Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

34 550 VII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties (VII) voor het jaar 2017

Nr. 49

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 18 mei 2017
Hierbij bied ik u aan het in mijn opdracht opgestelde rapport Toezicht en
handhaving door gemeenten1.
Naleving van wet- en regelgeving is binnen onze samenleving van groot
belang. Een effectief toezicht op de naleving van wet- en regelgeving en
een effectieve handhaving door de overheid dragen daar in hoge mate
aan bij. Ook het gezag, de betrouwbaarheid en de geloofwaardigheid van
de overheid zijn gediend met een adequate handhaving van wet- en
regelgeving.
Recente voorbeelden tonen daarnaast ook aan dat strikte handhaving van
wet- en regelgeving van belang is om ondermijning van het bestuur en de
samenleving door onder meer de georganiseerde criminaliteit tegen te
gaan. De bewustwording daarvan binnen het openbaar bestuur is de
afgelopen jaren duidelijk toegenomen. Gemeenten zetten zich stelselmatig in om toezicht en handhaving effectief in te richten.
Het aantal regels waarvoor de gemeenten belast zijn met de zorg voor het
toezicht op de naleving en de handhaving is tegelijkertijd ook zeer
omvangrijk. Bij de behandeling in de Eerste Kamer van de BZK-begroting
voor 2015 (Kamerstuk 34 000 VII, B, memorie van antwoord) hebben de
fracties van de PvdA en de PvdD gevraagd of de regering de praktijk
herkent c.q. de zorgen deelt dat gemeenten onvoldoende capaciteit
hebben om hun toezichts- en handhavingstaken adequaat uit te voeren.
Tevens werd gevraagd of de regering bereid is nader onderzoek te doen
naar toezicht op en handhaving van wet- en regelgeving in de praktijk
door gemeenten.

1

kst-34550-VII-49
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 VII, nr. 49

1

Naar aanleiding hiervan heb ik toegezegd een dergelijk onderzoek te laten
verrichten. Ik heb het onderzoeksbureau Pro Facto uit Groningen hiertoe
opdracht gegeven. Voor de hoofdpunten en conclusies van het onderzoek
verwijs ik u naar de inhoud van het rapport.
Het rapport beschrijft de huidige stand van zaken op het terrein van
toezicht en handhaving bij gemeenten. Ik herken daarbij de constatering
van de onderzoekers dat op het gebied van toezicht en handhaving grote
slagen zijn gemaakt in de domeinen fysiek en openbare orde en
veiligheid. In het sociale domein is het beleid inzake toezicht en
handhaving volop in ontwikkeling.
Bij de conclusies van het rapport moet in ogenschouw worden genomen
dat daar waar gemeenten verantwoordelijk zijn voor de uitvoering van
taken op het terrein van toezicht en handhaving, er ook ruimte is voor
onderlinge verschillen (differentiatie), zowel in de bestuurlijke aanpak als
in professionele uitvoeringskeuzes. Daarnaast is het uiteraard vooral aan
de gemeenteraad en het college van burgemeester en wethouders om –
mede op basis van de verantwoording over het gevoerde beleid door het
college – keuzes te maken met betrekking tot het beleid inzake toezicht en
handhaving.
Het rapport bevat een aantal aanbevelingen voor gemeenten, alsmede
aanbevelingen voor het Ministerie van BZK.
Ten aanzien van gemeenten hebben de onderzoekers kort samengevat de
volgende aanbevelingen geformuleerd:
1. Zorg voor SMART geformuleerde doelstellingen voor toezicht en
handhaving;
2. Richt outcome-gerichte systemen van monitoring en evaluatie in;
3. Intensiveer toezicht en handhaving op het sociaal domein;
4. Versterk het integrale karakter van toezicht en handhaving.
Ten aanzien van de rol van de rijksoverheid, in het bijzonder de rol van het
Ministerie van BZK, hebben de onderzoekers de volgende aanbevelingen
geformuleerd:
1. Zorg voor een goede ondersteuningsagenda voor gemeenten. BZK
kan bijvoorbeeld helpen door best practices te belichten en ondersteuningsmateriaal aan te bieden. Daarnaast kan de ontwikkelpotentie van gemeenten op het gebied van toezicht en handhaving worden
vergroot door de gemeentelijke gereedschapskist verder aan te vullen
met effectieve instrumenten voor toezicht en handhaving.
2. Het ministerie kan de gemeenten bijstaan door goede voorlichting en
communicatie en door het kader van toezicht en handhaving voor de
gemeenten blijvend helder neer te zetten.
3. Als hoeder van het binnenlands bestuur is de Minister van BZK
gehouden de kern van de decentralisatiegedachte te bewaken.
Het bewaken van de decentralisatiegedachte omvat in mijn visie niet
alleen de zorg voor voldoende financiële middelen, maar tevens de zorg
voor voldoende instrumenten om taken op het terrein van toezicht en
handhaving adequaat uit te kunnen voeren, evenals het beschikbaar
stellen van effectieve mogelijkheden om voor toezicht en handhaving
relevante informatie te kunnen delen tussen overheden en beleidssectoren.
Mede om die reden is het Ministerie van BZK betrokken bij de totstandkoming van sectorwetgeving met gevolgen voor gemeenten, inclusief de
wijze waarop toezicht en handhaving in die wetten zijn of worden
geregeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 VII, nr. 49

2

De hierboven geschetste aanbevelingen vormen een goed uitgangspunt
om, vanuit de eigen verantwoordelijkheid van gemeenten, de komende
maanden nader in gesprek te treden met de VNG en de gemeenten over
toezicht op de naleving en handhaving van wet- en regelgeving door
gemeenten. Ook het IPO, de provincies en relevante andere departementen zullen hierbij uiteraard worden betrokken.
Over de uitkomsten van de bovengenoemde gesprekken en de verdere
beleidsinitiatieven ten aanzien van toezicht op de naleving en handhaving
van wet- en regelgeving door gemeenten zult u in de tweede helft van
2017 nader worden geïnformeerd.
De Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
R.H.A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 34 550 VII, nr. 49

3