Medezeggenschap ondersteund
Het gebruik van externe ondersteuning door medezeggenschap in
het primair en voortgezet onderwijs

Lieve Heijsters, Benjamin Bremer en Marjolein Bomhof (Oberon)
Iris Breetvelt (Kohnstamm Instituut)

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

3

Inhoudsopgave
1

Inleiding ......................................................................................................................................... 5
1.a Aanleiding onderzoek .................................................................................................................. 5
1.b Onderzoeksvragen ....................................................................................................................... 6
1.c Onderzoeksmethoden ................................................................................................................. 7
1.d Leeswijzer .................................................................................................................................... 8

2

Positie medezeggenschap .............................................................................................................. 9
2.a Medezeggenschapssysteem ........................................................................................................ 9
2.b Rechten van de medezeggenschap ............................................................................................. 9
2.c Grotere rol voor medezeggenschap .......................................................................................... 10

3

Gebruikte externe ondersteuning ................................................................................................ 13
3.a Bewustzijn van recht op externe ondersteuning ....................................................................... 13
3.b Gebruik van externe ondersteuning .......................................................................................... 13
3.c Gebruik per terrein .................................................................................................................... 14
3.d Redenen om geen ondersteuning te gebruiken ........................................................................ 16
3.e Vormen van externe ondersteuning.......................................................................................... 16
3.f Aanbieders van externe ondersteuning .................................................................................... 17
3.g Behoeften aan verdere ondersteuning ..................................................................................... 18

4

Ondersteuning ten behoeve van financiën .................................................................................. 20
4.a Gebruik van financiële ondersteuning....................................................................................... 20
4.b Financiële onderwerpen die aan bod komen tijdens ondersteuning ........................................ 20
4.c Redenen om financiële ondersteuning te gebruiken ................................................................ 21
4.d Hoe de financiële ondersteuning is gevonden .......................................................................... 22
4.e Tevredenheid over financiële ondersteuning............................................................................ 22

5

Functioneren medezeggenschap.................................................................................................. 24
5.a Randvoorwaarden ..................................................................................................................... 24
5.b Functioneren medezeggenschap ............................................................................................... 25
5.c Grip op financiële onderwerpen ................................................................................................ 26
5.d Vooruitkijkend naar instemmingsrecht hoofdlijnen begroting ................................................. 27
5.e Mogelijkheden voor versterking medezeggenschap ................................................................. 28

6

Reflectie ...................................................................................................................................... 30

Bijlage 1

Bijlage 2
Bijlage 3

Methodologie ................................................................................................................... 34
Documentenanalyse ............................................................................................................... 34
Vragenlijst ............................................................................................................................... 35
Kwantitatieve analyses ........................................................................................................... 37
Tabellen ............................................................................................................................ 38
Vragenlijst ......................................................................................................................... 51

4

Oberon

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

1

Inleiding

1.a

Aanleiding onderzoek

5

Er wordt de laatste jaren een steeds groter belang gehecht aan de rol van de medezeggenschap in het
bieden van tegengewicht aan de bestuurder of schoolleider. Zo stelt OCW in een nieuwsbericht dat de
medezeggenschap ‘als kritische partner de bestuurder of schoolleider kan helpen de visie te scherpen,
de koers te bepalen of bij te stellen.’ Een andere blijk hiervan is dat de Inspectie van Onderwijs in haar
nieuwe onderzoekskader (2017) niet alleen gesprekken met bestuur, schooldirecteuren en raad van
toezicht voert, maar ook met de medezeggenschap over onder meer het financieel beheer.
De grotere rol van de medezeggenschap is ook te zien in het takenpakket van raadsleden in het primair
en voortgezet onderwijs. In het bijzonder speelt de discussie om de medezeggenschap een grotere rol te
geven bij het begrotingsproces. Op dit moment heeft de medezeggenschap het recht om advies te
geven over de hoofdlijnen van het meerjarig financieel beleid van de school1. Minister Slob wil dit
verzwaren door met ingang van 2021 van het adviesrecht een instemmingsrecht te maken2. Een
schoolleider of bestuurder kan dan niet verder met de begroting totdat de medezeggenschap positief
heeft ingestemd.
De sectororganisaties voor po en vo plaatsten vraagtekens bij een instemmingsrecht3. De PO-Raad
constateert een spanningsveld tussen de bevoegdheden van de medezeggenschapsraden en het
functioneren van de raden in de praktijk. Er zijn signalen dat ondanks het wettelijk recht op facilitering
en scholing4 er onvoldoende kennis bestaat bij raadsleden. Met de wet versterking bestuurskracht zijn
er voor de medezeggenschap nu wel meer mogelijkheden om bijvoorbeeld zelfstandig deskundigen in te
schakelen. In de praktijk gebeurt dit nog weinig5.
Zo hebben nog niet alle raadsleden voldoende inzicht in financiële stukken. Daardoor stellen zij slechts
informatieve en te weinig kritische vragen en komt er geen inhoudelijke discussie tussen bestuur en
medezeggenschap over de hoofdlijnen van de begroting tot stand. Ook kunnen bestuurders en
schoolleiders het gesprek nog beter faciliteren door bijvoorbeeld de financiële zaken inzichtelijker te
maken voor raadsleden.6
Ook in andere onderwijssectoren zien we het belang van externe ondersteuning voor de
medezeggenschap. In het hoger onderwijs hebben raadsleden sinds enkele jaren al het
instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting gekregen. In de monitor medezeggenschap in het
hoger onderwijs7 zien we dat raadsleden de afgelopen jaren meer behoefte hebben gekregen aan
scholing op dit vlak.

1
2
3
4
5
6
7

Art.11 lid 1 sub b WMS
Tweede Kamer (04/02/2019; 1451860), zie https://www.rijksoverheid.nl/regering/bewindspersonen/arie slob/documenten
/kamerstukken/2019/02/04/kamerbrief-over-medezeggenschap-in-het-funderend-onderwijs
https://www.poraad.nl/nieuws-en-achtergronden/medezeggenschapsraden-krijgen-instemmingsrecht-op-hoofdlijnen-van-de
Art. 28 WMS
Inge van den Ende (Panteia) en Johan Bokdam (Oberon) (2017) Advies over instemming, Eindrapport
Inge van den Ende (Panteia) en Johan Bokdam (Oberon) (2017) Advies over instemming, Eindrapport
Bomhof, M. & Bokdam, J. (2018) Monitor medezeggenschap in het hoger onderwijs: meting 2017-2018

6

Oberon

Op basis van dit vraagstuk is op 26 maart 2019 de motie van Westerveld (GL) en Van den Hul (PvdA)8
aangenomen:
‘constaterende dat in het regeerakkoord is afgesproken dat de medezeggenschapsraad
instemmingsrecht krijgt op hoofdlijnen van de begroting; overwegende dat de medezeggenschapsraad
recht heeft op externe ondersteuning, maar onduidelijk is hoe vaak er gebruik van wordt gemaakt;
constaterende dat ook uit inspectieonderzoeken blijkt dat financiële kennis niet altijd voldoende
aanwezig is in de medezeggenschapsraad;
verzoekt de Tweede Kamer de regering in kaart te brengen:
1) of medezeggenschapsraden op de hoogte zijn van dit wettelijke recht op ondersteuning;
2) of medezeggenschapsraden gebruik maken van de ondersteuning;
3) op welke manier de financiële kennis van medezeggenschapsraden wordt versterkt.’
Deze context laat het belang zien van vroegtijdig in beeld krijgen van de mate waarin medezeggenschap
externe ondersteuning inschakelt, om waar nodig te kunnen inzetten op verdere versterking van de
(financiële) kennis van raadsleden. Het ministerie van OCW heeft om deze reden Oberon en het
Kohnstamm Instituut gevraagd een onderzoek uit te voeren naar de gebruikte externe ondersteuning
onder raadsleden in het po en vo: met name inzake financiële expertise, maar ook inzake andere
gebieden waarop de medezeggenschap advies- en instemmingsbevoegdheden heeft.

1.b

Onderzoeksvragen

In het onderzoek staan drie onderzoeksvragen centraal.
Recht op externe ondersteuning
De eerste onderzoeksvraag dient om inzicht te krijgen in de mate waarin raadsleden zich bewust zijn van
de mogelijkheid om externe ondersteuning in te schakelen. Om deze reden formuleerden we de
volgende onderzoeksvraag:
1. In hoeverre zijn leden van de (G)MR in het po en vo op de hoogte van het wettelijke recht op externe
ondersteuning?
Gebruikte externe ondersteuning
De tweede onderzoeksvraag gaat in op de manier waarop raadsleden gebruik maken van het recht op
externe ondersteuning. Met behulp van de onderstaande onderzoeksvraag en deelvragen krijgen we
inzicht in de ingeschakelde ondersteuning, met specifieke aandacht voor ondersteuning gericht op het
verwerven van financiële deskundigheid.
2. In hoeverre en op welke manier wordt er door leden van de (G)MR gebruik gemaakt van dit recht op
externe ondersteuning? (in het algemeen en specifiek voor financiële zaken)
a. In welke mate maken (G)MR-leden gebruik van ondersteuning?
b. Van welke aanbieders maken leden van de (G)MR gebruik?
c. Van welke vormen van ondersteuning maken leden van de (G)MR gebruik?
d. Op welke onderwerpen richt de ondersteuning zich?
e. Hoe hebben leden van de (G)MR de ondersteuning gevonden?
f. Wat zijn redenen om wel of juist niet gebruik te maken van ondersteuning?
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 440

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

7

g. In hoeverre zijn leden van de (G)MR tevreden over de beschikbare ondersteuning? (zowel met de
inhoud als de vorm van aanbieden)
Versterken van de medezeggenschap
De gedachte achter het stimuleren van raadsleden om externe ondersteuning te gebruiken is dat
raadsleden dan beter in staat zijn om hun financiële taken uit te voeren en hiermee een goed
tegengewicht kunnen bieden aan de schoolleider/bestuurder. Om deze reden richt de laatste
onderzoeksvraag zich op de mate waarin raadsleden in staat zijn hun taken goed te vervullen en de rol
die financiële deskundigheid hierin speelt. Ook kijken we naar manieren waarop de positie van de
(G)MR op financieel gebied versterkt kan worden (denk hierbij ook aan verbeteringen aan de externe
ondersteuning, toegankelijkheid van de ondersteuning en de facilitering vanuit de
schoolleider/bestuurder).
3. In hoeverre zijn (G)MR-leden in staat hun financiële taken goed uit te voeren en wat zijn manieren om
dit te versterken?
a. In hoeverre zijn (G)MR-leden in staat hun (financiële) taken goed uit te voeren?
b. In hoeverre hangt dit samen met de ervaren financiële deskundigheid van leden van de (G)MR en de
mate waarin er gebruik wordt gemaakt van externe ondersteuning?
c. Op welke gebieden is er (on)voldoende voorzien in de financiële deskundigheid onder leden van de
(G)MR voor adequate uitoefening van een instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting?
d. Wat zijn manieren om te versterken dat (G)MR-leden hun financiële taken goed kunnen uitvoeren?

1.c

Onderzoeksmethoden

Per onderzoeksvraag zijn op verschillende manieren gegevens verzameld bij meerdere actoren en
vervolgens kwalitatief of kwantitatief geanalyseerd. Voor meer details zie bijlage 1.
Tabel 1. Gegevensbronnen en actoren per onderzoeksvraag
Databron

Onderzoeksvraag 1:
bekend met recht op
ondersteuning?

Onderzoeksvraag 2:
gebruik ondersteuning?

Onderzoeksvraag 3:
versterking van
medezeggenschap?

Documenten (interviews
en vergadernotulen
medezeggenschap)

Koepel- en
belangenorganisaties
(G)MR-leden

Koepel- en
belangenorganisaties
(G)MR-leden

Koepel- en
belangenorganisaties
(G)MR-leden

Survey

Bestuurders/schoolleiders
(G)MR-leden

Bestuurders/schoolleiders
(G)MR-leden

Bestuurders/schoolleiders
(G)MR-leden

Focusgroep

Koepel- en
belangenorganisaties
Bestuurders/schoolleiders
(G)MR-leden

Documenten
In een voorgaand onderzoek van Panteia en Oberon zijn belangen- en koepelorganisaties geïnterviewd9,
in het bijzonder over een mogelijk instemmingsrecht voor raadsleden op de begroting. Daarnaast
hebben we notulen van (G)MR vergaderingen bekeken. Over alle drie de onderzoeksvragen bieden de

9

Inge van den Ende (Panteia) en Johan Bokdam (Oberon) (2017) Advies over instemming, Eindrapport

8

Oberon

interviewverslagen en notulen kwalitatieve informatie. Om de documenten systematisch te analyseren
is een analysekader ontworpen en toegepast op de documenten.
Survey
Daarnaast is er een survey uitgezet onder zowel medezeggenschapsraden als hun gesprekspartners
(schoolleiders en bestuurders). In twee steekproeven (po en vo) zijn willekeurig scholen geselecteerd,
waarbij we rekening hebben gehouden met een goede spreiding over kenmerken zoals verstedelijk en
regio. De survey geeft kwantitatieve input op alle drie de onderzoeksvragen. In totaal hebben 541
raadsleden en 350 schoolleiders en bestuurders de vragen ingevuld, met een goede landelijke spreiding.
Voor meer details over de respons zie de bijlage 1. In bijlage 3 is de survey toegevoegd.
Focusgroep
We hebben de kwantitatieve resultaten van het vragenlijstonderzoek voorgelegd aan een focusgroep
bestaande uit belangen/koepelorganisaties en aangevuld met enkele raadsleden en
schoolleiders/bestuurders uit het onderwijsveld. Het doel was om de kwantitatieve bevindingen in
breder perspectief te zetten. Voor de focusgroep is gebruik gemaakt van een infographic, waarin de
belangrijkste uitkomsten van de vragenlijsten zijn samengevat. In het bijzonder zijn we bij de focusgroep
verder ingegaan op onderzoeksvraag 3, die gaat over kansen voor versterking van de medezeggenschap.

1.d

Leeswijzer

In hoofdstuk 2 geven we een samenvatting van het medezeggenschapsstelsel in het primair en
voortgezet onderwijs. In hoofdstuk 3 tot en met 5 staan de uitkomsten van het onderzoek centraal. De
antwoorden van raadsleden en de antwoorden van schoolleiders en bestuurders zijn los van elkaar
weergegeven. Eventuele significante verschillen tussen antwoorden van verschillende respondenten
hebben we in de tekst benoemd. Het gaat dan om de verschillen tussen het po en vo, de MR en GMR en
tussen de geleding van personeel tegenover ouders en leerlingen. De tabellen die bij deze verschillen
horen zijn in bijlage 2 opgenomen. In hoofdstuk 6 reflecteren we op de uitkomsten. Als laatste staan een
uitgebreidere beschrijving van de methoden en respons, verdere tabellen en de vragenlijst in de
bijlagen.

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

2

9

Positie medezeggenschap

In dit hoofdstuk geven we een overzicht van de bevoegdheden en taken van de medezeggenschap in het
primair en voortgezet onderwijs. Met deze informatie zijn de uitkomsten van het onderzoek
(hoofdstukken 3 t/m 5) beter in perspectief te plaatsen.

2.a

Medezeggenschapssysteem

De wettelijke regeling voor de medezeggenschap in het primair en voortgezet onderwijs is de Wet
medezeggenschap op scholen10. Op iedere hoofdvestiging van een school moet een
medezeggenschapsraad (MR) zijn ingesteld en in geval van meerdere scholen onder een bestuur ook
een gemeenschappelijke medezeggenschapsraad (GMR)11. Het kan voorkomen dat een hoofdvestiging
van een school ook één of meerdere nevenvestigingen heeft. In de wet is er ruimte om dan ook per
nevenvestiging een deelraad vorm te geven, maar dit is niet verplicht.
Uitgangspunt is een gezamenlijk in te vullen medezeggenschap door personeel, ouders en in het vo ook
leerlingen. De samenstelling van de MR is 50% personeel en 50% ouders/leerlingen. Een lid van de GMR
moet altijd als leerling, ouder of werknemer een directe band hebben met een van de scholen die onder
het bestuur vallen, ook al is er geen verplichte koppeling met MR-lidmaatschap.

2.b

Rechten van de medezeggenschap

De gesprekspartner van de (G)MR is de schoolleider of bestuurder. De (G)MR heeft verschillende
rechten:
▪
Recht op overleg: de raad kan overleg met de schoolleider of bestuurder aanvragen12
▪
Initiatiefrecht: de raad kan over alle onderwerpen die de school aangaan een voorstel maken of
haar standpunten kenbaar te maken 13
▪
Informatierecht: de raad ontvangt tijdig alle informatie die voor vervulling van taken nodig zijn14.
Zo is vastgelegd dat de raad onder andere de begroting, het beleidsplan en het jaarverslag krijgt.
▪
Adviesrecht: over bepaalde onderwerpen geeft de raad advies aan de schoolleider of
bestuurder
▪
Instemmingsrecht: over bepaalde onderwerpen geeft de raad instemming voordat de schoolleider
of bestuurder hiermee verder kan gaan
Ouders-, leerling- en personeelsgeledingen hebben zelfstandige instemmingsbevoegdheden: onder
andere de personeelsgeleding over arbeidsvoorwaardelijke aangelegenheden, de leerlinggeleding over
het leerlingenstatuut en de oudergeleding over communicatiebeleid naar ouders en over schoolkosten.
Een school of bestuur is vrij om een adviesrecht of instemmingsrecht aan hun raden te geven op
onderwerpen waar dit niet wettelijk verplicht is. In het medezeggenschapsstatuut is dit vastgelegd15.

10
11
12
13

14
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2005–2006, 30 414, nr. 3 (Memorie van Toelichting)
Art.3 en 4 WMS
Art. 6 lid WMS: ‘Het bevoegd gezag en de medezeggenschapsraad komen bijeen, indien daarom onder opgave van redenen
wordt verzocht door de medezeggenschapsraad, een geleding of het bevoegd gezag.’
Art.6 WMS: ‘De medezeggenschapsraad en een geleding zijn bevoegd tot bespreking van alle aangelegenheden, de school
betreffende. De medezeggenschapsraad en een geleding zijn bevoegd over deze aangelegenheden aan het bevoegd gezag
voorstellen te doen en standpunten kenbaar te maken.’
Art.8 WMS: ‘De medezeggenschapsraad ontvangt van het bevoegd gezag, al dan niet gevraagd, tijdig alle inlichtingen die deze
voor de vervulling van zijn taak redelijkerwijze nodig heeft.’
Art.24 lid 1 j.o. art.23 WMS

10

Oberon

De wetgeving bevat garanties voor een adequate toerusting van de (G)MR, zodat deze haar taken en
bevoegdheden naar behoren kan uitvoeren. Zo dient een advies op zodanig tijdstip aan (G)MR te
worden gevraagd, dat het advies van wezenlijke invloed kan zijn op de besluitvorming16. En de (G)MRleden worden door het bevoegd gezag gefaciliteerd middels materiële en ruimtelijke voorzieningen, tijd,
bekostiging van scholing en deskundigenraadpleging17. Er kan daarvoor in overleg met de raad een
jaarlijks budget komen. Op welke wijze de facilitering van medezeggenschapsorganen is geregeld staat
in het medezeggenschapsstatuut.
Als de (G)MR instemming aan een besluit onthoudt, kan de school of het bestuur zich wenden tot de
Landelijke Commissie voor Geschillen18. Dat geldt ook voor de (G)MR als de raad onterecht niet om
advies of instemming is gevraagd dan wel het uitgebrachte advies niet is gevolgd.

2.c

Grotere rol voor medezeggenschap

Meer taken naar de medezeggenschap
Er is steeds meer aandacht voor het versterken van de medezeggenschap. In 2017 trad de wet
versterking bestuurskracht in werking die een grotere rol aan de medezeggenschap toebedeelt. Zo kan
de medezeggenschap sinds 2017 ook adviseren over het werven, benoemen en ontslaan van
bestuurders, en is vastgesteld dat minstens twee keer per jaar overleg plaats vindt tussen
medezeggenschap en de interne toezichthouder. Daarnaast krijgt de raad in het po en vo nu
rechtstreeks kosten vergoed, bijvoorbeeld voor het raadplegen van experts, en is er daarvoor geen
faciliteitenregeling meer vereist.
Recentelijk heeft minister Arie Slob ook meer bevoegdheden voor de medezeggenschap met betrekking
tot de begroting aangekondigd. Momenteel hebben raden in het po en vo een adviesrecht over de
hoofdlijnen van het meerjarig financieel beleid 19. Het gaat dan om de voorgenomen bestemming van de
financiële middelen en voor de GMR ook om de wijze waarop de middelen verdeeld worden over
scholen (het intern allocatiemodel). In een brief aan de Tweede Kamer20 introduceert minister Arie Slob
het streven om het adviesrecht door een instemmingsrecht te vervangen per 2021. Dit wetsvoorstel
sluit aan bij de ontwikkeling in het middelbaar beroepsonderwijs en hoger onderwijs om de
medezeggenschap een instemmingsrecht te geven op hoofdlijnen van de begroting.
Een instemmingsrecht wordt gezien als een zwaarder recht dan een adviesrecht. Adviesrecht betekent
dat de (G)MR mag adviseren over een voorgenomen besluit. De bestuurder of schoolleider mag het
advies (beredeneerd) naast zich neerleggen. Als de raad het hier niet mee eens is kan de Landelijke
Geschillen Commissie ingeschakeld worden. De schoolleider/bestuurder heeft echter een vrij grote
mate van beleidsvrijheid, dus de (G)MR zal niet snel slagen in het aantonen van de onredelijkheid van
het besluit. Bij een instemmingsrecht is dit anders. Concreet betekent dit dat schoolleiders en
bestuurders de begrotingen pas kunnen uitvoeren wanneer de (G)MR daarvoor groen licht heeft

16
17
18
19

20

Art. 17 WMS
Art. 28 WMS
https://onderwijsgeschillen.nl/commissie/landelijke-commissie-voor-geschillen-wms
Artikel 11 lidb WMS: “vaststelling of wijziging van de hoofdlijnen van het meerjarig financieel beleid voor de school,
waaronder de voorgenomen bestemming van de middelen die door het bevoegd gezag ten behoeve van de school uit de
openbare kas zijn toegekend of van anderen zijn ontvangen.”. Uitzondering betreft de vrijwillige ouderbijdrage, omdat de
oudergeleding al een instemmingsrecht hebben op de vaststelling of wijziging hiervan.
Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 31 293, nr. 433

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

11

gegeven. In het geval dat de raad en de schoolleider/bestuurder het niet eens zijn, ligt de bewijslast bij
de schoolleider/bestuurder om de onredelijkheid van onthouding van instemming door de (G)MR aan te
tonen, dan wel zwaarwegende omstandigheden.
Begrip hoofdlijnen van het meerjarig financieel beleid
Het begrip ‘hoofdlijnen van het meerjarig financieel beleid’ omvat volgens de toelichting ten minste de
financiële beleidskeuzes ten aanzien van de terreinen onderwijs, onderhoud en beheer van gebouwen,
investeringen en personeel. Het begrip ‘hoofdlijnen’ impliceert een focus op strategische beleidslijnen
en financiële keuzes. Deze hoofdlijnen vormen een richtlijn voor het meerjarig financieel beleid, dat
vervolgens vertaald wordt in een meerjarenbegroting. De speelruimte binnen de term hoofdlijnen van
het meerjarig financieel beleid geeft kansen om een gesprek te voeren over beleidskeuzes en wat men
wil bereiken met de voorgestelde inzet van middelen.
Er is een eerste consensus in het veld over de onderwerpen die tot de hoofdlijnen van het meerjarig
financieel beleid horen21:
▪
het intern allocatiemodel (hoe wordt de bekostiging verdeeld over scholen en bovenschools);
▪
vermogenspositie en reserves;
▪
verdeling uitgaven aan personeel en materieel;
▪
meerjareninvesteringen voortvloeiend uit het strategisch beleidsplan;
▪
krimp en vergrijzing en meerjareninvesteringen in huisvesting, renovatie of onderhoud (volgens
sommigen).
Desondanks bleek er behoefte aan een verdere beschrijving van de onderwerpen die tot de hoofdlijnen
behoren. Reden daarvoor is de kwestie van definitie en interpretatieverschillen van het begrip
‘hoofdlijnen van de begroting’ in andere onderwijssectoren. In juli 2019 werd daartoe de motie Van
Meenen in de Tweede Kamer aangenomen om in samenwerking met leerlingen, leraren, ouders,
schoolleiders en besturen te komen tot een omschrijving van de hoofdlijnen van de begroting. OCW
werkt nu samen met het onderwijsveld aan een uitwerking van het begrip22.

21
22

Zie p.8 van het eindrapport van Panteia en Oberon (2017) Advies over instemming
Op moment van dit onderzoek is er nog geen definitieve uitwerking vastgesteld.

12

Oberon

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

3

13

Gebruikte externe ondersteuning

In dit hoofdstuk gaan we in op de gebruikte externe ondersteuning door raadsleden in het po en vo.
Met externe ondersteuning bedoelen we ondersteuning van buiten de school of het schoolbestuur. We
bespreken per onderwerp eerst de uitkomsten uit de documentenanalyse en vervolgens de uitkomsten
uit de vragenlijst.

3.a

Bewustzijn van recht op externe ondersteuning

In de wet is verankerd dat raadsleden recht hebben op externe ondersteuning. Geïnterviewde
(belangen)organisaties die zelf externe ondersteuning aanbieden, krijgen de indruk dat raadsleden in
grote mate op de hoogte zijn van dit recht. Wel zien ze nog ruimte om het recht op externe
ondersteuning meer onder de aandacht te brengen.
Uit de vragenlijst blijkt inderdaad dat het overgrote deel van het onderwijsveld bekend is met het recht
op externe ondersteuning. Schoolleiders en bestuurders zijn iets vaker op de hoogte van het recht dan
raadsleden.
Tabel 3.1 Bent u bekend met het wettelijk recht van de medezeggenschap op externe ondersteuning?
Raadsleden (N=541)

Schoolleiders/bestuurders (N=350)

Ja

88%

92%

Nee

12%

8%

Raadsleden in het vo zijn vaker bekend met het recht op externe ondersteuning dan in het po (91%
tegenover 85%). Raadsleden uit een GMR zijn bijna altijd op de hoogte van het recht (96%) terwijl dit bij
MR-leden een stuk lager is (84%). Er zijn geen verschillen in bekendheid tussen raadsleden die als
persoonslid of juist als ouder of leerling de vragen invulden.

3.b

Gebruik van externe ondersteuning

Een van de geïnterviewde (belangen)organisaties geeft aan dat het inschakelen van externe
ondersteuning steeds vaker gebeurt, maar dat er meer investeringen nodig zijn. Volgens sommige
geïnterviewden maken MR-leden in verhouding tot GMR-leden minder gebruik van externe
ondersteuning. Dit beeld komt overeen met de notulen van (G)MR-vergaderingen die zijn geanalyseerd.
Scholing voor raadsleden komt in MR-notulen geen enkele keer aan bod, terwijl het in de 8 notulen van
GMR-vergaderingen in ieder geval 4 keer wordt genoemd. Het onderwerp scholing voor raadsleden
wordt in de notulen door zowel bestuurders als door GMR-leden zelf opgebracht.
In de vragenlijst geeft een kleine drie kwart van de raadsleden en schoolleiders/ bestuurders aan dat de
raad op minstens één terrein externe ondersteuning heeft gebruikt. Bij ongeveer 1 op de 5
respondenten heeft geen van de raadsleden van de betreffende (G)MR externe ondersteuning
ingeschakeld.

14

Oberon

Tabel 3.2 In hoeverre hebben raadsleden uit uw (G)MR externe ondersteuning gebruikt?

16%

Schoolleiders/bestuurders
(N=350)
18%

72%

70%

12%

12%

Raadsleden (N=541)
Op geen van de terreinen externe
ondersteuning gebruikt
Op minstens één terrein externe
ondersteuning gebruikt
Geen zicht op

In het vo gebruiken raden vaker externe ondersteuning dan in het po (79% tegenover 65%). GMR-raden
schakelen zoals verwacht vaker externe ondersteuning in dan MR-raden (81% ten opzichte van 68%).
Raadsleden die als personeelslid de vragen invulden geven vaker aan dat er externe ondersteuning is
gebruikt dan ouders en leerlingen (77% tegenover 61%).

3.c

Gebruik per terrein

De (belangen)organisaties hebben het beeld dat externe ondersteuning vooral wordt ingezet op de
terreinen kwaliteitszorg, samenwerking, communicatie en overleg en financiën. Daarnaast is er ook
algemene ondersteuning over de rechten en plichten van de medezeggenschap.
In de vragenlijst is dan ook gevraagd op welke terrein externe ondersteuning is gebruikt en hoe groot
het deel van de raad is dat hiervan gebruik heeft gemaakt. Schoolleiders/ bestuurders en raadsleden
geven op grote lijnen een vergelijkbaar beeld. Externe ondersteuning is het meest gebruikt voor de
terreinen strategie & beleid, financiën, juridisch en samenwerking & communicatie. Het gaat daarbij
vaker om ondersteuning die een klein deel van de raad heeft gebruikt dan om ondersteuning voor het
merendeel of alle leden van de raad. Bij de ‘anders, namelijk’ categorie geven raadsleden en
schoolleiders/ bestuurders voornamelijk een algemene cursus of training over de rechten en taken van
de medezeggenschap aan23.

23

Dit is 82 keer genoemd.

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

15

Schoolleiders/bestuurders 3% 7%
Raadsleden

11%

5% 10%

49%
16%

12%

Raadsleden

12%

12%

15%

23%

38%

19%

23%

37%

20%

Schoolleiders/bestuurders

9%

9%

22%

36%

24%

Raadsleden

9%

9%

22%

39%

22%

Schoolleiders/bestuurders

9%

9%

23%

37%

21%

Raadsleden

7%

8%

24%

40%

21%

Schoolleiders/bestuurders

9%

11%

Raadsleden

9%

10%

Kwaliteitszorg

Juridisch

12%

45%

Financiën

Schoolleiders/bestuurders

30%

Strategie &
beleid

Samenwerking
&
communicatie

Onderwijs
inhoudelijk

Figuur 3.3 Op welke terreinen gebruikte uw (G)MR externe ondersteuning? (N=541 raadsleden en 350
schoolleiders/bestuurders)

14%
21%

Schoolleiders/bestuurders 4% 5% 12%
Raadsleden 4% 5%
0%

10%

43%
38%

21%

50%

16%
20%

23%

29%

48%
30%

40%

50%

27%
60%

70%

(Bijna) alle leden van de (G)MR

Het merendeel van de (G)MR

Een klein deel van de (G)MR

Geen van de leden van de (G)MR

80%

90% 100%

Geen zicht op

Voor alle terreinen geldt dat raden in het vo vaker externe ondersteuning gebruiken dan in het po. Het
verschil is het grootst bij financiën: 51% van de raden in het vo gebruikt hierop externe ondersteuning
tegenover 26% in het po. Op de terreinen strategie & beleid, juridisch en samenwerking &
communicatie is het verschil tussen po en vo minder fors, maar nog steeds groot met zo’n 15 tot 18
procentpunten verschil. Gemiddeld gebruikt een raad op 2,7 terreinen externe ondersteuning.
De GMR gebruikt iets meer externe ondersteuning dan de MR, maar de verschillen zijn niet groot
genoeg om significant te zijn. Een uitzondering hierop is het terrein samenwerking & communicatie
waarop 51% van de GMR-raden tegenover 39% van de MR-raden externe ondersteuning inschakelt.
Ouders en leerlingen geven minder vaak aan dat er externe ondersteuning is gebruikt voor hun raad dan

16

Oberon

personeelsleden. Dit verschil is van toepassing op alle terreinen, maar is het grootst voor de terreinen
strategie & beleid, financiën en juridisch24.

3.d

Redenen om geen ondersteuning te gebruiken

Er zijn allerlei redenen voor raden om geen externe ondersteuning in te schakelen. Zo noemen
(belangen)organisaties dat raadsleden niet altijd geattendeerd worden op de mogelijkheid om
ondersteuning in te schakelen, dat raadsleden op de deskundigheid van de directie vertrouwen of dat
raadsleden alleen in hun deskundigheid investeren als ze instemmingsrecht hebben op het betreffende
onderwerp.
Raadsleden waarvan hun raad geen enkele externe ondersteuning heeft ingeschakeld hebben in de
vragenlijst de redenen hiervoor aangegeven. De meest voorkomende reden is dat de raad hier (nog) niet
over heeft nagedacht. Verder geven deze raadsleden vaak aan dat externe ondersteuning niet altijd
nodig is, bijvoorbeeld omdat er voldoende ondersteuning vanuit school, schoolbestuur of achterban
aanwezig is. Onder de categorie ‘anders, namelijk’ wordt een paar keer herhaald dat ondersteuning niet
nodig is en/of dat er voldoende voorzien is in expertise.
Tabel 3.4 Wat zijn redenen om geen externe ondersteuning in te zetten? (meerdere antwoorden
mogelijk)
Raadsleden (N=74)
De (G)MR heeft hier (nog) niet over nagedacht

45%

Dit is niet nodig, we krijgen interne ondersteuning (vanuit school of bestuur)

39%

Dit is niet nodig, we gebruiken de expertise van onze achterban (zoals andere
ouders of personeelsleden)
De (G)MR heeft er geen behoefte aan

36%

Dit is niet nodig, de (G)MR heeft alle benodigde kennis

18%

Anders, namelijk

9%

De (G)MR heeft geen tijd hiervoor

8%

Er is geen budget beschikbaar hiervoor

4%

Er is onvoldoende of geen passend ondersteuningsaanbod te vinden

1%

3.e

26%

Vormen van externe ondersteuning

Externe ondersteuning kan allerlei vormen aannemen. In de notulen van raadsvergaderingen en in de
interviews met (belangen)organisaties worden trainingen, cursussen en advies het vaakst genoemd.
Met advies wordt zowel financieel als juridisch advies genoemd, door een deskundig adviseur of een
gespecialiseerde ouder. De vormen die daarnaast door (belangen)organisaties worden genoemd zijn
voorlichting via websites of handreikingen. Tabel 3.5 laat de uitkomsten op de vragenlijst zien.
In de tabel zien we dat eendaagse scholing het vaakst gebruikt wordt, in het bijzonder op de terreinen
strategie, financiën en samenwerking. Dit wordt opgevolgd door advies en begeleiding en door het
consulteren van een (inhoudelijke) expert. Een expert gebruiken raadsleden vooral op juridisch gebied
en ook iets vaker op financieel gebied in vergelijking met de andere terreinen.
24 Op strategie & beleid geeft 52% van de ouders en leerlingen aan geen externe ondersteuning te hebben gebruikt tegenover

32% van de personeelsleden. Op financieel gebied geeft 56% van de ouders en leerlingen aan geen externe ondersteuning
te hebben gebruikt ten opzichte van 32% van de personeelsleden. Op juridisch vlak zegt 51% van de ouders en leerlingen
geen externe ondersteuning te hebben gebruikt tegenover 34% van de personeelsleden.

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

17

Figuur 3.5 Welke vormen van ondersteuning heeft uw (G)MR gebruikt? (meerdere antwoorden mogelijk)
(N=541 raadsleden)
Onderwijsinhoudelijk (N=163)

20%

Samenwerking & communicatie
(N=224)

21%

Juridisch (N=203)

20%

16%

Strategie & beleid (N=211)

38%
33%

27%

Anders, namelijk (N=92)

26%

18%
0%

9%

24%

22%

Kwaliteitszorg (N=130)

17%

39%

28%

Financiën (N=204)

10%

Advies of begeleiding
Meerdaagse scholing
Consulteren (inhoudelijke) expert
Geen zicht op

40%

5% 12%

9%

13%

33%

5%
4% 5%

10% 5%

20%

5% 5%

7%

14%

6% 6%

14%

12%

5%

12%
13%

49%
20%

16%

9%
60%

16%
80%

100%

Eendaagse scholing
Bezoeken congres/conferentie
Anders

Onder ‘anders, namelijk’ valt een grote diversiteit aan ondersteuningsvormen, namelijk een
fusiebegeleider, een expert in conflictbemiddeling, gesprekken met de Raad van Toezicht, overleggen
met andere medezeggenschapsraden, informatie van internet en het noemen van specifieke cursussen
of trainingen die zijn gevolgd.

3.f

Aanbieders van externe ondersteuning

De aanbieders die in de interviews en GMR-notulen voorkomen zijn vakbonden (AOb en CNV),
belangenorganisaties (zoals LAKS) en het project versterking medezeggenschap. Ook in de uitkomsten
van de vragenlijsten zien we dat externe ondersteuning via de vakbond verre weg het meest voorkomt.
Onder ‘anders, namelijk’ noemen raadsleden vaak organisatie VOO en verder verschillende keren een lid
van de GMR, een ouder, de vakbond of een expert.
Tabel 3.6 Via welke aanbieders gebruikte uw (G)MR de extra ondersteuning? (meerdere antwoorden
mogelijk)
Raadsleden (N= 376)
Via een vakbond

70%

Via een commerciële aanbieder

22%

Anders, namelijk

16%

Via een bestuurders-/schoolleidersorganisatie

16%

Via een leerlingorganisatie (zoals LAKS)

11%

Via het project versterking medezeggenschap

11%

Via een ouderorganisatie

4%

Geen zicht op

4%

18

3.g

Oberon

Behoeften aan verdere ondersteuning

1 op de 5 raadsleden geeft aan dat er binnen de raad geen behoefte naar verdere externe
ondersteuning bestaat. Ongeveer twee op de drie raadsleden geeft aan dat er juist wel behoefte is aan
verdere externe ondersteuning, ook al weten ze vaak nog niet op welk vlak.
Figuur 3.7 In hoeverre is er binnen uw (G)MR behoefte aan verdere externe ondersteuning in de directe
toekomst? (N=523)

17%

Er is geen behoefte aan verdere ondersteuning

19%

Er is wel behoefte aan verdere ondersteuning,
namelijk op het vlak

23%
41%

Er is wel behoefte aan verdere ondersteuning,
maar nog onduidelijk op welk vlak
Weet ik niet

In het po geeft men vaker aan dat er geen behoefte is aan verdere externe ondersteuning dan in het vo
(27% tegenover 12%). Tussen GMR en MR zijn er geen verschillen. Raadsleden die de vragen als ouder of
leerling invullen geven vaker aan dat er geen behoefte is aan verdere ondersteuning (26% tegenover
16% van de personeelsleden). Als er wel een behoefte bestaat kunnen personeelsleden ook vaker een
concrete behoefte benoemen (27%) in vergelijking met ouders en leerlingen (14%).
Raden die al wel een duidelijk beeld hebben van hun behoefte, hebben een onderwerp of soms
meerdere onderwerpen aangeven. Als we hun antwoorden clusteren komen we uit op de volgende
tabel. De grootste behoefte is aan ondersteuning over financiën.
Tabel 3.8 Clustering van de antwoorden op de open vraag ‘er is wel behoefte aan verdere ondersteuning,
namelijk op het vlak’
Raadsleden (N=118)
Financiën

36%

Algemeen

15%

Juridisch

15%

Communicatie & samenwerking

9%

Strategie en beleid

8%

Fusie

7%

Overig

5%

Onderwijsinhoudelijk

4%

Personeel

3%

Alle terreinen

3%

Kwaliteitszorg

3%

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

19

20

Oberon

4

Ondersteuning ten behoeve van financiën

In het vorige hoofdstuk zagen we dat ongeveer 4 op de 10 raden op financieel gebied externe
ondersteuning inschakelen. In dit hoofdstuk gaan we verder in op de gebruikte ondersteuning ten
behoeve van de financiën.

4.a

Gebruik van financiële ondersteuning

We zagen in hoofdstuk 3 dat 39% van de raden ondersteuning inschakelt voor financiën maar dat er
grote verschillen zijn tussen po en vo en tussen GMR en MR. Een mogelijke verklaring zou de
aanwezigheid van een raadslid met een financiële achtergrond kunnen zijn. 61% van de raadsleden
geeft aan dat ze minstens 1 raadslid hebben met een financiële achtergrond, bijvoorbeeld een docent
economie of een ouder met een financieel beroep.
We zien dat raden waarin minstens 1 raadslid zit met een financiële achtergrond juist iets vaker gebruik
maken van externe ondersteuning op het gebied van financiën dan raden die geen leden met een
financiële achtergrond hebben. Het verschil is echter te klein om significant te zijn.
Figuur 4.1 Gebruik van externe ondersteuning op financiën, voor raden met en zonder leden met
financiële achtergrond
100%

80%

60%
42%
40%

35%

20%

0%
Geen raadsleden met financiële achtergrond

4.b

Minstens 1 raadslid met financiële achtergrond

Financiële onderwerpen die aan bod komen tijdens ondersteuning

De geïnterviewde (belangen)organisaties en de notulen van (G)MR-overleggen geven een beeld van de
financiële zaken die aan bod komen tijdens overleggen tussen raden en de schoolleider of bestuurder:
▪
(hoofdlijnen van) meerjarig financieel beleid;
▪
(jaarlijkse) begroting;
▪
jaarverslag / jaarrekening;
▪
strategisch (financieel) beleidsplan;
▪
continuïteitsparagraaf in jaarverslag.

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

21

Als we vervolgens kijken naar waar de externe ondersteuning over gaat, komt dit ongeveer met dit
beeld overeen. Raadsleden geven aan dat de externe ondersteuning vooral gaat over de begroting en
ook regelmatig over de jaarrekening en het meerjarig strategisch plan.
Tabel 4.2 Waar ging de externe ondersteuning over financiën over? (meerdere antwoorden mogelijk)
Raadsleden (N=197)
Begroting (d.w.z. overzicht van inkomsten en uitgaven voor komend jaar)

78%

Jaarrekening (d.w.z. verantwoording over inkomsten, uitgaven en
vermogenspositie over afgelopen jaar)
Meerjarig strategisch plan (d.w.z. het lange termijn financieel beleid)

51%

Bestuursformatieplan

26%

Kaderbrief (d.w.z. de uitgangspunten en richtlijnen voor de begroting)

16%

Continuïteitsparagraaf

11%

Geen zicht op

8%

Anders, namelijk

6%

45%

Onder ‘anders, namelijk’ noemen raadsleden nog kennis over fusies, bezuinigingsvoorstellen en de
ouderbijdrage.

4.c

Redenen om financiële ondersteuning te gebruiken

De raden met financiële ondersteuning hebben in een open vraag de redenen aangegeven om hiervan
gebruik te maken. 147 raadsleden hebben 172 redenen meegegeven.
Tabel 4.3 Clustering van de open vraag – Om welke reden heeft uw raad externe ondersteuning over
financiën gebruikt? (meerdere antwoorden mogelijk)
Raadsleden (N=147)
Te weinig kennis in de raad

47%

Om meer inzicht te krijgen in financiën

33%

Om de financiën goed te kunnen controleren

11%

Als voorbereiding op een grotere rol van de raad bij financiën

10%

Als voorbereiding op een financieel complexe situatie of probleem

9%

Om een kritische gesprekspartner te kunnen zijn naar de schoolleider of bestuurder

8%

Als meest voorkomende reden noemen raadsleden dat er te weinig kennis in de raad bestaat. Veel
raadsleden wijzen erop dat financiën een onbekend terrein zijn voor veel raadsleden en het een te
complex onderwerp is om zonder scholing goed zicht op te hebben. Zo zegt een raadslid:
‘Overweging is dat het voor leken toch een lastiger terrein is. Veel andere zaken zijn toch wel goed te
begrijpen als je je even inleest en eventueel laat bijpraten door het management. Dat is met financiën
anders, is mijn ervaring.’
Daarnaast noemen raadsleden vaak dat ze meer inzicht willen krijgen in de financiën, bijvoorbeeld in het
vatten van de belangrijkste financiële kengetallen, in een vergelijking met andere scholen of besturen of
in de samenhang tussen financiën en beleid. Andere genoemde redenen zijn om de financiën goed te
kunnen controleren, als voorbereiding op een grotere rol van de raad bij de financiën, als voorbereiding
op een complexe situatie, zoals fusie of krimp of om een kritische gesprekspartner te kunnen zijn.

22

Oberon

4.d

Hoe de financiële ondersteuning is gevonden

Specifiek voor ondersteuning op financieel gebied hebben raadsleden deze vaak gevonden via de
vakbond of via het eigen netwerk. Onder ‘anders, namelijk’ noemen raadsleden dat ze de ondersteuning
hebben gevonden via het schoolbestuur, een folder of via de organisatie VOO. (Belangen)organisaties
benoemen verder dat personeelsleden vaak via de vakbond externe ondersteuning inschakelen, en
ouders en leerlingen ook de leerling- en ouderorganisaties hiervoor gebruiken.
Tabel 4.4 Hoe heeft uw (G)MR de externe ondersteuning voor de financiën gevonden? (meerdere
antwoorden mogelijk)

Via een vakbond

Raadsleden
(N=188)
56%

Eigen netwerk

33%

Geen zicht op

10%

Via een belangenorganisatie (LAKS, ouderorganisatie of bestuurders/schoolleidersorganisatie)

6%

Internet-zoekactie

4%

Anders, namelijk

10%

4.e Tevredenheid over financiële ondersteuning
Zo’n twee derde van de raadsleden geeft aan dat de raad (zeer) tevreden was over de keuzevrijheid,
vindbaarheid, inhoud en de vorm van de externe ondersteuning op financieel gebied. Slechts 6% of
minder van de raadsleden is (zeer) ontevreden. Met de toepasbaarheid is men iets minder tevreden dan
met de andere aspecten (maar nog steeds overwegend tevreden).
Figuur 4.5 In hoeverre is uw (G)MR tevreden over de volgende aspecten van de gebruikte externe
ondersteuning voor financiën? (mocht uw (G)MR meerdere typen ondersteuning hebben genoten kunt u
uw ervaring over de meest recent genoten ondersteuning als uitgangspunt nemen) (N=188)
De toepasbaarheid van de ondersteuning in
de praktijk

5%

De vorm van de ondersteuning

18%

48%

15%

13%

14%

55%

16%

13%

De inhoud van de ondersteuning 3% 14%

53%

15%

13%

De vindbaarheid van de ondersteuning 3% 16%

52%

14%

14%

De keuzevrijheid in het ondersteuningsaanbod 3% 15%

47%

0%
Zeer ontevreden
Noch tevreden, noch ontevreden
Zeer tevreden

20%

40%
Ontevreden
Tevreden
Geen zicht op

14%
60%

80%

19%
100%

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

23

24

Oberon

5

Functioneren medezeggenschap

In dit hoofdstuk gaan we verder in op de ervaringen van raadsleden en schoolleiders/ bestuurders
rondom het functioneren van de medezeggenschap. Er is speciale aandacht voor de taken van de
medezeggenschap op financieel gebied. Per onderwerp bespreken we eerst de uitkomsten van de
documentenanalyse en daarna die van de vragenlijst.

5.a

Randvoorwaarden

Om goed te functioneren als medezeggenschapsraad zijn bepaalde randvoorwaarden nodig. Dit kan
voldoende tijd zijn of voldoende scholingsbudget. Ook zijn er op financieel gebied specifieke
randvoorwaarden. Geïnterviewde (belangen)organisaties geven bijvoorbeeld aan dat het belangrijk is
dat de schoolleider of bestuurder financiële informatie voldoende inzichtelijk maakt voor de raad. Ook
de tijdigheid waarop de (G)MR betrokken wordt bij de begroting is belangrijk. Uit de vergadernotulen
van de (G)MR die we hebben geanalyseerd blijkt bijvoorbeeld dat de begroting doorgaans besproken
wordt in de (G)MR als deze al zo goed als klaar is.
In de vragenlijst hebben we raadsleden en schoolleiders/ bestuurders gevraagd naar de mate waarin
randvoorwaarden aanwezig zijn. Volgens schoolleiders en bestuurders zijn alle randvoorwaarden in
grote mate aanwezig. Raadsleden zijn minder tevreden: bijna 1 op de 4 raadsleden vindt niet dat de
raad tijdig in het begrotingsproces wordt meegenomen of dat de begroting voldoende inzichtelijk is.
Ongeveer 1 op de 6 raadsleden vindt niet dat er voldoende tijd is voor de medezeggenschapstaken.
Figuur 5.1 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen? Het aandeel raadsleden (N=498) en
schoolleiders/bestuurders (N=342) dat het (zeer) mee eens is (zie bijlage 2 voor volledige tabel)
100%

92%
84%

80%
60%

78%

77%

70%
53%

87%

74%

57%

60%

40%
20%
0%
Er is voldoende
De (G)MR wordt
budget beschikbaar
tijdig in het
voor de (G)MR om begrotingsproces
ondersteuning in te
meegenomen
schakelen
Raadsleden

De begroting met De (G)MR krijgt een Er is voldoende tijd
toelichting is
terugkoppeling over voor het uitoefenen
voldoende
de opmerkingen of van de (G)MR-taken
inzichtelijk voor de
vragen van de
(G)MR opgesteld
(G)MR over de
financiën
Schoolleiders/bestuurders

Raadsleden in het vo geven vaker aan dat ze niet tijdig zijn meegenomen in het begrotingsproces (31%
tegenover 16% in het po), dat de begroting met toelichting onvoldoende inzichtelijk is (25% ten opzichte
van 17% in het po) en dat ze vaker onvoldoende tijd hebben voor raadswerk (20% tegenover 12% in het
po).

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

25

Raadsleden uit een GMR zijn positiever over de aanwezigheid van de randvoorwaarden voor uitoefening
van medezeggenschap dan de MR:
- 80% vindt dat er voldoende budget is voor externe ondersteuning tegenover 65% in de MR;
- 61% vindt dat ze tijdig meegenomen worden in het begrotingsproces ten opzichte van 48% in de MR;
- 70% vindt de begroting voldoende inzichtelijk tegenover 51% in de MR;
- 85% zegt dat de raad een terugkoppeling krijgt bij vragen of opmerkingen tegenover 68% in de MR;
- 66% heeft voldoende tijd voor raadswerk ten opzichte van 56% in de MR.

5.b

Functioneren medezeggenschap

Belangrijke vraag is hoe de betrokken partijen tegen het functioneren van de medezeggenschap
aankijken. Geïnterviewde (belangen)organisaties verwachten dat de financiële deskundigheid van
raadsleden vaak onvoldoende is of dat de hoofdlijnen van de begroting te complex zijn weergegeven. Ze
geven aan dat dit vooral speelt in het po. Ze vrezen dat de (G)MR hierdoor vaak geen gelijkwaardige
gesprekspartner is voor de schoolleider of bestuurder. De (belangen)organisaties verwachten verder dat
raden die externe ondersteuning gebruiken beter functioneren.
In de onderstaande tabel zien we dat de verwachtingen deels uitkomen. Raadsleden zijn nog wel in
grote mate tevreden over het functioneren van de raad in het algemeen, maar dit aandeel slinkt tot 42%
als het gaat om de financiële taken. Ongeveer de helft van de raadsleden vindt dat de raad een
verdiepende en kritische discussie kan voeren over de financiën met de schoolleider of bestuurder.
Schoolleiders en bestuurders zijn zelfs nog iets kritischer dan raadsleden.
Figuur 5.2 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen? - Het aandeel raadsleden (N=497) en
schoolleiders/bestuurders (N=337) dat het (zeer) mee eens is (zie bijlage 2 voor volledige tabel)
100%
80%

78%

74%

60%

42%

41%

49%

44%

40%
20%
0%
De (G)MR voert haar taken goed De (G)MR is goed in staat taken De (G)MR is goed in staat een
uit
op financieel gebied uit te voeren
verdiepende en kritische
discussie met de
bestuurder/schoolleider te
houden over de financiën
Raadsleden

Schoolleiders/bestuurders

In het vo beoordelen schoolleiders en bestuurders de taakuitvoering door de (G)MR significant minder
positief dan in het po. 67% is positief hierover tegenover 81% in het po. Op financieel gebied zijn
schoolleiders en bestuurders in het vo ongeveer even kritisch als in het po. Raadsleden zelf zijn juist op
financieel gebied iets kritischer in het vo dan po. 36% vindt dat de raad goed in staat is taken op
financieel gebied uit te voeren tegenover 48% in het po.

26

Oberon

Ouders en leerlingen zijn meer tevreden over het functioneren op financieel gebied. 49% vindt dat de
raad goed in staat is financiële taken uit te voeren tegenover 38% van de personeelsleden. 58% ervaart
dat er sprake is van een kritische discussie over financiën met de schoolleider/bestuurder ten opzichte
van 45% van de personeelsleden.
Verder is de GMR positiever dan de MR. 84% vindt dat de raad haar taken goed uitvoert ten opzichte
van 75% bij de MR. Ook vindt 54% van de GMR dat taken op financieel gebied goed uitgevoerd worden
tegenover 35% in de MR.
Raden met minstens 1 raadslid met financiële achtergrond zijn positiever. Zo zijn ze:
- voor 83% positief over hun taakuitvoering terwijl dit bij raden zonder leden met financiële achtergrond
70% is;
- voor 49% positief over de uitvoering van financiële taken door hun raad tegenover 27% van de
overige raden;
- voor 57% positief over het voeren van een verdiepende discussie over financiën met de
schoolleider/bestuurder ten opzichte van 35% van de overige raden.

5.c

Grip op financiële onderwerpen

Begrip van financiële onderwerpen is belangrijk om te komen tot een goed gesprek tussen
medezeggenschap en de schoolleider of bestuurder. In de notulen van raadsoverleggen zien we
bijvoorbeeld grote verschillen in de mate waarin raden kritische vragen stellen. Sommige raden stellen
meer technische vragen die zich focussen op of cijfers kloppen. Verder vragen raden regelmatig een
toelichting op de cijfers van de schoolleider of bestuurder. Minder voorkomend zijn vragen die meer
inhoudelijk van aard zijn over bijvoorbeeld de samenhang tussen inhoud en financiën.
In de vragenlijsten hebben we uitgevraagd onder raadsleden in hoeverre raden verschillende financiële
onderwerpen begrijpen. Raden hebben het meeste begrip van investeringen in materiële lasten, het
meerjarig beleid, en de financiële verdeling over personele en materiële uitgaven. Het minste begrip is
er over de continuïteitsparagraaf. De begroting, wat geldt als een erg belangrijk document, wordt door
60% van de raden begrepen, terwijl 56% begrip heeft van de samenhang tussen beleidskeuzes en de
begroting.

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

27

Figuur 5.3 Het aandeel raadsleden dat (zeer) eens is met de stellingen dat de (G)MR de volgende
onderwerpen begrijpt (zie bijlage 2 voor volledige tabel)
De continuïteitsparagraaf in de jaarrekening

30%

Welke financiële keuzes op bestuursniveau worden
genomen en welke op schoolniveau
De verdeling van middelen over de verschillende
scholen die onder het schoolbestuur vallen

51%
48%

Investeringen in materiële lasten zoals onderhoud

67%

Het meerjaren bestuursformatieplan

58%

Het meerjarig beleid zoals het strategisch
beleidsplan/schoolplan
De relatie tussen beleidskeuzes en de vertaling
daarvan in de begroting
De financiële verdeling over personele en materiele
uitgaven

56%

De vermogenspositie en reserves

53%

73%

73%

De begroting

60%
0%

20%

40%

60%

80%

100%

In het po geven de respondenten vaker aan dat raden begrip hebben van bepaalde financiële
onderwerpen:
- 63% begrijpt de samenhang tussen beleidskeuzes en begroting in vergelijking met 51% in het vo;
- 80% begrijpt het meerjarig beleid tegenover 67% in het vo;
- 60% begrijpt de verdeling van middelen over de verschillende scholen in een bestuur ten opzichte
van 46% in het vo. Dezelfde percentages gelden voor het begrip van welke financiële keuzes op
schoolniveau of op bestuursniveau genomen worden.
Als er minstens één raadslid met financiële achtergrond is wordt er vaker aangegeven dat de raad het
meerjaren bestuursformatieplan begrijpt (65%) dan in raden zonder leden met financiële achtergrond
(53%).

5.d

Vooruitkijkend naar instemmingsrecht hoofdlijnen begroting

Recentelijk is aangekondigd dat medezeggenschapsraden in het po en vo een instemmingsrecht krijgen
op de hoofdlijnen van de begroting. De vraag is of raadsleden en schoolleiders/ bestuurders hiervan op
de hoogte zijn en of ze verwachten voldoende deskundigheid in huis te hebben om een
instemmingsrecht vorm te geven. Geïnterviewde (belangen)organisaties zijn namelijk kritisch hierop en
verwachten dat er onvoldoende is voorzien in financiële deskundigheid op de hoofdlijnen van de
begroting en op de samenhang van beleidskeuzes en financiën.
Drie kwart van de raadsleden is er van op de hoogte dat de (G)MR mogelijk instemmingsrecht krijgt op
hoofdlijnen van de begroting. Bij schoolleiders en bestuurders is dit met 84% iets hoger. Er zijn geen
significante verschillen tussen verschillende type raadsleden.

28

Oberon

Tabel 5.4 Bent u op de hoogte dat de (G)MR mogelijk instemmingsrecht krijgt op hoofdlijnen van de
begroting?
Raadsleden (N= 480)

Schoolleiders/bestuurders (N=335)

Ja

74%

84%

Nee

26%

16%

Een meerderheid van de raadsleden en net iets meer dan de helft van de schoolleiders en bestuurders
vinden dat er voldoende is voorzien in de financiële deskundigheid in de raad. Er zijn geen verschillen
tussen verschillende typen raden.
Tabel 5.5 Is er voldoende voorzien in financiële deskundigheid in de (G)MR om een instemmingsrecht op
hoofdlijnen van de begroting goed uit te voeren?
Raadsleden (N=480)

Schoolleiders/bestuurders (N=335)

In zeer voldoende mate

6%

4%

In voldoende mate

53%

48%

In onvoldoende mate

37%

44%

In zeer onvoldoende mate

4%

5%

Raadsleden en schoolleiders/ bestuurders die van mening zijn dat de medezeggenschap onvoldoende
financiële deskundigheid in huis heeft hebben in een open vraag aangegeven op welk vlak de
deskundigheid volgens hen ontbreekt. 22 antwoorden hebben betrekking op een gebrek aan
inzichtelijkheid van de begroting/meerjaren financieel beleid. 16 antwoorden hebben betrekking op
onvoldoende begeleiding en training en 156 antwoorden betreffen onvoldoende kennis van
onderwijsfinanciering.

5.e

Mogelijkheden voor versterking medezeggenschap

Geïnterviewde (belangen)organisaties zien verschillende kansen voor versterking van de
medezeggenschap. Suggesties zijn trainingen, inschakelen van deskundigen voor advies, verduidelijking
van de term hoofdlijnen van de begroting, een goede koppeling tussen beleidsplan en begroting, een
goede toelichting op de financiën, het gebruiken van een standaardbegrotingsformat en het zoeken
naar (G)MR-leden die al financieel deskundig zijn.
Ook raadsleden en schoolleiders/ bestuurders konden suggesties geven voor manieren om de
medezeggenschap te versterken. Verreweg de meeste antwoorden hebben betrekking op
training/scholing om (G)MR-leden hun financiële taken beter te doen uitvoeren (45% van de
antwoorden) en in het verlengde daarvan ligt 6% van de antwoorden die expertise opbouwen noemt.
Het inschakelen van een expert wordt in 12% van de antwoorden genoemd. In het verlengde daarvan
ligt het zoeken van ouders met een financiële achtergrond, in 5% van de antwoorden genoemd.
Er zijn ook antwoorden die vragen om een gedragsverandering bij de bestuurder, namelijk het
meegenomen worden in het begrotingsproces (8%), het hanteren van een inzichtelijk systeem/proces
van begroten zodat de begroting inzichtelijker en begrijpelijker wordt (7%), het gebruiken van een
benchmark waarmee bedoeld is een begrotingsmodel dat dient als referentiepunt voor de begroting
(2%) en goed intern communiceren, zodat meer afstemming ontstaat tussen bij de begroting betrokken
partijen (6%).

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

29

Tabel 5.6 Meest genoemde antwoorden op de open vraag: Wat zijn manieren om te versterken dat
(G)MR-leden hun taken op financieel gebied goed kunnen uitvoeren? (N=349) (zie bijlage 2 voor de
volledige tabel)
Antwoord

Percentage

Training/scholing

45%

Expert inschakelen

13%

Meenemen in begrotingsproces

8%

Expertise opbouwen

6%

Inzichtelijk systeem ontwikkelen

6%

Goed intern communiceren

6%

Ouder met financiële achtergrond zoeken

5%

Onbekend

2%

Benchmark

2%

30

6

Oberon

Reflectie

Medezeggenschap staat volop in de belangstelling. Medezeggenschapsraden vertegenwoordigen de
belangen van leerlingen, ouders en personeel en bieden tegenwicht aan schoolleiders en bestuurders
zodat er een evenwichtige besluitvorming ontstaat. Medezeggenschapsraden in het primair en
voortgezet onderwijs krijgen steeds meer taken toebedeeld. Zo adviseren ze sinds de wet Versterking
Bestuurskracht (2017) mee over de werving en benoeming van bestuurders. Ook heeft minister Arie
Slob aangekondigd dat de raden met ingang van 2021 mogelijk instemmingsrecht op de hoofdlijnen van
de begroting krijgen.
Om deze extra taken uit te voeren is een goede ondersteuning en facilitering essentieel. Zo hebben
raden het recht om externe ondersteuning van buiten de school in te schakelen. In opdracht van het
ministerie van OCW heeft Oberon in samenwerking met het Kohnstamm Instituut onderzoek gedaan
naar de mate waarin raden in het po en vo externe ondersteuning gebruiken. Speciale aandacht gaat uit
naar financiën, gezien het aankomende instemmingsrecht. Op basis van een documentenanalyse en een
vragenlijst onder 541 raadsleden en 350 schoolleiders en bestuurders hebben we in hoofdstuk 3 tot en
met 5 een breed beeld gegeven van de praktijk. In dit reflectiehoofdstuk voegen we de uitkomsten uit
de focusgroep met het onderwijsveld daaraan toe.
Hoge bekendheid recht op externe ondersteuning
In de wet ligt het recht van de medezeggenschap op het inschakelen van externe ondersteuning
verankerd. Het overgrote deel van de raadsleden, schoolleiders en bestuurders is zich bewust van dit
recht. We zien wel onderlinge verschillen; raden op schoolniveau (MR) zijn minder bekend met het recht
dan raden op bestuursniveau (GMR). In het po is men minder bewust van het recht dan in het vo. Het
beeld dat de grote meerderheid het recht kent, blijft echter voor al deze groepen van toepassing.
Meeste raden gebruiken externe ondersteuning, maar gebruik verschilt per terrein
In bijna drie kwart van de raden is externe ondersteuning gebruikt voor minstens één terrein. Vaak komt
de externe ondersteuning ten goede aan een deel van de raad, en minder vaak aan de gehele raad. Op
de terreinen strategie & beleid, financiën, juridisch en samenwerking & communicatie heeft 2 op de 5
raden externe ondersteuning ingezet. Op onderwijsinhoudelijke onderwerpen schakelt een derde van
de raden externe ondersteuning in, terwijl dit voor kwaliteitszorg ongeveer een kwart van de raden is.
Gemiddeld gebruikt een raad voor 2,7 terreinen (van de 7 terreinen die we hebben uitgevraagd) externe
ondersteuning.
Eendaagse scholing is een populaire vorm van externe ondersteuning
Externe ondersteuning bestaat vaak uit het volgen van eendaagse scholing en daarnaast uit advies en
begeleiding. Op juridisch en financieel terrein komt ook regelmatig het inhuren van een externe
deskundige voor. Andere vormen, zoals het volgen van meerdaagse scholing en congresbezoeken, zijn
minder gewoonlijk. Raadsleden hebben de ondersteuning vaak via de vakbond ingeschakeld, maar soms
ook via een commerciële aanbieder, het project versterking medezeggenschap of een organisatie voor
leerlingen, ouders, schoolleiders of bestuurders.
Grote verschillen in gebruik tussen raden
Er zijn grote verschillen in het gebruik van externe ondersteuning tussen raden. In het po komt het
gebruik minder vaak voor dan in het vo. Hetzelfde geldt voor de MR ten opzichte van de GMR. Ook
geven ouders en leerlingen minder vaak aan dat hun raad externe ondersteuning gebruikt in vergelijking
met personeelsleden.

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

31

Het meest opvallende verschil is op financieel gebied, waarbij raden in het vo twee keer zo vaak externe
ondersteuning gebruiken dan raden in het po. De meningen zijn verdeeld of het verschil tussen po en vo
problematisch is. (Belangen)organisaties geven aan dat er in het po meer sprake is van
terughoudendheid, omdat raden in het po vaker het beeld hebben dat financiële middelen naar het
onderwijs zelf zouden moeten gaan in plaats van naar ondersteuning van de medezeggenschap. Ook
zouden raden in het po naar het idee van de (belangen)organisaties sneller uitgaan van de kennis van de
schoolleider in plaats van zelf onafhankelijke informatie te raadplegen. Aan de andere kant wordt echter
ook benoemd dat sommige onderwerpen in het po makkelijker te overzien zijn en daarom wellicht
minder externe ondersteuning vergen (zie ook de paragraaf ‘externe ondersteuning is niet altijd nodig’).
Het feit dat de GMR vaker externe ondersteuning gebruikt verbaast de (belangen)organisaties niet. De
onderwerpen die op bestuursniveau besproken worden zijn vaak abstracter en moeilijker te begrijpen.
Wel vindt men dat er meer aandacht nodig is om de positie van ouders en leerlingen die deelnemen aan
de raad te versterken, en hen te stimuleren externe ondersteuning in te schakelen.
Raden hebben moeite een concrete ondersteuningsvraag te formuleren
De meest genoemde redenen om geen externe ondersteuning in te schakelen is dat de raad er niet over
nagedacht heeft. Opmerkelijk is ook dat twee derde van de raden behoefte heeft aan verdere
ondersteuning, maar dat het merendeel nog niet weet op welk vlak. Het knelpunt lijkt dan ook niet te
zitten in gebrek aan bewustzijn van de optie om externe ondersteuning in te zetten, maar meer in het
moeizaam komen tot concrete ondersteuningsvragen.
In de focusgroep werd als verklaring geopperd dat raden moeite hebben met het stellen van prioriteiten
binnen de grote diversiteit aan medezeggenschapstaken. Tezamen met een hoog verloop onder leden,
maakt dat het moeilijk om in te schatten op welk vlak kennis ontbreekt.
In de vragenlijst zien we dat raden die leden met financiële achtergrond hebben iets vaker externe
ondersteuning op financieel gebied inschakelen dan andere raden. Het kan zijn dat door aanwezigheid
van een docent economie of een ouder met financieel beroep er meer prioriteit gehecht wordt aan de
financiën of dat er meer bewustzijn is van gebrek aan kennis bij de overige leden. Dit leidt vervolgens
sneller tot een concrete ondersteuningsvraag.
Externe ondersteuning is niet altijd nodig volgens raden
Er zijn ook raden die externe ondersteuning niet nodig vinden. In dat geval is er volgens hen voldoende
ondersteuning binnen de school en/of voldoende deskundigheid vanuit de achterban. Raden die minder
vaak externe ondersteuning inschakelen (zoals raden in het po en in de MR), hebben ook minder
behoefte hebben aan toekomstige ondersteuning.
Dit zou volgens de focusgroep kunnen komen doordat bepaalde onderwerpen in het po en in een MR
eenvoudiger zijn. Een begroting op schoolniveau of in het po is bijvoorbeeld makkelijker te overzien dan
een begroting op bestuursniveau of in het vo. Dit lijkt te worden ondersteund door de uitkomst dat
raden in het po vaker dan in het vo aangeven financiële onderwerpen goed te begrijpen.
Passend ondersteuningsaanbod is beschikbaar, wel kansen voor vergroten toepasbaarheid
Gebrek aan passend aanbod wordt bijna nooit genoemd als reden om geen externe ondersteuning in te
zetten. Kijkend naar externe ondersteuning voor financiën zijn raadsleden overwegend tevreden met de

32

Oberon

keuzevrijheid in het aanbod, de vindbaarheid, de inhoud en de vorm van de ondersteuning. Over de
toepasbaarheid is men iets minder tevreden (maar nog steeds grotendeels tevreden).
In de focusgroep zijn kansen besproken om de toepasbaarheid van financiële ondersteuning te
versterken. Zo oppert men om meer nadruk te leggen op financiële kerncijfers en op de samenhang
tussen beleid en financiën. Dit kan raden helpen om niet alleen technische vragen te stellen (kloppen
deze cijfers?), maar ook te komen tot inhoudelijke vragen (welke keuze ligt ten grondslag aan deze
begroting?). Het zou ook tegemoetkomen aan de uitkomst dat nog maar de helft van de raden in staat is
een verdiepende en kritische discussie te houden met de schoolleider of bestuurder over de financiën.
Een andere kans om de toegevoegde waarde van externe ondersteuning te vergroten ligt in de vorm en
inhoud. Raden kiezen vaak voor eendaagse scholing of training. Het aantal onderwerpen dat besproken
kan worden tijdens één dag is beperkt. Zo zien we een duidelijk top 3 qua onderwerpen die worden
behandeld tijdens externe financiële ondersteuning: begroting, jaarrekening en meerjarig strategisch
plan. Er zijn echter ook andere onderwerpen waar raden moeilijk mee uit de voeten komen. Vooral de
continuïteitsparagraaf springt daarbij in het oog, maar raden hebben ook niet altijd voldoende grip op
de verdeling van middelen over de scholen, de vermogenspositie en de hoogte van reserves.
Meer nodig dan alleen deskundigheid voor goed functionerende raden
Raden die externe ondersteuning gebruiken zijn iets meer tevreden over het eigen functioneren dan
overige raden. Maar het is geen groot verschil. Het kan zijn dat raden die gebruik maken van
ondersteuning door een groeiend inzicht kritischer worden op hun eigen functioneren. Een andere
verklaring is dat aspecten zoals een goede facilitering vanuit de schoolleider/bestuurder ook erg
belangrijk zijn. Zo vindt 1 op de 4 raadsleden dat de raad niet tijdig wordt betrokken bij de begroting en
de begroting met toelichting te weinig inzichtelijk is. Dergelijke randvoorwaarden zijn volgens raden in
het vo en in de MR veel minder aanwezig dan in het po en in de GMR.
Dat er meer nodig is dan deskundigheid zien we ook als we vooruit kijken naar het invoeren van een
instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting. De meerderheid van raadsleden en schoolleiders/
bestuurders vindt dat raden voldoende kennis hebben voor een instemmingsrecht. Tegelijk geeft maar
een minderheid aan dat de raad haar huidige financiële taken goed uitvoert.
Aanbevelingen voor versterking van medezeggenschap in po en vo
Uit de focusgroep volgen meerdere aanbevelingen om de medezeggenschap verder te versterken:
Raadsleden kunnen meer nadenken over het concretiseren van hun ondersteuningsbehoeften.
Bijvoorbeeld door de optie voor externe ondersteuning vaker op de raadsagenda terug te laten
komen of door een professionaliseringsplan te maken. In een dergelijk plan zou een raad kunnen
beschrijven welke onderwerpen dermate belangrijk worden gevonden dat er altijd raadsleden met
deskundigheid hierover in de raad zouden moeten zitten. Dit maakt het makkelijker om te komen
tot concrete ondersteuningsvragen.
Raadsleden zouden vaker onafhankelijk van de schoolleider of bestuurder informatie kunnen
ophalen. Dit kan bijvoorbeeld via externe ondersteuning of de achterban, maar men ziet ook
kansen om het contact met de interne toezichthouders te versterken. Raadsleden zouden
bijvoorbeeld een ouder of personeelslid met een financiële achtergrond kunnen betrekken bij de
raad. Raden hebben niet altijd invloed op welke personen in de raad terecht komen (bijvoorbeeld
omdat de raadsleden via verkiezingen worden gekozen), maar een jaarlijkse consultatie van
iemand buiten de raad kan ook al waardevol zijn.

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

-

-

-

-

-

-

33

Raadsleden zouden meer in contact kunnen treden met andere raden. Door te zien welke
onderwerpen er spelen in andere scholen en besturen, krijgen raden meer inzicht in
aandachtspunten. Hier is ook mogelijk een rol voor aanbieders of voor OCW om dit te faciliteren.
Schoolleiders en bestuurders kunnen de medezeggenschap tijdig betrekken bij de begroting. Een
schoolleider of bestuurder kan samen met de raad bepalen wat ‘tijdig’ precies inhoudt. Ook
zouden schoolleiders en bestuurders het makkelijker voor raden kunnen maken door hun
beleidsmatige keuzes explicieter te benoemen, waardoor de samenhang tussen beleid en financiën
duidelijker wordt. Ook het duiden van begrotingsverschillen tussen de verschillende jaren in een
meerjarenbegroting kan bijdragen aan de inzichtelijkheid. Vooral raden in het vo en in de MR
vinden dat op deze vlakken nog veel te winnen valt. Professionaliseringsactiviteiten voor
schoolleiders/bestuurders zouden hierin kunnen bijdragen.
Aanbieders van ondersteuning kunnen hun aanbod verder voor het voetlicht brengen van raden.
Raden in het po, MR-raden en ouders en leerlingen zijn groepen die speciale aandacht verdienen.
Voor aanbieders zijn er daarnaast kansen om de toepasbaarheid van ondersteuning op financieel
gebied te vergroten, door meer aandacht te geven aan kerncijfers en de samenhang tussen beleid
en financiën.
Ook kunnen aanbieders er rekening mee houden dat veel raden nog onvoldoende begrip hebben
van financiële onderwerpen zoals de continuïteitsparagraaf, de verdeling van middelen over
scholen, de vermogenspositie en de hoogte van reserves. Dit zijn onderwerpen die volgens raden
minder vaak aan bod komen tijdens de externe financiële ondersteuning. Een goede balans tussen
onderwerpen in de scholing is belangrijk. Wel is het begrijpelijk dat niet alle relevante
onderwerpen behandeld kunnen worden in een kort tijdsbestek, gezien de voorkeur van raden
voor eendaagse scholing. Kansen voor versterking zijn het benadrukken van de toegevoegde
waarde van meerdaagse scholing naar raden toe, de raden wijzen op de mogelijkheid om
meerdere eendaagse cursussen te volgen of het mogelijk maken om online zich te scholen in
onderwerpen die bij een eendaagse cursus minder aan bod komen.
De inspectie kan bij haar bezoeken aan scholen en besturen meer aandacht vestigen op het belang
van de medezeggenschap.
Het ministerie van OCW zou landelijke informatie beschikbaar kunnen stellen die raadsleden meer
inzicht biedt in de verschillen van de eigen school of het eigen bestuur ten opzichte van andere
instellingen. Bijvoorbeeld een benchmark waarin financiële gegevens vergeleken kunnen worden.
Het ministerie van OCW zou het belang van medezeggenschap meer onder de aandacht van
schoolleiders en bestuurders kunnen brengen. Schoolleiders en bestuurders zijn al wel op de
hoogte van dat er mogelijk instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting komt, maar
schieten volgens raadsleden nog tekort op het faciliteren van raden. Het verspreiden van goede
voorbeelden van hoe medezeggenschap tijdig betrokken kan worden en hoe financiële zaken en
beleid overzichtelijk en in samenhang toegelicht kunnen worden aan de medezeggenschap kan
helpen.

34

Oberon

Bijlage 1 Methodologie
In dit onderzoek hebben we een documentenanalyse, een vragenlijst en een focusgroep ingezet. In deze
bijlage is meer te lezen over de methoden.

Documentenanalyse
We hebben twee typen documenten geanalyseerd, namelijk interviewverslagen met
(belangen)organisaties en notulen van (G)MR-vergaderingen.
De interviewverslagen zijn afkomstig uit een eerdere veldverkenning die door Oberon en Panteia is
uitgevoerd over het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting. In deze veldverkenning hebben
Oberon en Panteia interviews afgenomen met 15 vertegenwoordigers van (belangen)organisaties in het
po en vo. In tabel 1 is weergegeven welke (belangen)organisaties dit zijn en wie/wat de organisaties
vertegenwoordigen.
Tabel 1. Belangenorganisaties en andere sleutelorganisaties
(Belangen)organisatie

Vertegenwoordiging van

AVS

Bestuurders

AOb

Personeel

WMS-deskundige

Medezeggenschap

LAKS

Leerlingen

PO-raad

Bestuurders

Projectleiding versterking medezeggenschap

Medezeggenschap

VTOI

Onderwijstoezicht

LCG WMS

Medezeggenschap

Onderwijsinspectie

Onderwijstoezicht

Ouders en Onderwijs

Ouders

OCW PO

Overheid

OCW VO

Overheid

VO-raad

Bestuurders

CNV

Personeel

Schoolbestuur

Bestuurders

Daarnaast zetten scholen regelmatig notulen van vergaderingen op hun website. Voor de
documentanalyse hebben we gezocht naar 15 recente notulen, waarin financiële zaken worden
besproken. In Google zijn zoektermen gebruik, zoals ‘Notulen medezeggenschap hoofdlijnen begroting’,
‘Notulen medezeggenschap commissie financiën’ en ‘Notulen GMR voortgezet onderwijs’. Er is gelet op
een gelijkmatige verdeling tussen MR/GMR en po/vo. De verdeling is weergegeven in tabel 2. De
notulen zijn van vergaderingen van december 2016 tot en met mei 2019.
Tabel 2. Aantal notulen per sector en medezeggenschapsorgaan
PO

VO

MR

4

3

GMR

4

4

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

35

Vragenlijst
Benadering
Er zijn twee steekproeven genomen van hoofdvestigingen van scholen in het po en vo. Deze scholen zijn
benaderd via de DUO contactgegevens, waarbij is gevraagd of de schoolleider en minstens één raadslid
uit de MR de vragenlijst wilden invullen. In het geval een hoofdvestiging van een school deelraden
hanteert (bijvoorbeeld omdat er sprake is van nevenvestigingen), is gevraagd of de vragenlijst ook
doorgestuurd kan worden naar deze deelraden.
Daarnaast zijn de besturen van de scholen in de steekproef (die geen eenpitter waren) ook met de vraag
benaderd om de vragenlijst in te vullen. Er is gevraagd of de bestuurder en minstens één raadslid uit de
GMR de vragenlijst in wilden vullen.
De uitnodiging voor de vragenlijst is begin oktober 2019 uitgezet. De scholen en besturen, waarvan nog
geen respondenten de vragenlijst had ingevuld, zijn nagebeld. Hiermee is rekening gehouden met de
herfstvakantie. Regio’s midden en noord zijn in een andere week gebeld dan regio zuid. Nadat de
herfstvakantie voor alle regio’s voorbij was is nog een algemene herinnering uitgestuurd per email.
Respons
541 raadsleden en 350 schoolleiders/ bestuurders hebben de vragenlijst ingevuld. Hieronder zijn enkele
achtergrondkenmerken te vinden die zij zelf hebben aangegeven in de vragenlijst.
Tabel 3. Mijn functie is
Raadsleden (N=541)

Schoolleiders/bestuurders (N=350)

MR-lid

66%

-

GMR-lid

34%

-

Schoolleider

-

59%

Directeur-bestuurder

-

9%

Schoolbestuurder

-

32%

Tabel 4. Welke rol heeft u in de GMR? (meerdere antwoorden mogelijk)
Raadsleden (N=541)
Voorzitter

53%

Secretaris

26%

Algemeen lid

26%

Lid van de financiële commissie van de (G)MR

7%

Penningmeester

2%

Tabel 5. In hoeverre zitten er raadsleden in de (G)MR met een financiële achtergrond?
Raadsleden (N=541)
Nee

37%

Ja, minstens één lid

61%

Weet niet

1%

36

Oberon

Tabel 6. Ik ben zelf een
Raadsleden (N=541)
Ouder

30%

Personeelslid

68%

Leerling

2%

Tabel 7. Mijn zittingsduur in de GMR tot nu toe is
Raadsleden (N=541)
Minder dan 1 jaar

9%

1 jaar

12%

2 jaar

15%

3 jaar

12%

Meer dan 3 jaar

51%

Representativiteit respons
Om landelijke uitspraken te kunnen doen is het belangrijk om de representativiteit van de groep
raadsleden en schoolleiders/bestuurders die de vragenlijst hebben ingevuld na te gaan. Om te bepalen
of de groep respondenten landelijk representatief is hebben we deze groep op een aantal punten
vergeleken met de landelijke populatie. Allereerst hebben we gekeken naar de stedelijkheid en regio.
Hierbij is een combinatie gemaakt van het behoren tot de G4, G40 of overige gemeenten en de regio
(Noord, Midden, Zuid).
De responsgroep komt goed overeen met de populatiegroep. Het enige verschil zit in het po, waar we
zien dat de groep ‘midden en overige gemeenten’ in de responsgroep iets kleiner is dan landelijk het
geval is.
Tabel 8. Vergelijking populatie en respons naar stedelijkheid (PO)
PO

Populatie

Respons

Noord en G4

3%

4%

Midden en G4

6%

7%

Zuid en G4

0%

0%

Noord en G40

10%

10%

Midden en G40

7%

7%

Zuid en G40

6%

5%

Noord en overig

26%

27%

Midden en overig

25%

19%

Zuid en overig

17%

20%

Tabel 9. Vergelijking populatie en respons naar stedelijkheid (VO)
VO

Populatie

Respons

Noord en G4

5%

3%

Midden en G4

10%

7%

Zuid en G4

0%

0%

Noord en G40

14%

18%

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

37

Midden en G40

11%

9%

Zuid en G40

10%

14%

Noord en overig

17%

16%

Midden en overig

20%

21%

Zuid en overig

13%

13%

Het aandeel eenpitters binnen de responsgroep in het po is ongeveer gelijk aan de populatie. In de
responsgroep van het vo zitten iets meer eenpitters dan landelijk het geval is.
Tabel 10. Vergelijking populatie en respons naar ‘eenpitter’ (PO)
PO

Populatie

Respons

Eenpitter

6%

4%

Meer scholen in bestuur

94%

93%

Niet bekend

0%

3%

Tabel 11. Vergelijking populatie en respons naar ‘eenpitter’ (VO)
VO

Populatie

Respons

Eenpitter

35%

40%

Meer scholen in bestuur

65%

59%

Niet bekend

0%

1%

Kwantitatieve analyses
We hebben de antwoorden op de vragenlijst verder geanalyseerd. Hiervoor hebben we per vraag
uiteengezet hoe vaak bepaalde antwoorden zijn gegeven. We hebben bij alle vragen een uitsplitsing
gemaakt tussen raadsleden enerzijds en schoolleiders/bestuurders anderzijds. Bij vragen waar we het
relevant achtten hebben we ook nog andere uitsplitsingen gemaakt:
▪ bij de meeste vragen hebben we ook uitsplitsingen tussen po en vo, tussen MR- en (G)MR-leden en
tussen ouders en leerlingen aan de ene kant en personeelsleden aan de andere kant toegevoegd;
▪ bij een aantal vragen omtrent het functioneren van de medezeggenschap hebben we, naast
bovenstaande uitsplitsingen, ook de samenhang met het wel of niet hebben van leden met financiële
achtergrond en het wel of niet gebruiken van externe (financiële) ondersteuning toegevoegd.
Wanneer het algemene vragen betrof hebben we de samenhang bekeken met het algemene gebruik
van externe ondersteuning en wanneer het een vraag over financiën betrof hebben we de
samenhang bekeken met het gebruik van financiële externe ondersteuning.
Om te testen of er een significant verschil bestaat tussen de uitgesplitste groepen, hebben we gebruik
gemaakt van de comparisons of column proportions. Hierbij wordt gekeken of de proportie van de ene
groep op bepaalde antwoorden significant groter is dan de proportie van de andere groep.

38

Oberon

Bijlage 2 Tabellen
Volledige tabellen
In het rapport zijn de tabellen bij figuur 5.1 tot en met 5.3 en tabel 5.6 niet volledig weergegeven.
Hieronder zijn alsnog de volledige tabellen te zien.
Tabel 5.1 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen?
Raadsleden (N=498)

Schoolleiders/bestuurders (N=342)

Zeer
Zeer Zeer
Zeer
Mee
Mee
Mee
Mee
mee
Neutraal
mee mee
Neutraal
mee
oneens
eens
oneens
eens
oneens
eens oneens
eens
Er is voldoende budget
beschikbaar voor de (G)MR om
ondersteuning in te schakelen
De (G)MR wordt tijdig in het
begrotingsproces
meegenomen
De begroting met toelichting is
voldoende inzichtelijk voor de
(G)MR opgesteld
De (G)MR krijgt een
terugkoppeling over de
opmerkingen of vragen van de
(G)MR over de financiën
Er is voldoende tijd voor het
uitoefenen van de (G)MRtaken

2%

4%

24%

53% 17%

1%

4%

11%

61% 23%

5%

19%

24%

42% 11%

1%

6%

15%

62% 16%

4%

17%

22%

49%

8%

1%

4%

18%

62% 15%

2%

6%

17%

58% 16%

1%

1%

6%

67% 24%

4%

12%

24%

52%

1%

3%

9%

58% 30%

8%

Tabel 5.2 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen?
Raadsleden (N= 497)

De (G)MR voert haar taken
goed uit
De (G)MR is goed in staat
taken op financieel gebied
uit te voeren
De (G)MR is goed in staat
een verdiepende en
kritische discussie met de
bestuurder/ schoolleider te
houden over de financiën

Zeer
mee
onee
ns

Mee
oneens

Neutraal

1%

5%

2%

5%

Schoolleiders/bestuurders (N=337)

Zeer Zeer
Mee
Mee
Mee
mee mee
Neutraal
eens
oneens
eens
eens oneens

Zeer
mee
eens

16%

70%

9%

1%

5%

19%

64%

10%

17%

39%

38%

4%

2%

15%

42%

37%

3%

20%

26%

42%

8%

3%

17%

37%

40%

4%

Tabel 5.3 In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen?
Raadsleden (N=481)
Zeer mee Mee
oneens oneens

Neutra
al

Mee
eens

Zeer mee
eens

Niet van
toepassing

(G)MR-leden begrijpen de begroting

1%

13%

25%

57%

4%

0%

(G)MR-leden begrijpen de vermogenspositie en
reserves

1%

18%

26%

50%

3%

2%

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

(G)MR-leden begrijpen de financiële verdeling
over personele en materiele uitgaven
(G)MR-leden begrijpen de relatie tussen
beleidskeuzes en de vertaling daarvan in de
begroting
(G)MR-leden begrijpen het meerjarig beleid zoals
het strategisch beleidsplan/schoolplan
(G)MR-leden begrijpen het meerjaren
bestuursformatieplan
(G)MR-leden begrijpen investeringen in materiële
lasten zoals onderhoud
(G)MR-leden begrijpen de verdeling van middelen
over de verschillende scholen die onder het
schoolbestuur vallen
(G)MR-leden begrijpen welke financiële keuzes op
bestuursniveau worden genomen en welke op
schoolniveau
(G)MR-leden begrijpen de continuïteitsparagraaf
in de jaarrekening

39

1%

7%

19%

66%

7%

1%

1%

14%

28%

51%

5%

1%

1%

8%

18%

64%

9%

1%

2%

12%

23%

52%

6%

5%

2%

8%

22%

60%

7%

2%

3%

13%

26%

42%

5%

10%

3%

17%

26%

45%

5%

4%

5%

21%

40%

27%

2%

4%

Tabel 5.6 Meest genoemde antwoorden op de open vraag: Wat zijn manieren om te versterken dat
(G)MR-leden hun taken op financieel gebied goed kunnen uitvoeren? (N=349)
Antwoord

Percentage

Training/scholing

45%

Expert inschakelen

13%

Meenemen in begrotingsproces

8%

Expertise opbouwen

6%

Inzichtelijk systeem ontwikkelen

6%

Goed intern communiceren

6%

Ouder met financiële achtergrond zoeken

5%

Onbekend

2%

Benchmark

2%

Geen

3%

Meer tijd

1%

Inzichtelijk proces ontwikkelen

1%

Bijeenkomsten organiseren

0%

Hervorming GMR

0%

Code

0%

deskundige ouder zoeken

0%

meer budget GMR

0%

professionalisering

0%

Tabellen met uitsplitsingen
De significante verschillen tussen type raadsleden en type schoolleiders en bestuurders zijn in het
rapport benoemd. Hieronder zijn de volledige tabellen van de uitsplitsingen te zien.
Vooraf: de gele cellen geven aan dat deze waarde significant verschilt van een andere waarde. De ‘gele
groepen’ scoren significant hoger op deze antwoorden dan de groep waar ze van verschillen. Wanneer
de waarde in de gele cel significant kan verschillen van meer dan één andere waarde is aangegeven van
welke waarde de waarde in de gele cel significant verschilt.

40

1.

Oberon

Bent u bekend met het wettelijke recht van de medezeggenschap op externe ondersteuning?
Sector
PO
Aantal

Raadslid

VO
Percentage

Aantal

Percentage

Ja

219

85%

259

91%

Nee

38

15%

25

9%

171

91%

151

93%

17

9%

11

7%

Schoolleider/bestuurder Ja
Nee

(G)MR
MR
Aantal
Raadslid

GMR
Percentage

Aantal

Percentage

Ja

299

84%

179

96%

Nee

56

16%

7

4%

Rol
Ouder/Leerling
Aantal
Raadslid

2.

Personeelslid

Percentage

Aantal

Percentage

Ja

156

90%

322

88%

Nee

18

10%

45

12%

Maakt uw (G)MR gebruik van externe ondersteuning?
Sector
PO

VO

Aantal

Percentage

Geen externe ondersteuning

57

22%

29

10%

Wel externe ondersteuning

166

65%

225

79%

Geen zicht op

34

13%

30

11%

Schoolleider/bestuurder Geen externe ondersteuning

43

23%

19

12%

Wel externe ondersteuning

126

67%

119

73%

Geen zicht op

19

10%

24

15%

Raadslid

Aantal

Percentage

(G)MR
MR
Aantal
Raadslid

GMR
Percentage

Aantal

Percentage

Geen externe ondersteuning

63

18%

23

12%

Wel externe ondersteuning

241

68%

150

81%

Geen zicht op

51

14%

13

7%

Schoolleider/bestuurder Geen externe ondersteuning

0

0%

0

0%

Wel externe ondersteuning

0

0%

0

0%

Geen zicht op

0

0%

0

0%

Rol
Ouder/Leerling
Aantal
Raadslid

Personeelslid

Percentage

Aantal

Percentage

Ja

156

90%

322

88%

Nee

18

10%

45

12%

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

3.

41

Op welke terreinen maakt uw (G)MR gebruik van externe ondersteuning?
Sector
PO

Raadslid

Aantal Percentage
Kwaliteitszorg

Strategie en beleid

Financiën

Juridisch

Samenwerking,
communicatie en
overleg

Anders, namelijk

Kwaliteitszorg

Strategie en beleid

Financiën

Juridisch

Aantal

Percentage

Ondersteuning gebruikt

55

21%

83

29%

Geen ondersteuning

137

53%

121

43%

geen zicht op

65

25%

80

28%

Ondersteuning gebruikt

83

32%

138

49%

Geen ondersteuning

116

45%

90

32%

geen zicht op

58

23%

56

20%

Ondersteuning gebruikt

67

26%

146

51%

Geen ondersteuning

130

51%

85

30%

geen zicht op

60

23%

53

19%

Ondersteuning gebruikt

76

30%

136

48%

Geen ondersteuning

124

48%

87

31%

geen zicht op

57

22%

61

21%

Ondersteuning gebruikt

91

35%

142

50%

Geen ondersteuning

111

43%

88

31%

geen zicht op

55

21%

54

19%

68

26%

103

36%

Geen ondersteuning

127

49%

116

41%

geen zicht op

62

24%

65

23%

Ondersteuning gebruikt

51

20%

45

16%

Geen ondersteuning

85

33%

63

22%

geen zicht op

121

47%

176

62%

Ondersteuning gebruikt

37

20%

35

22%

Geen ondersteuning

106

56%

69

43%

geen zicht op

45

24%

58

36%

Ondersteuning gebruikt

59

31%

61

38%

Geen ondersteuning

94

50%

55

34%

geen zicht op

35

19%

46

28%

Ondersteuning gebruikt

68

36%

76

47%

Geen ondersteuning

83

44%

48

30%

geen zicht op

37

20%

38

23%

Ondersteuning gebruikt

70

37%

70

43%

Geen ondersteuning

79

42%

48

30%

Onderwijsinhoudelijk Ondersteuning gebruikt

Schoolleider/
Bestuurder

VO

geen zicht op

39

21%

44

27%

Samenwerking,
communicatie en
overleg

Ondersteuning gebruikt

68

36%

66

41%

Geen ondersteuning

84

45%

50

31%

geen zicht op

36

19%

46

28%

Onderwijsinhoudelijk

Ondersteuning gebruikt

40

21%

35

22%

Geen ondersteuning

101

54%

70

43%

geen zicht op

47

25%

57

35%

Ondersteuning gebruikt

45

24%

30

19%

Geen ondersteuning

53

28%

28

17%

geen zicht op

90

48%

104

64%

Anders, namelijk

42

Oberon

GMR
MR
Aantal
Kwaliteitszorg

Strategie en beleid

Financiën

Juridisch

Samenwerking,
communicatie en
overleg

Percentage

Aantal

Percentage

Ondersteuning gebruikt

89

25%

49

26%

Geen ondersteuning gebruikt

166

47%

92

49%

geen zicht op

100

28%

45

24%

Ondersteuning gebruikt

137

39%

84

45%

Geen ondersteuning gebruikt

136

38%

70

38%

geen zicht op

82

23%

32

17%

Ondersteuning gebruikt

132

37%

81

44%

Geen ondersteuning gebruikt

145

41%

70

38%

geen zicht op

78

22%

35

19%

Ondersteuning gebruikt

130

37%

82

44%

Geen ondersteuning gebruikt

142

40%

69

37%

geen zicht op

83

23%

35

19%

Ondersteuning gebruikt

139

39%

94

51%

Geen ondersteuning gebruikt

135

38%

64

34%

geen zicht op

81

23%

28

15%

Onderwijsinhoudelijk Ondersteuning gebruikt

Anders, namelijk

GMR

112

32%

59

32%

Geen ondersteuning gebruikt

153

43%

90

48%

geen zicht op

90

25%

37

20%

Ondersteuning gebruikt

57

16%

39

21%

Geen ondersteuning gebruikt

96

27%

52

28%

geen zicht op

202

57%

95

51%

Rol
Ouder/Leerling
Aantal
Kwaliteitszorg

Strategie en beleid

Financiën

Juridisch

Personeelslid

Percentage Aantal

Percentage

Ondersteuning gebruikt

36

21%

102

28%

Geen ondersteuning gebruikt

100

57%

158

43%

geen zicht op

38

22%

107

29%

Ondersteuning gebruikt

51

29%

170

46%

Geen ondersteuning gebruikt

90

52%

116

32%

geen zicht op

33

19%

81

22%

Ondersteuning gebruikt

43

25%

170

46%

Geen ondersteuning gebruikt

97

56%

118

32%

geen zicht op

34

20%

79

22%

Ondersteuning gebruikt

50

29%

162

44%

Geen ondersteuning gebruikt

88

51%

123

34%

geen zicht op

36

21%

82

22%

Samenwerking,
communicatie en
overleg

Ondersteuning gebruikt

64

37%

169

46%

Geen ondersteuning gebruikt

79

45%

120

33%

geen zicht op

31

18%

78

21%

Onderwijsinhoudelijk

Ondersteuning gebruikt

46

26%

125

34%

Geen ondersteuning gebruikt

91

52%

152

41%

geen zicht op

37

21%

90

25%

Ondersteuning gebruikt

33

19%

63

17%

Geen ondersteuning gebruikt

64

37%

84

23%

Anders, namelijk

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

43

geen zicht op

4.

77

44%

220

60%

In hoeverre is er binnen uw (G)MR behoefte aan verdere externe ondersteuning in de
directe toekomst?
Sector
PO

VO

Aantal

Percentage

Aantal

er is geen behoefte aan verdere ondersteuning

68

27%

34

Percentage
12%

er is wel behoefte aan verdere ondersteuning, namelijk op t vlak

41

16%

77

28%

er is wel behoefte aan verdere ondersteuning, maar nog
onduidelijk op welk vlak

86

35%

130

47%

weet ik niet

54

22%

33

12%

(G)MR
MR

GMR

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

64

19%

38

21%

er is wel behoefte aan verdere ondersteuning, namelijk op het vlak

79

23%

39

22%

er is wel behoefte aan verdere ondersteuning, maar nog
onduidelijk op welk vlak

140

41%

76

42%

weet ik niet

60

17%

27

15%

er is geen behoefte aan verdere ondersteuning

Rol
Ouder/Leerling

Personeelslid

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

er is geen behoefte aan verdere ondersteuning

44

26%

58

16%

er is wel behoefte aan verdere ondersteuning, namelijk op het vlak

23

14%

95

27%

er is wel behoefte aan verdere ondersteuning, maar nog
onduidelijk op welk vlak

65

39%

151

42%

weet ik niet

35

21%

52

15%

5.

In hoeverre het gebruik van externe financiële ondersteuning samenhangt met of er in de raad
leden met financiële achtergrond aanwezig zijn
Financiën
Ondersteuning gebruikt

Wel of niet minstens
1 raadslid met
financiële
achtergrond

nee
ja
weet
niet

6.

Aantal

Geen ondersteuning

geen zicht op

70

82

50

Percentage

33%

38%

44%

Aantal

141

131

60

Percentage

66%

61%

53%

2

2

3

1%

1%

3%

Aantal
Percentage

In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen?
Sector
PO

Raadslid
Er is voldoende
budget beschikbaar
voor de (G)MR om

VO

Aantal

Percentage

Zeer mee oneens

2

1%

Aantal
7

Percentage
3%

Mee oneens

11

5%

9

3%

Neutraal

66

28%

52

20%

44

Oberon

ondersteuning in te
schakelen

Mee eens

124

52%

142

55%

Zeer mee eens

35

15%

50

19%

De (G)MR wordt tijdig Zeer mee oneens
in het
Mee oneens
begrotingsproces
Neutraal
meegenomen
Mee eens
Zeer mee eens
De begroting met
toelichting is
voldoende inzichtelijk
voor de (G)MR
opgesteld
De (G)MR krijgt een
terugkoppeling over
de opmerkingen of
vragen van de (G)MR
over de financiën
Er is voldoende tijd
voor het uitoefenen
van de (G)MR-taken

Schoolleider Er is voldoende
/bestuurder budget beschikbaar
voor de (G)MR om
ondersteuning in te
schakelen

De (G)MR krijgt een
terugkoppeling over
de opmerkingen of
vragen van de (G)MR
over de financiën
Er is voldoende tijd
voor het uitoefenen
van de (G)MR-taken

3%

16

6%

13%

64

25%

60

25%

58

22%

114

48%

94

36%

26

11%

28

11%

Zeer mee oneens

7

3%

12

5%

Mee oneens

34

14%

51

20%

Neutraal

45

19%

64

25%

Mee eens

131

55%

112

43%

Zeer mee eens

21

9%

21

8%

Zeer mee oneens

4

2%

6

2%

Mee oneens

18

8%

14

5%

Neutraal

44

18%

43

17%

Mee eens

132

55%

155

60%

Zeer mee eens

40

17%

42

16%

Zeer mee oneens

7

3%

14

5%

Mee oneens

21

9%

38

15%

Neutraal

53

22%

68

26%

Mee eens

138

58%

120

46%

Zeer mee eens

19

8%

20

8%

Zeer mee oneens

2

1%

1

1%

Mee oneens

11

6%

3

2%

Neutraal

26

14%

13

8%

Mee eens

112

61%

97

61%

Zeer mee eens

32

17%

45

28%

1

1%

1

1%

De (G)MR wordt tijdig Zeer mee oneens
in het
Mee oneens
begrotingsproces
Neutraal
meegenomen
Mee eens
De begroting met
toelichting is
voldoende inzichtelijk
voor de (G)MR
opgesteld

7
31

10

5%

9

6%

28

15%

25

16%

112

61%

101

64%

Zeer mee eens

32

17%

23

14%

Zeer mee oneens

2

1%

2

1%

Mee oneens

10

5%

4

3%

Neutraal

42

23%

20

13%

Mee eens

102

56%

110

69%

Zeer mee eens

27

15%

23

14%

Zeer mee oneens

1

1%

3

2%

Mee oneens

3

2%

0

0%

Neutraal

14

8%

8

5%

Mee eens

126

69%

104

65%

Zeer mee eens

39

21%

44

28%

Zeer mee oneens

1

1%

3

2%

Mee oneens

9

5%

1

1%

Neutraal

18

10%

12

8%

Mee eens

114

62%

83

52%

Zeer mee eens

41

22%

60

38%

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

45

(G)MR
MR

GMR

Aantal Percentage Aantal Percentage
Er is voldoende budget beschikbaar voor de (G)MR
om ondersteuning in te schakelen

De (G)MR wordt tijdig in het begrotingsproces
meegenomen

De begroting met toelichting is voldoende
inzichtelijk voor de (G)MR opgesteld

De (G)MR krijgt een terugkoppeling over de
opmerkingen of vragen van de (G)MR over de
financiën

Er is voldoende tijd voor het uitoefenen van de
(G)MR-taken

7.

Zeer mee oneens

7

2%

2

1%

Mee oneens

12

4%

8

5%

Neutraal

94

29%

24

14%

Mee eens

172

53%

94

54%

Zeer mee eens

40

12%

45

26%

Zeer mee oneens

18

6%

5

3%

Mee oneens

75

23%

20

12%

Neutraal

76

23%

42

24%

Mee eens

133

41%

75

43%

Zeer mee eens

23

7%

31

18%

Zeer mee oneens

17

5%

2

1%

Mee oneens

69

21%

16

9%

Neutraal

75

23%

34

20%

Mee eens

146

45%

97

56%

Zeer mee eens

18

6%

24

14%

Zeer mee oneens

8

2%

2

1%

Mee oneens

24

7%

8

5%

Neutraal

71

22%

16

9%

Mee eens

185

57%

102

59%

Zeer mee eens

37

11%

45

26%

Zeer mee oneens

12

4%

9

5%

Mee oneens

48

15%

11

6%

Neutraal

83

26%

38

22%

Mee eens

162

50%

96

55%

Zeer mee eens

20

6%

19

11%

In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen?
Sector
PO
Aantal

Raadslid

De (G)MR voert haar
taken goed uit

Mee oneens

Schoolleider/ De (G)MR voert haar
bestuurder
taken goed uit

Percentage
12

5%

Neutraal

36

Mee eens

190
41
83

Aantal

Percentage
15

6%

15%

44

17%

80%

200

77%

17%

56

22%

35%

110

42%

114

48%

93

36%

Mee oneens

53

22%

70

27%

Neutraal

58

24%

71

27%

Mee eens

127

53%

118

46%

Mee oneens

5

3%

16

10%

Neutraal

30

17%

36

23%

Mee eens

145

81%

107

67%

29

16%

28

18%

78

43%

66

42%

De (G)MR is goed in staat Mee oneens
taken op financieel gebied Neutraal
uit te voeren
Mee eens
De (G)MR is goed in staat
een verdiepende en
kritische discussie met de
bestuurder/schoolleider
te houden over financiën

VO

De (G)MR is goed in staat Mee oneens
taken op financieel gebied Neutraal

46

Oberon

uit te voeren

Mee eens

73

41%

65

41%

De (G)MR is goed in staat
een verdiepende en
kritische discussie met de
bestuurder/ schoolleider
te houden over financiën

Mee oneens

29

16%

37

23%

Neutraal

70

39%

54

34%

Mee eens

81

45%

68

43%

GMR
MR

GMR

Aantal Percentage
De (G)MR voert haar taken goed uit

Mee oneens

De (G)MR is goed in staat taken op financieel
gebied uit te voeren
De (G)MR is goed in staat een verdiepende en
kritische discussie met de bestuurder/
schoolleider te houden over financiën

19

6%

Neutraal

61

Mee eens

244

Mee oneens
Neutraal
Mee eens
Mee oneens

Aantal Percentage
8

5%

19%

19

11%

75%

146

84%

74

23%

23

13%

136

42%

57

33%

114

35%

93

54%

86

27%

37

21%

Neutraal

93

29%

36

21%

Mee eens

145

45%

100

58%

Rol
Ouder/Leerling

Personeelslid

Aantal Percentage
De (G)MR voert haar taken goed uit

Mee oneens

De (G)MR is goed in staat taken op financieel
gebied uit te voeren
De (G)MR is goed in staat een verdiepende en
kritische discussie met de bestuurder/
schoolleider te houden over financiën

8

5%

Neutraal

18

Mee eens

131

Mee oneens

Aantal Percentage
19

6%

11%

62

18%

83%

259

76%

24

15%

73

21%

Neutraal

56

36%

137

40%

Mee eens

77

49%

130

38%

Mee oneens

33

21%

90

26%

Neutraal

33

21%

96

28%

Mee eens

91

58%

154

45%

financiële achtergrond raadsleden
nee
De (G)MR voert haar taken
goed uit
De (G)MR is goed in staat
taken op financieel gebied
uit te voeren

ja

weet niet

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

14

8%

13

4%

0

Neutraal

40*

22%

40

13%

0

0%

Mee eens

128

70%

255**

83%

7

100%

Mee oneens

53*

29%

44

14%

0

0%

Neutraal

80

44%

112

36%

1

14%

Mee eens

49

27%

152**

49%

6**

86%

61*

34%

62

20%

0

0%

58*

32%

71

23%

0

0%

63

35%

175**

57%

7

100%

Mee oneens

De (G)MR is goed in staat
Mee oneens
een verdiepende en
Neutraal
kritische discussie met de
Mee eens
bestuurder/ schoolleider te
houden over de financiën

* verschilt significant met ‘ja’
** verschilt significant met ‘nee’

Aantal

Percentage
0%

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

47

Wel of geen gebruik maken van ondersteuning
Geen externe onder- Wel externe ondersteuning
steuning

Raadslid

Aantal
De (G)MR voert
haar taken goed uit

Percentage Aantal

Geen zicht op

Percentage Aantal

Percentage

Mee oneens

5

6%

19

5%

3

5%

Neutraal

11

13%

50

14%

19*

33%

Mee eens

67**

81%

288**

81%

35

61%

De (G)MR is goed in Mee oneens
staat taken op
Neutraal
financieel gebied uit
Mee eens
te voeren

42

20%

32

17%

23

22%

76

37%

71

38%

46

44%

89

43%

82

44%

36

34%

De (G)MR is goed in Mee oneens
staat een
Neutraal
verdiepende en
Mee eens
kritische discussie
met de bestuurder/
schoolleider te
houden over
financiën

55

27%

41

22%

27

26%

49

24%

45

24%

35

33%

103

50%

99

54%

43

41%

Mee oneens

5

8%

15

6%

1

2%

Neutraal

11

19%

43

18%

12

29%

Mee eens

43

73%

180

76%

29

69%

Mee oneens

29

23%

21

15%

7

10%

Neutraal

50

39%

55

39%

39

54%

Mee eens

48

38%

64

46%

26

36%

33

26%

22

16%

11

15%

43

34%

50

36%

31

43%

51

40%

68

49%

30

42%

Aantal Percentage Aantal

Percentage

School De (G)MR voert
leider/ haar taken goed uit
Bestuur
der
De (G)MR is goed in
staat taken op
financieel gebied uit
te voeren

De (G)MR is goed in Mee oneens
staat een
Neutraal
verdiepende en
Mee eens
kritische discussie
met de bestuurder/
schoolleider te
houden over
financiën

* verschilt van zowel ‘geen externe ondersteuning’ als van ‘wel externe ondersteuning’
** verschilt van ‘geen zicht op’
8.

In hoeverre bent u het eens met de volgende stellingen?
Sector
PO

(G)MR-leden begrijpen de begroting

(G)MR-leden begrijpen de vermogenspositie en
reserves
(G)MR-leden begrijpen de financiële verdeling over
personele en materiele uitgaven

VO

Mee oneens

25

11%

41

16%

Neutraal

47

21%

75

30%

Mee eens

157

69%

134

54%

Mee oneens

42

19%

48

19%

Neutraal

57

26%

68

27%

Mee eens

124

56%

132

53%

Mee oneens

15

7%

23

9%

Neutraal

40

18%

51

20%

Mee eens

173

76%

176

70%

29

13%

44

18%

55

24%

79

32%

(G)MR-leden begrijpen de relatie tussen beleidskeuzes Mee oneens
en de vertaling daarvan in de begroting
Neutraal

48

Oberon

(G)MR-leden begrijpen het meerjarig beleid zoals het
strategisch beleidsplan/schoolplan
(G)MR-leden begrijpen het meerjaren
bestuursformatieplan
(G)MR-leden begrijpen investeringen in materiële
lasten zoals onderhoud

Mee eens

142

63%

127

51%

Mee oneens

17

7%

25

10%

Neutraal

28

12%

58

23%

Mee eens

183

80%

166

67%

Mee oneens

23

10%

45

19%

Neutraal

42

19%

71

30%

Mee eens

158

71%

119

51%

Mee oneens

16

7%

30

12%

Neutraal

52

23%

55

22%

Mee eens

157

70%

163

66%

(G)MR-leden begrijpen de verdeling van middelen
over de verschillende scholen die onder het
schoolbestuur vallen

Mee oneens

34

16%

42

20%

Neutraal

54

25%

72

34%

Mee eens

131

60%

98

46%

(G)MR-leden begrijpen welke financiële keuzes op
bestuursniveau worden genomen en welke op
schoolniveau

Mee oneens

34

15%

64

27%

Neutraal

56

25%

67

28%

Mee eens

137

60%

106

45%

54

25%

73

30%

94

43%

99

41%

70

32%

72

30%

(G)MR-leden begrijpen de continuïteitsparagraaf in de Mee oneens
jaarrekening
Neutraal
Mee eens

Aanwezigheid van raadsleden met financiële achtergrond
nee

ja

weet niet

Aantal Percentage Aantal Percentage Aantal
(G)MR-leden begrijpen de
begroting

(G)MR-leden begrijpen de
vermogenspositie en reserves
(G)MR-leden begrijpen de
financiële verdeling over
personele en materiele uitgaven

Mee oneens

23

14%

Neutraal

50

Mee eens

95

Mee oneens
Neutraal

Percentage

43

14%

0

0%

30%

72

24%

0

0%

57%

189

62%

7

100%

34

21%

56

19%

0

0%

43

26%

79

26%

3

43%

Mee eens

87

53%

165

55%

4

57%

Mee oneens

13

8%

25

8%

0

0%

Neutraal

36

21%

54

18%

1

14%

Mee eens

119

71%

224

74%

6

86%

(G)MR-leden begrijpen de relatie Mee oneens
tussen beleidskeuzes en de
Neutraal
vertaling daarvan in de begroting
Mee eens

26

16%

46

15%

1

14%

50

30%

82

27%

2

29%

90

54%

175

58%

4

57%

(G)MR-leden begrijpen het
Mee oneens
meerjarig beleid (het strategisch Neutraal
beleidsplan/schoolplan)
Mee eens

16

10%

26

9%

0

0%

34

20%

52

17%

0

0%

118

70%

224

74%

7

100%

(G)MR-leden begrijpen het
Mee oneens
meerjaren bestuursformatieplan Neutraal

26

16%

42

15%

0

0%

51*

31%

59

20%

3

43%

86

53% 187**

65%

4

57%

22

13%

24

8%

0

0%

36

22%

71

24%

0

0%

Mee eens
(G)MR-leden begrijpen
Mee oneens
investeringen in materiële lasten Neutraal
zoals onderhoud
Mee eens

109

65%

204

68%

7

100%

(G)MR-leden begrijpen de
verdeling van middelen over de
verschillende scholen die onder
het schoolbestuur vallen

Mee oneens

27

19%

49

18%

0

0%

Neutraal

48

33%

75

27%

3

43%

Mee eens

69

48%

156

56%

4

57%

(G)MR-leden begrijpen welke

Mee oneens

41

26%

57

19%

0

0%

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

49

financiële keuzes op
bestuursniveau en welke op
schoolniveau worden genomen

Neutraal

44

28%

76

26%

3

43%

Mee eens

75

47%

164

55%

4

57%

(G)MR-leden begrijpen de
continuïteitsparagraaf in de
jaarrekening

Mee oneens

54

34%

72

24%

1

20%

Neutraal

67

42%

126

42%

0

0%

Mee eens

39

24%

99

33%

4**

80%

* verschilt significant van ‘ja’
** verschilt significant van ‘nee’
Wel of geen gebruik maken van ondersteuning
Geen externe financiële
ondersteuning
Aantal
(G)MR-leden begrijpen
de begroting

Wel externe financiële
ondersteuning

Percentage Aantal

Geen zicht op

Percentage Aantal Percentage

Mee oneens

28

14%

26

14%

12

12%

Neutraal

41

21%

51

28%

30

30%

Mee eens

130

65%

104

57%

57

58%

(G)MR-leden begrijpen
de vermogenspositie
en reserves

Mee oneens

42

22%

32

18%

16

16%

Neutraal

49

25%

44

25%

32

33%

Mee eens

103

53%

103

58%

50

51%

(G)MR-leden begrijpen
de financiële verdeling
over personele en
materiele uitgaven

Mee oneens

19

10%

12

7%

7

7%

Neutraal

30

15%

32

18%

29*

29%

Mee eens

150

75%

136

76%

63

64%

(G)MR-leden begrijpen
de relatie tussen
beleidskeuzes en de
vertaling daarvan in de
begroting

Mee oneens

34

17%

27

15%

12

12%

Neutraal

48

24%

53

29%

33

33%

Mee eens

115

58%

100

56%

54

55%

19

10%

17

9%

6

6%

21

11%

38*

21%

27*

28%

159C

80%

125

69%

65

66%

34

18%

24

14%

10

11%

Neutraal

(G)MR-leden begrijpen Mee oneens
het meerjarig beleid
Neutraal
zoals het strategisch
beleidsplan/schoolplan Mee eens
(G)MR-leden begrijpen
het meerjaren
bestuursformatieplan

Mee oneens

43

22%

39

23%

31

33%

Mee eens

115

60%

108

63%

54

57%

(G)MR-leden begrijpen
investeringen in
materiële lasten zoals
onderhoud

Mee oneens

16

8%

21

12%

9

9%

Neutraal

39

20%

38

21%

30

31%

Mee eens

142

72%

121

67%

57

59%

(G)MR-leden begrijpen
de verdeling van
middelen over de
verschillende scholen
die onder het
schoolbestuur vallen

Mee oneens

34

19%

23

15%

19

20%

Neutraal

42

24%

46

29%

38*

39%

Mee eens

101**

57%

88

56%

40

41%

45

23%

32

19%

21

21%

(G)MR-leden begrijpen Mee oneens
welke financiële keuzes
Neutraal
op bestuursniveau
Mee eens
worden genomen en
welke op schoolniveau
(G)MR-leden begrijpen Mee oneens
de continuïteitsparaNeutraal
graaf in de jaarrekening
Mee eens

45

23%

45

26%

33

34%

104

54%

95

55%

44

45%

63

34%

41

23%

23

23%

70

37%

69

39%

54

55%

54

29%

67

38%

21

21%

50

Oberon

* verschilt significant van ‘geen externe ondersteuning’
** verschilt significant van ‘geen zicht op’
9.

Bent u ervan op de hoogte dat de (G)MR mogelijk instemmingsrecht krijgt op de hoofdlijnen van
de begroting? (het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting wordt dan in de landelijke
wetgeving opgenomen)
Sector
PO
Aantal

Raadslid
Schoolleider/
Bestuurder

VO

Percentage

Aantal

Percentage

Ja

155

67%

200

80%

Nee

75

33%

50

20%

Ja

143

79%

139

90%

Nee

37

21%

16

10%

(G)MR
MR
Aantal

GMR
Percentage

Aantal

Percentage

Ja

226

73%

129

75%

Nee

83

27%

42

25%

10. In hoeverre is er voldoende voorzien in financiële deskundigheid in de (G)MR om een
instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting goed uit te voeren?
Sector
PO
Raadslid

School-leider/
bestuurder

VO

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

In zeer voldoende mate

13

6%

15

6%

In voldoende mate

141

61%

114

46%

In onvoldoende mate

68

30%

109

44%

In zeer onvoldoende mate

8

3%

12

5%

In zeer voldoende mate

9

5%

3

2%

In voldoende mate

89

49%

72

46%

In onvoldoende mate

74

41%

72

46%

In zeer onvoldoende mate

8

4%

8

5%

(G)MR
MR

GMR

Aantal

Percentage

Aantal

Percentage

In zeer voldoende mate

13

4%

15

9%

In voldoende mate

151

49%

104

61%

In onvoldoende mate

127

41%

50

29%

In zeer onvoldoende mate

18

6%

2

1%

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

Bijlage 3 Vragenlijst

Achtergrondgegevens
Hier volgen enkele vragen naar uw achtergrond
1. Mijn functie is:

MR-lid
GMR-lid
schoolleidee
directeur-bestuurder (in het geval van een eenpitter)
schoolbestuurder

2. Welke rol heeft u in de (G)MR? (meerdere antwoorden mogelijk)

Voorzitter
Secretaris
Penningmeester
Algemeen lid
Lid van de financiële commissie van de (G)MR

3. In hoeverre zijn er leden in uw (G)MR met een financiële achtergrond? (meerdere

antwoorden mogelijk)
We hebben leden die werkzaam zijn/waren in een financieel beroep
We hebben leden die financiële expertise uit nevenactiviteiten hebben opgedaan
We hebben geen leden met financiële achtergrond
Anders, namelijk

51

52

Oberon

4. Ik ben zelf een
Ouder
Personeelslid
Leerling

5. Mijn zittingsduur in de (G)MR tot nu toe is

Minder dan 1 jaar
1 jaar
2 jaar
3 jaar
Meer dan 3 jaar

Inschakelen van externe ondersteuning voor de medezeggenschap
In de Wet Medezeggenschap op scholen (WMS, artikel 28) staat beschreven dat
medezeggenschapsleden recht hebben op externe ondersteuning. Onder externe
ondersteuning verstaan we ondersteuning die de (G)MR inschakelt van buiten de school
en het bestuur.
6. Bent u bekend met het wettelijke recht van de medezeggenschap op externe ondersteuning?

Ja
Nee

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

53

7. Op welke terreinen gebruikte uw (G)MR externe ondersteuning? (externe ondersteuning

betreft ondersteuning van buiten de school/het bestuur, bijvoorbeeld scholing, advies en
begeleiding)

(Bijna) alle
leden van de
(G)MR

Het
merendeel
van de
(G)MR

Een klein
deel van de
(G)MR

Geen van de
leden van de
(G)MR

Kwaliteitszorg
Strategie en beleid
Financiën
Juridisch
Samenwerking, communicatie
en overleg
Onderwijsinhoudelijk
Anders, namelijk

8. Wat zijn overwegingen om geen externe ondersteuning in te zetten?

dit is niet nodig, we krijgen interne ondersteuning (vanuit school of bestuur)
dit is niet nodig, we gebruiken de expertise van onze achterban (zoals andere ouders of
personeelsleden)
dit is niet nodig, de (G)MR heeft alle benodigde kennis
de (G)MR heeft er geen behoefte aan
de (G)MR heeft hier (nog) niet over nagedacht
de (G)MR heeft geen tijd hiervoor
er is geen budget beschikbaar hiervoor
er is onvoldoende of geen passend ondersteuningsaanbod te vinden
anders, namelijk

Geen zicht
op

54

Oberon

9. Welke vormen van ondersteuning heeft uw (G)MR gebruikt? (meerdere antwoorden

mogelijk)
Consulteren
Geen
Advies of Eendaagse Meerdaagse
Bezoeken
(inhoudelijke)
zicht
begeleiding scholing
scholing congres/conferentie
expert
Anders op
kwaliteitszorg
strategie &
beleid
financiën
juridisch
Samenwerking,
communicatie
& overleg
Onderwijs
inhoudelijk
Anders,
namelijk

10. U heeft aangegeven dat uw (G)MR (ook) gebruik maakt van andere vormen van

ondersteuning. Welke vormen zijn dit?
11. Via welke aanbieders gebruikte uw (G)MR de externe ondersteuning? (meerdere

antwoorden mogelijk)
Via het project versterking medezeggenschap
Via een vakbond
Via een ouderorganisatie
Via een leerlingorganisatie (zoals LAKS)
Via een bestuurders-/schoolleidersorganisatie
Via een commerciële aanbieder
Anders, namelijk
Geen zicht op

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

55

12. In hoeverre is er binnen uw (G)MR behoefte aan verdere externe ondersteuning in de

directe toekomst?
er is geen behoefte aan verdere ondersteuning
er is wel behoefte aan verdere ondersteuning, namelijk op het vlak
er is wel behoefte aan verdere ondersteuning, maar nog onduidelijk op welk vlak
weet ik niet

Externe ondersteuning voor financiën
Hieronder volgen enkele vragen over de gebruikte ondersteuning op het gebied van
financiën.
13. Wat zijn overwegingen om externe ondersteuning in te zetten voor het terrein financiën?

14. Waar ging de externe ondersteuning over financiën over? (meerdere antwoorden mogelijk)

Meerjarig strategisch plan (d.w.z. het lange termijn financieel beleid)
Bestuursformatieplan
Kaderbrief (d.w.z. de uitgangspunten en richtlijnen voor de begroting)
Begroting (d.w.z. overzicht van inkomsten en uitgaven voor komend jaar)
Jaarrekening (d.w.z. verantwoording over inkomsten, uitgaven en vermogenspositie over afgelopen
jaar)
Continuïteitsparagraaf
Anders, namelijk
Geen zicht op

56

Oberon

15. Hoe heeft uw (G)MR de externe ondersteuning voor de financiën gevonden? (meerdere

antwoorden mogelijk)
Eigen netwerk
Via een vakbond
Via een belangenorganisatie (LAKS, ouderorganisatie of bestuurders/schoolleidersorganisatie)
Internet-zoekactie
Anders, namelijk
Geen zicht op

16. In hoeverre is uw (G)MR tevreden over de volgende aspecten van de gebruikte externe

ondersteuning voor financiën? (mocht uw (G)MR meerdere typen ondersteuning hebben
genoten kunt u uw ervaring over de meest recent genoten ondersteuning als uitgangspunt
nemen)

Zeer
ontevreden
De keuzevrijheid in het
ondersteuningsaanbod
De vindbaarheid van
de ondersteuning
De inhoud van de
ondersteuning
De vorm van de
ondersteuning
De toepasbaarheid
van de ondersteuning
in de praktijk

Noch
tevreden,
noch
Ontevreden ontevreden

Tevreden

Zeer
tevreden

Geen zicht
op

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

57

Randvoorwaarden voor goed functioneren van de medezeggenschap
17. Kunt u aangeven in hoeverre u het eens bent met de volgende stellingen?
Zeer mee
oneens

Mee oneens

Neutraal

Mee eens

Zeer mee
eens

Er is voldoende budget
beschikbaar voor de (G)MR om
ondersteuning in te schakelen
De (G)MR wordt tijdig in het
begrotingsproces meegenomen
De begroting met toelichting is
voldoende inzichtelijk voor de
(G)MR opgesteld
De (G)MR krijgt een
terugkoppeling over de
opmerkingen of vragen van de
(G)MR over de financiën
Er is voldoende tijd voor het
uitoefenen van de (G)MR-taken

Functioneren medezeggenschap
18. Kunt u aangeven in hoeverre u het eens bent met de volgende stellingen?
Zeer mee
oneens

Mee oneens

Neutraal

Mee eens

Zeer mee
eens

De (G)MR voert haar taken goed
uit
De (G)MR is goed in staat taken
op financieel gebied uit te
voeren
De (G)MR is goed in staat een
verdiepende en kritische
discussie met de
bestuurder/schoolleider te
houden over de financiën

19. Kunt u aangeven in hoeverre u het eens bent met de volgende stellingen voor uw eigen

(G)MR?

58

Oberon

Zeer mee
oneens
(G)MR-leden begrijpen
de begroting
(G)MR-leden begrijpen
de vermogenspositie
en reserves
(G)MR-leden begrijpen
de financiële verdeling
over personele en
materiele uitgaven
(G)MR-leden begrijpen
de relatie tussen
beleidskeuzes en de
vertaling daarvan in de
begroting
(G)MR-leden begrijpen
het meerjarig beleid
zoals het strategisch
beleidsplan/schoolplan
(G)MR-leden begrijpen
het meerjaren
bestuursformatieplan
(G)MR-leden begrijpen
investeringen in
materiële lasten zoals
onderhoud
(G)MR-leden begrijpen
de verdeling van
middelen over de
verschillende scholen
die onder het
schoolbestuur vallen
(G)MR-leden begrijpen
welke financiële keuzes
op bestuursniveau
worden genomen en
welke op schoolniveau
(G)MR-leden begrijpen
de
continuïteitsparagraaf
in de jaarrekening

Mee
oneens

Neutraal

Mee eens

Zeer mee
eens

Niet van
toepassing

Onderzoeksrapport Medezeggenschap ondersteund

59

Vooruitkijkend naar het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting
20. Bent u ervan op de hoogte dat de (G)MR mogelijk instemmingsrecht krijgt op de

hoofdlijnen van de begroting? (het instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting
wordt dan in de landelijke wetgeving opgenomen)
Ja
Nee

21. In hoeverre is er voldoende voorzien in financiële deskundigheid in de (G)MR om een

instemmingsrecht op de hoofdlijnen van de begroting goed uit te voeren?
In zeer voldoende mate
In voldoende mate
In onvoldoende mate
In zeer onvoldoende mate

22. Op welke gebieden is er onvoldoende voorzien in financiële deskundigheid in de (G)MR om

een eventueel instemmingsrecht op hoofdlijnen van de begroting goed uit te voeren?

Afsluitend
We zijn bijna bij het einde van de vragenlijst. Hieronder volgen drie afsluitende vragen.
23. Wat zijn manieren om te versterken dat (G)MR-leden hun taken op financieel gebied goed

kunnen uitvoeren?

24. Op 21 november 2019 organiseren we een focusgroep van 13:00-15:00 uur in Utrecht om te

reflecteren op de uitkomsten van het onderzoek. Aanwezig zijn belangen/koepelorganisaties, schoolleiders, bestuurders en raadsleden. Zou u willen deelnemen aan
deze focusgroep?
Nee
Ja, de uitnodiging kan naar het volgende emailadres worden gestuurd (het emailadres gebruiken we
alleen om de uitnodiging voor de focusgroep te versturen):

60

Oberon

25. Hier kunt u eventuele opmerkingen of aanvullingen meegeven:

Postbus 1423, 3500 BK Utrecht
t 030 230 60 90 | f 030 230 60 80
info@oberon.eu | www.oberon.eu

Utrecht, 13 december 2019
In opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap