Nieuwe pensioenregels: effecten
en opties van het doorontwikkelde
contract en een overgang naar een
vlak premiepercentage
Het CPB heeft op verzoek van
het ministerie van Sociale Zaken
en Werkgelegenheid en de
stuurgroep van de uitwerking
van het Pensioenakkoord
berekeningen uitgevoerd
omtrent de effecten van andere
pensioenregels.

Door de combinatie van sneller
uitdelen en minder blootstelling
aan lang-rente-risico gaan
oudere cohorten er gemiddeld
op vooruit in het
‘doorontwikkelde contract’.
Gericht toedelen uit de reserve
lijkt potentieel
welvaartsverhogend.

CPB Notitie
Luuk Metselaar, André Nibbelink, Peter Zwaneveld
juni 2020

1

Inleiding

Sinds september 2019 heeft het CPB op verzoek van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en
de stuurgroep van de uitwerking van het Pensioenakkoord van juni 2019 berekeningen uitgevoerd 1 om de
effecten van andere pensioenregels voor het kapitaalgedekte tweedepijlerpensioen inzichtelijk te maken.
Daarnaast was het CPB als adviseur betrokken bij de uitwerking van dit Pensioenakkoord. Tijdens dit proces
heeft het CPB op verzoek meerdere berekeningen uitgevoerd en gepresenteerd. Hierbij is gebruikgemaakt van
het CPB Asset Liability Management (ALM) pensioenmodel van het CPB dat gebaseerd is op Nederlandse
gemiddelden 2.
Deze notitie is bedoeld als oplegger en samenvatting van een viertal achtergronddocumenten die tegelijk
verschijnen (zie hoofdstuk 4). Deze zijn geschreven ten behoeve van de uitwerking van het Pensioenakkoord
en belichten elk een ander aspect van de mogelijke nieuwe pensioenregels. Elk document begint met een
samenvatting van de bevindingen. De eerste drie achtergronddocumenten behandelen een nieuw collectief
contract, het vierde de overgang naar een leeftijdsonafhankelijk premiepercentage in premieregelingen.
In de laatste fase van de uitwerking van het Pensioenakkoord is de aandacht verschoven naar het zogeheten
‘doorontwikkelde contract’, waarin wordt gerekend met pensioenverwachtingen in plaats van aanspraken op
een pensioenuitkering. Dit contract leggen we verder uit in hoofdstuk 2. In de eerdere fase van de uitwerking
ging de aandacht primair uit naar het contract in het SER-advies dat we aanduiden met de naam ‘Open
spreiden met backstops’ of ‘SER-contract’. De variabele aanspraken op een pensioenuitkering in dat contract
zouden even rentegevoelig zijn als aanspraken in de huidige FTK-uitkeringsovereenkomst. 3 Een aanspraak die
meebeweegt met beleggingsrendementen, de rente en de ontwikkeling van de levensverwachting sluit niet
aan bij de verwachting op een gegarandeerde uitkering die het woord ‘aanspraak’ doet vermoeden. Daarnaast
blijft in een aansprakencontract een rekenrente noodzakelijk om te beoordelen of een pensioenfonds
voldoende in kas heeft om aan alle verplichtingen te voldoen. Zowel deze notitie als de drie bijbehorende
achtergronddocumenten gaan primair in op het doorontwikkelde contract.
De pensioenuitkomsten van een kapitaalgedekt stelsel zijn primair afhankelijk van de realisaties op de
financiële markten en economische ontwikkelingen. 4,5 Het doorontwikkelde contract is wat dat betreft geen
uitzondering. Daarnaast moeten de sociale partners en/of pensioenfondsen keuzes maken betreffende de
premiestelling, het beleggingsbeleid, het toedelen van behaalde rendementen aan deelnemers, het vullen en
uitdelen van de solidariteitsreserve (een nog onverdeelde buffer voor toekomstige pensioenopbouw) en de
invulling van de uitkeringsfase. De resultaten in deze notitie illustreren de werking van het doorontwikkelde
contract.

1 We danken Rixt Swierstra en Annick van Ool voor hun deskundige en vaardige ondersteuning bij de berekeningen met het CPB ALMpensioenmodel vanaf april 2020.
2
Zie voor meer informatie over het CPB ALM-model de referenties in: Zwaneveld et al, 2019, Effecten van de overgang op nieuwe
pensioenregels. CPB Notitie 5 juni 2019. link.
3 Zie voor een uitleg van het SER-contact en het FTK-contract de CPB Notitie van 5 juni 2019. link.
4 De notie dat pensioenuitkomsten van een kapitaalgedekt stelsel primair afhankelijk zijn van realisaties op financiële markten is al vele
malen eerder gemaakt door veel verschillende auteurs. Zie bijvoorbeeld: Metselaar en Zwaneveld, 2020, Pensioenberekeningen voor
drie scenariosets. CPB Notitie januari 2020. link.
5 In de bijbehorende Achtergronddocumenten maken we gebruik van verschillende financieel-economische scenariosets. In deze
notitie zijn netto- en bruto-profijt-effecten berekend op basis van marktwaardering ultimo december 2019 (Q-set van APG: peildatum
31 december 2019). Vervangingsratio’s, zekerheidsequivalenten en macro-premie-inleg zijn berekend op basis van de Market Implied
scenarioset van APG (december 2019). In deze set is als uitgangspunt voor de toekomst zoveel als mogelijk aangesloten bij
marktprijzen van ultimo december 2019. Zie paragraaf 2.2 in het CPB Achtergronddocument ‘Premieovereenkomsten: van 3%- en
1,5%-staffel naar een vlakke premie’ (link) voor een toelichting op deze en andere gehanteerde scenariosets.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 2 van 16

Ook is aandacht besteed aan premie-overeenkomsten waarbij het met de leeftijd oplopende premiepercentage
komt te vervallen. In een dergelijke – reeds bestaande –- overeenkomst bouwen deelnemers vermogen op
voor hun eigen pensioen. We tonen de effecten van de overstap van een progressieve staffel (met leeftijd
oplopend premiepercentage) naar een premieovereenkomst met een vlak premiepercentage (voor iedereen
gelijk percentage van de pensioengrondslag: het pensioengevend loon minus de franchise).
De analyses hebben vrijwel allemaal betrekking op het bruto aanvullend pensioen. Voor de gemiddelde
gepensioneerde is het aanvullend pensioen nu ongeveer de helft van het totale pensioeninkomen. In termen
van het netto totale pensioen, inclusief de AOW, zijn de verschillende effecten van een overgang naar nieuwe
pensioenregels dan ook beperkter, met name voor lagere inkomens.
Deze notitie is als volgt opgebouwd: In hoofdstuk 2 bespreken we het nieuwe doorontwikkelde contract en
vergelijken we de resultaten met het bestaande FTK-contract (een uitkeringsovereenkomst op basis van het
huidige Financieel Toetsingskader, FTK). We bespreken ook verschillende opties die mogelijk zijn bij de
invulling van de verschillende aspecten van het nieuwe contract. Tot slot gaan we in op de transitie-effecten
van de overstap van het huidige FTK-contract naar het doorontwikkelde contract, waarbij de zogeheten
doorsneesystematiek 6 wordt afgeschaft. Hoofdstuk 3 beschrijft de effecten van een overstap van een
premieovereenkomst met een progressieve staffel naar een premieovereenkomst met een vlak
premiepercentage.
Tot slot verwijzen we in hoofdstuk 4 naar de achterliggende documenten. Deze achtergrondnotities hebben
vanwege hun oorsprong en doel een technisch inhoudelijke insteek.

2 Het doorontwikkelde contract
2.1

Beschrijving van een basisvariant

Het doorontwikkelde contract betreft een premieregeling waarbij deelnemers een persoonlijk vermogen
opbouwen voor hun eigen pensioen. Daarnaast is er een apart vermogen (solidariteitsreserve genoemd) dat is
bedoeld als reservering voor toekomstige pensioenopbouw van bestaande of nieuwe deelnemers. Het totale
vermogen, dus de voor de deelnemers gereserveerde vermogens en de solidariteitsreserve, wordt collectief
belegd. Er zit geen knip tussen de opbouw- en de uitkeringsfase. Deelnemers (kunnen) blijven doorbeleggen
na pensioendatum. Elke uitkering wordt onttrokken aan het voor de deelnemer gereserveerde
pensioenvermogen. Om te bepalen welke uitkering een deelnemer de rest van zijn leven op basis van zijn
gereserveerde vermogen kan verwachten, moet een inschatting gemaakt worden van het toekomstige
rendement: het zogeheten projectierendement. Dit projectierendement kan de rentermijnstructuur zijn, zoals
ook nu gebruikt bij het bepalen van de dekkingsgraad in het FTK-contract, maar kan ook een andere waarde
hebben, zoals een risico-opslag of indexatieafslag op de rentetermijnstructuur of een vast projectierendement.
In tegenstelling tot de huidige FTK-uitkeringsovereenkomst wordt het projectierendement (daar: de risicovrije
rente) in het doorontwikkelde contract niet gebruikt om de verplichtingen van het pensioenfonds te
waarderen en daarmee een dekkingsgraad te bepalen.

In het FTK-contract betalen alle deelnemers van een pensioenfonds een vast percentage (‘doorsneepremie’) over hun zogeheten
pensioengrondslag (pensioengevend loon minus franchise) en daarmee bouwen ze een uniform (‘doorsneeopbouw’) percentage van
deze pensioengrondslag op aan ouderdomspensioen vanaf hun pensioenrichtleeftijd, veelal 68 jaar. De genoemde combinatie van
‘doorsneepremie’ en ‘doorsneeopbouw’ wordt ook wel de doorsneesystematiek (DSS) genoemd.
6

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 3 van 16

Belangrijke keuzes die bij de uitwerking gemaakt moeten worden zijn (1) welk beleggingsbeleid kiest het
pensioenfonds als geheel en hoe worden de behaalde rendementen verdeeld over de deelnemers, (2) op welke
wijze wordt de solidariteitsreserve gevuld, welk rendement wordt toebedeeld aan deze solidariteitsreserve en
hoe wordt deze solidariteitsreserve uitgedeeld aan deelnemers en (3) hoe wordt de uitkeringsfase ingericht.
We bespreken de gemaakte keuzes in een basisvariant in opeenvolgende paragrafen. We noemen enkele
alternatieve invullingen. In paragraaf 2.1.4 geven we gedetailleerde parameterkeuzes ten aanzien van het
beleggingsbeleid en toedeling van rendementen.

2.1.1

Beleggingsbeleid en toedeling van rendementen

Voor dit aspect zijn er twee varianten uitgewerkt voor het doorontwikkeling contract: een ‘Verkenningsvariant’
(ook wel genoemd: de impliciete methode) en een ‘Doorontwikkelvariant’ (de expliciete methode). Deze
varianten kunnen verschillen in de wijze waarop rendementen worden toebedeeld aan deelnemers en de
solidariteitsreserve. Ze kunnen ook exact overeenkomen 7. Bij het bepalen van het beleggingsbeleid en
toedeelregels vormt de risicohouding van de verschillende leeftijdsgroepen binnen het fonds een belangrijk
handvat. Als uitgangspunt bij de toedeling van rendementen geldt dat hierbij geen ex-ante herverdeling van
risico’s optreedt. De verdeelregels worden vooraf vastgesteld en de bijschrijving van rendementen volgt
rechtstreeks uit de collectief aangehouden beleggingsportefeuille.
Bij de Doorontwikkelvariant krijgt elke deelnemer i een bepaalde beleggingsportefeuille bestaande uit fractie
𝑥𝑥𝑖𝑖 obligaties (met nader te bepalen looptijd voor deze deelnemer), 𝑦𝑦𝑖𝑖 aandelen en 𝑐𝑐𝑖𝑖 cash, met 𝑥𝑥𝑖𝑖 + 𝑦𝑦𝑖𝑖 + 𝑐𝑐𝑖𝑖 =
1. Het gereserveerd vermogen voor deze deelnemer wordt belegd conform deze fracties. De deelnemer krijgt
elk jaar het rendement van deze beleggingskeuze bijgeschreven. Daarnaast heeft in deze variant de
solidariteitsreserve een eigenstandige beleggingsportefeuille. De beleggingskeuze op fondsniveau is een
optelling van deze keuzes. Deze methode zou je daarom een ‘bottom-up’ of ‘expliciete’ benadering kunnen
noemen.
Bij de Verkenningsvariant wordt op fondsniveau een (uniforme) beleggingsmix vastgesteld en rendementen
worden ‘top-down’ (ook wel ‘impliciet’ genoemd) toebedeeld aan deelnemers en de solidariteitsreserve. Dit
gebeurt via twee stappen. In de eerste stap wordt het zogeheten hedgerendement (of:
beschermingsrendement) verdeeld: het rendement van (een mandje aan) vastrentende waarden zoals
obligaties dat wordt toegekend aan elke deelnemer. Het overrendement van het fonds is het verschil tussen
het rendement op fondsniveau en de som van de toebedeelde hedgerendementen; dit verschil kan ook
negatief zijn. Het overrendement wordt in stap twee toebedeeld. Bij de Verkenningsvariant worden
rendementen op fondsniveau dus ‘top-down’ (ook wel ‘impliciet’ genoemd) toebedeeld aan deelnemers en de
solidariteitsreserve.
Als de impliciet gehanteerde beleggingsmix en de feitelijke beleggingsmix bij de Verkenningsvariant exact op
elkaar aansluiten, zijn de uitkomsten gelijk aan de uitkomsten van de Doorontwikkelvariant met diezelfde
beleggingsmix. Dit betekent dat er geen renterisico wordt gedeeld tussen cohorten. Elk cohort krijgt dan het
rendement van zijn (mandje aan) vastrentende waarden en het fonds heeft deze vastrentende waarden ook in
portefeuille. Het restant per deelnemer en voor het fonds als geheel wordt dan belegd in ‘overige’ waarden
zoals aandelen.
In de rest van deze notitie en in de achtergronddocumenten wordt veelal uitgegaan van de toedeling van de
Verkenningsvariant (zie onderstaande tekstbox). In de praktijk verwachten we dat het renterisico in beginsel
niet gedeeld wordt tussen deelnemers. Als hier aan vastgehouden wordt, dan zijn de Doorontwikkelvariant en
Verkenningsvariant aan elkaar gelijk.

7

De Doorontwikkelvariant is een specifieke invulling van de Verkenningsvariant.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 4 van 16

Toedeling Verkenningsvariant
We geven de formules van de Verkenningsvariant weer. Rendementen op het totale vermogen
worden in twee stappen verdeeld over de deelnemers en de solidariteitsreserve. Voor iedere
deelnemer (of de solidariteitsreserve) wordt een 𝑥𝑥𝑖𝑖 gekozen om een hedgerendement (rendement
op vastrentende waarden zoals obligaties) toe te kennen. Het hedgerendement dat aan deelnemer 𝑖𝑖
wordt toegeschreven is:
𝑅𝑅𝑖𝑖𝐻𝐻 = 𝑥𝑥𝑖𝑖 𝑅𝑅𝑖𝑖𝐵𝐵 + (1 − 𝑥𝑥𝑖𝑖 )𝑅𝑅𝐶𝐶
Hierbij representeert 𝑥𝑥𝑖𝑖 de blootstelling naar (een mandje van) vastrentende waarden zoals
obligaties voor deelnemer i (met looptijden die specifiek voor deze deelnemer zijn gekozen). Het
rendement van dit mandje obligaties (bonds) wordt weergegeven met 𝑅𝑅𝑖𝑖𝐵𝐵 . Het rendement op cash
(kortlopende obligaties) wordt weergegeven met 𝑅𝑅𝐶𝐶 .

Na de eerste stap is het overrendement van het fonds (𝑂𝑂) het verschil tussen het rendement op
fondsniveau en de som van de hedgerendementen. Dit overrendement kan zowel positief als
negatief zijn. In de tweede stap wordt voor iedere deelnemer (of de solidariteitsreserve) een 𝑦𝑦𝑖𝑖
gekozen om de verdeling van het overrendement te bepalen. Het overrendement 𝑅𝑅𝑖𝑖𝑂𝑂 dat deelnemer
𝑖𝑖 met vermogen 𝑉𝑉𝑖𝑖 ontvangt is:
𝑦𝑦𝑖𝑖 𝑂𝑂
𝑅𝑅𝑖𝑖𝑂𝑂 =
met � 𝑉𝑉𝑖𝑖 = 𝑉𝑉
𝑉𝑉 𝑦𝑦
𝑖𝑖
∑𝑖𝑖 𝑖𝑖 𝑖𝑖 𝑉𝑉
𝑉𝑉

2.1.2

Solidariteitsreserve

In de basisvariant in deze notitie wordt de solidariteitsreserve gevuld door een deel van de premie-inleg van
deelnemers voor de solidariteitsreserve te reserveren. We hanteren hiervoor een fractie van 1/10 (dus als
bijvoorbeeld iedereen 20%-punt premie voor het ouderdomspensioen betaalt, dan is 2%-punt daarvan
bestemd voor de solidariteitsreserve). De solidariteitsreserve kan ook worden gevuld uit overrendement.
In de basisvariant ontvangen alle (actieve en gepensioneerde) deelnemers jaarlijks een bedrag uit de
solidariteitsreserve naar rato van hun persoonlijke gereserveerde vermogen. Jaarlijks wordt 1/15 deel van de
solidariteitsreserve op die manier uitgedeeld.
Het uitdelen kan meerdere doelen dienen. Een doel kan zijn de volgende invulling van intergenerationele
risicodeling: huidige deelnemers leggen dan geld in waarna de reserve (deels) toekomt aan toekomstige
deelnemers. Dit kan de tijd vergroten dat het vermogen kan renderen door blootstelling aan risico’s op
financiële markten: de grotere duration kan leiden tot hogere verwachte rendementen en daarmee tot
welvaartswinst. De solidariteitsreserve kan ook gerichter ingezet worden. Het doel kan dan een verzekering
zijn tegen negatieve uitschieters op de financiële markten. Bij een kapitaalgedekt stelsel dienen voor een
koopkrachtig (lees: inflatiegecorrigeerd) pensioen – zeker bij de huidige lage reële rente – risico’s op
financiële markten genomen te worden opdat een redelijk verwacht rendement wordt gehaald. Door inzet van
de solidariteitsreserve kan worden gepoogd negatieve effecten van deze risico’s te verzachten. Beide doelen
van de solidariteitsreserve zorgen voor ex-ante herverdeling: in de basisvariant profiteren gepensioneerden
terwijl ze niet hoeven bij te dragen. Bij het tweede doel is er sprake van ex-post sturing op basis van behaalde

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 5 van 16

rendementen op financiële markten: deelnemers met een laag cumulatief rendement op de financiële markt
(lees: pech) ontvangen een bijdrage van anderen.
We nemen aan dat de solidariteitsreserve bij de overgang op het doorontwikkelde contract leeg is, maar dit
kan uiteraard anders worden vormgegeven. Een gevulde solidariteitsreserve is – afhankelijk van de wijze van
uitdelen en de uitdeelsnelheid – gunstig voor toekomstige deelnemers, aangezien een gedeelte van het
huidige fondsvermogen dan gereserveerd is voor deze toekomstige deelnemers.

2.1.3

Uitkeringsfase

In de uitkeringsfase wordt het vermogen uitgekeerd op basis van de risicovrije rente (rentetermijnstructuur)
als projectierendement en de verwachte overlevingskansen 8. Uitgaande van een (nominaal) gelijke jaarlijkse
uitkering, de overlevingskansen en het projectierendement wordt het beschikbare vermogen gereserveerd
voor een deelnemer verdeeld over alle toekomstige pensioenuitkeringen. Schokken worden voor elke
deelnemer gesloten verwerkt in 10 jaar (‘spreiden met jezelf’).

2.1.4

Parameters ‘Verkenningsvariant a’

De beleggingsmix op fondsniveau bestaat uit 50% aandelen en 50% obligaties (met matchende looptijd van de
verwachte uitkeringen). Alle 𝑥𝑥𝑖𝑖 ’s (fractie matchende obligaties) en 𝑦𝑦𝑖𝑖 i’s (relatieve blootstelling aan
overrendementen) zijn gebaseerd op de waarden in tabel 2.1. Alle waarden 9 worden daarbij herschaald opdat
op fondsniveau er een verhouding 50%-50% uitkomt. Het toebedeelde rendement aan de solidariteitsreserve
komt overeen met het rendement van het fonds als geheel.
Initiele parameterwaarde voor Verkenningsvariant a (𝒙𝒙𝒊𝒊 en 𝒚𝒚𝒊𝒊 )

Tabel 2.1
Leeftijd
jaar

Blootstelling overrendement (𝑦𝑦𝑖𝑖 )

%

Toedeling hedgerendement (𝑥𝑥𝑖𝑖 )

20

150

25

71

35

50

100

35

50

%

Noot: Deze staffels zijn aangeleverd door de Verkenningsgroep (Dick Boeijen, Jan Bonenkamp, Bas Werker, Ronald Corvers, Stephan
van Stalborch) als suggestie voor een eerste doorrekening. In de tabel zijn enkele steekjaren weergegeven om de staffels te illustreren.

Bovenstaande invulling betreft een mogelijke invulling en noemen we als geheel ‘Verkenningsvariant a’.
Afhankelijk van de fondssamenstelling, de beleggingsmix op fondsniveau en de toekomstverwachting van het
fonds (waaronder de economische scenarioset) zal een pensioenfonds een invulling kiezen.

2.2 Resultaten
De uitkomsten laten zien dat door de combinatie van sneller uitdelen en minder blootstelling aan lang-renterisico oudere cohorten er gemiddeld er in Verkenningsvariant a (‘VKV a’ in onderstaande figuren) op vooruit
gaan gemeten in vervangingsratio’s en zekerheidsequivalenten 10 (ook wel: welvaart genoemd). In het FTKcontract vloeit het rendement in eerste instantie meer naar de reserve: de dekkingsgraad stijgt terwijl nog niet

8 We hanteren hierbij de zogeheten cohort-overlevingskansen.

9 Voor de 𝑦𝑦 ’s heeft deze uniforme herschaling overigens geen effect op de resultaten. Deze parameters worden in de

𝑖𝑖

Verkenningsvariant alleen relatief van elkaar gebruikt.

10 De vervangingsratio’s van cohorten in individuele jaren in alle scenario’s kunnen worden samengevat (vertaald) in een zogeheten

zekerheidsequivalent (ook wel ‘nut’ of ‘welvaart’ genoemd) van de vervangingsratio’s. Deze modelmatige vertaling is omgeven met
aanzienlijke onzekerheden. Zie achtergronddocumenten voor een uitleg van deze berekening.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 6 van 16

tot verhoging van pensioenuitkeringen wordt overgegaan. Het FTK-contract heeft op lange termijn daarom
iets hogere vervangingsratio’s en zekerheidsequivalenten: door de bufferopbouw wordt in de mediane situatie
vermogen doorgeschoven naar toekomstige generaties. Het discontinuïteitsrisico in het FTK-contract is groter
dan in het doorontwikkelde contract.
Merk op dat de transitie in onderstaande én alle andere figuren plaatsvindt in het jaar 2020. Naar verwachting
zal het vernieuwde contract in de werkelijkheid pas over zes jaar ingaan. Alle effecten schuiven dan dus ook op
met zes jaar. De uitgangssituatie kan in die zes jaar aanzienlijk veranderd zijn. Wat de transitie-effecten op dat
moment zijn, is onzeker.
Figuur 2.1 Gemiddelde vervangingsratio’s tijdens pensionering (links) en zekerheidsequivalenten van het aanvullend
pensioen (rechts)

Uitleg: VKV a = Verkenningsvariant a. De FTK-dekkingsgraad bij overgang naar nieuwe pensioenregels is in deze berekening 100%.

In tabel 2.2 is te zien dat op de lange termijn de kans op nominale stijgingen van de pensioenuitkering groter
is in Verkenningsvariant a dan in het FTK-contract. De kans op dalingen in het FTK-contract is evenwel kleiner,
door de opbouw van een buffer. In tabel 2.3 is te zien dat het discontinuïteitsrisico 11, gemeten als de kans op
lage dekkingsgraden, in het FTK-contract groter is dan in het doorontwikkelde contract: in het
doorontwikkelde contract is namelijk geen sprake van een dekkingsgraad 12 en wordt in de basisvariant
maximaal 10% van de premie gebruikt voor intergenerationele risicodeling via de solidariteitsreserve.

11 Discontinuïteitsrisico is te veel tekorten doorschuiven naar de toekomst. Bij dekkingsgraden onder 100% wordt, bij een volledig

kostendekkende premie, immers een deel van de toekomstige premie-inleg gebruikt om huidige tekorten te dempen. Op dat moment
kan er bij deelnemers weerstand zijn om in te stromen bij een pensioenfonds. De kans op discontinuïteitsrisico levert echter ook
welvaart op: doordat bij onderdekking niet gelijk gekort hoeft te worden, maar gebruikgemaakt kan worden van het natuurlijk
herstelvermogen van het fonds, wordt het uitkeringenpatroon minder volatiel.
12 In het doorontwikkelde contract wordt voor iedere deelnemer een vermogen bijgehouden. Uit dit vermogen worden uiteindelijk de
uitkeringen onttrokken. Er is dus geen sprake van een formele dekkingsgraad. Informeel zou je eventueel kunnen zeggen dat de
‘dekkingsgraad’ altijd 100% is.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 7 van 16

Tabel 2.2 Kans op nominale stijgingen en dalingen van de pensioenuitkeringen per jaar voor een cohort in de structurele
situatie
Contract

Kans op stijging

Gemiddelde grootte
stijging

Kans op daling

Gemiddelde grootte
daling

%
FTK

77

5,0

9

2,1

FTK zonder DSS

77

5,0

9

2,1

Verkenningsvariant a

85

4,4

15

2,0

Tabel 2.3 Kans en impact op dekkingsgraden onder 90% en 100% voor het FTK-contract in de structurele situatie
Contract

Kans op dekkingsgraad
< 90%

Dekkingsgraad |
dekkingsgraad < 90%

Kans op dekkingsgraad
< 100%

Dekkingsgraad |
dekkingsgraad < 100%

%
Huidig FTK

2

82

6

90

FTK zonder DSS

3

82

6

90

De bovenstaande vergelijking is gevoelig voor de interpretatie van het FTK-contract, de invulling van het
doorontwikkelde contract en de financieel-economische scenario’s. De weergegeven invulling van het
doorontwikkelde contract (aangeduid met Verkenningsvariant a) is een mogelijke invulling, niet dé invulling. 13

2.3

Mogelijke andere invulling

Het doorontwikkelde contract kan anders ingevuld worden. De totale beleggingsmix en de toedelingsregels
kunnen anders gekozen worden, de solidariteitsreserve kan op andere manieren of met andere tempo’s gevuld
worden en de solidariteitsreserve kan op een andere manier worden uitgedeeld. In de uitkeringsfase kunnen
schokken anders worden gedeeld en kan een ander projectierendement worden gekozen. In de achterliggende
documenten worden door ons verschillende mogelijkheden verkend.
Een vast projectierendement leidt in de geanalyseerde situatie tot vergelijkbare resultaten (in termen van
zekerheidsequivalenten) als een projectierendement gelijk aan de risicovrije rente. In nominale termen leidt
een vast projectierendement tot een minder stabiel uitkeringspatroon. Het in nominale termen minder
stabiele uitkeringenpatroon komt doordat de waarde van obligaties toeneemt bij een rentedaling: nieuw
uitgegeven obligaties bieden een lagere couponrente dan al lopende obligaties, waardoor die laatste
aantrekkelijker en dus duurder worden. Met een vast projectierendement kan de uitkering dan – ceteris
paribus – dus omhoog. In de daaropvolgende jaren zal het rendement op obligaties door de lagere rente naar
verwachting lager zijn, waardoor de uitkeringen naar beneden moeten. Bij een rentestijging geldt het
omgekeerde mechanisme.
Het doorontwikkelde contract biedt de mogelijkheid schokken in de uitkeringsfase uit te smeren. Smeren leidt
tot een kleinere kans op verlaging van de uitkering en een kleinere omvang van de verlaging. De kans op
verhogingen wordt groter door smeren, maar de verhogingen worden kleiner. Ook als niet gesmeerd wordt, is
de kans op verhogingen groter dan de kans op verlagingen. Dit komt doordat het rendement in onze
scenariosets gemiddeld hoger is dan de rentetermijnstructuur, die hier als projectierendement wordt
gehanteerd. Op de vervangingsratio’s en zekerheidsequivalenten is het effect van smeren klein.

13 Zie voor een doorrekening van enkele andere invullingen het CPB Achtergronddocument ‘Het doorontwikkelde contract: beschrijving

van varianten, opties en resultaten’. link.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 8 van 16

De invulling van de solidariteitsreserve in de basisvariant leidt op de lange termijn tot een beperkt negatief
effect op de vervangingsratio’s en de zekerheidsequivalenten (welvaart) in vergelijking met geen
solidariteitsreserve. Op de korte termijn is het effect beperkt positief. Dit komt doordat de solidariteitsreserve
naar rato van vermogen uitgedeeld wordt: dit valt voornamelijk toe aan oudere actieven en jongere
gepensioneerden. De premies worden daarentegen ingelegd door alle actieven. Deze uitdeelregel bekort de
tijd (duration) dat de premie kan renderen op de financiële markt in beperkte mate.
De solidariteitsreserve kan ook worden gevuld uit overrendement. De oudere cohorten gaan er enkele
procentpunten op achteruit ten opzichte van de basisvariant (waarbij gevuld wordt uit premie). Jongere en
toekomstige cohorten gaan er enkele procentpunten op vooruit. Bij de gehanteerde vulregels wordt per saldo
de solidariteitsreserve sneller gevuld en bereikt deze reserve op de langere termijn in de mediane situatie een
iets grotere omvang: dit is onvoordelig voor de oudere cohorten en juist gunstig voor de jongere cohorten.
Daarnaast wordt de solidariteitsreserve bij vullen uit overrendement ook deels gevuld door reeds
gepensioneerde cohorten. Dit is niet het geval bij vullen uit premie. Hierbij geldt de opmerking dat de
maximale en effectieve premiebelasting in een bepaald jaar voor verschillende cohorten mogelijk sterk
verschilt tussen de varianten.
Met name uitdeelopties die het pensioen aanvullen voor cohorten die getroffen worden door slechte
rendementen op de financiële markten lijken potentieel welvaartsverhogend. Hiertoe moet in de praktijk een
fonds de ingelegde premies van deelnemers per jaar bijhouden en op basis daarvan grenswaarden voor het
cumulatief rendement bepalen. Onder deze grenswaarden wordt het pensioen dan aangevuld vanuit de
solidariteitsreserve. Deze vormgeving van de solidariteitsreserve lijkt op een verzekering en is gericht op het
voorkomen van pechgeneraties.
In figuur 2.2 laten we vervangingsratio’s en zekerheidsequivalenten van het aanvullend pensioen zien voor
drie uitdeelregels: de basisvariant, een variant waarbij op pensioendatum eenmalig wordt toebedeeld indien
de vervangingsratio onder een grenswaarde ligt, en een variant waarbij ieder jaar van pensionering wordt
toebedeeld als de vervangingsratio onder een grenswaarde ligt. Bij de laatste twee varianten wordt daarnaast
bij een voldoende grote reserve extra uitgedeeld aan alle deelnemers (naar rato van vermogen). Jaarlijks
toedelen bij een lage vervangingsratio levert hier op lange termijn circa 10% hogere zekerheidsequivalenten
op ten opzichte van de basisvariant. Op korte termijn zijn de effecten gemeten in zekerheidsequivalenten
beperkt: de mediane vervangingsratio’s zijn lager, maar de uitkering is zekerder.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 9 van 16

Figuur 2.2 Gemiddelde vervangingsratio’s tijdens pensionering (links) en zekerheidsequivalenten van het aanvullend
pensioen (rechts)

Uitleg: VKV a = Verkenningsvariant a.

Zie het CPB Achtergronddocument ‘Het doorontwikkelde contract: uitdeel- en vulopties voor de
solidariteitsreserve’ (link) voor een nadere beschouwing.

2.4 Invaren en transitie-effecten
In deze paragraaf verkennen we de verschillende mogelijkheden voor het invaren van de huidige rechten naar
het doorontwikkelde contract. We vergelijken hier de volgende invaarmethoden: de ‘Standaardmethode’ 14 en
‘Value Based-ALM’. Bij de Standaardmethode wordt het vermogen van het fonds verdeeld door de
uitkeringsrechten te vertalen naar een vermogen door de FTK-uitkeringsrechten contant te maken via de
risicovrije rente. Een aanwezig tekort (of overschot) binnen het huidig FTK wordt verdeeld door een korting (of
opslag) vast te stellen die gedurende 10 jaar wordt toegepast. Daarna is de dekkingsgraad 100%. Bij de gekozen
implementatie van Value Based-ALM gebeurt dat ook, maar tracht men de transitie zodanig vorm te geven dat
de effecten van de transitie, gewaardeerd aan de hand van marktprijzen op een bepaalde datum, zo beperkt
mogelijk worden gemaakt. Het betreft dan de verschillen in netto-profijt tussen het ‘oude’ en het ‘nieuwe’
contract, dat wil zeggen, verschillen in de gemiddelde contante marktwaarde van uitkeringen minus premies
in beide contracten. Value-Based ALM kent vele – door de beslisser te kiezen – vrijheidsgraden: de getoonde
variant betreft dus een mogelijke implementatie. Zie het CPB Achtergronddocument ‘Het doorontwikkelde
contract: beschrijving transitie’ (link) voor uitgebreide toelichting.
De transitie bestaat uit drie stappen: de premie moet volledig kostendekkend worden, de doorsneesystematiek
wordt afgeschaft, en er wordt overgegaan naar een nieuw pensioencontract. We nemen hierbij aan dat ook in
het huidige FTK-contract een kostendekkende premie wordt gevraagd. We geven dus het effect weer van de
zogeheten ‘dubbele transitie’ (afschaffen doorsneesystematiek en overgang op een nieuw pensioencontract).
Het afschaffen van premiedemping kan ook tot generatie-effecten leiden. Het inschatten van dit effect vraagt
om zorgvuldige modellering van premiedemping onder uiteenlopende financieel-economische scenario’s.

14 Werker et al., 2019, De bepaling van de marktwaarde van bestaande aanspraken in een uitkeringsovereenkomst. Netspar Occasional

Paper 3, september 2019. link.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 10 van 16

In onderstaande figuur geven we de transitie-effecten voor beide invaarmethoden.
Figuur 2.3 Transitie-effecten in netto-profijt (links) en gemiddelde vervangingsratio’s gedurende pensionering (rechts)

Uitleg: VKV a = Verkenningsvariant a. Netto-profijt is een zero-sum game. Indien alle weergegeven cohorten een negatief netto-profijt
hebben, moeten (enkele) toekomstige cohorten een even groot positief netto-profijt hebben. Het kan ook, bijvoorbeeld bij buffer- of
reserveopbouw, dat dit pas tot uiting komt bij liquidatie van het fonds.

Het rechterpaneel in bovenstaande figuur laat zien dat indien voor de Standaardmethode (de ‘donkerroze’
lijn) wordt gekozen dat het verloop van de gemiddelde vervangingsratio’s een vloeiend patroon krijgt. Dit
patroon loopt in deze berekeningen gelijk op met de vervangingsratio’s in het FTK-contact. Vanaf
geboortecohort 2000 liggen de mediane vervangingsratio’s op het langetermijnniveau van circa 90%.
Het linkerpaneel laat de effecten in netto-profijt zien. Door de dubbele transitie is het negatieve effect voor de
meest getroffen cohorten -3% in de Q-set van APG (marktwaardering december 2019) bij toepassing van de
Standaardmethode. In het nieuwe contract worden de pensioenuitkeringen sneller verhoogd ten opzichte van
het FTK-contract. Met name huidige gepensioneerden merken dit: zij gaan er gemeten in netto-profijt op
vooruit. Indien met behulp van de zogeheten Value Based-ALM invaarmethode wordt getracht om de nettoprofijt-plaatjes zo vlak mogelijk te krijgen, gaan huidige gepensioneerden er in netto-profijt niet langer op
vooruit. Huidige actieven worden gecompenseerd. In mediane vervangingsratio’s krijgen huidige actieven, bij
een ongewijzigde collectieve beleggingsmix en verdeelregels, meer dan eerdere en latere generaties. Dit is te
zien in de ‘lichtroze’ lijn in het rechterpaneel van bovenstaande figuur. Ditzelfde patroon is ook te zien bij de
andere transitieberekeningen in deze notitie.
Het verschil tussen beide uitkomstmaten komt onder andere doordat het extra rendement van beleggen in
aandelen wel tot uitdrukking komt in de mediane vervangingsratio’s maar niet het extra risico dat hierbij
hoort. Bij netto-profijt worden de resultaten risicogecorrigeerd weergegeven op basis van een zo goed
mogelijke marktwaardering op een bepaalde datum. Hierbij wordt gecorrigeerd voor risico op basis van
marktinformatie en is dus het extra rendement van aandelen niet meer zichtbaar.
De transitie-effecten zijn onder andere afhankelijk van de financieel-economische situatie ten tijde van de
transitie. Ter illustratie laten we zien dat de effecten van de dubbele transitie gemeten in netto-profijt kleiner
worden naarmate de FTK-dekkingsgraad lager is. Bij een dekkingsgraad van 90% op moment van transitie, is
het netto-profijt-effect bij een marktwaardering van ultimo december 2019 en toepassing van de
Standaardmethode voor invaren en zonder additionele compensatie voor het veelal meest getroffen 1980-

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 11 van 16

cohort circa -1%. Dit is binnen de onzekerheidsmarges van deze uitkomstmaat. Zie onderstaande tabel voor
een overzicht. Door een lagere dekkingsgraad bij transitie zal er naar verwachting minder bufferopbouw
plaatsvinden waar het 1980-cohort van profiteert in het FTK-contract. Dit leidt tot een kleiner negatief nettoprofijt-effect van de dubbele transitie voor dit cohort.
Tabel 2.4 Netto-profijt-effecten voor 1980-cohort van dubbele transitie (zonder compensatie) naar het
doorontwikkelde contract met invaren via de Standaardmethode
dekkingsgraad van FTK-contract bij transitie
90%

100%

110%

Marktwaardering ultimo dec
2019 (Q-set APG)

-1%

-3%

-4%

KNW(1,5%)-scenarioset

-4%

-6%

-8%

De figuren lijken te suggereren dat de uitgangspositie evenwichtig is. Dat hoeft niet zo te zijn. We presenteren
de transitie-effecten ten opzichte van een voortzetting van het huidige FTK-contract, de basislijn. Een
negatieve verandering ten opzichte van die basislijn betekent dan ook niet dat een cohort niet goed af is, of
een positieve verandering dat het cohort per se goed af is. Tot slot kennen alle uitkomstmaten onzekerheden
die minimaal enkele procentpunten bedragen. Wat ‘evenwichtig’ is, vraagt dus nadrukkelijk additionele
weging.
In aanvulling op invaren met de Standaardmethode kunnen aanvullende maatregelen worden getroffen. Deze
zijn niet meegenomen in deze notitie, wel in eerdere CPB Notities. 15 Bij Value Based-ALM wordt wel direct
gecompenseerd voor de dubbele transitie. De vervangingsratio’s en netto-profijt-effecten bij beide
invaarmethoden zijn gevoelig voor de interpretatie en de implementatie van het huidige contract, de keuze
voor het invaarmoment en de daarbij passende (voor netto-profijt: op marktprijzen gebaseerde) scenarioset en
de daadwerkelijke economische realisatie. De effecten van aanvullende maatregelen zijn dat ook. Een
‘evenwichtige’ verdeling en adequate compensatie kan mogelijk gerichter bereikt worden als dat niet ineens
gebeurt, maar gespreid gebaseerd op nieuwe marktinformatie over een langere periode. Dit is een afweging
tussen gerichtheid, uitlegbaarheid en praktische uitvoerbaarheid.

3 Premie-overeenkomsten: van een
progressieve staffel naar een
vlakke premie
Dit hoofdstuk illustreert de effecten van de overstap van een premieovereenkomst met een progressieve staffel
(met leeftijd oplopend premiepercentage) naar een premieovereenkomst met een vlak premiepercentage
(voor iedereen gelijk percentage van de pensioengrondslag: het pensioengevend loon minus de franchise). We
hanteren voor de progressieve staffels de staffels die volgen uit het meest recente Staffelbesluit pensioenen 16.

15

Zie bijvoorbeeld: Zwaneveld et al, 2019, Effecten van de overgang op nieuwe pensioenregels. CPB Notitie 5 juni 2019. link.

16 Belastingdienst/Directie Vaktechniek Belastingen, 2019, Loonheffingen, inkomstenbelasting. Pensioenen; beschikbare-

premieregelingen en premie- en kapitaalovereenkomsten en nettopensioenregelingen (Staffelbesluit pensioenen), Staatscourant Nr.
66203, 27 december 2019.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 12 van 16

Bij de overgang naar een vlakke premie moet gekozen worden voor een premiepercentage. Voor veel
werkgevers, met name vrij nieuwe werkgevers met een jong werknemersbestand, zal het lastig zijn van tevoren
in te schatten welke werknemerspopulatie men heeft op de lange termijn. De keuze voor het
premiepercentage bepaalt hoe groot de transitie-effecten zullen zijn voor zowel werknemer als werkgever.
Bijvoorbeeld: een bedrijf met alleen twintigers in dienst betaalt op dit moment gemiddeld 9% premie voor zijn
werknemers. Door de progressieve staffel zal het percentage dat voor individuele werknemers betaald wordt
toenemen in de tijd. Als bij overgang naar een vlakke premie die 9% vastgehouden wordt als vast percentage is
dat te laag voor een pensioenambitie van 80% middelloon na 42 jaar werken. Aan de andere kant: gelijk
bijstellen naar bijvoorbeeld 15% betekent dat de pensioenkosten direct sterk toenemen.
Voor een evenwichtige inschatting van de effecten is het ook van belang in te schatten in welke mate een
hogere of lagere premie-inleg voor een bepaalde deelnemer gevolgen heeft voor zijn loon. De uitkomsten in
de CPB-berekeningen voor de uitwerking van het pensioenakkoord voorzien hier niet in. We abstraheren van
de effecten op de loonruimte en het loon van individuele deelnemers. In de praktijk zullen hogere of lagere
premie-inleg op langere termijn vermoedelijk wèl een effect hebben op het loon van de deelnemer.
In het achterliggende document worden er meerdere varianten van een overgang naar een vlakke premie
besproken, zowel met als zonder extra compensatie. Ook laten we de effecten zien op meerdere
uitkomstmaten: de mediaan en bandbreedtes van de vervangingsratio’s (‘verhouding pensioenuitkering en
geïndexeerd middelloon’), bruto-profijt (‘het waarderen aan de hand van marktprijzen op een bepaalde datum
van het initiële startvermogen plus de toekomstige premie-inleg’) en macro-premie-inleg (‘totale premieinleg conform de demografische, participatie- en loonprofielen in het CPB model’).
De berekeningen laten zien dat de effecten van een overgang van een progressieve naar een vlakke staffel
aanzienlijk kunnen zijn. Bij een gelijke macro-premie-inleg in elk jaar gaan de meest getroffen cohorten er in
zowel vervangingsratio’s als bruto-profijt circa 10% op achteruit. Langzame kanteling van de staffel verschuift
het transitie-effect naar latere cohorten, maar maakt het effect niet significant kleiner. Om de effecten van de
transitie te compenseren is extra premie-inleg noodzakelijk.
Figuur 3.1 (rechterpaneel) geeft het effect weer op de mediane vervangingsratio van een geleidelijke kanteling
vanaf de progressieve 3%-staffel 17 naar een vlakke premie van 16,7%, met als doel de meest getroffen cohorten
te ontzien. Dit bij een min of meer gelijke macro-premie-inleg in elk jaar. De resultaten (zie de ‘donkerroze’
lijn) laten zien dat door de kanteling de transitie-effecten primair 10 jaar naar achteren worden verschoven.
Door de langzame kanteling betalen jongere cohorten mee aan de premie-inleg van oudere cohorten. De
compensatie voor oudere cohorten blijft daarentegen beperkt. Jongeren hebben lagere lonen (en
participatiegraad) waardoor de middelen die vrijkomen voor compensatie beperkt blijven. Voor jongeren zou
dit geld daarentegen langer kunnen renderen: het mislopen van deze premie-inleg resulteert voor hen in
lagere pensioenuitkomsten. Daarbij krijgen jongeren bij een langzame kanteling minder premie dan ze
zouden hadden gehad bij een directe kanteling.
Gemeten in bruto-profijt (linkerpaneel in figuur 3.1) gaan alle cohorten die niet meer de 3%-staffel krijgen er –
veelal – zo’n 3% op achteruit. Het verschil met de effecten gemeten in (mediane) vervangingsratio’s komt
doordat bij bruto-profijt het verwachte extra rendement en risico van aandelen wordt meegewogen op basis
van marktinformatie, waardoor dit extra rendement niet meer wordt meegenomen. Bij de berekeningen is
uitgegaan van gemiddelden voor Nederland met een trendmatige ontwikkeling voor de toekomst. Voor
individuele werkgevers of pensioenfondsen kunnen de effecten sterk afwijken.

17

Zie Tabel 3.1 in het CPB Achtergronddocument ‘Premieovereenkomsten: van 3%- en 1,5%-staffel naar een vlakke premie’. link.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 13 van 16

Figuur 3.1 Transitie-effecten in bruto-profijt (linkerpaneel) en mediane vervangingsratio’s (rechterpaneel) van gerichte
handmatig gekozen kanteling van een 3%-staffel naar een vlakke staffel van 16,7%, met en zonder extra
premie-inleg

Tot slot laten we in figuur 3.2 en 3.3 de effecten zien van een overgang van de 3%-staffel naar een vlakke staffel
van 15,0%. Deze 15,0% pensioenpremie is 10% lager dan de macro-gelijke vlakke premie van 16,7%. De
vervangingsratio’s bij een premie van 16,7% komen voor nieuwe deelnemers zo’n 10% hoger uit in de twee
gebruikte scenariosets. Kortom: bij een 10% lagere premie-inleg (dus 15,0%-punt premie) kan er op termijn
macro minder premie ingelegd worden, zonder dat dit ten koste gaat van de mediane vervangingsratio’s in de
sets.
De variant waarbij direct wordt overgestapt op een vlakke premie van 15,0% (zie de ‘lichtblauwe’ lijn in figuur
3.2) levert voor nieuwe deelnemers vergelijkbare mediane vervangingsratio’s op als de oorspronkelijke 3%staffel. Het zorgt per direct ook voor 10% minder macro-premie-inleg (zie figuur 3.3). Het meest getroffen
cohort (1980-cohort bij transitie in het jaar 2020) gaan er zo’n 11% op achteruit gemeten in mediane
vervangingsratio’s.
Indien bovenop de 15,0% premie extra compensatie (zie ‘lichtroze’ en ‘grijze’ lijnen in figuur 3.2 en 3.3 voor
respectievelijk ‘gewone’ en ‘dubbele’ compensatie) wordt gegeven gedurende 10 jaar, dan wordt voor de
cohorten geboren rond 1980 de achteruitgang verminderd tot 7% respectievelijk 4% gemeten in mediane
vervangingsratio’s. Bij de gewone compensatie blijft de macro-premie-inleg de eerste 10 jaar op het oude
niveau. Bij ‘dubbele’ compensatie komt de macro-premie-inleg 10% boven het oude niveau in de eerste 10
jaar. Na deze 10 jaar valt de macro-premie-inleg terug naar 90% van het niveau van de 3%-staffel. Gemeten in
bruto-profijt (zie linkerpaneel in figuur 3.2) gaan alle cohorten die niet meer de 3%-staffel krijgen er zo’n 12%
op achteruit.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 14 van 16

Figuur 3.2 Transitie-effecten in bruto-profijt (linkerpaneel) en mediane vervangingsratio’s (rechterpaneel) bij een
overgang van een 3%-staffel naar een vlakke staffel van 15,0% met en zonder compensatie

Figuur 3.3 Macro-premie-verhoudingen bij een overgang van een 3%-staffel naar een vlakke staffel van 15,0% met en
zonder compensatie

Als alle werknemers boven de 20 jaar in de huidige premieregeling met een progressieve premie mogen
blijven, heeft de transitie voor hen per definitie geen effecten (zie de ‘donkerroze’ lijn in figuur 3.2 en 3.3). In
deze variant stappen alleen jonge werknemers in op de vlakke staffel. Omdat de premie bij de vlakke 15,0%
staffel tot 45-jarige leeftijd hoger is dan de oude 3%-staffel is de macro-premie-inleg de eerste 25 jaar steeds
iets hoger. Na 25 jaar wordt macro circa 10% extra premie ingelegd. Na hun 45e jaar krijgen deze werknemers
een lagere premie dan ze op basis van de oude 3%-staffel gekregen zouden hebben. Vanaf dat moment gaat de
macro-premie-inleg dus weer dalen. Na 40 jaar is de macro-premie-inleg onder het niveau dat bij voortzetting
van de 3%-staffel bereikt zou zijn, en op lange termijn is de macro-premie-inleg 10% lager. Gemeten in
mediane vervangingsratio’s gaat geen enkel cohort er op deze manier op achteruit.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 15 van 16

4 Verder lezen
De vier achterliggende documenten beschrijven de verschillende hierboven besproken aspecten in meer
detail. De CPB Achtergronddocumenten zijn:
1. Het doorontwikkelde contract: beschrijving van varianten, opties en resultaten. link.
2. Het doorontwikkelde contract: uitdeel- en vulopties voor de solidariteitsreserve. link.
3. Het doorontwikkelde contract: beschrijving transitie. link.
4. Premieovereenkomsten: van 3%- en 1,5%-staffel naar een vlakke premie. link.

CPB NOTITIE – Nieuwe pensioenregels

Pagina 16 van 16