Ervaringen en behoeften van
transgenders in de zorg

Onderzoeksrapport in opdracht van Zorgverzekeraars
Nederland en het ministerie van VWS
November 2019

Zorgvuldig Advies
Transvisie

Colofon
Dit onderzoek is gedaan door Zorgvuldig Advies in samenwerking met Transvisie en wetenschappers van het Amsterdam UMC en Radboudumc. Met vragen over
het onderzoek, of het inzien van onderliggende of niet gerapporteerde data, kunt u zich wenden tot Zorgvuldig Advies via het contactformulier op
www.zorgvuldigadvies.nl

Ben je transgender of naaste en heb je vragen over de zorg of wil je praten met anderen met een vergelijkbare ervaring; wend je dan tot Transvisie via
www.transvisie.nl

Heb jij zelf (acute) hulp nodig? Dan kun je contact opnemen met je huisarts of met Stichting 113 Zelfmoordpreventie via 0900 0113 (24/7 bereikbaar) en
www.113.nl

Inhoudsopgave
1. Samenvattende conclusies
2. Doel en aanpak van het onderzoek
3. De resultaten van het onderzoek
4. Overwegingen, conclusies & aanbevelingen
Bijlagen

1. Samenvattende conclusies

Samenvattende conclusies
•

De grote respons (1.237 respondenten) op dit onderzoek onderstreept het belang dat aan goede zorg wordt gehecht in de transgender
community.

•

Het aandeel jongeren (gem. leeftijd 27 jaar) en transmannen (50%) is groot onder de respondenten, niettemin is het onderzoek in grote lijnen
representatief voor de Nederlandse populatie transgenders (in zorg).

•
•

Respondenten moeten zeer lang wachten op de zorg waar zij behoefte aan hebben en dat heeft vaak zeer ingrijpende gevolgen.
Psychologische diagnostisch onderzoek (94% van de respondenten), psychologische zorg en begeleiding (85%) en hormoonbehandelingen (86%)
zijn het meest ontvangen. De behoefte aan andere vormen van zorg varieert sterk en dit varieert ook tussen transmannen, transvrouwen en nonbinaire personen.

•

De tevredenheid over de zorg (wat betreft bejegening, verwijzing, behandeling, etc.) is over het algemeen hoog maar toont ook duidelijke
verbeterpunten, met name op punten die gaan over de samenwerking van zorgverleners.

•

Een lagere tevredenheid over nazorg bij alle zorgvormen valt op. Daarnaast valt op dat de duur van het psychologisch diagnostische traject als te
lang wordt ervaren.

•

Het gebruik van zorg is sterk geconcentreerd bij enkele zorgaanbieders. De tevredenheid over de zorgaanbieders is voldoende of hoog, waarbij de
kleinere aanbieders gemiddeld wat hoger scoren dan de grootste aanbieders.

•
•

Er is behoefte aan meer maatwerk in de zorg en de behoefte varieert tussen transmannen, transvrouwen en non-binaire personen.
Er is behoefte aan meer inzicht en helderheid over de zorg die beschikbaar is en welke zorg vergoed wordt.

2. Doel en aanpak van het
onderzoek

Voor een passend zorgaanbod is inzicht in de ervaringen en behoeften van transgenders nodig
Aanleiding
Eind 2018 heeft het ministerie van VWS samen met Zorgverzekeraars Nederland een Kwartiermaker aangesteld om de knelpunten in de
transgenderzorg te duiden en aanbieders en inkopers van zorg aan te sporen deze knelpunten te verlichten. Een belangrijk knelpunt is dat
de vraag en het aanbod in de transgenderzorg onvoldoende op elkaar zijn afgestemd, onder andere door veranderende populatie en
wensen1.
Opdracht
Het ministerie van VWS en Zorgverzekeraars Nederland hebben de Kwartiermaker de opdracht gegeven om een behoefte- en
tevredenheidsonderzoek uit te voeren. Door meer inzicht in het verschil tussen vraag en aanbod in de transgenderzorg, kan een beter
passend aanbod worden georganiseerd.
Resultaat
De resultaten van dit onderzoek zijn op zichzelf staand van waarde. Ze maken de huidige knelpunten inzichtelijk, zoals deze worden
ervaren door transgenders in zorg en maken duidelijk wat het betekent om te moeten wachten op zorg. Ook laat dit onderzoek zien wat
goed gaat en wat beter kan ten aanzien van zorg, begeleiding, bejegening en informatie. In combinatie met andere inzichten zoals
prognoses over de ontwikkeling van de vraag naar transgenderzorg, bieden de resultaten bovenal de basis om een toekomstbestendig
zorgaanbod vorm te geven.

1 Komt voort uit aanbevelingen van de Kwartiermaker Transgenderzorg en wordt opgevolgd in de Lange Termijn Visie transgenderzorg van de Kwartiermaker.

De zorg voor transgenderpersonen in Nederland
Genderdysforie
Personen met genderdysforie* (transgenderpersonen) voelen dat hun
geboortegeslacht niet past bij het geslacht dat zij ervaren en (willen) uiten.
Genderdysforie is een ingrijpend en diepgevoeld onbehagen wanneer
geboortegeslacht en genderidentiteit niet overeenkomen. Maatschappelijk
gezien groeit het begrip en de erkenning van dit onbehagen en groeit de
acceptatie van geslachtsverandering en transgenders. Desondanks blijft de
emancipatiestrijd van transgenders urgent en actueel.
Veel personen met genderdysforie besluiten een of meer
genderbevestigende behandelingen te ondergaan om hun biologische
geslacht in harmonie te brengen met hun identiteit. Deze behandelingen
hebben als doel om genderdysforie te verminderen. Het grootste deel van
de somatische behandelingen, de diagnostiek en indicatiestelling daarvoor
en begeleiding daarbij, en de hulpverlening in de GGZ vallen onder de
aanspraak van de Zorgverzekeringswet en voor jeugdigen onder de
Jeugdwet.
Zorgproces
Bij de transgenderzorg zijn meerdere disciplines betrokken waaronder
psychologen, psychiaters, endocrinologen, (plastisch) chirurgen, KNOartsen, logopedisten en dermatologen. Het psychologisch onderzoek, de
diagnostiek, psychologische zorg/begeleiding en behandeling van
eventuele co-morbiditeit, vinden plaats bij GGZ-aanbieders die
genderdysforie als focus hebben en bij psychiatrische afdelingen van
ziekenhuizen. Kinderen en adolescenten zijn hiervoor aangewezen op
kinder- en jeugdpsychiatrie georiënteerde aanbieders in de jeugdzorg.

Bij ieder persoon met gendervragen of genderdysforie is begeleiding
en zorg op maat nodig, passend bij de aard van de gendervraag en/of
behandelwensen. Hét zorgpad voor transgenderzorg bestaat niet,
maar er zijn wel twee onderdelen te benoemen die vaak voorkomen.
De psychologische begeleiding/zorg en de somatische behandeling,
die naar (inter)nationale richtlijnen worden geleverd.
Diagnostiek en indicatiestelling: De psychologische begeleiding en zorg
zijn in eerste instantie gericht op het mentale welbevinden van
personen met vragen of twijfel over hun genderidentiteit en kan
gedurende langere tijd zinvol zijn. Daarnaast kan een gespecialiseerd
psycholoog of psychiater nodig zijn om genderdysforie te
diagnosticeren, de draagkracht en eventuele andere psychische
problemen vast te stellen en te behandelen. De psycholoog of
psychiater kan (in overleg met een somatisch behandelaar) een
indicatie voor een somatische behandeling geven. Uitkomst van de
psychische zorg kan zijn een diagnose, wat de overgang naar de
somatische ‘fase’ markeert.
Somatische behandeling: De somatische zorg kent een diagnostische
fase en een behandelfase. Deze gaan geleidelijk in elkaar over. De
behandelfase start na de indicatiestelling voor somatische zorg waarna
begonnen wordt met hormonale en/of chirurgische behandeling, en
eventueel parallel epilatie en logopedie. Voor elk onderdeel van de
behandeling vinden er vervolgindicaties plaats, afhankelijk van de
behandelbehoefte van de cliënt. Doordat die behoeftes sterk kunnen
verschillen, en er vaak slechts voor een deel van de
behandelmogelijkheden wordt gekozen, bestaan er in de praktijk veel
verschillende zorgpad-varianten.

*Niet alle personen met genderdysforie zijn transgenders. Zodra mensen met genderdysforie in behandeling komen om geboortegeslacht en genderidentiteit in

harmonie te brengen, worden zij transgenders genoemd.

De zorg voor transgenders in Nederland
Onderstaand overzicht van het Belgische infopunt transgenderzorg beschrijh onderdelen van mogelijke zorgpaden voor transmannen en -vrouwen:

Onderzoeksteam met patiëntvertegenwoordigers en wetenschappers
Met het oog op de doelstellingen is gekozen voor een samenwerking tussen wetenschappers die de kwaliteit en validiteit van het
onderzoek bewaken, een organisatie voor transgenders in de zorg die zorgt voor de juiste focus en toegang tot de populatie en de
Kwartiermaker als ervaren en pragmatische uitvoerder van het onderzoek. In deze ‘driehoeksaanpak’ kent elke actor een eigen rol en
heldere verantwoordelijkheid. De rolverdeling is als volgt:
Transvisie

Wetenschap

Zorgvuldig Advies

Drie
personen
van
Transvisie
(patiëntenorganisatie) zijn betrokken bij de
selectie van onderzoeksthema’s, de opzet en
analyse van het onderzoek.

Twee ervaren academische onderzoekers
zijn gedurende het gehele traject
betrokken bij het bewaken van de
kwaliteit en de validiteit van het
onderzoek.

De projectleiding/-coördinatie en de
verantwoordelijkheid voor de opzet van,
analyse van en rapportage over het
onderzoek ligt bij Zorgvuldig Advies.

Lisa van Ginneken. Voorzitter van Transvisie en
binnen het team betrokken bij het vaststellen van de
onderzoeksthema’s en duiding van de resultaten.

Dr. Tim van de Grift MBA. Postdoc onderzoeker
en stagecoördinator binnen het Genderteam van
het Amsterdam UMC. Hij werkt vooral aan
onderzoek naar uitkomstmaten en samen
beslissen.

Michiel Verkoulen. Partner bij Zorgvuldig Advies.
Kwartiermaker Transgenderzorg en projectleider
voor dit onderzoek.

Jules Warps. Senioronderzoeker bij ResearchNed en
medewerker bij Transvisie. Heeft een brede ervaring
met kwantitatief en kwalitatief onderzoek en was
betrokken bij opzet en analyse van dit onderzoek.
Casper Martens. Masterstudent Management Policy
Analysis and Entrepreneurship in Health and Life
Sciences en medewerker bij Transvisie en was
betrokken bij opzet en analyse van dit onderzoek.

Dr. Marjan Meinders. Senior onderzoeker
'Persoonsgerichte zorg' bij IQ healthcare,
Radboudumc.

David Grim. Adviseur bij Zorgvuldig Advies en
betrokken bij de opzet, uitvoeren en analyse van
het onderzoek en het rapporteren en duiden van
de resultaten.
Maeke Stumpel. Adviseur bij Zorgvuldig Advies
en betrokken bij het rapporteren en duiden van
de resultaten.

Doel en methodiek van het onderzoek
Doelstellingen van het onderzoek

Dataverzameling

1.

Meten van ervaringen van personen die tussen 2017 en 2019
transgenderzorg hebben ontvangen, per zorgvorm en/of
zorgaanbieder. *

2.

Inzicht krijgen in behoeften van transgenders aan zorg en
begeleiding om de vraag naar genderzorg in Nederland te
duiden.

Dit onderzoek is een (grotendeels) kwantitatief vragenlijstonderzoek, gebouwd en verspreid via Qualtrics.com. Specifieke
vragen over ervaringen met zorg zijn alleen gesteld over zorg die in
of na 2017 ontvangen is. De vragenlijst is verspreid via de (online)
kanalen van transgenderorganisaties** en stond tussen 17 juni en 4
augustus 2019 open voor het verzamelen van antwoorden.

3.

Duiden van specifieke knelpunten op basis van ervaringen en
behoeften, om het toekomstige aanbod van genderzorg in
Nederland te kunnen verbeteren.

Inclusiecriteria
Kinderen jonger dan 16 jaar is gevraagd om de vragenlijst door of
met een ouder in te (laten) vullen.
Respons is uitgesloten voor verdere analyse wanneer respondenten
geen vragen hadden beantwoord over enige ervaring of behoefte
aan zorg en bijvoorbeeld alleen achtergrondkenmerken hadden
ingevuld.
* Met zorgvorm wordt een bepaalde vorm van zorg of begeleiding bedoeld. Op de
volgende pagina staan 20 zorgvormen die regelmatig voorkomen binnen de
genderzorg. Een zorgaanbieder is een organisatie die diagnostiek, begeleiding of
behandeling aan transgenders levert, dit kan bijvoorbeeld een (academisch)
ziekenhuis zijn, een GGZ-instelling of een zelfstandige behandelkliniek.

Data-analyse
Allereerst is de dataset opgeschoond en voorbereid voor verdere
analyse. Volgens een gestructureerd analyseplan zijn de benodigde
(voornamelijk descriptieve) kwantitatieve en kwalitatieve analyses
uitgevoerd. Voor de kwantitatieve analyses is gebruik gemaakt van
de IBM-software SPSS.
Om voldoende robuuste bevindingen te presenteren zijn ervaringen
over zorgvormen of -aanbieders alleen afzonderlijk genoemd als het
aantal respondenten groter is dan 30. Bij minder respondenten zijn
de zorgvormen of -aanbieders buiten beschouwing gelaten,
samengevoegd in een categorie ‘overig’ of ‘andere aanbieders’.
** Naast de kanalen van Transvisie is de vragenlijst ook ter verspreiding
aangeboden aan TNN, T-Nederland, COC en Principle 17.

De opbouw van de vragenlijst
De vragenlijst bestond uit vragen over:
•

Achtergrondkenmerken van de respondent.

Tabel 1: Zorgvormen waarover respondenten bevraagd zijn naar hun
ervaring of behoeEe.
Zorgvorm
(Psychologisch) diagnostisch onderzoek
Psychologische zorg of begeleiding
Begeleiding bij coming out
Maatschappelijk werk

•

Welke zorgvormen (niet) gewenst, ontvangen, of niet van toepassing zijn. Dit
is voor 20 zorgvormen uitgevraagd (zie tabel). Het was mogelijk een extra
zorgvorm te noemen als deze niet in de lijst stond.

Seksuologische zorg of begeleiding
Puberteitsremming
Behandeling met (geslachts)hormonen
Borstvergroting

•

Redenen waarom bepaalde zorg niet gewenst werd.

Borstverwijdering
Aangezichtschirurgie
Adamsappel-correctie

•

•

Zorgaanbieders waar men op de wachtlijst staat per zorgvorm, lengte van de
wachttijd en hoe het wachten ervaren is.
Vervolgvragen over waar zorg is ontvangen per zorgvorm en over ervaringen
en tevredenheid met recent ontvangen zorg (per zorgvorm/ -aanbieder over
zorg ontvangen in of na 2017).

Stemoperatie/stembandcorrectie
Gynaecologische chirurgie (verwijdering baarmoeder/eierstokken)
Genitale chirurgie (verwijderen van mannelijke, creëren van
vrouwelijke genitaliën)
Genitale chirurgie (verwijderen van vrouwelijke, creëren van
mannelijke genitaliën)
Haartransplantatie

•

Tenslotte zijn vragen gesteld over de duidelijkheid van vergoedingen, de mate
waarin rekening is gehouden met bijkomende aandoeningen tijdens de
behandeling en de rol van naasten tijdens de behandeling.

Ontharing
Logopedie
Fysiotherapie
Fertiliteitszorg

3. Resultaten van het onderzoek

Groot aantal respondenten waarvan de grootste groep tussen de 16-20 jaar oud is

N=975.

Geboortegeslacht: 38% is als man en 62% als vrouw
geregistreerd bij geboorte.

200

Genderidentiteit: 50% identificeert zich nu als (trans)man, 31,5%
als (trans)vrouw, 11% als non-binair, 3,5% is genderzoekend en
4% identificeert zichzelf anders op basis van gender.

150

Afkomst: De verhouding respondenten zonder en met
migratieachtergrond binnen de onderzoekspopulatie is 85% –
15%.**

100

121
94

67

50

50

42

40
25

0

8]

Opleidingsniveau: 16% heeft basisonderwijs afgerond, 39% heeft
mbo2-4/havo/vwo, 28% hogeschool of universiteit en 11% heeft
vmbo/mavo/mbo1 afgerond. Van 6% van de respondenten is het
onbekend.

133

[4,

Leeftijd: Gemiddelde leeftijd van de respondenten is 27, de
jongste respondent is 4, de oudste 81. De leeftijdsverdeling van
de respondenten in het onderzoek wordt hiernaast getoond.

199

34

34

43

34

27

20

5

3

2

0

1

12
]
(12
, 16
]
(16
, 20
]
(20
, 24
]
(24
, 28
]
(28
, 32
]
(32
, 36
]
(36
, 40
]
(40
, 44
]
(44
, 48
]
(48
, 52
]
(52
, 56
]
(56
, 60
]
(60
, 64
]
(64
, 68
]
(68
, 72
]
(72
, 76
]
(76
, 80
]
(80
, 84
]

Totale respons: 1.237, waarvan 975 geïncludeerd*.

Figuur 1: Histogram met leeftijdsverdeling van de geïncludeerde respondenten,

(8,

Algemeen

* 262 respondenten hebben enkel achtergrondkenmerken ingevuld en verder geen
vragen over behoefte of ervaringen met zorg beantwoord. Zie ook inclusiecriteria op
pagina 10.
** Bij personen met een migratieachtergrond is ten minste één ouder in het
buitenland geboren.

Van de respondenten is voor 76% de diagnose genderdysforie gesteld en is 73% in transiue
Diagnose Genderdysforie
Bij 76% is de diagnose genderdysforie gesteld. Bij 20% is de
diagnose (nog) niet gesteld en 4% weet niet of de diagnose is
gesteld.
Van de respondenten met een diagnose is deze in ruim de helft
van de gevallen (56%) gesteld in een academisch gendercentrum.
Bij ruim een kwart (28%) in een gendergespecialiseerde GGZ
instelling, bij 9% in een algemene GGZ instelling en bij 7% ergens
anders.
Fase transitie
Het grootste deel van de respondenten (73%)* is op dit moment
in transitie. 28% staat aan het begin van een medische en/of
sociale transitie, 35% zit er middenin, bij 10% is de transitie bijna
afgerond.
13% heeft de transitie inmiddels helemaal afgerond.
Een kleine groep is niet in transitie (14%). Een groot deel daarvan
(11% van het totaal) geeft aan nog zoekende te zijn.
In figuur 2 is de transitiestatus van respondenten uiteengezet per
leeftijdscategorie. Over het algemeen is te zien dat van een
verder gevorderde (of afgeronde) transitie vaker sprake is
naarmate de leeftijd toeneemt.

Figuur 2: Huidige transitiestatus per leeftijdscategorie, N=974.

*
350
300
250
200
150
100
50
0
Niet van Ik ben nog
toepassing: zoekend
geen sprake
van transitie

Ik sta aan
het begin
van mijn
transitie

4-10

Ik zit
Ik heb mijn Ik heb mijn Ik heb mijn
midden in transitie transitie in transitie al
mijn
bijna
de
langer dan
transitie
afgerond afgelopen een jaar
12 maanden geleden
afgerond afgerond

11-17

18-39

40+

De onderzoekspopulatie is representatief voor de transgenderpopulatie in Nederland, maar vrij
jong en relatief veel transmannen
De onderzoekspopulatie is relatief jong
De verhouding van geboortegeslacht per leeftijdscategorie is vergelijkbaar
met de SCP-data (2015). Het aandeel jonge transgenders (tot en met 19
jaar) is echter zes keer zo groot, en het aandeel 40+ers is ongeveer half zo
klein ten opzichte van het SCP onderzoek2. In het SCP onderzoek wordt
alleen gerekend met personen die een juridische geslachtswijziging hebben
ondergaan. De onderzoekspopulatie is nog meer representatief voor
mensen die in zorg zijn, gebaseerd op huidige behandelcijfers van
Amsterdam UMC en onderzoek van Van der Grift et al3.
Mogelijke verklaringen zijn dat jongeren vaak nog in of vlak voor hun
transitieproces zitten, en meer verbonden zijn met de (online) kanalen van
transgenderorganisaties waardoor ze meer genegen zijn om de vragenlijst in
te vullen. Ook zijn personen die geen recente ervaringen of actuele
behoefte (meer) hebben mogelijk minder geïnteresseerd om deel te nemen
aan het onderzoek.
De groep met een migratie-achtergrond is vrij klein
Genderpersonen met een migratie-achtergrond zijn enigszins ondergerepresenteerd in ons onderzoek. Mogelijk doordat zij de oproep om de
vragenlijst in te vullen hebben gemist, of omdat zij de Nederlandse taal
onvoldoende machtig zijn.
De verhouding Nederlandse – niet-Nederlandse afkomst binnen de
onderzoekspopulatie is 85% – 15% (ten opzichte van 76% – 24% binnen de
Nederlandse transgenderbevolking volgens het SCP2).

Tabel 2: Aantallen en (percentages) transgenders per geboortegeslacht per leeftijdscategorie (15-64
jaar) in de onderzoekspopulatie.
Geslacht bij geboorte
Leeftijdscategorie

Man

Aantal (%)

15 - 19

193 (38%)

38 (13%)

231 (29%)

20 - 39

253 (50%)

127 (42%)

380 (47%)

40 - 64

62 (12%)

136 (45%)

198 (24%)

508

301

811

Totaal

Tabel 3: Percentage transgenders per geboortegeslacht per leeftijdscategorie (15-64 jaar) onder
transpersonen met juridische geslachtswijziging in Nederland, volgens het SCP in 2015.
Geslacht bij geboorte
Leeftijdscategorie

Totaal

Vrouw

Man

Percentage

15 - 19

9%

2%

5%

20 - 39

51%

36%

42%

40 - 64

40%

62%

53%

Er lijkt een verschuiving naar in verhouding meer transjongens/-mannen
Er lijkt een verschuiving te zijn in de verhouding van transjongens/-mannen ten
opzichte van transmeisjes/-vrouwen. Alex Bakker schrijft daarover: ‘Tot in de jaren
negentig was het vaste prik dat er meer dan drie keer zoveel transvrouwen als
transmannen naar de genderpoli kwamen, een beeld dat overeenkwam met
internationaal onderzoek. De ratio loopt de afgelopen paar jaar op richting 1 op 1:
er komen dus meer transmannen en -jongens.’4. Deze ontwikkeling is ook in ons
onderzoek zichtbaar.

2 Transgender personen in Nederland, LiseMe Kuyper & Wim Vanden Berghe, Sociaal Cultureel Planbureau, Den Haag, mei 2017
3 Transgender in Nederland, Alex Bakker, 2018

Totaal

Vrouw

4 Eﬀects of Medical Interven_ons on Gender Dysphoria and Body Image: A Follow-Up Study, Tim van der GriE et al., 2017

De behoefte aan zorg en de zorg die
is ontvangen
Deze paragraaf beschrijft welke vormen van zorg gewenst zijn,
en welke zijn ontvangen.
Een groot deel van de respondenten dat aangeeft geen
behoefte aan een zorgvorm te hebben, geeft als reden “kan niet
in mijn situatie”. Deze groep is buiten beschouwing gelaten in
de (duiding van de) resultaten.

Psychologische zorg en hormoonbehandelingen zijn het vaakst ontvangen en aan sommige vormen
van plastische chirurgie en maatschappelijk werk is het minst behoefte.
Figuur 3: Mate waarin zorgvormen ontvangen of gewenst zijn (in %*), N=879:

•

Psychologisch diagnostisch onderzoek is door 570 respondenten
ontvangen (65%), psychologische zorg en begeleiding door 545
respondenten (62%) en behandeling met geslachtshormonen door 417
respondenten (47%).

•

Haartransplantatie, aangezichtschirurgie en stembandoperatie zijn
relatief het minst vaak ontvangen. Voor deze zorgvormen geldt dat ze
het vaakst niet van toepassing/niet gewenst zijn (resp. 68%, 68% en
70% van de respondenten geeft aan de genoemde zorgvormen niet te
wensen).

•

Borstverwijdering, gynaecologische chirurgie en genitale chirurgie
(zowel masculiniserend als feminiserend) vallen op als zorgvormen die
voor relatief veel respondenten nog gewenst zijn (waarbij men dus op
een wachtlijst staat of waarbij de zorg gewenst is maar men zich nog
niet heeft aangemeld).

•

Voor transvrouwen is genitale chirurgie vaker relevant (50%) dan voor
transmannen (31%).

•

Non-binaire personen geven bij de hormoonbehandeling vaker aan
geen behoefte te hebben (25%) of dit nog niet te weten (24%).

(P sych.) diagnostisch onderzoek
Psychologische zorg of begeleiding
(Ges lachts)hormonen
On tharing
Begeleiding bij coming out
Borstverwijdering
Logopedie
Genitale chiru rgie (feminiserend)
Pub erteits remming
Maatschappelijk werk
Gynaecologisch e chirurgie
Fertiliteitszorg
Seksu ologische zorg of begeleiding
Borstvergroting
Fysiotherapie
Adamsappel-correctie
Genitale chiru rgie (mas culiniserend)
Stemoperatie/-correctie
Aan gez ichtschirurgie
Haartransplantatie

ontv angen

Op wachtlijst

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70%
Gewenst, nog niet aangemeld Weet ik (nog) niet

80% 90% 100%
Niet gewenst/n.v.t.

* Percentage van het totaal aantal respondenten dat de vraag naar ervaring en
behoefte per specifieke zorgvorm heeft ingevuld. Of de zorgvorm is voorgelegd
hangt af van geregistreerd geslacht bij geboorte en/of leeftijd.

Overige bevindingen over de redenen om vormen van zorg niet te wensen
• Over het algemeen lijkt het risico op complicaties of het

• Zeven van de 97 respondenten die geen puberteitsremming

verwachte resultaat bij de meeste vormen van zorg slechts in
kleine mate een rol te spelen. Uitzonderingen hierop zijn de

wensen, geeft hiervoor als reden te weinig resultaat te
verwachten. Bij jonge (trans)mannen en non-binaire

chirurgische ingrepen, waaronder masculiniserende genitale
chirurgie (21%), stemoperatie (12%), behandeling met

personen is dit percentage het hoogst, met respectievelijk
10% en 9%.

geslachtshormonen (10%) en in mindere mate werden
feminiserende genitale chirurgie en gynaecologische
chirurgie genoemd, waarbij de risico’s de reden waren om
zorg niet te wensen (beiden 7%).

• Bij vrijwel alle vormen van zorg geeft een klein deel van de
respondenten aan dat de afwezigheid of onduidelijkheid van
vergoedingen een rol speelde. Het vaakst bij behandeling
met geslachtshormonen (7%), borstvergroting, ontharing
(beide 5%), psychologische zorg en begeleiding,
psychologisch diagnostisch onderzoek en haartransplantatie
(allen 4%).

• Drie van de vijftien non-binaire personen die aangeven
borstverwijdering niet te wensen geeft hiervoor als reden dat
ze de medische risico’s te groot vinden.

• Drie van de 37 transvrouwen die aangeven geen logopedie te
wensen, noemen de onduidelijkheid over vergoedingen of
het gebrek daaraan als reden om deze zorg niet te wensen.

→ Op de navolgende pagina’s kijken we in meer detail naar
redenen om sommige vormen van zorg niet te wensen,
uitgesplitst naar genderidentiteit.

Als genitale chirurgie niet gewenst wordt, komt dat overwegend omdat men het niet nodig
vindt of de medische risico’s te groot zijn

(Trans)man

94

38% van respondenten die de vraag over ervaring/behoefte aan genitale
chirurgie (masculiniserend) beantwoordde, geeft aan deze zorg niet te
wensen. Binnen deze groep:

Non-binair

60

•

Zoek end

8

Geeft 46% van de (trans)mannen aan dat ze het niet nodig vinden of er
geen behoefte aan hebben, 37% verwacht onvoldoende resultaat en
28% acht de medische risico’s te groot.

•

Wenst 5% van de non-binaire personen het niet, omdat ze onvoldoende
resultaat verwachten en de rest vindt het niet nodig of heeft er geen
behoefte aan. Net als alle acht genderzoekenden.

Figuur 4: Redenen waarom er geen zorgvraag is naar genitale
chirurgie (masculiniserend)

0%

20%

40%

60%

80%

Niet nodig/geen behoefte

Medische risico s te groot

Kan ni et vanwege gezondheid

Zorg niet vergoed/onduidelijk

Verwacht onvoldoende resultaat

Anders

N

100%

Figuur 5: Redenen waarom er geen zorgvraag is naar genitale
chirurgie (feminiserend)

N

35% van respondenten die de vraag over ervaring/behoefte aan genitale
chirurgie (feminiserend) beantwoordde, geeft aan deze zorg niet te wensen.
Binnen deze groep:

21

(Trans)vrouw
Non-binair

56

Zoek end

7
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Niet nodig/geen behoefte

Medische risico s te groot

Kan ni et vanwege gezondheid

Zorg niet vergoed/onduidelijk

Verwacht onvoldoende resultaat

90%

100%

•

Vindt 52% van de (trans)vrouwen het niet nodig of heeft er geen
behoefte aan, acht 24% de medische risico’s te groot, geeft 14% de
onduidelijkheid over vergoeding of gebrek aan vergoeding als reden.

•

Wenst 2% van de non-binaire personen het niet omdat ze de medische
risico’s te groot vinden, de rest omdat ze het niet nodig vinden of er
geen behoefte aan hebben. Net als alle zeven genderzoekenden.

Als borstvergroting of stem(band)operatie niet gewenst worden, komt dat vaak omdat men het
niet nodig vindt, de medische risico’s te groot zijn of door onduidelijkheid over de vergoeding
Figuur 6: Redenen waarom er geen zorgvraag is naar genitale
chirurgie (borstvergroting)

N

(Trans)vrouw

69

Non-binair

63

Zoek end

51% van respondenten die de vraag over ervaring/behoefte aan
borstvergroting beantwoordde, geeft aan deze zorg niet te wensen.
•

Van deze groep geeft 81% van de (trans)vrouwen aan dat ze het niet
nodig vinden of er geen behoefte aan hebben, 12% noemt het gebrek
aan- of de onduidelijkheid over vergoeding, en 10% noemt te grote
medische risico’s als reden.

•

2% van de non-binaire personen vindt de medische risico’s te groot,
98% vindt het niet nodig of heeft er geen behoefte aan. Net als alle
negen genderzoekenden.

9
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Niet nodig/geen behoefte

Medische risico s te groot

Kan ni et vanwege gezondheid

Zorg niet vergoed/onduidelijk

90%

100%

Verwacht onvoldoende resultaat

Figuur 7: Redenen waarom er geen zorgvraag is naar genitale
chirurgie (borstvergroting)

N

70% van respondenten die de vraag over ervaring/behoefte aan
stem(band)operatie beantwoorde geeft aan deze zorg niet te wensen.
Binnen deze groep:

134

(Trans)vrouw
Non-binair

80

Zoek end

11
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Niet nodig/geen behoefte

Medische risico s te groot

Kan niet vanwege gezondheid

Zorg niet vergoed/onduidelijk

Verwacht onvoldoende resultaat

90%

100%

•

Vindt 72% van de (trans)vrouwen het niet nodig of heeft er geen
behoefte aan, acht 18% de medische risico’s te groot en verwacht 7%
onvoldoende resultaat.

•

Wenst 4% van de non-binaire personen het niet omdat ze de
medische risico’s te groot achten, vindt 93% het niet nodig of heeft er
geen behoefte aan. Net als alle elf genderzoekenden.

Als aangezichtschirurgie of adamsappelcorrecue niet gewenst worden, komt dat in de meeste
gevallen omdat men het niet nodig vindt
Figuur 8: Redenen waarom er geen zorgvraag is naar
aangezichtschirurgie
(Trans)man

N
249

(Trans)vrouw

95

Non-binair

82

Zoek end

18
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Niet nodig/geen behoefte

Medische risico s te groot

Kan ni et vanwege gezondheid

Zorg niet vergoed/onduidelijk

Verwacht onvoldoende resultaat

Anders

90%

Figuur 9: Redenen waarom er geen zorgvraag is naar een
adamsappel-correctie

100%

N
127

(Trans)vrouw
Non-binair

72

Zoek end

10
0%

10%

20%

30%

40%

50%

60%

70%

80%

Niet nodig/geen behoefte

Medische risico s te groot

Kan ni et vanwege gezondheid

Zorg niet vergoed/onduidelijk

Verwacht onvoldoende resultaat

Anders

90%

100%

68% van respondenten die de vraag over ervaring/behoefte aan
aangezichtschirurgie beantwoordde, geeft aan deze zorg niet te wensen.
Binnen deze groep vindt:
•

97% van de (trans)mannen het niet nodig vinden of heeft er geen
behoefte aan, een enkeling gaf een andere reden.

•

86% van de (trans)vrouwen het niet nodig of heeft er geen behoefte
aan, 7% noemt het gebrek aan of de onduidelijkheid over vergoeding
als reden en 6% verwacht onvoldoende resultaat.

•

2% van de non-binaire personen de medische risico’s te groot, 96%
het niet nodig of heeft er geen behoefte aan. Net als bijna alle
genderzoekenden. 6% van hen verwacht onvoldoende resultaat.

68% van respondenten die de vraag over ervaring/behoefte aan
adamsappel-correctie beantwoordde geeft aan deze zorg niet te wensen.
Binnen deze groep vindt:
•

94% van (trans)vrouwen vindt het niet nodig of heeft er geen
behoefte aan, de rest acht de medische risico’s te groot, verwacht
onvoldoende resultaat of noemt het gebrek aan of de onduidelijkheid
over vergoeding als reden (allen 2%).

Wachten op psychologische zorg
In deze paragraaf worden de verwachte wachttijden voor
psychologische zorg gepresenteerd.
Dit zijn niet per se de reële, actuele wachttijden, maar de
wachttijden zoals bekend bij de respondent. Het is nadrukkelijk
niet zo dat de ervaren wachttijd altijd overeenkomt met de reële,
objectief gemeten wachttijd.
Respondenten kunnen op meerdere wachtlijsten tegelijk staan.

Wachttijden voor psychologische zorg, zoals bekend bij wachtende, zijn vaak langer dan een jaar…
Figuur 10: verwachte wachttijd psychologisch diagnostisch onderzoek, N=230* •
80%
70%
60%
50%

De verwachte wachttijden voor psychologisch diagnostisch
onderzoek zijn het langst in het Amsterdam UMC. 88% verwacht
langer dan een jaar te moeten wachten. 67% verwacht zelfs langer
dan anderhalf jaar te wachten.

40%
30%
20%

•

De verwachte wachttijd* voor psychologisch diagnostisch
onderzoek bij de andere aanbieders is gemiddeld ook langer dan
een jaar.

•

Voor psychologische zorg en begeleiding verwacht meer dan de
helft van de respondenten (52%) meer dan anderhalf jaar te
moeten wachten bij het Amsterdam UMC*.

•

Bij Stepwork verwacht 56% langer dan een jaar te moeten wachten
en bij de overige aanbieders is te zien dat de verwachte wachttijden
aanzienlijk korter zijn (21% wacht hier langer dan een jaar)*.

•

Men kan op meerdere wachtlijsten tegelijk staan. Dit was
respectievelijk 14% (17 personen) bij psychologische zorg en
begeleiding en 23% (45 personen) bij het diagnostisch onderzoek.

10%
0%
Minder dan 1 tot 2
een maand maanden

3 tot 6 6 maanden Een jaar tot Meer dan Ik heb geen
maanden tot een jaar anderhalf anderhalf
idee
jaar
jaar

Amsterdam UMC

Stepwork

Overige aanbieders

Figuur 11: verwachte wachttijd psychologische zorg en begeleiding, N=137*
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Minder dan 1 tot 2
een maand maanden

3 tot 6 6 maanden Een jaar tot Meer dan Ik heb geen
maanden tot een jaar anderhalf anderhalf
idee
jaar
jaar

Amsterdm UMC

Stepwork

Overige aanbieders

* Zoals bekend bij respondent

…het wachten op psychologische zorg duurt te lang en wordt als erg belastend ervaren…
Figuur 12: Ervaring lengte wachttijd psychologische zorg, N=294
Weet ik (nog) niet

•

Een groot deel van de respondenten vindt het moeten wachten op
psychologische zorg te lang duren (79% van de wachtenden op
psychologische zorg en begeleiding en 83% van de wachtenden op
psychologisch diagnostisch onderzoek).

•

Bijna de helft van alle respondenten ervaart heel veel last van het
wachten op psychologische zorg (47% voor psychologisch
diagnostisch onderzoek en 48% voor psychologische zorg of
begeleiding).

•

Er zijn nauwelijks respondenten die helemaal geen last ervaren van
het wachten op psychologische zorg.

Te lang
Lang
Goed
Kort
Te kort
0%

10%

20%

30%

Psychologische zorg of begeleiding

40%

50%

60%

70%

80%

90%

100%

(Psychologisch) diagnostisch onderzoek

Figuur 13: Ervaren last van lengte wachttijd psychologische zorg, N=282
Heel veel last
Veel last
Enigszins last
Bijna geen last
Helemaal geen last
0%

5%

10%

15%

Psychologische zorg of begeleiding

20%

25%

30%

35%

40%

45%

(Psychologisch) diagnostisch onderzoek

50%

…en het wachten op psychologische zorg is soms (bijna) niet te verdragen
Veel respondenten geven een toelichting bij de vraag over
wachttijden en vrijwel zonder uitzondering zijn deze emotioneel
geladen. Hieruit spreken de ernstige gevolgen van het moeten
wachten.
Een grote meerderheid zegt psychische last te ervaren van het
wachten. Dat kan frustratie of stress zijn, maar een aanzienlijk
deel meldt ook depressieve gevoelens of zelfs suïcidale
gedachten. Een aantal representatieve quotes is hier
weergegeven:

De angst dat door het wachten het lichaam zich (door de
puberteit) een verkeerde kant op ontwikkelt is bij een aanzienlijk
deel aanwezig.

“Ik ben bang dat ik de 20 niet haal als dat in dit lichaam moet.”

De wachtlijsten zijn belemmerend en het wachten is
beklemmend voor een deel van de respondenten, zo valt op te
maken uit de toelichungen. Die belemmering bestaat even zo
vaak uit het gevoel dat het leven sulstaat als uit de ervaring dat
het sociale leven, het werk of de studie er onder leidt.
Regelmaug wordt genoemd dat men zich machteloos of onzeker
voelt.

“Ik heb het gevoel dat mijn leven op pauze staat, dat ik nu een kleine
twee jaar weg moet gooien. […] Ik moet mezelf constant verbergen, en
dat doet pijn.”
“Ik word er somber door en heb het gevoel dat ik mijn leven moet
uitstellen omdat ik me niet thuis voel in mezelf. […] Ik ben soms
geneigd mezelf te isoleren omdat ik me zo rot voel en niet
geconfronteerd wil worden met het beeld dat andere mensen van me
hebben. Het heeft een slechte invloed op mijn prestaties op school en
mijn concentratievermogen.”

“Mijn lichaam groeit nu ik in de puberteit zit. En dat vind ik
afschuwelijk.”
“[...] bepalen anderen het tempo van jouw transi_e, wat heel
frustrerend is.”

“Door depressie vanwege genderdysforie heb ik veel moeite met een
studie volhouden of zelfs leuke dingen doen. In feite staat mijn leven
s_l terwijl ik wacht.”

Wachten op endocriene zorg
Endocrinologie is het medisch specialisme binnen de interne
geneeskunde dat zich bezighoudt met het endocriene systeem,
ofwel de hormoonhuishouding van ons lichaam.
In deze paragraaf worden de verwachte wachttijden voor
endocriene zorg gepresenteerd. Dit zijn niet per se de reële, actuele
wachttijden, maar de wachttijden zoals bekend bij de respondent.
Het is nadrukkelijk niet zo dat de ervaren wachttijd altijd
overeenkomt met de reële, objectief gemeten wachttijd.
Bijvoorbeeld omdat de respondent zelf al langer een behandelwens
heeft voordat een indicatie is gesteld.

Ook het wachten op endocriene zorg duurt voor ongeveer de helft van de respondenten langer
dan anderhalf jaar
Figuur 14: Lengte wachttijd (geslacht)hormonen behandeling (in %), N=154*
60%

•

Voor behandeling met (geslachts)hormonen is de verwachte
wachttijd bij het Amsterdam UMC voor 56% van de respondenten
langer dan anderhalf jaar.

•

Voor de overige aanbieders is de verwachte wachttijd meer
verspreid en in de meeste gevallen korter dan bij het Amsterdam
UMC.

•

Voor puberteitsremming is de verwachte wachttijd bij het
Amsterdam UMC voor 65% langer dan een jaar, waarvan voor 45%
langer dan anderhalf jaar.

•

Opvallend is dat vergeleken met psychologische zorg relatief veel
respondenten geen idee hebben over hoe lang de wachttijd voor
endocriene zorg is.

50%
40%
30%
20%
10%
0%
Minder dan 1 tot 2
een maand maanden

3 tot 6 6 maanden Een jaar tot Meer dan Ik heb geen
maanden tot een jaar anderhalf anderhalf
idee
jaar
jaar

Amsterdam UMC

Overige aanbieders

Figuur 15: Lengte wach|jd puberteitsremming (in %), N=75*
50%
40%
30%
20%

* Zoals bekend bij respondent

10%
0%
Minder dan 1 tot 2
een maand maanden

3 tot 6 6 maanden Een jaar tot Meer dan Ik heb geen
maanden tot een jaar anderhalf anderhalf
idee
jaar
jaar

Amsterdam UMC

Overige aanbieders

N.b. De ervaren wachttijden die hier gemeten zijn, zijn veel langer dan de door de
zorgaanbieders gerapporteerde wachttijden in de rapportages van de Kwartiermaker
Transgenderzorg. Een mogelijke oorzaak is dat respondenten al snel weten dat men
endocrinologische zorg wil, terwijl de indicatiestelling daarvoor nog op zich laat wachten en
gerapporteerde wachttijden vanaf de indicatiestelling zijn.

.. en wordt ook als te lang en erg belastend ervaren
Figuur 16: Ervaring lengte wachttijd endocriene zorg, N=216

•

84% van de respondenten vindt het wachten op endocriene zorg te
lang.

•

8% heeft geen problemen met de wachttijd en 17% weet niet hoe
lang de wachttijd zal zijn.

•

De helft van de respondenten geeft aan heel veel last te hebben
van de lengte van de wachttijd.

Weet ik (nog) niet
Te lang
Lang
Goed
Kort
Te kort
0%

10%

20%

30%

40%

Behandeling met (geslachts)hormonen

50%

60%

70%

Puberteitsremming

Persoonlijke reacties op de wachttijd endocriene zorg geven aan wat de

Figuur 17: Ervaren last van lengte wachttijd endocriene zorg, N=199

gevolgen zijn van het wachten:

Weet ik (nog) niet

“Ik ben bang dat de pubertijd al begonnen is voor ik kan starten met de

Heel veel last

puberteitsremmers, ik wil zo min mogelijk chirurgische ingrepen ondergaan”

Veel last
Enigszins last

“Ik word lang nog niet overal gezien als de man die ik ben omdat ik nog geen

Bijna geen last

hormonen gebruik. Mensen nemen mijn genderidentiteit niet altijd serieus

Helemaal geen last
0%

10%

20%

30%

Behandeling met (geslachts)hormonen

40%

50%

Puberteitsremming

60%

omdat ik er niet uit zie als een man.“

Wachten op chirurgische zorg
Er zijn verschillende chirurgische behandelingen waar transgender
personen voor in aanmerking kunnen komen. Van sommige vormen
maken relatief weinig mensen gebruik. Hier worden alleen cijfers
over borstverwijdering gepresenteerd, want voor overige
chirurgische zorgvormen is het aantal respondenten (N) kleiner dan
30.
In deze paragraaf worden de verwachte wachttijden voor
chirurgische zorg gepresenteerd. Dit zijn niet per se de reële,
actuele wachttijden, maar de wachttijden zoals bekend bij de
respondent.

Het wachten op chirurgische zorg (borstverwijdering) duurt minder lang dan andere zorgvormen,
maar duurt toch te lang
Figuur 18: Lengte wachttijd borstverwijdering (in %), N=101*

•

Voor borstverwijdering wacht 47% van de respondenten bij Amsterdam
UMC naar verwachting langer dan anderhalf jaar.

•

Bij MC Bloemendaal verwacht 66% zes maanden tot een jaar te
wachten.

•

De verwachte wachttijden voor borstverwijdering zijn minder lang dan
bij de eerder genoemde zorgvormen, desalniettemin wordt het wachten
als te lang en belastend ervaren aangezien deze wachttijd bovenop
eerdere wachttijden zal komen die al zijn doorlopen.

•

87% van de respondenten vindt de lengte van de wachttijd* lang of te
lang.

Figuur 19: Ervaring lengte (links, N=100) en last (rechts, N=93) wach|jd
borstverwijdering

•

Bijna alle respondenten ervaren last van de wachttijd (96%).

Weet ik (nog) niet

Weet ik (nog) niet

Een veel geziene reactie op het wachten op borstverwijdering heeft te

Te lang

Heel veel last

Lang

Veel last

Goed

Enigszins last

Kort

Bijna geen last

Te kort

Helemaal geen last

70%
60%
50%
40%
30%
20%
10%
0%
Minder dan 1 tot 2
een maand maanden

3 tot 6 6 maanden Een jaar tot Meer dan Ik heb geen
maanden tot een jaar anderhalf anderhalf
idee
jaar
jaar

Amsterdam UMC

0%

MC Bloemendaal

20% 40% 60% 80%

Overige aanbieders

maken met het verbergen van de borsten.
“Het is niet bepaald gezond of comfortabel om voor lange tijd een binder te
dragen en het wordt nooit helemaal plat. Ik kan niet comfortabel sporten, en
zwemmen heb ik al jaren niet gedaan, hoe graag ik het ook weer wil. Dus
0%

20%

40%

60%

80%

ook in deze zin heb ik het gevoel dat mijn leven tot de operatie op pauze
staat.”
* Zoals bekend bij respondent

Tevredenheid over zorg
Deze paragraaf presenteert de tevredenheid over zorg, per
zorgvorm en voor de grootste aanbieders.
De vormen van zorg met de meeste respons komen aan de orde. Per
zorgvorm zijn steeds 18 stellingen voorgelegd, we presenteren ze
steeds per blokje van 9 stellingen; stellingen over de behandeling en
het zorgproces en stellingen over de bejegening en betrokkenheid
van de transgender.
Alleen voor huisartsenzorg is de tevredenheid anders gemeten en
niet via stellingen.
De tevredenheidsscores over individuele aanbieders worden alleen
getoond bij een respons hoger dan 30, om de robuustheid van de
bevindingen te borgen.

De huisarts handelt in de ogen van de respondenten over het algemeen goed bij onder meer
doorverwijzingen
Huisarts is in meeste gevallen begripvol en respectvol
In totaal heeft 87% van 804 respondenten contact gehad met
hun huisarts met vragen over hun genderidentiteit of de
mogelijkheden van genderzorg. Tweederde (67%) van hen is
(zeer) tevreden over het handelen van de huisarts bij
doorverwijzing voor genderzorg. De huisarts blijkt vaak begripvol
en respectvol.
Andere redenen om positief te zijn, waren dat respondenten zich
serieus genomen voelen en dat er steun is geboden. Ook is
genoemd dat het wordt gewaardeerd als de huisarts meedenkt
over mogelijke behandelaren of plaatsen om psychologische
ondersteuning te krijgen.
Figuur 20: Tevredenheid over huisarts bij doorverwijzing naar
genderzorg, N=804
6%
10%
30%

Een enkele keer is genoemd dat de huisarts iemand met vragen
over genderidenuteit niet serieus nam. Speciﬁek ging het erom
dat de huisarts soms twijfelde aan wat iemand vertelde over de
eigen idenuteit, weigerde om iemand aan te spreken zoals zij
wensten of niet wilde doorverwijzen naar een zorgverlener. Een
aantal personen geeh aan hierdoor vertraging te hebben
opgelopen in hun medische transiue of van huisarts te zijn
veranderd.
“Ik ben zijn eerste pa_ënt op dit gebied. Hij is geïnteresseerd, luistert
en denkt mee. Hij zorgt voor een verwijsbrief als ik daarom vraag.”

Kennis over andere zorgverleners ontbreekt vaak
Er is vaak weinig kennis over transgenderpersonen en de
mogelijkheden tot genderzorg. Veel huisartsen kenden enkel het
Amsterdam UMC als zorgverlener of verwezen door naar een
zorgverlener waar de respondent zelf naar vroeg.

17%

37%
Zeer tevreden

Tevreden

Enigszins tevreden

Ontevreden

Zeer ontevreden

“Mijn huisarts is heel respectvol wat betreE mijn 'transgender-zijn' en
is ook begaan met mij.
Ze heeE alleen weinig kennis van
genderdysforie en transi_e en kan mij niet goed doorverwijzen voor de
juiste (psychologische) ondersteuning.”

Over het algemeen is men tevreden over de verschillende vormen van zorg die men ontvangen
heeft
Figuur 21: Gemiddelde tevredenheidsscores over alle zorgvormen weergegeven
voor 18 stellingen over tevredenheid (in %), N=1.028*

•

Over het algemeen zijn respondenten vaker tevreden dan
ontevreden over de ontvangen zorgvorm. Het meest tevreden
zijn zij over de tijd die is genomen en gegeven voor het maken
van behandelkeuzes (respectievelijk 84% en 85% gaf aan hier
(zeer) tevreden over te zijn).

•

Het minst tevreden zijn respondenten over het feit dat men vaak
hetzelfde verhaal moet vertellen bij verschillende zorgverleners
van één organisatie (53% tevredenheid), nazorg (58%) en over
de onderlinge afstemming van zorgverleners (59%).

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav behandeling
Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij
Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie
Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften
Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org
Altijd aangesproken /-gesch reven in correct geslacht
Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling
Tevreden over informatie gedurende behand eling

In bijlage 1 zijn de resultaten per zorgvorm weergegeven.

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject
Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

* De scores zijn een samenvoeging van de percentages van de antwoordopties
“tevreden” en “zeer tevreden”. De N is een samengesteld getal; het is het gemiddelde
van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle 18 stellingen over alle
zorgvormen.

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde
behand elingen
Tevreden over overn emen dos sier
Tevreden over informatievoorziening vooraf
Tevreden over overd racht dossier naar andere
zorgaanbieder
Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep
goed
Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners
waren goed afgestemd
Tevreden over nazorg na afronding behandeling
Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij
vers chillende zorgverleners binnen organisatie

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%

Wat betreft de tevredenheid over de behandeling en het zorgproces van psychologische diagnostiek
is verbetering mogelijk
Figuur 22: Gemiddelde tevredenheidsscores voor stellingen over de behandeling en •
het zorgproces van psychologisch diagnostisch onderzoek (in %), N=219*

In veel gevallen hebben respondenten een vaste contactpersoon (80%).
Dat is 7% vaker dan het gemiddelde van alle zorgvormen.

•

De respondenten zijn iets minder tevreden over de informatievoorziening
vooraf (54%) en de invloed op de volgorde van behandelingen (57%).

•

De nazorg en de afstemming tussen verschillende zorgverleners zijn een
punt van aandacht, net als bij de meeste andere zorgvormen. Met nazorg
doelen we bijvoorbeeld op begeleiding na ingrijpende behandelingen en
de lichamelijke, psychische en sociale consequenties die behandelingen
kunnen hebben.

•

Wensen voor deze zorg wisselen sterk. Soms is er behoefte aan
begeleiding of aan meer begeleiding dan nu geboden wordt. De zorg
draagt soms bij aan het ontdekken van de eigen genderidentiteit of
wensen voor somatische behandeling.

Ik had een vaste contactpersoon tijdens hele
traject

80%

Zorgverlener gaf voldoende invloed op volgorde
behandelingen

57%

Tevreden over informatiev oorziening vooraf

54%

Tevreden over overnemen dossier

52%

Tevreden over overdracht dossier naar andere
zorgaanbieder

52%

Hoefde niet telkens zelfde verhaal te vertel len bij
verschillende zorgverleners binnen organisatie

52%

Doorverwijzing van deze naar andere aanbieder
verliep goed

50%

Behandelingen/adviezen van verschi llende
zorgverleners waren goed afgestemd

48%

Tevreden over nazorg na afronding behandel ing

Niet iedereen heeft behoefte aan deze zorg. Soms is deze behoefte er wel,
maar voornamelijk vanwege somatische vervolgzorg. Voor die laatste
groep is het soms prima om deze gesprekken wel verplicht te hebben,
terwijl voor anderen dit problematisch is.
‘Ik wilde toegang tot transgenderzorg. Na de diagnosestelling kreeg ik deze. Ik
had verder geen andere verwachtingen van de behandelaar. Begeleiding of
ondersteuning is in de praktijk geen deel van het diagnoseproces in Nederland
ongeacht de naam van de behandeling.
•

44%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per
stelling, over alle 18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Het psychologisch diagnostisch traject duurt gemiddeld langer dan 9 maanden
Respondenten is gevraagd hoe lang het psychologisch diagnostisch

“Ik vind dat het overdreven lang heeft geduurd. De paar gesprekken

traject duurt of duurde (met de volgende antwoordopties in

die ik heb gehad waren over een te lange tijd uitgestrekt. Dit was niet

categorieën: “korter dan een maand”, “1 tot 2 maanden”, “3 tot 6

nodig wat mij betreft. [Door zelf aan de bel te trekken is een

maanden”, “6 tot 12 maanden”, “1 tot 2 jaar” en ”langer dan 2 jaar”).

tussentijds consult] veranderd in het "eindgesprek" waarbij ik mijn

Uitgaande van het middelpunt per categorie (bij 1 tot 2 jaar is dat 18

diagnose heb gekregen.”

maanden) kunnen de volgende minimale doorlooptijden voor de
trajecten worden geschat*:
•

De reeds voltooide trajecten duren gemiddeld 9 maanden.

•

De nog lopende trajecten duren gemiddeld 10 maanden.

“Ik vond dat het traject langer duurde dan nodig. Eerst was er een
maanden lange wachttijd. Daarna had ik nog een diagnosetraject van
6 maanden, terwijl ik van te voren helemaal geen twijfels had.”

In een (optionele) vraag waarbij respondenten een toelichting konden
geven op de algemene tevredenheid over de psychologische
zorgvormen gaven respondenten vaak aan dat ze de lengte van het
psychologisch diagnostische traject (te) lang vonden duren en/of het
traject (deels) onnodig vonden. De uitspraken hiernaast zijn illustratief
voor deze bevinding.
* Voor het ‘middelpunt’ van de categorie langer dan 2 jaar is voor deze berekening
26 maanden gebruikt (2 jaar en 2 maanden), wat waarschijnlijk een onderschaong
geeE van de daadwerkelijk gemiddelde duur van het traject voor deze categorie.

“Dat de behandeling langer duurde dan een halfjaar vond ik eigenlijk
te lang. Qua inhoud was het minder dan ik had verwacht, maar zeker
wel genoeg om een diagnose te stellen. Ik ben zeer tevreden over mijn
psycholoog. Bijna alle vragen die gesteld werden waren relevant voor
mijn proces, echter in het begin werden veel vragen herhaald en dit
leek mij niet heel nuttig.”

Psychologisch diagnostisch onderzoek scoort goed wat betreft tijd voor behandelkeuzes, maar
minder op het aansluiten aan de behoefte van de respondent
Figuur 23: Gemiddelde tevredenheidsscores voor stellingen over betrokkenheid
en bejegening van respondent bij psychologisch diagnosusch onderzoek (in %),
N=219*
Zorgverlener gaf voldoende tijd voor keuzes tav
behandeling

83%

Zorgverlener nam voldoende tijd voor mij

78%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke
situatie

77%

Zorgverlener voldoende desk undig mbt
transgenderzorg

71%

Altijd aangesprok en/-geschreven in correct
geslacht

64%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over
behandeling

63%

Tevreden over informatie gedurende
behandeling

62%

Zorgverlener liet behandeling aansluiten bij
behoeften

61%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

60%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

•

83% van de respondenten geeft aan aan dat de zorgverlener over het
algemeen voldoende tijd gaf voor het maken van behandelkeuzes en
78% gaf aan dat er voldoende tijd werd genomen.

•

De respondenten zijn minder tevreden over het laten aansluiten van de
behandeling bij de behoeften (61%) en het laten meebeslissen over de
behandeling (63%).

•

Het is van belang dat er maatwerk was in de zorg. Soms werd dit zo
ervaren en soms werd de zorg ervaren als star of sterk protocollair.

‘Het diagnostisch onderzoek is een medisch traject met weinig ruimte voor
persoonlijke noden. Ik zou een ander aanraden eerst en vooral een goede
behandelaar te zoeken, naast of voorafgaand aan het diagnostisch traject,
zoals ik ook zelf heb gedaan.
•

Soms hadden respondenten weinig idee over hoe het traject zou
verlopen. Er was dan behoefte aan meer informatie over wat te
verwachten was.

‘Tijdens het diagnose traject werd er bijna niet verteld hoever we waren en of
ik al puberteitsremmers/cross-sex hormonen mocht starten. Dit werd pas een
halfjaar van te voren duidelijk. Verder wordt je wel goed begeleid.’
* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle 18
stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Stepwork wordt gemiddeld het vaakst (waarschijnlijk) aangeraden voor psychologisch diagnostisch
onderzoek ten opzichte van de andere aanbieders
Figuur 24: Antwoorden op de vraag: "Zou u deze zorgaanbieder voor
psychologisch diagnostisch onderzoek aanraden?” (in %) N=250*

•

We vroegen respondenten of ze hun zorgaanbieder bij anderen
zouden aanraden. Dit geeft een goede indicatie van de
tevredenheid over de zorgaanbieder. Het is geen voldragen
maatstaf voor de medische kwaliteit van zorg.

•

Op de vraag of respondenten hun zorgaanbieder zouden aanraden
bij anderen voor psychologisch diagnostisch onderzoek blijkt dat
61% van de respondenten het Amsterdam UMC (waarschijnlijk)
aanraadt en 82% raadt Stepwork (waarschijnlijk) aan.

•

Stepwork wordt hiermee vaker (waarschijnlijk) aangeraden dan
Amsterdam UMC en het gemiddelde van alle andere aanbieders.

•

Een kwart van de respondenten raadt het Amsterdam UMC
(waarschijnlijk) niet aan. Bij de categorie andere aanbieders is dit
gemiddeld 16%.

Amsterdam UMC

Stepwork

Gemiddelde andere aanbieders

Ja, zek er wel

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Ja, i k denk het wel
Misschien
Nee, ik denk het niet
Nee, zeker niet

* De afzonderlijk getoonde aanbieders worden genoemd omdat enkel bij deze aanbieders het aantal respondenten groter is dan 30. We kiezen deze drempelwaarde op advies van
de betrokken wetenschappers om de robuustheid van de bevindingen te borgen. Een lagere respons is teveel afhankelijk van individuele uitschieters. Het kan overigens zo zijn dat
aanbieders met een lagere ‘N’ die hier niet individueel genoemd worden, ten opzichte van de door hun behandelde populatie wel degelijk een groter percentage respondenten
hebben. We publiceren de tevredenheidsuitkomsten per aanbieder met een lagere ‘N’ hier niet, maar belanghebbenden kunnen deze gegevens wel inzien op verzoek. Deze
opmerking geldt ook voor de navolgende scores over de tevredenheid per aanbieder.

De tevredenheid over informatievoorziening bij psychologische zorg en begeleiding is relatief
lager dan bij andere zorgvormen
Figuur 25: Gemiddelde tevredenheidsscores voor stellingen over de behandeling en
het zorgproces van psychologische zorg en begeleiding (in %), N=197*
Ik had een vaste contactpersoon tijdens hele traject

•

De tevredenheid over de informatievoorziening bij psychologische zorg
en begeleiding vooraf is met 59% relatief laag ten opzichte van het
gemiddelde van alle zorgvormen (67%).

•

Redenen en momenten om op zoek te gaan naar psychologische zorg
wisselden sterk. Soms was al hulp voor een andere aandoening waarin
vervolgens genderidentiteit ook een onderwerp was. In andere
gevallen was er behoefte aan hulp bij het zoeken naar de eigen
genderidentiteit of ondersteuning tijdens de coming out. Soms was er
behoefte aan meer ondersteuning tijdens of na een medisch traject.

83%

Zorgverlener gaf voldoende invloed op volgorde
behandelingen

73%

Tevreden over overnemen dossier

69%

Tevreden over overdracht dossier naar andere
zorgaanbieder

67%

Doorverwijzing van deze naar andere aanbieder
verliep goed

65%

Tevreden over informatiev oorziening vooraf

59%

Behandelingen/adviezen van verschi llende
zorgverleners waren goed afgestemd

59%

Tevreden over nazorg na afronding behandel ing

54%

Hoefde niet telkens zelfde verhaal te vertel len bij
verschillende zorgverleners binnen organisatie

53%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

‘Ik heb naast het diagnostische traject bij het VUmc ook nog andere
psychologische hulp gezocht. Want de psychologische zorg VUmc is
gebaseerd op de diagnostiek van de genderdysforie. Daar had/heb ik niet
genoeg aan.’
•

In de zorg is maatwerk van belang. Mogelijkheden om
groepsgesprekken te hebben, begeleiding voor naasten of specifieke
vormen van therapie werden positief beoordeeld.

‘Over het algemeen tevreden omdat ik zelf leidend mocht zijn in het proces
en de psychologen als klankbord fungeerden ten aanzien van mijn
gedachten en wensen.’
• De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per
stelling, over alle 18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Aanbieders van psychologische zorg en begeleiding scoren hoog op bejegening van de respondent
Figuur 26: Gemiddelde tevredenheidsscores voor stellingen over betrokkenheid en
bejegening van de respondent bij psychologische zorg en begeleiding (in %), N=197*

•

De psychologische zorg en begeleiding scoort het beste wat betreft
bejegening door de zorgverlener.

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke
situatie

91%

•

91% van de respondenten geeft aan dat er belangstelling is voor de
persoonlijke situatie.

Zorgverlener gaf voldoende tijd voor keuzes tav
behandeling

90%

•

Soms ontvangen respondenten al wel psychologische zorg maar is er
nog geen mogelijkheid tot somatische zorg

Zorgverlener nam voldoende tijd voor mij

85%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over
behandeling

83%

Zorgverlener liet behandeling aansluiten bij
behoeften

81%

Tevreden over informatie gedurende
behandeling

80%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

79%

Altijd aangesprok en/-geschreven in correct
geslacht

75%

Zorgverlener voldoende desk undig mbt
transgenderzorg

75%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

‘Deze zorgverlener is kundig, betrokken en ervaren. Echter de noodzakelijke
doorverwijzing naar een kinderarts voor medische begeleiding ontbreekt
waardoor het toch dweilen met de kraan open is. Dit ligt nadrukkelijk niet aan
deze zorgverlener maar aan het gebrek aan medische zorg voor kinderen.’
•

Soms hadden behandelaren weinig ervaring in de zorg met
transgenderpersonen. Het wisselde hoe goed hiermee omgegaan werd.

‘De zorg bij [instelling] vond ik in eerste instantie moeizaam omdat ze niet veel
ervaring met gender(diversiteit) hadden en ik daardoor veel moest uitleggen
over hoe het bij mij zat en ook over medische zorg. Dat vond ik vervelend
omdat je juist met een hulpvraag ergens komt en dan niet eerst alles wilt
uitleggen. Maar toen ik dat eenmaal deed en zij het begrepen hebben ze me
wel heel goed en respectvol geholpen.’
• De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per
stelling, over alle 18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Het grootste deel van de respondenten raadt de aanbieders van psychologische zorg en
begeleiding aan
Figuur 27: Antwoorden op de vraag: "Zou u deze zorgaanbieder voor
psychologische zorg en begeleiding aanraden?” (in %), N=238*

•

Het grootste deel van de respondenten raadt de zorgaanbieder
voor psychologische zorg en begeleiding (waarschijnlijk) aan.

•

69% van de respondenten zou Amsterdam UMC waarschijnlijk wel
aanbevelen aan anderen en 13% misschien.

•

Over Stepwork geeft 78% aan deze zorgaanbieder waarschijnlijk
wel aan te raden en 19% misschien.

•

De kleinere zorgaanbieders (waar minder respondenten ervaring
mee hebben), scoren wat beter dan de grotere aanbieders.

Amsterdam UMC

Stepwork

Gemiddelde andere aanbieders

Ja, zek er wel

0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%
Ja, i k denk het wel
Misschien
Nee, ik denk het niet
Nee, zeker niet

* De afzonderlijk getoonde aanbieders worden genoemd omdat enkel bij deze aanbieders
het aantal respondenten groter is dan 30.

Transgenderpersonen zijn over het algemeen (zeer) tevreden over de rol van hun
behandelaar ujdens de ontvangen psychologische zorg en begeleiding.
Figuur 28: Tevredenheid psychologische trajecten, N=270 / N=263

•

Het grootste deel van de respondenten is (zeer) tevreden over de
rol van hun behandelaar. Tijdens het diagnostische traject is dit in
63% van de gevallen zo, en bij psychologische zorg/begeleiding in
86% van de gevallen.

•

Over de inhoud van het diagnostisch onderzoek is 60% (zeer)
tevreden, tegenover 71% bij psychologische zorg/begeleiding.

•

72% van de respondenten is (zeer) tevreden is over de duur van
het traject van psychologische zorg/begeleiding.

•

Over de duur van het psychologisch diagnostisch traject is men
met 47% het minst vaak (zeer) tevreden. Dit is in de eerdere
resultaten ook terug te zien.

100%
90%

86%

80%
72%
70%
60%

60%
50%

71%

63%

47%

40%
30%
20%
10%
0%
psychologisch diagnostisch onderzoek
Duur van zorg

Inhoud van zorg

psychologische zorg/begeleiding
Rol van behandelaar

Over de behandeling en het zorgproces met puberteitsremming is men over het algemeen
tevreden, maar er moest vaak hetzelfde verhaal verteld worden aan verschillende zorgverleners
Figuur 29: Gemiddelde tevredenheidsscores voor stellingen over de behandeling
en het zorgproces van de respondent bij puberteitsremming (in %), N=50*
Tevreden over informatiev oorziening vooraf

86%

Tevreden over overnemen dossier

Zorgaanbieders van puberteitsremming scoren over het algemeen
goed (>60%) als het gaat om behandeling en het zorgproces.

•

Ze hebben echter een afwijkend slechte score ten opzichte van de
andere stellingen als gaat over het steeds opnieuw moeten
vertellen van het verhaal bij verschillende zorgverleners binnen de
organisatie (37%).

•

Veelal in lijn met het algemene beeld: houding en benadering van
behandelaar is van belang en wisselende zorgverleners worden als
vervelend ervaren.

79%

Zorgverlener gaf voldoende invloed op
volgorde behandeli ngen

71%

Ik had een vaste contactpersoon tijdens hele
traject

70%

Tevreden over nazorg na afronding
behandeling

65%

Doorverwijzing van deze naar andere
aanbieder verliep goed

64%

Tevreden over overdracht dossier naar andere
zorgaanbieder

62%

Behandelingen/adviezen van verschi llende
zorgverleners waren goed afgestemd

60%

Hoefde niet telkens zelfde verhaal te vertel len
bij verschillende zorgverleners binnen
organisatie

•

37%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%

‘Endocrinoloog liet blijken dat hij de verwijzing goed had gelezen, stelde wat
persoonlijke vragen. Had humor en verstand van zaken en je kon duidelijk
merken dat hij vaker met transgenders werkt. Ik voelde me meteen op mijn
gemak tijdens de 1e afspraak. Hij zei ook dat ik altijd contact kon nemen met
de assistentes als er iets was of als ik vragen had. Dat was heel geruststellend.’

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle 18
stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Zorgaanbieders voor puberteitsremming scoren goed op het geven van informaue
Figuur 30: Gemiddelde tevredenheidsscores voor stellingen over de
betrokkenheid en bejegening van de respondent bij puberteitsremming (in %),
N=50*
Tevreden over informatie gedurende
behandeling

Zorgaanbieders van puberteitsremming scoren goed op het geven
van informatie gedurende behandeling (93% is hierover tevreden).
Dit is 18% hoger dan gemiddeld.

•

De informatievoorziening vooraf bij puberteitsremming scoort
20% hoger op tevredenheid dan bij andere zorgvormen.

•

Het worden aangesproken/ -geschreven in correct geslacht is lager
dan gemiddeld, namelijk 11% lager.

•

Het wordt belangrijk geacht dat zorg wordt afgestemd op het
individu.

93%

Zorgverlener nam voldoende tijd voor mij

86%

Zorgverlener gaf voldoende tijd voor keuzes tav
behandeling

86%

Zorgverlener toonde belangstelling
persoonlijke situatie

85%

Zorgverlener voldoende desk undig mbt
transgenderzorg

83%

Zorgverlener liet behandeling aansluiten bij
behoeften

81%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over
behandeling

74%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

72%

Altijd aangesprok en/-geschreven in correct
geslacht

•

66%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%

‘Ondanks dat wij niet tevreden zijn [...]. Met name het hiërarchische stuk en het
sterk geprotocolleerd denken i.p.v. te kijken naar het individu, zou ik het wel
aanbevelen omdat je als kind/jongere geen andere keus hebt in Nederland.’

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle 18
stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Respondenten raden aanbieders van puberteitsremming in de meeste gevallen aan

Figuur 31: Antwoorden op de vraag: "Zou u deze zorgaanbieder voor
puberteitsremming aanraden?” (in %), N=58*

Amsterdam UMC

Gemiddelde andere aanbieders

Respondenten zijn met 87% en 73% (resp. andere aanbieders en
Amsterdam UMC) tevreden over de behandeling met
puberteitsremming.

•

Het Amsterdam UMC wordt door 85% van de respondenten
(misschien) aanbevolen.

•

Andere aanbieders worden altijd (misschien) aanbevolen.

* De afzonderlijk getoonde aanbieders worden genoemd omdat enkel bij deze aanbieders
het aantal respondenten groter is dan 30.
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Ja, zek er wel

•

Ja, i k denk het wel

Misschien

Nee, ik denk het niet

Nee, zeker niet

Over de behandeling met (geslachts)hormonen zijn respondenten redelijk tevreden, maar
iets minder dan het gemiddelde over alle zorgvormen
Figuur 32: Gemiddelde tevredenheidsscores voor stellingen over de behandeling
en het zorgproces van de respondent bij geslachtshormonen (in %), N=247*
Tevreden over overnemen dossier

70%

Tevreden over informatiev oorziening vooraf

69%

Zorgverlener gaf voldoende invloed op
volgorde behandeli ngen

67%

Tevreden over overdracht dossier naar andere
zorgaanbieder

63%

Doorverwijzing van deze naar andere
aanbieder verliep goed

61%

Behandelingen/adviezen van verschi llende
zorgverleners waren goed afgestemd

60%

Ik had een vaste contactpersoon tijdens hele
traject

58%

Tevreden over nazorg na afronding
behandeling
Hoefde niet telkens zelfde verhaal te vertel len
bij verschillende zorgverleners binnen
organisatie

54%

49%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80%

•

Op vier stellingen na (tevredenheid over informatievoorziening
vooraf, behandelingen/adviezen van verschillende zorgverleners
zijn goed afgestemd, tevreden over overnemen dossier en
tevredenheid over overdracht dossier naar andere aanbieder),
scoort deze zorgvorm onder gemiddeld.

•

58% van de respondenten geeft aan dat er een vast
contactpersoon is tijdens het hele traject. Dit is 15% minder dan
gemiddeld (pg. 30).

•

Ook hier komt naar voren dat men vaak het zelfde verhaal moet
vertellen bij verschillende zorgverleners binnen de organisatie
(49%).

•

Hier zijn dezelfde kwalitatieve antwoorden als bij puberteitsremming van
toepassing.

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle 18
stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Als het gaat om het betrokken worden bij behandeling en het maken van keuzes is men over
het algemeen tevreden.
Figuur 33: Gemiddelde tevredenheidsscores voor stellingen over de betrokkenheid
en de bejegening van de respondent bij geslachtshormonen (in %), N=247*
Zorgverlener gaf voldoende tijd voor keuzes tav
behandeling

81%

Zorgverlener nam voldoende tijd voor mij

78%

Altijd aangesprok en/-geschreven in correct
geslacht

77%

Zorgverlener liet behandeling aansluiten bij
behoeften

77%

Zorgverlener voldoende desk undig mbt
transgenderzorg

76%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over
behandeling

72%

Tevreden over informatie gedurende behandel ing

71%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke
situatie

69%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

61%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%

•

Op het betrekken van de respondent en de bejegening is men over
het algemeen tevreden.

•

Volgens 81% van de respondenten nam een aanbieder voldoende
tijd ten aanzien van het maken van behandelkeuzes.

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle 18
stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Voor behandeling met (geslachts)hormonen worden zorgaanbieders meestal aanbevolen aan een
ander
Figuur 34: Antwoorden op de vraag: "Zou u deze zorgaanbieder voor
behandeling met geslachtshormonen aanraden?” (in %), N=283*

Amsterdam UMC

Gemiddelde andere aanbieders

0%
Ja, zek er wel

10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

Ja, i k denk het wel

Misschien

Nee, ik denk het niet

Nee, zeker niet

•

60% raadt het Amsterdam UMC (waarschijnlijk) wel aan.

•

15% raadt het Amsterdam UMC (waarschijnlijk) niet aan.

•

De andere aanbieders worden door 58% zeker aangeraden en
door 25% waarschijnlijk aangeraden.

•

Ver moeten reizen voor zorg wordt geregeld genoemd als een
belasting.

‘Het ziekenhuis is zo ver dat ik de halve dag kwijt ben aan heen en
weer rijden. Enige wat de endocrinoloog vraagt is of het goed gaat
met hormonen. Dan zeg ik ja. Nou dat was het. Daarna moet ik bloed
prikken en weer naar huis. Zou mij veel schelen als ik in eigen
woonplaats bloed kan prikken, dat het wordt opgestuurd en de endo
mij telefonisch vraagt of het goed gaat. Scheelt veel tijd, stress en
geld.’
* Deze aanbieders worden getoond, omdat enkel bij deze aanbieders het aantal
respondenten groter is dan 30.

Voor borstverwijdering valt op dat men erg tevreden is over de overname en overdracht van het
dossier tussen aanbieders
Figuur 35: Gemiddelde tevredenheidsscores voor stellingen over de behandeling
en het zorgproces van de respondent bij borstverwijdering (in %), N=68*
Tevreden over overnemen dossier

91%

Tevreden over overdracht dossier naar andere
zorgaanbieder

80%

Zorgverlener gaf voldoende invloed op
volgorde behandeli ngen

80%

Tevreden over informatiev oorziening vooraf

78%

Doorverwijzing van deze naar andere
aanbieder verliep goed

78%

Behandelingen/adviezen van verschi llende
zorgverleners waren goed afgestemd
Hoefde niet telkens zelfde verhaal te vertel len
bij verschillende zorgverleners binnen
organisatie

72%

66%

Tevreden over nazorg na afronding
behandeling

62%

Ik had een vaste contactpersoon tijdens hele
traject

60%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90%100%

•

Respondenten zijn relatief meer tevreden over de overname (91%)
en overdracht (80%) van het dossier tussen aanbieders.

•

Over het ‘niet steeds hetzelfde verhaal hoeven vertellen’, de
nazorg en een vast contactpersoon tijdens het zorgtraject is men
relatief minder tevreden.

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle 18
stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Ook op stellingen over bejegening en betrokkenheid scoort de zorgvorm borstverwijdering
hoog
Figuur 36: Gemiddelde tevredenheidsscores voor stellingen over de betrokkenheid
en de bejegening van de respondent bij borstverwijdering (in %), N=68*
Zorgverlener voldoende desk undig mbt
transgenderzorg

93%

Zorgverlener liet behandeling aansluiten bij
behoeften

91%

Altijd aangesprok en/-geschreven in correct
geslacht

90%

Zorgverlener nam voldoende tijd voor mij

88%

Zorgverlener gaf voldoende tijd voor keuzes
tav behandeling

85%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

84%

Tevreden over informatie gedurende
behandeling

78%

Zorgverlener toonde belangstelling
persoonlijke situatie

78%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over
behandeling

78%
10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

•

Respondenten zijn erg positief over de deskundigheid van de
zorgverlener (93%), over hoe de behandeling aansluit bij
behoeften (91%) en over hoe wordt aangesproken in correct
geslacht (90%).

•

Het laagst scoort deze zorgvorm op het meebeslissen van de
transgender in de behandeling, al is 78% hier nog tevreden over.

•

Bij de kwalitatieve toelichting wordt duidelijk dat er door een
gedeelte van de respondenten een hele bewuste keuze gemaakt
wordt voor een specifieke chirurg, waarbij de expertise en
ervaring van de chirurg belangrijk zijn.

‘Ik vond het een groot nadeel dat ik voor de controle na de eerste week
en die na de tweede week niet bij een ziekenhuis bij mijn in de buurt
terechtkon. Vier uur reizen als je net geopereerd bent is gewoon geen
pretje. Toch was deze arts erg deskundig en dat weegt voor mij
zwaarder.’
* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle 18
stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Bijna alle respondenten (97%) raadt de zorgaanbieder voor borstverwijdering (waarschijnlijk) aan
aan een ander
Figuur 37: Antwoorden op de vraag: "Zou u deze zorgaanbieder voor
borstverwijdering aanraden?” (in %), N=68*

Gemiddelde alle aanbieders

0%
Ja, zek er wel

10%

20%

Ja, i k denk het wel

30%

40%

Misschien

50%

60%

70%

Nee, ik denk het niet

80%

90%

100%

Nee, zeker niet

•

97% van de respondenten die borstverwijdering heeft
ondergaan raadt de aanbieder (waarschijnlijk) aan aan een
ander.

•

Er is niemand die aangeeft de aanbieder zeker niet aan te
raden.

Er is veel onduidelijkheid over vergoedingen van zorg
Slechts een minderheid (17%) van de respondenten geeft aan dat
het (heel) duidelijk is welke zorg vergoed wordt en wat de kosten
zijn die ze zelf moeten betalen. De groep die aangeeft dat
vergoedingen en kosten (heel) onduidelijk zijn, is aanzienlijk
groter (39%).
In de toelichting op deze vraag is door veel van de respondenten
aangegeven waarom dit onduidelijk was. Het blijkt vaak moeilijk
om informatie te vinden en zodra informatie gevonden is, is het
voor een deel van de respondenten nog steeds onduidelijk welke
zorg vergoed wordt, door de verschillende zorgaanbieders en
(typen) verzekeringen die er zijn.
Een gedeelte van de respondenten geeft aan informatie niet te
kunnen vinden, hier zelf naar op zoek te moeten gaan of moeite
te hebben de informatie te vinden. Als eenmaal informatie is
gevonden, blijkt dit voor een gedeelte niet te kloppen, is het
onduidelijk of tegenstrijdig, waardoor dan nog steeds onduidelijk
is welke zorg vergoed wordt, door de verschillende
zorgaanbieders en (typen) verzekeringen die er zijn.

Figuur 38: Duidelijkheid vergoedingen en kosten, N=100
Heel duideli jk

3%
18%

14%

Duidelijk
Enigszins duidelijk
Onduideli jk

14%
26%

Heel onduidelijk
Weet ik niet/heb ik mij
(nog) niet in verdiept

25%

‘Het is moeilijk om erachter te komen welke verzekering precies wat
dekt’
Onduidelijkheid gaat bijvoorbeeld over wat voor type polis en bij
welke verzekeraar deze afgesloten moet worden om zorg vergoed te
krijgen.
‘Zorgverzekeringen geven geen duidelijkheid over wat er nu precies vergoed
wordt en wat de voorwaarden hiervan zijn (bijvoorbeeld in behandeling zijn
bij VUmc/UMCG) voor je je aanmeldt en een claim indient.’

Er kan bij een grote groep personen in de genderzorg beter rekening worden gehouden met
bijkomende aandoeningen of beperkingen
Bij de respondenten waarbij een bijkomende aandoening (comorbiditeit) speelde, geeft ongeveer de helft aan dat dit een rol

Tabel 4: overzicht van de rol van een bijkomende aandoening, ziekte of beperking in de
transgenderzorg
Rol van bijkomende aandoening, ziekte of beperking in genderzorg

speelde bij de genderzorg die ontvangen is.
Stonden los
van elkaar

Speelde een rol
en werd goed
rekening mee
gehouden

Speelde een rol
en werd
onvoldoende
rekening mee
gehouden

Speelde een rol
en hier werd
slecht rekening
mee gehouden

ADHD, ADD of
concentratiestoornis

59%

17%

13%

10%

De groep met een chronische somatische aandoening en de groep
met een psychische aandoening geven dit relatief wat vaker aan dan
andere groepen. Het is belangrijk om hierbij te noteren dat psychische
aandoening hier breed gedefinieerd is, en hier dus ook respondenten
bij kunnen zitten die nu of in het verleden depressieve klachten

Autisme

47%

29%

14%

10%

hebben gehad.

Psychische aandoening

40%

35%

15%

11%

Gekeken naar alle groepen gaf ongeveer 25% aan dat er onvoldoende

Chronische somatische
aandoening

52%

22%

16%

11%

Totaal , één of meer
aandoeningen

51%

28%

12%

9%

of slecht rekening is gehouden met de bijkomende aandoeningen die
speelden. Als we echter alleen kijken naar de groep waarvoor de
bijkomende aandoeningen een rol speelde in de genderzorg, dan stijgt
dit percentage naar 43%.

Over het algemeen waren respondenten redelijk tevreden over de wijze waarop hun naasten
betrokken werden bij de zorg
Over het algemeen zijn respondenten redelijk tevreden met
hoe naasten betrokken worden bij psychologische zorg en bij
het diagnostisch onderzoek. In de toelichtingen wordt duidelijk
dat de behoefte aan betrokkenheid van en hulp voor naasten
sterk wisselt en het ook wisselt of deze behoefte vervuld
wordt.

Tabel 5: de mate van betrokkenheid bij drie vormen van psychologische zorg en begeleiding en de
tevredenheid daarover.
Betrokkenheid naasten bij zorg
Ja,
enigsJa, zeker
Nee
zins

Zorg/begeleiding geboden voor naasten
Ja

Nee

Weet ik niet

Totaal

(Psychologisch)
diagnostisch onderzoek

42%

41%

18%

24%

64%

12%

267

Psychologische zorg of
begeleiding

37%

34%

29%

35%

57%

8%

263

Begeleiding bij coming out

65%

22%

13%

48%

43%

9%

54

‘Wat mij betreft hoeft mijn ouder of partner niet betrokken te

Tevredenheid over de betrokkenheid van naasten bij zorg
Zeer
ontevreden

Ontevreden

Enigszins
tevreden

Tevreden

Zeer
tevreden

Totaal

(Psychologisch)
diagnostisch onderzoek

5%

8%

32%

45%

11%

267

Een naaste van een kind geeft aan:

Psychologische zorg of
begeleiding

2%

6%

26%

46%

20%

263

‘Ik denk dat er onvoldoende aandacht is voor ons als ouders en de

Begeleiding bij coming out

0%

2%

13%

32%

54%

54

worden in het traject omdat de focus ligt op diagnostiek.’

rest van de familie. Wij zitten als het ware allemaal in transitie en
zullen ook moeten verwerken dat we geen dochter meer hebben,
maar een zoon. Als wij dingen goed verwerken, scheelt dat in het
proces van mijn zoon.’

4. Overwegingen, conclusies &
aanbevelingen

Overwegingen bij enkele bevindingen
We bespreken allereerst enkele overwegingen en nuanceringen bij Het aandeel migranten is binnen de onderzoekspopulaue laag (15%)
enkele bevindingen.
ten opzichte van de 24% binnen de Nederlandse transgenderbevolking
volgens het SCP. Een mogelijke verklaring voor het verschil is dat
mensen
met
een
migraueachtergrond
de
Nederlandse

Representa^viteit onderzoekspopula^e:

transgenderbelangenorganisaues minder volgen, en dus de oproep
Er lijkt een verschuiving te zijn in de verhouding transjongens/-mannen hebben gemist, en/of de Nederlandse taal niet (volledig) machug zijn
ten opzichte van transmeisjes/-vrouwen. In een recent rapport van het en daardoor de vragenlijst niet hebben ingevuld.
SCP3 is ook een duidelijk verschil in deze verhouding te zien en ook in
de huidige behandelcijfers van het Amsterdam UMC.

Toelich^ng op het aantal responses op vervolgvragen over ervaring
Binnen het huidige onderzoek is het aantal jongere
met zorg:
transgenderpersonen dat de vragenlijst invulde ten opzichte van de
overige groep relauef groot. Een verklaring kan zijn dat mensen die Aangezien een aanzienlijk deel van de respondenten nog aan het begin
(relauef) jong zijn, aan het begin staan van hun transiue, nu meer van de medische transiue staat, heeh maar een beperkt deel van
behoehe hebben aan zorg en/of meer recente ervaringen hebben met respondenten vragen beantwoord over bijvoorbeeld chirurgische
zorg en daardoor meer geneigd zijn om de vragenlijst in te vullen, ingrepen. Hetzelfde geldt voor mensen die al verder in hun transiue
omdat het voor hen nu relevant is. Terwijl personen die hun transiue al zijn en een voor hen belangrijke zorgvorm vóór 2017 ontving.
hebben afgrond, geen recente ervaringen of actuele behoehe (meer)
hebben en daardoor
onderzoekspopulaue.

een

kleiner

deel

uitmaken

van

de

3 Transgender personen in Nederland, Lisette Kuyper & Wim Vanden Berghe, Sociaal Cultureel Planbureau, Den Haag, mei 2017

Overwegingen bij enkele bevindingen
De online vragenlijst is zo geprogrammeerd dat over zorg van meer positieve of negatieve ervaringen tijdens het ontvangen van zorg.
dan tweeënhalf jaar geleden geen vragen over specifieke ervaringen Behoeften in relatie tot de transitiefase:
beantwoord konden worden. Dit is verder beperkt doordat
In de resultaten over zorgbehoefte en ontvangen zorg is duidelijk
respondenten de vervolgvragen alleen konden invullen voor de drie
terug te zien dat een aanzienlijk deel van de respondenten nog aan
voor hen meest belangrijke vormen van zorg.
het begin van de transitie staat. Het is zeer waarschijnlijk dat de in
De reden is dat we vermoeden dat hoe recenter de ervaring, des te dit onderzoek gerapporteerde vraag naar transgenderzorg een
groter de waarde van de ervaringen die daarover gedeeld worden onderschatting is van de daadwerkelijke zorgbehoefte. De verklaring

en dat als een ervaring met zorg (te) ver in het verleden ligt, de hiervoor is dat de onderzoekspopulatie vrij jong is en een groot deel
zeggingskracht (en representativiteit voor de huidige situatie over van de respondenten nog voor of aan het begin van de sociale en/of
zorgvorm en aanbieder) sterk afneemt.
medische transitie staat. Bepaalde chirurgische ingrepen zijn (nog)
Er is o.a. hierdoor bij veel vormen van zorg maar een klein aantal niet aan de orde en ook seksuologische zorg, fertiliteitszorg en zaken
reacties geweest. Hieruit kan niet geconcludeerd worden dat deze als logopedie zijn voor een groot deel van de onderzoekspopulatie
vormen van zorg maar voor weinig respondenten belangrijk zijn, nu (nog) niet relevant. Dit wordt bevestigd door de relatief hoge
maar dat deze vormen van zorg niet in of na 2017 ontvangen is of aantallen respondenten die aangeven (nog) niet te weten of ze
dat andere vormen van zorg belangrijker zijn (geweest). Het is behoefte hebben aan deze zorgvormen. In de toekomst zouden de
onbekend op basis waarvan door respondenten werd geselecteerd behoeften aan deze zorgvormen nog wel kunnen ontstaan,
welke vormen het belangrijkst zijn (geweest), maar het kan zijn dat waardoor de zorgvraag in potentie hoger is dan op basis van dit
dit de vormen van zorg zijn (geweest) waar men zelf het meeste te onderzoek te concluderen is.
delen heeft over hoe de zorg werd ervaren, bijvoorbeeld door

Overwegingen bij enkele bevindingen
Behoefte aan genitale chirurgie naar genderidentiteit:

Wachttijden:

Genitale chirurgie is vaker relevant voor transvrouwen (74%) dan In dit rapport zijn enkel de wachttijden weergegeven zoals naar de
voor transmannen (39%). Gynaecologische of genitale chirurgie voor respondenten is gecommuniceerd en geeft aan hoe de
transmannen is juist de zorgvorm waarbij het vaakst wordt respondenten dit zelf ervaren. Deze ervaren wachttijd kan afwijken
aangeven dat zij nog niet weten of zij dit wel willen. 27% van de van de actuele wachttijden die door zorgaanbieders aangegeven
transmannen weet nog niet of zij gynaecologische chirurgie willen worden. Voor de actuele wachttijden van zorgaanbieders verwijzen
en 35% weet nog niet of zij genitale chirurgie willen.

we naar de voortgangsbrief van de Kwartiermaker Transgenderzorg.
Bij transvrouwen is het percentage dat nog niet weet of zij genitale Het kan zijn dat voor de zorgaanbieder de wachttijd pas begint na
chirurgie wensen 15%. Het verschil zal komen doordat er bij genitale een verplicht onderzoek of nadat een verwijsbrief is opgestuurd.
chirurgie voor transmannen verschillende opties zijn om uit te Deze formele wachttijd kan dus korter zijn dan de periode die een
kiezen. Daarnaast komen hierbij veel complicaties voor, zijn vaak respondent wacht vanaf bijvoorbeeld het gesprek met de huisarts
meerdere operaties nodig en resultaten zijn nog niet zo dat dit voor waarin besloten werd tot doorverwijzing.
iedereen voldoet aan de behoeften.

Vaak is aangegeven dat men (heel) veel last ervaart van wachttijden.
Het laagste is dit bij puberteitsremming. Mogelijk komt dit omdat
hier een verschil zit tussen de groep die op dit moment de
puberteitsremming al nodig heeft door de start van de puberteit en
de groep waarbij de puberteit nog niet van start is gegaan.

Conclusies bij de bevindingen uit het onderzoek
Doelstelling 1: Meten van ervaringen van mensen die tussen 2017 en 4.
2019 transgenderzorg hebben ontvangen, per zorgvorm en/of
zorgaanbieder.
1.

Het totaal aantal respondenten (1237) is aanzienlijk hoger dan
verwacht op basis van eerder vergelijkbaar onderzoek. Zeker gezien
de zeer uitgebreide vragenlijst (die vaak meer dan 30 minuten tijd
kostte om in te vullen) geeft dit een indicatie van het belang dat de
transgender-community hecht aan goede transgenderzorg en de wil
om daar met het beantwoorden van de vragenlijst aan bij te dragen.

2.

De grote proportie aan transmannen in ons onderzoek lijkt de
ontwikkeling van de relatieve stijging van het aantal transmannen
ten opzichte van transvrouwen te onderstrepen. Ook is er een groot
aandeel non-binaire personen en andere genderidentiteiten in onze
populatie aanwezig. Dit onderstreept een ontwikkeling die we
5.
breder waarnemen.

3.

De meningen over het nut en wenselijkheid van de diagnostiek
verschillen sterk. Voor sommigen droeg het bij aan het eigen
proces, anderen deden het enkel om toegang tot andere zorg te
6.
krijgen maar vonden dit niet een probleem, terwijl een groep dit
wel een probleem vindt.

De tevredenheid over de verschillende vormen van zorg die worden
geboden is over het algemeen groot. Respondenten ervaren over
het algemeen een grote betrokkenheid en een respectvolle
benadering van de zorgprofessionals. Verbetering is met name
mogelijk bij aspecten van zorg die samenhangen met onderlinge
samenwerking en afstemming tussen zorgaanbieders (zoals
informatieoverdracht of niet telkens het hele verhaal hoeven te
vertellen). Tevredenheid over psychologisch diagnostisch onderzoek
is voldoende, maar met name op aspecten van het zorgproces
duidelijk lager dan het gemiddelde over alle zorgvormen. Daarbij
valt op dat men het minst tevreden is over de duur van het traject
(ruim 30% is hierover ontevreden). Het duurt voor veel mensen te
lang of men vindt het überhaupt onnodig om een diagnose te
krijgen, vanuit een overtuiging zelf te moeten kunnen beschikken
over hun identiteit en geslacht.
Voor een (te) grote groep mensen die transgenderzorg ontvangen
maar daarnaast een bijkomende beperking of aandoening hebben,
wordt daar naar hun mening onvoldoende rekening mee gehouden
in de behandeling voor genderzorg.
Naasten werden in ongeveer 4 op 5 gevallen betrokken bij de zorg.
De tevredenheid over de betrokkenheid van naasten is vrij hoog.

Conclusies bij de bevindingen uit het onderzoek
Doelstelling 2: Inzicht krijgen in behoeften van transgenders aan zorg
en begeleiding om de vraag naar genderzorg in Nederland te duiden.
7.

8.

9.

geleverd kan worden.
10. Het valt op dat non-binaire respondenten vaak een andere
zorgbehoefte hebben dan transmannen of –vrouwen. Zo hebben zij
vaker geen behoefte aan bijvoorbeeld chirurgische ingrepen of
puberteitsremming. De groep non-binaire transgenders behoeft
meer maatwerk in zorg. Dit is een groeiende groep met behoeften
die zich op punten onderscheiden van andere groepen.

Er zijn grote verschillen in behoeften aan zorg per persoon. Dat
komt doordat er veel verschillende genderidentiteiten zijn, met nog
meer verschillende transitiewensen. Op allerlei punten (rol van
naasten, diagnostiek, psychologische zorg, somatische en
chirurgische zorg) wordt de behoefte aan maatwerk genoemd en
wordt het als belangrijk gezien om aan te sluiten bij de specifieke
vragen en behoeften die bij het individu spelen. Het zou dus
11. Bij vrijwel alle zorgvormen kan de nazorg volgens respondenten
kunnen dat tevredenheid over deze vormen van zorg afhangt van in
beter. Dit onderdeel scoort bij de meeste zorgvormen lager wat
hoeverre de huidige zorg aansluit bij de behoeften van het individu.
betreft tevredenheid dan de andere onderdelen waar
respondenten op bevraagd zijn. Met nazorg doelen we bijvoorbeeld
Psychologisch diagnostisch onderzoek om toegang te krijgen tot
op begeleiding na ingrijpende behandelingen en de lichamelijke,
medische zorg is de meest ontvangen en gewenste vorm van zorg.
psychische en sociale consequenties die behandelingen kunnen
Uit de toelichtingen blijkt echter ook dat dit vaak als een
hebben.
noodzakelijke maar onnodige stap in het proces wordt gezien, én
dat de duur van het traject als te lang wordt ervaren.
Er is behoefte aan snellere toegang tot endocriene zorg.
Respondenten wachten vaak 1,5 jaar of langer, wat een grote
impact kan hebben (zowel in de ontwikkeling van het lichaam als
psychisch). Ook geven respondenten aan dat ze vaak ver moeten
reizen voor endocriene zorg. Men wenst dat de zorg dichter bij huis

Conclusies bij de bevindingen uit het onderzoek
Doelstelling 3: Duiden van specifieke knelpunten op basis van 14. Duidelijkheid over wat er qua zorg mogelijk is, en maatwerk bieden
ervaringen en behoeften, om het toekomstige aanbod van genderzorg
die aansluit bij de wensen en behoeftes van individuen zijn
in Nederland te kunnen verbeteren.
belangrijke thema’s voor verbetering van de transgenderzorg.
Daarnaast is meer aandacht voor de behoeften en behandelkeuzes
van non-binaire personen gewenst. Ook wat betreft de nazorg en
12. Voor de meest gebruikte vormen van zorg zijn het Amsterdam UMC
het beter coördineren van het zorgtraject (bv. met een vast
en in mindere mate Stepwork veruit de grootste aanbieders. Het
contactpersoon) is verbetering mogelijk.
onderstreept de concentratie van zorg bij slechts enkele aanbieders
die we de afgelopen jaren hebben gezien. De tevredenheid met het
zorgaanbod is over het algemeen juist bij de grote aanbieders wat 15. Wachttijden worden voor elke vorm van zorg door het merendeel
lager dan bij de overige (kleinere) zorgaanbieders. Het aantal
van de respondenten als (te) lang ervaren en mensen ervaren (heel)
(netwerken van) aanbieders van transgenderzorg groeit, en die
veel last van deze wachttijd.
ontwikkeling is wenselijk gezien de behoefte aan maatwerk bij
zorgvragers. Juist op zaken die te maken hebben met onderlinge
16. Het effect van het lang moeten wachten op het dagelijks leven en
samenwerking van zorgverleners (zoals informatieoverdracht,
hoe men er mee om kan gaan loopt sterk uiteen, maar vaak komen
verwijzingen of telkens hetzelfde verhaal moeten vertellen) is
termen als depressiviteit en suïcidaliteit voor in de toelichtingen die
verbetering mogelijk.
mensen geven bij hoe het wachten wordt ervaren. Dit geldt met
name
voor
psychologisch
diagnostisch
onderzoek
en
13. Er is op dit moment veel onduidelijkheid over de vergoedingen en
puberteitsremming. De urgentie om het probleem van de
kosten. Dit ligt aan het moeilijk kunnen vinden van informatie,
wachttijden in de genderzorg op te lossen is daarmee groot. Het
tegenstrijdigheid of vaagheid van informatie die beschikbaar is,
verkleinen van wachtlijsten en het inkorten van wachttijden kan
waardoor het voor veel respondenten onduidelijk is welke
potentieel een hoop leed besparen, transities kwalitatief
verzekering nodig is en welke zorg dan uiteindelijk vergoed wordt.
verbeteren en zelfs levens redden.

Aanbevelingen voor verbetering van de zorg en meer kennis
Op basis van dit onderzoek en onze overwegingen en conclusies daarbij,
komen we tot de volgende aanbevelingen:

mensen die de zorg vragen.
a.

17. Blijf grote prioriteit geven aan het terugdringen van de wachttijden. De
gevolgen van het te lange wachten op met name psychologische zorg
zijn groot en niet acceptabel.
a.

b.

c.

Het ministerie van VWS en de zorgverzekeraars hebben de
urgentie van dit punt reeds enige tijd onderkend. Het is de reden
waarom de Kwartiermaker Transgenderzorg is aangesteld. Het
onderzoek maakt het belang van deze extra aandacht voor de
transgenderzorg overtuigend duidelijk.
Gemeenten en zorgverzekeraars moeten nog meer zorg inkopen.
Daarnaast zullen zorgaanbieders nog beter samen moeten
werken om de doorstroming in de zorg sneller te laten verlopen.
Daarnaast moet er bij zorgaanbieders nadrukkelijker worden
gekeken of met name het psychologisch diagnostische traject kan
worden ingekort, zeker voor groepen waarbij snel kan worden
vastgesteld dat dit geen risicogroepen zijn. Een korter traject kan
de tevredenheid van patiënten vergroten.

18. Werk aan meer zorg op maat. De zorg voor transgenders in Nederland
is over het algemeen van hoge kwaliteit, maar er is verbetering
mogelijk in het bieden van zorg gevormd naar de wensen van de

b.

Zorgaanbieders kunnen zich met name verbeteren als het gaat
om
o

Onderlinge samenwerking en afstemming (zoals het beter
uitwisselen van patiëntinformatie);

o

Nazorg bieden;

o

Rekening houden met overige relevante aandoeningen en
beperkingen;

o

Rekening houden met de behandelbehoeften van
specifieke groepen, zoals non-binaire personen, maar ook
van individuen zelf.

Er is een somatische zorgstandaard opgesteld die rond het
verschijnen van dit onderzoek gepubliceerd zal worden.
Daarnaast heeft de Kwartiermaker een handreiking voor
netwerksamenwerking in de transgenderzorg geschreven. Beide
zijn instrumenten om te komen tot betere zorg in samenwerking.
Zorgaanbieders moeten met deze instrumenten aan de slag.

Aanbevelingen voor verbetering van de zorg en meer kennis
19. Creëer meer overzicht en duidelijkheid over de zorg die
beschikbaar is, wat daarvan precies verzekerd is en wat niet.
a.

a.

Dergelijk onderzoek zou door academische kenniscentra,
patiëntenorganisaties maar ook door zorgverzekeraars of
gemeenten gefaciliteerd kunnen worden. Het doel is te
voorkomen dat kwetsbare groepen ten onrechte geen
passende zorg ontvangen.

Op basis van de informatie van de Kwartiermaker over
wachttijden en het aanbod van zorg, en informatie die bij
patiënten organisaties en zorgverzekeraars aanwezig is,
kunnen patiënten organisaties en zorgverzekeraars nog meer
dan ze nu al doen een integraal overzicht bieden van het 21. Voer over twee à drie jaar een soortgelijk behoefte- en
beschikbare aanbod van zorg. Daarbij kan informatie over de
ervaringenonderzoek uit om inzicht te krijgen in hoe de
wachttijd en de wijze waarop de zorg is vormgegeven bij
behoeften en ervaringen van zorg zich de komende jaren
diverse aanbieders worden gegeven. Dit maakt het voor
ontwikkelen.
transgenders mogelijk betere keuzes te maken, meer zorg op
a. Een vervolgonderzoek kan opnieuw in opdracht of met
maat te kiezen en kan de spreiding van zorgvraag (van
medewerking van patiëntenorganisaties, zorgverzekeraars
aanbieders met lange wachttijden, naar aanbieders met
en/of overheden (het ministerie van VWS en gemeenten)
kortere wachttijden) bespoedigen.
plaats vinden. Belangrijk is dan ook te kijken in hoeverre de
recent geformuleerde zorgstandaarden nog voldoen.

20. Doe meer onderzoek naar de ervaringen en behoeften van
mensen, met name kwetsbare groepen, die nog teveel buiten
dit onderzoek vallen. Te denken valt met name aan
transgenderpersonen met een migranten achtergrond die niet
of nauwelijks aangehaakt zijn bij de zorg en mensen die aan
zelfmedicatie doen, zorg in het buitenland zoeken en (het
belang van) andere vormen waarin transgenders aan zorg,
steun of begeleiding komen.

•

Hier

Bijlage 1:
Tevredenheid per zorgvorm
In deze bijlagen worden alle zorgvormen opgenomen, ook al zijn ze eerder in het
rapport gepresenteerd. Ook de zorgvormen met een respondenten aantal (N) lager
dan 30 worden hier gepresenteerd.
In dit rapport zijn alleen bevindingen over zorgaanbieders beschreven waarbij het
aantal respondenten groter is dan 30 om voldoende robuuste resultaten te tonen.
We hebben ook informatie over de tevredenheid over zorgaanbieders waarbij het
aantal respondenten kleiner is dan 30 tot onze beschikking. Belanghebbende
partijen kunnen deze informatie op verzoek inzien. U kunt hiervoor contact
opnemen
met
Zorgvuldig
Advies
(via
het
contactformulier
op
www.zorgvuldigadvies.nl of maekestumpel@zorgvuldigadvies.nl).

Tevredenheidsscores lopen sterk uiteen, maar over het algemeen zijn respondenten tevreden
over de zorg die ze hebben ontvangen.
•

Respondenten zijn het vaakst tevreden over de bejegening
door hun zorgverlener(s), maar geven tegelijkertijd ook vaak
aan dat ze telkens hetzelfde verhaal moeten vertellen bij
verschillende zorgverleners binnen een organisatie.

•

Bij alle zorgvormen (met gemiddeld 30 of meer
respondenten op de tevredenheidsstellingen) scoorde de
stelling “De zorgverlener gaf voldoende tijd voor keuzes ten
aanzien van de behandeling” hoog. De hoogste score was bij
logopedie (94%), de laagste bij genitale chirurgie
(feminiserend). Voor deze zorgvorm gaf 68% aan het
(helemaal) eens te zijn met deze stelling.

•

Bij chirurgische zorgvormen zijn respondenten het vaak
(helemaal) eens met de stelling “de zorgverlener was
voldoende deskundig”. Dit geldt voor genitale chirurgie
(feminiserend) in 100% van de gevallen, voor 93% bij
gynaecologische chirurgie en borstverwijdering en voor 92%
van de respondenten bij aangezichtschirurgie.

•

Bij gynaecologische chirurgie geven respondenten slechts in
30% van de gevallen aan niet telkens hetzelfde verhaal te
hoeven vertellen binnen dezelfde organisatie. Bij logopedie is
dit in 88% van de gevallen zo. Hier wordt een patiënt
waarschijnlijk slechts door één behandelaar behandeld.

•

Bij psychologisch diagnostisch onderzoek zijn respondenten
het minst tevreden (in 44% van de gevallen) over nazorg na
afronding van de behandeling.

•

Bij aangezichtschirurgie had 92% van de respondenten een
vast contactpersoon tijdens de behandeling. Bij genitale
chirurgie (feminiserend) en bij borstverwijdering had
respectievelijk 57% en 60% een vast contactpersoon tijdens
de behandeling

Psychologisch diagnostisch onderzoek
Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav behandeling

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor psychologisch diagnostisch onderzoek
(N=219)*.

83%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

80%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

78%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

77%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.

71%

Altijd aangesproken /-gesch reven in correct geslacht

64%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

63%

Tevreden over informatie gedurende behand elin g

62%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

61%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

60%

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde behand elingen

57%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

54%

Tevreden over overnemen dos sier

52%

Tevreden over overdracht d ossier n aar andere zorgaan bieder

52%

Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij verschillend e
zorgverleners binn en organisatie

52%

Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep goed

50%

Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners waren
goed afgestemd

48%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

44%
0%

20%

40%

60%

80%

100%

Psychische zorg en begeleiding
Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

91%

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav behandeling

90%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

85%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

83%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

83%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

81%

Tevreden over informatie gedurende behand eling

80%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

79%

Altijd aangesproken /-geschreven in correct geslacht

75%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

75%

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde
behand elingen

73%

Tevreden over overnemen dos sier

69%

Tevreden over overdracht d ossier n aar andere zorgaan bieder

67%

Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep goed

65%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

59%

Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners
waren goed afgestemd

59%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

54%

Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij
vers chillende zorgverleners binnen organisatie

53%
0%

20%

40%

60%

80%

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor psychologische zorg en begeleiding (N=197)*.
De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

100%

Begeleiding bij coming out
Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

96%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

94%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

94%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

94%

Tevreden over informatie gedurende behand eling

94%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

92%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

92%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

92%

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav behandeling

92%

Tevreden over overd racht dossier naar andere zorgaan bieder

90%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

90%

Altijd aangesproken /-gesch reven in correct geslacht

90%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

89%

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde behand elingen

88%

Tevreden over overnemen dos sier

86%

Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners waren
goed afgestemd

79%

Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep goed

78%

Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij verschillend e
zorgverleners binn en organisatie

70%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor begeleiding bij coming out (N=41)*.
De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Maatschappelijk werk
Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde behand elingen

87%

Tevreden over overd racht dossier naar andere zorgaan bieder

85%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

85%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

83%

Tevreden over overnemen dos sier

80%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

79%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

78%

Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners waren
goed afgestemd

75%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

73%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

71%

Altijd aangesproken /-geschreven in correct geslacht

71%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

71%

Tevreden over informatie gedurende behand elin g

69%

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav behandeling

64%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

57%

Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep goed

56%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

55%

Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij verschillend e
zorgverleners binn en organisatie

54%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor maatschappelijk werk (N=12)*.
De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.
* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Seksuologische zorg/begeleiding
Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

87%

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav behandeling

85%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

85%

Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep goed

83%

Altijd aangesproken /-gesch reven in correct geslacht

80%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

79%

Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners
waren goed afgestemd

78%

Tevreden over informatie gedurende behand eling

75%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

73%

Tevreden over overdracht d ossier n aar andere zorgaan bieder

71%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

71%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

71%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

69%

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde
behand elingen

64%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

57%

Tevreden over overnemen dos sier

56%

Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij
vers chillende zorgverleners binnen organisatie

55%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

54%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor seksuologische zorg en begeleiding (N=17)*.
De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.
* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Puberteitsremming

Tevreden over informatie gedurende behand eling

93%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

86%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

86%

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav behandeling

86%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

85%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

83%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

81%

Tevreden over overnemen dos sier

79%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

74%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

72%

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde
behand elingen

71%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

70%

Altijd aangesproken /-geschreven in correct geslacht

66%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

65%

Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep goed

64%

Tevreden over overdracht d ossier n aar andere zorgaan bieder

62%

Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners
waren goed afgestemd
Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij
vers chillende zorgverleners binnen organisatie

60%
37%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor puberteitsremming (N=50)*.
De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.
* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Behandeling met (geslachts)hormonen
Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav
behand eling

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor behandeling met geslachtshormonen
(N=247)*.

81%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

78%

Altijd aangesproken /-geschreven in correct geslacht

77%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

77%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

76%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

72%

Tevreden over informatie gedurende behand elin g

71%

Tevreden over overnemen dos sier

70%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

69%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

69%

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde
behand elingen
Tevreden over overd racht dossier naar andere
zorgaanbieder

63%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

61%

De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.
* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

67%

Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep
goed
Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners
waren goed afgestemd

60%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

58%

61%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

54%

Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij
vers chillende zorgverleners binnen organisatie

49%
0%

20%

40%

60%

80%

100%

Ontharing

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

95%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

92%

Altijd aangesproken /-geschreven in correct geslacht

87%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

84%

Tevreden over informatie gedurende behand elin g

82%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

81%

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav
behand eling
Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde
behand elingen

80%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

78%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

76%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

73%

80%

Tevreden over overnemen dos sier

69%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

68%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling
Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij
vers chillende zorgverleners binnen organisatie
Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners
waren goed afgestemd
Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep
goed
Tevreden over overd racht dossier naar andere
zorgaanbieder

58%
58%
50%
41%
30%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor ontharing (N=58)*.
De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.
* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Borstverwijdering

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

93%

Tevreden over overn emen dos sier

91%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

91%

Altijd aangesproken /-gesch reven in correct geslacht

90%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

88%

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav
behand eling

85%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

84%

Tevreden over overdracht d ossier n aar andere
zorgaanbieder
Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde
behand elingen

80%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

78%

Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep
goed

78%

Tevreden over informatie gedurende behand elin g

78%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

78%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

78%

Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners
waren goed afgestemd
Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij
vers chillende zorgverleners binnen organisatie

80%

72%
66%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

62%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

60%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor borstverwijdering (N=59)*.
De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.
* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Aangezichtschirurgie

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

92%

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav
behand eling

92%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

92%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

92%

Altijd aangesproken /-geschreven in correct geslacht

92%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

85%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

85%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

77%

Tevreden over overd racht d ossier n aar andere
zorgaanbieder
Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep
goed
Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners
waren goed afgestemd

75%
75%
75%

Tevreden over informatie gedurende behand elin g

69%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

67%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

64%

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde
behand elingen

62%

Tevreden over informatievoorziening vooraf
Tevreden over overnemen dos sier
Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij
vers chillende zorgverleners binnen organisatie

54%
50%
43%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor aangezichtschirurgie (N=11)*.
De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Logopedie
Altijd aangesprok en/-geschreven in correct geslacht

98%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

96%

Zorgverlener nam voldoende tijd voor mij

96%

Tevreden over informatie gedurende behandel ing

96%

Ik had een vaste contactpersoon tijdens hele traject

96%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke
situatie
Zorgverlener gaf voldoende tijd voor keuzes tav
behandeling

De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.

94%
94%

Tevreden over overnemen dossier

92%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

92%

Zorgverlener liet behandeling aansluiten bij behoeften

92%

Tevreden over overdracht dossier naar andere
zorgaanbieder

92%

Tevreden over nazorg na afronding behandel ing

89%

Hoefde niet telkens zelfde verhaal te vertel len bij
verschillende zorgverleners binnen organisatie
Zorgverlener voldoende desk undig mbt
transgenderzorg
Doorverwijzing van deze naar andere aanbieder
verliep goed
Zorgverlener gaf voldoende invloed op volgorde
behandelingen

88%
88%
87%
84%

Tevreden over informatiev oorziening vooraf
Behandelingen/adviezen van verschi llende
zorgverleners waren goed afgestemd

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor logopedie (N=38)*.

83%
70%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Feruliteitszorg
Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav
behand eling

89%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

89%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

89%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

83%

Tevreden over informatie gedurende behand elin g

83%

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde
behand elingen

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor fertiliteitszorg (N=15)*.
De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.

80%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

74%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

73%

Tevreden over overnemen dos sier

70%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

68%

Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep
goed
Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners
waren goed afgestemd

64%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

63%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

63%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

61%

Altijd aangesproken /-geschreven in correct geslacht

59%

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

67%

Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij
vers chillende zorgverleners binnen organisatie
Tevreden over overd racht d ossier n aar andere
zorgaanbieder

50%
44%
0%

20%

40%

60%

80%

100%

Gynaecologische chirurgie
Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep goed

100%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

93%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

93%

Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

93%

Altijd aangesproken /-gesch reven in correct geslacht

93%

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde behand elingen

92%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

86%

Tevreden over informatie gedurende behand eling

86%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

85%

Beh an delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners waren
goed afgestemd

82%

Tevreden over overd racht dossier naar andere zorgaan bieder

80%

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav behandeling

79%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

79%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

77%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

77%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

71%

Tevreden over overnemen dos sier
Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij verschillend e
zorgverleners binn en organisatie

64%
30%
0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100%

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor gynaecologische chirurgie (N=13) *
De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

Genitale chirurgie (feminiserend)
Zorgverlener voldoende deskundig mbt transgend erz org

100%

Altijd aangesproken /-gesch reven in correct geslacht

100%

Zorgverlener nam vold oende tijd voor mij

86%

Tevreden over informatie gedurende behand elin g

86%

Tevreden over informatievoorziening vooraf

83%

Zorgverlener liet behandeling aan sluiten bij behoeften

75%

Zorgverlener gaf voldoen de in vloed op volgorde behand elingen

74%

Tevreden over overnemen dos sier

71%

Zorgverlener liet mij meebeslissen over behandeling

70%

Zorgverlener gaf voldoen de tijd voor keu zes tav behandeling

68%

Behan delin gen /adviezen van verschillen de zorgverleners waren
goed afgestemd

63%

Zorgverlener gaf advies/steun die ik nodig had

62%

Hoefde niet telkens z elfde verhaal te vertellen bij verschillend e
zorgverleners binn en organisatie

60%

Zorgverlener toonde belangstelling persoonlijke s ituatie

59%

Ik h ad een vaste contactpersoon tijdens hele traject

57%

Tevreden over overd racht d ossier n aar andere zorgaan bieder

55%

Doorverwijzing van dez e n aar andere aan bieder verliep goed

44%
0%

20%

40%

60%

80%

De scores zijn een samenvoeging van de percentages
respondenten dat antwoorde met “tevreden” en “zeer tevreden”.

* De N is een gemiddelde van het totaal aantal antwoorden per stelling, over alle
18 stellingen over tevredenheid bij deze zorgvorm.

78%

Tevreden over nazorg na afronding behandeling

In de grafiek hiernaast zijn de gemiddelde tevredenheidsscores
weergegeven voor genitale chirurgie (feminiserend) (N=20)*

100%