Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

27 565

Alcoholbeleid

Nr. 97

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES EN VAN JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 2 oktober 2009
Tijdens het Algemeen Overleg op 22 mei 2008 (Kamerstuk 27 565, nr. 71)
met uw Kamer over de hoofdlijnenbrief alcoholbeleid van 20 november
2007 (Kamerstuk II 2007/08, 27 565, nr. 35) heeft de minister van BZK u de
toezegging gedaan een verkenning uit te voeren naar de mogelijkheden
voor de inzet van blaastesten in de openbare ruimte en uw Kamer te informeren over de uitkomsten. Bijgaand zenden wij u mede namens de ministers van VWS en voor Jeugd en Gezin deze verkenning.
Uit de verkenning blijkt dat verplichte blaastesten in de openbare ruimte
alleen in het belang van de verkeersveiligheid kunnen worden toegepast
op basis van de Wegenverkeerswet, de Scheepvaartverkeerswet, de Wet
luchtvaart en de Spoorwegwet. Daarnaast kunnen in het particuliere
domein vrijwillige blaastesten worden ingezet, bijvoorbeeld bij schoolfeesten en in horecagelegenheden. Het inzetten van verplichte blaastesten
om redenen van handhaving van de openbare orde, aanpak van overlast,
opsporing van strafbare feiten en het tegengaan van gezondheidsschade,
is op dit moment niet mogelijk. Het inzetten van verplichte blaastesten in
de openbare ruimte voor het tegengaan van alcoholmisbruik vereist een
wettelijke grondslag.
Alcoholmisbruik leidt tot overlast, criminaliteit en gezondheidsschade van
met name jongeren. Dit kabinet heeft diverse maatregelen genomen om
alcoholmisbruik aan te pakken zoals de voorstellen in het wetsvoorstel tot
wijziging van de Drank- en Horecawet (Kamerstukken II 2008/09, 32 022,
nrs. 2 en 3). Als aanvullende maatregel achten wij het noodzakelijk en
gewenst een wettelijke grondslag te treffen om alcoholmisbruik in de
openbare ruimte effectief aan te pakken met behulp van blaastesten. Al
eerder hebben wij het voornemen kenbaar gemaakt om bij geweldsdelicten het gebruik van alcohol als strafverzwarende omstandigheid aan
te merken. Onderzocht wordt of de inzet van blaastesten hierbij noodzakelijk is.

KST135569
0910tkkst27565-97
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 565, nr. 97

1

Het voornemen is de gemeenten in de Gemeentewet de bevoegdheid te
geven risicogebieden aan te wijzen waarbinnen, gedurende bepaalde
tijden, het gebruik van alcohol boven een bepaald alcoholpromillage
strafbaar is gesteld. Het zou dan moeten gaan om gebieden waar al langer
sprake is van ernstige overlast als gevolg van alcoholgebruik of waar
gevreesd wordt voor verstoring van de openbare orde. Een dergelijke
maatregel dient van toepassing te zijn op een ieder die zich bevindt in het
risicogebied. Met behulp van een blaastest wordt bepaald of het nader te
bepalen toegestane alcoholpromillage is overtreden. Voor het toepassen
van blaastesten in deze gebieden wordt een wettelijke grondslag in het
Wetboek van Strafvordering voorzien.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
G. ter Horst
De minister van Justitie,
E. M. H. Hirsch Ballin

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 565, nr. 97

2

VERKENNING BLAASTESTEN
Inleiding
Tijdens het algemeen overleg op 22 mei 2008 met de Tweede Kamer over
de hoofdlijnenbrief alcoholbeleid heeft de minister van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties toegezegd een verkenning uit te voeren naar
de mogelijkheden voor de inzet van blaastesten bij de aanpak van alcoholmisbruik. De uitkomsten zijn in deze verkenning opgenomen.
Alcoholmisbruik leidt aantoonbaar tot overlast, criminaliteit en – vooral
voor jongeren – tot gezondheidsschade. Om deze gevolgen effectief aan
te kunnen pakken en waar mogelijk zelfs te kunnen voorkomen is het van
groot belang de oorzaak, het alcoholmisbruik zelf, aan te pakken. Dit
kabinet heeft al veel maatregelen genomen om alcoholmisbruik aan te
pakken; zie met name de hoofdlijnenbrief alcoholbeleid (Kamerstukken II
2007/08, 27 565, nr. 35), het onlangs ingediende voorstel van wet tot wijziging van de Drank- en Horecawet (Kamerstukken II 2008/09, 32 022) en de
reactie op de toename van uitgaansgeweld in Amsterdam die 19 augustus
jl. aan de Kamer is gezonden. Deze verkenning naar de mogelijkheden van
invoering van blaastesten kan worden gezien als een aanvulling op de
ingevoerde en reeds voorgestelde maatregelen.
Het afnemen van blaastesten op basis van vrijwilligheid vindt al plaats in
het particuliere domein, bijvoorbeeld bij schoolfeesten en in horecagelegenheden. Op deze wijze kan personen die al (te) veel hebben
gedronken de toegang worden ontzegd of kunnen zij worden verwijderd.
Het kabinet juicht het gebruik van blaastesten in dit soort gevallen toe.
Voor het verplicht afnemen van blaastesten van overheidswege in het
publieke domein bieden in de huidige wetgeving de Scheepvaartverkeerswet, de Wet luchtvaart, de Spoorwegwet en de Wegenverkeerswet
een grondslag. Het afnemen van de blaastesten op basis van deze wetten
geschiedt in het belang van de verkeersveiligheid en kan worden toegepast bij bestuurders en bij het veilig functioneren van bij deze vervoersmiddelen betrokken personen. Een blaastest en een eventueel daarop
volgende ademanalyse of een bloedtest, is een dwangmiddel dat ingrijpt
op de lichamelijke integriteit van de burger. Dit recht is gegarandeerd in
de artikelen 11 van de Grondwet en artikel 8 van het Europees Verdrag tot
bescherming van de Rechten van de Mens (EVRM). Inperking van grondrechten is aan strikte regels gebonden, waaronder verankering in een wet
in formele zin1 (zoals in de genoemde, met verkeersveiligheid samenhangende wetten) en vereisten van noodzakelijkheid en proportionaliteit. Op
deze eisen zal in de verkenning naar de mogelijkheden voor toepassing
van blaastesten worden ingegaan.

1

Het juridisch kader van de blaastesten is
opgenomen in de bijlage.

Bij het inventariseren van mogelijkheden voor een verruiming van de
inzet van blaastesten in het kader van de aanpak van alcoholmisbruik in
de openbare ruimte moet allereerst de vraag beantwoord worden voor
welk doel de blaastesten moeten kunnen worden ingezet. Daarbij kan
allereerst gedacht worden aan de handhaving van de openbare orde gelet
op de overlast die alcoholmisbruik met zich meebrengt. In de tweede
plaats kan gedacht worden aan het gezondheidsbelang van met name
jongeren gezien de gezondheidsschade die bij hen optreedt bij alcoholmisbruik. Tot slot kan de invoering van blaastesten wellicht nuttig zijn bij
strafrechtelijke handhaving, waar het gaat om (de hoge recidive bij)
delicten waarbij alcoholmisbruik een rol speelt. Hierna wordt ingegaan op
de mogelijkheden van invoering van blaastesten bij de drie genoemde
belangen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 565, nr. 97

3

Handhaving openbare orde en aanpak overlast
Er is overtuigend bewijs dat alcoholmisbruik een relatie heeft met overlast
en verloedering1. Alcoholmisbruik leidt vaak tot overtreding van gedragsregels en agressief gedrag. Onderzoek in de regio Zuid-Holland Zuid toont
aan dat bij meer dan de helft (54%) van de daders van vernielingen
alcohol een belangrijke oorzaak is. Een andere studie2 laat zien dat bijna
driekwart van de daders op het moment van agressief gedrag in het
uitgaanscircuit onder invloed is van alcohol. Er doen zich bovendien regelmatig nieuwe fenomenen voor, zoals het georganiseerd voorbereiden van
rellen waarbij er sprake is van doelbewust excessief alcohol- en cocaïnegebruik. Dit kabinet heeft als doelstelling de overlast en verloedering met
25% te laten afnemen. Een effectieve aanpak van overlast en verloedering
maakt het noodzakelijk ook het achterliggende alcoholmisbruik aan te
pakken.
Bij verstoring van de openbare orde door alcoholmisbruik is er al snel
sprake van strafbare feiten waartegen strafrechtelijk opgetreden kan
worden. Hierbij kan gedacht worden aan openbare dronkenschap, vernieling en overlast. Het alcoholgebruik kan in dat geval aangepakt worden in
een strafrechtelijk traject, waarbij de strafrechtelijke aanpak plaatsvindt in
het belang van de handhaving van de openbare orde. Op dit moment kan
dronkenschap alleen op basis van uiterlijke kenmerken worden aangenomen. Artikel 453 Wetboek van Strafrecht, bijvoorbeeld, heeft betrekking
op een «kennelijke staat van dronkenschap». Omdat teveel drinken niet
altijd tot uiting komt in uiterlijk vertoon («kennelijke staat van dronkenschap») – en dit is vooral bij jongeren het geval – blijft de kans groot dat
alcoholmisbruik leidt tot overlast zonder dat artikel 453 van het Wetboek
van Strafrecht kan worden toegepast.
Om overmatig alcoholgebruik als zodanig beter aan te kunnen pakken en
daarmee openbare ordeverstoringen en overlast te voorkomen en te
bestrijden kunnen niet zondermeer blaastesten worden ingezet. Een
blaastest is immers slechts een middel om overmatig alcoholgebruik aan
te tonen. Op het gebruik van blaastesten moet een vervolg komen zoals
strafbaarstelling. Hier zijn twee varianten denkbaar: algemene strafbaarstelling van alcoholgebruik boven een bepaald alcoholpromillage in het
Wetboek van Strafrecht en een bevoegdheid in de Gemeentewet tot
aanwijzing van gebieden waarbinnen strafbaarstelling van bepaald
alcoholgebruik mogelijk is.

1

Deze relatie is in diverse onderzoeken
aangetoond (bron: informatiesheet «Ontremd
en overmoedig» van het Trimbosinstituut (juli
2009, met verwijzing naar een aantal onderzoeken) In een onderzoek naar daders van
vernieling in Zuid-Holland Zuid (J. Verhoeven,
Vandalisme, «the coming out of the hotshots».
maart 2008, Erasmus Universiteit Rotterdam)
blijkt dat alcohol van grote invloed is op de
gepleegde vernielingen in de regio ZuidHolland Zuid.
2
Bieleman B, Maarsingh H, Meijer G, Ten Den
C: Aangeschoten wild: onderzoek naar
jongeren, alcohol, drugs en agressie tijdens
het uitgaan. Groningen, INTRAVAL, 1998.

De eerste variant betreft een wijziging van het Wetboek van Strafrecht
door algemene strafbaarstelling van alcoholgebruik boven een bepaald
alcoholpromillage op te nemen met de bevoegdheid dit te verifiëren door
middel van een blaastest, een ademanalyse en eventueel een bloedtest.
Deze variant stuit op een aantal bezwaren. Er zal – ook al is «het belang
van de openbare veiligheid» een van de in Artikel 8(2) EVRM genoemde
legitieme doelen op basis waarvan het recht op de eerbiediging van het
privéleven kan worden ingeperkt – aan de vereisten van noodzakelijkheid
(er is sprake van een dringende maatschappelijke behoefte) en proportionaliteit (de zwaarte van het middel moet passen bij het doel waarvoor het
middel wordt ingezet) moeten worden voldaan. Ook overwegingen van
effectiviteit en de relatie met andere instrumenten om overlast voor de
openbare orde door alcoholgebruik tegen te gaan, zouden hier moeten
worden meegenomen. Vastgesteld kan worden dat het zou gaan om een
brede maatregel: een verbod op alcoholgebruik boven een bepaald alcoholpromillage dat op elke plaats, voor iedereen en te allen tijde zou
gelden. Er hoeven geen aanwijzingen te zijn voor verstoring van de openbare orde. In dat licht is een algemene strafrechtelijke bepaling (een
verbod om zich onder invloed van alcohol – boven een bepaald promil-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 565, nr. 97

4

lage – in de openbare ruimte te begeven) en de invoering van het gebruik
van blaastesten als controlemiddel uit het oogpunt van bescherming van
de openbare orde niet makkelijk te rechtvaardigen. Daarbij komt dat een
dergelijke algemene strafbepaling moeilijk handhaafbaar is (er is geen
beperking naar plaats, tijd of persoon).
De tweede variant biedt een andere, meer gerichte aanpak van overlast
door overmatig alcoholgebruik: aan gemeenten zou in de Gemeentewet
de bevoegdheid gegeven kunnen worden om risicogebieden aan te wijzen
waarbinnen gedurende bepaalde tijden het gebruik van alcohol boven een
bepaald alcoholpromillage strafbaar is gesteld. Het zou dan moeten gaan
om gebieden waar al langer sprake is van ernstige overlast als gevolg van
alcoholgebruik. Dit sluit goed aan bij de problematiek van onder meer
uitgaansgebieden en evenementen. Een dergelijke maatregel zou van
toepassing moeten zijn op een ieder die zich bevindt in het risicogebied.
Voor het regelen van deze mogelijkheid zouden wederom de eisen van
artikel 8 EVRM en artikel 11 Grondwet gelden. Ook hierbij zou de
bevoegdheid om een blaastest, een ademanalyse en een bloedtest af te
nemen wettelijk geregeld moeten worden. Naast strafbaarstelling van een
bepaald alcoholpromillage zou hierbij overwogen kunnen worden om
andere maatregelen, zoals verwijdering uit het gebied, mogelijk te maken.
Deze aanpak zou aansluiten bij de huidige gemeentelijke praktijk waarbij
gebruik wordt gemaakt van artikel 2.4.8. van de model APV waarin is
opgenomen dat indien de vrees bestaat dat mensen hinderlijk gebruik van
alcohol zullen gaan vertonen op de openbare weg, het college van burgemeester en wethouders een bepaald gebied in de gemeente kan
aanwijzen waar het verboden is alcohol te nuttigen of aangebroken
flessen of blikjes bij zich te hebben. Gelet op de eisen van artikel 8(2)
EVRM zou deze regeling te rechtvaardigen zijn, omdat de inperking van
het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer naar plaats,
omstandigheden en tijd waar overmatig alcoholgebruik wordt verwacht,
zou kunnen worden toegespitst. De maatregel zou aansluiten bij het reeds
in gang gezette beleid waaronder de bevoegdheden voor gemeenten om
lokaal alcoholbeleid te ontwikkelen, bijvoorbeeld rond happy hours, prijsacties bij supermarkten en «Vroeg-op-stap». De gebiedsgebonden strafbaarstelling van het zich onder invloed van alcohol bevinden in de openbare ruimte zou dit probleem wegnemen. Deze strafbaarstelling zou een
aanvulling vormen op de strafbaarstelling van het bij zich hebben van
alcohol voor jongeren tot 16 jaar zoals wordt voorgesteld in het voorstel
van wet tot wijziging van de Drank- en Horecawet.
Gezondheidsbelang, met name van jongeren
Overmatig alcoholgebruik is zeer schadelijk, met name voor jongeren
omdat de hersenen tot de leeftijd van ongeveer 24 jaar nog in ontwikkeling zijn. Specifiek voor jongeren speelt daarnaast het probleem dat bij
hen moeilijk zichtbaar kan zijn wanneer zij te veel gedronken hebben. De
huidige mogelijkheid tot de inzet van blaastesten op basis van vrijwilligheid in het particuliere domein levert een goede bijdrage aan het tegengaan of opsporen van overmatig alcoholgebruik door jongeren. De
blaastesten kunnen hierbij leiden tot het weigeren van toegang tot een
gelegenheid of evenement of het niet schenken van alcohol waardoor
(verdere) gezondheidsschade wordt voorkomen.
Het verplicht stellen van blaastesten in de openbare ruimte vanuit het
gezondheidsbelang van jongeren zou tot doel hebben te achterhalen
welke jongeren te veel hebben gedronken, waarna zij verplicht naar hulpverlening worden doorverwezen. Dit zou, gelet op de artikelen 11 van de
Grondwet en 8 van het EVRM, een wettelijke grondslag vergen. Een
blaastest staat echter niet op zichzelf. Het is een middel om bijvoorbeeld

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 565, nr. 97

5

een strafbaar feit of de noodzaak van doorgeleiding naar de hulpverlening
aan te tonen. Dit zou strafbaarstelling van alcoholgebruik voor jongeren
boven een bepaald alcoholpromillage met als doel het tegengaan van
gezondheidsschade bij jongeren vergen. Uit een oogpunt van handhaving
zou op het weigeren van een blaastest een sanctie moeten worden
gesteld. Strafbaarstelling gekoppeld aan een verplichte doorverwijzing
naar de hulpverlening passen echter niet in het huidige gezondheidsstelsel waar uitgegaan wordt van het zelfbeschikkingsrecht van de patiënt.
Bovendien moet erop worden gewezen dat strafbaarstelling van een
bepaald alcoholpromillage gevolgen kan hebben voor de toegankelijkheid
van de hulpverlening. Het risico kan bestaan dat jongeren vanwege de
strafbaarstelling minder snel hulp zoeken als zij onwel zijn geworden na
het drinken van alcohol.1 Verder zal de relatie met andere bestaande en
nog in ontwikkeling zijnde instrumenten met betrekking tot de aanpak van
overmatig alcoholgebruik moeten worden bezien. In het onlangs ingediende voorstel van wet tot wijziging van de Drank- en Horecawet wordt
het aanwezig hebben van alcohol voor jongeren tot 16 jaar strafbaar
gesteld en wordt de sanctie op de verkoop van alcohol aan jongeren
aangescherpt. Het verkoopverbod aan minderjarigen zal verder strikter
worden gecontroleerd. Deze maatregelen hebben ook tot doel de toegang
tot alcohol door jongeren te bemoeilijken, en daarmee de kans op overmatig gebruik te doen verminderen – zonder echter het recht op bescherming van de persoonlijke levenssfeer te beïnvloeden.
Al met al rechtvaardigt het beoogde gezondheidsbelang om deze redenen
geen ingrijpende maatregel als strafbaarstelling van het zich in de openbare ruimte bevinden met een bepaald alcoholpromillage of doorgeleiding naar de hulpverlening, en het daarop controleren door middel
van verplichte blaastesten en stuit een dergelijke maatregel op bezwaren
in het licht van artikel 8 EVRM.
Aanvullende handhaving strafrecht
In de brief van 9 januari 2009 aan de Tweede Kamer «Geweld onder
invloed» over het onderzoek waarin in drie politieregio’s de relatie tussen
geweld en alcohol is aangetoond is aangekondigd dat de Minister van
Justitie zorg zal dragen voor een betere benutting van de bijzondere voorwaarden voor volwassenen en leerstraffen voor jongeren2, waarbij specifieke gedragsinterventies worden opgelegd die inspelen op het alcoholmisbruik. Om de inzet van gedragsinterventies te optimaliseren, bereiden
Justitie, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de politie een
landelijke registratie van alcoholgebruik bij geweldsdelicten voor. De
registratie biedt tevens een aanknopingspunt om het gebruik van alcohol
als strafverzwaringsgrond bij geweldsmisdrijven aan te merken. Nader
onderzocht wordt of voor de vaststelling van alcoholgebruik de inzet van
blaastesten noodzakelijk is.
Samenvatting: uitkomsten verkenning
•

•

1

Zie de brief van 30 september 2007 over
nadere uitwerking strafbaarstelling jongeren
(Kamerstukken II 2007/08, 27 565, nr. 75).
2
Kamerstukken II 2008/09, 27 565, nr. 83.

•

De blaastest is een (dwang)middel om te kunnen bepalen of er alcohol
is gebruikt. Voor de exacte bepaling van het alcoholgebruik is een
ademanalyse of een bloedtest op het politiebureau noodzakelijk.
De bevoegdheid om een blaastest, een ademanalyse of een bloedtest
af te nemen vereist een wettelijke grondslag omdat het een dwangmiddel is dat inperking van het recht op de onaantastbaarheid van het
lichaam betekent. Dit recht is opgenomen in artikel 11 van de
Grondwet en artikel 8 EVRM.
Op dit moment kunnen verplichte blaastesten in de openbare ruimte
alleen in het belang van de verkeersveiligheid worden toegepast op
basis van de Wegenverkeerswet, de Scheepvaartverkeerswet, de Wet
luchtvaart en de Spoorwegwet. Het om andere redenen (ten behoeve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 565, nr. 97

6

•

•

•

•

van gezondheidsbelangen, handhaving van openbare orde of opsporing van strafbare feiten) verplichten tot het afnemen van blaastesten
is op dit moment niet mogelijk.
Particuliere toepassingen van vrijwillige blaastesten zoals de inzet bij
uitgaansgelegenheden die gericht zijn op jongeren (zoals schoolfeesten, bepaalde horeca, evenementen) zijn mogelijk.
Het gebruik van een blaastest ter handhaving van de openbare orde
kan worden ingezet door strafbaarstelling van alcoholgebruik boven
een bepaald alcoholpromillage. Dit vereist een grondslag in een
formele wet. Hiervoor zijn twee varianten denkbaar. Een variant betreft
de aanpassing van het Wetboek van Strafrecht zodat niet alleen een
kennelijke staat van dronkenschap reden is om in te grijpen, maar ook
een te hoog alcoholpromillage. In deze variant zou een algemene
strafbaarstelling gelden zonder onderscheid naar leeftijd, plaats en tijd.
Een dergelijke bepaling is, gelet op de eisen gesteld in artikel 11
Grondwet en artikel 8 EVRM, niet goed te rechtvaardigen. Een andere
mogelijkheid voor het inzetten van verplichte blaastesten ter handhaving van de openbare orde betreft het door gemeenten aanwijzen van
risicogebieden waarbinnen, gedurende bepaalde tijden, het gebruik
van alcohol boven een bepaald alcoholpromillage strafbaar is gesteld.
Om gemeenten deze bevoegdheid te geven zou de Gemeentewet
moeten worden aangepast – dit voldoet wel aan de eisen in de
Grondwet en het EVRM; voor het toepassen van blaastesten in deze
gebieden wordt een wettelijke grondslag in het Wetboek van Strafvordering voorzien.
Het gebruik van een blaastest alleen in het belang van de gezondheid
van jongeren past niet bij het uitgangspunt van zelfbeschikkingsrecht
in de gezondheidszorg. Daarbij zijn er vraagtekens te plaatsen bij de
proportionaliteit en effectiviteit van de inzet van blaastesten vanuit het
oogpunt van de gezondheid.
De noodzaak van de inzet van een blaastest om te bepalen of bij
bepaalde delicten sprake is van alcoholgebruik, zodat alcoholgebruik
als strafverzwarende omstandigheid zou kunnen worden aangemerkt,
wordt nader onderzocht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 565, nr. 97

7

BIJLAGE

JURIDISCH KADER
Grondwet en Europees Verdrag van de Rechten van de Mens
(EVRM)
Een blaastest en daarop volgend onderzoek zoals een ademanalyse (en
indien nodig een bloedtest) is een dwangmiddel dat ingrijpt op de lichamelijke integriteit van de burger. Dit recht is gegarandeerd in de artikelen
11 Grondwet en 8 van het Europees Verdrag van de Rechten van de Mens
(EVRM).
Voor een beperking van het recht op onaantastbaarheid van het menselijk
lichaam gelden op grond van artikel 8 EVRM de volgende inperkingseisen:
a) De beperkende maatregel moet zijn voorzien bij «wet», die volgens het
EVRM overigens geen wet in formele zin hoeft te zijn, zolang de betreffende regeling maar kenbaar en toegankelijk is voor het publiek.
b) De beperking moet een in artikel 8 EVRM genoemd legitiem doel
dienen. Hierbij kan worden verwezen naar de aldaar genoemde
belangen betreffende de openbare veiligheid, de bescherming van de
gezondheid en het voorkomen van wanordelijkheden en strafbare
feiten.
c) De beperking moet noodzakelijk zijn in een democratische samenleving. Dit betekent onder andere dat er een dringende maatschappelijke
behoefte moet zijn voor de inzet van de beperkende maatregel,
alsmede dat de voorziene maatregel voldoet aan eisen van proportionaliteit (de maatregel dient in redelijke verhouding tot het doel te
staan) en subsidiariteit (voor de toepassing van de betreffende maatregel is geen ander en minder vrijheidsbeperkend alternatief mogelijk).
De inperking van het recht op de onaantastbaarheid van het lichaam zoals
in dit geval voorzien door de inzet van blaastesten, ademanalyse en/of
bloedtest, vereist een grondslag in de wet in formele zin, omdat dit recht
tevens is opgenomen in artikel 11 van de Grondwet.
Wegenverkeerswet (WVW)
Op dit moment is een verplichte blaastest in de openbare ruimte alleen
mogelijk in het kader van de verkeersveiligheid. Zo is artikel 8 van de
Wegenverkeerswet is het rijden onder invloed van alcohol en andere
middelen die het rijgedrag negatief kunnen beïnvloeden, strafbaar
gesteld: «Het is een ieder verboden een voertuig te besturen of als
bestuurder te doen besturen, terwijl hij verkeert onder zodanige invloed
van een stof, waarvan hij weet of redelijkerwijs moet weten, dat het
gebruik daarvan al dan niet in combinatie met het gebruik van een andere
stof – de rijvaardigheid kan verminderen, dat hij niet tot behoorlijk
besturen in staat moet worden geacht».
In artikel 160, vijfde lid, van de Wegenverkeerswet is de bevoegdheid
opgenomen om een blaastest af te nemen ter opsporing van de overtreding van het verbod om te rijden onder invloed van alcohol. Deze
blaastest is een controlemiddel dat op iedereen kan worden toegepast en
dat tot functie heeft om zogenaamde «schone rijders» te onderscheiden
van «rijders onder invloed». Het is aan de opsporingsambtenaren om te
bepalen wanneer dit onderzoek plaatsvindt, mits dit met redelijkheid en
zorgvuldigheid gebeurt. De bestuurder die ervan wordt verdacht in strijd
met artikel 8 WVW te hebben gehandeld (bijvoorbeeld op grond van de
afgenomen blaastest), is vervolgens verplicht om een ademanalyse te
ondergaan. Deze mag alleen worden afgenomen door daartoe aangewezen opsporingsambtenaren – die speciaal zijn opgeleid – en met
daartoe goedgekeurde apparatuur. Met de ademanalyse kan het alcoholpromillage worden bepaald. De blaastest is een (dwang)middel om te
beoordelen of er sprake is van een strafbaar feit (rijden onder invloed van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 565, nr. 97

8

alcohol). Het kan in het belang van de verkeersveiligheid worden ingezet
bij bestuurders van voertuigen, waartoe ook fietsers worden gerekend.
Artikel 453 Wetboek van Strafrecht (WvSr)
Het zich in kennelijke staat van dronkenschap op de openbare weg
bevinden is sinds 1 september 1886 strafbaar gesteld in artikel 453 WvSr.
Uit jurisprudentie blijkt dat onder «kennelijke dronkenschap» een zo
duidelijk zichtbare dronkenschap moet worden verstaan, dat daardoor aan
anderen aanstoot kan worden gegeven. Bepalend voor de strafbaarheid is
de kennelijkheid (zichtbaarheid) van de dronkenschap. De strafbaarstelling
betreft niet het gebruik van alcohol als zodanig, maar het overlastgevend
of liederlijk gedrag dat daarvan het gevolg is. Het alcoholpromillage is niet
van belang. Het gedrag zelf vormt immers de indicatie voor alcoholgebruik. De inzet van een blaastest is daarvoor niet nodig.
Artikel 426 WvSr
In dit artikel is het verbod opgenomen op verstoring van de openbare
orde of belemmering van het verkeer terwijl men in staat van dronkenschap verkeert. In dit artikel gaat het om het gedrag, niet om de dronkenschap zelf.
(Model) APV
In artikel 2.4.8. van de model APV is opgenomen dat indien de vrees
bestaat dat mensen hinderlijk gebruik van alcohol zullen gaan vertonen op
de openbare weg, het college van burgemeester en wethouders een
bepaald gebied in de gemeente kan aanwijzen waar het verboden is
alcohol te nuttigen of aangebroken flessen of blikjes bij zich te hebben. Er
moet aanleiding zijn om dat bepaalde gebied met die omvang aan te
wijzen. Voor dat gebied moet een gerechtvaardigde vrees bestaan voor de
aantasting van de openbare orde. Het is niet mogelijk onder deze condities het gebied van de gehele gemeente aan te wijzen. Aangezien het in
deze bepaling gaat om strafbaarstelling van het aantoonbaar nuttigen van
alcohol is de inzet van een blaastest hierbij niet aan de orde en juridisch
niet mogelijk.
Wetsvoorstel Drank- en Horecawet
In het voorstel tot wijziging van de Drank- en Horecawet, dat inmiddels
aan de Tweede Kamer is aangeboden, is een bepaling opgenomen waarin
het aanwezig hebben van alcohol op de openbare weg door jongeren tot
16 jaar strafbaar wordt gesteld. Om dit aan te kunnen tonen is een
blaastest niet nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 27 565, nr. 97

9