Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2023–2024

33 009

Innovatiebeleid

32 637

Bedrijfslevenbeleid

Nr. 138

BRIEF VAN DE MINISTERS VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT EN VOOR BUITENLANDSE HANDEL EN
ONTWIKKELINGSSAMENWERKING
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 21 december 2023
Microchips (halfgeleiders) spelen een belangrijke rol in het dagelijks
leven. Zowel nu als in de toekomst. Ze zitten onder meer in smartphones,
elektrische auto’s en medische apparatuur. Tijdens de coronapandemie
was er tijdelijk een tekort aan halfgeleiders. Hierdoor waren er even
minder medische apparaten en computers beschikbaar. Door in
Nederland en de Europese Unie meer te ontwikkelen en te produceren, wil
Nederland zo’n tekort in de toekomst voorkomen. Het is dus belangrijk om
de halfgeleiderindustrie te laten groeien en tegelijkertijd weerbaar te laten
zijn. Nederland bevindt zich hierbij in een select gezelschap van landen
dat een onmisbare rol heeft in de productie van halfgeleiders.
In eerdere brieven1, heeft dit kabinet zijn ambities ter versterking van het
Nederlandse halfgeleiderecosysteem met uw Kamer gedeeld. De
toenemende vraag naar halfgeleiders en de veranderende geopolitieke en
geo-economische verhoudingen maken de verwezenlijking van deze
ambities urgent. Het verheugt ons dan ook uw Kamer te kunnen melden
dat de afgelopen maanden belangrijke mijlpalen zijn behaald in het
realiseren van deze ambities. Deze brief gaat nader in op deze mijlpalen,
in het bijzonder op de ontwikkelingen ten aanzien van de Europese Chips
Act en het Important Project Of Common European Interest MicroElektronica & Communicatietechnologie (IPCEI ME/CT). Daarnaast zullen
verschillende onderdelen van halfgeleidertechnologie sterk vertegenwoordigd zijn in de Nationale Technologie Strategie, waarover uw Kamer
begin 2024 verder geïnformeerd wordt.

1

kst-33009-138
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Onder andere:
Staatscourant 2021, 20378 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl)
Kamerstuk 33 009 en 32 637, nr. 121; Kamerstuk 35 982, nr. 9; Bijlage bij Kamerstuk 21 501-20,
nr. 1727 en Kamerstuk 22 112, nr. 3369.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 009, nr. 138

1

De veranderende geopolitieke verhoudingen, een onder druk staand
vestigingsklimaat en wereldwijde overheidsinterventies in de waardeketen, maken dat de Nederlandse positie in het mondiale halfgeleiderecosysteem geen gegeven is. Extra stappen zijn dus nodig. Zodat we ook in
de toekomst voldoende chips hebben voor onze apparaten, de groeiende
sector een belangrijke bijdrage blijft leveren aan ons verdienvermogen en
Nederland internationaal een belangrijke speler blijft.
Samen met de industrie en het kennisveld zet de overheid zich in voor het
laten groeien van het marktaandeel van Nederlandse halfgeleiderbedrijven binnen de mondiale waardeketen in de komende tien tot vijftien
jaar. Deze doelstelling kan enkel behaald worden door versterkte inzet op
een aantal onderliggende beleidsprioriteiten. Deze beleidsprioriteiten
hebben betrekking op het vestigingsklimaat, talentontwikkeling, fysieke
ruimte voor groei, de bescherming van kennis en technologie en
internationale partnerschappen ter bevordering van onze ambities. De
komende periode worden op deze vijf beleidsprioriteiten verdere
actieagenda’s ontwikkeld. Consistent en betrouwbaar overheidsbeleid is
hierbij noodzakelijk om zekerheid bij bedrijven te bevorderen en langetermijninvesteringen te stimuleren.
Het eerste deel van deze brief geeft een beknopte schets van het Nederlandse halfgeleiderecosysteem. Dan volgt een overzicht van de beleidsprioriteiten die het kabinet nu en in de toekomst in uitvoering zal brengen,
waarbij we ook stilstaan bij de mijlpalen ten aanzien van de Chips Act en
de IPCEI ME/CT. Ten slotte zal deze brief een eerste doorkijk geven naar
het overlegplatform waarin de overheid, kennisinstellingen en industrie
gezamenlijk aan de slag gaan om de eerdergenoemde beleidsprioriteiten
te realiseren.
Nederlands halfgeleiderecosysteem
Het Nederlandse halfgeleiderecosysteem bestaat uit ca. 300 bedrijven en
kennisinstellingen, veelal geconcentreerd rondom de Technische
Universiteiten in Eindhoven, Delft en Twente. Daarnaast zijn ook in en
rondom Almere en Arnhem/Nijmegen belangrijke halfgeleiderbedrijven
gevestigd. Deze clustering van bedrijvigheid rondom de universiteiten en
hogescholen is een goede weerspiegeling van de zeer intensieve
samenwerking tussen de betreffende bedrijven en kennisinstellingen.
Deze samenwerking ligt ten grondslag aan de sterke innovatiepositie van
het Nederlandse ecosysteem. In onderstaande figuur wordt een globale
schets gegeven van de Nederlandse activiteiten in een aantal segmenten
van de halfgeleiderwaardeketen. Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen zijn actief in de gehele waardeketen en hebben een sterke
inbedding in lokale en regionale toeleveringsketens en samenwerkingspartners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 009, nr. 138

2

Nederland heeft een unieke positie op het gebied van machinebouw met
wereldspelers als Besi, ASM en ASML. Dit kan niet losgezien worden van
de sterke inbedding in het regionale netwerk van toeleveranciers, zoals
TNO, VDL ETG, Neways, NTS Group en Pro Drive. Het mkb speelt een
belangrijke rol in dit cluster, met meerdere zeer innovatieve en wereldwijd
actieve bedrijven als Salland Engineering, Nearfield Instruments en
Trymax. Op het gebied van analoge chips zijn in Nederland onder meer
NXP en Nexperia actief. Daarnaast heeft Nederland veel potentie op het
gebied van chipdesign, packaging en fotonische chips. Zo profiteren
Nederlandse fotonicabedrijven als SMART Photonics en EFFECT
Photonics, mede via PhotonDelta, van de hoogwaardige kennis van de
aanwezige halfgeleiderbedrijven, waardoor Nederland ook hier een
onmisbare positie heeft. Zo heeft eerder dit jaar de Nederlandse overheid
samen met ASML, NXP en VDL Groep € 100 miljoen beschikbaar gesteld
voor de Eindhovense fotonische chipfabriek SMART Photonics.
Hoewel formeel geen onderdeel van specifiek het Nederlandse
ecosysteem, kan de samenwerking van Nederlandse halfgeleiderbedrijven
met het Vlaamse onderzoeksinstituut Imec niet onbenoemd blijven. De as
Veldhoven-Leuven is medebepalend voor de snelheid waarmee innovaties
binnen de halfgeleidersector wereldwijd plaatsvinden en vormt het hart
van het Europese ecosysteem. Dit is een unieke samenwerking binnen de
complexe halfgeleiderwaardeketen, die vraagt om verdere versterking
over de landsgrenzen heen.
Een sterk Nederlands ecosysteem met Europese inbedding
De verhoudingen in de globale geopolitieke balans zijn sterk aan het
veranderen. Een leidende positie in de ontwikkeling van cruciale technologie en de beschikking over eigen productiecapaciteiten is een geopolitieke hefboom geworden. Doordat halfgeleidertechnologie overal in zit en
bepalend is voor de ontwikkeling van nieuwe technologie, bevindt de
halfgeleidersector zich in het oog van de mondiale machtspolitiek. In de
afgelopen decennia is de wereldwijde halfgeleiderketen zo efficiënt
mogelijk ingericht, waardoor er een grote mate van geografische
consolidatie is ontstaan. Forse overheidssubsidies hebben hier ook aan
bijgedragen. Europese chipfabrikanten besteden inmiddels ook delen van
hun productie uit aan Aziatische bedrijven, waardoor Nederland en
Europa nu grotendeels afhankelijk zijn van Azië voor de productie van
halfgeleiders. De geografische consolidatie van productie in combinatie
met een wereldwijde afhankelijkheid van chips, maakt dat de waardeketen
kwetsbaar is voor verstoringen. Het strategische belang van halfgeleiders

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 009, nr. 138

3

voor onze nationale veiligheid, economie en maatschappelijke uitdagingen, maakt dat extra inzet nodig is om de waardeketen veilig en
weerbaar te houden. Het Nederlandse halfgeleiderbeleid richt zich daarom
op het versterken van het Europese ecosysteem met daarbinnen een
wereldwijd relevante positie voor het Nederlandse bedrijfsleven.
We zetten daarbij de stappen die nodig zijn om ook over tien tot vijftien
jaar een wereldspeler van formaat te zijn, door de onmisbaarheid van de
Europese waardeketen in de wereldwijde halfgeleiderindustrie te
versterken en tegelijkertijd de toeleveringsketens voor de Europese
industrie weerbaarder te maken. Daarbij investeren we, samen met de
industrie, binnen en buiten de rijksoverheid in de opbouw van meer
kennis van deze complexe waardeketen, om zo gerichter industriebeleid te
maken. Tot slot, zet het kabinet in op het vormen van nieuwe strategische
partnerschappen en technologie-allianties om zo onze positie te
versterken. Het Nederlandse halfgeleiderbeleid heeft zich de afgelopen
periode daarmee gevormd naar de drieslag die gehanteerd wordt in de
Europese Economische Veiligheidsstrategie2: promote, protect en partner.
Deze drieslag vertegenwoordigt de geïntegreerde aanpak die, gezien het
strategische karakter van de sector, noodzakelijk is om nu én in de
toekomst een relevante speler te blijven. Dit vraagt om een lange termijn
beleidsaanpak, met meer coherentie en continuïteit op de verschillende
beleidsprioriteiten.
De volgende beleidsprioriteiten zijn leidend om het marktaandeel van
Nederlandse halfgeleiderbedrijven binnen de mondiale waardeketen de
komende tien tot vijftien jaar te laten groeien.
We zetten ons in voor een aantrekkelijk en concurrerend ecosysteem
in Nederland waar bedrijven en kennisinstellingen zich vestigen,
groeien, kennis uitwisselen en innoveren.
De vooraanstaande positie van Nederlandse halfgeleiderbedrijven en
-kennisinstellingen is geen gegeven. We werken nu aan het ecosysteem
van morgen. De overheid en de sector investeren gezamenlijk in ruimte
om te groeien, te innoveren en het talent van de toekomst op te leiden. Dit
doen we met zowel generiek fiscaal, innovatie- en industriebeleidsinstrumentarium als aanvullend sectorspecifiek beleid, dat op nationaal en
Europees niveau wordt ontwikkeld. Op deze wijze draagt Nederland bij
aan de doelstellingen van de Europese Commissie om het aandeel van de
Europese markt in de wereldwijde halfgeleiderketen te vergroten.
Hierdoor wordt de EU minder kwetsbaar door afhankelijkheid van de
productie van chips in derde landen, dat de veiligheid en leveringszekerheid in de toelevering voor de Europese industrie vergroot.
Het generieke innovatie-en industriebeleid levert een grote bijdrage aan
de sterke positie van het Nederlandse ecosysteem, met name op het
gebied van research & development. Hiervoor kunnen bedrijven en
kennisinstellingen gebruik maken van verschillende overheidsregelingen.
Per jaar maakt deze zeer kapitaalintensieve sector gebruik van ruim € 900
miljoen aan publieke middelen. Verwacht wordt dat de omvang van de
markt in 2030 de 1.000 miljard overschrijdt, wat weer een significante
bijdrage zal leveren aan het Nederlandse verdienvermogen.
De sector maakt vooral gebruik van generiek fiscaal instrumentarium.
Door de hoge R&D-investeringen in deze sector maken veel bedrijven
gebruik van de fiscale voordelen voor innovatie (o.a. de Wet bevordering
speur- en ontwikkelingswerk en de Innovatiebox). Daarnaast zijn er
2

Joint Communication on European Economic Security Strategy.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 009, nr. 138

4

verschillende generieke regelingen – zoals toeslagen voor publiek-private
samenwerking, innovatiekrediet, MKB Innovatiestimulering Topsectoren
en de vroegefase-financiering – die ook allemaal bijdragen aan de
innovatiepositie van halfgeleiderbedrijven. Daarnaast komen bedrijven en
kennisinstellingen ook in aanmerking voor sectorale subsidieprogramma’s. Ook Invest-NL (via het Deep Tech Fonds), de regionale
ontwikkelingsmaatschappijen en NWO investeren in groei en ontwikkeling
van het Nederlandse ecosysteem. Hieronder worden enkele van deze
programma’s en sectorspecifieke beleidstrajecten verder toegelicht.
Het Nederlandse halfgeleiderecosysteem versterken is een uitdaging die
de overheid, de bedrijven en de kennisinstellingen gezamenlijk aangaan.
Daartoe worden voor verschillende onderdelen van de halfgeleiderwaardeketen ambitieuze nationale agenda’s en roadmaps ontwikkeld. Zo is in
het afgelopen jaar door de ministeries van EZK en BHOS een agenda voor
het segment wafer fab equipment opgesteld met ASM en ASML, waarin
overheid en bedrijven met elkaar afspreken de benodigde stappen te
zetten om wereld leidend te blijven in dit deel van de keten. Ook de
«Semiconductor Manufacturing Equipment Roadmap» van ASML en TNO
en de «Nationale chipstrategie: naar een geïntegreerde Nederlandse
strategie voor de chipindustrie», getrokken door Brainport, zijn belangrijke
initiatieven met en door de sector. In de afgelopen jaren zijn reeds
nationale agenda’s ontwikkeld voor geïntegreerde fotonica. Voor andere
onderdelen van de keten, zoals chipdesign en packaging zijn verkenningen gestart om ook tot agenda’s te komen.
Op nationaal niveau is het Nationaal Groeifonds een belangrijk
instrument om innovaties op het gebied van de energietransitie,
gezondheid en veiligheid te stimuleren. Het is ook een belangrijk
instrument om aan de publiek-private ambitie van 3% R&D uitgaven van
het BBP te komen. Toegekende subsidies aan o.a. de Einstein Telescoop,
PhotonDelta, kwantumDelta, AINED en NXTGEN Hightech dragen
allemaal bij aan de ontwikkeling van de chips van de toekomst. Zo draagt
de € 450 miljoen uit het Groeifonds aan NXTGEN Hightech bij aan een
totale investering van € 1 miljard in o.a. duurzame energie, lasercommunicatie en snellere chips, waarbij het consortium leidend kan worden
binnen Europa. Ook is een bedrag van € 471 miljoen (voorwaardelijk)
toegekend aan PhotonDelta om Nederland het epicentrum van de
volgende generatie fotonische chips te laten worden. Dit bedrag kent een
ophoging tot € 1,1 miljard met private bijdragen.
De Europese Chips Act is het vlaggenschip van de Europese inzet voor
de halfgeleiderindustrie. Op 21 september jl. is deze Europese wetgeving
in werking getreden, wat een belangrijke mijlpaal is in de Europese
ambities. Doel van de Chips Act is het concurrentievermogen en de
veerkracht van Europa op het gebied van halfgeleidertechnologieën en
-toepassingen te vergroten en bij te dragen aan de digitale en de groene
transitie. Ondersteunend aan deze doelstellingen, heeft de Europese
Commissie op 30 november de Chips Joint Undertaking (JU) gelanceerd.
Dit maakt de weg vrij voor publiek-private investeringen van ca. € 11
miljard voor research & development, innovatie en toekomstige productiecapaciteiten in Europa. Op basis van de vooraanstaande positie van
Nederlandse halfgeleiderbedrijven en kennisinstellingen, heeft Nederland
een belangrijke rol gespeeld in de totstandkoming van bovengenoemde
trajecten.
Met zijn drie pilaren, zet de Chips Act in op brede versterking van de
Europese capaciteiten – van innovatie tot productie. Het Chips for Europe
Initiative, onderdeel van pilaar 1, bestaat uit vijf onderdelen:
1) Ontwerpcapaciteit voor geïntegreerde halfgeleidertechnologie;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 009, nr. 138

5

2)
3)
4)
5)

Proeflijnen (pilot lines) voor innovatieve productie-, test- en experimenteerfaciliteiten;
Technische capaciteit om de ontwikkeling van kwantumchips te
versnellen;
Een netwerk van kenniscentra voor de ontwikkeling van vaardigheden (Competence Centers);
De activiteiten van het Chipsfonds voor toegang tot kapitaal voor
startups, scale-ups en kleine en middelgrote ondernemingen.

Binnen Pilaar 1 richt Nederland zich, naast R&D-ondersteuning, op het
opzetten van een Nederlands Competence Center, het ondersteunen van
een virtueel Europees halfgeleider ontwerpplatform en het koppelen van
de Nederlandse bedrijven, kennisinstellingen en Groeifonds-initiatieven
aan de op te zetten EU Chips JU proeflijnen. Voor de participatie van
Nederlandse partijen binnen de Chips JU is een jaarlijks budget van € 35
miljoen beschikbaar. De Europese cofinanciering is eveneens € 35 miljoen
per jaar, zodat in totaal € 70 miljoen per jaar voor de deelname van
Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen beschikbaar is.
Pilaar 2 omvat een versoepeld staatssteunkader om zo publieke en private
investeringen in productiefaciliteiten in de lidstaten te stimuleren. Dit richt
zich op zgn. first of a kind capaciteiten voor grootschalige productie, maar
ook onder andere het gebied van machinebouw en materialen.
De laatste pilaar van de Europese Chips Act, Pilaar 3, zet een monitoringsen coördinatiemechanisme op in geval van crisis. Naast de drie pilaren is
ook sprake van inzet op internationale samenwerking en het opbouwen
van wederkerige halfgeleiderpartnerschappen met gelijkgestemde landen.
Op 8 juni jl. heeft de Europese Commissie goedkeuring gegeven aan
projecten van ca. 70 bedrijven uit veertien lidstaten in het kader van het
Important Project of Common European Interest Microelektronica & Communicatietechnologie (IPCEI ME/CT). Een IPCEI3 is
een geïntegreerd Europees project dat bestaat uit meerdere nationale
projecten van bedrijven en/of onderzoeksinstellingen uit diverse
EU-lidstaten die complementair zijn, synergie hebben en bijdragen aan
strategische Europese doelen. Op 8 november jl. hebben de vier deelnemende halfgeleiderbedrijven in Nederland de beschikkingen ontvangen.
Dit betekent dat de gereserveerde kabinetssteun van € 220,5 miljoen is
toegezegd aan een viertal goedgekeurde innovatieve projecten. Dit bedrag
is onderdeel van een totaal van € 8,1 miljard aan publieke middelen,
waaruit nog eens ca. € 13,7 miljard aan private investeringen volgen. De
Nederlandse projecten zijn: radar- en 6G-technologie (beide NXP) en het
realiseren van de nieuwste machines voor geavanceerde halfgeleiderproductie (individuele projecten van ASML en Nearfield Instruments). Ook dat
is een belangrijke stap in de richting van de Europese halfgeleiderambities. De projecten kunnen nu van start gaan. Daarnaast zal in de
komende jaren ook veel aandacht worden besteed aan de positionering
van de IPCEI ME/CT in het bredere halfgeleiderecosysteem. De Europese
Commissie heeft een taskforce opgericht, om met een gedetailleerd
werkplan hier zorg voor te dragen. Nederland is lid van deze taskforce en
zal tevens in 2025 gastheer zijn van de derde IPCEI ME/CT General
Assembly.
XECS is het zesde Eureka cluster op het gebied van micro-elektronica
sinds de start in 1989. XECS is een intergouvernementeel programma –
dus niet opgezet door de Europese Commissie – waaraan Nederland
bijdraagt met een jaarlijks budget van € 10 miljoen. In tegenstelling tot de
3

In het Nederlands «belangrijk project van gemeenschappelijk Europees belang».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 009, nr. 138

6

Chips Joint Undertaking staat XECS ook open voor niet-Europese
Eureka-landen. Projecten vereisen samenwerking tussen bedrijven en/of
kennisinstellingen van tenminste twee landen. Projecten kunnen zich
richten op nationaal strategische belangen en hoeven niet per definitie
een pan-Europees belang te dienen.
Europese programma’s als Eurostars en Horizon Europe (gemiddeld
€ 13,5 miljoen per jaar) ondersteunen tientallen Nederlandse partijen, met
name grotere bedrijven en fotonicabedrijven. Via de eerdere Key Digital
Technologies Joint Undertaking en nu binnen het Horizon Europe Cluster
4: Digital, Industry & Space worden bijvoorbeeld jaarlijks diverse
projecten opengesteld voor met name fundamenteel onderzoek op het
gebied van halfgeleidertechnologie. Het Nederlandse mkb is sterk
vertegenwoordigd in Europese fondsen als EFRO, Interreg en REACT-EU
(gemiddeld € 6 miljoen per jaar).
We investeren gezamenlijk in het aantrekken en opleiden van talent
vanuit het praktijkonderwijs tot het academisch onderwijs.
Tekort aan wetenschappelijk en technisch geschoold talent is
wereldwijd een van de grootste uitdagingen voor de halfgeleiderindustrie.
Met de stijgende vraag naar chips en toenemende beschermingsmaatregelen om het risico op ongewenste overdracht en diefstal van kennis en
technologie te beperken, zal het tekort in de komende jaren enkel
toenemen. Hierbij werken we aan oplossingen voor de korte(re) termijn,
waarbij het aantrekken van internationaal talent en kennismigranten
onontbeerlijk is. Daarnaast moet op de langere termijn meer technisch
geschoold personeel worden opgeleid in Nederland. Via verschillende
manieren wordt gewerkt aan een betere aansluiting van het onderwijs op
de arbeidsmarkt in de technieksector, om zo het tekort aan technisch
personeel terug te dringen. Dit gebeurt onder meer via publiek-private
samenwerkingen als het Techniekpact en het actieplan Groene en Digitale
Banen.4 Daarnaast verwelkomt de overheid ook private initiatieven
waarbij bedrijven van primair onderwijs, praktijkonderwijs tot academisch
onderwijs, leerlingen en studenten laten kennismaken met het werken in
de halfgeleiderindustrie. Het kabinet ondersteunt hierbij ook internationale uitwisseling van talent, onder meer via talentenprogramma’s
tussen bedrijven en universiteiten in Zuid-Korea en Taiwan. De unieke
positie van het Nederlandse halfgeleiderecosysteem moet daarmee ook
tot uiting komen in een wereldwijd vooraanstaande positie op het gebied
van onderwijs en talentontwikkeling.
We geven de halfgeleiderindustrie de ruimte om te groeien in
Nederland.
Net als veel andere sectoren, wordt de halfgeleidersector geconfronteerd
met ruimtelijke uitdagingen als netcongestie, beschikbare woningen en
mogelijkheden voor fysieke uitbreiding. EZK en de regio’s zijn in voortdurende dialoog met individuele bedrijven over deze problematiek. Waar
mogelijk zal maatwerk geleverd worden om barrières voor groei weg te
nemen.
We zetten in op het voorkomen van ongewenste overdracht en
diefstal van kennis en technologie, waar nodig met de mogelijkheid
tot maatwerkafspraken voor individuele bedrijven.

4

Kamerstuk 29 544, nr. 1173

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 009, nr. 138

7

Het kabinet voert, zoals onder andere vermeld in het kabinetsfiche over de
Europese Economische Veiligheidsstrategie5, beleid om nationale
veiligheidsrisico’s die zich voordoen in het economische domein
beheersbaar te houden. Om dit soort risico’s te verminderen, beschikt de
overheid over een breed scala aan generieke instrumenten, waaronder
investeringstoetsing, exportcontrole, kennisveiligheidsmaatregelen,
strafbaarstelling van spionage en cyberveiligheid. Over het volledige
pakket aan instrumenten dat benut kan worden bij het voorkomen van
ongewenste overdracht en diefstal van kennis en technologie, dat ook van
toepassing is op halfgeleiderkennis- en technologie, is uw Kamer
recentelijk geïnformeerd.6 Op het gebied van exportcontrole heeft het
kabinet op 30 juni jl. een ministeriële regeling gepubliceerd voor de
invoering van een vergunningplicht voor de uitvoer van geavanceerde
productieapparatuur voor halfgeleiders.7 Het kabinet zet zich in voor het
streven van de Europese Commissie om te komen tot betere coördinatie
en samenhang van economische veiligheidsbeleid op EU-niveau.
Daarnaast kijkt de overheid ook met individuele bedrijven of aanvullende
maatregelen nodig zijn om hun strategische kennis en technologie te
beschermen. Vanwege de grote (potentiële) impact van halfgeleidertechnologie op de nationale veiligheid, is deze technologie ook als prioritair
aangemerkt in de aanbeveling van de Europese Commissie om risicoanalyses uit te voeren op tien kritieke technologieën8 en de eerdergenoemde
Nationale Technologie Strategie.
We sluiten proactief internationale samenwerkingsverbanden af met
bondgenoten en gelijkgezinden om onze relevante positie in de
waardeketen te waarborgen.
Als gevolg van de geopolitisering van halfgeleidertechnologie, zien we dat
landen als de VS en China, maar ook Japan en Zuid-Korea groot strategische waarde hechten aan het versterken van hun posities in de
wereldwijde waardeketens, vaak gepaard met forse overheidsinvesteringen. Hiermee beogen ze hun eigen halfgeleidersectoren te
versterken en afhankelijkheden van derde landen te verminderen.
Hierdoor ontstaan zowel (commerciële) kansen voor het Nederlandse
bedrijfsleven als uitdagingen om de markten open en eerlijk te houden.
Daarom zet het kabinet proactief in op samenwerkingsverbanden met
bondgenoten en gelijkgezinden om in gezamenlijkheid ruimte te geven
aan de halfgeleiderketen van de toekomst. Deze voortrekkersrol is
passend voor Nederland vanwege zijn voorname positie in de mondiale
halfgeleiderketen en het belang van open markten en internationale
samenwerking voor het Nederlandse ecosysteem. Nederland richt zich
hierbij primair op de versterking van het Europese ecosysteem en de
relaties met de Indo-Pacific en de Verenigde Staten. Een sterker Europees
narratief over het belang van een sterke halfgeleiderindustrie voor de
gehele EU, die voortbouwt op de aanwezige competenties in Europa, is
hiervoor van belang. Nederland zal hier, samen met de industrie, de
komende tijd het voortouw nemen. Daarnaast is ook scherper in kaart
gebracht hoe Nederland de samenwerking met de Indo-Pacific, waar grote
delen van de waardeketen gevestigd zijn, strategischer moet inrichten ten
behoeve van het realiseren van zijn eigen ambities. Keuzes maken in wat
structureel bijdraagt aan een sterk en weerbaar ecosysteem in Nederland
is hiervoor noodzakelijk. Daarnaast blijven we ons ook inzetten met

5

Kamerstuk 22 112, nr. 3761
Kamerstuk 30 821, nr. 199
Staatscourant 2023, 18212 | Overheid.nl > Officiële bekendmakingen (officielebekendmakingen.nl)
8
Kamerstuk 22 112, nr. 3826
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 009, nr. 138

8

instrumenten voor internationaal ondernemen om het Nederlandse
bedrijfsleven een internationaal platform te geven.
Een goed voorbeeld hiervan is de Vlaams-Nederlandse economische
missie naar Arizona en San Francisco/Silicon Valley op het gebied van
halfgeleidertechnologie van begin december. Een delegatie van meer dan
50 Vlaamse en Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen heeft
kennisgemaakt met het ecosysteem in de VS en mogelijkheden verkend
voor verbreding en verdieping van de samenwerking met Amerikaanse
bedrijven. Tevens werd aangekondigd dat ASM de komende vijf jaar 300
miljoen dollar investeert in een geavanceerde halfgeleiderfabriek in
Scottsdale, Arizona.
Aankondiging nieuw overlegplatform met de halfgeleidersector
Ten behoeve van de genoemde beleidstrajecten vindt al veelvuldig
overleg plaats met bedrijven en kennisinstellingen uit de halfgeleidersector. Om hier meer coherentie en continuïteit in aan te brengen, richt
het kabinet een overlegplatform op (werktitel: Semiconductor Board NL).
Dit platform zal bestaan uit vertegenwoordigers uit het bedrijfsleven
(combinatie van mkb en grote bedrijven), de kennisinstellingen en de
overheid en zal op reguliere basis bijeenkomen. De precieze bezetting zal
in de komende periode verder worden bepaald in overleg met vertegenwoordigers uit de private sector. De Semiconductor Board NL i.o. zal in
het eerste kwartaal van 2024 voor het eerst bijeenkomen. Deze samenstelling maakt het mogelijk prioriteiten, knelpunten en ontwikkelingen
vanuit verschillende invalshoeken strategisch te benaderen. Deze
publiek-private samenwerking biedt dus de mogelijk om met een integrale
blik te kijken naar zowel (commerciële) kansen als (geopolitieke) bedreigingen voor de sector, te signaleren wat er op Nederland afkomt en af te
stemmen over technologische ontwikkelingen, vooruitlopend op de
reguliere beleidscyclus. Ook zal met het platform de eerdergenoemde
actieagenda’s volgend uit de vijf beleidsprioriteiten worden vormgegeven
en de uitvoering ervan gemonitord. En zal tevens input worden opgehaald
ten behoeve van de European Semiconductor Board, die de Europese
Commissie in het leven roept als onderdeel van de Europese Chips Act.
Deze nieuwe, publiek-private samenwerking is een onmisbare stap in het
realiseren van de ambitie om het marktaandeel van Nederlandse
halfgeleiderbedrijven in de komende tien tot vijftien jaar te laten groeien
en de hierboven gestelde beleidsprioriteiten te verwezenlijken in
geopolitiek zeer uitdagende tijden.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens
De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking,
G.E.W. van Leeuwen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2023–2024, 33 009, nr. 138

9