Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

19 637

Vreemdelingenbeleid

Nr. 1595

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 december 2012
Op 30 november 2012 is het nieuwe ambtsbericht Somalië verschenen1.
Dit ambtsbericht bevat informatie over een aantal ontwikkelingen in
Somalië die aanleiding geven om de volgende aanpassingen in het
landgebonden asielbeleid Somalië voor te stellen:
1. Mogadishu wordt niet langer aangemerkt als gebied waarin sprake is
van een situatie als omschreven in artikel 15c van de Europese
Kwalificatierichtlijn.
2. De minderheidsgroep Reer Hamar/Benadiri wordt niet langer
aangemerkt als risicogroep noch als groep die systematisch wordt
blootgesteld aan een praktijk van onmenselijke behandelingen.
In deze brief licht ik u mijn voorstellen nader toe en besteed ik ook
aandacht aan onderdelen van mijn beleid die ik ongewijzigd laat. Ik sluit af
met een toelichting op de gevolgen van de beleidswijzigingen, waaronder
de mogelijkheden voor gedwongen terugkeer.
1. Mogadishu

1
http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/bz/
documenten-en-publicaties/ambtsberichten/
2012/11/30/somalie-2012-11-30.html

Op dit moment wordt aangenomen dat er in Mogadishu sprake is van een
situatie zoals omschreven in artikel 15c van de Kwalificatierichtlijn. Dit
houdt in dat sprake is van een uitzonderlijke situatie van een gewapend
conflict met een dermate hoge mate van willekeurig geweld dat er
zwaarwegende gronden zijn om aan te nemen dat een burger die
terugkeert naar het betrokken land of gebied louter door zijn aanwezigheid aldaar een reëel risico loopt op de in artikel 15c van de Kwalificatierichtlijn genoemde ernstige schade.
Het ambtsbericht vermeldt dat de veiligheidssituatie in Mogadishu tijdens
de verslagperiode nog steeds slecht was, maar dat er in deze periode hier
en daar (sterke) verbeteringen optraden. Zo is Al-Shabaab sinds februari
2012 niet langer aanwezig in het overgrote deel van de stad. De situatie
van oorlogsgeweld waarbij vele burgerslachtoffers vielen is overgegaan
in een situatie van meer gericht geweld van de zijde van Al-Shabaab

kst-19637-1595
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 19 637, nr. 1595

1

tegen specifieke groepen, te weten personen die politieke activiteiten
verrichten voor de Somalische autoriteiten, medewerkers van ngo’s en
journalisten. Volgens het ambtsbericht kunnen de inwoners van
Mogadishu, ook vrouwen, zolang zij zich niet met politiek of ngo’s inlaten
zich ongehinderd door milities door de stad begeven. Inwoners kunnen
verhuizen naar andere districten om eventueel geweld in hun eigen
districten te ontlopen. De markten in de stad zijn weer vrij toegankelijk,
het (zaken)leven bloeit in delen weer op en er wordt gebouwd.
Voorts zijn in de verslagperiode geen ontheemden geregistreerd die
Mogadishu zijn ontvlucht en nam het aantal ontheemden dat zich vestigde
in Mogadishu juist substantieel toe.
De minister van Buitenlandse Zaken heeft op mijn verzoek het beleid ten
aanzien van Somalische asielzoekers van verschillende omringende
landen in kaart gebracht1. Hieruit bleek dat Denemarken, Zweden en het
Verenigd Koninkrijk een 15c-situatie aannamen voor Mogadishu en/of
geheel Zuid- en Centraal-Somalië. Duitsland en België beoordelen
Somalische asielaanvragen louter op individuele gronden. Inmiddels is
bekend geworden dat ook Zweden geen 15c-beleid meer voert voor
Somalië. Het VK heeft aangegeven dat het 15c-beleid zal worden
heroverwogen vanwege de verbeterde veiligheidssituatie in Mogadishu.
Op dit moment is een beleidswijziging door het VK nog niet gepubliceerd.
Uit deze informatie trek ik de conclusie dat de veiligheidssituatie in een
substantieel deel van Mogadishu zodanig is verbeterd dat ik Mogadishu
niet langer definieer als een gebied waar sprake is van een situatie als
bedoeld in artikel 15c van de Kwalificatierichtlijn. Hiermee is mijn beleid in
overeenstemming met dat van verschillende van de bevraagde omringende landen. In dit licht bestaat er evenmin aanleiding om categoriaal
beschermingsbeleid te voeren ten aanzien van (een deel van) Somalië.
Asielzoekers afkomstig uit Mogadishu komen daarom niet langer enkel op
grond van de situatie in de stad in aanmerking voor een verblijfsvergunning op grond van artikel 29, onder b, van de Vreemdelingenwet,
Aanvragen van Somalische asielzoekers zullen alleen nog worden
beoordeeld op individuele gronden.
2. Reer Hamar/Benadiri
De etnische minderheidsgroep Reer Hamar/Benadiri is in het huidige
beleid aangewezen als risicogroep en als groep die systematisch wordt
blootgesteld aan een praktijk van onmenselijke behandelingen. Dit beleid
is ingesteld naar aanleiding van jurisprudentie van het Europees Hof voor
de Rechten van de Mens en de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad
van State. Daarom komen de leden van deze groep, behoudens contraindicaties, in aanmerking voor een verblijfsvergunning.
Hoewel in het ambtsbericht is aangegeven dat het lastig is om uitgebreide
informatie te verkrijgen over de positie van alle etnische minderheden in
Somalië, blijkt uit recente informatie in het ambtsbericht dat de situatie
van veel Reer Hamar/Benadiri sterk is verbeterd. Dit geldt ook als hun
positie wordt afgezet tegen de positie van andere etnische minderheden.
Het is daarom naar mijn mening niet langer gerechtvaardigd om bijzonder
beleid voor deze groep te voeren en daarom beëindig ik dit beleid. Ook
voor asielzoekers die behoren tot deze etnische minderheidsgroep geldt
dat hun asielverzoeken uiteraard zorgvuldig op individuele gronden zullen
worden beoordeeld, maar dit gebeurt niet langer op basis van bijzonder
beleid.
3. Ongewijzigd beleid
1
http://www.rijksoverheid.nl/ministeries/bz/
documenten-en-publicaties/ambtsberichten/
2012/10/24/somalie-beleid-derde-landen-23oktober-2012.html

Ik hecht eraan nog kort enkele beleidspunten te benoemen die ik
ongewijzigd laat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 19 637, nr. 1595

2

Zuid- en Centraal-Somalië
Blijkens het ambtsbericht was de veiligheidssituatie in Zuid- en Centraal
Somalië ook gedurende deze verslagperiode onverminderd slecht.
Al-Shabaab is verdreven uit sommige gebieden, maar in alle delen van
Zuid- en Centraal-Somalië is sprake van geweldssituaties. Er is naar mijn
oordeel geen sprake van een 15c-situatie in dit gebied, omdat er geen
sprake is van zodanig wijdverbreid geweld met veel burgerslachtoffers.
Ook is de situatie ten opzichte van de vorige verslagperiode niet substantieel gewijzigd. Wel blijven de voorwaarden waaronder een Somaliër
afkomstig uit Zuid- en Centraal-Somalië terug kan keren naar dit gebied
ongewijzigd, zoals die in augustus 2012 uiteen gezet zijn in de brief van
mijn voorganger1.
Specifieke groepen
Uit het ambtsbericht blijkt dat er groepen zijn die specifieke risico’s lopen
vanwege op hen gerichte aanslagen door Al-Shabaab. Ook binnen de
verbeterde situatie in Mogadishu is er sprake van op hen gericht geweld.
Het betreft personen die politieke activiteiten verrichten voor de
Somalische autoriteiten, medewerkers van ngo’s en journalisten. Ook is
de situatie voor etnische minderheden en vrouwen in Somalië in het
algemeen zorgwekkend.
Het enkele feit dat een asielzoeker behoort tot een van de genoemde
groepen is onvoldoende om in aanmerking te komen voor bescherming.
Zo zijn de risico’s die een persoon behorende tot een niet-Somali
bevolkingsgroep loopt, te zeer afhankelijk van de specifieke subclan
waartoe hij behoort en de lokale omstandigheden. Ook ten aanzien van de
andere groepen blijkt dat de situatie per individu kan verschillen. Indien
uit deze individuele omstandigheden van een persoon, behorend tot een
specifieke groep, blijkt dat de asielzoeker wel bescherming in Nederland
nodig heeft, wordt deze bescherming geboden. Daarbij wordt uiteraard
rekening gehouden met de beschikbare informatie over de situatie van
verschillende groepen in Somalië.
4. Gevolgen van de beleidswijzigingen
Zoals al uit het vorenstaande blijkt zullen aanvragen van alle Somalische
asielzoekers voortaan louter op individuele gronden worden beoordeeld.
Hierbij wordt uiteraard rekening gehouden met hetgeen bekend is over de
situatie in het land, die nog steeds zorgwekkend is te noemen.
Verblijfsvergunningen die zijn verleend op grond van de eerdere
15c-situatie in Mogadishu en aan Reer Hamar/Benadiri op grond van de
situatie waarin zij verkeerden, worden (nog) niet ingetrokken. Op grond
van de Kwalificatierichtlijn en het Voorschrift Vreemdelingen moeten
lidstaten, als zij een vergunning die verleend is op basis van subsidiaire
bescherming (in dit geval artikel 29, eerste lid, onder b van de Vreemdelingenwet) willen beëindigen, beoordelen of de wijziging van de omstandigheden zo ingrijpend en niet-voorbijgaand is dat de persoon die destijds in
aanmerking kwam voor subsidiaire bescherming niet langer een reëel
risico op ernstige schade loopt. De situatie in Mogadishu en voor Reer
Hamar/Benadiri is (nog) niet dermate ingrijpend en bestendig gewijzigd
dat intrekking geïndiceerd is.

1
Kamerstukken II, Vergaderjaar 2011–2012,
19 637 nr. 1572

De herwaardering van de situatie in Mogadishu brengt met zich mee dat
de belemmeringen voor gedwongen terugkeer naar alle delen van
Somalië zijn weggenomen. Immers, niet langer hoeft door terugkerende
asielzoekers die over land reizen gereisd te worden door een gebied waar
sprake is van een 15c-situatie. Uit het ambtsbericht blijkt dat zowel reizen
over land als door de lucht mogelijk is. Voorts bestaat niet langer het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 19 637, nr. 1595

3

gevaar dat asielzoekers uit Somaliland, die gedwongen worden uitgezet
via Mogadishu, het risico lopen in een 15c-gebied terecht te komen in het
geval zij onverhoopt in Somaliland niet worden toegelaten.
Gedwongen terugkeer naar Somalië zal ik dan ook – met alle nodige
zorg – weer ter hand nemen, waarbij het duidelijk moge zijn dat
gedwongen terugkeer niet direct in grote getalen kan plaatsvinden.
Vreemdelingenbewaring voor Somaliërs is hiermee ook weer mogelijk
geworden.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 19 637, nr. 1595

4