Regio Deal De Waddeneilanden
Waardevol leven in een kwetsbare omgeving

Partijen:
1. De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, de heer Hugo de Jonge, hierna
te noemen: BZK;
2. De minister van Economische Zaken en Klimaat, mevrouw Micky Adriaansens, hierna te
noemen: EZK;
3. De minister van Infrastructuur en Waterstaat, de heer Mark Harbers, en de staatssecretaris
van Infrastructuur en Waterstaat, mevrouw Vivianne Heijnen, hierna te noemen: IenW;
4. De minister voor Primair en Voortgezet Onderwijs, mevrouw Mariëlle Paul, hierna te
noemen: OCW.
Partijen genoemd onder 1 tot en met 4 ieder handelend in hun hoedanigheid van bestuursorgaan
en hierna samen te noemen: het Rijk;
5. Gedeputeerde staten van de provincie Fryslân, namens deze: de heer Matthijs de Vries,
hierna te noemen: Provincie Fryslân;
6. Gedeputeerde staten van de provincie Noord-Holland, namens deze: mevrouw Esther
Rommel, hierna te noemen: Provincie Noord-Holland;
7. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Texel, namens deze: de
heer Rob van der Zwaag, hierna te noemen: Gemeente Texel;
8. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Vlieland, namens deze: de
heer Michiel Schrier, hierna te noemen: Gemeente Vlieland;
9. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Terschelling, namens deze:
mevrouw Caroline van de Pol, hierna te noemen: Gemeente Terschelling;
10. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Ameland, namens deze: de
heer Leo Pieter Stoel, hierna te noemen: Gemeente Ameland;
11. Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Schiermonnikoog, namens
deze: mevrouw Ineke van Gent, hierna te noemen: Gemeente Schiermonnikoog;
12. Het dagelijks bestuur van de gemeenschappelijke regeling Samenwerkingsverband De
Waddeneilanden, namens deze: mevrouw Caroline van de Pol, hierna te noemen:
Samenwerkingsverband De Waddeneilanden.
Partijen genoemd onder 5 tot en met 12 ieder handelend in hun hoedanigheid van bestuursorgaan,
hierna samen te noemen: Regio;
Alle Partijen hierna allen tezamen te noemen: Partijen.

Begripsbepaling:
In dit convenant wordt verstaan onder:

Regio Deal: convenant dat door de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties
eventueel een andere minister/staatssecretaris en één of meer regiopartners is gesloten om de
kwaliteit van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers in een regio te
verbeteren;

Regio Envelop: het bedrag van €900 miljoen dat het kabinet beschikbaar heeft gesteld om in
de periode van 2022 - 2025 nieuwe Regio Deals af te sluiten;

Regiokassier: publieke regiopartner, zijnde een provincie, gemeente of openbaar lichaam als
bedoeld in artikel 8, eerste lid, van de Wet gemeenschappelijke regelingen, die ten behoeve
van de uitvoering van de Regio Deal de taak van kassier vervult of zal vervullen;

Regionale private financiering: voor de uitvoeringsactiviteiten van de Regio Deal beschikbaar
gestelde financiële bijdragen of bijdragen in natura van een private regiopartner;

Regionale publieke financiering: voor de uitvoeringsactiviteiten van de Regio Deal beschikbaar
gestelde financiële bijdragen of bijdragen in natura van een publieke regiopartner, niet zijnde
een specifieke uitkering, opdracht of subsidie van het Rijk; Bijdrage in natura: een bijdrage
van eigen arbeid, het verlenen van een dienst en het inbrengen of ter beschikking stellen van
(on)roerende goederen zonder dat daar een (evenredige) tegenprestatie tegenover staat;

-1-



Regeling Specifieke uitkering vierde tranche Regio Deals: betreft de specifieke uitkering waarin
de juridische- en financiële kaders en verplichtingen voor het toekennen van de rijksmiddelen
uit de Regio Envelop aan een regiokassier door het Rijk staan.

Algemene overwegingen
1. Krachtige regio’s dragen bij aan een veerkrachtige samenleving. In Nederland staan we
met elkaar voor grote opgaven. Opgaven, die in elke regio anders tot uiting komen.
Elke regio is immers uniek, heeft een eigen verhaal, identiteit en kansen. Het is
belangrijk om oog te hebben voor de specifieke opgaven en ontwikkelmogelijkheden
per gebied en om de ontwikkeling van stad en landelijk gebied in samenhang te
beschouwen.
2. Het gaat om regionale opgaven en kansen die de draagkracht van individuele
overheidslagen overstijgen en waar interbestuurlijk samenspel en samenwerking met
kennisinstituten, maatschappelijke organisaties en/of bedrijfsleven nodig is om de
opgaven effectief op te pakken;
3. In Regio Deals werken regionale partijen en Rijk samen als partners om de kwaliteit
van leven, wonen en werken van inwoners en ondernemers (met andere woorden, de
brede welvaart) te vergroten. De kracht van de regio is hierbij het uitgangspunt.
4. Het kabinet stelt voor deze Regio Deals middelen beschikbaar uit de zogenoemde Regio
Envelop, waaruit de Regio Deals vanuit het Rijk worden gefinancierd. Ook vanuit de
regio zelf wordt gezorgd voor financiering. Ter onderstreping van hun partnerschap
hebben Rijk en Regio als vertrekpunt dat de rijksbijdrage gepaard gaat met minimaal
eenzelfde bijdrage aan regionale (publieke en/of private) financiering
5. De middelen uit de Regio Envelop dienen verder als vliegwiel voor extra investeringen
in de regionale ontwikkeling zodat uiteindelijk vanuit de regio nog meer financiering
wordt ingezet voor de aanpak van de regionale opgaven.
6. Deze integrale en gezamenlijke aanpak met bijbehorende financiering van zowel Rijk
als regio is het onderscheidende karakter van de Regio Deals ten opzichte van reguliere
beleidsinstrumenten.
7. Met de Regio Deal gaan Rijk en Regio een duurzaam partnerschap aan om de opgave
die in de regio speelt gezamenlijk aan te pakken. Het ondertekenen van de Regio Deal
is daarbij niet het eind, maar slechts het begin van de samenwerking.
8. De bijdragen uit de Regio Envelop zijn bedoeld als een tijdelijke impuls voor regionale
ontwikkeling met een duurzaam effect, waarbij structurele exploitatiekosten van lange
termijn investeringen geborgd moeten zijn.
9. Regio Deals gaan om meer dan alleen de gecoördineerde inzet van financiële middelen.
Zij kenmerken zich ook door een sterke, continue inzet van alle betrokkenen, creëren
nieuwe samenwerkingsvormen en niet-financiële ondersteuning om de, in de regionale
opgave gestelde, ambities en doelen te bereiken. De Regio Deals hebben een lerend en
adaptief karakter.
10. De in de Regio Deal gemaakte wederzijdse afspraken over ambitie, doelen, beoogde
resultaten, inzet en aanpak zijn in gezamenlijk overleg en met onderlinge
overeenstemming tussen Rijk en Regio tot stand gekomen.
11. De middelen uit de Regio Envelop voor de Regio Deals vierde tranche worden door BZK
beschikbaar gesteld als een specifieke uitkering op grond van de Regeling specifieke
uitkering Regio Deals vierde tranche.

Deel 1 Aanleiding en inhoud Regio Deal
Specifieke overwegingen
Het gebied waarop de Regio Deal De Waddeneilanden betrekking heeft, wordt gevormd door Texel
en vier van de vijf kleinste zelfstandige gemeenten van Nederland: Vlieland, Terschelling, Ameland
en Schiermonnikoog. De eilanden vormen een uniek gebied in de wereld, grenzend aan Unesco
Werelderfgoed en onderdeel van het Natura 2000 netwerk. De eilanden danken hun status en
aantrekkelijkheid aan hun ligging: midden in een prachtig en kwetsbaar natuurgebied. De eilanden
worden internationaal geroemd om hun rust, ruimte en natuur. Dit verschaft hun een ongekende
aantrekkingskracht als toeristische bestemming. Een ander deel van de aantrekkelijkheid schuilt in
de authentieke leefgemeenschappen op de eilanden. Wie naar de eilanden komt, wordt hier
tijdelijk deelgenoot van. De kleine eilander gemeenschappen zijn hecht en zelfredzaam. Al vele
-2-

decennia staan de eilanders pal voor behoud van hun natuurschoon en authenticiteit. Tegelijk
werken ze, jaar in jaar uit, keihard om gasten een aangenaam verblijf te bieden en te laten
genieten van de prachtige omgeving.
De vijf eilandgemeenten hebben een bijzondere positie; ze vormen misschien wel de kleinste
samenwerkende regio in Nederland. Maar als nationale en internationale hotspot voor toerisme en
recreatie hebben de eilanden een unieke dynamiek.
Urgentie
Zeespiegelstijging, klimaatverandering, wooncrisis, vergrijzing en bereikbaarheid… op de
Waddeneilanden komen op enkele vierkante kilometers mondiale, landelijke en lokale
problematiek samen met urgente transitieopgaven. Er is nú actie nodig; de leegloop van de
eilanden ís immers al gaande, het voorzieningenniveau wórdt al aangetast en het Klimaatakkoord
vraagt nú om actie. Uit onderzoek van het Planbureau Fryslân 1 volgt dat het toekomstperspectief
in deze regio onder druk staat.
Meer dan elders hangt op de eilanden alles met alles samen: zonder betaalbare woningen en
goede bereikbaarheid loopt het eiland leeg, zijn er minder ‘handen en hoofden’ om de lokale
gemeenschappen draaiende te houden en valt de basis weg onder voorzieningen voor onderwijs en
zorg. Uitbreiding en groei van de economie zijn lange tijd gezien als manier om aan de
toenemende druk het hoofd te bieden. Maar de eilanden willen nu een structurele oplossing, niet
méér van hetzelfde. Vernieuwing en verduurzaming zijn een integraal onderdeel van het streven
naar vitale gemeenschappen. De thema’s wonen, leven, ondernemen, ontwikkelen en
bereikbaarheid zijn daarom nauw verbonden met duurzame energie en circulaire economie.
Wonen & Leven
Ruimte voor wonen is op de eilanden schaars. Betaalbare woningen voor eilanders zijn moeilijk te
vinden. Ook woonruimte voor personeel, nodig om de voorzieningen op de eilanden in stand te
houden, is er te weinig. Het grote aantal toeristen (3 miljoen per jaar, 10 miljoen overnachtingen)
ten opzichte van het aantal inwoners (25.000) legt veel druk op voorzieningen én op de
leefbaarheid in de relatief kleine leefgemeenschappen. Daarbij speelt ook het ontbreken van
achterland een bepalende rol; spreiding van de druk is nauwelijks mogelijk. Voorzieningen voor
onderwijs, zorg en veiligheid staan door hun kleinschaligheid permanent onder druk.
Ondernemen, ontwikkelen, bereikbaar en verbonden
Vrijwel de gehele economie en een groot deel van de gemeentelijke financiën zijn direct en indirect
afhankelijk van het toerisme. Dat maakt de eilandeconomieën kwetsbaar. Ook de bereikbaarheid is
een punt van zorg. De reis naar de eilanden, per veerboot over de Waddenzee, is een uniek
onderdeel van de eilandbeleving, maar voor eilanders is de bereikbaarheid soms problematisch
vanwege de beperkte beschikbaarheid van vervoer van en naar de eilanden.
Duurzame energie en circulaire economie
Ambitieus zijn de eilanden op het gebied van energietransitie en circulaire economie. Dat moet ook
wel om ook in de toekomst zo onafhankelijk mogelijk te zijn van de aanvoer van energie en
materialen. En met miljoenen gasten per jaar zijn ze een bijna perfecte etalage voor duurzame
oplossingen. Maar ook hier wordt de draagkracht van de eilanden structureel overvraagd; om écht
klimaatneutraal te worden moeten de eilanders niet alleen hun eigen energie- en materiaalgebruik
verduurzamen, maar ook dat van een menigte aan gasten.
Aansluiting bij nationale beleidsdoelen of programma’s en bestaande samenwerkingsverbanden
De Regio Deal De Waddeneilanden draagt bij aan diverse opgaven uit het Coalitieakkoord 'Omzien
naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst' en een aantal nationale beleidsdoelstellingen.
Daarnaast sluit de Regio Deal De Waddeneilanden aan op diverse bestaande
samenwerkingsverbanden. In bijlage 1 een overzicht.
1

Factsheet Fries Sociaal Planbureau 2021

-3-

Waarom is er een rol voor het Rijk?
De uitdagingen die nu en in de toekomst op de Waddeneilanden afkomen, gaan de draagkracht
van de eilandgemeenten te boven. De opgaven zijn complex en vaak meervoudig. De
eilandgemeenten hebben een klein en compact ambtelijk apparaat (van ca. 27 fte op
Schiermonnikoog tot 195 fte op Texel). Ambtenaren zijn vaak eenpitters die zich met meerdere
beleidsterreinen bezighouden. De begrotingen zijn gering in omvang (van 8,5 tot 57 miljoen).
Kortom: stuwkracht, middelen en menskracht zijn beperkt, terwijl de uitdagingen hetzelfde zijn als
die van middelgrote gemeenten – en soms zelfs groter. Krachtenbundeling en samenwerking met
het Rijk is noodzakelijk om ontwikkelingen in gang te zetten die nodig zijn voor leefbare, vitale en
duurzame eilanden.
De Regio Deal De Waddeneilanden heeft een vliegwieleffect in het aanpakken van de uitdagingen
die de regio op zichzelf niet zo eenvoudig kan realiseren. Naast investeringen, zorgen
kennisuitwisseling, afstemming en samenwerking met het Rijk en de provincies voor het onderling
verbinden van diverse initiatieven met het rijksbeleid en kan ruimte worden gecreëerd om
ambities te versterken en te versnellen. Ook kan de Regio Deal De Waddeneilanden zorgen voor
toegang tot nationale kennis- en beleidsnetwerken, experimenteerruimte en de verbinding met
andere regio’s met vergelijkbare opgaven. Dit sluit ook aan bij de bestaande afspraken uit het
Waddenconvenant (zie bijlage).

Komen het volgende overeen:

1.

Ambitie, doel, aanpak en beoogde resultaten Regio Deal De

Waddeneilanden
Artikel 1 – Ambitie
Partijen hebben samen de ambitie met de Regio Deal De Waddeneilanden de brede welvaart voor
de vijf Waddeneilanden te versterken. Partijen streven ernaar dat De Waddeneilanden bloeiende,
levendige en leefbare eilandgemeenschappen zijn, nu en in de toekomst. Eilanden waar het prettig
wonen, werken, ondernemen en recreëren is, met goede voorzieningen en een uitstekende
bereikbaarheid. En waar duurzaamheid en een circulaire economie vanzelfsprekend zijn.
Artikel 2 - Doel
Om de ambitie te verwezenlijken hebben Partijen met de Regio Deal De Waddeneilanden tot doel
om:
meer passende woningen te realiseren en maatschappelijke voorzieningen te optimaliseren;
bredere economie te realiseren, gastvrijheidssector te verstevigen, continuïteit en kwaliteit
van het onderwijs te verhogen en werken en leren meer te combineren;
de bereikbaarheid te verbeteren, het vervoer te verduurzamen en de digitale en mobiele
dekking te optimaliseren;
energiesysteem robuuster en innovatiever maken, eilander gebouwen sneller te
verduurzamen en het eilander eigenaar- en ondernemerschap in de energietransitie te
vergroten;
gunstiger ontwikkelklimaat voor Circulaire Economie te ontwikkelen, dat wat de eilanden
bieden optimaal te benutten en slimmer om te gaan met water.
Samenwerking
Naast de genoemde inhoudelijke doelen hebben partijen tot doel:
de bestuurlijke en ambtelijke samenwerking binnen de regio en tussen de eilanden
onderling te versterken; en
de ambtelijke organisatie te verstevigen.

-4-

Deze doelen lopen als rode draden door de programmalijnen. Deze worden in belangrijke mate in
de resultaten en aanpak van de Regio Deal De Waddeneilanden uitgewerkt.
Artikel 3 – Aanpak
In de uitvoering van de Regio Deal De Waddeneilanden worden de principes van programmatisch
werken gehanteerd. Dat betekent dat de ambitie en doelen leidend zijn in de aanpak. Ook is het
programma dynamisch van opzet wat betekent dat het zo nodig, op projectniveau, aangepast kan
worden als nieuwe ontwikkelingen of inzichten daarom vragen. Tussen de verschillende
programmalijnen, actielijnen, projecten/inspanningen zit veel onderlinge samenhang. In de
uitvoering wordt daarom altijd gezocht naar zoveel mogelijk synergie tussen de projecten uit het
programma, maar ook met projecten buiten het programma die bijdragen aan de doelen.
Bij veel projecten wordt samengewerkt met partners uit de triple helix. Ook inwoners,
maatschappelijke organisaties en andere stakeholders worden nauw betrokken. Bijvoorbeeld via in
te stellen thematafels waarin vanuit verschillende achtergronden met elkaar kan worden
gesproken over ontwikkelingen en oplossingen.
De triple-helix samenwerking wordt langs twee sporen verder uitgebouwd: enerzijds het verbreden
en verbinden van bestaande initiatieven op de eilanden (zoals de Waddencampus) en anderzijds
het realiseren van een centraal/gezamenlijk netwerk en coördinatiepunt in samenwerking met
onder meer de Waddenacademie en de noordelijke kennisinstellingen.
Vanuit 5 integrale programmalijnen en 15 actielijnen wordt aan de ambitie en de doelen gewerkt:

Programmalijn 1 GOED WONEN & LEVEN
1.1 Meer passende woningen realiseren
1.2 Maatschappelijke voorzieningen optimaliseren











Woonruimte is het vliegwiel. Met het versnellingsgeld 2 woningbouw worden zo’n 75
woningen gerealiseerd tot 2025, oplopend tot 200 in 2030. Dit levert doorstroming op,
betaalbare woningen voor eilanders en woonruimte voor personeel van de wal.
Naast het realiseren van nieuwe woningen gaat het ook om het bereikbaar en betaalbaar
houden van de bestaande voorraad en om het juiste gebruik ervan.
Om effectief gebruik te maken van woonruimte als vliegwiel is het voor de leefbaarheid
nodig op de eilanden blijvend te beschikken over voldoende passende maatschappelijke
voorzieningen.
In coproductie tussen professionals en vrijwilligers kan hierdoor iedereen van jong tot oud
(zo veel als mogelijk) een leven lang meedoen op de eilanden. Zo wordt verdere
ontgroening voorkomen doordat jonge gezinnen en personeel meer mogelijkheden krijgen
om te blijven of terug te keren. Zij zijn van essentiële betekenis voor de toekomst van de
lokale gemeenschappen.
Voor de ouderen wordt vanzelfsprekend goed gezorgd. Zij willen op hun geliefde eiland
blijven wonen als de zorgbehoefte toeneemt. Daarom komt er op elk eiland een plek waar
ouderen kunnen wonen met passende zorg.
Daarnaast komt er een onrendabele-toppenfonds, worden projecten opgestart rond
innovatieve kleinschalige woningbouw en vindt onderzoek plaats naar hoe
maatschappelijke- en jeugdvoorzieningen behouden en vernieuwd kunnen worden, passend
bij de maatschappelijke ontwikkelingen en behoeften.

Programmalijn 2 TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN & ONTWIKKELEN

2.1 Bredere economie realiseren
2.2 Gastvrijheidssector verstevigen
2.3 Continuïteit en kwaliteit van het onderwijs verhogen
2.4 Werken en leren meer combineren

Dit betreft middelen die via de “Regeling eenmalige specifieke uitkering woningbouw Waddengemeenten”
beschikbaar zijn gesteld. Deze regeling loopt tot 31 december 2032.
2

-5-








Goed en passend onderwijs van 0 tot 16 jaar is de basis voor een levendige
eilandgemeenschap. Voor knelpunten in het aanbod worden oplossingen gezocht. Op
Schiermonnikoog komt een Leer- en Ontwikkelcentrum tot 16 jaar. Voor de oudere
kinderen is op alle eilanden minimaal VMBO-onderwijs beschikbaar.
Voor jongeren van de eilanden én het vasteland komen er MBO-opleidingen die relevant
zijn voor de eilanden (energietransitie, horeca, toerisme, zorg).
De (Amelandse) Waddencampus-aanpak waaiert uit over alle eilanden; studenten van
hogescholen en universiteiten werken samen met ondernemers en inwoners aan duurzame
ontwikkeling.
Met onderwijs en bedrijfsleven creëren de eilanden creatieve broedplaatsen, en wordt
ingezet op onderzoek en pilots met nieuwe (circulaire) bedrijvigheid, toekomstbestendige
bedrijventerreinen en duurzaam toerisme. Zo wordt er gewerkt aan een bredere economie
op de eilanden.

Programmalijn 3 OPTIMAAL BEREIKBAAR & VERBONDEN

3.1 Werken aan betere bereikbaarheid
3.2 Vervoer verduurzamen
3.3 Digitale en mobiele dekking optimaliseren





De veerdienst 3 is de belangrijkste voorziening die de eilanden kennen. Goede
bereikbaarheid is essentieel voor behoud en ontwikkeling van de economie, vitaliteit en
leefbaarheid.
De eilanden onderzoeken hoe het vervoer kan worden verduurzaamd en meer passend
wordt bij de (natuur)doelstellingen in het Waddengebied.
Daarnaast wordt ingezet op autonoom goederenvervoer, komen er pilots met gescheiden
vracht- en personenvervoer en onderzoek naar autoluwe overtochten, CO2-neutraal
goederenvervoer en de vervoerseffecten van vrije dagen (door vaste wisseldagen in de
verblijfsrecreatie zijn nu nog vooral de maandag, vrijdag & zaterdag erg druk).

Programmalijn 4 DUURZAME ENERGIE

4.1 Energiesysteem robuuster en innovatiever maken
4.2 Eilander gebouwen sneller verduurzamen
4.3 Eilander eigenaar- en ondernemerschap in de energietransitie
Inwoners, ondernemers, overheid en onderwijs werken samen aan de energietransitie en leggen
zo een basis voor een houdbare energievoorziening en een bredere en duurzame economie voor
toekomstige generaties.




Per eiland komt er een grondige energieverkenning, worden er innovatieve oplossingen
geformuleerd en wordt er gewerkt aan concrete projecten, zoals aquathermieprojecten,
duurzame ondernemerskringen (i.c.m. circulaire economie) en verduurzaming van
recreatiewoningen, maatschappelijk vastgoed en woningen in het beschermd dorpsgezicht.
Samen met eilander energiecoöperaties wordt gekeken naar de mogelijkheden om het
eigenaar- en ondernemerschap in de energietransitie te vergroten en helpen ze elkaar met
participatieprocessen en uitwisselen van best practices.

Programmalijn 5 CIRCULAIRE ECONOMIE
5.1 Gunstiger ontwikkelklimaat voor Circulaire Economie
5.2 Dat wat het eiland biedt optimaal benutten
5.3 Slimmer omgaan met water
Samen willen de eilanden de materiaalstromen drastisch verkleinen, uitstoot en ruimtegebruik
verminderen en de kostbare zoetwatervoorraden beschermen tegen de invloed van
klimaatverandering en zeespiegelstijging. Stap voor stap wordt toegewerkt naar een meer
circulaire economie. Dit draagt bij aan het verbreden en verduurzamen van de economie en
behoud van de aantrekkelijkheid van de eilanden.
Deze programmalijn heeft géén directe betrekking op de concessieverlening voor de Waddenveren (oost en west) maar is flankerend.
3

-6-







Waar mogelijk worden kringlopen op elk eiland gesloten; waar dat niet kan worden
kringlopen in elk geval zo klein mogelijk gemaakt. Daarbij wordt de samenwerking gezocht
met partijen op het vasteland en op de andere eilanden.
Er worden meer materiaalstroomanalyses gedaan, een circulair ambachtsbedrijf opgericht,
bouw-kringloopwinkels opgezet en onderzoek gedaan naar hergebruik van bedrijfsafval en
plastics. Gemeenten gaan daarnaast vaker circulair inkopen. Dit vormt de basis voor
verdergaande projecten op het gebied van lokale voedselproductie, circulair bouwen en
circulaire festivals.
Het waterthema wordt aangepakt voor zover het eiland-specifiek is: waterbesparing onder
druk van toerisme en zoetwaterbeheer onder druk van oprukkende verzilting.

Samenwerking

De bestuurders en ambtenaren van de eilanden gaan intensiever samenwerken, van plan tot
uitvoering, en zo concrete resultaten boeken. Samen onderzoeken de eilanden wat de beste vorm
hiervoor is. De Gemeenschappelijke Regeling (zie bijlage 1) kan hierop vervolgens worden
doorontwikkeld. Het bestaande samenwerkingsverband en het samenwerkingsconvenant (zie
bijlage 1) bieden een uitstekende en solide basis om enerzijds de bestuurlijke legitimatie goed te
organiseren en anderzijds slagvaardig met twee verschillende provincies, het Rijk en publieke en
private partners samen te werken.
Ambtelijke organisatie versterken
Omdat de ambtelijke capaciteit op de eilanden zeer beperkt is, trekken de eilanden voor de
programma-organisatie (programmateam, ontwikkelteams en projectleiderspool) extra mensen
aan voor de uitvoering van de Regio Deal De Waddeneilanden. Hiervoor worden mensen van
binnen en buiten de organisaties geworven. Voor de mensen uit de eigen organisaties betekent dit
een aantrekkelijke mogelijkheid om zich dankzij de Regio Deal De Waddeneilanden te kunnen
ontwikkelen. Voordeel voor de organisaties is dat er kennis wordt opgebouwd en resultaten
makkelijker geborgd kunnen worden in de staande organisatie. Tegelijkertijd vraagt dit om
vervangende capaciteit voor het gat dat deze mensen achterlaten op de eilanden. Voor de
bekostiging van de extra benodigde uitvoeringscapaciteit wordt een bedrag uit de Regio Deal De
Waddeneilanden gereserveerd (onderdeel uitvoeringskosten).
Artikel 4 – Beoogde resultaten
Partijen beogen met de Regio Deal De Waddeneilanden het doel te verwezenlijken door de
volgende resultaten te behalen per actielijn (1.1 t/m 5.3):

Programmalijn 1 GOED WONEN & LEVEN
1.1 Meer passende woningen realiseren
Eilandwonen: betaalbaar en beschikbaar
De vijf eilanden streven naar uniformer huisvestingsbeleid; om o.a. illegaal woninggebruik
tegen te gaan en de druk op de woningmarkt te verlagen;
Verkend wordt welke instrumenten kunnen worden ingezet om de woningen betaalbaar en
beschikbaar te houden;
Het streven is om een pasklare “gereedschapskist” te hebben waarmee de eilanden
effectief aan de slag kunnen;
Gezamenlijke kennis(ontwikkeling) om adequaat in te spelen op de actuele situatie en
regels goed toe te passen. Op dit moment ontbreekt het op de eilanden aan voldoende
capaciteit om alles op het gebied van wonen bij te houden;
Met een gezamenlijke inzet van toezichthouders en juristen streven we er naar om op een
nulstand te komen zodat het daarna vanuit de eilanden verder kan worden opgepakt en
wordt geborgd voor de langere termijn.
Het nieuwe eilandwonen

-7-

-

De eilanden hebben in beeld gebracht wat de mogelijkheden zijn voor kleinschaligheid en
een andere manier van wonen, dichter bij de natuur en bij de beleefbaarheid van de
eilanden en welke locaties daarvoor in aanmerking komen;
Het streven is dat op elk eiland één initiatief is gestart en/of uitgevoerd.

Piekhuisvesting
Voor alle eilanden is de behoefte aan voldoende slaapplaatsen voor tijdelijk personeel in
beeld gebracht;
Samen met ondernemers is gezocht naar initiatieven om deze ook te faciliteren;
Het streven is dat in ieder geval op één van de eilanden een initiatief uitgerold waar de
andere eilanden ook bij betrokken zijn.
Versnelling eilander woningbouw: onrendabele toppenfonds
Met behulp van een onrendabele toppenfonds investeren we in betaalbare woningen en
accommodaties voor maatschappelijke voorzieningen;
De versnellingsgelden worden ingezet ten behoeve van de bouw van circa 75 betaalbare
woningen.
1.2 Maatschappelijke voorzieningen optimaliseren
Multifunctionele gebouwen en verblijfsgebieden
Het streven is dat elk eiland één of meerdere multifunctionele gebouwen en
verblijfsgebieden heeft waarin kunst, cultuur, educatie en welzijn samenkomen. Een
inspirerende plek waar mensen elkaar ontmoeten en waar maatschappelijke voorzieningen
en cultuurparticipatie een impuls kunnen krijgen;
Op elk eiland is een initiatief gestart, geoptimaliseerd of toekomstbestending ingericht.
Maatschappelijke voorzieningen onder de loep
Het streven is om maatschappelijke organisaties op het gebied van zorg, welzijn, sport en cultuur
te ondersteunen bij het toekomstbestendig maken van de maatschappelijke voorzieningen,
hiervoor worden:
De behoeftes van deze organisaties in beeld gebracht;
Initiatieven (financieel en organisatorisch) opgestart om het voor deze organisaties
makkelijker te maken zich bezig te houden met de kernactiviteiten, een voorbeeld is een
integraal stafbureau voor stichtingen en verenigingen.
Eiland-health
Er is onderzocht welke eHealth mogelijkheden op de eilanden, in combinatie met de inzet
van zorgmedewerkers, toekomstbestendig kunnen worden ingezet voor thuiszorg/-hulp en
hulp/zorg in intramurale setting;
Op één eiland is een pilot gestart op basis van de mogelijkheden die eHealth biedt.

Programmalijn 2 TOEKOMSTBESTENDIG ONDERNEMEN & ONTWIKKELEN
2.1 Bredere economie realiseren
Creatieve broedplaatsen
Op alle eilanden worden de mogelijkheden voor het stimuleren van innovatie door creatieve
broedplaatsen verkend/onderzocht, waar mogelijk in combinatie met andere lopende
initiatieven;
Op Vlieland wordt als pilot een fysieke mogelijkheid gerealiseerd waar ondernemers met
elkaar werken en (nieuwe) verbindingen tot stand te brengen;
Er is een startbudget gereserveerd om te kunnen koppelen aan andere
projecten/inspanningen (binnen en buiten de Regio Deal) om zo projecten verder te kunnen
brengen.
Nieuwe economie

-8-

-

Er wordt meer diversiteit gerealiseerd in pilots en projecten op de eilanden (bijvoorbeeld op
het gebied van voedselproductie, visserij, creatieve industrie of zelfvoorzienende eilanden)
voor het ontwikkelen van nieuwe vormen van bedrijvigheid;
Initiatieven worden ondersteund met netwerk en kennis;
Op tenminste 2 eilanden zijn van dit type initiatieven opgestart. Initiatieven worden
begeleid om uit te groeien tot bedrijfsmatige exploitaties.

Eiland in bedrijf: toekomstbestendig bedrijventerrein
Afgerond onderzoek inclusief handelingsperspectief (m.b.t.: effectief ruimtegebruik,
toerisme, landschappelijke inpassing, verkeersveiligheid, duurzaam
transport/vervoersstromen, circulariteit en afval, regulering) per eiland.
2.2 Gastvrijheidssector verstevigen
Duurzaam toerisme: een toekomstgerichte gastvrijheidseconomie
Gezamenlijk onderzoek naar een optimale en duurzame toeristische infrastructuur, inclusief
handelingsperspectief;
Aanbrengen ‘duurzame plus’ (verduurzaming, innovatie of verstevigen netwerk) per eiland;
Er wordt een gezamenlijke monitoring ontwikkeld als ‘plus’ op de bestaande toeristische
monitoring. Op basis van gezamenlijke data werken aan oplossingen voor straks, want in
de toekomst lopen de eilanden steeds vaker tegen de grenzen van toerisme aan;
Een kennisplatform met meerdere partijen wordt operationeel.
2.3 Continuïteit en kwaliteit van het onderwijs verhogen
Het nieuwe leren: eilander Leer- & ontwikkelplekken
Om alle onderwijsvoorzieningen in de toekomst op de eilanden in stand te houden is een
samenwerking tussen kinderopvang, peuterspeelzaal, basisschool, voortgezet onderwijs en
vervolgonderwijs een noodzaak. Concreet wordt er een bijdrage geleverd aan:
De onrendabele top van de bouw van het LOC op Schiermonnikoog en ’t Skylger Jouw op
Terschelling;
Onderzoek op de andere eilanden waarin de ervaringen van Schiermonnikoog en
Terschelling worden meegenomen.
Eiland-praktijkgeschoold
Op alle eilanden lopen initiatieven voor MBO 2 en / of MBO 3 BBL-opleidingen in de
gastvrijheidssector, zoals gastheer/gastvrouw en basiskok en zelfstandig werkend kok. De
eilanden willen dit initiatief uitrollen over andere sectoren, zoals de zorg, transport, bouw,
installatietechniek en groen. Daarnaast biedt het mogelijkheden voor volwassen eilanders
om zich om te scholen;
Verbreden opleidingsaanbod MBO: op ieder eiland is onderzoek gedaan naar
(vernieuwende) concepten voor het uitbreiden van het onderwijsaanbod en mogelijkheden
voor een leven lang leren. Tenminste 1 aanbeveling is geïmplementeerd c.q. 1 opleiding is
gestart in samenwerking met onderwijspartijen. Opleidingen worden geïmplementeerd in
de huidige onderwijssystemen.
2.4 Werken en leren meer combineren
Waddencampus 2.0: triple-helix in de praktijk
Afgeronde inventarisatie naar behoefte voor (door)ontwikkeling van de samenwerkingen
tussen hogescholen, universiteiten, studenten, ondernemers, overheden en organisaties
per eiland in een ‘waddencampus’ aanpak;
Op elk eiland is een livinglab/praktijkplaats/onderzoekslab actief;
Inrichten centraal coördinatiepunt voor ondersteuning en samenwerking (triple-helix).

Programmalijn 3 OPTIMAAL BEREIKBAAR & VERBONDEN
3.1 Werken aan betere bereikbaarheid

-9-

Transport en logistiek onder de loep
Om toe te bewegen richting efficiënter transport over de Waddenzee naar de
Waddeneilanden worden de potentie en effecten van het scheiden van vracht- en
personenvervoer in beeld gebracht;
De logistieke stromen worden in beeld gebracht;
De geschiktheid van havens wordt onderzocht;
Op tenminste één Waddeneiland wordt een pilot optimaliseren horecatransport (5) en pilot
goederenoverslag werkhaven uitgevoerd;
Een vervolgproject is de optimalisatie van het bagagevervoer.
Autonoom goederenvervoer
Autonoom goederenvoervoer kan mogelijk uitkomst bieden voor o.a. bagagevervoer, pakketten en
bevoorrading van bedrijven.
In de eerste fase wordt de potentie van autonoom goederenvervoer in beeld gebracht op
de Waddeneilanden;
Op basis van de uitkomsten wordt een pilot autonoom goederenvervoer uitgevoerd op
tenminste één van de Waddeneilanden.
Slimme eiland mobiliteit
Een betrouwbare, frequente, duurzame manier van vervoer van personen over de Waddeneilanden
zorgt er mogelijk voor dat mensen de auto laten staan (zowel eilanders als toeristen) en de
infrastructuur minder belast wordt.
Allereerst wordt een inventarisatie van de behoefte gedaan en worden de
vervoersbewegingen per Waddeneiland in beeld gebracht;
Er wordt een pilot uitgevoerd waarbij het OV anders wordt ingericht doormiddel van flexibel
OV;
Er wordt op tenminste één Waddeneiland een pilot gedaan met deelauto’s.
3.2 Vervoer verduurzamen 4
Agenda Autoluw
Stimuleren om de auto vaker aan de wal te laten staan met als concrete resultaten:
pilot autoluwe overtocht naar Ameland;
gezamenlijk onderzoek - handelingsperspectief duurzaam parkeren waddenhavens
(vasteland), er wordt een start gemaakt met de optimalisatie van vier havens;
pilot met lokale regelgeving op Schiermonnikoog.
Piekbelasting onder de loep
Het vervoer naar en op de eilanden is voornamelijk ingericht op de piekbelasting tijdens
weekenden en de populaire aankomst- en vertrekdagen in het (hoog)seizoen. Een betere spreiding
van de toeristenstroom betekent dat kleinere en minder diepgaande schepen mogelijk zijn.
Onderzocht wordt of het loslaten van de wisseldagen bijdraagt aan een betere spreiding
van het toerisme en het verminderen van piekbelasting;
Daarnaast wordt de potentie om de bruine vloot (traditionele zeilschepen) als (extra)
overtocht in te zetten in beeld gebracht.
Stimuleringsprojecten: bewegen, actief & gezond
Het stimuleren van fietsgebruik als volwaardig alternatief voor de auto helpt om de auto aan de
wal te laten staan.
Onderzoeken hoe dit effectief kan worden gestimuleerd;
De uitvoering van een duurzame inrichting (bijvoorbeeld rustplaatsen voor sanitaire stop en
opladen van fietsen) wordt ondersteund door middel van cofinanciering.
3.3 Digitale en mobiele dekking optimaliseren
Self-supporting Digital Islands
De onder 3.2 genoemde projecten/inspanningen leveren ook waardevolle inzichten op voor nieuwe
vervoersconcessies (veerboten en OV).
4

-10-

-

Er wordt aansluiting gezocht bij het Europese initiatief Digital Islands en projecten
waarbinnen gezamenlijk de mogelijkheden van digitale ontwikkelingen worden onderzocht
op het gebied van o.a. autonoom vervoer, (toeristische)bezoekersdata, e-health, smart
energy en smart water supply.

Meetnet leefbare Waddeneilanden
Met minicomputers kunnen factoren in de fysieke leefomgeving zoals geluid, licht,
verkeersbewegingen en luchtkwaliteit gemeten worden.
Het meetnet Leefbare Wadden zorgt ervoor dat het effect van voorgestelde maatregelen in
de openbare ruimte met behulp van data te onderbouwen en te volgen zijn;
Het meetnet Leefbare Wadden wordt gestart op één Waddeneiland en vervolgens uitgebreid
naar de andere eilanden.

Programmalijn 4 DUURZAME ENERGIE
4.1 Energiesystemen robuuster en innovatiever maken
Slimme eilander energiesystemen
Voor alle eilanden een toekomstbestendig en slim energiesysteem in beeld. Het realiseren
van een fossielvrij, toekomstbestendig en slim energiesysteem op ieder eiland is een
langdurig en zeer kostbaar proces, waarin overheden, netbeheerders, bedrijven en
kennisinstellingen samenwerken. Binnen de Regio Deal worden gestructureerd en in
samenwerking de goede keuzes in beeld gebracht en de uitvoeringskracht georganiseerd;
Op ieder eiland een slim energieproject gestart of voltooid.
Op ieder eiland lopen innovatieve projecten, die ook een voorbeeld kunnen zijn voor elders
in Nederland, bijvoorbeeld aquathermie uit zeewater op Terschelling en Vlieland, smart grid
op Texel en een energierotonde op Ameland. Deze projecten zijn alle in ontwikkeling, en
krijgen nu een forse steun in de rug door financiering van onderzoeken en andere
ontwikkelactiviteiten, die af te ronden zijn binnen de Dealperiode. De middelen voor de
daadwerkelijke investeringen komen uit andere bronnen. Daarmee krijgt de investering
vanuit de Regio Deal een forse multiplier, en een leereffect elders in het land.
Eilanden werken duurzaam samen
Gezamenlijke gecoördineerde samenwerking wordt operationeel om meer inhoudelijke,
organisatorische en mogelijk ook financiële slagkracht te bereiken.
Op alle eilanden zijn energiecoöperaties en bedrijven actief bezig met verduurzaming, vaak
samen met overheden. Er is nog weinig structurele verbinding over de eilanden heen. Deze
samenwerking wordt opgezet in het kader van de Regio Deal. Het resultaat is een
effectieve samenwerkingsstructuur.

-

4.2 Eilander gebouwen sneller verduurzamen
Duurzame Waddendorpen
Op de eilanden staan relatief veel oude karakteristieke panden, deels in beschermde
dorpsgezichten.
De eilanden werken gecoördineerd aan de verduurzaming van die panden, startend met
een inventarisatie;
Er wordt een gezamenlijk adviesloket opgezet voor technisch en financieel advies voor
eigenaren van de panden.
Duurzame eilander voorzieningen
Mede vanwege de hoge bezoekersaantallen zijn er relatief veel gebouwen en voorzieningen met
een maatschappelijke functie.
De eilanden werken gezamenlijk aan de verduurzaming door uitvoeringskracht en expertise
gezamenlijk op- en uit te bouwen.
Duurzame recreatiewoningen

-11-

De verduurzaming van recreatiewoningen komt moeizaam op gang, deels omdat
recreatiewoningen van particulieren in de stimuleringspakketten vanuit het klimaatakkoord in een
blinde vlek zitten.
De eilanden ontwikkelen een methodiek om de eigenaren actief tot verduurzaming te
bewegen. Deze kennis is ook toepasbaar elders in het land, langs de kust en op de Veluwe
zijn gebieden die vergelijkbaar zijn qua problematiek.
4.3 Eilander eigenaarschap en ondernemerschap in de energietransitie
Duurzame dialoog
Op de eilanden werken overheden, energiecoöperaties en andere verbanden samen. De
energietransitie biedt bovendien de kans om de economie van de eilanden te verbreden, via
energieprojecten en toepassing van innovatieve technieken en werkwijzen;
De eilanden stimuleren en ondersteunen het ondernemerschap op dit vlak, en streven naar
een hoog percentage lokaal eigenaarschap. Dit past goed bij de ambitie van
zelfvoorzienendheid van de eilanden.
Eilander Energiedienstenorganisatie
De eilanden onderzoeken het vormen van een energiedienstenorganisatie, bijvoorbeeld om
huizen te verduurzamen of om warmtenetten te exploiteren. Op de eilanden kan op kleine
schaal worden onderzocht wat goede organisatievormen zijn. De resultaten kunnen op vele
plaatsten worden gebruikt;
Ervaringen worden uitgewisseld met andere regio’s.
Duurzame Ondernemerskringen
Op enkele eilanden werken ondernemers samen aan verduurzaming.
Binnen de Regio Deal wordt de samenwerking op en tussen de eilanden aangejaagd, om zo
op alle eilanden te komen tot een duurzame ondernemerskring, die onderling kennis en
ervaring uitwisselt;
Er wordt een aanjager aangesteld die hier voor de gezamenlijke eilanden mee bezig gaat.

Programmalijn 5 CIRCULAIRE ECONOMIE
5.1 Gunstig ontwikkelklimaat voor Circulaire Economie
Eilander materiaalstromen in beeld
Van de vijf eilanden worden de materiaalstroomanalyses per eiland in beeld gebracht. Deze
helpen bij het prioriteren van alle acties en initiatieven op het gebied van circulaire
economie;
Daarnaast wordt op de vijf eilanden van ongeveer tien toonaangevende bedrijven een
materiaalstroomanalyse gemaakt per bedrijf, aan de hand van de gegevens van de
bedrijven. Daarmee kunnen ondernemers concrete stappen zetten; hierbij worden ze
vanuit de Regio Deal ondersteund en begeleid. Ook ondernemers die zich herkennen in de
tien voorbeeldbedrijven worden begeleid.
Ondernemers circulair op weg
Op alle eilanden zijn circulaire start-ups gestimuleerd en ondersteund;
De levensvatbaarheid van circulaire ambachtsbedrijven (zie ook Programmalijn 2) is
onderzocht;
Onderzocht is in hoeverre bedrijfsafval hergebruikt kan worden in combinatie met de
circulaire ambachtsbedrijven;
Er is een gezamenlijke koers voor de aanpak van plastic afval (vermijden, afbreekbaar
maken of hergebruiken);
Circulair denken en samenwerken is gestimuleerd met behulp van een campagne.
Circulaire eilandfestivals
Circulaire ontwikkelingen bij de grotere en bekende festivals zijn versneld, onder meer met
kennis die bij de festivalorganisaties en elders in het land al beschikbaar is;

-12-

-

Festivalorganisaties delen hun circulaire kennis met de kleinere festivals en evenementen
op de eilanden.

Circulair inkopen
De eilandgemeenten hebben elk minimaal één circulaire inkoopcasus doorlopen;
De ervaringen daarover zijn onderling gedeeld;
Kennis van circulair inkopen wordt structureel opgebouwd op basis van ervaringen elders in
het land;
Kennisontwikkeling bij (kleine) toeleverende (eiland)bedrijven wordt gestimuleerd.
5.2 Dat wat het eiland biedt optimaal benutten
Circulaire eiland-bouw
Laagdrempelig hergebruik van bouwmaterialen door bedrijven en particulieren wordt op
alle eilanden gestimuleerd en waar mogelijk gefaciliteerd;
één of twee innovatieve circulaire eilander toepassing(en) zijn ontwikkeld (bijvoorbeeld:
geopolymeer-beton op Ameland);
Op elk eiland wordt minimaal één bouwproject (woonhuis of utiliteitsgebouw) vanaf de start
circulair ontworpen tot uitvoeringsgereedheid.
Vers van eilander bodem
Verkorten van de voedselketen wordt het streven;
Lokale voedselproductie wordt gekoppeld aan afnemersgroepen en met het thema gezonde
voeding;
Bestaande initiatieven voor zelfpluktuinen worden ondersteund;
Promotie van lokale producten en stimulering van een aansprekend totaalaanbod voor de
eilanden krijgen structureel aandacht;
De inzet van reststoffen uit de voedselproductie (als meststof of als materiaal- of
energiebron) wordt geoptimaliseerd;
Door middel van demonstratieprojecten worden de eerste stappen gezet richting circulaire
eiland-landbouw.
5.3 Slimmer omgaan met water
Grip op drinkwaterconsumptie
Gezamenlijke campagne voor drinkwaterbesparing, gericht op eilanders en toeristen.
Zoetwaterbeheer voor Waddeneilanden
Up-to-date kennis over innovatief zoetwaterbeheer, in samenwerking met de belangrijkste
stakeholders;
Uitvoering van één of meer waterbeheer-initiatieven op elk van de eilanden.

-13-

Deel 2 Uitvoering & rapportage
2. Inzet middelen Regio Envelop voor uitvoering Regio Deal De Waddeneilanden
Artikel 5 – Uitgangspunten
1. Partijen beogen een gecoördineerde beleidsmatige inzet van hun gezamenlijke financiële
middelen op basis van de afspraken in deze Regio Deal De Waddeneilanden. De Regio geeft
met die middelen uitvoering aan de Regio Deal De Waddeneilanden zoals het initiëren en/of
realiseren van programma’s en projecten en andere uitvoeringsactiviteiten in het kader van
de ambitie, het doel, de beoogde resultaten en de aanpak van de Regio Deal De
Waddeneilanden zoals bedoeld in artikelen 1 tot en met 4. Op deze wijze zetten Partijen
zich in om de regionale opgave van (de) regio De Waddeneilanden te realiseren.
2. BZK reserveert maximaal € 15,5 mln. inclusief eventueel verschuldigde BTW vanuit de
Regio Envelop als rijksbijdrage voor uitvoeringsactiviteiten als bedoeld in het eerste lid.
volgens de in de onderstaande tabel opgenomen onderverdeling. Maximaal 3% van de
totaal ontvangen rijksbijdrage mag aan uitvoeringskosten oftewel VAT-kosten
(Voorbereiding, Administratie en Toezicht) worden besteed. Van dit percentage kan onder
omstandigheden worden afgeweken. De Regio reserveert minimaal een bedrag van in
totaal 15,5 mln. aan regionale financiering voor uitvoeringsactiviteiten als bedoeld in het
eerste lid volgens de in de onderstaande tabel opgenomen onderverdeling:
Uitvoeringsactiviteiten
Programmalijn 1
Goed wonen en leven
*versnellingsgelden
Programmalijn 2
Toekomstbestendig
ondernemen en ontwikkelen
Programmalijn 3
Optimaal bereikbaar en
verbonden
Programmalijn 4
Duurzame energie
Programmalijn 5
Circulaire economie
Uitvoeringskosten (VAT)
Bijdragen totaal maximaal
*Exclusief Versnellingsgelden

Maximale
rijksbijdrage1)
€ 2,75 mln.

Regionale
financiering
2,75 € mln.

Totaalbedrag

€ 3,25 mln.

€ 5mln.
€ 3,25 mln.

€ 5 mln. 2)
€ 6,5 mln.

€ 2 mln.

€ 2 mln.

€ 4 mln.

€ 2,5 mln.

€ 2,5 mln.

€ 5 mln.

€ 3 mln.

€ 3 mln.

€ 6 mln.

€ 2 mln.

€ 2 mln.

€ 4 mln.

€ 15,5 mln.

€ 15,5 mln.

€ 31 mln.

12,9% van rijksbijdrage

€ 5,5 mln.

Opbouw Regionale financiering excl versnellingsgelden
Provincie Fryslân € 5,425 mln.
Provincie Noord-Holland € 2,325 mln.
Gemeenten € 7,75 mln.
Totaal € 15,5 mln.
Bijdragen totaal maximaal
*Inclusief Versnellingsgelden

15,5 mln.

€ 20,5 mln.

€ 36 mln.

Opbouw Regionale financiering incl versnellingsgelden
Provincie Fryslân € 5,425 mln.
Provincie Noord-Holland € 2,325 mln.
Gemeenten € 7,75 mln.
Versnellingsgelden € 5 mln.
Totaal € 20,5 mln.

1)

Dit bedrag is inclusief eventueel verschuldigde BTW.

2)

In 2022 ontvingen de eilanden een bedrag van 5 miljoen euro van het Rijk (minimaal hetzelfde bedrag door de Regio te
financieren) als bijdrage aan onrendabele toppen van woningen via de “Regeling eenmalige specifieke uitkering woningbouw
Waddengemeenten”. Daarmee is een deel van de plannen uit Programmalijn 1: Goed wonen en leven gedekt. De looptijd
van deze regeling is 10 jaar (tot 31 december 2032) en loopt dus langer dan deze Regio Deal. Daarom is in dit overzicht de

-14-

helft van die middelen meegerekend. Per project wordt er naar de mogelijkheid voor provinciale cofinanciering gekeken, de
€ 5 mln. is daarom nog niet verdeeld over bijdragen gemeenten en provincies.

3. De verdeling opgenomen in de tabel in het tweede lid geldt als uitgangspunt. Partijen zijn
zich ervan bewust dat gedurende de looptijd van de Regio Deal De Waddeneilanden
omstandigheden en/of prioriteiten kunnen wijzigen. Partijen kunnen, na bespreking in het
Rijk-Regio-overleg zoals bedoeld in artikel 7, eerste lid, een gewijzigde verdeling afspreken.
Op deze wijziging van Regio Deal De Waddeneilanden is artikel 12 van toepassing.
Artikel 6 - Regiokassier
Partijen spreken af dat in het kader van de uitvoeringsactiviteiten van de Regio Deal Gemeente
Ameland de rol zal vervullen van regiokassier. De regiokassier draagt zorg voor het nakomen van
de financiële kaders, zoals verwoord in de Regeling specifieke uitkering Regio Deals vierde
tranche.
3. Governance uitvoering Regio Deal De Waddeneilanden
Samenwerkingsverband De Waddeneilanden is eindverantwoordelijk voor de Regio Deal. Er wordt
aangesloten bij de bestaande structuren binnen de Gemeenschappelijke Regeling. Aanvullend
daarop is een Stuurgroep samengesteld, met vertegenwoordigers uit Algemeen Bestuur (colleges),
Dagelijks Bestuur (burgemeesters) en het Waddenkantoor (organisatie). Hierin krijgen ook de
provincies, onderwijs en bedrijfsleven een rol.
Artikel 7 - Rijk–Regio-overleg
1. Periodiek treden Partijen in overleg over de onderlinge samenwerking in het kader van de
Regio Deal De Waddeneilanden en met andere publieke en/of private
samenwerkingspartners. Dit Rijk-Regio-overleg zorgt voor de coördinatie van de inzet van
Partijen in het kader van de uitvoering van Regio Deal De Waddeneilanden de daarbij
behorende uitwisseling van informatie en voor het bespreken van de voortgang, inclusief de
in artikel 8 bedoelde monitoring.
2. Het Rijk-Regio-overleg vergadert tenminste eenmaal per jaar, uiterlijk in de maand
september, ten behoeve van de bespreking van de in artikel 8, tweede lid, bedoelde
jaarlijkse voortgangsrapportage Regio Deal De Waddeneilanden;
3. Het Rijk-Regio-overleg formuleert en bewaakt de kaders waarbinnen de uitvoering van de
Regio Deal De Waddeneilanden plaatsvindt.
4. Het in het eerste lid bedoelde Rijk-Regio-overleg bestaat uit de volgende
vertegenwoordigers:
a. vanuit de ministeries van het Rijk:
i
Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties;
ii
Infrastructuur en Waterstaat;
iii. Economische Zaken en Klimaat;
iv. Onderwijs, Wetenschap en Cultuur.
b. vanuit de Regio:
i.
Provincie Fryslân;
ii. Provincie Noord-Holland;
iii. Samenwerkingsverband De Waddeneilanden.
5. Het Rijk-Regio-overleg voorziet in zijn eigen werkwijze. Voor de uitvoering van de Regio
Deal De Waddeneilanden maakt het Rijk-Regio-overleg hiertoe nadere werkafspraken en
legt deze vast. Onder meer wordt in deze werkafspraken vastgelegd op welke wijze de
Partijen verantwoording afleggen aan hun volksvertegenwoordigers en achterbannen.

-15-

4. Monitoring, evaluatie en communicatie Regio Deal De Waddeneilanden
Artikel 8 – Evaluatie en voortgang
Toelichting: in de Regio Deals zoeken we de balans tussen leren en verantwoorden. We willen dan
ook naast de (voortgang op de) te realiseren projecten en resultaten, bekijken wat er is geleerd
over wat de regionale opgave veroorzaakt en hoe deze effectief kan worden aangepakt.
1. De Regio brengt de beginsituatie van de regionale opgave in kaart. Daarnaast bepaalt de
Regio een evaluatie-aanpak waarmee bijgehouden kan worden of de afgesproken inzet en
aanpak (artikel 3) bijdraagt aan de doelen (artikel 2) van de Regio Deals. De beginsituatie
en evaluatie-aanpak zijn beschreven in het voorjaar van 2024.
2. De Regio stelt éénmaal per jaar een voortgangsrapportage op, met daarin:
a. de voortgang van de initiatieven en projecten;
b. in hoeverre partijen op schema liggen om de beoogde resultaten (artikel 4) te
behalen.
3. De jaarlijkse voortgangsrapportage wordt in concept voor 15 juni van ieder jaar voorgelegd
aan Partijen, gelet op indiening voor 15 juli bij de minister.
4. De Regio kan met de jaarlijkse voortgangsrapportage de betrokken provinciale staten en
gemeenteraden informeren. BZK gebruikt de jaarlijkse voortgangsrapportage als input voor
de periodieke voortgangsrapportage van alle Regio Deals voor de Tweede Kamer van de
Staten-Generaal.
5. BZK draagt zorg voor onderzoek, betreffende het geheel van de Regio Deals (o.m. de
resultaten en effecten van de Deals voor brede welvaart). De Regio verleent haar
medewerking hieraan.
Artikel 9 – Communicatie
1. Partijen communiceren eensluidend over de Regio Deal De Waddeneilanden. Hiertoe wordt
gewerkt met een kernboodschap. De kernboodschap is: ‘De Regio Deal geeft een stevige
impuls aan de Waddeneilanden. Vijf bloeiende en levendige gemeenschappen, nu en in de
toekomst. Dat is wat de eilanden willen zijn: de plek waar je een leven lang kunt wonen,
werken en bijdragen aan je leefomgeving. Daar plukken bewoners, bedrijven én bezoekers
de vruchten van.’
2. De communicatie over de Regio Deal De Waddeneilanden verloopt primair vanuit de regio
door de Regio, via Samenwerkingsverband De Waddeneilanden, het Rijk draagt de
kernboodschap ook uit via zijn eigen kanalen.
3. Er wordt een gezamenlijk communicatieplan besproken en nader afgesproken door het in
artikel 7 bedoelde Rijk-Regio-overleg.
4. De Regio zal bij projecten die deel uitmaken van de uitvoering van de Regio Deal De
Waddeneilanden vragen om in de communicatie over die projecten kenbaar te maken dat
het project mede mogelijk is gemaakt in het kader van de Regio Deal De Waddeneilanden.
Hiervoor worden in het Rijk-Regio-overleg nadere werkafspraken gemaakt.
5. Slotbepalingen
Artikel 10 - Uitvoering in overeenstemming met Unierecht
De afspraken van deze Regio Deal en/of de daaruit voortvloeiende maatregelen worden in
overeenstemming met het recht van de Europese Unie uitgevoerd en uitgewerkt in het bijzonder
voor zover de afspraken vallen onder de werking van de Europese regels met betrekking tot
aanbesteding, mededinging, staatssteun en technische normen en voorschriften.
Artikel 11 - Gegevensuitwisseling
1. De in het kader van (de uitvoering van) deze Regio Deal uitgewisselde dan wel uit te
wisselen informatie is in beginsel openbaar. Indien een Partij verzoekt om geheimhouding
zullen de overige Partijen deze informatie in beginsel geheimhouden en deze geheel noch
gedeeltelijk aan enige derde bekendmaken, behoudens voor zover een verplichting tot
openbaarmaking voortvloeit uit de wet, een rechterlijke uitspraak of deze Regio Deal.
2. Partijen dragen er zorg voor dat concurrentiegevoelige en/of privacygevoelige informatie
uitsluitend wordt gedeeld voor zover dit in overeenstemming is met de relevante
-16-

internationale, Europese en nationale wettelijke kaders. Zij kunnen hiertoe nadere
afspraken vastleggen.
Artikel 12 - Wijzigingen
1. Elke Partij kan schriftelijk verzoeken deze Regio Deal te wijzigen. De wijziging behoeft de
instemming van alle Partijen, conform het gestelde in lid 2 tot en met 4 van dit artikel.
2. Partijen treden in overleg binnen 6 weken nadat een Partij het verzoek tot wijziging
schriftelijk kenbaar heeft gemaakt aan het programmateam Regio Deals BZK. Het
programmateam Regio Deals BZK informeert de overige Partijen over de voorgestelde
wijziging en draagt zorg voor agendering van het wijzigingsverzoek in het Rijk-Regio
overleg. Wanneer vertegenwoordigers van Partijen niet kunnen deelnemen aan het RijkRegio overleg, kunnen zij hun instemming kenbaar maken via een e-mail.
3. Nadat alle Partijen aan het programmateam Regio Deals BZK kenbaar hebben gemaakt in
te stemmen met het verzoek tot wijziging wordt dit vastgelegd in het verslag van het Rijkregio overleg. Het wijzigingsvoorstel wordt verwerkt in een addendum, die door de minister
van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties wordt ondertekend. Het addendum, het
verslag van het Rijk-Regio overleg en de verklaringen tot instemming worden als bijlage
aan deze Regio Deal gehecht.
4. Het addendum wordt gepubliceerd in de Staatscourant.
Artikel 13 - Opzegging
1. Elke Partij kan de Regio Deal De Waddeneilanden met inachtneming van een opzegtermijn
van 3 maanden schriftelijk opzeggen, indien een zodanige verandering van
omstandigheden is opgetreden dat deze Regio Deal billijkheidshalve op korte termijn
behoort te eindigen. De opzegging moet de verandering in omstandigheden vermelden.
2. Wanneer een Partij deze Regio Deal opzegt, blijft de Regio Deal voor de overige Partijen in
stand voor zover de inhoud en de strekking ervan zich daartegen niet verzetten.
3. Ingeval van beëindiging van de Regio Deal De Waddeneilanden krachtens opzegging is
geen van de Partijen jegens een andere Partij schadeplichtig.
Artikel 14 - Toetreding nieuwe partijen
1. In overeenstemming met alle Partijen kunnen anderen tijdens de looptijd van de Regio Deal
De Waddeneilanden als nieuwe partijen toetreden tot deze Regio Deal. Een toetredende
partij dient de verplichtingen die voor haar uit het convenant voortvloeien te aanvaarden.
2. Het schriftelijke verzoek tot toetreding met daarbij de concrete bijdrage aan de Regio Deal
De Waddeneilanden wordt gericht aan het programmateam Regio Deals BZK. Het
programmateam informeert Partijen en vraagt hen om instemming.
3. Zodra alle Partijen aan het programmateam Regio Deals BZK schriftelijk kenbaar hebben
gemaakt in te stemmen met het verzoek tot toetreding, ontvangt de toetredende partij de
status van Partij van de Regio Deal De Waddeneilanden en gelden voor die partij de voor
haar uit de deal voortvloeiende rechten en verplichtingen.
4. Het verzoek tot toetreding en de verklaringen tot instemming worden als bijlagen aan de
Regio Deal De Waddeneilanden gehecht.
Artikel 15 – Nakoming
De Regio Deal is niet in rechte afdwingbaar. Partijen kunnen op tekortkomingen in de nakoming
van de Regio Deal of van afspraken die daarmee samenhangen, bij de bevoegde rechter geen
beroep doen.
Artikel 16 - Counterparts
De Regio Deal De Waddeneilanden kan worden ondertekend door Partijen in verschillende
exemplaren, die samengevoegd hetzelfde rechtsgevolg hebben alsof deze Regio Deal is
ondertekend door alle Partijen in één exemplaar.

-17-

Artikel 17 - Citeertitel
Deze Regio Deal kan worden aangehaald als Regio Deal De Waddeneilanden.
Artikel 18 – Inwerkingtreding en looptijd
Deze Regio Deal treedt in werking met ingang van de dag na ondertekening door alle Partijen en
eindigt op 31 december 2027.
Artikel 19 - Openbaarmaking
1. Deze Regio Deal De Waddeneilanden zal net als andere Regio Deals openbaar worden
gemaakt door publicatie in de Staatscourant, waardoor anderen kennis kunnen nemen van
de Regio Deals.
2. BZK rapporteert over de Regio Portefeuille, alsmede de hieruit voortvloeiende Regio Deals
naar de Tweede Kamer van de Staten-Generaal.
Artikel 20 - Strijd met Regeling Specifieke uitkering vierde tranche Regio Deals
Enige bepaling in deze Regio Deal die in strijd is met de Regeling Specifieke uitkering vierde
tranche Regio Deals (zoals deze luidt op het moment dat de strijdigheid zich voordoet of alsdan in
bestuursrechtelijke zin is vastgesteld) moet als niet-bindend worden beschouwd en zal, voor zover
nodig, verwijderd en vervangen dienen te worden door een bepaling die bindend en rechtsgeldig is
en die de inhoud van de niet-geldige bepaling zoveel mogelijk benadert. Het overige deel van de
Regio Deal blijft in een dergelijke situatie ongewijzigd.
Artikel 21 - Ongeldigheid
Indien een bepaling van de Regio Deal Waddeneilanden enige mate als nietig, vernietigbaar,
ongeldig, onwettig of anderszins als niet-bindend moet worden beschouwd, wordt die bepaling,
voor zover nodig, uit de Regio Deal verwijderd en vervangen door een bepaling die wel bindend en
rechtsgeldig is en die de inhoud van de niet-geldige bepaling zoveel mogelijk benadert. Het
overige deel van de Regio Deal blijft in een dergelijke situatie ongewijzigd.
Artikel 22 - Publiekrechtelijke medewerking en toepasselijk recht
1. De in het kader van Regio Deal door Partijen te verlenen (publiekrechtelijke) medewerking
laat de publiekrechtelijke positie en bevoegdheden van Partijen onverlet.
2. Op deze Regio Deal is uitsluitend Nederlands recht van toepassing.
Aldus overeengekomen en in tweevoud ondertekend,

-18-

BIJLAGE 1

Bestaande samenwerkingsverbanden Waddeneilanden
Waddenconvenant 2015
Het Rijk (BZK), de provincies Fryslân en Noord-Holland en de vijf eilanden sloten in 2015 het
Convenant Samenwerking Waddeneilanden (kortweg het ‘Waddenconvenant’). Een belangrijk doel
van dit Waddenconvenant is de totstandkoming van beter op de specifieke situatie van de
Waddeneilandgemeenten afgestemde generieke wetgeving en beleidsuitvoering. De provincies
spannen zich in voor een integrale en gebiedsgerichte benadering ten aanzien van beleidsvorming
en regelgeving. Het ministerie van BZK zorgt door middel van een ambtelijke liaisonfunctie voor
het bevorderen van de interdepartementale coördinatie op Rijksniveau ten aanzien van
beleidsvoorbereiding en-uitvoering.
In de evaluatie van het Waddenconvenant in 2019 werd de dringende aanbeveling gedaan om de
samenwerking tussen en met de Waddeneilanden verder te versterken, waarbij een Regio Deal
werd genoemd als effectief vliegwiel voor verdere samenwerking op eiland-overstijgende
vraagstukken. Met deze ‘Regio Deal De Waddeneilanden’ wordt hieraan nu verder invulling
aangegeven.
Andere samenwerkingsverbanden
Naast het bovengenoemde Waddenconvenant zijn de eilanden actief betrokken bij de volgende
samenwerkingsverbanden en -initiatieven.
Gemeenschappelijke Regeling De Waddeneilanden
De al langer bestaande samenwerking tussen de Waddeneilanden is in 2014 geformaliseerd en in
2018 vernieuwd. De gemeenschappelijke regeling heeft een eigen rechtspositie, een eigen
structuur, eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden en vormt de basis voor de
samenwerking in deze Regio Deal.
Agenda voor het Waddengebied 2050, Uitvoeringsprogramma en Waddengovernance
De Waddenzee is een uniek natuurgebied met de status van Unesco-Werelderfgoed. Daardoor is
de invloed van het Rijk op de Waddenzee groot en zijn diverse NGO’s en belangenverenigingen
actief betrokken. Diverse Europese natuur- en milieurichtlijnen zijn van toepassing. De Waddenzee
grenst bovendien aan drie provincies en aan een groot aantal Waddengemeenten. Verschillende
bestuurslagen zijn verbonden in de nieuwe governance voor de Waddenzee, zoals het Bestuurlijk
Overleg Wadden, het Omgevingsberaad Wadden en de Beheerautoriteit Wadden. De afgelopen
jaren hebben deze bestuurlijke partijen gewerkt aan een breed opgezet langetermijnperspectief:
de ‘Agenda voor het Waddengebied 2050’ (met onder meer een hoofdstuk over brede welvaart).
Het Programma Waddeneilanden is integraal opgenomen in het uitvoeringsprogramma van de
Agenda voor het Waddengebied 2050 en daarmee ook nauw verbonden met deze Regio Deal.

Aansluiting bij nationale beleidsdoelen of programma’s

-

-

-

Zorgen dat de Waddenkust en de Waddeneilanden een aantrekkelijk woon- en werkgebied
worden en blijven, als drager voor de leefbaarheid van het gebied. Dat is de centrale opgave in
hoofdstuk 4.6 van het Uitvoeringsprogramma voor het Waddengebied 2050. Programmalijn 1,
Goed wonen & leven, en Programmalijn 2, Toekomstbestendig ondernemen en ontwikkelen,
sluiten hier goed op aan. Programmalijn 2 sluit daarnaast aan op de doelen van het
gastvrijheidsbeleid, waarin duurzame ontwikkeling van de gastvrijheidssector wordt
gestimuleerd.
Het duurzaam bereikbaar houden en maken van het Waddengebied, is een van de opgaven
die is vastgelegd in hoofdstuk 2 van het Uitvoeringsprogramma Waddengebied 2021-2026.
Daarbij wordt gewerkt vanuit vier veranderdoelen: 1. de bereikbaarheid garanderen; 2. de
mobiliteit verduurzamen; 3. het vaargeulonderhoud optimaliseren; 4. nieuwe
mobiliteitsoplossingen voor de lange termijn ontwikkelen: emissieloos, impactarm en
adaptief. Programmalijn 3, Optimaal bereikbaar en verbonden, sluit hier goed op aan.
Programmalijn 4, Duurzame energie, sluit goed aan op het Nationaal Klimaatakkoord en op
hoofdstuk 4.5 van de Agenda voor het Waddengebied 2050 over de energietransitie.

-19-

-

Programmalijn 5, Circulaire Economie, ten slotte, sluit goed aan op het Nationaal
Programma Circulaire Economie.
Het kabinet wil water en bodem sturend laten zijn bij beslissingen over de inrichting van
ons land. Door water en bodem sturend te laten zijn in de ruimtelijke ordening, kunnen we
in Nederland ook in de toekomst met een ander en grillig klimaat blijven leven, wonen en
werken. In een veilige omgeving, met een gezonde bodem, voldoende en schoon water.
Met deze andere manier van denken in de ruimtelijke ordening kan ervaring op worden
gedaan bij de Programmalijnen 1, 3 en 5.

-20-

Regio Deal De Waddeneilanden
Plaats:
Datum:

De minister van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties
Hugo de Jonge

-21-