETA heeft de Commissaris specifiek gewezen op de
bereikte kwaliteit in de bescherming van nationale en EU-normen en
standaarden in het verdrag. Ook in discussie rond TTIP is opnieuw door
lidstaten benadrukt dat het hoge beschermingsniveau voor mens, dier,
plant en milieu in de EU behouden moet blijven. Het kabinet en de
Europese Commissie onderschrijven deze lijn. De TTIP-onderhandelingen
zijn nog gaande, maar het kabinet blijft in de verdere onderhandelingen
als uitgangspunt hanteren dat geen producten in de EU worden toegelaten die niet aan de EU-standaarden voldoen.
Handelsgerelateerde aspecten van de recente staalcommunicatie
Europees Commissaris Malmström gaf een overzicht van de recente
handelsgerelateerde initiatieven van de EU in de staalsector, zoals het
initiëren van meerdere anti-dumping- en anti-subsidieonderzoeken,
verkorting van de tijd die nodig is voor onderzoek en procedures, en de
herintroductie van voorafgaand toezicht op importen van staal- en
ijzerproducten. De Commissie gaf tevens aan in dialoog te zijn met China
over de wereldwijde overcapaciteit in de staalsector. Volgens de Commissaris reageert de EU op dit moment sneller en beter dan ooit op dumping
in de staalsector. Om nog meer te kunnen doen zou het handelsdefensief
instrumentarium aangepast moeten worden.
Lidstaten steunden de inzet van de Commissie, maar waren verdeeld over
aanpassing van het handelsdefensief instrumentarium. Hierbij is de lesser
duty rule het belangrijkste punt van discussie. De lesser duty rule zorgt
ervoor dat antidumpingheffingen niet hoger zijn dan datgene wat
noodzakelijk is om de schade voor de Europese producenten te compenseren. Het belang van eerlijke mondiale handel werd onderstreept,
evenals een sterke response van de EU in geval van oneerlijke
concurrentie.
Het voorzitterschap concludeerde dat het belangrijk is dat de Europese
lidstaten en de Commissie de komende maanden verder samenwerken
aan de EU-reactie op de staalcrisis.
Tijdens het VAO RBZ/Handel van 28 april 2016 is de motie Bruins/Teeven
aangenomen met het verzoek aan het kabinet om een juridische quick
scan uit te voeren naar de mogelijkheden om de lesser duty rule niet toe
te passen in bijzondere omstandigheden en daarover voor het eind van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1629

5

het Nederlandse EU-voorzitterschap de Tweede Kamer te informeren
(Kamerstuk 21 501-02, nr. 1613).
Het Kamerlid Teeven heeft hierbij het mondelinge verzoek aan het kabinet
gedaan om de Kamer te informeren over de wijze waarop de motie wordt
uitgevoerd en met name de wijze waarop de onderzoeksvraag ten aanzien
van de juridische quick scan wordt ingericht.
De onderzoeksvraag zal luiden: «wat zijn de juridische mogelijkheden om
de lesser duty rule in bijzondere omstandigheden niet toe te passen?».
Deze hoofdvraag zal vervolgens worden opgedeeld in drie deelvragen:
(1) wat zijn de mogelijkheden onder het WTO-recht om de lesser duty rule
in bijzondere omstandigheden niet toe te passen; (2) wat zijn de mogelijkheden onder het EU-recht om de lesser duty rule in bijzondere omstandigheden niet toe te passen; en (3) wat zijn de mogelijkheden onder
Nederlands recht om de lesser duty rule in bijzondere omstandigheden
niet toe te passen?
In lijn met de motie zal het kabinet de Kamer voor het eind van het
Nederlandse voorzitterschap informeren over de uitkomsten van deze
juridische quick scan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1629

6