Aan de orde is de voortzetting van de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van het Wetboek
van Strafrecht, het Wetboek van Strafvordering en
enige andere wetten ter verbetering van de
toepassing van de maatregel ter ontneming van
wederrechtelijk verkregen voordeel (verruiming
mogelijkheden voordeelontneming) (32194).
De algemene beraadslaging wordt hervat.
©
Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Dank voor de
gelegenheid dat wij vandaag kunnen spreken over het
wetsvoorstel tot verruiming van de voordeelontneming.
Ik stel het buitengewoon op prijs dat dit wetsvoorstel
met medewerking van alle fracties in de Kamer vandaag
op de agenda staat. Ik onderstreep ook het belang van
dit wetsvoorstel. Het was voorzien in het coalitieakkoord.
Ik merk dat de basisgedachten daarvan brede steun
hebben in de Kamer en door alle sprekers van vanmiddag worden gedeeld. Dat is waardevol omdat de
voordeelontneming een belangrijk instrument is voor een
effectieve bestrijding van de criminaliteit. Het is immers
de bedoeling dat de economische basis van criminele
activiteiten en de voorzetting daarvan wordt aangetast
door het ontnemen van wederrechtelijk verkregen
voordeel. Daarom heb ik bij de indiening van dit
wetsvoorstel gezegd dat wij hiermee niet alleen de
spelers willen pakken, maar dat ook het spel uit moet
zijn. De beste kansen daarop creëren wij door het
ontnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel.
Op dit terrein zijn er al grote stappen gezet. Het lijkt
mij goed om even met een enkel woord stil te staan bij
de context waarin het wetsvoorstel moet worden bezien.
Sinds 2007 wordt er hard gewerkt aan het verhogen van
de capaciteit en de financiële expertise bij de politie en
het Openbaar Ministerie. In deze kabinetsperiode is ook
stevig ingezet op een intensivering van de feitelijke
inspanning op dit terrein, die is gericht op het afnemen
van criminele winsten. Het doel daarvan was om een
omslag te bewerkstelligen in de manier waarop wordt
gedacht over de bestrijding van criminaliteit met
financiële motieven en economische effecten, die leiden
tot voortgezette criminaliteit. Daarom is de vroege
betrokkenheid van financieel rechercheurs en ontnemingsofficieren in de procedure en het onderzoek, in het
middelpunt geplaatst. Dat valt terug te zien in de
toenemende aandacht voor alternatieve mogelijkheden
om criminele winsten af te nemen. Ik wijs op de
bijkomende straf van verbeurdverklaring, waarvan het
bereik door dit wetsvoorstel wordt verruimd. Als gevolg
van die verbeteringen zien wij een voortdurende
stijgende lijn in de opbrengst van de ontneming van
criminele winsten en voordelen.
De heer Van Haersma Buma riep in herinnering dat de
eerste regeling daarvoor tot stand is gekomen in 1993. In
2008 werd ruim 23,4 mln. ontnomen. In 2009 zaten wij al
op 39 mln. Als wij daar de bedragen van verbeurdverklaringen bij optellen, dan kunnen wij voor 2009 een bedrag
van 50 mln. noteren. Daarnaast ligt er een aanzienlijk
bedrag aan conservatoir beslag. Dat wekt verwachtingen
voor de toekomst. Ik zeg dat mede naar aanleiding van
de opmerking van de heer Teeven over een onderdeel
van de ontnemingen in het afgelopen jaar. Daar staan

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

verscheidene andere ontnemingen naast. Ik hoop dat dit
proces zal voortgaan in de komende tijd. Wij zijn dus op
weg in de goede richting. Dit wetsvoorstel ondersteunt
die ontwikkeling door de wijzigingen zo goed mogelijk
op de praktijk te laten aansluiten.
De wetgeving wordt op vier onderdelen verder
verbeterd. Digitaal door de toepassingsmogelijkheden
voor de bijkomende straf van verbeurdverklaring te
verruimen. Dat gebeurt óók door een aanpassing van
artikel 36e op het punt van de bewijslast, de regeling van
het anderbeslag en de onderzoeksbevoegdheden. Zeker
de laatste zie ik als een belangrijke verdere stap in de
toepassing van de ontnemingswetgeving.
Ik wil ook nog iets zeggen over de bijkomende straf
van de verbeurdverklaring. Die straf ondersteunt een
ontwikkeling waarin in de praktijk in toenemende mate
aandacht bestaat voor andere manieren om tot het
ontnemen van criminele winsten te komen. Op dit
moment worden dergelijke baten eigenlijk alleen
afgenomen door een afzonderlijke ontnemingsprocedure,
maar door de verruimde werking van de verbeurdverklaring kan het ook worden meegenomen in de eigenlijke
berechting.
Daarnaast is de wijziging in artikel 36e over de
bewijsvermoedens van belang. Ik geef daarmee
uitvoering aan de toezeggingen die ik de Kamer heb
gedaan over de omkering van de bewijslast. Voorgesteld
wordt dat de veroordeelde inzicht zal moeten geven in
de uitgaven die hij heeft gedaan in een periode van zes
jaar voorafgaand aan het misdrijf. Als hij er niet in slaagt
om daarin inzicht te geven, is dat het startpunt en de
grondslag van de onderbouwing van de ontneming.
Uiteraard is het van belang om schijnconstructies tegen
te gaan. Verscheidene sprekers hebben daar vanmiddag
op gewezen. Dat was tenslotte één van de belemmerende factoren in de toepassing van de ontnemingswetgeving in het recente verleden. Met het conservatoir
anderbeslag kan effectiever worden opgetreden tegen
schijnconstructies, waarbij het geld is weggesluisd naar
derden, die dit houden voor de criminelen.
Wat betreft de ontneming van voorwerpen stelt de wet
nu nog als voorwaarde voor het leggen van beslag op
voorwerpen die als onderdeel van een schijnconstructie
aan een ander dan de verdachte of de veroordeelde zijn
gaan toebehoren, dat deze van een misdrijf afkomstig
zijn. Dat is een eis die op dit moment nog te beperkend
werkt. Dit vereiste komt met het wetsvoorstel te
vervallen en daarmee kan effectiever worden opgetreden
in geval van het hanteren van schijnconstructies. Naast
deze aanpassingen van het conservatoir anderbeslag
wordt ook het toepassingsbereik van de voorziening
vergroot. In het kader van de tenuitvoerlegging wordt het
mogelijk anderbeslag ter bestrijding van schijnconstructies toe te passen.
Daarmee ben ik ten slotte beland bij de fase van de
tenuitvoerlegging. Naast de mogelijkheid van anderbeslag beoogt het wetsvoorstel ten behoeve van de
tenuitvoerlegging ook te voorzien in een afzonderlijk en
met bevoegdheden toegerust kader voor onderzoek naar
het vermogen van de veroordeelde. Dit onderzoek kan
worden verricht nadat de ontnemingsmaatregel
onherroepelijk is geworden. Het gaat dan om de situatie
waarin vrijwillige betaling van de ontnemingsvordering
achterwege blijft en er toch aanwijzingen zijn dat er
voorwerpen zijn waarop verhaal kan worden genomen.
De mogelijkheden die de onderzoeksbevoegdheden dan

15 april 2010
TK 77

77-6578

Hirsch Ballin
bieden om verder te zoeken naar de objecten voor de
tenuitvoerlegging van de ontnemingsmaatregel zie ik ook
als een belangrijke aanvulling van het instrumentarium
in onze wetgeving.
Ik heb deze week nog in een nota van wijziging een
paar puntjes op de i moeten zetten. Ik heb gemerkt dat
enkele onderwerpen van deze nota van wijziging de
speciale aandacht van de heer Teeven hebben gekregen.
Ik hoop dat met de nota van wijziging aan de wensen
van de heer Teeven tegemoet is gekomen.
Dank ook aan de heer Van Haersma Buma, die in
eerdere debatten heeft gestimuleerd dat wij de weg zijn
opgegaan van de omkering van de bewijslast. Ook de
andere sprekers van vanmiddag – ik wil niemand
overslaan – hebben hun steun met motieven naar voren
gebracht, die ik geheel kan onderschrijven.
Ik hoop dat ik met wat ik zojuist heb gezegd over de
bedragen al duidelijk heb gemaakt dat de opbrengsten
naast de schikkingen in verband met de belspellen wel
degelijk van grote betekenis zijn. Dat zal ook voor de
toekomst het geval zijn. De heer Teeven vroeg of ik iets
ga doen als er zich bij verbeurdverklaarde panden een
bemoeilijking voordoet van de verkoop door de
aanwezigheid van een legale huurder. Ik begrijp het punt
dat door de heer Teeven naar voren is gebracht. Het gaat
het bestek van deze wetgeving te buiten om een
wijziging zoals de heer Teeven heeft gesuggereerd tot
stand te brengen. Het is ook de vraag of dat in de balans
ten opzichte van een bona fide huurder gerechtvaardigd
zou zijn. Ik zal zeker de praktijk op dit punt graag volgen.
De heer Teeven heeft ook gevraagd naar het recht van
parate executie. In het bijzonder vroeg hij of dit recht,
zoals het in de nota van wijziging is verwoord, een
werkbaar model is voor het Centraal Justitieel Incasso
Bureau (CJIB). Wij hebben daarover contact gehad met
het CJIB en dit denkt hiermee goed uit de voeten te
kunnen.
Wat de toegang tot bankgegevens betreft, ondersteun
ik het standpunt dat het CJIB in de verhaalsfase over de
relevante informatie moet kunnen beschikken om het
verhaal te kunnen effectueren. Ik ben ook graag bereid
om dit nader te onderzoeken. Daarvoor zal ik met mijn
collega van Financiën overleg moeten plegen.
De heer Teeven heeft voorts gevraagd naar een
onderdeel van het wetsvoorstel dat er nog in zat toen het
is voorgelegd aan de adviesorganen. Hij vroeg mij of ik
van plan ben om de regeling van het reisverbod op een
ander moment terug te brengen in de discussie. Het
antwoord op die vraag luidt bevestigend. Ik heb er iets
over gezegd in mijn brief van 29 januari 2010. Die brief
ging over verdere vergroting van de slagvaardigheid van
het strafrecht. Die brief is uiteraard geschreven op een
moment dat mijn hoop nog gericht was op een volledige
kabinetsperiode, maar ik kan u verzekeren dat de
voornemens die opgenomen zijn in die brief, wat mij
betreft zeker gerealiseerd zullen moeten worden.
Ik heb in die brief aangekondigd, te voorzien in een
onderzoek naar de directe tenuitvoerlegging van
beslissingen van de strafrechter die gericht zijn op het
beperken van recidivegevaar en om daarbij tevens te
betrekken een rechterlijke zelfstandige maatregel
betreffende een reisverbod. Dat maakt dus deel uit van
het tegengaan van het recidiverisico, evenals de
mogelijkheden om verbodsbepalingen niet alleen voor
betaalde activiteiten, maar ook voor bepaalde soorten
vrijwilligerswerk te doen gelden.

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

Hetzelfde geldt voor een verhuisplicht voor bepaalde
typen misdrijven. Ik roep in herinnering de discussie die
we hier in de Kamer hebben gevoerd over mensen die
veroordeeld worden wegens ernstige zedenmisdrijven en
voor wie het van belang is dat ze uit de buurt blijven van
de slachtoffers, waar men herhaald slachtofferschap
moet vrezen. Dat zijn allemaal onderdelen van mijn brief
van 29 januari en de suggestie van de heer Teeven om
een reisverbod van kracht te laten zijn ten aanzien van
veroordeelden die nog geld te betalen hebben aan de
staat, ter ontneming van wederrechtelijk verkregen
voordeel, zal ik graag betrekken bij de uitvoering van de
voornemens die aangekondigd zijn in mijn brief van
29 januari.
De heer Teeven heeft ook gevraagd naar de mogelijkheid van anderbeslag in de regeling van het onderzoek
naar het vermogen. De suggestie van de heer Teeven dat
de mogelijkheid van anderbeslag vergeten was, berust
denk ik op een misverstand. Bij nota van wijziging is
slechts de basis van dit anderbeslag, dat ook in het
initiële wetsvoorstel is opgenomen, in onderdeel H
verbeterd.
Dan kom ik op de vraag naar de verstrekking van
politiegegevens aan het CJIB. Ook dat onderwerp is door
de heer Teeven aan de orde gesteld. Hij vroeg nog naar
de relatie tot de Wet politiegegevens. Waarom kan de
door de heer Teeven gewenste grondslag voor informatieverstrekking niet worden ondergebracht in het door
hem genoemde artikel? Het antwoord op die vraag is
eigenlijk louter wetssystematisch. Artikel 20 van de Wet
politiegegevens is bestemd voor informatieverstrekking
aan samenwerkingsverbanden met derden. Andere
artikelen in de Wet politiegegevens zien op verstrekkingsgronden die specifiek toegesneden zijn op verstrekking
van politiegegevens aan personen en instanties die deze
gegevens nodig hebben voor de uitvoering van hun taak.
Op basis van die artikelen, waarbij hier van belang is
artikel 18 van de Wet politiegegevens, kunnen deze
personen of instanties bij algemene maatregel van
bestuur worden aangewezen. In die categorie zou ook
het CJIB moeten komen te vallen. Het is daarvoor alleen
nodig, bij AMvB te regelen dat het CJIB gerechtigd is tot
het ontvangen van politiegegevens. Ik zeg de heer
Teeven graag toe dat ik de totstandkoming van die
wijziging van het besluit zal bevorderen.
De heer Teeven heeft gevraagd of er afstemming is
geweest ten behoeve van de regeling van het verhaalsonderzoek. Aan BOOM en CJIB is gevraagd om het
wetsvoorstel te bezien op hanteerbaarheid. Daarover
heeft dus, zij het informeel, afstemming plaatsgehad
zoals door de heer Teeven is bepleit. Daarbij is ook
aangegeven dat de in het wetsvoorstel opgenomen basis
voor executoriaal anderbeslag niet deugdelijk was.
Daarin is met de nota van wijziging voorzien. De
opmerkingen van het CJIB en het BOOM zijn daarbij dus
betrokken. Ook het recht van parate executie is naar
aanleiding daarvan en naar aanleiding van de opmerkingen in de literatuur opgenomen. De heer Teeven noemde
de bevriezingsbevoegdheid in artikel 577bb, lid 7, als
voorbeeld. Dit artikel biedt de mogelijkheid de vrachtwagen ter plekke stil te zetten in afwachting van optreden
van de deurwaarder. Mijn antwoord op zijn vraag
daarover luidt bevestigend. Een soortgelijke bevoegdheid
is opgenomen in artikel 96, lid 2, van het Wetboek van
Strafvordering.

15 april 2010
TK 77

77-6579

Hirsch Ballin
Hiermee kom ik op de punten die zijn aangesneden
door de heer Van Haersma Buma, voor zover zij niet
reeds zijn bestreken door de antwoorden die ik aan de
heer Teeven heb gegeven. Zijn eerste vraag had
betrekking op het vermogen, de verwachtingen ten
aanzien van de rechtspraak en de hantering van deze wet
door de rechtspraak. Ik begrijp zijn vraag goed. Het is
gebleken dat de praktijk soms wat afstand houdt van de
bedoelingen en verwachtingen die bij de totstandkoming
van de nieuwe wettelijke regeling zijn uitgesproken. Ik
heb de Kamer op 17 juni 2009 een brief gestuurd met
informatie over de kennisversterking binnen de
rechtspraak ten aanzien van financieel-economische
criminaliteit. Ook binnen de zittende magistratuur wordt
dat onderkend en wordt de capaciteit daarvoor uitgebreid. De formatie wordt afgestemd op de toename van
het aantal aangebrachte zaken op het terrein van
financieel-economische criminaliteit. Daarnaast hebben
wij specifiek voor het kenniscentrum fraude binnen de
rechtspraak twee formatieplaatsen beschikbaar gesteld.
De heer Van Haersma Buma vroeg waarom in artikel
36e, lid 3, voor een periode van zes jaren is gekozen ten
aanzien van het bewijsvermoeden, om maar even de
juridisch correcte aanduiding te gebruiken voor dit
onderdeel. Het bewijsvermoeden veronderstelt dat de
uitgaven die de veroordeelde heeft gedaan of de
voorwerpen die hij heeft verworven in een bepaalde
periode, wederrechtelijk verkregen voordeel belichamen.
Dat is een verstrekkende aanname, waarbij je ook
rekening moet houden met de mogelijkheden die de
betrokkene heeft voor het geval hij meent te kunnen
aantonen dat het toch anders ligt dan wordt vermoed
door dat bewijsvermoeden. Uit de rechtspraak van het
Europees Hof voor de Rechten van de Mens heb ik
afgeleid dat dit soort bewijsvermoedens op zichzelf
toelaatbaar is, maar binnen zekere grenzen, ″certain
limits″. De gekozen periode voor de toepassing van het
bewijsvermoeden vormt daarbij een van de factoren die
van belang zijn voor de beantwoording van vragen
inzake de juistheid van de wetgeving op dit terrein. Door
de ″certain limits″ te stellen op een periode van zes jaar
meen ik ten volle te hebben voldaan aan de vereisten die
uit het EVRM voortvloeien.
Het wetsvoorstel kadert tegen de achtergrond van
deze jurisprudentiële randvoorwaarden van het Europees
Hof voor de Rechten van de Mens de toepasselijkheid
van het wettelijk bewijsvermoeden in, onder andere
middels de termijn van zes jaren en de koppeling aan de
zwaardere misdrijven. De vraag of eventueel langer kan
worden teruggegaan, beantwoord ik bevestigend. Dan
gaat dat echter niet langs de weg van het wettelijk
bewijsvermoeden, maar op basis van de huidige
wetgeving. Ik attendeer er nog eens op dat de tekst van
artikel 36e, lid 3, in de nota van wijziging enigszins is
aangepast. De andere beperking, namelijk misdrijven
waarvoor een boete van de vijfde categorie mogelijk is,
is bedoeld om tot uitdrukking te brengen dat het moet
gaan om de zwaardere misdrijven. Met de combinatie
van de twee genoemde vereisten, is naar mijn overtuiging ten volle voldaan aan het vereiste van proportionaliteit bij de op invoering van wettelijke bewijsvermoedens.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik begrijp heel
goed dat de minister zegt dat wij er ook voor moeten
zorgen dat we binnen de grenzen van het EVRM blijven.
Ik vraag mij echter wel af waarom er voor een boete van

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

de vijfde categorie wordt gekozen. Is dat een principiële
keuze? Komt die keuze rechtstreeks voort uit de Europese
jurisprudentie, of is die meer arbitrair?
Minister Hirsch Ballin: Ik vind het woord ″arbitrair″ niet
correct hiervoor, maar ik beweer ook niet dat er een
soort rekenkundig verband is tussen de boetecategorie,
de eisen van het EVRM en de jurisprudentie daarover. Ik
zeg dus niet dat het verkeerd was geweest om voor de
vierde categorie te kiezen, maar het is goed verdedigbaar
om voor de vijfde categorie te kiezen. Die keuze is ook
goed uit te leggen in het kader van de eisen die worden
gesteld aan de mensenrechten. Ik meen dan ook dat wij
met die twee begrenzingen, namelijk zes jaar en een
boete van de vijfde categorie, een solide keuze hebben
gemaakt.
De heer Van Haersma Buma vroeg hoe de opbrengsten die worden verwacht, namelijk tot 30 mln. in 2011
en 35 mln. structureel vanaf 2013, zich verhouden met de
berekeningen van de ambtelijke werkgroep brede
heroverwegingen. Die werkgroep komt immers tot 21
mln. In de geraamde totaalopbrengsten van 35 mln. in
2013 zijn de positieve effecten verdisconteerd, die ik van
de wet verwacht. Het voorstel dat door de ambtelijke
werkgroep heroverweging 15, de werkgroep veiligheid
en terrorisme, is gedaan, betreft een separaat voorstel
met als doel, de bestaande omvang en de kwaliteit op
het gebied van vermogenstracering te verhogen. De
geraamde structurele opbrengst van een dergelijke
maatregel is 21 mln. in 2015, oplopend tot 42 mln. in de
jaren daarna. Over de verwerking van deze ambtelijke
adviezen zal na de totstandkoming van het nieuwe
kabinet worden beslist. De werkgroep stelt voor, extra te
investeren in het afnemen van crimineel vermogen in de
vorm van uitbreiding van de bestaande omvang en
kwaliteit van de opsporing met inzet van extra menskracht. Als meer mensen worden ingezet voor vermogenstracering en vroege beslaglegging, wordt het
mogelijk om de opbrengsten van het afnemen van
criminele vermogens op termijn verder te verhogen, dus
bovenop dat wat voortvloeit uit het bestaande beleid. Dat
was ook eigen aan de heroverweging, namelijk niet
doorrekenen wat de gevolgen zijn van het bestaande
beleid. Dit wetsvoorstel behoort tot de beleidsvoornemens waaraan ik in deze kabinetsperiode gestalte mocht
geven. Het dient om verder te kijken, daar bovenuit, en
de ambtelijke werkgroep heeft dus een berekening
gemaakt. Die hebt u aangetroffen. Het is eigen aan de
heroverwegingen dat daarover wordt beslist bij of na de
totstandkoming van een nieuw kabinet.
De heer Heerts vroeg of er met het wetsvoorstel nog
altijd een berekening of een schatting moet worden
gemaakt van het crimineel vermogen. Het antwoord op
die vraag is ja. Deze berekening of schatting ziet dan op
het verschil tussen het vermogen van de veroordeelde
en dat wat daarvan uit de legale bron van herkomst kan
worden verklaard. Bij toepassing van artikel 36e, derde
lid, richt deze schatting zich op de uitgaven die de
veroordeelde heeft gedaan, alsmede op de voorwerpen
die hij heeft verkregen.
Naar aanleiding van het werkbezoek dat ik een week
geleden heb gebracht aan de ontmanteling van een
hennepkwekerij, vroeg de heer Heerts wat er nieuw is
aan het feit dat crimineel vermogen wordt ontnomen bij
de ontmanteling van hennepkwekerijen. Wat u hebt
gezien en gehoord, is dat er sprake is van een nieuwe,

15 april 2010
TK 77

77-6580

Hirsch Ballin
praktische werkwijze bij die ontmanteling. Het was
uiteraard geen nieuwe wettelijke regeling die werd
toegepast, want de nieuwe wetgeving moet nog tot
stand komen. En uiteraard hebben we al lang onderkend
dat we, door geld af te nemen van criminelen, de
criminele organisaties in de kern raken. Financieel
rechercherend ontnemen van crimineel vermogen is
daarom uitdrukkelijk onderdeel van de aanpak van de
georganiseerde hennepteelt. Tijdens het werkbezoek van
vorige week is de zogenaamde ontruimingsmodule DIG
getoond. Met die applicatie wordt de politie ondersteund
bij het berekenen van het voordeel dat deze criminelen
met de kwekerij illegaal hebben verkregen.
Er wordt dan met behulp van bemeting van de
hennepkwekerij vastgesteld om hoeveel planten het gaat.
Gegevens worden ingevoerd over de wijze waarop de
planten tot groei worden gestimuleerd. Ik heb het daarbij
over gegevens over de lampen en dergelijke zaken. Met
het systeem dat softwarematig aanwezig is en de
ontruimingsmodule DIG wordt een berekening gemaakt
van de opbrengst per oogst. Dat was zichtbaar in de
shots die in de uitzending waren opgenomen. Getoond
werd hoe ter plaatse de berekening werd uitgevoerd
door de politieambtenaren. Zichtbaar was dat de
berekening uitkwam op een bedrag van bijna € 34.000
per oogst. Uitgaande van ongeveer vijf oogsten per jaar
kan dan worden berekend hoeveel de criminele winst is
die op jaarbasis met zo’n hennepkwekerij wordt gemaakt.
Via Uitzendinggemist.nl of de website van de NOS
kunnen de beelden opnieuw worden bekeken, inclusief
de shots over de toepassing van deze module.
De heer Heerts heeft ook gevraagd of op basis van het
fiscale systeem een beeld te verkrijgen is van de meest
effectieve wijze van ontneming. Voor de beantwoording
van deze vraag wijs ik er allereerst op dat het natuurlijk
in het algemeen juist is dat belastingheffing in de vorm
van naheffingen het effect kan hebben dat crimineel
vermogen wordt afgenomen. Ik wijs er echter ook op dat
de belastingheffing niet speciaal daarop is gericht.
Daarom kan niet in het algemeen worden aangegeven
hoeveel crimineel vermogen via de Belastingdienst wordt
afgeroomd. De suggestie dat er sprake moet zijn van
criminele winsten als wordt geconstateerd dat inkomsten
niet worden opgegeven, is niet juist. Er zijn ook andere
winsten die mensen ten onrechte proberen te onttrekken
aan de belastingheffing. Vandaar dat wij deze uitsplitsing
zo niet kunnen geven. De Belastingdienst maakt in ieder
geval geen aparte registratie van belastingheffing bij
criminelen en niet-criminelen, ook niet bij naheffingsaanslagen en boetes. Dat neemt niet weg dat er in de
praktijk regelmatig overleg plaatsvindt tussen het OM en
de Belastingdienst over de aanpak van bepaalde
belastingplichtigen die in verband worden gebracht met
criminele activiteiten. Daarop heeft de heer Heerts zelf
ook al gewezen.
Ik vermeld overigens met tevredenheid de kwaliteit
van de samenwerking tussen het Openbaar Ministerie en
de Belastingdienst. Die wordt geregeld in een aanwijzing
van het College van procureurs-generaal van 1 maart
2009 en de daarmee samenhangende beleidsregel van
de toenmalige staatssecretaris van Financiën, te weten
het Voorschrift inzake de samenwerking van de Belastingdienst met de politie en andere opsporingsinstanties.
Dit voorschrift is van 28 juni 1996.
Er vindt in alle zaken die daarvoor in aanmerking
komen, overleg plaats tussen de BOOM-officier van

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

justitie en de inspecteur. De BOOM-officier van justitie
trekt samen op met de inspecteur om te komen tot een
gezamenlijke afneemstrategie, waarbij de insteek is om
zo effectief mogelijk gebruik te maken van hun beider
bevoegdheden. Op zaakniveau vinden deze gesprekken
veelal plaats tussen de Belastingdienst en de politie na
instemming van het Openbaar Ministerie.
De heer Heerts heeft gevraagd hoeveel via pluk-ze
wordt afgenomen en hoeveel via een andere wijze van
ontneming zoals de verbeurdverklaring. Alle opbrengsten
gaan in ieder geval naar de staatskas. Ik zal beginnen bij
het conservatoir beslag. Het Openbaar Ministerie heeft
voor ongeveer 618 mln. aan conservatoir beslag in
beheer. Dat is dus inmiddels meer dan de 550 mln.
waarover zo-even werd gesproken. Het bedrag is verder
opgelopen. Over de opbrengst van de bijkomende straf
van verbeurdverklaring kan ik melden dat die in 2008 7,7
mln. bedroeg en in 2009 11 mln. De opbrengst van de
ontnemingsmaatregel was in 2009 39 mln.
Er is gevraagd wat er gebeurt met de 550 mln. aan
waarde waarop het BOOM beslag heeft liggen. Juist op
het terrein van conservatoir beslag zijn er geen wezenlijke problemen. Zij strekken tot zekerheid van verhaal bij
het onherroepelijk worden van de ontnemingsmaatregel.
Een beslag duurt voort tot een moment waarop de
maatregel onherroepelijk wordt. Dan wordt op het
voorwerp verhaal genomen, zodat aan de betalingsverplichting wordt voldaan. Daarom is het van groot belang
dat reeds in het eerste stadium van het strafrechtelijk
onderzoek zo veel mogelijk wordt overgegaan tot
beslaglegging. Het conservatoir beslag vereenvoudigt het
uiteindelijke verhaal aanzienlijk.
De heer Heerts stelt de vraag of het bedrag aan
conservatoir beslag door de rechter naar beneden wordt
bijgesteld en of dat dan het verschil verklaart tussen het
conservatoir beslag en het bedrag dat aan inkomsten
binnenkomt. Voor een antwoord op deze vraag is het
goed om allereerst te verduidelijken dat het bedrag aan
conservatoir beslag niet de waarde vertegenwoordigt
van wat er kan worden uitgewonnen. Ik heb al de
bedragen genoemd waarvoor kan worden geïncasseerd
met de ontnemingsmaatregel. Het gaat om een ruimer
bedrag aan beslag dan wat nodig lijkt tot dekking van de
ontneming. Omdat het in de praktijk vaak moeilijk blijkt
om de betalingsverplichting te effectueren, is het een
goede werkwijze dat het beslag zo ruim wordt gelegd dat
het risico van niet voldoen aan de betalingsverplichting
die uit het ontnemingsbevel voortvloeit, zo veel mogelijk
wordt beperkt.
De heer Teeven (VVD): De Belastingdienst kent in het
kader van de Invorderingswet een plicht om informatie te
verstrekken aan de ontvanger van belastingen, inzake de
invordering van belastingen. Als er niet wordt voldaan
aan de plicht om die informatie te verstrekken wordt dat
strafbaar gesteld in de Algemene wet inzake rijksbelastingen. Is het een goed idee om, indien er sprake is van
twee keer onherroepelijk, dus in de strafzaak onherroepelijk en in ontnemingsprocedure onherroepelijk, een
informatieplicht op te nemen aan het Centraal Justitieel
Incasso Bureau (CJIB) over het aanwezige vermogen dat
iemand heeft? Als degene niet voldoet aan het verstrekken van deze inlichtingen aan het CJIB, zou dat op
zichzelf strafbaar moeten worden gesteld. Wellicht kan de
minister in eerste of tweede termijn hierover iets zeggen.

15 april 2010
TK 77

77-6581

Hirsch Ballin
Voorzitter: Kraneveldt-van der Veen
Minister Hirsch Ballin: Ik zal deze suggestie graag laten
bekijken. Ik wil er op wijzen dat we al wel een heel eind
verder komen met de onderzoeksbevoegdheden die in
het wetsvoorstel zijn neergelegd. Uiteraard kan bij de
effectuering van de ontnemingsmaatregel ook gebruikt
worden gemaakt van de inlichtingen die van de
Belastingdienst worden verkregen. Misschien komen we
dus langs de ene of de andere weg al in de buurt van het
doel dat de heer Teeven voor ogen staat, maar ik zal zijn
suggestie graag nader laten bekijken.
Voorzitter. De heer Heerts vraagt ook waarom in het
wetsvoorstel niet wordt verondersteld dat het gehele
vermogen van een veroordeelde uit criminele bronnen
afkomstig is. Naar aanleiding van de vragen en
opmerkingen van de heer Van Haersma Buma ben ik al
ingegaan op de balans die er in het licht van het EVRM
moet zijn in deze regeling voor het bewijsvermoeden.
Dat bewijsvermoeden kan betrekking hebben op vrijwel
het gehele vermogen van degene om wie het gaat. Het
zal dus afhangen van het geval of er in de praktijk een
werkelijk verschil is tussen wat wat nu wordt geregeld en
wat voortvloeit uit de suggestie van de heer Heerts. Om
nog verder te gaan zou ik op dat punt minder zorgen
moeten hebben over het standhouden bij een toetsing
aan het EVRM. We zetten een belangrijke stap met deze
regeling. Het is, zoals altijd, belangrijk om niet zo ver te
gaan in het zetten van stappen dat je wellicht jezelf
tegenkomt.
Dan kom ik op de vraag over de werking van de
bewijsvermoedens. Voor een belangrijk deel ben ik hier
al eerder op ingegaan. Uiteraard bestaat de mogelijkheid
dat de veroordeelde aannemelijk maakt dat er een legale
bron van herkomst is. Dan geeft deze veroordeelde dus
een tegenbewijs tegen het bewijsvermoeden.
Dan kom ik op de vraag of er meer gebruik moet
worden gemaakt van de borgsom en of de bedragen van
de borgsom moeten worden verhoogd. Bij de beantwoording van eerdere, schriftelijke vragen van de heer
Heerts is aangegeven dat het juridisch mogelijk is om
beslag te leggen op vorderingen van de verdachte. Dat
geldt ook voor de storting van een borgsom in het kader
van de schorsing van de voorlopige hechtenis. Ik verwijs
naar de antwoorden van de toenmalige staatssecretaris
van Justitie in de Handelingen 2008-2009, bladzijde 5393.
Daarbij heeft zij er ook op gewezen dat criminelen hun
criminele opbrengsten zo veel mogelijk aan het oog van
de overheid zullen willen onttrekken. Dat maakt het niet
waarschijnlijk dat voorlopig gehechten snel geneigd
zullen zijn om zelf op voorhand door storting van een
borgsom hun vermogen bloot te stellen aan conservatoir
beslag voor ontneming van het wederrechtelijk verkregen voordeel of een geldboete.
Ik wijs er trouwens nog op dat ik in de brief van
januari heb aangegeven dat ik voor de borgsom ook nog
mogelijkheden zie in het kader van de voorlopige
hechtenis. Dat dient echter een ander doel. Ik ben in een
ander verband dus graag bereid tot een ruimere
toepassing van de borgsom. Dat blijft ook behoren tot de
voornemens zoals omschreven in de brief.
De heer Heerts heeft gevraagd of de geldboetecategorieën niet omhoog moeten in het strafrecht en of die
voor rechtspersonen ook niet moeten gaan gelden voor
natuurlijke personen. Ik zou voorop willen stellen dat met
een geldboete een soortgelijk doel kan worden bereikt

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

als met de wetgeving die we vandaag bespreken. De
maximaal op te leggen geldboete in het Wetboek van
Strafrecht komt nu neer op € 740.000. In veel gevallen
geldt dat de wettelijke boetemaxima in de bestuurswetgeving redelijk gelijk oplopen met die in het strafrecht.
Maar, inderdaad, de heer Heerts heeft dat terecht gezegd,
soms kan men in bijvoorbeeld het bestuursrecht en het
belastingrecht hoger gaan.
Op de vraag of dat reden is om de geldboetecategorieën in het strafrecht verder op te hogen, zou ik willen
zeggen dat ook met een geldboete kan worden bereikt
dat aan de veroordeelde wordt ontnomen wat hem
rechtens niet toekomt. Het rechtsherstel is dan vergelijkbaar met dat van de ontnemingsmaatregelen. Ik merk
daarbij op dat de maximale hoogte van de ontnemingsmaatregel niet tot een bepaald geldbedrag is gemaximeerd. Een maximum kan in dit verband slechts worden
gevonden in de hoogte van het daadwerkelijk genoten
voordeel van veroordeelden. Dat levert dan ook een
argument op om te zeggen dat we in de combinatie van
de twee mogelijkheden, de ontneming en de geldboete,
plus uiteraard de verbeurdverklaring, een goed bruikbaar
en sluitend stelsel hebben.
De beslaglegging in het verkennend onderzoek is ook
ter sprake gebracht door de heer Heerts. Bij de opsporing van strafbare feiten moet inderdaad in een zo vroeg
mogelijk stadium beslag worden gelegd, als er aanwijzingen zijn van wederrechtelijk verkregen voordeel. Het
beleid van het Openbaar Ministerie en van de politie is
hier al geruime tijd op gericht. Vroege beslaglegging
heeft inderdaad belangrijke voordelen. Vandaar de
prioriteit die daaraan is toegekend in het beleidsprogramma Finec, Financieel-Economische Criminaliteit. De
benodigde specialisten en vermogenstraceerders zijn
daarvoor in dienst genomen. Dat onderdeel van ons
programma is dus ook uitgevoerd.
Op de vraag of van het verkennend onderzoek gebruik
kan worden gemaakt, zou ik willen zeggen dat dit
bedoeld is voor onderzoek naar sectoren in de samenleving om vast te stellen of en op welke wijze daarbinnen
misdrijven worden beraamd of gepleegd. Het gaat
daarbij vaak om het verzamelen van feitelijke persoonsgegevens uit open bronnen en de vergelijking met
informatie uit politieregisters. Het onderzoek strekt er
dan toe om de daadwerkelijke opsporing voor te
bereiden en daarbij te streven naar de identificatie van
de kring van verdachte of specifieke strafbare feiten. Als
in dat kader ook vermogen wordt aangetroffen, dan is
daarmee vrijwel meteen een verdenking van witwassen
aanwezig. Dan kunnen ook opsporingsbevoegdheden
worden toegepast. Aangetroffen vermogen of waardevolle voorwerpen zijn dan binnen het bestaande
wettelijke kader vatbaar voor verslag. In die zin kan
inderdaad het verkennend onderzoek dienstbaar worden
gemaakt aan het doel dat de heer Heerts heeft omschreven. Een aanpassing van artikel 126gg van het Wetboek
van Strafvordering is daarvoor dan niet nodig.
De heer Heerts (PvdA): Dat begrijp ik, denk ik, voor
zover ik het nu kan overzien. Maar de minister is al
meerdere keren ingegaan op dat verkennende onderzoek.
Dat is nu niet, zeg maar, je van het. Er wordt weinig
gebruik van gemaakt. Het is er bewust ingekomen na
Van Traa. We zijn nu de RIC’s aan het bouwen. De
ministers van Justitie en BZK weten heel goed waar ze
mee bezig zijn met die Regionale Informatie en Experti-

15 april 2010
TK 77

77-6582

Hirsch Ballin
secentra. Vastgoedfraude, verwevenheid onderwereld en
bovenwereld, daar weten we allemaal van dat in een
bepaalde fase heel veel informatie, ook zachte informatie, bij elkaar komt en dat het dan cruciaal wordt wat je
gaat doen. Ik noem dat maar even ″voor het moment X″.
Op dat moment X moet je met een druk op de knop een
aantal rechtshandelingen onder controle hebben. Op het
moment dat de verdachten in de gaten hebben dat zij
onderdeel zijn van een strafrechtelijk onderzoek – maar
het kan ook een fiscale aangelegenheid zijn – dan
moeten juist in de voorfase de structuren duidelijk zijn. Ik
heb het dan niet over een hennepkweker, want dat kan
met de zakjapanner ter plekke worden uitgerekend. Ik
heb het juist over de vele bv’s en nv’s in de voorfase.
Daarvan moet worden blootgelegd hoe zij juridisch in
elkaar zitten. Is de minister het met mij eens dat dit een
nieuwe operationalisering kan zijn van het verkennend
onderzoek?
Minister Hirsch Ballin: Dat is denkbaar. Ik bedoelde dat
ook te zeggen toen ik aangaf dat men in het verkennend
onderzoek tegen dat soort dingen aan kan lopen en dat
kan dan een witwasverdenking opleveren. Of er is al in
een vroeg stadium informatie waarbij het goed is om in
te zoomen op die vermogensbestanddelen, dat is waar.
Dat leidt er niet toe dat het verkennend onderzoek
vanzelf vaker wordt toegepast, maar in die context kan
zich voordoen wat de heer Heerts zojuist omschrijft. Het
is dan ook goed om daarop te letten, juist bij een
complexe verkenning.
De heer Heerts heeft gevraagd naar de zogenoemde
patseraanpak. Daarbij wordt gebruikgemaakt van het
gebruikelijke strafrechtelijke instrumentarium, de
strafbaarstelling van witwassen zoals omschreven in
artikel 420 bis e.v. van het Wetboek van Strafrecht in
combinatie met de bijkomende straf van verbeurdverklaring of een ontnemingsmaatregel. Wij hebben geen
afzonderlijke registratie van de opbrengsten van de
patseraanpak. Wij horen daar tevreden berichten over,
maar kwantitatieve gegevens kan ik daar niet over
leveren, omdat dit niet apart is geregistreerd.
Ik kom bij de Regionale Informatie en Expertise Centra,
die zojuist door de heer Heerts bij interruptie ter sprake
zijn gebracht. Het bestuur speelt een rol in het functioneren van deze Regionale Informatie en Expertise Centra,
de RIEC’s, namelijk in het ongedaan maken van de met
een criminele levensstijl samenhangende gevolgen.
Daarbij moet dan worden gedacht aan de intrekking van
vergunning of de weigering deze te verlenen. Bij lokale
patserprojecten kan het ook van nut zijn dat de RIEC’s
worden ingeschakeld. De politie en het Openbaar
Ministerie kunnen dan afspraken maken met gemeentelijke diensten en woningbouwverenigingen. Ook is het
denkbaar dat maatregelen worden genomen voor het
terugkrijgen van onterecht verkregen uitkeringen of
subsidies of de achterstallige betaling van gemeentelijke
lasten.
Het toepassen van de patseraanpak is in het gehele
land mogelijk. De heer Heerts bracht dit ter sprake. In die
zin is deze landelijk ingevoerd, maar wordt niet overal in
den lande toegepast. De praktijk laat zien dat het een
geschikte aanpak is, ook uit het oogpunt van de
maatschappelijke signaalwerking dat misdaad niet loont.
De aanpak heeft zeker uit dat oogpunt betekenis. De
situatie moet worden tegengegaan dat degenen met
criminele activiteiten zich in een vermogenspositie, een

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

positie van welstand, presenteren die hun niet toekomt.
Hun moet duidelijk worden gemaakt dat dit niet wordt
geaccepteerd en uiteindelijk niet loont.
Ik ben al ingegaan op het werkbezoek aan de
politieregio Kennemerland.
Mevrouw Gerkens heeft een aantal vragen gesteld die
niet al gedekt worden door de voorafgaande antwoorden. Het bezwaar van het beantwoorden van sprekers in
de volgorde waarin ze gesproken hebben, is dat het een
soort neergaande lijn in uitgebreidheid van de beantwoording meebrengt, maar degenen die dit vaker
hebben meegemaakt, en dat geldt voor alle aanwezigen,
hebben het effect van de sprekersvolgorde vast ook al
berekend.
Mevrouw Gerkens heeft gevraagd naar de gewenste
cultuuromslag in de uitvoeringspraktijk, zodat de politie
en het Openbaar Ministerie meer prioriteit geven aan het
financieel rechercheren. Behalve versterking van de
capaciteit heeft zowel de politie als het Openbaar
Ministerie een belangrijke slag gemaakt in het opleiden
en trainen van bestaand personeel. Dat is ook conform
de aanpak van de financieel-economische criminaliteit
die ik in het eerste jaar van deze kabinetsperiode aan de
Kamer heb bericht. Het gaat daarbij om het bewust
maken van het belang van een vroegtijdige en zorgvuldige beslaglegging. Zowel bij de voorbereiding, de
weging als de start van alle strafrechtelijke onderzoeken
zal standaard een financiële paragraaf moeten worden
opgenomen, zodat wordt gegarandeerd dat een
financieel onderzoek deel uitmaakt van de voorgenomen
aanpak in het concrete geval en dat er in een zo vroeg
mogelijk stadium beslag wordt gelegd.
Ik heb het college van procureurs-generaal gevraagd
om in nauw overleg met politie, FIOD en CJIB aanvullende voorstellen te doen om ontnemingsinspanningen
en -opbrengsten nog meer te intensiveren, onder andere
door een sterkere regie op de uitvoering. Ik meen dat dit
beantwoordt aan wat mevrouw Gerkens voor ogen stond
als wenselijke ontwikkeling in de cultuur van werken.
Mevrouw Gerkens vroeg of de inspanningen er ook bij
kleine delicten, zoals overvallen, altijd op gericht zijn om
criminele winsten te ontnemen. Het beleid van ontneming van crimineel vermogen was en is erop gericht dat
misdaad niet mag lonen. Voor kleinere delicten is het
instrument van verbeurdverklaring vaak een beter
instrument. De toepassing van het bredere instrumentarium van afnemen, waarbij per geval gekeken zal worden
naar het meest effectieve en efficiënte instrument –
ontneming, verbeurdverklaring, een geldboete of
schadevergoedingsmaatregel – heeft ook betrekking op
de kleinere delicten.
Mevrouw Gerkens zei dat het met de invoering van het
wettelijk bewijsvermoeden voor de veroordeelde niet
extra moeilijk moet worden om de legale herkomst van
vermogen aan te tonen. Zij heeft mij gevraagd om daar
ook op te letten. Dat moet zeker in het oog worden
gehouden. Er zal niet onmatig gebruik moeten worden
gemaakt van dit bewijsvermoeden, maar ik zie het wel
als een belangrijke verbetering gegeven de vele
schijnconstructies, onwaarschijnlijke en onaannemelijke
patronen waarop justitie is gestuit in ruim anderhalf
decennium waarin de bestaande wetgeving werkt. Dat
zie ik dus als gerechtvaardigd door de praktijkervaringen.
Het is aan de rechter om te beoordelen of aannemelijk is
wat een veroordeelde aanvoert. Ook nu heeft de
veroordeelde bij de al bekende methoden van vermo-

15 april 2010
TK 77

77-6583

Hirsch Ballin
gensvergelijking de mogelijkheid om van alles aan te
voeren. Vermogensvergelijking was al bedoeld als een
bijdrage aan een redelijkere verdeling van de bewijslast.
Ook daarbij is die ervaring opgedaan. Dat geldt ook hier.
Mevrouw Gerkens vroeg of het wetsvoorstel voldoende mogelijkheid biedt om op te treden tegen
schijnconstructies. Met haar ben ik van mening dat wij
daar krachtig tegen moeten optreden. Vandaar het
belang van een aantal onderdelen van dit wetsvoorstel,
waar ik al op ben ingegaan. De regeling van het andere
beslag is daarbij in het bijzonder van belang, zowel in de
conservatoire als de executoriale fase. Die bevoegdheden
zijn erop gericht om in te gaan tegen het valselijk
onderbrengen van vermogen bij derden en dus om
uitwinning mogelijk te maken, ook als men probeert om
op die manier te ontkomen aan ontneming.
Zit er nog onduidelijkheid in de bepaling dat de
rechter-commissaris waakt over het onderzoek naar het
vermogen van de veroordeelde? Ik dacht van niet. Die
bepaling sluit nauw aan bij de bestaande regeling van
het strafrechtelijk financieel onderzoek in artikel 126e van
het Wetboek van Strafvordering, en het toezicht op de
voortgang van het opsporingsonderzoek op grond van
artikel 180 van het Wetboek van Strafvordering. Dat lijkt
mij ook verstandig omdat op deze wijze voor de praktijk
meteen duidelijk is wat wordt beoogd en hoe het werkt.
Ik kom op de opmerkingen van de heer De Roon.
Daarvoor geldt wederom dat een groot deel van zijn
betoog al beantwoord is in mijn reactie op de eerdere
sprekers. De heer De Roon heeft gevraagd of het gat
tussen de omvang van het beslag, 600 mln., en de
omvang van het witwassen, een veelvoud van die 600
mln., niet nog steeds te groot is. Ja, het is nog steeds
veel groter dan ik gewenst acht. De opmerking van de
heer De Roon had uiteraard ook de strekking dat we
eraan moeten blijven werken om dat verschil te
verkleinen. Daarvoor vind ik dit wetsvoorstel ook van
belang en daarom acht ik het ook van belang dat er
verder wordt geïnvesteerd in inzet van personele
middelen om optimaal toepassing te geven aan deze
wettelijke regeling.
Ik wil mij uiteraard houden aan de afspraak dat de
heroverwegingsrapporten niet als zodanig van commentaar worden voorzien door de zittende bewindslieden,
maar de heer De Roon heeft er in feite op gewezen dat
er in de maatschappelijke realiteit ook een basis ligt om
onder ogen te zien waar de heroverwegingsgroep op
heeft gewezen, namelijk dat er door meer inzet van
personeel op het terrein van ontnemingen nog veel meer
te halen valt. Dat is ook uitgewerkt in een inschatting van
inspanningen en opbrengsten, waarbij de opbrengsten
de inzet van extra personele middelen op dit terrein met
een factor drie zullen kunnen overtreffen.
De heer De Roon heeft verder de aandacht gevestigd –
ik ben nu eigenlijk aan het doubleren van wat ik in
reactie op eerdere sprekers heb gezegd – op het belang
van het onderwerp ″reisverbod″, dat aanvankelijk
voorzien was als onderdeel van dit wetsvoorstel, maar
dat ik heb laten rusten, mede gezien de vragen en
bedenkingen die daarover waren geuit in de advisering.
Ik vond en vind het van belang dat wat er is neergelegd
in dit wetsvoorstel zo spoedig mogelijk kracht van wet
verkrijgt. Ik hoop dan ook dat de Eerste Kamer in staat
zal zijn om spoedig na de aanvaarding van dit wetsvoorstel door de Tweede Kamer – daar hoop ik natuurlijk zeer
op na de positieve reacties van zojuist – over te gaan tot

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

de behandeling ervan. Als dat bezwaard zou zijn met een
onderdeel dat in discussie was, dan zouden we te maken
kunnen krijgen met een situatie die men weleens
aanduidt als ″het betere is de vijand van het goede″.
Maar de gedachte van het reisverbod kan in een andere
context weer terugkomen; daarop heb ik ook gewezen in
mijn brief van januari jongstleden.
Mevrouw de voorzitter. Ik hoop hiermee – wellicht niet
zeer welluidend, want mij is weliswaar niet het vermogen ontnomen, maar wel de stem – de vragen te hebben
beantwoord die in eerste termijn waren gesteld. Als er
andere vragen zijn, zie ik uit naar de voortzetting van de
gedachtewisseling.
De voorzitter: Dank u wel. Daarmee zijn we gekomen
aan het einde van de eerste termijn.
Minister Hirsch Ballin: Misschien moet ik nog iets
uitdrukkelijks zeggen over de twee amendementen.
De voorzitter: Daar geef ik u de gelegenheid toe.
Minister Hirsch Ballin: Allereerst het amendementTeeven/Van Haersma Buma op stuk nr. 8. Ik heb al iets
gezegd over de mogelijkheden die ik zie op basis van
artikel 16 van de Wet politiegegevens. Dat lijkt mij de
juiste, maar ook de toereikende grondslag. Dit betekent
dat het niet nodig is om nu het wetsvoorstel te wijzigen
op de manier die in het amendement is voorzien.
Vandaar mijn toezegging om dat wat de indieners van
het amendement voor ogen staat, te realiseren op basis
van artikel 16 van de Wet politiegegevens. Ik hoop dat dit
in voldoende mate beantwoordt aan hun intentie.
De heer Teeven (VVD): Ik heb begrepen dat de minister
eerder sprak over artikel 18: verstrekking aan derden
structureel voor alle regio’s. Ik neem aan dat het gaat om
lid 1 van dat artikel: bij of krachtens algemene maatregel
van bestuur kunnen, met het oog op een zwaarwegend
algemeen belang, personen en instanties worden
aangewezen.
Minister Hirsch Ballin: Ja. De tekst van de Wet
politiegegevens heb ik hier helaas niet bij de hand. Ik zal
zo dadelijk nog even ophelderen om welk artikel het
precies gaat, maar het gaat inderdaad om de daarin
gelegde basis voor een algemene maatregel van bestuur.
De heer Teeven (VVD): Ik begrijp dat de minister de
toezegging doet dat hij serieus gaat bekijken of dit
geëffectueerd kan worden.
Minister Hirsch Ballin: Zeker.
Dan kom ik bij het amendement over het vaststellen
van het bedrag van de wederrechtelijk verkregen
gegevens. Misdrijven die financieel gewin opleveren,
worden vaak door meer daders tezamen gepleegd. Het
betreft dan de hoofdelijkheid. Die hoofdelijkheid is ook
het onderwerp van een initiatiefvoorstel van de heren
Van Haersma Buma en Weekers. De gedachte achter dat
voorstel spreekt mij aan. Voorkomen moet worden dat
bij gebrek aan informatie over de toevloeiing van
vermogen aan verschillende daders, die samen een delict
hebben gepleegd, de onderneming strandt. Ik stel vast
dat het wetsvoorstel voor dit probleem ook een
oplossing biedt, namelijk de mogelijkheid van langer

15 april 2010
TK 77

77-6584

Hirsch Ballin
onderzoek naar het vermogen tot aan de definitieve
uitspraak in de ondernemingsprocedure en die van
onderzoek naar het vermogen van de veroordeelde na
het ontnemingsvonnis. Die combinatie leidt ertoe dat
duidelijkheid kan worden verkregen over het aandeel dat
is toegekomen aan de verschillende daders en – dat is
heel belangrijk – over de mogelijkheden om het daar ook
in beslag te nemen.
Uitgangspunt bij de ontneming van wederrechtelijk
verkregen voordeel is het voordeel dat door de veroordeelde individueel is genoten. Van de veroordeelde kan
worden afgenomen wat hij zelf daadwerkelijk heeft
verkregen. De Hoge Raad verkiest dit uitgangspunt
boven andere mogelijkheden. Bij mededaderschap kan
zonder nadere motivering het gezamenlijke voordeel niet
aan een van de mededaders worden toegerekend.
Daarvoor in de plaats wordt het voordeel op basis van
een ponds-pondsverdeling toegerekend. Ik heb dit in
combinatie met de mogelijkheid voor aanvullend
onderzoek beschouwd als een reële en sluitende
oplossing voor het probleem dat met de hoofdelijkheid
zal worden bestreden. Daarom heb ik zelf niet voorzien in
een regeling voor de hoofdelijkheid. Het oordeel over de
wenselijkheid daarvan laat ik graag aan de Kamer over.
De heer De Roon heeft gevraagd naar de mogelijkheid
van het leggen van conservatoir beslag ten behoeve van
het slachtoffer. Hoewel ik daarvoor sympathie heb, denk
ik dat het voorbereiden van een wettelijke regeling op
het snijvlak van civiel recht en strafrecht vrij gecompliceerd is. Dat vereist nadere beoordeling. Ik zie wel
mogelijkheden om op dat punt substantiële vooruitgang
te boeken. Ik wil dat graag nader bekijken, maar het zou
te complex worden om het nu in het wetsvoorstel mee te
nemen.

intrekken. Het is dus een aankondiging dat ik het ga
intrekken met daarbij de mededeling dat daardoor voor
de collega’s het advies van de Raad van State bekend
wordt. Dat gaat bij de intrekking gebeuren. Ik zeg dat
vooral tegen mevrouw Gerkens.
De voorzitter: Mevrouw Gerkens is even bezig, maar zij
gaat de Handelingen gewoon even nalezen. Dan weet zij
precies wat u bedoelt.
Mijnheer Van Haersma Buma, bedankt voor deze
mededeling. Ik begrijp dat de minister zijn antwoord in
eerste termijn heeft afgerond. Wij kunnen meteen
verdergaan met de tweede termijn. Dat gaat vlot
vandaag.
©

De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik realiseer mij dat
je dat in de praktijk moet zien. Ik wil nog toevoegen dat
ik met dit amendement mijn initiatiefvoorstel, dat ik met
collega Weekers heb voorbereid, indien. Het is immers
veel gemakkelijker om dat via een amendement te doen.
Wanneer ik dat heb gedaan, wordt ook meteen het
advies van de Raad van State bekend.

De heer Teeven (VVD): Voorzitter. Ik dank de minister
voor zijn uitvoerige beantwoording. Ik dank hem ook
voor de toezegging om te bezien of het CJIB in het kader
van het executeren van de tenuitvoerlegging misschien
meer mogelijkheden moet hebben om financiële
informatie op te vragen. Hij zal bezien of er een
wettelijke informatieplicht moet komen.
Om de puntjes op de i te zetten met betrekking tot
artikel 18 van de Wet politiegegevens het volgende. Ik
begrijp uit de toezegging van de minister over het
amendement dat hij met de indieners van mening is dat
er sprake is van een zwaarwegend belang als omschreven in lid 1 van dat artikel en dat hij daarin reden ziet om
dat besluit te wijzigen. Zo vat ik de woorden van de
minister op. Hij zegt in feite: ik zie het zwaarwegende
belang dat de indieners zien ook wel en ik ga proberen
om dat via die weg te regelen. Dat hoor ik graag in
tweede termijn.
Ik heb begrepen dat de hennepactie van de minister in
Kennemerland geen verkiezingsstunt was. Hij wilde zich
gewoon op de hoogte stellen van hoe dat feitelijk gaat in
de praktijk. Dat is een goede zaak. Het is altijd goed als
een minister dat doet. Waardering daarvoor van de zijde
van de VVD-fractie.
Er is nog een vraag blijven liggen. Dat is mijn schuld.
Hoe kijkt de minister aan tegen de situatie waarin een
verdachte veroordeeld is maar ten onrechte heeft
vastgezeten? Hij was ten onrechte in voorlopige
hechtenis. Hij kan dan recht hebben op een terugbetaling
in de zin van artikel 591a Wetboek van Strafvordering.
Dat artikel betreft terugbetaling ter zake van ten onrechte
ondergane voorlopige hechtenis. Hoe kijkt de minister
aan tegen de mogelijkheid voor het CJIB om zo’n
terugbetaling aan de verdachte te verrekenen met geld
dat de verdachte aan een slachtoffer moet betalen? De
verdachte is dus veroordeeld, heeft ten onrechte
vastgezeten, maar moet wel geld betalen aan een
slachtoffer. Het CJIB moet bijvoorbeeld voor die ten
onrechte ondergane voorlopige hechtenis € 1000 aan de
verdachte betalen en de verdachte moet € 1500 aan het
slachtoffer betalen. Dan kun je ervoor kiezen om dat te
verrekenen door het CJIB € 1000 aan het slachtoffer uit
te laten keren. Ik hoor graag wat de minister daarvan
vindt.

De voorzitter: U bedoelt niet ″indien″ maar ″intrek″.

©

De heer Van Haersma Buma (CDA): Ja, maar ik kan aan
deze interruptiemicrofoon niet een initiatiefwetsvoorstel

De heer Van Haersma Buma (CDA): Voorzitter. Ik dank
de minister voor de heldere antwoorden in eerste

De heer Van Haersma Buma (CDA): Ik heb een vraag
naar aanleiding van de reactie van de minister op het
amendement van collega Teeven en mij. Hij zegt dat er
via dit wetsvoorstel een ponds-pondsgewijze verdeling
kan zijn. Het amendement ziet er juist op dat, wanneer
maar één van degenen bij wie verdeeld kan worden, geld
heeft, daar het totaal kan worden uitgewonnen, zodat
zeker is dat het geld terugkomt. Ik zie niet dat dit
hetzelfde is.
Minister Hirsch Ballin: Nee, het is niet hetzelfde. Anders
had ik het amendement ontraden in plaats van te zeggen
dat ik het oordeel aan de Kamer overlaat. Wij moeten
ons wel realiseren dat er in de toepassing van de
bevoegdheid tot hoofdelijke aansprakelijkheid desalniettemin wellicht jurisprudentieel grenzen zullen worden
gesteld en dat de twee mogelijkheden dan weer heel
dicht bij elkaar komen.

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

15 april 2010
TK 77

77-6585

Van Haersma Buma
termijn. Er is duidelijkheid gekomen over een aantal
vragen die ik heb gesteld. Ik vroeg waarom zes jaar
teruggerekend kan worden en ook waarom sprake was
van een boete van de vijfde categorie en niet van de
andere categorie. De minister heeft duidelijk aangegeven
dat die grenzen, hoewel deze niet precies langs de
meetlat worden gelegd, wel voortkomen uit de Europese
jurisprudentie. Het lijkt mij reëel om in ieder geval op
deze manier met de wetgeving aan de slag te gaan. Dus
ik steun die keuze van de minister.
Ik ben blij met het duidelijke oordeel van de minister
over het amendement. Ik zal dat in stemming brengen.
Ik heb nog een opmerking, namelijk dat ik de heer
Heerts zeer steun in zijn opmerkingen over het meer
gebruikmaken van het verkennend onderzoek, ook
wanneer het gaat over het voorbereiden van mogelijke
ontnemingsvorderingen. Een van de belangrijkste dingen
was en is: zo vroeg mogelijk beginnen met de mogelijkheden van beslag, het zoeken van het vermogen en het
veiligstellen van het vermogen.
Mevrouw Gerkens (SP): Ik ben blij dat de heer Van
Haersma Buma heeft toegezegd dat hij zijn initiatiefwetsvoorstel intrekt, waardoor het advies van de Raad van
State openbaar kan worden. Nu de minister de beoordeling van de amendementen aan de Kamer heeft
overgelaten, zou ik het heel prettig vinden als wij het
advies kunnen inzien voordat de stemmingen plaatsvinden.
De heer Van Haersma Buma (CDA): Daar heb ik ook
over nagedacht. Dat moet in ieder geval kunnen.
©
De heer Heerts (PvdA): Voorzitter. Dank aan de regering
voor de antwoorden. Dank aan de minister voor zijn
bereidheid. Hij merkt wel dat de PvdA-fractie soms nog
iets verder wil gaan, maar zegt dan: laten wij eerst maar
eens kijken of we nu ver genoeg zijn gegaan. Dat begrijp
ik ook wel, maar toch wil ik middels een paar moties de
zaak wat scherper krijgen.
Kan de minister iets zeggen over de samenwerking
van de financiële rechercheurs van de nationale
recherche – in bepaalde onderzoeken – of de bovenregionale recherche – in andere onderzoeken – en het
functioneel pakket waar de rechercheurs van de FIOD via
de BOD-constructie onder vallen? Het klinkt immers
allemaal wel heel leuk, maar mijn indruk van de
afgelopen jaren is dat die samenwerking vaak eerder
persoonsafhankelijk dan situatieafhankelijk is.
Ik begrijp ook wel dat wij van de fiscus niet alle
informatie krijgen, maar ik vind toch dat wij daaraan iets
moeten doen. Daarom dien ik de volgende motie in.

constaterende dat niet duidelijk is hoeveel geld wordt
afgeroomd via het fiscale traject of de verbeurdverklaring;
van mening dat deze gegevens van belang zijn om te
komen tot een succesvolle en effectieve manier in de
aanpak van het wederrechtelijk verkregen vermogen;
verzoekt de regering, te onderzoeken hoeveel geld de
fiscus weet af te romen van vermogen dat als wederrechtelijk verkregen gezien kan worden en dit onderzoek
aan de Kamer te zenden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Heerts, Teeven en Van Haersma Buma. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 10 (32194).
De heer Heerts (PvdA): De minister heeft iets gezegd
over het verkennend onderzoek, maar in dat kader heeft
hij niets gezegd over het onderwerp waar ik in een
interruptie over sprak met mevrouw Gerkens. Zij
formuleerde het zeer treffend en ik zal het heel voorzichtig zeggen. Wij spraken over de mogelijkheid dat na dat
verkennende onderzoek bepaalde verdachten – op dat
moment zijn zij formeel verdachten – wellicht beperkt
kunnen worden in hun rechtshandelingen. Dan kunnen
zij geen dure auto’s meer verkopen en dan zijn zij via de
Kamers van Koophandel of misschien zelfs wel via het
kadaster als het om onroerend goed gaat, niet meer
alleen bevoegd om dat te doen. Dan kunnen zij geen
alternatieve constructies verzinnen en niet de bestuurders of structuur van verenigingen, stichtingen, bv’s of
nv’s even snel wijzigen. Kan de minister daarop ingaan?
Met betrekking tot de borgsom wil ik een en ander
toch nog wat scherper aanzetten, ook in relatie tot wat
de heer Teeven net zei over de slachtoffers. Daarom dien
ik de volgende motie in.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat wederrechtelijk verkregen voordeel
eenvoudig weggesluisd kan worden en daardoor niet
door middel van een boete of ontnemingsmaatregel
gevorderd kan worden;
van mening dat elke euro die via illegale weg is
verkregen niet de verdachte ten voordeel mag dienen;
concluderende dat nog te weinig wederrechtelijk
verkregen vermogen wordt gevorderd;

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat er verschillende trajecten mogelijk zijn
om wederrechtelijk verkregen vermogen af te romen dan
wel te ontnemen;

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

roept de regering op, te komen met voorstellen die ertoe
bijdragen dat op opgelegde borgsommen na betaling
eenvoudig conservatoir beslag gelegd kan worden ten
behoeve van een nog op te leggen boete of ontnemingsmaatregel en/of schadevergoedingsmaatregel aan het
slachtoffer,

15 april 2010
TK 77

77-6586

Heerts
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden
Heerts, Teeven en Van Haersma Buma. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 11 (32194).
De heer Heerts (PvdA): De minister verwees naar de
NOS-website voor een bericht over het oprollen van
hennepkwekerijen met de zakjapanner in de hand.
Misschien staat het ook wel op de website van het
ministerie van Justitie, want er zal vast een linkje zijn
aangebracht.
Laat ik nou afgelopen vrijdag toevallig de NOS-website
hebben bekeken! Daar kwam ik een brief tegen aan de
CTIVD van de heer Hirsch Ballin in zijn hoedanigheid als
minister van BZK, terwijl de brief de Kamer pas op
dinsdag om vijf voor twaalf bereikte. Dat moet het
natuurlijk ook niet helemaal worden, maar de minister
begrijpt vast wel wat ik met deze kwinkslag bedoel: ik zal
de NOS-website bezoeken om de modus operandi te
bekijken.
Ik heb al iets gezegd over het verkennende onderzoek.
Om dat beter vast te leggen, misschien ook ten behoeve
van de verdere behandeling van het wetsvoorstel inzake
de onder- en bovenwereld, wil ik ten slotte nog een
motie over dat verkennende onderzoek indienen.
Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat in de allereerste fase van een
strafrechtelijk onderzoek, het verkennend onderzoek, er al
aanwijzingen kunnen zijn of sprake is van wederrechtelijk
verkregen vermogen;
van mening dat het ontnemen van wederrechtelijk
verkregen vermogen alleen succesvol kan zijn als in een
vroeg stadium conservatoir beslag gelegd wordt op dit
vermogen;
constaterende dat het verkennend onderzoek in een
strafrechtelijk onderzoek nog weinig gebruikt wordt;
tevens constaterende dat eerder de commissie-Kalsbeek
geadviseerd heeft het verkennend onderzoek te
verduidelijken;
roept de regering op, te onderzoeken hoe het verkennend onderzoek in het Wetboek van Strafvordering een
meer bruikbaar onderzoeksinstrument kan worden en te
komen met voorstellen daartoe;
roept de regering tevens op, te komen met voorstellen
hoe de fase van het verkennend onderzoek ten dienste
kan komen te staan van het ontnemen van wederrechtelijk verkregen voordeel in de breedste zin des woords,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door de leden

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

Heerts, Teeven en Van Haersma Buma. Naar mij blijkt,
wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 12 (32194).
De heer Heerts (PvdA): Dank u wel. Dit was mijn
bijdrage. Opdat misdaad niet mag lonen!
©
Mevrouw Gerkens (SP): Voorzitter. Het zal de Kamer niet
verbazen dat ook de SP het wetsvoorstel van de minister
steunt. Wij zijn blij met zijn toezegging naar aanleiding
van onze kanttekeningen dat hij goed op een en ander
zal toezien. Wij hopen dus ook dat hij dat gaat waarmaken.
Ik vind het van groot belang dat wij die criminelen nu
ook echt gaan plukken, dat wij het geld bij hen weghalen. Wij moeten daar zo veel mogelijk op inzetten. Het
feit dat het in de heroverwegingen voorkomt, stelt ons
ook wel iets meer gerust, omdat wij ook het idee hebben
dat daarmee deze gedachte breder wordt gedragen. Wij
zouden niet willen dat wij hier over een paar jaar weer
staan met een nieuwe wetswijziging, omdat blijkt dat wij
nog te weinig kunnen plukken.
Dus vooral nu gaan plukken! En pluk ze dan ook
publiek, zou ik tegen de minister willen zeggen. Zorg
ervoor dat criminelen weten dat ze geplukt worden, niet
alleen omdat ze daadwerkelijk geplukt worden maar ook
omdat dat breed uitgemeten wordt in de media. Dan kan
de crimineel gewoon nooit echt lekker in zijn criminele
geld gaan zitten en rondwentelen, maar heeft hij altijd
het gevoel dat hij dat geld morgen kwijt kan zijn, niet
alleen omdat hij gepakt wordt voor de criminele
activiteiten die hij gepleegd heeft maar ook omdat dat
echt consequenties heeft. Gestolen goed gedijt niet!
Ik dank de heer Van Haersma Buma voor de toezeggingen op het punt van het openbaar maken van het advies
van de Raad van State. Ik heb eigenlijk nog maar één
advies aan de minister. Ik hoop dat hij vandaag eens
vroeg onder de wol kan kruipen en ik wens hem
beterschap.
©
De heer De Roon (PVV): Voorzitter. Ik dank de minister
voor de beantwoording van de vragen en de reactie op
de opmerkingen.
Ik heb in eerste termijn eigenlijk al laten doorschemeren dat ik mijn fractie zal adviseren om dit wetsvoorstel
te steunen en om ook voor de amendementen op de
stukken nrs. 8 en 9 te stemmen. Wat daarna hier nog is
verhandeld, heeft mij niet tot een ander inzicht gebracht.
Dat blijft dus hetzelfde.
Ik wil nog wel even een opmerking maken over het
laatste punt dat de minister noemde. Dat is de vraag of
in de toekomst niet een conservatoire beslaglegging kan
worden toegepast ten dienste van slachtoffers. De
minister heeft vandaag gezegd dat hij dat een interessant
idee vindt en dat hij dat zeker zal bekijken. Ik vind dat
toch een beetje jammer, want de minister heeft op
11 februari 2009 ook al gezegd dat hij het in het kader
van dit wetsvoorstel zou bekijken. Daar is niet veel van
terechtgekomen. Nu wordt die belofte herhaald. Ik stel
derhalve voor om daar iets meer zekerheid over te
krijgen door via een motie te bewerkstelligen dat wij

15 april 2010
TK 77

77-6587

De Roon
inderdaad een concreet voorstel van de minister zullen
ontvangen. De motie luidt als volgt.

De heer Teeven (VVD): De intentie van het voorstel is dat
het CJIB op de persoon kan verrekenen, ook als het over
meerdere strafzaken gaat. Dan kun je baten en lasten
verrekenen.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
verzoekt de regering om uiterlijk 15 mei 2010 een brief
aan de Kamer te zenden, waarin de mogelijkheden en
belemmeringen worden geschetst om conservatoire
beslaglegging ten dienste van slachtoffers van misdrijven
uit te breiden,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter: Deze motie is voorgesteld door het lid De
Roon. Naar mij blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 13 (32194).
©
Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Ik dank de heer
Teeven ook bij deze gelegenheid voor zijn altijd
constructieve benadering van de voorstellen die in deze
kabinetsperiode zijn gedaan door de bewindslieden van
Justitie. Wij hebben bij heel veel gelegenheden daarvoor
steun en aanmoediging mogen ontvangen. Dat heb ik
ook vanmiddag weer zo ervaren. Mocht de heer Teeven
een enkele keer de behoefte in zich hebben voelen
opkomen om daarin een ander accent te leggen, dan zal
ik ook niet meer dan seizoensinvloeden daarachter
zoeken. Ik dank hem dus ook voor zijn steun bij deze
gelegenheid.
De heer Teeven heeft het punt van het Besluit
politiegegevens aangesneden. Hij vroeg of ik daarin
verstrekking met het oog op een zwaarwegend belang
zag. Het antwoord op die vraag is ja. Ik denk dat wij
daarmee inderdaad een bruikbare grondslag hebben.
De heer Teeven (VVD): Omdat het voorjaar al mooi op
gang is gekomen, trek ik mijn amendement op stuk nr. 8
in.
De voorzitter: De heer Teeven wenst het amendement
op stuk nr. 8 in te trekken.
Ik stel vast dat daarmee wordt ingestemd.
Minister Hirsch Ballin: Voorzitter. Ik kom op de ten
onrechte ondergane voorlopige hechtenis. Ik heb
geprobeerd om mij voor te stellen aan welke situatie ik
dan moet denken. Ik neem aan dat de heer Teeven doelt
op een schadevergoeding die is toegekend na een
vrijspraak of ontslag van rechtsvervolging. Dan zal dat
echter niet een zaak zijn waarin een ontneming plaatsvindt. Het zou kunnen gaan om verschillende zaken. Het
is denkbaar dat er een ontnemingsvordering staat en dat
daarvoor of daarna de betrokkene ook in de positie komt
van iemand die ten onrechte voorlopige hechtenis heeft
ondergaan. Ik vind dat een interessante gedachte, die ik
echter wel nader moet bekijken en laten bekijken. Ik zal
dat ook met het CJIB opnemen. Ik wil hierop dus niet

Tweede Kamer

onmiddellijk een antwoord geven, maar ik zal dat
nagaan.

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

Minister Hirsch Ballin: Ik vind dat een interessante en
waardevolle gedachte. Ik zal dat nagaan. Daarmee heb ik
de punten van de heer Teeven behandeld.
Ik dank de heer Van Haersma Buma nogmaals voor
zijn positieve reactie op het wetsvoorstel en verschillende onderdelen daarvan, zoals het bewijsvermoeden. Ik
weet namelijk hoezeer hem dat ter harte gaat. De
aangekondigde intrekking van het initiatiefwetsvoorstel
vergemakkelijkt de beoordeling van hetgeen is neergelegd in het amendement waarop ik juist heb gereageerd.
De heer Heerts heeft het belang onderstreept van de
samenwerking tussen rechercheurs die behoren tot
verschillende politiekorpsen, inclusief de Nationale
Recherche binnen het Korps landelijke politiediensten.
Dat ben ik zeer met hem eens. Wij hebben ook nog de
recherche van de Koninklijke Marechaussee, de
bovenregionale rechercheteams en de recherche van de
FIOD-ECD en de SIOD. Dat zijn heel veel organisaties. Het
lijkt mij dat dit voor iedereen die nadenkt over het
politiebestel reden temeer is om te denken aan de
waarde van een bundeling van alle politiekorpsen. Ik ben
zo vrij om die gedachte te herkennen in de argumentatie
van de heer Heerts en ik hoop dat die ter harte wordt
genomen.
In afwachting daarvan moet de samenwerking tussen
de verschillende recherches zo goed mogelijk zijn. Ik heb
een paar maanden geleden in verband met de behoefte
aan het optimaliseren van de inzet van de recherche bij
de zware criminaliteit, de ″haalcriminaliteit″, gevraagd
om na te gaan hoe de expertise uit alle recherches die
ons huidige politiebestel rijk is, kan worden bijeengebracht. De heer Heerts zal willen weten wie ik die vraag
heb gesteld. Die heb ik gesteld aan de korpschef van het
Korps landelijke politiediensten, met wie ik tenslotte de
meeste directe lijn heb. Ik dank de heer Heerts zeer voor
deze aanmoedigende vraag.
Ik ga verder met de motie-Heerts c.s. waarin de
regering wordt verzocht te onderzoeken hoeveel geld de
fiscus weet af te romen van wederrechtelijk verkregen
vermogen en de Kamer daarover te berichten. Mevrouw
de voorzitter, u zult begrijpen dat dit contact vereist met
mijn collega van Financiën, maar ik vermoed dat hij het
ook interessant vindt om dit te weten. Voordat ik
definitief toezeg dat deze motie wordt uitgevoerd, moet
ik dat eerst bespreken met mijn collega van Financiën.
Het is het meest ordelijk als ik op dit moment het
oordeel over de motie aan de Kamer overlaat.
Dan kom ik op de motie-Heerts c.s. met een verzoek
voor een regeling die ertoe bijdraagt dat eenvoudig
conservatoir beslag kan worden gelegd op opgelegde
borgsommen na de betaling daarvan, ten behoeve van
een nog op te leggen boete of ontnemingsmaatregel of
een schadevergoedingsmaatregel aan het slachtoffer. Ik
mag aannemen dat daarmee wordt gedoeld op hetzelfde
punt als uit het betoog van de heer Teeven, waarover ik
zojuist sprak. Ik ga dat heel graag na. Ik stel voor om de
stemming over die motie aan te houden, totdat ik het
bericht heb gegeven dat ik zojuist toezegde aan de heer

15 april 2010
TK 77

77-6588

Hirsch Ballin
Teeven. Ik verwacht dat dit bericht kan worden gegeven
voor het zomerreces van uw Kamer, denkend in termen
van continuïteit van de Kamer.
Hetzelfde geldt ook voor wat aan de orde is gesteld in
de motie van de heer De Roon. Hij heeft terecht
herinnerd aan een eerdere toezegging van mijn kant en
wil daarover graag nader horen. 15 mei halen wij niet,
ook al was die toezegging al eerder gedaan. Dat is te
dichtbij. Ik zeg echter graag toe dat ik de Kamer daarover
voor het zomerreces zal berichten. Ik hoop dat dit voor
de heer De Roon voldoende reden is om van zijn motie
af te zien.
Ik ga nu in op de motie op stuk nr. 3, waarin de
regering wordt gevraagd om in te gaan op de mogelijkheid om met verkennend onderzoek het ontnemen van
wederrechtelijk verkregen voordeel te verbeteren.
Verkennend onderzoek is binnen de systematiek van het
Wetboek van Strafvordering de eerste, vaak nog voor de
verdachte niet zichtbare of kenbare, fase van het
onderzoek. Het gaat dan om de informatievergaring en
-veredeling. Daar is het ook voor bedoeld. Bevoegdheden
kunnen dan nog niet worden toegepast, die in een later
stadium wel mogelijk zijn. Pas als er sprake is van een
daadwerkelijke verdenking tegen een persoon of bedrijf,
dus als het onderzoek een fase verder is gekomen,
kunnen de bevoegdheden worden toegepast. De marge
tussen het verkennend onderzoek en het opsporingsonderzoek is klein. Ik doelde daarop toen ik in eerste
termijn reageerde op deze gedachtegang. Dit betekent
dat vrij snel na het bekend worden van de resultaten van
het verkennend onderzoek ook kan worden overgegaan
tot beslag. Dit laat onverlet dat ik graag toezeg, te
bevorderen dat er meer gebruik wordt gemaakt van het
verkennend onderzoek. Ik zeg graag toe om na te gaan
hoe de fase van het verkennend onderzoek ten dienste
kan worden gesteld van het in aansluiting daarop – dit is
een aanvulling die ik mij veroorloof – ontnemen van
wederrechtelijk verkregen voordeel in de breedste zin
des woords. Misschien mag deze toezegging zozeer
voldoende zijn dat er geen behoefte meer is aan een
motie op dit punt.

donderdagavond met een belangrijk deel van de
overgebleven bewindslieden pleeg te hebben.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter: Ik hoop dat de stemmingen in verband
met dit wetsvoorstel dinsdag kunnen plaatsvinden. Wij
zien dan wel welke moties op de stemmingslijst staan.
Ik dank de minister voor zijn komst en voor zijn
inbreng. Ik hoop dat hij na het bewindsliedenoverleg
morgenochtend ook nog een stem over heeft voor de
ministerraad. Soms kan het de volgende ochtend wel
eens minder florissant klinken.
Sluiting 19.07 uur

De heer Heerts (PvdA): De motie handhaaf ik, maar de
motie op stuk nr. 2 wil ik wel aanhouden. Het verkennend
onderzoek zien wij tegemoet. Kan de minister ook ingaan
op de suggestie die mevrouw Gerkens heeft gedaan met
betrekking tot de rechtshandelingen – de minister
begrijpt denk ik wel wat ik bedoel – namelijk dat niet op
het moment dat de politie binnenkomt en de administratie ophaalt, drie uur later de BMW’s van eigenaar
verwisselen?
Minister Hirsch Ballin: Ik zal dit er graag bij betrekken.
Als ik de motie van de heer Heerts zo mag verstaan dat
ontneming in aansluiting op het verkennend onderzoek
gestalte zal krijgen – dat zal in de regel nodig zijn als het
onderzoek zichtbaar wordt ten opzichte van de verdachte
– dan wil ik de motie graag en dankbaar incasseren als
ondersteuning van het voornemen om dit ter hand te
nemen. Ik zal de suggestie van mevrouw Gerkens daar
meteen bij betrekken.
Mij rest nog, mevrouw Gerkens te danken voor haar
goede wensen. Desalniettemin zal ik mij, nadat de
beraadslaging over dit wetsvoorstel is afgesloten,
begeven naar het bewindspersonenoverleg dat ik op

Tweede Kamer

Verruiming mogelijkheden voordeelontneming

15 april 2010
TK 77

77-6589