Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

4017
Vragen van het lid Van Strien (VVD) aan de Minister voor Basis- en Voortgezet
Onderwijs en Media over het bericht «Boos: influencers zetten 6.500 doden in
Qatar opzij voor gratis trip naar WK 2022» (ingezonden 25 juni 2021).
Antwoord van Minister Slob (Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media)
(ontvangen 7 september 2021).
Vraag 1
Bent u bekend met de aflevering van Boos over «influencers zetten
6.500 doden in Qatar opzij voor gratis trip naar WK 2022»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe kijkt u aan tegen de beïnvloeding van maatschappelijke discussies via
influencers, zoals in de aflevering betoogd door onderzoeker Roel Lutkenhaus? Deelt u zijn constatering dat influencers grote invloed hebben op het
agenderen van thematiek binnen maatschappelijke discussies?
Antwoord 2
De zogeheten influencer marketing heeft de afgelopen jaren een vlucht
genomen en is ook in ons land een reguliere bedrijfstak geworden. Ik ben
met dhr. Lutkenhaus van mening dat we de invloed hiervan serieus moeten
nemen. Het is daarom goed dat door de toepassing van de reclameregels uit
de Mediawet op de kanalen van deze nieuwe beroepsgroep toezicht
gehouden kan worden.
Ten aanzien van het bereik van influencers op maatschappelijke thema’s
kunnen de cijfers uit het Digital News Report 2021 van het Commissariaat
voor de Media als indicatie dienen.2 Hieruit blijkt dat voor 9 procent van
ondervraagden sociale media de voornaamste nieuwsbron is. 37 procent had
sociale media in de voorafgaande week gebruikt als bron van nieuws. Aan
deze laatste groep is gevraagd aan welke type gebruiker op sociale media
men het meeste aandacht besteedt als het gaat om nieuws. De positie van

1

BOOS, 30 april 2021, «Influencers zetten 6.500 doden in Qatar opzij voor gratis trip naar WK
2022», www.youtube.com/watch?v=8iHQBfFY7Lw.
2
Raadpleegbaar via: www.mediamonitor.nl

ah-tk-20202021-4017
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

influencers als voornaamste bron van nieuws varieert hier per platform: van
2 procent op Facebook tot 17 procent op Instragram. Zowel de categorie
«Traditionele nieuwsmedia of professionele journalisten» als «Gewone
mensen» worden op alle onderzochte platforms vaker genoemd als voornaamste bron van nieuws.
Vraag 3
Klopt het dat online influencers momenteel de verplichting hebben om
transparant te zijn naar de kijkers wanneer hij/zij sponsoring of betaling
ontvangt om een bepaalde boodschap naar buiten te brengen binnen het
online audiovisuele domein?
Antwoord 3
Ja, in de Mediawet 2008 zijn regels opgenomen voor mediadiensten op
aanvraag, waaronder regels met betrekking tot transparantie van reclame,
sponsoring en productplaatsing. Deze nieuwe regelgeving wordt op dit
moment door het Commissariaat omgezet in een beleidsregel waarin verder
wordt uitgewerkt onder welke voorwaarden een online influencer kan
kwalificeren als mediadienst op aanvraag. Deze regels uit de Mediawet zien
overigens alleen op video’s.
Het gaat hier om een relatief nieuw domein voor mediatoezicht en een in
potentie zeer omvangrijke doelgroep. Het is aan het Commissariaat om tot
een duidelijke, evenwichtige en uitvoerbare uitwerking te komen. Het
Commissariaat heeft hiertoe de beleidsregel onlangs geconsulteerd. Op basis
van de reacties wordt momenteel beoordeeld of het wenselijk is om de
doelgroep van deze regels te beperken, zodat niet iedereen die video’s plaats
op platforms en daarmee geld verdient aan alle regels moet voldoen. Zo is er
waarschijnlijk een grote groep die als hobby video’s plaatst, daar nauwelijks
geld mee verdient en ook geen of weinig impact heeft. Het Commissariaat
werkt bij het uitwerken samen met toezichthouders uit andere lidstaten.
Nederland is actief lid van een subgroep van de European Regulators Group
for Audiovisual Media Services (ERGA) waarin gezamenlijk onderzocht wordt
hoe deze nieuwe doelgroep het best gedefinieerd en gereguleerd kan
worden.
Vraag 4
Op welke manier wordt het momenteel voor kijkers duidelijk gemaakt dat ze
naar gesponsorde content kijken? Kunt u hier een aantal concrete voorbeelden van geven?
Antwoord 4
Dat gebeurt bijvoorbeeld door een gesproken of schriftelijke vermelding in de
video als «het volgende onderdeel is gesponsord door...» of «ik heb deze
producten gekregen van...», of door gebruik te maken van een hastag zoals
«#ad».
Vraag 5
Hoe vaak heeft het Commissariaat voor de Media inmiddels sancties
opgelegd aan online influencers vanwege het niet naleven van reclameregels
in het online audiovisuele domein? Hoe vaak had dit te maken met onvoldoende transparantie over sponsoring of betaling?
Antwoord 5
Aangezien de beleidsregel over online influencers nog uitgewerkt wordt, is
het opleggen van sancties door het Commissariaat voor de Media aan online
influencers tot op heden niet aan de orde geweest. Klachten over niet
naleven van reclame- of sponsorregels door online influencers kunnen al wel
bij het Commissariaat worden ingediend.
Vraag 6
Hoe vaak heeft de Stichting Reclame Code inmiddels sancties opgelegd aan
online influencers vanwege het niet naleven van reclameregels in het online
audiovisuele domein? Hoe vaak had dit te maken met onvoldoende transparantie over sponsoring of betaling?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Antwoord 6
Sinds de inwerkingtreding in 2014 van de Reclamecode Social Media en
Influencer marketing (RSM) heeft de (voorzitter van de) Reclame Code
Commissie zo’n 22 klachten in behandeling genomen waarbij beoordeeld is
of het voldoende transparant was dat er sprake was van reclame. Daarbij was
in 12 gevallen sprake van het ontbreken van een (duidelijke) vermelding.
Hierop worden de adverteerder én de influencer aangesproken. In al deze
gevallen is de uitspraak van de Commissie opgevolgd en is naar aanleiding
van de aanbeveling van de Commissie alsnog een (duidelijke) vermelding
toegevoegd.
Het niet opvolgen van een uitspraak leidt tot een vermelding als «noncompliant» op de website van de Stichting Reclame Code. Bij herhaalde of
ernstige overtredingen kan de Commissie besluiten een «alert» te verspreiden
via een persbericht in landelijke media. Hier is voor wat betreft influencer
marketing nog geen sprake van geweest. De Reclame Code Commissie is –
met uitzondering van regels ten aanzien van alcoholreclame – niet sanctiebevoegd.
Vraag 7
Erkent u, mede ingegeven door deze aflevering van BOOS, het probleem dat
regimes van onvrije landen steeds vaker online influencers inzetten om het
imago van een land of regime te promoten, zonder dat het voor de vaak
jonge kijkers inzichtelijk is gemaakt door wie deze informatie is gesponsord of
betaald? Zo ja, deelt u de mening dat het dan van belang is om te weten hoe
groot dit probleem precies is en het dus van belang is de inventarisatie zoals
gevraagd in de motie El Yassini3 uit te voeren? En zo ja, welke concrete
stappen gaat u zetten om de transparantie hierover te verbeteren?
Antwoord 7
Op basis van de Mediawet 2008 dienen online influencers die zich tegen
betaling met een boodschap tot het Nederlandse publiek richten, daarover
transparant te zijn. Dit vraagt van adverteerders en sponsors, waaronder dus
ook overheden van andere landen dat zij deze verplichting eerbiedigen.
Influencers die als commerciële mediadienst op aanvraag kunnen worden
aangemerkt, vallen onder toezicht van het Commissariaat voor de Media. Op
hen zijn onder andere de regels voor sponsoring en reclame van toepassing.
Klachten daarover kunnen bij het Commissariaat worden ingediend.

3

Kamerstuk 32 827, nr. 190.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3