Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

30 597

Toekomst AWBZ

Nr. 372

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 september 2013
Op donderdag 5 september aanstaande vindt een debat plaats over
aanvullende diensten bij zorg in een instelling (Handelingen II 2012/13, nr.
107, debat over het bericht «Wasje doen 120 euro, ommetje 50 euro»). Dit
debat is in oktober 2012 aangevraagd naar aanleiding van onderzoek van
de Consumentenbond naar de informatievoorziening van instellingen
over de aanvullende diensten en de kosten daarvan. Dit voorjaar is
verzocht om in een brief in te gaan op onduidelijkheden over de eigen
betalingen in de AWBZ. Als voorbeeld is in oktober 2012 door mevrouw
Agema het maken van een ommetje genoemd. In deze brief ga ik
achtereenvolgens in op aanvullende diensten in relatie tot verzekerde
zorg, transparantie over aanvullende diensten, handhaving bij onterechte
bijbetalingen en op de zak- en kleedgeldregeling.
Aanvullende diensten en verzekerde zorg
Ik vind het onterecht dat cliënten bijbetalen voor diensten die bij het
verzekerd pakket horen. Het is zeker niet geoorloofd om cliënten te laten
bijbetalen voor zaken waarop zij aanspraak hebben. Bijbetaling voor de
gebruikelijke maaltijd of voor toiletpapier is niet toegestaan.
Er zijn ook zaken waarop evident geen verzekerde aanspraak is. Zo is een
knipbeurt bij de kapper voor eigen rekening. Het is toegestaan dat
aanbieders en cliënten afspraken maken over zaken buiten het verzekerd
pakket. Een extra pakket van diensten/producten is vrijwillig. Inhoud en
prijzen moeten wel van te voren duidelijk en zichtbaar zijn voor iedereen.
Extra diensten vallen onder het verzwaard adviesrecht van de
cliëntenraad.
Tussen evident verzekerde aanspraken en evident niet verzekerde
aanspraken ligt een gebied, waar discussies kunnen ontstaan over de
kwaliteit en intensiteit van de geboden diensten, zoals bij het maken van
een ommetje. Het is mijns inziens onmogelijk vraaggerichte zorg te

kst-30597-372
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 597, nr. 372

1

bieden als de inhoud van de zorg op centraal niveau tot in detail is
vastgelegd. Voorts is het in de zorg naar mijn mening cruciaal dat de
zorgaanbieder duidelijk is over hoe hij de zorg wil invullen en dat de cliënt
en zijn netwerk kunnen aangeven wat de verwachtingen zijn. Daarvoor
dient het gesprek over het zorgplan, waarin met de cliënt en zijn netwerk
over de mogelijkheden wordt gesproken en ook aan keuzes worden
voorgelegd. In het zorgplan worden concrete afspraken vastgelegd, ook
ten aanzien van wat binnen het verzekerd pakket valt en waarvoor
eventueel bijbetaald wordt.
Bij discussies over de kwaliteit en intensiteit van de geboden diensten ga
ik er van uit dat heel veel zaken zich «uitmiddelen» per cliënt of binnen
een instelling. Niet iedereen wil immers iedere dag een wandeling maken.
Met praktisch handelen en een cliëntgerichte houding kunnen veel
vraagstukken opgelost worden. Bovendien richten veel instellingen zich
op familie- en netwerkparticipatie, waarbij in dialoog met het netwerk
naar maatwerk wordt gezocht. Ik merk in werkbezoeken en in gesprekken
hoe groot de rol is van liefdevolle aandacht van familie en netwerk voor
het welbevinden en welzijn van hun dierbaren in instellingen.
Transparantie over aanvullende diensten
Een extra pakket van diensten/producten en prijzen moet dus wel van te
voren duidelijk en zichtbaar zijn voor iedereen. De verplichting tot
transparantie ten aanzien van aanvullende diensten maakt onderdeel uit
van de algemene leveringsvoorwaarden in de verpleging, verzorging en
thuiszorg. De NZa heeft onlangs aan VWS aangegeven dat alle concessiehouders actief volgen of de zorgaanbieders hun aanvullende diensten
plus tarieven duidelijk op de instellingswebsite vermelden. Sinds 2011 is
er een slag gemaakt: destijds was dit actief toetsen bij zeven concessiehouders aan de orde en bij zes concessiehouders nog niet.
Handhaving meldingen onterechte bijdragen
Over betalingen voor diensten die tot het verzekerde pakket behoren,
kunnen bewoners sinds mei 2011 melding doen bij de NZa. De NZa
onderzoekt en handhaaft indien nodig. Daarmee geef ik uitvoering aan de
moties Agema/Venrooy-Van Ark (Kamerstuk 30 597, nr. 171), Leijten
(Kamerstuk 30 597, nr. 192) en Gerbrands/Agema (Kamerstuk 30 597, nr.
194).
Vanaf 2011 heeft de NZa zeven aanwijzingen gegeven aan instellingen die
onterecht bijbetalingen vroegen. De betrokken instellingen hebben de
overtredingen gestaakt en benadeelde cliënten zijn gecompenseerd.
Sinds de intensieve handhaving neemt het aantal meldingen over
onterechte betalingen af:
1. In 2011 (eind mei – december) was er sprake van 60 meldingen en
zijn uiteindelijk drie aanwijzingen aan instellingen gegeven.
2. In 2012 was er sprake van 65 meldingen, 40 in de eerste helft van
2012 en 25 in de tweede helft en zijn vier aanwijzingen aan instellingen gegeven.
3. In 2013 (januari – augustus) zijn er 9 meldingen geweest.
Sinds begin 2013 geeft de NZa de bij haar ingediende meldingen door aan
het zorgkantoor. Mochten partijen er niet uitkomen, dan kan de NZa
alsnog handhaven.
De NZa heeft aangegeven dat geen van de meldingen douchebeurten
betrof. Vijf van de meldingen betrof ontspanningsactiviteiten. De concrete
vragen bij deze meldingen betroffen het vragen van een bijdrage voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 597, nr. 372

2

prijzen voor een bingo, de entree voor een pretpark en een hapje/drankje
in het pretpark. Bij deze meldingen was geen sprake van overtredingen.
Zak- en kleedgeldregeling
In discussies over aanvullende diensten wordt ook de relatie gelegd met
de zak- en kleedgeldregeling. De motie van de leden Leijten en Krol
(Kamerstuk 33 204, nr. 19) verzoekt de regering om een onderzoek naar de
realiteit van de huidige zak- en kleedgeldregeling en de inkomenspositie
van bewoners. De leden Leijten en Krol gaven in de motie aan dat er
financiële ruimte moet overblijven voor basale zaken als ontspanning,
kleding of lidmaatschappen. Op de uitvoering van deze motie zal ik
binnenkort nader ingaan met een brief over de invulling van maatregel 51
uit het Regeerakkoord («de intramurale bijdrage wordt verhoogd tot de
zak- en kleedgeldnorm»). Tevens zal ik de Kamer binnenkort informeren
over de besluitvorming en samenhang tussen de in het regeerakkoord
aangekondigde maatregelen rondom de Wtcg, de CER, de zak- en
kleedgeldnorm en de introductie van een maatwerkvoorziening op
gemeentelijk niveau.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M.J. van Rijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 30 597, nr. 372

3