Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

418
Vragen van het lid Van Gerven (SP) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over misleidende reclame van e-sigaretten
(ingezonden 16 augustus 2019).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 18 oktober 2019). Zie ook Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar
2018–2019, nr. 3836.
Vraag 1
Wat is uw reactie op het nieuwsbericht «E-sigaretten puur natuur? Misleidende reclame maakt neutrale verpakking noodzakelijk»?1
Antwoord 1
Ik heb het artikel gelezen en vindt het zorgelijk dat producten die schadelijk
zijn op een dergelijke manier worden aangeprezen.
Vraag 2
Onderschrijft u de conclusies uit een Amerikaans onderzoek waaruit blijkt dat
sigaretten als minder schadelijk worden beschouwd wanneer deze als
«milieuvriendelijk» en «natuurlijk» worden geframed?2
Antwoord 2
Ik kan mij voorstellen dat deze positieve termen kunnen leiden tot een
onterecht positief beeld van het product. Op grond van de Tabaksproductenrichtlijn mogen verpakkingen van tabaksproducten geen enkel element of
kenmerk bevatten dat de suggestie wekt dat een bepaald tabaksproduct
biologisch beter afbreekbaar is of andere milieuvoordelen heeft. De NVWA
houdt hier toezicht op. Wanneer de neutrale verpakking van tabaksproducten
en e-sigaretten in 2022 worden ingevoerd, is het helemaal niet meer
toegestaan om termen op de verpakking te plaatsen.

1

https://www.tabaknee.nl/nieuws/item/1787-e-sigaretten-puur-natuur-misleidende-reclamemaakt-neutrale-verpakking-noodzakelijk-1787
2
https://medicalxpress.com/news/2019–08-cigarettes-pro-environment.html

ah-tk-20192020-418
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

Vraag 3
Wat vindt u in het licht van bovengenoemd Amerikaans onderzoek dat
vapeshop Mr Joy – in Nederland een van de grote importeurs en verkopers
van e-sigaretten – in zijn online-shop reclame maakt voor e-sigaretten,
vloeistoffen en bijbehorende accessoires met plaatjes die een gezonde
leefstijl suggereren, reclame die op grond van de Tabaks- en rookwarenwet is
verboden?
Antwoord 3
De NVWA houdt toezicht op het reclameverbod, ook van online verkooppunten, en treedt op als overtredingen worden geconstateerd. Daarnaast werk ik
aan een pakket van maatregelen dat de aantrekkelijkheid van dampwaren
verder moet terugdringen. Zo zal het met de inwerkingtreding van het
uitstalverbod ook verboden worden dampwaren in online verkooppunten af
te beelden.
Vraag 4
Bent u bekend met de risico’s van e-sigaretten, zoals deze in genoemd
nieuwsbericht worden vermeld? Bent u het ermee eens dat de plaatjes die
een gezonde leefstijl suggereren niet alleen verboden maar ook ronduit
misleidend zijn? Wat bent u van plan hiertegen te doen?3
Antwoord 4
Ik ben bekend met de risico’s van e-sigaretten, het RIVM heeft hier in 2015
onderzoek naar gedaan. Uit dit onderzoek is gebleken dat de e-sigaret voor
een individuele gebruiker minder ongezond is dan een reguliere sigaret, maar
dat het gebruik van de e-sigaret wel degelijk schadelijke gevolgen kan hebben
voor de gezondheid. In het plenaire debat over de maatregelen uit het
preventieakkoord heb ik toegezegd opnieuw de schadelijkheid van de
e-sigaret te laten onderzoeken. Ik heb het Trimbos gevraagd om een recente
stand van zaken van de wetenschap te geven over onder meer de schadelijkheid van de elektronische sigaret. Dit onderzoek zal ik voor het einde van het
jaar met uw Kamer delen. Daarnaast vindt er op dit moment ook onderzoek
door het Trimbos en het RIVM plaats naar de berichtgeving vanuit de
Verenigde Staten over een mogelijk verband tussen ernstige longklachten en
het dampen van e-liquids. Klachten van de patiënten zijn zo ernstig dat
ziekenhuisopname, en soms ook beademing nodig is. De onderzoeksinstituten van de Amerikaanse federale overheid onderzoeken momenteel e-liquids
van patiënten met ernstige klachten. Het RIVM heeft contact met de Amerikaanse onderzoekers. De Nederlandse (long)artsen zijn alert op signalen van
gevallen van ernstige gezondheidsklachten in Nederland en hebben enkele
gevallen gemeld. De artsen onderzoeken momenteel het verband met
e-liquids en vergelijken het klinisch beeld van de patiënten met die in de VS.
Er is een netwerk ingericht dat momenteel signalen over ernstige gezondheidsklachten door e-sigaretten in Nederland verzamelt. Op deze manier
kunnen signalen over klachten zoals die in de VS goed opgepikt worden.
Indien er meer concrete informatie bekend is over de oorzaak van de klachten
onder Amerikaanse patiënten over en of dit overeenkomt met de Nederlandse
signalen zal ik uw Kamer hierover informeren. Reclame maken voor de
e-sigaret is alleen binnen speciaalzaken toegestaan, en daarbuiten niet. De
NVWA houdt hier toezicht op.
Vraag 5
Wat is uw mening over het onderzoek van het Trimbos-instituut waaruit blijkt
dat in 2017 méér scholieren van 12 tot en met 16 jaar wel eens een elektronische sigaret of shisha pen hebben gebruikt (28%) dan een gewone sigaret
(17%) en dat onder de 16-jarigen 36% al ervaring heeft met de e-sigaret?4

3

https://www.tabaknee.nl/nieuws/item/1787-e-sigaretten-puur-natuur-misleidende-reclamemaakt-neutrale-verpakking-noodzakelijk-1787
4
https://www.trimbos.nl/kennis/cijfers/alcohol-drugs-roken-scholieren

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

Antwoord 5
Ik vind het een zeer verontrustende ontwikkeling dat zoveel jongeren een
e-sigaret of sisha-pen uitproberen. Dit is de reden waarom in het Nationaal
Preventieakkoord is besloten een aantal maatregelen te treffen om het
gebruik en de zichtbaarheid van de e-sigaret te verminderen, zoals onder
andere de uitbreiding van het rookverbod met de e-sigaret, neutrale
verpakkingen en het uitstalverbod. In het streven naar een rookvrije generatie
is namelijk geen plek voor de e-sigaret.
Vraag 6 en 7
Wat vindt u van het feit dat de door TabakNee.nl onderzochte webshop die
e-sigaretten verkoopt geen systeem heeft waarmee de leeftijd van de klant
gecontroleerd kan worden terwijl dit wettelijk verplicht is? Wat bent u van
plan hieraan te gaan doen?
Klopt het volgens u dat niet alleen Mr Joy, maar meerdere online-webshops
van e-sigaretten niet checken of een koper 18 jaar of ouder is, zoals tijdens
het onderzoek van TabakNee.nl is gesignaleerd? Zo ja, wat gaat u hiertegen
ondernemen?
Antwoord 6 en 7
Het tabaks- en rook warenbesluit, Artikel 5.6, tweede lid stelt: «Een detaillist
die een tabaksproduct of aanverwant product aanbiedt voor binnenlandse
verkoop op afstand hanteert een leeftijdsverificatiesysteem dat op het tijdstip
van de verkoop vaststelt dat de consument de leeftijd van 18 jaar heeft
bereikt.» Veel websites maken gebruik van een leeftijdsvraag om op de
website te komen. Het toezicht op de naleving van de leeftijdsverificatie is
complex, omdat voor het constateren van een overtreding een testkoop
uitgevoerd moet worden. De NVWA is op dit moment bezig met het
ontwikkelen van een testkoopmethode met 17-jarigen. Ik zal uw Kamer hier
voor het einde van het einde van het jaar over informeren.
Vraag 8
Bent u, gezien de toename in het gebruik van de e-sigaret onder jongeren en
de wijze waarop de e-sigaret gepromoot wordt in aantrekkelijke verpakkingen,
het eens met Stichting Rookpreventie Jeugd dat niet alleen voor gewone
sigaretten, maar ook voor de e-sigaret een neutrale verpakking noodzakelijk
is?
Antwoord 8
Ik ben het met Stichting Rookpreventie Jeugd eens dat ook voor e-sigaretten
neutrale verpakkingen moeten worden ingevoerd. Daarom is in het preventieakkoord opgenomen dat in 2022 neutrale verpakkingen voor e-sigaretten
worden ingevoerd.
Vraag 9
Vindt u in dit licht het standpunt uit het Nationaal Preventieakkoord om
eventueel in 2022 plain packaging voor e-sigaretten in te voeren niet veel te
laat, gezien de ervaringen in de VS waar onder scholieren een ware
nicotine-epidemie is uitgebroken dankzij e-sigaret Juul?5 6
Antwoord 9
In het Nationaal Preventieakkoord is besloten een pakket aan maatregelen te
treffen om het gebruik en de zichtbaarheid van de e-sigaret te verminderen
(zie ook mijn reactie op vraag 5). Ik zie op dit moment geen noodzaak om dit
te vervroegen.

5

6

https://www.tabaknee.nl/nieuws/item/1732-overheid-treedt-niet-op-tegen-illegalenicotinebom-juul
https://www.volkskrant.nl/nieuws-achtergrond/verboden-e-sigaret-juul-gewoon-te-koop-in-dewinkel~b0779652/?referer=https%3A%2F%2Fwww.tabaknee.nl%2Fnieuws%2Fitem%2F1732overheid-treedt-niet-op-tegen-illegale-nicotinebomjuul&utm_campaign=shared_earned&utm_medium=social&utm_source=email

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3

Vraag 10
Wat vindt u van de constatering van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid
en Milieu (RIVM) dat vrijwel alle e-sigaretten die Mr Joy en andere webshops
verkopen lekkere, zoete smaakjes hebben die tieners kunnen verleiden om
deze vorm van nicotine tot zich te nemen in het licht van de wettelijke
bepalingen dat aan gewone sigaretten geen smaakstoffen mogen worden
toegevoegd?7
Antwoord 10
Ik ben bekend met het onderzoek van het RIVM naar de aantrekkelijkheid van
e-sigaretten. Daaruit blijkt dat smaakstoffen belangrijk zijn voor consumenten
van de e-sigaret en dat de uitgebreide keuze aan smaken, met name de zoete
en fruitige, bijdragen aan de aantrekkelijkheid van e-sigaretten voor jongeren.
Op dit moment zijn de verschillende smaken e-liquids toegelaten, maar er is
een mogelijkheid opgenomen in de Tabaksproductenrichtlijn om smaken voor
de e-sigaret op nationaal niveau te verbieden. Alleen Hongarije heeft hiervan
gebruik gemaakt. Zoals in het antwoord op vraag 4. is toegezegd komt het
Trimbos voor het einde van dit jaar met stand van zaken van de wetenschap
over e-sigaretten. De rol van de e-sigaret als mogelijk opstapproduct zal hier
ook in worden meegenomen.
Vraag 11
Is het niet opvallend dat, anders dan bij tabak, de gezondheidswaarschuwingen op e-sigaretten beperkt blijven tot «Dit product bevat de zeer verslavende
stof nicotine. Het gebruik ervan wordt afgeraden voor niet-rokers», terwijl uit
onderzoek blijkt dat bijvoorbeeld de kans op een beroerte of hartinfarct fors
toeneemt, 29% respectievelijk 25%, bij het gebruik van de e-sigaret? Bent u
het met Stichting Rookpreventie Jeugd eens dat daarvoor gewaarschuwd
moet worden op de verpakkingen van e-sigaretten? Zo nee, waarom niet?8
Antwoord 11
In de Europese Tabaksproductenrichtlijn is de bovengenoemde gezondheidswaarschuwing op dit moment de enige verplichte gezondheidswaarschuwing
voor de e-sigaret. Op dit moment laat ook de Europese Commissie onderzoek
uitvoeren naar de schadelijkheid van de e-sigaret. Dit onderzoek zal eind 2020
worden opgeleverd. Mochten de uitkomsten leiden tot uitbreiding van de
maatregelen op het gebied van de e-sigaret, dan zal dit worden meegenomen
in de evaluatie van de Tabaksproductenrichtlijn die in 2021 zal plaatsvinden.
Vraag 12
Op welke wijze denkt u in Nederland Amerikaanse toestanden rondom de
e-sigaret te kunnen voorkomen, dit in het licht van de ernstige bedreiging
voor de volksgezondheid die de e-sigaret kan opleveren en het feit dat uit
onderzoek blijkt dat er aanwijzingen zijn dat de e-sigaret een stepping stone
kan zijn naar het gebruik van gewone sigaretten?9
Antwoord 12
Zoals in het antwoord op vraag 5 is aangegeven nemen we verschillende
maatregelen om het gebruik en de zichtbaarheid van de e-sigaret te
verminderen. Daarnaast is er de afgelopen jaren al een aantal maatregelen
genomen en zijn er strenge eisen vastgelegd in de Tabaksproductenrichtlijn.
Eén daarvan is de toegestane nicotinegehalte in vloeistoffen voor de
e-sigaret. De toegestane hoeveelheid ligt in de VS bijna drie keer zo hoog als
in de Europese Unie. Daarnaast wordt er in de Verenigde Staten veel reclame
gemaakt voor de e-sigaret richting jongeren, bijvoorbeeld via sociale media.
Dit is in Nederland verboden in verband met ons strikte reclameverbod voor
tabaksproducten en de e-sigaret.

7

https://www.rivm.nl/nieuws/aantrekkelijkheid-e-sigaret-in-kaart-gebracht
https://www.abstractsonline.com/pp8/#!/4715/presentation/10365. Electronic Cigarette Use is
Associated With a Higher Risk of Stroke.
9
https://www.researchgate.net/publication/
306017505_Is_vaping_a_gateway_to_smoking_A_review_of_the_longitudinal_studies
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

4