Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

27 858

Gewasbeschermingsbeleid

Nr. 555

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 november 2021
Er zijn in de samenleving veel zorgen over de mogelijke risico’s op
neurodegeneratieve ziekten zoals de Ziekte van Parkinson door het
gebruik van en de blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen. Ik vind
deze zorgen begrijpelijk. Daarom heb ik begin dit jaar het Rijksinstituut
voor Volksgezondheid en Milieu (hierna: RIVM) gevraagd een verkenning
uit te voeren naar de mogelijkheden om de datavereisten in relatie tot een
aantal zorgwekkende neurodegeneratieve ziekten te verbeteren en heb ik
gevraagd of op korte termijn aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn.
Het RIVM heeft specifiek gekeken naar mogelijkheden op het gebied van
een aantal zorgwekkende neurodegeneratieve ziekten. Hierbij bied ik u het
rapport aan alsmede de aanvullende vragen die ik aan het RIVM het
gesteld naar aanleiding van dit rapport1.
Rapport
Het RIVM geeft aan dat de oorzaak van de ontwikkeling van neurodegeneratieve ziekten in de meerderheid van de gevallen een combinatie blijkt te
zijn van leefstijlfactoren, genetische variaties en milieufactoren waaronder
de blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen (zie bijlage). Epidemiologische studies tonen een plausibel verband aan tussen de blootstelling
aan chemische stoffen zoals gewasbeschermingsmiddelen en neurodegeneratieve aandoeningen zoals de ziekte van Parkinson. Een causaal
verband voor specifieke werkzame stoffen is echter lastig aan te tonen
vanwege de kleine onderzoeksgroepen en de blootstelling over langere
tijd aan meerdere werkzame stoffen.
Het RIVM heeft in zijn verkenning naar de Europese datavereisten gekeken
waaraan een aanvrager voor de goedkeuring van een werkzame stof moet
voldoen. Hierin staan studies die uitgevoerd moeten worden om de
gezondheidsrisico’s voor de mens te kunnen beoordelen, inclusief
1

kst-27858-555
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 555

1

mogelijke schade aan het zenuwstelsel (neurotoxiciteit). De studies dienen
te worden uitgevoerd volgens de testrichtlijnen opgesteld door de
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OECD).
Het RIVM constateert dat de datavereisten beperkt bruikbare informatie
opleveren om het neurodegeneratief potentieel van een stof te kunnen
inschatten.
Het RIVM identificeert de volgende verbetermogelijkheden:
• het aanpassen van de bestaande OECD-testrichtlijnen (voor proefdierstudies) voor een verbeterde detectie van potentiële neurodegeneratieve effecten van een werkzame stof. Door het toevoegen van
specifieke testparameters kan informatie verkregen worden of een stof
effecten veroorzaakt die indicatief zijn voor het optreden van neurodegeneratieve aandoeningen (de ziekte van Parkinson, Alzheimer en
amyotrofe laterale sclerose);
• als oplossing voor de lange termijn: het ontwikkelen van een gevalideerde in vitro testmethode die kan worden ingezet als primair
screeningsinstrument in een getrapte teststrategie;
• als oplossing voor de lange termijn: het vastleggen van de gevalideerde in vitro testmethode in Europese wetgeving en eisen omtrent
mogelijke in vivo studies bij positieve resultaten;
Het RIVM beveelt aan om een internationale expert werkgroep in te stellen
die bepaalt welke (test)parameters in de OECD-testrichtlijnen zouden
moeten worden opgenomen.
De aanvullende vraag aan het RIVM luidde als volgt: moet de Minister van
LNV naast het uitvoeren van de aanbevelingen nog direct maatregelen
treffen en in hoeverre is het volgens het RIVM nodig om ook op korte
termijn maatregelen te treffen om de risicobeoordeling anders in te
richten?
Het RIVM vindt het belangrijk dat er op korte termijn initiatieven worden
ontplooid om de (gedane) aanbevelingen uit te voeren (het aanpassen van
de testrichtlijnen en ontwikkelen van in vitro testbatterijen). Het RIVM
geeft aan dat enkele stappen nodig zijn die (op dat punt) op de korte
termijn door LNV geïnitieerd kunnen worden. Het RIVM stelt voor om een
advies uit te brengen (binnen twee weken). Een andere kortere termijn
maatregel waar het RIVM naar kan kijken is het verlagen van de blootstelling bij toepassers tijdens het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen.
Appreciatie
Het gezondheidsrisico van blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen
is een onderwerp van groot belang voor de Nederlandse samenleving.
Mijn inzet ten aanzien van het gewasbeschermingsbeleid is dat gewasbeschermingsmiddelen alleen gebruikt mogen worden als dat veilig kan
voor mens, dier en milieu.
Hoewel de huidige Europese goedkeuringsprocedures voorzien in de
beoordeling van deze risico’s – inclusief die op het gebied van (acute)
neurotoxiciteit – en nationaal (gezondheids)onderzoek bovendien geen
uitsluitsel geeft over mogelijk causale verbanden tussen gezondheidseffecten zoals de ziekte van Parkinson en blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen, betekent dat natuurlijk niet dat mogelijkheden om de
procedures volgens de laatste stand van de wetenschap te verbeteren
onbenut moeten blijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 555

2

In dat licht zijn de aanbevelingen van het RIVM waardevol. Op de langere
termijn bieden ze de mogelijkheid om de risico’s op neurodegeneratieve
ziekten door het gebruik van en blootstelling aan gewasbeschermingsmiddelen beter in te kunnen schatten. Zo zijn aanpassingen van de
OECD-testrichtlijnen mogelijk en kunnen in vitro test methoden
ontwikkeld worden voor een betere detectie van mogelijke neurodegeneratieve effecten bij de goedkeuring van een werkzame stof. Zoals u weet
pleit ik er in de Europese Unie (EU) al enige tijd voor om de beoordelingscriteria voor neurologische aandoeningen bij de toelating van gewasbeschermingsmiddelen te herzien en aan te scherpen.
Ik heb inmiddels de aanbevelingen van het RIVM met de Europese
Commissie (EC) besproken om mijn pleidooi kracht bij te zetten. Zij
verwelkomt de inzet van Nederlandse expertise op dit gebied en staat
positief tegenover de aanbeveling om een internationale expertwerkgroep
in te stellen die bepaalt welke (test)parameters in de OECD-testrichtlijnen
moeten worden opgenomen. Ook breng ik het briefrapport onder de
aandacht bij EFSA zodat geschikte in vitro testmethoden ontwikkeld
kunnen worden.
Bij dit alles moet ik meegeven dat het verbeteren van de toelatingsprocedures tijd vergt. De aanbevelingen kunnen immers niet van vandaag op
morgen worden verwezenlijkt. Ze bieden echter wel perspectief voor de
langere termijn en ik span mij er de komende tijd voor in om ze internationaal verder te brengen. Daarom deel ik de optiek van het RIVM dat het
belangrijk is om waar mogelijk de uitvoering van de aanbevelingen te
versnellen. Het RIVM brengt mij over twee weken advies uit.
Ondertussen zal ik het RIVM vragen om in afstemming met het College
voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb) te
kijken naar de mogelijke handelingsopties voor de kortere termijn.
Daarover informeer ik uw Kamer in het eerste kwartaal van 2022.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 27 858, nr. 555

3