Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3981
Vragen van het lid Van Haga en Bosman (beiden VVD) aan de Ministers voor
Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, van Defensie en de
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat over de impact van het
eenzijdig aangescherpte wapenexportbeleid voor de concurrentiepositie van
de Nederlandse defensie-industrie (ingezonden 29 mei 2019).
Antwoord van Minister Blok (Buitenlandse Zaken), van Minister Kaag
(Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking), van Minister
Bijleveld-Schouten (Defensie) en van Staatssecretaris Keijzer (Economische
Zaken en Klimaat) (ontvangen 16 september 2019).
Vraag 1
Kunt u zich uw besluit om de export van militaire goederen naar de
Verenigde Arabische Emiraten, Egypte en Saoedi-Arabië aan te scherpen,
herinneren?1 Kunt u zich tevens uw bewering herinneren dat geen sprake zou
zijn van een eenzijdige aanscherping, aangezien ook Finland, Oostenrijk en
Duitsland deze aanscherping zouden hebben toegepast?2
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Bent u bekend met het bericht «Germany exporting weapons to Saudi Arabia
and UAE»?3
Antwoord 2
Ja.

1

Handelingen II 2018/19, nr. 30, item 8, p. 8.
Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 20 december 2018, over Wapenexportbeleid;
Kamerstuk 22 054, nr. 305, p. 27.
3
https://www.dw.com/cda/en/germany-exporting-weapons-to-saudi-arabia-and-uae-reports/a48296155
2

ah-tk-20182019-3981
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Vraag 3
Bent u tevens bekend met het bericht «German parliament approves sale of 6
heavy frigates to Egypt»?4
Antwoord 3
Ja.
Vraag 4
Hoe verhouden de berichten over de Duitse export van militaire goederen
aan respectievelijk Saoedi-Arabië en de Verenigde Arabische Emiraten zich tot
uw bewering dat Duitsland dezelfde aanscherping zou hebben toegepast als
Nederland? Klopt het dat Duitsland – anders dan Nederland, dat volgens de
Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking een
«presumption of denial» hanteert waarbij geen goederen worden geëxporteerd, tenzij onomstotelijk vaststaat dat ze niet worden ingezet in de strijd bij
Jemen5 – geen «presumption of denial» hanteert en vergunningen pas
weigert als deze (waarschijnlijk) zullen worden ingezet in het kader van de
oorlog in Jemen?
Antwoord 4
Sinds oktober 2018 verstrekt Duitsland geen vergunningen voor de rechtstreekse uitvoer van Duits militair materieel naar Saoedi-Arabië. Duitsland
hanteert daarmee een restrictiever beleid dan Nederland, aangezien
Nederland geen volledige wapenexportstop heeft afgekondigd maar
vergunningaanvragen op individueel niveau toetst aan de «presumption of
denial». De Duitse wapenexportstop voor leveranties van Duitse bedrijven
aan Saoedi-Arabië is op 28 maart 2019 met zes maanden verlengd, tot
30 september 2019 en geldt voor nieuwe en bestaande aanvragen, als ook
voor producten waarvoor reeds een vergunning was verleend, maar die nog
niet geëxporteerd zijn.
Voor producten uit gemeenschappelijke programma’s (met andere landen) en
die Saoedi-Arabië of de Verenigde Arabische Emiraten als eindbestemming
hebben, is vergunningverlening verlengd tot 31 december 2019. Het is daarbij
de intentie van de Bondsregering dat samenwerkingspartners in die periode
geen (definitief) afgemonteerde goederen aan deze twee landen uitvoeren en
dat de betreffende producten uit gemeenschappelijke programma’s niet in de
oorlog in Jemen tot inzet komen.6
Wat betreft rechtstreekse uitvoer van Duits materieel aan de Verenigde
Arabische Emiraten geldt dat de toetsing van wapenexportaanvragen zeer
restrictief is. Individuele aanvragen worden beoordeeld op de mogelijkheid of
de betreffende goederen in de Jemen-oorlog tot inzet kunnen komen. De
Duitse toetsing is daarmee restrictiever dan de reguliere toetsing aan de acht
criteria uit het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport.
Vraag 5
Kunt u beschrijven hoe het in november 2018 aan de Kamer medegedeelde
besluit tot aanscherping van het beleid richting de drie eerder genoemde
landen tot stand is gekomen? Kunt u daarbij in elk geval benoemen:
– in welke mate is gekeken naar het beleid van andere naties met een
significante defensie-industrie in de EU;
– de potentiële gevolgen voor toekomstige en lopende orders voor de
Nederlandse defensie-industrie;
– de verwachte impact op de oorlog in Jemen?
Antwoord 5
De aanscherping van het wapenexportbeleid ten aanzien van de Verenigde
Arabische Emiraten, Saoedi-Arabië en Egypte berust op de constatering door
de Group of Independent Eminent International and Regional Experts on

4

https://www.middleeastmonitor.com/20190405-german-parliament-approves-sale-of-6-heavyfrigates-to-egypt/
Verslag van een algemeen overleg, gehouden op 20 december 2018, over Wapenexportbeleid;
Kamerstuk 22 054, nr. 305, p. 18.
6
https://www.bundesregierung.de/breg-de/aktuelles/verstaendigung-der-bundesregierung-zuruhensanordnungen-und-gemeinschaftsprogrammen-1595750
5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

Yemen (GoEE) dat de strijdkrachten van de genoemde landen in strijd met het
humanitair oorlogsrecht handelen.
Bij het vormgeven van het aangescherpte beleid is met verschillende
aspecten rekening gehouden. Zo is onder andere gekeken naar internationale
verplichtingen inzake wapenexportbeleid (bijv. voortkomend uit het VN
Wapenhandelverdrag en het EU Gemeenschappelijk Standpunt), gevolgen
voor de diplomatieke en economische relaties met andere landen, economische gevolgen voor het bedrijfsleven en de verwachte impact op het conflict
in Jemen.
Ten eerste is gekeken naar de internationale verplichtingen van Nederland.
Nederland is – naast het EU Gemeenschappelijk Standpunt – ook gebonden
aan het Wapenhandelverdrag. Dit verdrag schrijft onder andere voor dat
lidstaten geen vergunning mogen afgeven wanneer de goederen gebruikt
worden voor schendingen van humanitair oorlogsrecht of in aanvallen tegen
burgerdoelen of burgers. De afgifte van vergunningen volgend op de
constateringen van de GoEE lijkt daarmee moeilijk te verenigen met de
verplichtingen uit het Wapenhandelverdrag.
Ten tweede is bij de totstandkoming van het aangescherpte beleid onderzocht
in hoeverre andere EU-lidstaten vergelijkbare restricties hanteren. Zo is onder
andere in de EU-verband een uitvraag gedaan hoe andere landen hun
wapenexportbeleid richting landen die betrokken zijn in het Jemen-conflict
vormgegeven. Daarbij heeft het kabinet geprobeerd andere landen ertoe te
bewegen een vergelijkbaar restrictief beleid te hanteren als Nederland. De
Minister-President riep daartoe op tijdens de Europese Raad van 18 oktober
2018 (conform motie-Van Ojik c.s. van 17 oktober 2018, Kamerstuk 21 501-20,
nr. 1368) en zo ook de Minister van Buitenlandse Zaken in november 2018
tijdens een zitting van de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties (conform
motie-Sjoerdsma van 14 november 2018, Kamerstuk 21 501-02, nr. 1924).
Wapenexportcontrolebeleid is echter een nationale bevoegdheid. Landen
maken hierin een eigen afweging. Beleid van EU-partners is dan ook wel
meegewogen, maar niet doorslaggevend geweest in de besluitvorming over
de aanscherping van het Nederlandse beleid.
Ten derde zijn tijdens het besluitvormingsproces de gevolgen voor het
Nederlandse bedrijfsleven meegewogen. Daarbij is in het bijzonder gekeken
naar reeds afgesloten contracten waarvoor levering door de aanscherping
van het beleid niet kan plaatsvinden. Dit kan naast de directe verliezen van
contractbreuk ook leiden tot reputatieschade voor Nederlandse bedrijven en
het mislopen van toekomstige contracten. Het vooraf bepalen van die
toekomstige impact is echter moeilijk. Naast het Nederlandse wapenexportcontrolebeleid spelen veel andere factoren een rol bij eventuele (gemiste)
opdrachten voor het bedrijfsleven.
Ten slotte heeft het kabinet ook gekeken naar het effect van het aangescherpte beleid op de situatie ter plaatse. Nederland is verantwoordelijk voor
een bescheiden deel van de totale exporten van militaire goederen naar de
landen betrokken in het conflict. De Nederlandse beleidswijziging heeft
daarmee individueel wellicht een beperkte impact. Met de aanscherping heeft
het kabinet willen voorkomen dat uit Nederland afkomstige militaire
goederen aan de genoemde schendingen bijdragen. Dat is een doel op zich.
Daarnaast heeft Nederland met de beleidswijziging een signaal afgegeven dat
schendingen van humanitair oorlogsrecht niet zonder consequenties blijven.
Nederland had daarbij liever een gezamenlijke antwoord gezien vanuit de
Europese Unie en zal zich daarvoor ook blijven inzetten.
Vraag 6
Zijn de potentiële gevolgen van de beleidswijziging onderzocht door
ambtenaren, of zijn er ook externen bij betrokken? Zo ja, welke?
Antwoord 6
Bij de beleidsaanscherping zijn geen externe partijen betrokken geweest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

Vraag 7
Bent u bekend met het bericht «Saudi Arabia signs warship construction deal
with France’s Naval Group»?7
Antwoord 7
Ja.
Vraag 8
Bent u tevens bekend met het bericht «Saudi Arabia in joint venture with
Spain’s Navantia to build navy vessels»?8
Antwoord 8
Ja.
Vraag 9
Kunt u zich tot slot uw recente verwijzing naar de Tsjechische vergunningen
voor voor de Verenigde Arabische Emiraten bestemde militaire goederen
herinneren?9
Antwoord 9
Ja.
Vraag 10
Toetsen de Franse, Spaanse, Tsjechische en Duitse regeringen wel of niet aan
de acht criteria van het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport?10 Bent u, indien dit volgens u nog wel het geval is, van mening dat
deze regeringen verkeerd toetsen, of zelfs bijdragen aan mensenrechtenschendingen?
Antwoord 10
Alle EU-lidstaten zijn gehouden aan het EU Gemeenschappelijk Standpunt
inzake wapenexport. De beoordeling van wapenexportvergunningaanvragen
is een nationale bevoegdheid. EU-lidstaten beoordelen deze aan de hand van
de informatie – waaronder bedrijfsvertrouwelijke informatie – waar zij op dat
moment over beschikken. Het kabinet heeft geen inzage in deze gegevens en
kan daardoor geen duidelijk oordeel vellen over de manier waarop bepaalde
transacties door andere landen zijn getoetst.
Bovendien is Nederland voortdurend in overleg met andere EU-lidstaten over
afgewezen vergunningaanvragen. Als EU-lidstaten een vergelijkbare aanvraag
in behandeling hebben die eerder door Nederland is afgewezen, is die
lidstaat verplicht om Nederland daarover te consulteren. Het kabinet grijpt
dergelijke consultaties aan om afwijzingsgronden bij alle EU-partners te
benadrukken. Nederland doet dit steevast zeer uitgebreid en transparant, en
benadrukt in EU-verband het belang hiervan regelmatig. Op deze wijze draagt
Nederland bij aan een zorgvuldige en consequente toepassing van het EU
Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport. Overigens is Nederland
niet het enige land dat vergunningaanvragen richting de Verenigde Arabische
Emiraten afwijst. In 2017 zijn er door alle EU-lidstaten in totaal 19 aanvragen
richting de Verenigde Arabische Emiraten afgewezen. Drie daarvan waren van
Nederland.
Vraag 11
Deelt u de analyse dat er weliswaar sprake is van een EU Gemeenschappelijk
Standpunt inzake wapenexport, maar geenszins sprake is van een gemeenschappelijke interpretatie, met als gevolg dat zowel het gemeenschappelijk
standpunt als een gelijk speelveld worden uitgehold?

7

https://www.reuters.com/article/us-saudi-defense-naval/saudi-arabia-signs-warshipconstruction-deal-with-frances-naval-group-idUSKCN1Q60B0
https://www.reuters.com/article/us-spain-saudi-military/saudi-arabia-in-joint-venture-withspains-navantia-to-build-navy-vessels-idUSKCN1NC2B7
9
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2018–2019, nr. 2073.
10
https://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2008:335:0099:0103:NL:PDF
8

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4

Antwoord 11
Wapenexportcontrole is een nationale bevoegdheid. EU-lidstaten zijn zelf
verantwoordelijk voor de toetsing van wapenexportaanvragen aan de acht
criteria van het EU Gemeenschappelijk Standpunt inzake wapenexport.
Omdat toetsing aan de acht criteria berust op een risico-inschatting bestaat er
inderdaad ruimte voor interpretatie. Dit komt het gelijke speelveld niet ten
goede. Daarom blijft het kabinet onverminderd inzetten op verdere harmonisatie van het EU-beleid en een gezamenlijk speelveld. De insteek daarbij is
dat de gezamenlijke lat omhoog wordt gebracht. Zo is bijvoorbeeld op
Nederlands initiatief het EU consultatiemechanisme ingericht dat «undercutting» moet tegenaan. Als een EU-lidstaat een nagenoeg identieke aanvraag in
behandeling heeft welke eerder door een andere lidstaat is afgewezen, moet
de behandelende lidstaat de afwijzende lidstaat consulteren.
Verschillen ontstaan ook doordat landen vanuit nationale overwegingen
aanvullende maatregelen – bovenop de acht EU-criteria – instellen. De
aanscherping van het Nederlandse wapenexportcontrolebeleid ten aanzien
van de Verenigde Arabische Emiraten, Saoedi-Arabië en Egypte is een
voorbeeld van een dergelijke nationale maatregel bovenop de EU-criteria.
Ook het restrictieve beleid van Duitsland, Finland en Zweden ten aanzien van
de genoemde landen behoort tot deze categorie. Aangezien het een nationale
maatregel betreft, zijn andere EU-lidstaten niet verplicht om deze aanscherping na te leven. Ook andere EU-lidstaten stellen regelmatig aanvullende
nationale maatregelen in die leiden tot een restrictiever wapenexportcontrolebeleid bovenop de acht EU-criteria. Nederland is uiteraard niet gebonden aan
restrictief nationaal beleid van andere EU-lidstaten.
Vraag 12
Kunt u zich de volgende uitspraak herinneren: «Indien uiteenlopende
zorgvuldigheid van de toepassing van het EU Gemeenschappelijk Standpunt
inzake wapenexport ertoe leidt dat de ene EU-lidstaat een vergunningaanvraag toekent welke eerder door een andere EU-lidstaat is afgewezen, heeft
dat een negatieve uitwerking op het gelijke speelveld»?11 Zo ja, kan hieruit
worden opgemaakt, dat indien Nederland vergunningaanvragen afwijst
zonder de verplichting hiertoe vanuit het EU Gemeenschappelijk Standpunt
inzake wapenexport, het Nederlandse beleid een negatieve uitwerking heeft
op het gelijke speelveld?
Antwoord 12
Ja. Wanneer EU-lidstaten vanwege aanvullend nationaal exportcontrolebeleid
restrictiever toetsen dan andere lidstaten, heeft dat een negatieve uitwerking
op het gelijke speelveld. Dat geldt ook voor het restrictieve beleid dat een
beperkt aantal lidstaten, waaronder Nederland, hanteert ten aanzien van
Saoedi-Arabië, de Verenigde Arabische Emiraten en Egypte. Het kabinet acht
dit onwenselijk en streeft daarom naar harmonisatie in EU-verband. De
insteek is hierbij dat de gezamenlijke lat omhoog wordt gebracht. Verdere
harmonisatie moet niet leiden tot een minder strikte toetsing, zoals ook werd
benadrukt door de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking tijdens het VAO Wapenexport op 20 februari 2019.
Vraag 13
Welke impact heeft de Nederlandse regering volgens u op de internationale
vrede en veiligheid wanneer de Nederlandse defensie-industrie geen
goederen kan exporteren naar landen als de Verenigde Arabische Emiraten
en Egypte, als andere EU-landen vervolgens wel een vergunning verlenen
aan in hun land gevestigde producenten van militaire goederen?
Antwoord 13
Het kabinet heeft niet de illusie dat het eigenhandig alle uitvoer van militaire
goederen naar onveilige gebieden kan tegenhouden. Wapenexportcontrole
dient te voorkomen dat uit Nederland afkomstige militaire goederen afbreuk
doen aan de internationale vrede en veiligheid. Wel probeert het kabinet met
behulp van de aangescherpte wapenexportcontrole andere landen ertoe te
bewegen om een vergelijkbaar restrictief beleid te hanteren als Nederland.
11

Kamerstuk 31 125, nr. 95.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

5

Zoals nader toegelicht in het antwoord op vraag 5 riepen zowel de MinisterPresident (tijdens de Europese Raad van 18 oktober 2018) en de Minister van
Buitenlandse Zaken (november 2018 tijdens een zitting van de Veiligheidsraad
van de Verenigde Naties alsmede tijdens de Raad Buitenlandse Zaken van
18 maart 2019) daartoe op. Ook daarmee heeft het Nederlandse wapenexportbeleid ook een uitwerking op de internationale vrede en veiligheid.
Vraag 14
Bent en blijft u voorstander van een alleingang van Nederland op het gebied
van export van militaire goederen als andere Europese exporterende landen
blijven exporteren naar de landen die onder het aangescherpte beleid vallen,
en de enige impact een impact op de concurrentiepositie van de Nederlandse
defensieindustrie is? Zo ja, wat gaat u hier aan doen met het oog op de
concurrentiepositie van het Nederlandse bedrijfsleven?
Antwoord 14
Het kabinet wil voorkomen dat uit Nederland afkomstige militaire goederen
op negatieve wijze bijdragen aan internationale vrede en veiligheid. Nederland neemt hierin zijn verantwoordelijkheid, ongeacht de houding die andere
landen innemen. Het aangescherpte wapenexportcontrolebeleid ziet daarop
toe en heeft daarmee een bredere impact dan op de Nederlandse defensieindustrie alleen. Bovendien is Nederland niet het enige land dat een restrictief
beleid hanteert ten opzichte van de genoemde landen. Zo hebben bijvoorbeeld ook Duitsland en Finland aanvullende maatregelen afgekondigd. Van
een alleingang is dan ook geen sprake. Dit neemt niet weg dat het kabinet de
nadelige uitwerking van het aangescherpte wapenexportbeleid op de
belangen van de Nederlandse defensie-industrie (h)erkent en de negatieve
gevolgen die daaruit voortvloeien betreurt.
Tegelijkertijd spreekt het kabinet in zijn Defensie Industrie Strategie de
ambitie uit om, bijvoorbeeld met behulp van ons diplomatieke netwerk,
Nederlandse defensiebedrijven te helpen om zich te positioneren op díe
markten waar we de export van hun producten mogelijk (d.w.z. een gerede
kans op een wapenexportvergunning) èn politiek wenselijk achten.
Vraag 15
Kunt u, desnoods in een bijlage, een overzicht verschaffen van alle lopende
behoeftestellingen of orders vanuit de Verenigde Arabische Emiraten, Egypte
en Saoedi-Arabië waar Europese bedrijven bij betrokken zijn, of – blijkens
openbare bronnen – met het land in kwestie over in gesprek zijn?
Antwoord 15
Het kabinet beschikt niet over een dergelijk overzicht.
Vraag 16
Klopt het dat Defensie op dit moment aanwezig is in de Verenigde Arabische
Emiraten met een Forward Support Element, dat onder meer ondersteuning
biedt aan beveiligingsteams van mariniers voor de antipiraterijmissie bij
Somalië?12 Maakt Defensie nog anderszins gebruik van faciliteiten in de
Verenigde Arabische Emiraten, bijvoorbeeld landingsfaciliteiten waar
vliegtuigen van de Koninklijke Luchtmacht gebruik van maken? Zo ja, welke?
Antwoord 16
Ja, Defensie is in de Verenigde Arabische Emiraten aanwezig met een
Forward Support Element dat onder meer ondersteuning biedt aan beveiligingsteams van mariniers voor de antipiraterijmissie. Daarnaast maakt
Defensie gebruik van de Al-Minhad luchtmachtbasis in de Verenigde
Arabische Emiraten en heeft hier landingsrechten.
Vraag 17
Hoe heeft de regering van de Verenigde Arabische Emiraten gereageerd op
het in november 2018 gecommuniceerde besluit, in het bijzonder gezien de
relatie die Nederland en de Verenigde Arabische Emiraten onderhouden op
defensiegebied?
12

https://www.defensie.nl/onderwerpen/missies/huidige-missies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

6

Antwoord 17
De regering van de VAE heeft zich niet specifiek uitgelaten over dit besluit.
Vraag 18
Op basis van welke overeenkomst is Defensie op dit moment aanwezig in de
Verenigde Arabische Emiraten? Welke overeenkomst vormt hier de juridische
basis voor? Kunt u toelichten tot welke datum deze overeenkomst loopt en
welke verwachtingen u, gezien de beleidswijziging ten aanzien van de export
van militaire goederen, hebt omtrent eventuele verlenging?
Antwoord 18
Defensie is aanwezig op basis van een met de Verenigde Arabische Emiraten
afgesloten Memorandum of Understanding (MoU) voor operaties vanuit de
Al-Minhad luchtmachtbasis. Dit MoU is gesloten op 20 november 2012 en tot
op heden is het jaarlijks verlengd. Het huidige MoU loopt tot november dit
jaar.
Vraag 19
Klopt het, in aanvulling op eerdere vragen13, dat bedrijven voor wie de
productie van defensiegerelateerde goederen een substantieel deel vormen
van de primaire bedrijfsactiviteiten – lees: het grootste deel van de defensieindustrie – niet alleen worden uitgesloten van exportfinanciering via het
Dutch Trade and Investment Fund, maar, blijkens de recente brief van de
Minister over handelsmissies14, ook worden uitgesloten van deelname aan
handelsmissies?
Antwoord 19
Tot voor kort klopte dat. In het licht van de nieuwe Defensie Industrie
Strategie (DIS) zijn generieke handelsbevorderende instrumenten, zoals
handelsmissies en het Partners In Business (PIB) programma, echter open
gesteld voor ook díe bedrijven uit de defensie-gerelateerde sector, waarvan
de handel in of productie van wapens of munitie meer dan 10% uitmaakt van
hun primaire bedrijfsactiviteiten.
Het kabinet heeft de uitvoerders van zijn generieke handelsbevorderende
instrumenten opgedragen om deze aanpassing door te voeren. Uiteraard zal
de overheid bij het inzetten van dergelijke instrumenten ter bevordering van
export door de Nederlandse defensie-industrie toetsen op IMVO-gronden en
rekening houden met geldende wapenexportrestricties. De komende tijd
beziet het kabinet of ook andere aspecten van de handelsinzet (zoals het
Dutch Trade and Investment Fund) voor de defensiesector in het licht van de
DIS zouden kunnen worden aangepast op een manier die recht doet aan
internationale afspraken op het terrein van financiering en geldende
wapenexportrestricties.
Vraag 20
Welke andere landen sluiten deelname van hun eigen defensie-industrie –
bijvoorbeeld fabrikanten van (onderdelen van) jachtvliegtuigen, marineschepen en nachtkijkers – aan handelsmissies uit? Kunt u per land van de
Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO)
aangeven of ze hun eigen defensie-industrie ook per definitie uitsluiten?
Antwoord 20
Een dergelijk overzicht is niet voorhanden van landen die hun defensieindustrie uitsluiten van deelname aan handelsmissies. Zoals aangegeven in
het antwoord op vraag 19, is inmiddels besloten om het beleid voor
deelname aan handelsmissies aan te passen.
Vraag 21
Hoe verhoudt het verhinderen van deelname van de defensie-industrie aan
handelsmissies zich tot het recente bezoek van de Staatssecretaris van
Defensie aan de Verenigde Staten, dat volgens het Ministerie van Defensie

13
14

Kamerstuknr. 2019Z03528
Uitvoering gewijzigde motie van de leden Alkaya en Van den Hul over uitsluiten van deelname
van bedrijven aan handelsmissies, documentnr. 2019D21798

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

7

bedoeld was om Nederlandse bedrijven te laten meegroeien in militaire
kennis en technologie en deze bedrijven en hun kennis te «pitchen» in de
VS?15
Antwoord 21
De Defensie Industrie Strategie spreekt de ambitie uit om, bijvoorbeeld met
behulp ons diplomatieke netwerk, Nederlandse defensiebedrijven te helpen
om zich te positioneren op díe markten waar we de export van hun producten mogelijk (dat wil zeggen, een gerede kans op een wapenexportvergunning) èn politiek wenselijk achten. In navolging van die ambitie sprak de
Staatssecretaris van Defensie op 25 mei jl. in Wassenaar met bestuursleden
van grote Amerikaanse bedrijven in Nederland en Nederlandse ondernemingen met belangen in de Verenigde Staten.
Vraag 22
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Antwoord 22
Ja.

15

https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2019/05/21/visser-%E2%80%98pitcht%E2%80%99defensiebelang-bij-bedrijfsleven-vs-en-nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

8