Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 371

Kredietcrisis

Nr. 359

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN,
LANDBOUW EN INNOVATIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 9 februari 2011
Uw Kamer is toegezegd elk kwartaal een overzicht te ontvangen van de
benutting van de instrumenten gericht op kredietverlening (hierna
financieringsinstrumenten) aan het bedrijfsleven. Met deze brief stuur ik u
de rapportage over het gebruik van de financieringsinstrumenten over het
vierde kwartaal 2010. Tevens zend ik u hierbij een rapportage van het EIM,
genaamd Financiering van MKB bedrijven, die twee deelrapporten bevat.1
Het eerste deelrapport betreft een overzichtsrapportage van de financieringsituatie in de periode 2008 tot en met 2010. Dit rapport is mede
gebaseerd op de tot nu toe uitgebrachte EIM-rapportages over de
financieringsmonitor. Het tweede deelrapport betreft de EIM financieringsmonitor MKB-bedrijven, gemeten in december 2010.
Tijdens het dieptepunt van de kredietcrisis heb ik, in overleg met uw
Kamer, de rapportagefrequentie van de benutting van het financieringsinstrumentarium, alsmede de financieringsmonitor MKB, verhoogd naar
één keer per kwartaal. Hoewel de kredietverlening van de banken aan met
name het MKB een aandachtspunt blijft, lijkt de situatie inmiddels minder
volatiel te zijn. Mede gezien het voornemen van het kabinet om het aantal
kamerbrieven terug te brengen en de noodzaak om waar mogelijk kosten
te reduceren, heb ik besloten uw Kamer vanaf het jaar 2011 zowel de
rapportage over de benutting van het financieringsinstrumentarium
alsmede de EIM financieringmonitor MKB voortaan per half jaar toe te
sturen. Dit biedt de mogelijkheid meer aandacht te richten op verdieping
van de inzichten ten aanzien van bedrijfsfinanciering en het voortdurend
laten aansluiten van de financieringsinstrumenten op de ontwikkelingen
in de kapitaalmarkt.

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

kst-31371-359
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 371, nr. 359

1

1. Overzicht benutting financieringsinstrumentarium
De belangrijkste financieringsinstrumenten zijn de Borgstellingregeling
MKB voor het MKB en de Garantie Ondernemingsfinanciering voor
grotere bedrijven. Alle verruimingen van de betreffende regelingen zijn tot
en met 2011 verlengd.
Borgstellingregeling MKB (BMKB)
De hogere benutting van de Borgstellingregeling MKB over de eerste drie
kwartalen van 2010 heeft zich in het vierde kwartaal voortgezet, waardoor
de benutting in 2010 een record heeft bereikt van € 742 miljoen. De
benutting ligt hiermee € 186 miljoen, oftewel 33%, hoger dan in 2009. In
totaal zijn er in 2010 3 701 borgstellingkredieten verleend.
Benutting BMKB
Cumulatieve bedragen per jaar

2008

2009

2010 t/m 31/3

2010 t/m 30/6

2010 t/m 30/9

2010 t/m 31/12

Gepubliceerd budget
Benutting (incl. verruimingen)
Verruimingen 20081
Verruimingen 20102
Verruimingen 2008 (aantallen)
Verruimingen 2010 (aantallen)
Aantallen totaal

€ 730 mln
€ 601 mln
€ 11 mln

€ 745 mln
€ 556 mln
€ 175 mln

€ 765 mln
€ 143 mln
€ 40 mln

534

127

2 442

704

€ 765 mln
€ 328 mln
€ 90 mln
€ 41 mln
314
380
1 657

€ 765 mln
€ 527 mln
€ 154 mln
€ 88 mln
493
785
2 612

€ 765 mln
€ 742 mln
€ 207 mln
€ 141 mln
670
1 247
3 701

1
2

2 915

Verhoging maximum borgstelling, verhoging maximum voor starters en toelating grotere MKB bedrijven.
80% borgstelling, met een maximum van € 200 000 voor bestaande bedrijven.

Circa 28% van het totale bedrag aan BMKB-borgstellingskrediet betreft de
verruimingen, die sinds begin november 2008 zijn ingevoerd en tot eind
2011 zijn verlengd. Naast de verruimingen van 2008 is er sinds april 2010
een extra verruiming: het zogenoemde «klein krediet».
Garantie Ondernemingsfinanciering (GO)
Benutting GO
Cumulatieve bedragen per jaar
Totaal budget
Aantal fiatteringen1
Omvang fiatteringen2

2009

2010 t/m 31/3

46
€ 197 mln3

25
€ 106 mln

2010 t/m 30/6

47
€ 205 mln

2010 t/m 30/9

2010 t/m 31/12

84
€ 404 mln

€ 1,5 mrd
111
€ 677 mln

1

Fiatteringen zijn toezeggingen dat Agentschap NL akkoord gaat met het aangeboden voorstel.
Cijfers bevatten dubbeltellingen (enkele miljoenen) van fiatteringen aan banken die concurrerende offertes hebben uitgebracht.
Dit betreft een correctie op de vorige kwartaalrapportage. Enkele aanvragen die in 2009 zijn gefiatteerd, zijn namelijk door de kapitaalverschaffer
alsnog in 2010 geannuleerd.
2
3

De groei in het gebruik van de Garantie Ondernemingsfinanciering heeft
in het vierde kwartaal zeer sterk doorgezet. De omvang van de fiatteringen
in 2010 is daarmee € 480,3 miljoen hoger dan in 2009. Nota bene, doordat
fiatteringen alsnog door de kapitaalverschaffer geannuleerd kunnen
worden, kan de omvang nog worden bijgesteld.
Voor de Garantie Ondernemingsfinanciering Cure ten behoeve van
Bouwfinanciering voor de curatieve sector is een bedrag van € 33,9
miljoen aan garanties verleend. Deze regeling heeft een budget van € 250
miljoen aan totaal beschikbare garanties.
Overige instrumenten
In bijlage 1 treft u een overzicht aan van de aan bedrijfsfinanciering
verwante instrumenten (Exportkredietverzekering en de Innovatiekredieten) en de kleinere Bedrijfsfinancieringinstrumenten: Groeifaciliteit,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 371, nr. 359

2

Seed Faciliteit, Faciliteit Opkomende Markten (FOM) en Microkredieten.
Daarnaast bevat de bijlage voor de tweede maal de benutting van de
Garantstelling Landbouw, de Garantstelling Landbouw Plus, en de
Garantstelling Werkkapitaal.
Bij de Groeifaciliteit is de benutting ad € 24,8 miljoen achtergebleven bij
de prognose, maar wel hoger dan in 2009 (€ 10 miljoen). Vanwege de
financiële crisis is het maximale garantiebedrag voor participatiemaatschappijen tijdelijk verhoogd van € 2,5 miljoen naar € 12,5 miljoen. Ook is
het risicoprofiel van de te accepteren aanvragen verbreed. Een gevolg is
dat in 2010 18 participatiemaatschappijen tot de regeling zijn toegetreden,
waardoor het aantal toegetreden participatiemaatschappijen in één jaar is
verdubbeld. De toename van de benutting in 2010 is evenwel beperkt
gebleven. Gegeven de doorlooptijd van het verwerven van participaties
zal de verruiming in 2011 moeten leiden tot een forse toename van de
benutting, onder de premisse dat de conjunctuur in 2011 echt aantrekt.
Het reguliere budget van € 48 miljoen voor het Innovatiekrediet is, zoals
verwacht, voor geheel 2010 volledig benut. Er is zelfs een tekort ontstaan.
Lopende aanvragen kunnen gefinancierd worden met budget uit 2011.
Daarnaast is een bedrag van € 8 miljoen voor duurzaamheidprojecten
gehonoreerd. Dit is bovenop de € 48 miljoen regulier budget.
Voor de Seed Faciliteit is 23,5 miljoen gecommitteerd. In 2010 zijn via
twee tenders zes investeringsfondsen tot stand gekomen. De tenders van
de Seed Capital regeling zijn in 2010 succesvol verlopen. Dit betekent dat
er nu 34 investeringsfondsen, met een gezamenlijk investeringsbudget
van ruim € 237 miljoen, actief investeren in technostarters. In 2010 zijn
vanuit deze investeringsfondsen 27 investeringen verricht met een totale
investeringsomvang van € 13,5 miljoen. Het totaalaantal investeringen is
hiermee gekomen op 126. Het sterk gewijzigde economische klimaat sinds
2008 heeft invloed gehad op de investeringsmogelijkheden in de Venture
Capital markt, waardoor in 2010 het aantal participaties via de Seed
Capital regeling iets lager uitkomt dan de streefwaarde van 30. In 2010 is
wel een duidelijk herstel ingetreden; verdere verwachtingen zijn positief.
Garantstelling Landbouw
Het beroep op de Garantstelling Landbouw is in 2010 ruim twee maal
hoger dan in 2009. Zo is in 2010 een benutting van € 36,5 miljoen
gerealiseerd ten opzichte van € 14,2 miljoen in 2009. Na de aanvankelijke
dip als gevolg van de financiële en economische crisis is, zoals verwacht,
de investeringsbereidheid in de land- en tuinbouw aangetrokken. Voor
2011 wordt een voorzetting van de stijgende lijn verwacht. Bij de vaststelling van het besteedbaar garantiebudget 2011 is hiermee rekening
gehouden.
Garantstelling Landbouw Plus
De kredietcrisis was er mede aanleiding toe dat de garantstelling Plus
verruimd is van € 1,2 miljoen naar € 2,5 miljoen per onderneming. De
benutting van de Garantstelling Landbouw Plus is in 2010 lager dan de
benutting in 2009. Respectievelijk een benutting van € 8,4 miljoen in 2010
ten opzichte van € 12,5 miljoen in 2009. Een oorzaak voor het feit dat de
benutting lager uitvalt, kan gelegen zijn in het feit dat de eisen voor de
Groen Labelkassen, waar investeringen in de glastuinbouw aan moeten
voldoen, zijn aangescherpt. Deelname vanuit de veehouderij aan de
Garantstelling Landbouw Plus is momenteel hoger dan deelname van de
glastuinbouw. Voor 2011 is de verwachting dat een toename zal plaatsvinden in het gebruik van de Garantstelling Landbouw Plus. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 371, nr. 359

3

toename zal gegeven de genoemde aangescherpte eisen echter minder
sterk zijn dan bij de Garantstelling Landbouw.
Garantstelling werkkapitaal
De garantstelling werkkapitaal is in het verlengde van de kredietcrisis
geïntroduceerd. De benutting van deze regeling bedroeg in 2010 € 21,2
miljoen. Momenteel ligt er een Staatssteunmelding bij de Europese
Commissie voor een verlenging van deze regeling tot 31 maart 2011. De
Garantstelling Werkkapitaal is per 31 december 2010 afgelopen.
2. EIM rapporten «Financiering van MKB bedrijven»
Als bijlage bij deze brief treft u het rapport «Financiering van MKB
bedrijven» aan. Het eerste deelrapport biedt een totaaloverzicht van alle
onderzoeken die EIM in opdracht van het Ministerie van Economische
Zaken, Landbouw en Innovatie heeft uitgevoerd in de periode 2008–2010
op het terrein van bedrijfsfinanciering. Het tweede deelrapport doet
verslag van de recente decembermeting van de financieringmonitor MKB.
Deze geeft de uitkomsten van een enquête onder 1 073 ondernemingen in
het MKB met minder dan 100 werknemers.
De overzichtsrapportage geeft de volgende belangrijke uitkomsten aan.
De solvabiliteitspositie van het MKB blijft aanmerkelijk achter in vergelijking met het grootbedrijf. Hierbij verwachten MKB-bedrijven in sectoren
met een gemiddeld lage solvabiliteit minder krediet te krijgen dan
MKB-bedrijven in sectoren met een hoge solvabiliteit. MKB-bedrijven
hadden in de periode december 2008 – december 2010 een afnemende
behoefte aan financiering. Zowel MKB-bedrijven als grootbedrijven
hebben ervaren dat de voorwaarden waaronder krediet kon worden
verkregen, in de loop van 2009 fors zijn aangescherpt.
De decembermeting van de financieringsmonitor MKB geeft als belangrijkste uitkomst aan, dat de vraag naar krediet laag blijft. Slechts 11% van
de bedrijven heeft sinds de zomer van 2010 financiering gezocht. Dit
betreft een sterke daling ten opzichte van de meting in december 2009
(29%). Het aantal bedrijven dat de gevraagde financiering heeft gekregen,
is gestegen ten opzichte van december 2009; nu 60% tegen 50% in 2009,
en zeker ten opzichte van de julimeting, toen slechts 42% succesvol was.
Het EIM concludeert tevens dat banken nog steeds hun kredietvoorwaarden ten aanzien van zekerheden, solvabiliteit en looptijden
aanscherpen. Ten opzichte van de rente zijn banken echter soepeler
geworden.
3. Conclusie
Recapitulerend kan gesteld worden dat de financieringsinstrumenten in
2011 goed zijn benut. Echter brengt het onderzoek van EIM aan het licht
dat de solvabiliteitspositie van het MKB aanmerkelijk achterblijft in
vergelijking met het grootbedrijf. Tevens zijn de voorwaarden waaronder
krediet kon worden verkregen in de loop van 2009 fors aangescherpt.
Deze ontwikkelingen vragen om het continueren van de monitor ten
aanzien van bedrijfsfinanciering, teneinde de financieringsinstrumenten
voortdurend op de ontwikkelingen in de kapitaalmarkt te laten aansluiten.
De minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie,
M. J. M. Verhagen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 371, nr. 359

4

BIJLAGE 1

2009

2e kwartaal
3e kwartaal
4e kwartaal

Benutting overige instrumenten, Bedragen in miljoenen euro,
cumulatief
Groeifaciliteit
Garanties

Microkredieten
Leningen
plus
garanties

EKV1

EKV
Kortlopende
1-transactie
polissen

FOM2

Innovatie
Kredieten

Seed
faciliteit,
verleende
financiering

6,5
8,2
10

6
9
11,8

7 500
7 400
8 500

18
40
17,6

75
75
75

8,4
21,5
37,5

3,3
4,5
9,5

5
7,7
11,1
24,8

2,8
6,1
9
11.7

7 800
8 300
8 600
9 050

15,2
12,5
7,1
7.1

75
69
70
76

0,2
15,5
18,7
48

1,9
3,3
6,2
13.5

2010
1e kwartaal
2e kwartaal
3e kwartaal
4e kwartaal
1

EKV en kortlopende transactiepolissen betreffen uitstaand obligo: de waarde van de EKV-portefeuille kan per maand grote verschillen vertonen.
FOM is een revolverend fonds: er komen nieuwe financieringen bij en door aflossing/afwikkelingen gaan er weer (deel)financieringen af. Evenals
bij EKV is hier sprake van uitstaand obligo.
2

Benutting Garantstelling Landbouw, Garantstelling Landbouw Plus en
Garantstelling Werkkapitaal (bedragen in miljoenen euro)
Benutting Garantstelling Landbouw
2009 t/m
31/12

2010 t/m 31/12

50,01
7,0
14,2
28,8

50,0
3,0
36,5
10,5

Jaarlijks beschikbaar garantie budget
In behandeling
Toegekend
Besteedbaar garantiebudget
1

De cijfers voor de Garantstelling Landbouw 2009 bestaan uit de cijfers voor de Stichting
Borgstellingfonds voor de Landbouw gecombineerd met de cijfers voor de Garantstelling
Landbouw. De GL heeft halverwege 2009 de taken van het BF overgenomen.

Benutting Garantstelling Landbouw Plus
2009 t/m
31/121

2010 t/m 31/12

60,0
1,5
12,5
46,0

80,0
8,2
8,4
63,4

Jaarlijks beschikbaar garantie budget
In behandeling
Toegekend
Besteedbaar garantiebudget
1

De cijfers voor de Garantstelling Landbouw Plus 2009 bestaan uit de cijfers voor de Stichting
Borgstellingfonds voor de Landbouw Plus gecombineerd met de cijfers voor de Garantstelling
Landbouw Plus. De GL + heeft halverwege 2009 de taken van het BF + overgenomen.

Garantstelling werkkapitaal
2009 t/m
31/12

2010 t/m 31/12

–
–
–
–

100,0
–
21,2
78,8

Jaarlijks beschikbaar garantie budget
In behandeling
Toegekend
Besteedbaar garantiebudget

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 371, nr. 359

5