2014D20721

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 juni 2014
Bij brief van 21 januari 2014 heeft u mij verzocht om een reactie op een
brief van de stichting «Alert & Zorgzaam» die nader ingaat op een column
van december 2013 in het brancheblad Uitvaartzorg. Op 28 maart 2014
heb ik u schriftelijk laten weten dat het enige tijd zou kosten om te
achterhalen wat de precieze omstandigheden en feiten in deze zaak zijn
geweest. Voordat ik nader op de zaak in ga, hecht ik er aan recht te zetten
dat, anders dan in de brief van de stichting «Alert en Zorgzaam» wordt
verondersteld, de heer Van der Putten ambtenaar noch adviseur van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is.
Vanwege de betrokkenheid van het Openbaar Ministerie in deze zaak
beantwoord ik de vragen van de commissie die betrekking hebben op de
brief van de stichting «Alert en Zorgzaam» mede namens de Minister van
Veiligheid en Justitie. Zoals aangekondigd in antwoord op de Kamervragen die door de heer Van Raak zijn gesteld over dezelfde aangelegenheid, beantwoord ik met deze brief tevens de nog resterende vragen
van voornoemde Kamervragen.1 In het tweede deel van deze brief ga ik in
op het verzoek van de commissie om een stand-van-zakenbrief betreffende de uitvoering van de Wet op de lijkbezorging sinds de laatste
wijziging, in het bijzonder de praktijk bij het ruimen van graven.
Reactie op de brief van de stichting Alert en Zorgzaam en Kamervragen
van de heer Van Raak
In een brief van de stichting Alert en Zorgzaam wordt de vaste commissie
gewezen op een column in het brancheblad Uitvaartzorg van december
2013. In deze column wordt een situatie beschreven waarin een
medewerker van een crematorium bij het leeghalen van de oven twee
schedels ontdekt. De column gaat met name in op de juridische aspecten
die een rol spelen op het moment dat zoiets aan de orde zou zijn. U heeft
mij gevraagd een reactie op deze brief te geven.
Uit het feitenonderzoek dat het Openbaar Ministerie heeft verricht is
gebleken dat het gaat om een overleden vrouw wiens laatste wens het
was om met de stoffelijke resten van haar eigen, 52 jaar geleden
overleden, moeder (dus niet de dochter zoals in de column stond) te
worden gecremeerd. Ook de as van de eerder overleden en gecremeerde
hond is in de kist gegaan. Gebleken is dat verzuimd is om voor de
opgraving van de eerder overleden moeder de benodigde toestemming
van de burgemeester te vragen (artikel 29, eerste lid, Wet op de lijkbezorging). Het laat zich aanzien dat een en ander onderling is geregeld met
de beheerder van de begraafplaats waar het graf zich bevond. Dat de
overblijfselen van het lijk van de moeder in de kist meegegeven waren,
was niet bekend bij de uitvaartverzorger en de beheerder van het
crematorium. De familie heeft bij de uitvaartverzorger wel geïnformeerd
wat men in een kist mee mocht geven aan de overledene. Door de
uitvaartverzorger is daarop gereageerd met de mededeling dat dit alles
mocht zijn, behalve glas.
Op het moment dat na de crematie duidelijk werd dat er zich meerdere
lichamen in de kist moesten hebben bevonden, is de recherche
ingeschakeld ten behoeve van nader onderzoek. De focus van dit
1

nds-tk-2014D20721

Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 1578

1

onderzoek was gericht op de vraag of een levensdelict was gepleegd.
Immers werden de resten van een tweede persoon aangetroffen waarvan
de herkomst niet bekend was. De mogelijkheid bestond dat er een misdrijf
gemaskeerd werd. Al snel werd echter duidelijk dat hiervan geen sprake
was. Een door de recherche ingeschakelde antropoloog van het Nederlands Forensisch Instituut heeft de stoffelijke resten onderzocht en de
vermoedelijke afkomst van de moeder hier bij betrokken. De conclusie van
het onderzoek was dat aangenomen mocht worden dat het hier om de
stoffelijke resten van de moeder ging (en dus niet een man zoals in de
column staat). De overige bevindingen en vermoedens dat mogelijk
formaliteiten niet correct waren nageleefd waren voor de recherche
bijvangst in het onderzoek.
Er is in deze zaak zowel door de nabestaanden als door de beheerder van
de begraafplaats gehandeld in strijd met de Wet op de lijkbezorging. Het is
namelijk niet toegestaan een opgraving te doen zonder dat hiervoor
toestemming is verleend door de burgemeester van de gemeente waar
het graf zich bevindt (artikel 29, eerste lid, Wet op de lijkbezorging).
Evenmin is het toegestaan een crematie op een dusdanige wijze uit te
voeren dat vermenging of verwisseling van de as met die van andere
lijken mogelijk is (artikel 9 van het Besluit op de lijkbezorging). Het
opzettelijk en wederrechtelijk opgraven van een lijk is strafbaar op grond
van artikel 150 Wetboek van Strafrecht. Het beschermd belang van artikel
150 van het Wetboek van Strafrecht is de openbare orde, meer in het
bijzonder het ongestoord laten van lijken.
Uit het onderzoek is gebleken dat de familie een en ander netjes wilde
regelen. Omdat er van uit mag worden gegaan dat hier geen sprake was
van wederrechtelijkheid als bedoeld in artikel 150 Wetboek van Strafrecht
en er geen schade aan derden is berokkend, is door het Openbaar
Ministerie besloten geen strafrechtelijk onderzoek in te stellen in deze
zaak.
Op de vragen van de heer Van Raak die betrekking hebben op de
vermeende verwisseling van stoffelijke resten wordt in deze brief niet
nader ingegaan, aangezien dit uiteindelijk niet aan de orde blijkt te zijn
geweest.
Stand van zaken Wet op de lijkbezorging
U vraagt mij tevens om een stand van zaken betreffende de uitvoering van
de Wet op de lijkbezorging sinds de laatste wijziging van de wet. U
verzoekt mij daarbij in het bijzonder in te gaan op de praktijk bij het
ruimen van graven.
De wijziging van de Wet op de lijkbezorging per 1 januari 2010 had
hoofdzakelijk betrekking op het beheer van begraafplaatsen. Zo zijn er in
de wet hogere eisen opgenomen ten aanzien van het ophouden van het
als zodanig bestaan van een begraafplaats, dit ter bescherming van de
bijzondere positie van begraafplaatsen, vaak ook gelet op de culturele
waarde die zij vertegenwoordigen, en rekening houdend met de
gevoelens van nabestaanden.
Met de wijziging van de Wet op de lijkbezorging is tevens het vervallen
van de adviestaak van de voormalig VROM-Inspectie geformaliseerd. De
inspectie had bij de lijkbezorging een adviserende en geen toezichthoudende taak. De normstelling in de Wet op de lijkbezorging was en is
voldoende helder waardoor er geen noodzaak is voor vormen van actief
toezicht. In die gevallen dat de inspectie signalen ontving van onzorgvuldig handelen, leidend tot milieu- of gezondheidsschade, kon de
inspectie de verantwoordelijken hierop aanspreken. Het in voorkomende
gevallen aanspreken van de houder van een begraafplaats of crematorium

2

in geval van onzorgvuldig handelen in de taakuitvoering van de Wet op de
lijkbezorging is nu de verantwoordelijkheid van de betrokken departementen.
Om begraafplaatsbeheerders van de benodigde informatie te voorzien,
zijn de belangrijkste bepalingen uit de voormalige
VROM-inspectierichtlijn, zoals bijvoorbeeld die op het gebied van
opgraven en ruimen, opgenomen in andere documenten. Voorbeelden
hiervan zijn de Handleiding opgraven en ruimen van de Landelijke
Organisatie van Begraafplaatsen (LOB) en de model beheersverordening
begraafplaatsen van de VNG, die op 6 december 2010 ter informatie naar
de Kamer zijn gezonden.2 Daarnaast wordt op dit moment, samen met de
LOB, en de VNG nog gewerkt aan een document met meer technische
informatie over de inrichting van begraafplaatsen en strooivelden en
handreikingen voor het bepalen van de mate van biologische afbreekbaarheid van lijkkisten en -omhulsels.
Uit contacten met zowel de VNG als de LOB is gebleken dat na afronding
van dit laatste document de dan beschikbare documenten in een behoefte
voorzien en dat er geen aanvullende handreikingen of richtlijnen nodig
zijn. Naar mijn inzicht doen zich bij de uitvoering van de Wet op de
lijkbezorging geen knelpunten voor en zijn er voldoende met waarborgen
omklede procedures voor het op een respectvolle manier opgraven en
ruimen.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

2

Kamerstuk 30 696, nr. 35

3