CENTRAAL FONDS VOLKSHUISVESTING
102407_sector_cf.indd 1

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties
2010-2014
Naarden, 8 juni 2010

2010

7-9-10 15:32

Inhoud

1

Samenvatting Sectorbeeld voornemens

3

Trends in de voornemens van corporaties 2010-2014

9

		 1.1

Kanttekeningen bij de voornemens

9

		 1.2

Een analyse van de voorgenomen activiteiten

9

Een analyse van de voorgenomen investering, desinvesteringen en projectontwikkeling

25

Een blik op de door corporaties voorziene kasstromen

33

1.3
		 1.4

2

2

102407_sector_cf.indd 2

Woningmarktontwikkelingen

39

		 2.1

Inleiding

39

		 2.2

Parameters en startwaarde volkshuisvestelijk vermogen

40

		 2.3

Basisvariant

42

		 2.4

Conclusie en slotbeschouwing

48

Bijlagen

51

Begrippenlijst

99

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Samenvatting

VOLKSHUISVESTELIJKE PROGNOSES
2009 is weer een topjaar voor nieuwbouw door de sector
De verwachtingen van de woningcorporaties over de gerealiseerde productie laten zien dat
2009 weer een topjaar voor de nieuwbouwproductie is. De corporaties en hun verbindingen
hebben volgens hun opgaven ongeveer 31.500 nieuwe woongelegenheden voor de verhuur
aan de voorraad toegevoegd. Daarnaast zijn 9.700 nieuwbouw koopwoongelegenheden geproduceerd, waardoor de totale nieuwbouw door corporaties op 41.200 woningen uitkomt. Dat is
ongeveer 3.500 meer dan de realisatie over 2008.

Afvlakking van de nieuwbouwprognoses over de komende vijf jaar
Per saldo valt in de komende jaren ook een daling van de nieuwbouwprognoses waar te
nemen. De corporaties hebben ongeveer 24% (circa 80.000 woongelegenheden) minder nieuwbouw van huur en koop geprognosticeerd over de periode 2010-2014, dan dat ze twee jaar
geleden over de periode 2008-2012 deden. In de nieuwbouwprognoses is de afvlakking van de
tot nu gebruikelijke hoge boeggolf opvallend. Deze trend is vorig jaar al ingezet, maar zet nu
verder door: veel minder dan voorheen lijkt er bij de nieuwbouw sprake van voor zich uitschuivende aantallen in het tweede en derde prognosejaar die in het verleden nimmer gerealiseerd
werden. Bij deze voorspellingen van de corporaties past naast het gebruikelijke gat tussen
voornemens en realisatie, nu ook de kanttekening dat corporaties in hun voornemens over
de komende vijf jaar nog geen rekening hebben kunnen houden met de consequenties van de
beschikking van de Europese Commissie over de staatssteun. Deze gevolgen raken met name
de duurdere huurwoningen, de nieuwbouw van koopwoningen en het commercieel vastgoed.

Perspectief voor verkopen van bestaande huurwoningen
De verwachting over 2009 laat een lichte daling zien tot 13.100 verkochte woongelegenheden, maar van een forse dalende verkoop is ook in het eerste volle crisisjaar 2009 nog geen
sprake. Ondanks een verslechterde situatie op de koopwoningmarkt zien corporaties nog wel
perspectief voor de verkopen van bestaande huurwoningen. De voorgenomen verkopen aan
eigenaar-bewoners dalen ten opzichte van de vorige prognoseperiode 2009-2013 van 94.800
met slechts enkele procenten tot 91.500. Daarmee blijven ze nog ruim boven het twee jaar
geleden geprognosticeerde niveau over de jaren 2008-2012 van 86.200.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 3

3

7-9-10 15:32

Dalende sloopaantallen
In 2009 liggen de verwachte sloopaantallen op een niveau van 15.000 woongelegenheden.
Dat is ongeveer 1.000 lager ten opzichte van de realisatie van 2008. De meerjarige trend in de
prognoseaantallen van te slopen woongelegenheden laat in de periode 2010-2014 met 85.000
eenheden een forse daling zien ten opzichte van eerdere vijfjarenprognoses. Over 2009-2013
werden er nog 103.400 te slopen woongelegenheden voorzien en over 2008-2012 werd nog
met 111.700 te slopen woningen gerekend.

 fnemende concentratie in de 40 aandachtswijken met meer accent op
A
verbetering
Hoewel de intensiteit van productievoornemens in de aandachtswijken nog beduidend hoger is
dan elders, loopt de intensiteit in deze 40 wijken sterk terug. De vorig jaar geconstateerde daling
van voorgenomen inzet in de 40 wijken zet zich daarmee versneld door. Deze daling (-13%) is in de
40 wijken ook scherper dan buiten de 40 wijken (-9%). Binnen die voornemens is er ook sprake van
accentverschuiving: de voornemens tot ingrijpende verbetering binnen de 40 wijken zijn, althans
in aantallen, inmiddels belangrijker geworden dan de voornemens tot nieuwbouw van huur- of
koopwoongelegenheden, terwijl het aantal voorgenomen te slopen woningen sterk daalt.

Sterk dalende leefbaarheiduitgaven en sterk stijgende investeringen
maatschappelijk vastgoed
In vergelijking met de vorige prognoseperiode 2009-2013 is er in Nederland een opvallende
daling van de in de prognoseperiode voorgenomen leefbaarheidsuitgaven in de fysieke sfeer.
Deze daling die mede veroorzaakt wordt door sterk gewijzigde opgaven van enkele corporaties, doet zich zowel binnen als buiten de 40 wijken voor, maar voor de 40 wijken is de daling
wel opvallend sterk. De investeringen in maatschappelijk vastgoed laten juist een forse toename ten opzichte van de vorige prognoseperiodes zien.

FINANCIËLE PROGNOSES
Corporaties voorzien dalende investeringen
De corporaties (exclusief hun verbindingen) hebben in 2009 in totaal € 8,3 miljard geïnvesteerd in vastgoed voor de eigen portefeuille1. In vergelijking met de voorgaande prognoses over
2009-2013 daalt het totale investeringsvoornemen voor de prognoseperiode 2010-2014 met bijna
9% naar ongeveer € 47 miljard. Die daling in het voorgenomen investeringsvolume wordt grotendeels veroorzaakt door de daling bij de voorgenomen nieuwbouwinvesteringen. Daarnaast zijn
ook de voorgenomen aankoopinvesteringen en verbeterinvesteringen enigszins gedaald.

Minder accent op wonen en meer op maatschappelijk en commercieel vastgoed
Binnen het voor de prognoseperiode 2010-2014 voorgenomen investeringsvolume voor
nieuwbouw en aankoop (samen € 38,1 miljard) neemt wonen 86,3% in. Sinds dit aandeel voor

1

4

102407_sector_cf.indd 4

De investeringsbedragen betreffen overigens projectkosten voor mutaties in de eigen vastgoedportefeuille waarbij het jaar verwijst naar het
jaar waarin de mutaties geheel gerealiseerd (zullen) zijn.

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

het eerst is bepaald over de prognoseperiode 2008-2012 loopt het daarmee verder terug. De
aandelen van het maatschappelijk vastgoed en het commerciële vastgoed stijgen daarentegen in de voorgenomen investeringen voor nieuwbouw en aankoop. Voor het maatschappelijk
vastgoed stijgt hierbij ook de absolute hoogte van het voorgenomen investeringbedrag.

Nauwelijks veranderingen in verwachtingen rond stichtingskosten en onrendabel
aandeel
Voor 2009 wordt uitgegaan van gemiddelde stichtingskosten van bijna € 170.000,- en dat
groeit volgens de corporaties door naar een niveau van rond € 190.000,- in 2014. Dat is in
lijn met de eerder gesignaleerde verwachtingen over een stijging van de gemiddelde bruto
stichtingskosten per huurwoongelegenheid die bijna ongewijzigd blijven. Dat nagenoeg gelijkblijvende cijfer is opvallend in het licht van de magere verwachtingen vanwege de crisis op
de bouwmarkt. Ook het percentage stichtingskosten dat onrendabel zal blijven, is vrijwel niet
veranderd in de verwachtingen van corporaties. Het aandeel onrendabel groeit in de voornemens van corporaties van ruim 32% in 2009 naar ruim 40% in 2014.

Corporaties verwachten slechts licht dalende opbrengsten uit verkoop
Over 2009 verwachten de corporaties (exclusief hun verbindingen) in totaal € 2,1 miljard
euro te ontvangen uit de verkoop van bestaand bezit. Voor de periode 2010-2014 worden
lagere verkoopopbrengsten (€ 13,4 miljard) uit woongelegenheden voorzien, dan dat ze vorig
jaar voorzagen voor 2009-2013 (€ 13,9 miljard), maar toch nog meer dan het jaar daarvoor
geprognosticeerd was over de periode 2008-2012 (€ 12,0 miljard).

Marginale opbrengsten uit projectontwikkeling van koopwoningen
De corporaties (inclusief hun verbindingen) verwachten tussen 2010 en 2014 € 16,2 miljard
omzet uit projectontwikkeling van koopwoningen te halen. Dat is opmerkelijk veel minder
dan de €21,0 miljard die ingeschat werd over de vorige prognoseperiode 2009-2013. Gemiddeld verwachten de corporaties dat het netto verkoopresultaat uit projectontwikkeling slechts
3,9% bedraagt van de omzet. Bij dergelijke bescheiden geraamde rendementen is het maar de
vraag wat daarvan nog overblijft in een risicovolle onzekere koopwoningmarkt.

Verdere stijging netto bedrijfslasten
De verwachte bedrijfslasten in 2009-2011 zijn in de laatste prognose ook weer hoger dan
in de twee voorafgaande prognoses. Vanuit het recente verleden bezien is dat zorgelijk want
de feitelijke realisatie in het verleden was soms zelfs nog hoger dan de verwachtingen.

Onwaarschijnlijk sterke groei netto exploitatiekasstroom
Evenals in de voorgaande prognoses stijgt de netto exploitatiekasstroom per woongelegenheid volgens de corporaties heel sterk in de komende vijf jaar. De stijging in de laatste
prognose wordt onder meer veroorzaakt door de verwachte stijging van de huurinkomsten
in de prognoseperiode met jaarlijks meer dan 3% en de vanaf 2010 geprognosticeerde lichte
teruggang in de ontwikkeling van bedrijfslasten en onderhoudslasten. Een relevante vraag is
of deze prognosecijfers wel een realistisch beeld te zien geven. De actuele prognoses voor de

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 5

5

7-9-10 15:32

huurinkomsten per woongelegenheid zijn lager dan de prognoses van vorig jaar. Een beheerste ontwikkeling van bedrijfslasten en onderhoudslasten is bovendien van belang.

Stijging van operationele kasstroom met grote onzekerheden
De operationele kasstroom laat een stijging zien van € 1,5 miljard in 2009 naar bijna € 2,2
miljard in 2014. Echter ook hier geldt de vraag of het realistisch is. Een beheerste ontwikkeling
van de variabele lasten (beheer en onderhoud) is relevant. Overigens ligt de huidige prognose
voor de operationele kasstroom op hetzelfde niveau als in de prognoses van vorig jaar. Dit
komt mede door de lagere inschatting van de vennootschapsbelasting . Volgens de jongste
prognoses stijgt de vennootschapsbelasting van € 241 miljoen voor de hele sector in 2009
naar € 433 miljoen in 2014. De realisatie over 2008 is ruim € 110 miljoen lager dan de verwachte realisatie die vorig jaar is opgegeven. Voor de vergelijkbare periode 2009-2013 komt
de huidige raming € 418 miljoen lager uit op totaal € 1.571 miljoen.
Daarnaast hebben ook de lagere rente-uitgaven hun effect op de prognoses van de operationele kasstroom. Het saldo van de rente-uitgaven en de rentebaten is jaarlijks ruim € 100
miljoen lager dan de vorige prognose. De rentedekkingsgraad is over de hele periode relatief
stabiel op afgerond 1,6 ondanks het feit dat de geraamde verschuldigde rente in dezelfde
periode sterk oploopt. De rente-uitgaven (voor toerekening aan projecten) stijgen van € 3,4
miljard in 2008 naar € 4,6 miljard in 2014. De stijging wordt voornamelijk verklaard door de
groei van de leningenportefeuille en deze groei is weer de resultante van het investerings- en
desinvesteringsprogramma van corporaties. Er is een belangrijke onzekerheid verbonden aan
de renteontwikkeling. De rente is al langere tijd zeer laag, maar indien deze stijgt, kan dit
grote consequenties hebben voor de investeringsmogelijkheden van corporaties. De doorwerking van een hogere rente werkt vertraagd door in de leningenportefeuille. Het effect op de
financiële mogelijkheden is sterk afhankelijk van de context waarin een hogere rente zich gaat
voordoen. Indien deze optreedt bij een gelijkblijvende zeer lage inflatie, zal het effect zeer
groot zijn. Indien de inflatie meebeweegt, wordt een deel van het rente-effect geneutraliseerd
door een snellere stijging van de huren.
Een nadere analyse van de rentedekkingsgraad als instrument voor risicoanalyse laat zien
dat in de operationele kasstroom posten zijn opgenomen die geen structureel karakter hebben
danwel meebewegen met de resultaatontwikkeling (vennootschapsbelasting). Met name de
positionering van de leefbaarheidsuitgaven als projectgebonden aanpak of als noodzakelijke
uitgaaf in het kader van de exploitatie van het bezit is hierbij van belang.

FINANCIEEL MEERJARENPERSPECTIEF
Dalende vermogenspositie
Aan de hand van een modeldoorrekening is onderzocht hoe de vermogenspositie van de
sector zich kan ontwikkelen tussen 2008 en 2018. Bij deze modeldoorrekening is verondersteld
dat de sector tot en met 2018 jaarlijks ongeveer evenveel blijft (des)investeren als in recente
jaren en dat ook de vigerende beleidscontext inzake huurprijsbeleid en fiscale behandeling

6

102407_sector_cf.indd 6

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

van de eigen woning wordt voortgezet. Onder deze condities gaat de vermogenspositie van de
sector zowel nominaal als relatief achteruit. De solvabiliteit daalt van 31,6% per ultimo 2008
naar 24,9% per ultimo 2018.
De achteruitgang in de vermogenspositie wordt hoofdzakelijk veroorzaakt doordat gedurende de periode een steeds groter deel van de investeringen onrendabel wordt. Op de langere
termijn nemen de bouw- en onderhoudslasten namelijk sneller toe dan de huurprijzen en
wordt ook rekening gehouden met een hogere kapitaalmarktrente dan de huidige.

Consequenties voor toekomstige investeringen
Door de afnemende solvabiliteit heeft de sector per ultimo 2018 een minder gunstige
uitgangspositie voor nieuwe investeringen dan dat de sector nu heeft. Indien de sector rond
2018 voor een even grote opgave staat als nu, zal de realisatie daarvan lastiger zijn dan nu het
geval is. Naarmate de solvabiliteit in de sector lager wordt, is er namelijk meer kans op corporaties waar de vermogenspositie grenzen stelt aan de voorgenomen investeringen. Voor het
op peil houden van de solvabiliteit kan in twee richtingen worden gedacht:
	Meer verkopen kunnen er voor zorgen dat de corporaties nog een behoorlijk lange periode een omvangrijk investeringsprogramma overeind houden. Via deze verkopen wordt
de stille reserve aangeboord die in de huurvoorraad is ontstaan doordat de marktwaarde van de woningen op de koopwoningmarkt hoger is dan hun bedrijfswaarde voor
verhuur. De corporatievoorraad krimpt dan verder. Net als nu zullen in de toekomst alleen woningcorporaties investeren in de sociale huurvoorraad, want voor marktpartijen
is het rendement te laag.
	Een andere optie is dat er meer balans komt tussen de investeringen in woongelegenheden en de opbrengsten uit de exploitatie, dus de huren minus exploitatielasten. Dit
raakt zowel het huurprijsbeleid als het beleid van corporaties inzake beheer en onderhoud. Gezien de omvang van de vastgoedportefeuille lijkt dat er met een betrekkelijk
kleine verhoging van de exploitatieopbrengsten kan worden volstaan om de vermogenspositie op peil te houden. Ruimere verhogingen zullen leiden tot een potentieel forse
vermogensgroei in de sector. Indien hogere exploitatieopbrengsten worden gerealiseerd
via huurverhogingen, is er tevens kans dat de overheid wordt geconfronteerd met hogere aanspraken op de huurtoeslag.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 7

7

7-9-10 15:32

8

102407_sector_cf.indd 8

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

1
Trends in de voornemens van ­
corporaties over de periode 2010-2014

1.1

Kanttekeningen bij de voornemens
Het beschrijven van relevante trends uit de door corporaties opgegeven meerjarige voor-

nemens als aannemelijke voorspelling van de te verwachten inspanningen van de corporaties
is niet zonder risico’s. Het Fonds heeft in het recente verleden meer dan eens geconstateerd
dat corporaties vaak niet in staat bleken hun voornemens ook daadwerkelijk te realiseren.
Dat heeft onder meer te maken met de verschillende opvattingen over de doelstellingen van
een begroting en vooral wat daarin onder ‘realistische verwachtingen’ verstaan wordt. Aan
de andere kant kunnen corporaties ook te maken krijgen met onverwachte tegenvallers die
buiten henzelf veroorzaakt worden (langere planprocedures, tegenvallende ontwikkelingen in
de woningmarkt, problemen bij projectpartners). In lijn met de introductie van de Realisatieindex door het Fonds in 2008 waarin de verschillen tussen voornemens en realisatie achteraf
zichtbaar gemaakt worden, zullen in de toekomst deze verschillen ook nog de nodige aandacht
van het Fonds vergen. Deze verschillen zijn voor het Fonds ook de reden om bij de vooruitberekening van de financiële consequenties van de sector als geheel, niet uit te gaan van de door
corporaties opgegeven voornemens maar van eigen, op basis van ervaringsgegevens, ingeschatte aantallen (zie hoofdstuk 2).
Dit jaar is het extra lastig om voorspellingen te doen omdat de corporaties in de aan het
Fonds opgegeven voornemens over de komende vijf jaar nog geen rekening hebben kunnen
houden met de consequenties van de beschikking van de Europese Commissie over de staatssteun. De mogelijke gevolgen voor de investeringen van corporaties in met name de duurdere
huurwoningen, de nieuwbouw van koopwoningen en het commerciële vastgoed zijn in de
hierna volgende beschouwingen nog niet verwerkt.

1.2

Een analyse van de voorgenomen  activiteiten
Vergelijking tussen realisatiecijfers 2008, verwachtingen 2009 en voornemens
2010-2014
Grote verschillen tussen de prognoses, verwachtingen over de realisatie en realisatiecijfers

lijken ook dit jaar weer aan de orde. Er is op basis van ervaringen in het verleden aanleiding om te
veronderstellen dat daarnaast cijfers die de corporaties nu melden voor de verwachte realisatie
in 2009, iets zullen afwijken van de definitieve realisatie in 2009. Dat bleek ook vorig jaar: bij de
definitieve verantwoording over 2008 bleek de realisatie enkele procenten lager dan eerder als
verwachting was doorgegeven. Tijdens het opstellen van het onderhavige Sectorbeeld voornemens
2010 zijn de definitieve cijfers over de realisatie in 2009 nog niet bekend.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 9

9

7-9-10 15:32

Op grond van een vergelijking tussen de realisatiecijfers over 2008 en de recente verwachtingscijfers van corporaties over 2009 wordt een substantiële groei in de oplevering van de
woongelegenheden voor verhuur 2en3, voorspeld van 28.000 naar 31.500. Verder wordt een
stijging van de te realiseren koopwoningen (van 8.500 naar 9.700) geprognosticeerd en een
lichte daling in de verkopen aan eigenaar-bewoners (van 13.400 naar 13.100). De sloopaantallen zullen met ongeveer 1.000 dalen tot een niveau van 15.000 woongelegenheden.
Indien de verwachtingcijfers over 2009 vergeleken worden met de voorgenomen aantallen
over het eerste prognosejaar 2010 4, worden nog veel grotere verschillen zichtbaar. De nieuwbouw voor verhuur zal met 11% en de nieuwbouw van koop met 10% toenemen ten opzichte
van de verwachtingen over 2009. Vooral de verkoop aan eigenaar-bewoners (+ 40%) en sloop
(+ 46%) van woongelegenheden laten in 2010 volgens de prognoses een onwaarschijnlijke
groei zien. Vooral de laatste groeipercentages zijn vanuit de ervaringsgegevens geen realistische prognoses.

Daling van de voorgenomen nieuwbouw en minder boeggolf
Een opvallende ontwikkeling in het prognosegedrag van corporaties is te vinden in de
afvlakking van de tot nu gebruikelijke hoge boeggolf in de belangrijkste prognoses. Deze
trend is vorig jaar al ingezet maar zet nu verder door: veel minder dan voorheen lijkt er bij de
nieuwbouw sprake van voor zich uitschuivende aantallen in het tweede en derde prognosejaar die in het verleden nimmer gerealiseerd werden.

2
3
4

10

102407_sector_cf.indd 10

Waar in deze voetnoten verwezen wordt naar tabellen en grafieken zijn deze terug te vinden in de Gegevens-bjlage bij dit rapport.
Zie tabel 1.1. In alle gepresenteerde aantallen zijn de aantallen die gerealiseerd worden in een verbinding naar rato van het deelnemingspercentage van de corporatie meegerekend. Bij de nieuwbouw voor verhuur is naast de nieuwbouw van woongelegenheden door de TI zelf bovendien
ook de aankoop van woongelegenheden van haar verbindingen als nieuwbouw meegerekend, tenzij het om aankoop van bestaand bezit gaat.
Zie tabel 1.1

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Grafiek 1.1

Nieuwbouw woongelegenheden  huur en koop  2008-2014

Er valt in de komende jaren ook een daling van de nieuwbouwambities waar te nemen. Op
papier hebben de corporaties ongeveer 24% (circa 80.000 woongelegenheden) minder nieuwbouw van huur en koop geprognosticeerd over de periode 2010-2014, dan dat ze twee jaar
geleden over de periode 2008-2012 deden. Deze daling in voornemens kan een gevolg zijn van
de investeringsmogelijkheden van corporaties die negatief beïnvloed worden door de crisis.
Daarbij speelt ten aanzien van de ambities met betrekking tot nieuwbouw van koopwoningen
ook de ten opzichte van het recente verleden minder gunstige koopwoningmarkt. Daarnaast
zijn als gevolg van het WSW en de risicomijdende opstelling van banken de financieringsmogelijkheden voor nieuwbouw van huur (met name ongeborgd) ook lastiger geworden. Deze
dwingen corporaties hun ambities bij te stellen. De daling kan deels ook veroorzaakt zijn door
een toenemend realisme in de programmering van corporaties. Het zou dan een (gewenst)
effect kunnen zijn van de publicatie van de realisatie-indices van individuele corporaties sinds
enkele jaren.

Het beeld van voorgenomen nieuwbouw in de vier grote stadsregio’s
Die daling van ambities is het grootst in de Stadsregio Amsterdam (SRA) en de Bestuursregio Utrecht (BRU), waar de daling meer dan 30% is. In de Stadsregio Rotterdam (SRR) en de
regio Haaglanden blijft die daling beperkt tot ongeveer 23%.
Zie bijlage tabellen 1.7.1 t/m 1.7.4.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 11

11

7-9-10 15:32

Grafiek 1.2

Nieuwbouw woongelegenheden voor eigen verhuur (incl. aankoop  van eigen ­v erbindingen)
2008-2014

Landelijk nemen over de hele vijfjaarsperiode 2010-2014 de voorgenomen nieuwbouwaantallen voor eigen verhuur (ruim 175.000) per saldo met bijna 29.000 af ten opzichte van 20092013. Daarbij valt op dat verhoudingsgewijs een veel lager deel van de verwachte nieuwbouw
bij een verbinding gepland staat. Er worden in verbindingen 29.200 nieuwbouw woongelegenheden voor verhuur over de jaren 2010-2014 geprognosticeerd en daarmee 14.600 minder ten
opzichte van de 43.700 uit de prognoseperiode 2009-2013 (zie tabel 1.12).
De voorgenomen nieuwbouw van koopwoongelegenheden door corporaties daalt over de
prognoseperiode 2010-2014 relatief sterk ten opzichte van de vorige prognoseperiode 20092013. In plaats van ruim 95.000 koopwoongelegenheden rekenen de corporaties inmiddels
met 75.000 koopwoningen in de komende vijf jaar, waarvan ruim 32% in verbindingen gerealiseerd zal worden (zie tabel 1.12). Bij de prognoses van koopwoningen valt overigens op dat
de gebruikelijke boeggolf hier wel nog sterker zichtbaar is dan bij de woongelegenheden voor
verhuur.

12

102407_sector_cf.indd 12

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Grafiek 1.3

Nieuwbouw van koopwoongelegenheden  2008-2014

De voorgenomen aantallen 5 lijken daarmee inmiddels onder druk te staan van de ontstane
situatie op de koopwoningmarkt, waarin de afzet van koopwoningen nu behoorlijk gestagneerd is. Uit grafiek 1.4 blijkt tevens dat de trend naar relatief meer voorgenomen bouw van
de koopwoningen met een prijs boven de € 200.000,- inmiddels is gestopt. Het aandeel van
deze woningen is in prognose 2010-2014 nagenoeg even hoog als in prognose 2009-2013.

5

Zie tabel 1.14

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 13

13

7-9-10 15:32

Grafiek 1.4

De voorgenomen koopwoningen naar prijsklassen 2007-2014

Lichte verschuiving van de voorraad naar duurdere segment
Door nieuwbouw aan de ene kant en verkopen en sloop aan de andere kant, valt per saldo
een verschuiving van het goedkope naar het duurdere prijssegment van huurwoningen te
verwachten. De verschuiving naar duurdere huur is vooral het gevolg van een voorgenomen
gemiddelde kwaliteitsverbetering van de voorraad. Via sloop en verkoop worden er minder
woningen aan de corporatievoorraad ontrokken dan er door nieuwbouw worden toegevoegd.
Met de uitvoering van deze voornemens en de toenemende druk op de huurwoningmarkt
(de dalende mutatiegraad bij woningcorporaties) kan dit effect hebben op de huisvestingskansen voor de doelgroep (huishoudens met lagere inkomens). Tegelijk blijft de hoeveelheid
goedkope en betaalbare huurwoningen redelijk op peil en is deze voorraad in principe meer
dan ruim voldoende om het aantal huishoudens in de doelgroep te huisvesten, ware het niet
dat een deel van deze betaalbare voorraad scheef bewoond wordt. Ook de handhaving van de
voorgenomen toewijzingsnormen in het kader van de beschikking van de Europese Commissie kan effect hebben op de huisvestingskansen van de doelgroep. Daarbij wordt opgemerkt
dat hier nog niet uitgegaan kan worden van de toekomstige grenzen van de doelgroep (de
€ 33.000,- grens) die in het kader van de beschikking geïmplementeerd gaan worden. Vanuit
de huidige gegevensopvraging volgens het BBSH is de relatie met de nieuwe doelgroep nog
niet te leggen. Hier wordt nog uitgegaan van de vigerende grenzen voor de bepaling van de
doelgroep zoals die in de Wet op de huurtoeslag (artikel 14 a t/m d) nader zijn gedefinieerd. 6

6

14

102407_sector_cf.indd 14

Inkomensgrenzen voor de doelgroep op 1 januari 2010:
• Eenpersoonhuishoudens tot 65 jaar: tot € 21.450,• Meerpersoonhuishoudens tot 65 jaar: tot € 29.125,• Eenpersoonhuishoudens vanaf 65 jaar: tot € 19.100,• Meerpersoonhuishoudens vanaf 65 jaar: tot € 25.284,-

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Grafiek 1.5

Indicatieve ontwikkeling prijsklassen van huurwoningen 2009-2014 (exclusief effect
huurharmonisatie) 7

In dit verband is relevant hoe de omvang van de doelgroep onder invloed van de economische crisis zich in de komende jaren ontwikkelt en of te monitoren is waar de doelgroep mogelijk in de knel dreigt te komen. Waar voorgaande WoON- onderzoeken een gestage afname
van de omvang van de doelgroep te zien gaven, laat het laatste WoON 2009 zien dat er in de
afgelopen drie jaar weer sprake is van een toename van de doelgroep met 4% ten opzichte
van het WoON 2006. De doelgroep wordt in het WoON gedefinieerd als huishoudens die qua
inkomen recht zouden kunnen doen gelden op huurtoeslag. Deze definitie sluit daarmee aan
op de vigerende definitie in de Wet op de huurtoeslag. In aantallen gaat het om een toename
van 86.000 huishoudens. 8 Tegelijk laat het laatste WoON ook enige ontspanning zien in de
huurklassen tot de aftoppingsgrens. Het aanbod is landelijk 105% van de vraag naar deze woningen: in het vorige WoON uit 2006 was dat nog 94%.

7
8

Zie tabel 1.12
Ministerie van VROM/WWI en CBS, Het wonen overwogen. De resultaten van het WoonOnderzoek Nederland 2009, p.53

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 15

15

7-9-10 15:32

Lichte daling verkoop van huurwoningen
Een groot deel van de afname van de voorraad voor de doelgroep wordt veroorzaakt door
de voorgenomen verkopen van goedkope en betaalbare huurwoningen. Ruim 90% van de
voorgenomen verkopen valt in de prijsklasse tot en met betaalbaar (zie tabel 1.14). De verkopen aan eigenaar-bewoners dalen ten opzichte van de vorige prognoseperiode 2009-2013 van
94.800 slechts met enkele procenten tot 91.500 9. Daarmee blijven ze nog ruim boven het twee
jaar geleden geprognosticeerde niveau over de jaren 2008-2012 van 86.200.
Grafiek 1.6

Verkoop woongelegenheden aan eigenaar-bewoners 2008-2014

In tegenstelling tot de nieuwbouwprognose is bij de prognoses van verkopen in het geheel
geen sprake van een boeggolf. De voorgenomen verkopen worden door de jaren heen redelijk
evenwichtig gespreid.

9

16

102407_sector_cf.indd 16

Zie tabel 1.1

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Het beeld van de voorgenomen verkopen in de vier grote stadsregio’s
Inzoomend op de vier grote stadsregio’s is opvallend dat zowel SRA (+12%), als de regio
Haaglanden (+9%) verwachten meer te verkopen in de periode 2010-2014 dan ze twee jaar
geleden prognosticeerden over de periode 2008-2012 toen er nog geen sprake was van een
kredietcrisis en een stroever functionerende koopwoningmarkt. In beide regio’s is er ook nog
steeds groei van de verkoopverwachtingen waar te nemen ten opzichte van de prognoses van
een jaar geleden over 2009-2013.
Dat is niet het geval in de SRR. Daar dalen de verkoop verwachtingen in een jaar fors tot
een niveau van ongeveer 8.500 verkopen over 2010-2014. Dat ligt overigens maar iets onder
het niveau dat twee jaar geleden over de jaren 2008-2012 werd ingeschat. De situatie in
de BRU wijkt sterk af ten opzichte van de drie andere grote stadsregio’s. In deze regio lijkt
een inhaalslag in ambities rond verkopen vorm te krijgen. Van een niveau van verkopen van
slechts iets meer dan 1.800 over de jaren 2008-2012 wordt nu een niveau van ruim 4.500
verkopen verwacht over de jaren 2010-2014.
Zie bijlage tabellen 1.8.1 t/m 1.8.4.
In de landelijke aantallen zit er nog een groot gat tussen de realisatie over 2008 (13.400)
en het eerste prognosejaar 2010 (18.400). De verwachting over 2009 laat een lichte daling
zien tot 13.100 woongelegenheden, maar van een forse dalende verkoop is in het eerste volle
crisisjaar 2009 nog geen sprake. Hoe lastig de koopwoningmarkt op dit moment ook is, toch
blijken de consequenties ervan zich waarschijnlijk minder te laten voelen bij de verkopen van
de corporaties. De corporaties verwachten vooral in het lage prijssegment hun huurwoningen
te verkopen. De gemiddelde verkoopprijs in 2009 bedraagt € 140.000,- , ongeveer € 2.000,minder dan in 2008. Veel van deze huurwoningen zullen in het begin van verhuisketens of aan
starters of aan zittende huurders verkocht worden, al dan niet met voor de kopers gunstige
voorwaarden. Daarmee zullen de corporaties minder last hebben van het huidige stagneren
van de dynamiek in de verhuisketens.
Naast volkshuisvestelijke doelstellingen (bevorderen van het eigen woningbezit) zullen
financiële drijfveren ongetwijfeld een belangrijke rol spelen in de voorziene toename van het
aantal verkopen. Waar in 2009 door de sector nog gerekend wordt met inkomsten van ruim
€ 2,2 miljard uit verkopen van bestaand woningbezit, stijgt dat in 2011 naar € 2,7 miljard
waarna de voorziene opbrengst tot en met 2014 redelijk stabiel blijft rond deze € 2,7 miljard 10.

Accentverschuiving in aanpak voorraad: iets minder sloop en wellicht meer
ingrijpende verbetering
Anders dan bij verkopen ligt het accent bij de voornemens ten aanzien van te slopen woongelegenheden niet op het betaalbare segment maar op het goedkoopste prijssegment. Van de
ruim 85.000 te slopen woongelegenheden in de periode 2010-2014 11 valt bijna tweederde in
het goedkope segment.

10
11

Zie tabel 4.11
Zie tabel 1.3

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 17

17

7-9-10 15:32

Grafiek 1.7

Sloop van woongelegenheden 2008-2014

De meerjarige trend in de prognoseaantallen laat met 85.000 een forse daling zien in de
periode 2010-2014 ten opzichte van eerdere vijfjarenprognoses. Over 2009-2013 werden er
nog 103.400 te slopen woongelegenheden voorzien en over 2008-2012 werd nog met 111.700
door de corporaties te slopen woningen gerekend.

Het beeld van de voorgenomen sloopaantallen in de vier grote stadsregio’s
De daling van de voorgenomen sloopaantallen voltrekt zich voor een groot deel in de vier
grote stadsregio’s.
In de BRU halveert het sloopprogramma over 2010-2014 (2.600) ten opzichte van de
aantallen in de periode 2008-2012 (5.400). In Haaglanden is die daling ook substantieel van
10.900 in periode 2008-2012 naar 6.100 in de recente prognoses over 2010-2014. De daling
in de SRR is relatief bescheiden: hier verwachten de corporaties 14.300 woongelegenheden te
slopen over 2010-2014 ten opzichte van 16.300 over 2008-2012. In de SRA is de dalende lijn
wel weer sterker: de prognoses over 2010-2014 omvatten 11.600 te slopen woongelegenheden. Dat is 73% van de eerder voorgenomen sloop van 15.900 eenheden over 2008-2012.
Zie bijlage tabellen 1.9.1 t/m 1.9.4.

Aan de andere kant wordt er in de landelijke aantallen toenemende activiteit voorzien
in de ingrijpende verbetering ( > € 20.000,- per woongelegenheid). Het aantal te verbeteren
woongelegenheden stijgt met bijna 4% ten opzichte van de vorige vijfjarenprognose naar

18

102407_sector_cf.indd 18

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

een niveau van bijna 106.000 woongelegenheden 12. Het verschil zit met name in het laatste
meest onzekere prognosejaar. Voor de interpretatie van deze stijging is het van belang te
realiseren dat deze stijging ook een gevolg is van de vaste prijsgrens die wordt gehanteerd bij
ingrijpende verbeteringen. Bij stijgende bouwkosten stijgt het aantal verbeteringen dat boven
de prijsgrens van € 20.000,- uitkomt immers vanzelf.
Grafiek 1.8

Aantallen verbetering van woongelegenheden met meer dan € 20.000,-, 2008-2014

Het beeld van de prognoses van ingrijpende verbetering in de vier grote stadsregio’s
Anders dan de landelijke lijnen hierboven wellicht doen vermoeden, is het verloop van de
prognoses van de vier grote stadsregio’s juist heel grillig. In de SRR groeit de voorgenomen
inspanning in ingrijpende verbetering in aantallen met 74% (10.300) ten opzichte van de
prognoseperiode 2008-2012. Ook in de BRU wordt met 9.200 te verbeteren woongelegenheden een grotere inspanning (+ 44%) verwacht over 2010-2014 dan over 2008-2012 (6.400).
In de Haaglanden vindt er een daling van -24% plaats tot slecht 1.800 te verbeteren woongelegenheden ten opzichte van de voornemens van twee jaar eerder. In de SRA is de daling
minder scherp (- 16%) tot een niveau van 16.200 ingrijpend te verbeteren woongelegenheden
over 2010-2014. Zie bijlage tabellen 1.10.1 t/m 1.10.4.

Grootste corporaties voorzien relatief minder nieuwbouw huur maar meer sloop
In de voorgaande prognoseperiodes 2008-2012 en 2009-2013 viel op dat het realiseren van
koopwoningen zich relatief concentreerde bij de grotere corporaties. Tegelijk werd duidelijk dat de
corporaties met een omvang van boven de 10.000 woongelegenheden relatief gezien een lagere
inspanning in nieuwbouw (huur èn koop) zouden gaan leveren. Dat patroon is ook in de prognose-

12

Zie tabel 1.3

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 19

19

7-9-10 15:32

periode 2010-2014 grotendeels zichtbaar13. Van de grotere corporaties (vanaf 10.000 woongelegenheden) mag op basis van de voornemens een relatief minder grote bijdrage verwacht worden
aan de nieuwbouw van huur, maar wel relatief veel nieuwbouw van koopwoningen. Sloopinspanningen worden vooral bij grootste corporaties (meer dan 20.000 woongelegenheden) verwacht,
waarbij ongetwijfeld de samenhang met de concentratie van het bezit van deze corporaties in
zwakkere wijken in het stedelijk gebied een rol speelt. De aantallen ingrijpende verbeteringen zijn
meer naar rato van omvang evenwichtig verspreid over de grootteklassen.
Grafiek 1.9

V oorgenomen activiteiten van corporaties naar corporatiegrootte uitgedrukt als ­p ercentage
van de voorraad 2008, 2010-2014

Relatief meer nieuwbouw van huurwoningen in niet-verstedelijkt gebied
Bij een ruimtelijke analyse (zie bijlage tabel 1.6.1) van de voorgenomen productie valt op
dat in de G4 en G27 en verstedelijkt Nederland 14 relatief minder voornemens met betrekking
tot nieuwbouw van huurwoongelegenheden gepland zijn dan in niet-verstedelijkt Nederland
en de overige gemeenten van Nederland. Daarbij speelt mogelijk dat de omvang van de huurvoorraad in verstedelijkt gebied over het algemeen al een stuk groter is dan in niet-verstedelijkt gebied. De voorgenomen nieuwbouw van koopwoongelegenheden vormt een spiegelbeeld
van dat patroon. Hier ziet men relatief de meeste voornemens voor nieuwbouw in de G4
gevolgd door de G27 en vervolgens door de overige gemeenten.

13 Zie tabel 1.5
14 Gemeenten die volgens de CBS-indeling (zeer) sterk verstedelijkt zijn.

20

102407_sector_cf.indd 20

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Afnemende concentratie van productiemaatregelen in de aandachtswijken
In de 40 aandachtswijken worden in de prognoseperiode 2010-2014 relatief de meeste
productiemaatregelen voorgenomen 15.
Grafiek 1.10

G emiddelde jaarlijkse intensiteit van voorgenomen productiemaatregelen (per 1.000 woongelegenheden) van corporaties in 40 wijken en daarbuiten

Hoewel de intensiteit van maatregelen er nog beduidend hoger is dan elders, loopt de intensiteit in de 40 wijken sterk terug. Over de twee voorgaande vijfjaarsprognoses werd in deze
wijken nog een intensiteit gemeten van ruim 78 en bijna 71 per 1.000 woongelegenheden
per jaar. Voor de prognoseperiode 2010-2014 komt men nu niet verder dan ruim 61 (zie ook
bijlagetabel 1.6.2). De vorig jaar geconstateerde daling van voorgenomen inzet in de 40 wijken zet zich daarmee versneld door. Deze daling is in de 40 wijken ook scherper dan buiten de
40 wijken.
De voorgenomen nieuwbouw van huur ligt in de 40 wijken ruim onder het gemiddelde,
maar zowel de activiteiten in de nieuwbouw van koopwoningen, als de sloop, ingrijpende verbetering en verkoop van huurwoningen, krijgen vanuit de beoogde transformatie van de wijken in de voornemens van corporaties duidelijke accenten. Opvallend is hier wel dat het aantal
voorgenomen te slopen woningen (22,8 per 1000 woongelegenheden in de periode 2009-2013)
15 Zie tabel 1.6. Bij de intensiteit gaat het om het aantal woongelegenheden waar voornemens (zowel ten aanzien van nieuwbouw van huur en
koop, sloop, aan en verkoop en ingrijpende verbeteringen voor bestaan per 1.000 woongelegenheden die ultimo 2008 in bezit zijn van de corporaties.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 21

21

7-9-10 15:32

sterk daalt naar 16,9 over de periode 2010-2014. Ook de intensiteit van de nieuwbouw van
koopwoongelegenheden in de 40 wijken daalde van 12,6 in 2009-2013 naar 10,0 in 2010-2014.
Aan de andere kant wordt een grotere intensiteit van ingrijpende verbetering in de 40 wijken zichtbaar in een groei van 10,3 per 1.000 woongelegenheden jaarlijks naar 13,2. Anders dan
in de twee voorgaande prognoseperioden komt ingrijpende verbetering in de huidige prognoseperiode op de tweede plaats in de 40 wijken. Hiermee zijn de voornemens tot ingrijpende verbetering binnen de 40 wijken, althans in aantallen, belangrijker geworden dan de voornemens
tot nieuwbouw van huur- of koopwoongelegenheden. In de twee voorgaande prognoseperioden
lagen de voorgenomen intensiteiten tot nieuwbouw van huur respectievelijk koopwoongelegenheden in de 40 wijken beide nog hoger dan de ingrijpende verbeteringen.

In de 40 wijken fors lagere leefbaarheidsuitgaven aan fysieke activiteiten gepland
In vergelijking met de vorige prognoseperiode 2009-2013 is er in Nederland een opvallende daling van de in de prognoseperiode voorgenomen leefbaarheidsuitgaven. Deze daling
­b etreft enkel de voorgenomen uitgaven aan fysieke activiteiten, dus uitgaven voor bijvoorbeeld
­a chterpadverlichting, afsluiting van portieken, onderhoud van groen- en speelvoorzieningen en
beveiliging openbare ruimte. Een verklaring voor deze daling aan fysieke leefbaarheidsuitgaven is
niet eenduidig te geven. Een deel van de verklaring hangt samen met veranderingen in de gegevensaanlevering. Een deel van deze uitgaven lijkt nu verwerkt te worden onder investeringen.
Grafiek 1.11

O ntwikkeling in de voorgenomen uitgaven aan leefbaarheid naar sociale en fysieke
­a ctiviteiten  jaargemiddelde X € 1.000.-

22

102407_sector_cf.indd 22

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Hoewel er in vergelijking met de vorige prognoseperiode 2009-2013 dus een daling is van
de voorgenomen fysieke en totale leefbaarheidsuitgaven, liggen de huidige voornemens tot
deze uitgaven nog wel hoger dan bij de prognoseperiode 2008-2012. De daling doet zich zowel
binnen als buiten de 40 wijken voor, maar voor de 40 wijken is de daling wel opvallend sterk
(zie tabel 2.3). Dat is voor een groot deel toe te schrijven aan de opgaven van enkele corporaties. Zo daalden bij een grotere corporatie de voor de prognoseperiode voorgenomen fysieke
leefbaarheidsuitgaven in ieder geval met € 104,5 miljoen (van € 110,6 miljoen naar € 6,1 miljoen) en de totale uitgaven leefbaarheid met € 124 miljoen (van € 170 miljoen over 2009-2013
naar € 46 miljoen voor 2010-2014). Ter vergelijking: de door de hele sector voorgenomen
fysieke leefbaarheidsuitgaven daalden met € 178 miljoen en de totale leefbaarheidsuitgaven
met € 89 miljoen. De grote daling in de voornemens tot fysieke leefbaarheidsuitgaven lijkt
daarnaast ook toe te schrijven aan een forse neerwaartse bijstelling van de opvallend sterke
stijging die tussen de twee eerdere prognoseperioden 2008-2012 en 2009-2013 voor deze uitgaven naar voren kwam in de 40 wijken.
Anders dan bij de leefbaarheidsuitgaven tonen de tussen 2010 en 2014 voorgenomen investeringen in maatschappelijk vastgoed een forse toename ten opzichte van de vorige prognoseperioden. De investeringen in dit vastgoed zullen op basis van de prognoses fors groeien
van € 143 miljoen in 2007 naar bijna € 750 miljoen in 2010. 16 Dat niveau zakt vervolgens naar
een jaargemiddelde van € 575 miljoen in de prognoseperiode 2010-2014. De investeringen in
alle sectoren zullen groeien, maar vooral die voor gezondheid & zorg en onderwijs & opvoeding zullen van deze toename profiteren 17.

16 (Een deel van) deze groei kan ook te maken hebben met een tussentijds doorgevoerde verbetering in de gegevensopvraging over maatschappelijk vastgoed volgens het BBSH.
17 Zie tabel 2.5

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 23

23

7-9-10 15:32

Grafiek 1.12

V oorgenomen investeringen (nieuwbouw en aankopen) in maatschappelijk vastgoed
­( jaargemiddelde in € 1,- per woongelegenheid)

De toename ten opzichte van de vorige prognoseperiode betreft zowel de 40 wijken als de
gebieden buiten de 40 wijken. Net als in de voorgaande prognoseperiode zijn er bovendien
voor de 40 wijken relatief veel hogere investeringsbedragen gepland dan buiten de 40 wijken
(tussen 2010-2014 in de 40 wijken € 355,- per woongelegenheid per jaar versus € 229,- buiten
de 40 wijken) en is een belangrijk deel van de in de 40 wijken voorgenomen investeringen in
maatschappelijk vastgoed investeringen gericht op vastgoed voor onderwijs en opvoeding
(€ 149,- per woongelegenheid per jaar tussen 2010-2014). In vergelijking met de gebieden
buiten de 40 wijken is er daarnaast ook relatief veel bestemd voor het zogenoemde ‘overige’
vastgoed, sport en recreatie en ook wel cultuur. Rond de investeringen in vastgoed voor gezondheid en zorg geldt daarentegen het omgekeerde: binnen de 40 wijken zijn de gemiddeld
per woongelegenheid en per jaar voorgenomen investeringen in dit vastgoed veel lager dan
daarbuiten. Voor eerdere prognoseperioden kwam dit beeld ook al naar voren. In de huidige
prognoseperiode 2010-2014 is het verschil met de gebieden buiten de 40 wijken echter wel
verscherpt. De tussen 2010-2014 voorgenomen investeringen in vastgoed voor gezondheid en
zorg zijn voor de 40 wijken ruim de helft lager dan in de vorige prognoseperiode (van € 64,per woongelegenheid per jaar naar € 28,- tussen 2010 en 2014). Buiten de 40 wijken zijn de
voorgenomen investeringen in dit type vastgoed daarentegen juist licht toegenomen (van
€ 82,- per woongelegenheid per jaar naar € 88,- tussen 2010-2014).

24

102407_sector_cf.indd 24

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

1.3

E en analyse van de voorgenomen investeringen, desinvesteringen en project­
ontwikkeling
Bij het schetsen van een beeld van de voornemens geldt dat niet alle door de corporaties

voorgenomen activiteiten uit de voorgaande paragraaf tot investeringen gerekend kunnen
worden. Zo vallen de uitgaven ten behoeve van leefbaarheid daarbuiten evenals de sloopuitgaven, omdat deze laatste vaak worden ingebracht in nieuwe exploitaties. In deze paragraaf is
het totaal investeringsvolume voor een jaar gedefinieerd als het totaal van de projectkosten
die gemoeid zijn met mutaties in het vastgoed voor eigen verhuur dat de woningcorporaties
(excl. het Wooninvesteringsfonds 18) realiseerden in dat jaar. Deze projectkosten kunnen deels
in een ander jaar zijn besteed dan het jaar waarin de vastgoedmutatie is gerealiseerd. Het
vastgoed bestaat verder uit woongelegenheden, maatschappelijk vastgoed en overig ofwel
commercieel vastgoed. De investeringen betreffen nieuwbouw, aankoop en verbeteringen plus
renovaties. Nieuwbouwinvesteringen omvatten hierbij zowel de investeringen in nieuwbouw
voor eigen verhuur van de toegelaten instellingen als de aankopen die de toegelaten instellingen doen bij de eigen verbindingen, want het overgrote deel van deze aankopen betreft
nieuwbouw. De aankoopinvesteringen in deze paragraaf omvatten daarmee alleen de aankopen die bij derden worden gedaan. De nieuwbouw van koopwoningen valt in deze paragraaf
onder projectontwikkeling.

Dalend voorgenomen investeringsvolume
Volgens de huidige verwachtingen hebben de woningcorporaties in 2009 in totaal € 8,3 miljard geïnvesteerd. Dat is circa € 1,6 miljard en daarmee bijna 20% lager dan dat bij de voorgaande prognoses
nog was voorgenomen voor 2009. In vergelijking met de voorgaande prognoses daalt bovendien ook
het totale investeringsvoornemen voor de vijfjarige prognoseperiode.

18 Investeringen van het Wooninvesteringsfonds (Wif) worden hier niet meegeteld. De investeringen van het Wif betreffen immers de aankoop van vastgoed bij andere corporaties en dragen daardoor niet bij aan het investeringsvolume van de sector als geheel. Investeringen
door verbindingen worden voorts niet meegeteld omdat bij transacties tussen toegelaten instellingen en verbindingen het risico bestaat
van dubbeltellingen.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 25

25

7-9-10 15:32

Zo willen de woningcorporaties volgens de huidige voornemens in totaal € 46,9 miljard investeren tussen 2010 en 2014. Dat is ruim € 4,2 miljard minder dan in de voorgaande prognoseperiode van 2009 tot en met 2013. Dit wordt grotendeels veroorzaakt door de daling bij de
voorgenomen nieuwbouwinvesteringen.
Grafiek  1.13

O ntwikkeling jaarlijks voorgenomen investeringsvolume in nieuwbouw bij TI’s (x € 1 miljoen)

Daarnaast zijn ook de voorgenomen aankoopinvesteringen en verbeterinvesteringen enigszins gedaald. De terugval in de aankoopinvesteringen kan overigens een gevolg zijn van een
trendbreuk in de huidige bepaling van de aankoopinvesteringen ten opzichte van het verleden.
Voor het eerst kon het volume van de aankoopinvesteringen worden bepaald exclusief het
bedrag dat gemoeid is met de terugkoop van verkoop onder voorwaarden. Het gaat hier om
de aankoop van woongelegenheden die naar verwachting al weer snel zullen worden doorverkocht en dus veeleer een soort tijdelijke handelsvoorraad zijn dan een investering in de eigen
vastgoedportefeuille voor verhuur. In het verleden werden deze aankopen onder voorwaarden
niet onderscheiden in de data-opvraag en zullen als vanzelf zijn meegeteld. Indien deze aankopen onder voorwaarden ook nu zou worden meegeteld, stijgen de aankoopinvesteringen over
2010-2014 van € 1,3 tot € 2,3 miljard, waarmee ongeveer een kwart van de daling van ruim
€ 4,2 miljard verklaard zou zijn.

26

102407_sector_cf.indd 26

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Grafiek  1.14

O ntwikkeling voorgenomen investeringsvolume (x € 1 miljard) naar soort investeringen
		

Nieuwbouw huur met hogere stichtingskosten en groeiende onrendabels
Bij de nieuwbouw voor eigen verhuur is er ten opzichte van de vorige prognoseperiode
weinig veranderd aan de verwachtingen van de corporaties over de gemiddelde bruto stichtingskosten per nieuwbouw huurwoongelegenheid. Voor 2009 wordt uitgegaan van gemiddelde stichtingskosten van bijna € 170.000, - en dat groeit volgens de laatste prognose van
de corporaties door naar een niveau van rond € 190.000,- in 2014. Dat is in lijn met de eerder
gesignaleerde verwachtingen over de gemiddelde bruto stichtingkosten per nieuwbouw huurwoongelegenheid. Dat nagenoeg gelijkblijvende cijfer is opvallend in het licht van de gerealiseerde prijsdaling van de bouwkosten in 2009 en de magere verwachtingen vanwege de crisis
op de bouwmarkt.
Grafiek 1.15

V erwachte ontwikkeling van de bruto stichtingskosten van nieuwbouw huur (x 1.000,- per woongelegenheid), 2007-2014

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 27

27

7-9-10 15:32

Grafiek 1.16

V erwachte ontwikkeling van het aandeel onrendabel in de bruto stichtingskosten van
­n ieuwbouw van huur 2007-2014

Ook het percentage stichtingskosten dat onrendabel zal blijven (want dat niet kan worden
terugverdiend), is vrijwel niet veranderd in de verwachtingen van corporaties. Het aandeel
onrendabel groeit in de voornemens van corporaties van ruim 32% in 2009 naar ruim 40%
in 2014. Overigens moet bij deze onrendabels wel een nuancering worden geplaatst. Het
onrendabel is het gevolg van het verschil tussen de stichtingskosten en de bedrijfswaarde.
De bedrijfswaarde is een uitdrukking van de exploitatiekasstromen contant gemaakt tegen
een discontofactor van 6%. Dezelfde discontofactor wordt ook gebruikt om de kasstromen
die voortvloeien uit de aangetrokken vreemde financiering, contant te maken. Doordat deze
financiering op dit moment tegen circa 4 à 4,5% kan worden aangetrokken, levert dit afhankelijk van de looptijd van de renteperiode, een rentabiliteitswaardecorrectie op van circa 20%
van de aangetrokken lening. Dit compenseert dus gedeeltelijk het huidige onrendabel op vermogensniveau en in de kasstromen.

Minder verbeteringen/renovaties maar met gemiddeld hogere uitgaven
Gemiddeld per renovatie of verbetering verwachten de corporaties in 2009 € 14.100,- te
besteden (zie bijlage tabel 3.3). Dit is meer dan dat ze tijdens de prognoseperiode 2010-2014
verwachten te gaan besteden per renovatie of verbetering. Een soortgelijk patroon was overigens zichtbaar bij de opgaven van de corporaties over de perioden 2007-2012 en 2008-2013.
Voor 2009 en de prognoseperiode 2010-2014 verwachten de corporaties in totaal minder
verbeteringen en renovaties door te voeren dan dat ze bij eerdere opgaven verwachten over de
perioden 2007-2012 en 2008-2013. Dit is een verscherping van de daling die in 2008-2013 al
was ingezet. De teruggang is opvallend, want het aantal in de prognoseperiode voorgenomen
ingrijpende verbeteringen van woongelegenheden (verbeteringen met mee dan € 20.000,- per
woongelegenheid) is wel enigszins gestegen 19. Deze teruggang in het voorgenomen aantal

19 Deze stijging in aantal ingrijpende verbeteringen kan echter ook een gevolg zijn van de vaste prijsgrens die wordt gehanteerd bij ingrijpende
verbeteringen. Bij stijgende bouwkosten stijgt het aantal verbeteringen dat boven de prijsgrens uitkomt immers haast vanzelf.

28

102407_sector_cf.indd 28

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

verbeteringen en renovaties houdt mogelijk verband met veranderde financiële verwachtingen. In vergelijking met de vorige prognoseperiode worden er nu gemiddeld per renovatie/
verbetering hogere kosten verwacht en wordt bovendien verwacht dat een groter deel van de
uitgaven onrendabel zal zijn.

Voorgenomen investeringen door de 40 wijkencorporaties
De corporaties die in aanmerking komen voor projectsteun in het kader van de 40 wijken
(in vervolg: ‘de 40 wijkencorporaties’ 20) geven aan dat ze tussen 2010 en 2014 gemiddeld per
woongelegenheid minder willen investeren dan de overige corporaties (in vervolg: ‘de niet 40
wijkencorporaties’). 21 Ten opzichte van de vorige prognoseperiode zijn de investeringsvoornemens van de 40-wijkencorporaties sterker gedaald dan die van de niet 40-wijkencorporaties.
Gezien de relatief hoge voornemens tot productiemaatregelen inzake nieuwbouw, verbetering
en ook wel aankoop in de 40 wijken (zie grafiek 1.9 ) lijkt dit vreemd. Het totaal aantal woongelegenheden dat de 40 wijkencorporaties bezitten, is evenwel circa vier keer zo veel als het
aantal woongelegenheden dat binnen de 40 wijken in bezit is van corporaties. De gemiddeld
per woongelegenheid voorgenomen investeringen van deze groep corporaties zijn dus geen
afspiegeling van hetgeen er in de 40 wijken wordt geïnvesteerd. Gelet op de aldaar voorgenomen productiemaatregelen lijkt het veeleer zo dat de 40 wijkencorporaties een relatief groter
deel van hun investeringen richten op de 40 wijken dan op andere gebieden waar ze bezit
hebben.
Grafiek 1.17

O ntwikkeling voorgenomen investeringen verdeeld over 40 wijkencorporaties en niet
40 ­w ijkencorporaties per woongelegenheid x € 1,-

20 Een 40 wijkencorporatie is gedefinieerd op basis van de vereisten om in aanmerking te komen voor bijzondere projectsteun (tenminste 10%
van het bezit van de toegelaten instelling staat in de 40 wijken of de toegelaten instelling bezit tenminste 15% van de corporatiewoningen die
binnen één wijk staan).
21 Zie tabel 4.6

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 29

29

7-9-10 15:32

Voorgenomen investeringen naar grootteklasse
Voor de komende prognoseperiode valt het relatief lage investeringsvoornemen van de
corporaties tussen 10.000 en 20.000 woongelegenheden op. Gemiddeld per bestaande woongelegenheid willen zij € 17.600,- investeren. Dat is minder dan de corporaties uit de drie
andere grootteklassen boven 500 woongelegenheden en verschilt van het beeld voor de vorige
prognoseperiode toen de relatieve investeringsvoornemens bij de corporaties tussen 10.000
en 20.000 woongelegenheden nog net iets hoger waren dan die van de grootste corporaties.
Grafiek  1.18

V oorgenomen investeringsvolume (x € 1 per woongelegenheid)  2 010-2014 naar grootteklasse

Voorgenomen investeringen minder gericht op woonvastgoed en meer op
maatschappelijk vastgoed
Binnen het voor de prognoseperiode 2010-2014 voorgenomen investeringsvolume voor
nieuwbouw en aankoop (samen € 38,1 miljard) neemt wonen 86,3% in (zie bijlage tabel 4.7).
Sinds dit aandeel voor het eerst is bepaald over de prognoseperiode 2008-2012, loopt het dus
verder terug 22. De aandelen van het maatschappelijk vastgoed en het commerciële (overige)
vastgoed stijgen daarentegen in de voorgenomen investeringen voor nieuwbouw en aankoop.
Voor het maatschappelijk vastgoed stijgt hierbij ook de absolute hoogte van het voorgenomen investeringbedrag. Bij het commerciële vastgoed daarentegen is er ten opzichte van de
vorige prognoseperiode juist een lichte daling in het voorgenomen bedrag aan investeringen
in nieuwbouw en aankoop. Bij deze ontwikkeling past echter ook weer de kanttekening dat
corporaties hier nog geen rekening konden houden met de effecten van de beschikking van de
Europese Commissie op de investeringen in maatschappelijk vastgoed en commercieel vastgoed (commerciële plinten die niet meer geborgd kunnen worden).

22 Zoals eerder opgemerkt is de aankoop van woongelegenheden onder voorwaarden dit jaar voor het eerst niet meer meegeteld in de investeringen. Indien deze aankopen wel zouden worden meegeteld, zou het aandeel van wonen uitkomen op 86,7%. De constatering dat het aandeel van
het woonvastgoed daalt in de investeringen in nieuwbouw en aankoop blijft dus ook dan correct.

30

102407_sector_cf.indd 30

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Licht dalende opbrengsten uit verkopen bestaand bezit 23
De verwachte verkoopopbrengsten zijn voor 99,6% gebaseerd op de verkoop van woongelegenheden, slechts 0,4% betreft de verkoop van overig vastgoed24. Over 2009 verwachten de woningcorporaties in totaal € 2,1 miljard te ontvangen voor de verkoop van bestaand bezit. De corporaties
verwachten hierbij voor de periode 2010-2014 lagere verkoopopbrengsten (€ 13,4 miljard) uit
woongelegenheden, dan dat ze vorig jaar voorzagen voor 2009-2013 (€ 13,9 miljard), maar toch nog
meer dan het jaar daarvoor voorzien was over de periode 2008-2012 (€ 12,0 miljard). De 40 wijkencorporaties voorzien daarbij evenals vorig jaar aanzienlijk hogere verkoopopbrengsten (€6.695,- per
woongelegenheid) dan de niet 40 wijkencorporaties (€ 4.868,- per woongelegenheid)25.
De tussen 2010-2014 lagere verkoopopbrengsten hebben dit jaar ook te maken met een
trendbreuk bij de bepaling van de verwachte verkoopopbrengsten uit verkoop van bestaand
bezit. Voor het eerst zijn namelijk de verwachte opbrengsten van ‘verkopen onder voorwaarden’ niet meer meegeteld, indien deze betrekking hebben op een doorverkoop na een aankoop.
Verkoop onder voorwaarden betreft hier de verkoop van bezit dat eerder onder voorwaarde
van verkoop is ingekocht. Het is dus veeleer handelsvoorraad dan bezit uit de eigen portefeuille en in samenhang daarmee zullen deze verkopen verhoudingsgewijs veel minder winst opleveren dan de verkopen van bezit dat geruime tijd deel uitmaakte van de verhuurportefeuille.
Bij voorgaande prognoseperioden konden opbrengsten van de verkopen onder voorwaarden
niet worden uitgesloten. Het effect van het buitensluiten van de opbrengsten van de verkopen
onder voorwaarden komt echter in beeld als ze voor de huidige prognoseperiode toch nog een
keer worden meegeteld. Bij meetelling komen de totale verkoopopbrengsten uit op € 14,5 miljard, hetgeen een lichte stijging is ten opzichte van het verleden.
Voor 2009 verwachten de corporaties dat de gemiddelde prijs bij de verkoop van woongelegenheden aan eigenaar-bewoners uitkomt op € 139.700,- per woongelegenheid. Dit bedrag ligt net iets
boven de prijsverwachting die de corporaties een jaar eerder nog opgaven voor het jaar 2009. Voor
de jaren 2010 en later liggen de huidige prijsverwachtingen evenwel lager dan de prijsverwachtingen die in het verleden werden opgegeven. Vooral in 2010 wordt een fors lagere prijs verwacht dan
in het verleden. Voor 2011 wordt dan weer enig herstel verwacht, maar de huidige prijsverwachtingen blijven voor deze jaren onder het eerder verwachte niveau (zie bijlagetabel 3.4).

Projectontwikkeling koop
De opbrengsten uit projectontwikkeling omvatten de opbrengsten (stichtingskosten en
netto verkoopresultaat) die woningcorporaties en verbindingen verkrijgen met de nieuwbouw
van vastgoed voor de verkoop. De corporaties (inclusief hun verbindingen) verwachten tussen
2010 en 2014 € 16,2 miljard omzet uit projectontwikkeling van koopwoongelegenheden te
halen. Dat is opmerkelijk veel minder dan de € 21,0 miljard die ingeschat werd over de vorige
prognoseperiode 2009-2013.
23 De verkoopopbrengsten in deze paragraaf zijn de bruto-verkoopopbrengsten die de toegelaten instellingen behalen via de verkoop van bestaand
vastgoed (dus geen nieuwbouw). De bruto-verkoopopbrengst is hierbij het bedrag dat de koper van het vastgoed betaalt. Overeenkomstig de
werkwijze bij investeringen zijn de opbrengsten die verbindingen verkrijgen uit de verkoop van bestaand vastgoed buiten beeld gelaten.
24 Zie tabel 4.12
25 Zie tabel 4.16.Per woongelegenheid uitgedrukt als percentage van het totale bezit van de corporatie.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 31

31

7-9-10 15:32

Grafiek 1.19

O ntwikkeling in verwachte omzet nieuwbouw koopwoongelegenheden bij corporaties en verbindingen,  x € miljard per jaar

De gemiddelde omzet per woongelegenheid is vooral hoog bij de grootste corporaties met
meer dan 20.000 woongelegenheden en de 40-wijkencorporaties.
Gemiddeld verwachten de corporaties dat het netto verkoopresultaat uit projectontwikkeling 3,9% bedraagt van de omzet. De hoogte hiervan varieert evenwel sterk tussen corporaties. Het verwachte netto verkoopresultaat hangt globaal genomen samen met de beoogde
verkoopprijs van de nieuwbouw. Corporaties die de nieuwbouw koopwoongelegenheden
voor gemiddeld minder dan € 175.000,- per stuk willen verkopen, behalen een negatief netto
verkoopresultaat van gemiddeld -6,5%. Vermoedelijk betreft dit vooral koopwoningen die met
korting worden verkocht, zodat ze bereikbaar zijn voor lagere inkomens. Corporaties die hun
nieuwbouw voor gemiddeld hogere prijzen verkopen, verwachten volgens hun eigen opgave
gemiddeld wel winst. Naarmate de beoogde gemiddelde verkoopprijs van de nieuwbouw
koopwoongelegenheden hoger ligt, ligt bij hen ook het gemiddeld verwachte winstpercentage
hoger. Dit kan compensatie zijn voor het gegeven dat de nieuwbouw van gemiddeld duurdere
koopwoongelegenheden ook meer risico brengt.

32

102407_sector_cf.indd 32

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Grafiek 1.20

V erwachte netto verkoopresultaat als % van de omzet, naar de gemiddeld per koopwoongelegenheid beoogde verkoopprijs door corporaties (2010-2014)

Hoewel het hierboven gepresenteerde rendement mogelijk enigszins gedrukt wordt door
koopgarantconstructies, die in bovenstaande rendementen verdisconteerd zijn, wordt het
in eerdere Sectorbeelden gepresenteerde beeld dat er met de projectontwikkeling van koop
weinig geld verdiend wordt, met de huidige cijfers nog eens bevestigd. Bij dergelijke bescheiden geraamde rendementen is het maar de vraag wat daarvan overblijft in een onzekere
koopwoningmarkt. Dit betekent ook dat de kans aanwezig is dat de projecten geen doorgang
vinden, omdat de verwachte bescheiden winst al snel omslaat in verlies. Ook de financiering
van koopprojecten die als gevolg van de nieuwe regelgeving met betrekking tot de staatssteun
lastiger zal worden, vergroot de kans op projectuitval.

1.4

Een blik op de door corporaties voorziene kasstromen
Verdere stijging netto bedrijfslasten
De gestaag groeiende netto bedrijfslasten bij corporaties veroorzaakten in de afgelopen

jaren veel aandacht van het Fonds omdat het in toenemende mate het vermogen van de corporaties negatief beïnvloedt. De voor 2009-2011 verwachte bedrijfslasten zijn in de laatste
prognose ook weer duidelijk hoger dan in de twee voorafgaande prognoses. Vanuit het recente
verleden bezien is dat zorgelijk want de feitelijke realisatie is soms zelfs nog hoger. De realisatie over 2008 lag immers nog boven de prognose over 2008 voor 2007-2012.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 33

33

7-9-10 15:32

Grafiek 1.21

O ntwikkeling van de netto bedrijfslasten x € 1 gemiddeld per woongelegenheid, 2006-2014

Sterk groeiende netto exploitatiekasstroom?
Volgens de laatste prognoses stijgt de netto exploitatiekasstroom per woongelegenheid
heel sterk van € 1.991,- in 2008 naar € 3.017,- in 2014. Hetzelfde beeld ontstond ook bij de
twee vorige prognoses. Het jaar dat het hoge niveau wordt bereikt, schuift echter steeds
een jaar op. Deze verschuiving wordt met name veroorzaakt door de elk prognosejaar lager
wordende inschatting van de totale huurontwikkeling (inclusief het effect van mutaties)
per eenheid. Binnen een prognoseperiode toont de huurontwikkeling hierbij wel een sterke
groei. Tussen 2010-2014 stijgen de huurinkomsten jaarlijks met meer dan 3%. Deze stijgende
huurinkomsten verklaren ook een belangrijk deel van de stijging van de netto exploitatiekasstroom in de laatste prognose. Daarnaast wordt deze ook veroorzaakt door de vanaf 2010
geprognosticeerde lichte daling van de bedrijfslasten, onderhoudslasten plus erfpacht.

34

102407_sector_cf.indd 34

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Grafiek 1.22

O ntwikkeling van de netto exploitatiekasstroom x € 1 gemiddeld per woongelegenheid, 20082014

Een relevante vraag is of deze prognosecijfers wel een realistisch beeld te zien geven. De
afgelopen realisatiejaren bedroeg de netto exploitatiekasstroom immers vrijwel constant een
niveau van ongeveer € 2.000,- per woning. Alleen als beheersing van onderhoudslasten en netto bedrijfslasten daadwerkelijk tegelijk gerealiseerd wordt (er is nu een reële daling van deze
posten geraamd), is de geprognosticeerde groei van de netto exploitatiekasstroom haalbaar.

Stijgende operationele kasstroom en stabiele rentedekkingsgraad?
De operationele kasstroom bestaat uit de netto exploitatiekasstroom plus het saldo van
rente-uitgaven en rentebaten (na toerekening van een deel van de rente-uitgaven aan projecten), de sectorspecifieke heffing en de vennootschapsbelasting. De operationele kasstroom
laat een stijging zien van € 1,8 miljard in 2009 naar bijna € 2,5 miljard in 2014 (zie bijlagetabellen 6.15 tot en met 6.18). De reeks ligt over de hele periode bezien ongeveer op hetzelfde
niveau als de raming van vorig jaar. Dit is aanmerkelijk beter dan de vermindering van de
netto exploitatiekasstroom in vergelijking met de prognose van vorig jaar. Dit wordt voor een
deel verklaard door de raming van de Vennootschapsbelasting. Volgens de jongste prognoses
stijgt de vennootschapsbelasting van € 241 miljoen voor de hele sector in 2009 naar € 433 miljoen in 2014. Deze raming is aanzienlijk lager dan de raming van vorig jaar. De realisatie over
2008 is ruim € 110 miljoen lager dan de verwachte realisatie die vorig jaar is opgegeven. Voor
de vergelijkbare periode 2009-2013 komt de huidige raming € 418 miljoen lager uit op totaal
€ 1.571 miljoen. Daarnaast komt het saldo van de rente-uitgaven en de rentebaten ruim € 100
miljoen per jaar lager uit dan de vorige prognose. Ook voor de operationele kasstroom geldt
echter dat de realisatie van deze prognose sterk afhankelijk is van de vraag of corporaties in
staat zijn om de ontwikkeling van de variabele lasten (beheer en onderhoud) te beheersen.
Een andere onzekerheid is verbonden aan de renteontwikkeling. Op dit moment is deze nog
gunstiger dan de verwachtingen ten tijde van het opstellen van de prognoses. Als de kapitaalmarkt echter zou omslaan zijn corporaties daar gevoelig voor. Een hogere rente vertaalt zich

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 35

35

7-9-10 15:32

vertraagd in het profiel van de totale leningenportefeuille. Over een langere periode bezien is
in dit verband met name de ontwikkeling van de reële rente van belang. Zolang de verhouding
tussen rente en de inflatie over een langere periode niet al te veel uit balans raakt, blijven
corporaties goed in staat rentefluctuaties op te vangen.
Grafiek 1.23

Ontwikkeling van rentedekkingsgraad  2008-2014

De rentedekkingsgraad geeft aan hoe vaak vanuit de operationele kasstromen (voor aftrek
rente-uitgaven) de verschuldigde rente aan de verschaffers van vreemd vermogen kan worden
betaald (de berekeningswijze is in vergelijking met vorig jaar aangepast). De rentedekkingsgraad is over de hele periode relatief stabiel ondanks het feit dat de geraamde verschuldigde
rente in dezelfde periode sterk oploopt. De rente-uitgaven (voor toerekening aan projecten)
stijgen van € 3,4 miljard in 2008 naar € 4,6 miljard in 2014. De stijging wordt voornamelijk
verklaard door de groei van de leningenportefeuille en deze groei is weer de resultante van
het investerings- en desinvesteringsprogramma van corporaties. De portefeuille groeit op
basis van de prognoses zowel nominaal als kwalitatief. Voor zover de investeringen worden
gecompenseerd door desinvesteringen, behoeft maar een deel van de investering te worden
gefinancierd, uitgaande van het in standhouden van de bestaande financiering. Relatief heeft
dit transformatieproces wel tot gevolg dat de gemiddelde schuld per eenheid behoorlijk toeneemt. Zolang dit gepaard gaat met kwaliteitsgroei en een groei van de exploitatiekasstroom
per eenheid, behoeft dit geen probleem te zijn. De hoge opleveringsgolf van de afgelopen
jaren (2007-2009) heeft de rentedekkingsgraad nauwelijks doen veranderen.
In de operationele kasstromen zitten enkele posten die een nadere beschouwing behoeven. Niet alle posten hebben zonder meer een structureel karakter en zijn vanzelfsprekend te
beschouwen als (een gevolg van) operationele activiteiten. De vennootschapsbelasting is de
resultante van de fiscale winst. Deze ontstaat niet alleen vanwege de verhuur van woningen.
Daarnaast bestaat er een relatie tussen de hoogte van de operationele kasstroom en de vennootschapsbelasting. Met andere woorden, als de kasstroom verslechtert, zal ook de vennoot-

36

102407_sector_cf.indd 36

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

schapsbelasting meebewegen. Voor een risicobeoordeling is deze samenhang van belang. De
sectorspecifieke heffing geldt voor maximaal 10 jaar, waarvan na de prognoseperiode nog
slechts drie jaar resteren. Daarnaast kan de post worden gezien als een investeringssubsidie.
De ontvangsten worden namelijk niet meegenomen in de operationele sfeer. Een laatste post
die in dit verband aandacht behoeft, zijn de zogenaamde leefbaarheidsuitgaven. Deze vloeien
over het algemeen niet voort uit de reguliere bedrijfsvoering en hebben vaak ook een projectkarakter. Dit betekent dat de huidige uitgaven niet structureel zijn en vaak afhankelijk van
financiële mogelijkheden en prioriteitstelling. Het raakt de afweging van investeren in stenen, de omgeving of mensen. Het kan worden gezien als een vorm van een maatschappelijke
dividend uitkering. Ook dit is vanuit het oogpunt van risicoanalyse van belang. Daarom wordt
in grafiek 1.23 een basis rentedekkingsgraad gepresenteerd en één waarbij de operationele
kasstroom is geschoond voor de vennootschapsbelasting , de 40-wijken heffing en de geprognosticeerde uitgaven aan leefbaarheid. Zichtbaar wordt dat zonder deze posten een ratio van
gemiddeld 1,7 wordt bereikt.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 37

37

7-9-10 15:32

38

102407_sector_cf.indd 38

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

2
Financieel meerjarenperspectief

2.1

Inleiding
Dit hoofdstuk stelt de volgende vraag centraal: Hoe kan de vermogenspositie van de sector

zich de komende jaren ontwikkelen en wat betekent dit voor de investeringsmogelijkheden
van corporaties?
Wat de vermogenspositie betreft, gaat het hierbij in het bijzonder om de solvabiliteit, dus
het volkshuisvestelijk (eigen) vermogen van de sector uitgedrukt als percentage van het balanstotaal. Zolang corporaties voldoende solvabel zijn, kunnen zij de verplichtingen en risico’s
opvangen die voortkomen uit de door hen aangegane investeringen en desinvesteringen. De
vermogenspositie van de sector hangt samen met de resultaten die de sector behaalt over zowel de reguliere woningexploitatie als over het (des)investeringsprogramma. Verder zijn ook
wijzigingen in de leningenportefeuille relevant en de af te dragen vennootschapsbelasting.
De wisselwerking tussen vermogenspositie en (des)investeringsprogramma impliceert overigens dat beide alleen in onderlinge samenhang kunnen worden bezien. Ter beantwoording
van de hierboven gestelde vraag brengt dit hoofdstuk daarom eerst in beeld hoe de vermogenspositie wordt beïnvloed indien de corporaties qua investeringen en desinvesteringen in
de komende tien jaar ongeveer evenveel blijven doen als ze in recente jaren deden. Dit programma, in het vervolg basisvariant genoemd, veronderstelt tevens een voortzetting van de
vigerende beleidscontext inzake huurprijsbeleid en fiscale behandeling. Vervolgens wordt de
redenering in de concluderende paragraaf als het ware omgekeerd en wordt gekeken naar de
betekenis van de waargenomen ontwikkeling in de vermogenspositie voor de investeringsmogelijkheden van de sector op de langere termijn.
De mogelijke ontwikkeling van de vermogenspositie van de sector is geraamd met behulp
van het Risico Analyse Model (RAM) van het Centraal Fonds. Dit model gaat uit van actuele
financiële informatie van de sector, alsmede van aannames over toekomstige prijsontwikkeling rond diverse inkomsten- en uitgavenposten en over het toekomstige (des)investeringsprogramma van de sector.

Leeswijzer
Hieronder wordt eerst toegelicht welke parameters zijn gebruikt bij de doorrekeningen
met het RAM en hoe de startwaarde van het volkshuisvestelijk vermogen per ultimo 2008 is

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 39

39

7-9-10 15:32

bepaald voor deze doorrekeningen (paragraaf 2.2). Daarna staat de basisvariant centraal. Het
veronderstelde (des)investeringsprogramma wordt nader toegelicht en de gevolgen van de
uitvoering van dit programma voor de ontwikkeling van solvabiliteit en volkshuisvestelijk vermogen worden besproken (paragraaf 2.3). De conclusie en slotbeschouwing (paragraaf 2.4) vat
de uitkomsten samen en bespreekt hoe de investeringsmogelijkheden van de sector op langere
termijn op peil kunnen blijven.

2.2

Parameters en startwaarde volkshuisvestelijk vermogen
Parameters
De hoogte en ontwikkeling van het volkshuisvestelijk vermogen zijn afhankelijk van de

toekomstige prijsontwikkeling bij diverse inkomsten- en uitgavenposten. Bij doorrekeningen
rond het vermogen is het dan ook belangrijk dat er plausibele verwachtingen worden gehanteerd voor de hoogte van deze toekomstige prijsontwikkelingen. Deze verwachtingen worden
voor de ramingen met het RAM uitgedrukt in parameters. Door hun actualisatie begin 2010
zijn de parameters afgestemd op de meest recente inzichten. Er is zoveel mogelijk aangesloten bij informatie van gezaghebbende bronnen zoals CPB en CBS en bij de parameters die het
WSW hanteert voor de langere termijn. Dezelfde bronnen leveren ook de parameters die het
Centraal Fonds in 2010 benut bij de individuele continuïteits- en solvabiliteitsbeoordeling van
corporaties.
De parameters (grafiek 2.1) zijn globaal onder te verdelen in macro-economische parameters en parameters die meer specifiek voor de sector van belang zijn. De belangrijkste macroeconomische parameters zijn de inflatie en kapitaalmarktrente:
	De inflatie is voor 2009 gebaseerd op de consumentenprijsindex die het CBS publiceerde
en voor 2010 op de prognose van het CPB. Vanaf 2011 is verondersteld dat de inflatie
geleidelijk toegroeit naar het lange termijn evenwichtsniveau van 2,25% dat het WSW
hanteert voor de sector.
	De parameter voor de kapitaalmarktrente is voor 2009 gebaseerd op een inschatting
van het gerealiseerde niveau en voor 2010 op de prognose van het CPB. Vanaf 2014 is
een lange termijn evenwichtsniveau aangehouden van 5,25% (=nominale rente exclusief spread). Voor de tussenliggende jaren is verondersteld dat de rente geleidelijk aan
toegroeit naar dit niveau. De kapitaalmarktrente is overigens een belangrijke externe
kostenfactor voor corporaties. Rentewijzigingen werken hierbij geleidelijk door. Een
stijgende kapitaalmarktrente maakt het afsluiten van een nieuwe lening voor lange
termijn duurder en ditzelfde geldt voor herfinancieringen en renteherzieningen op oude
leningen. Voor eerder afgesloten leningen met een vaste rente hebben rentewijzigingen
uiteraard geen effect.

40

102407_sector_cf.indd 40

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Grafiek 2.1

Parameters bij de bepaling van het volkshuisvestelijke vermogen, 2009-2018

Voor de sector zijn verder ook de ontwikkeling van de huurinkomsten, onderhoudslasten en
bouwkosten, beheerlasten en verkoopprijzen relevant:
	De parameter voor de jaarlijkse huurprijsstijging is geënt op de inflatieverwachting in
het voorgaande jaar. In verband met huurharmonisatie is hierbij in de eerste jaren de
mogelijkheid opengehouden dat de huuropbrengsten van een corporatie wat meer toenemen dan met de inflatie in het voorgaande jaar.
	De stijging van de bouwkosten en onderhoudslasten is voor 2009 op 0,27% gesteld, ofwel het voorlopige CBS-cijfer voor de inputprijsindex bij de nieuwbouw van woningen in
2009. Voor 2010 is deze parameter vastgesteld op 1,25%, hetgeen gelijk is aan de CPBprognose voor de ontwikkeling van de contractlonen. Na 2010 stijgt de parameter ieder
jaar totdat deze vanaf 2014 uitkomt op jaarlijks 3,25%, ofwel een procentpunt hoger
dan het lange termijn evenwichtsniveau voor de inflatie.
	De beheerlastenstijging is voor 2009 op 2,85% gesteld. Dit stijgingspercentage blijkt uit de
informatie die corporaties opgaven voor de verwachte kasstromen in 2009. Voor de jaren
daarna is aangenomen dat de beheerlasten stijgen met de inflatie. Indien echter de werkelijke stijging (uitkomst van prijs- en volumeeffecten) net als in de voorgaande jaren sterk boveninflatoir uitkomt, zal dit negatief uitwerken op de vermogenspositie van de corporaties26.
	De parameter voor de koopprijsontwikkeling bedraagt voor 2009 -3,3%. Dit is de door het CBS
bepaalde prijsontwikkeling op de Nederlandse markt voor bestaande koopwoningen in 2009. In
verband met het beginnende herstel van de koopwoningmarkt is voor 2010 verondersteld dat
de prijzen gelijk zullen blijven en is voor de jaren daarna aangenomen dat er een geleidelijk herstel van de jaarlijkse koopprijsstijging zal plaatsvinden naar 3,5% in 2014, welk niveau ook voor
2015 en later is aangehouden. Dit is het niveau van de lange termijn koopprijsontwikkeling.

26 In het vorig jaar verschenen Sectorbeeld voornemens 2009 is getoond hoeveel effect het heeft indien de beheerlastenstijging 1 procentpunt
hoger wordt gesteld dan het inflatieniveau.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 41

41

7-9-10 15:32

Startwaarde volkshuisvestelijk vermogen
Het volkshuisvestelijk vermogen per ultimo 2008 vormt het startpunt voor de raming van
de mogelijke ontwikkeling van dit vermogen over de periode 2009-2018. In het kader van de
solvabiliteitsbeoordeling 2009 is dit vermogen vorig jaar bepaald op € 32,4 miljard 27. Hier zal
echter een hogere waarde worden gehanteerd, te weten € 34,2 miljard. Deze hogere startwaarde wordt veroorzaakt door de actualisatie van de bedrijfsparameters en door het buiten
beeld laten van de vermogenseffecten van de heffing bijzondere projectsteun. De aanpassing met de grootste consequenties is de actualisatie van de bedrijfswaardeparameters 28. Het
volkshuisvestelijk vermogen stijgt hierdoor per saldo met bijna € 1,4 miljard. Dit saldo is de resultante van wijzigingen in meerdere parameters. Zo stijgen de onderhoudslasten in de eerste
jaren minder snel dan eerder werd verwacht en neemt het vermogen hierdoor per ultimo 2008
met € 1,7 miljard toe. De actualisatie van de parameters voor de ontwikkeling van de huren
verhoogt het vermogen met nog eens € 0,4 miljard. Er staat echter een daling van het vermogen tegenover van bijna € 0,7 miljard. Deze daling wordt veroorzaakt doordat de beheerlasten
in 2009 juist sneller stijgen dan eerder werd voorzien.
Het buiten beschouwing laten van de heffing bijzondere projectsteun verhoogt het volkshuisvestelijk vermogen met ruim € 0,5 miljard. Deze correctie is doorgevoerd omdat deze
heffing voor de sector als geheel neutraal uitwerkt. Corporaties die actief zijn in actieplannen
voor de 40 wijken ontvangen immers subsidies die uit deze heffing worden gefinancierd. De
tegenhanger van deze keuze is dat er ook geen rekening wordt gehouden met deze subsidies
bij het investeringsprogramma dat voor de prognoseperiode is gedefinieerd.

2.3

Basisvariant
Aaname (des)investeringsprogramma
De basisvariant voor het (des)investeringsprogramma van de sector in de komende tien

jaar (tabel 2.2) houdt rekening met de informatie over de verwachte realisatie van de corporaties in 2009 en met verschillen die vorig jaar naar voren kwamen tussen de (vroegtijdige)
opgave van de corporaties inzake de verwachte realisatie over 2008 en hun latere opgave over
de werkelijke realisatie in 2008. Waar mogelijk is verder rekening gehouden met de EUbeschikking van eind 2009 over het staatssteundossier. De huidige prognoses voor 2010-2014
zijn geen uitgangspunt omdat prognoses over het algemeen ambitieuzer zijn dan de latere
realisatie. Deze prognoses houden bovendien nog geen rekening met de eventuele gevolgen
van eerder genoemde EUbeschikking.

27 Sectorbeeld realisaties woningcorporaties, verslagjaar 2008.
28 Het volkshuisvestelijk vermogen hangt samen met de volkshuisvestelijke exploitatiewaarde van het vastgoed, dus de waarde die dit vastgoed
heeft indien het gedurende de gehele resterende levensduur wordt verhuurd. Deze waarde hangt af van het verschil tussen toekomstige
inkomsten en uitgaven in verband met dit vastgoed. Volkshuisvestelijke exploitatiewaarde en vermogen worden dan ook beide beïnvloed door
wijzigingen in de parameters voor de verwachte toekomstige prijsontwikkelingen rond deze inkomsten en uitgaven.

42

102407_sector_cf.indd 42

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Tabel 2.1

Omvang (des)investeringsprogramma basisvariant, in aantallen, 2009-2018
2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

Nieuwbouw huur

31.500

28.000

25.000

23.000

23.000

23.000

23.000

23.000

23.000

23.000

Aankoop

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

1.000

Verkoop eigenaar-bewoners

13.000

13.000

13.000

13.000

13.500

14.000

14.500

15.000

15.500

16.000

Verkoop overigen

1.000

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

3.000

Sloop

15.000

15.000

15.000

15.000

15.000

15.500

16.000

16.500

17.000

17.500

tievoorraad

3.500

-2.000

-5.000

-7.000

-7.500

-8.500

-9.500

-10.500

-11.500

-12.500

Nieuwbouw koop

9.000

8.300

7.700

7.000

7.000

7.000

7.000

7.000

7.000

7.000

1.550

1.554

1.574

1.600

1.632

1.672

1.727

1.783

1.841

1.901

Saldo ontwikkeling corpora-

Verbeterinvesteringen (x € 1
miljoen)

Voor de nieuwbouw huur is verondersteld dat deze van 31.500 in 2009 (verwachte realisatie) geleidelijk zal teruglopen naar een jaarproductie van 23.000 woongelegenheden in
2013 en later. De voor 2009 verwachte realisatie is veel hoger dan de laatste jaren werkelijk is
gerealiseerd en is vermoedelijk mede gevolg van de economische crisis. Daardoor immers vertragen vele commerciële bouwprojecten en komt er bouwcapaciteit vrij waarmee corporaties
hun eigen bouwprojecten versneld kunnen afbouwen en deels ook naar voren halen. Onder
invloed van de marktomstandigheden kan de programmering van corporatieprojecten bovendien zijn aangepast (meer huur en minder koop). Verder hebben corporaties waarschijnlijk
ook een aantal (stagnerende) projecten overgenomen van commerciële partijen en omgezet in
huurwoningen waardoor de jaarproductie over 2009 nog verder toenam. Deze overnames zijn
in overeenstemming met de wensen van de politiek en beleidsmatig zijn ze gestimuleerd met
een verhoging van de borgingsgrens voor de financiering van nieuwe huurwoningen 29.
Voor de toekomst valt dan ook te verwachten dat deze hoge jaarproductie niet zo zal blijven
doorgaan. Ook de beschikking over de staatssteun maakt een terugkeer naar een lager niveau
aannemelijk. Deze beschikking legt een relatie tussen staatssteun en de huurprijzen van nieuwe
woningen: staatssteun is toegestaan mits de nieuwe huurwoningen een huur beneden de maximale
huurtoeslaggrens hebben. Hierdoor zal borging voor de financiering van nieuwe huurwoningen in
de toekomst alleen nog beschikbaar zijn voor woningen met een beoogde huurprijs tot de maximale
huurtoeslaggrens. Ook het rentevoordeel dat de borging levert op nieuwe leningen, is dan dus alleen
nog beschikbaar voor de nieuwbouw van deze huurwoningen. Voor de nieuwbouw van andere huurwoningen zullen de corporaties zijn aangewezen op leningen met hogere rentelasten en daarnaast
een groter deel van de investering intern moeten financieren. Hun bouwactiviteiten in het huurprijssegment boven de maximale huurtoeslaggrens komen daarmee onder druk.
De toekomstige aankoop van woongelegenheden voor verhuur is voor de hele tienjaarsperiode op 1.000 per jaar gesteld. Voor 2009 is dit lager dan de verwachte realisatie, maar in
eerdere jaren bleek de werkelijke realisatie ook steeds lager dan de verwachte.
29 De borgingsgrens voor nieuwbouw van huurwoongelegenheden is opgetrokken van € 200.000,- aan gemiddelde stichtingskosten per woongelegenheid naar € 240.000,-. Voor de overname van nieuwbouw van koopwoongelegenheden is tijdelijk een borgingsgrens van € 350.000,- ingevoerd.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 43

43

7-9-10 15:32

Bij de verkoop van huurwoongelegenheden aan eigenaar-bewoners wordt met 13.000
eenheden in 2009 aangehaakt op de verwachte realisatie voor dit jaar. Voor 2010 tot en met
2012 is eenzelfde aantal verwacht en daarna wordt een geleidelijke stijging verondersteld tot
16.000 in 2018. In verband met hun investeringsbehoeften zullen corporaties vermoedelijk
meer gaan verkopen. Met de middelen die vrijkomen uit de verkoop van huurwoningen kunnen onrendabele toppen van nieuwe investeringen worden afgedekt.
De verkoop van woongelegenheden aan beleggers en overige is voor 2009 op 1.000 woongelegenheden gesteld terwijl voor 2010 en later wordt uitgegaan van een jaarlijkse verkoop
van 3.000 woongelegenheden. Deze niveausprong is ingegeven door de verwachting dat de
mogelijkheden tot dit soort verkopen zullen toenemen. Voor het Wooninvesteringsfonds
bijvoorbeeld is 2010 een pilotjaar waarin ervaring wordt opgedaan met een andere financieringsstructuur die meer ruimte biedt voor aankopen.
De sloop van woongelegenheden is voor 2009 gebaseerd op de verwachte realisatie van
15.000 gesloopte woongelegenheden. Ditzelfde niveau wordt aangehouden voor 2010 tot en
met 2013. Het is wat minder dan dat er sinds 2006 jaarlijks is gesloopt, maar de sloopvoornemens voor 2010-2014 liggen ook beduidend lager dan de voornemens die in de drie voorgaande jaren zijn gemeld voor de respectievelijke prognoseperioden. Mede in verband met de
transformatieopgaven in krimpregio’s zal de sloop op termijn echter wel weer toenemen. Voor
2014 tot en met 2018 wordt daarom uitgegaan van een geleidelijke stijging.
Voor de nieuwbouw van koopwoongelegenheden is de productie in 2009 gesteld op 9.000
stuks. Dat is meer dan in het verleden jaarlijks werd gerealiseerd, maar minder dan de door
corporaties verwachte realisatie in 2009. In voorgaande jaren lag de verwachte koopproductie
namelijk ook hoger dan de werkelijk gerealiseerde nieuwbouw koop. Voor de jaren na 2009 is
eerst een geleidelijke daling van de koopproductie verondersteld, waarna deze productie vanaf
2012 stabiliseert op 7.000 woongelegenheden per jaar. Deze verlaging van de productie is
ingegeven door de onzekerheden rond de koopwoningmarkt.
De investeringen in verbetering en renovatie zijn voor 2009 gelijk gesteld aan de voor dit
jaar verwachte realisatie. Voor de jaren daarna is verondersteld dat het niveau gelijk blijft,
maar zijn de bedragen wel verhoogd vanwege de verwachte prijsstijgingen in de bouw.

Effecten
Met het RAM is doorgerekend hoe het volkshuisvestelijk vermogen van de sector zich over
de periode 2009- 2018 zal ontwikkelen op grond van de hiervoor gegeven aannames uit de
basisvariant. Uitgedrukt als percentage van het balanstotaal daalt het vermogen van 31,6% ultimo 2008, naar 24,9% ultimo 2018 (grafiek 2.2). Gedurende de periode valt de relatief sterke
teruggang in de solvabiliteit op in 2009 (van 31,6% naar 30,8%) evenals de vanaf circa 2012
jaarlijks groter wordende daling in de solvabiliteit. Op termijn komen de investeringsmogelijkheden van corporaties hiermee onder druk te staan.

44

102407_sector_cf.indd 44

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Grafiek 2.2

O ntwikkeling van het Volkshuisvestelijk vermogen als % van het balanstotaal volgens de
­b asisvariant, 2008-2018

35,0
30,0
25,0
20,0
15,0
10,0
5,0
0,0
Basisvariant

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

2015

2016

2017

2018

31,6

30,8

30,8

30,5

30,1

29,5

28,8

27,9

27,0

26,0

24,9

De relatief sterke daling in 2009 wordt veroorzaakt door de onevenwichtigheid in het (des)
investeringsprogramma van dit jaar. In 2009 hebben de corporaties namelijk extra veel geïnvesteerd, met name in nieuwbouw huur, maar zijn er bij de corporaties zelf geen of nauwelijks
extra middelen vrijgekomen voor het financieren van deze extra investeringen. Verhoudingsgewijs is de nieuwbouw koopwoningproductie in 2009 weliswaar ook hoger dan in eerdere
jaren, maar door de lage winstmarge op koopwoningen draagt deze extra koopwoningproductie relatief weinig bij aan de financiering van de extra investeringen in de nieuwbouw
van huurwoongelegenheden. Verder lag de verkoop van huurwoongelegenheden in 2009 juist
lager dan in voorgaande jaren zodat hier geen extra opbrengsten uit voort kwamen. De sector
heeft daarom meer geleend 30.
De toenemende teruggang in de solvabiliteit vanaf 2012 hangt samen met zowel de oplopende kapitaalmarktrente als met het gegeven dat de jaarlijkse bouw- en onderhoudskostenstijging vanaf 2011 in toenemende mate hoger is dan de huurprijsstijging. Hierdoor loopt de
bedrijfswaarde van bestaand bezit terug en wordt bovendien een steeds groter deel van de
investeringen onrendabel. Het onrendabele deel van de investeringen in nieuwbouw, verbetering en aankoop groeit van 42% in 2009 naar 53% in 2018. Op de lange termijn leidt dit bij een
ongeveer gelijkblijvende portefeuille tot een uitholling van de financiële positie van de sector.
De ontwikkeling in het volkshuisvestelijk vermogen kan worden gesplitst in een deel dat
zich via de kasstroom manifesteert en een ander deel dat als indirect vermogenseffect naar
voren komt (tabel 2.2). De indirecte vermogenseffecten betreffen waardemutaties die zich

30 Corporaties verwachten zelf dat de kasstroom uit financieringsactiviteiten in 2009 ruim € 0,6 miljard hoger ligt dan in 2008

gerealiseerd (tabel 6.3 bijlage).

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 45

45

7-9-10 15:32

voordoen bij met name vastgoed en leningen. Hier wordt eerst gekeken naar de vermogenseffecten van de kasstromen.
Het directe effect van de netto kasstroom uit woningexploitatie is over de hele periode
2009-2018 € 22,1 miljard positief. Daarnaast zijn er ook positieve kasstromen uit de verkoop
van huurwoningen (€ 24,0 miljard) en nieuwgebouwde koopwoongelegenheden (€ 0,6 miljard). Er staan evenwel meerdere negatieve kasstromen tegenover. Het directe resultaat van
de investeringen is € 59,1 miljard negatief in tien jaar tijd en de vennootschapsbelasting vergt
een kasstroom van € 4,1 miljard 31. Samen zijn deze negatieve kasstromen fors hoger dan de
positieve. Voor de financiering van de investeringen worden daarom nieuwe leningen aangetrokken. Na aftrek van de gelijktijdig voorkomende aflossingen gaat het om € 19,5 miljard aan
nieuwe leningen (= € 78,6 miljard - € 59,1 miljard). Het totale directe vermogenseffect over
alle kasstromen bedraagt hierdoor per saldo € 3,0 miljard positief. Er zijn echter ook nog indirecte vermogenseffecten. Deze waardemutaties van vastgoed en leningen ontrekken in totaal
€ 4,3 miljard aan het vermogen. Per saldo leidt dit tot een negatieve mutatie van het eigen
vermogen (- € 1,3 miljard) over de hele tienjaarsperiode.
Te zien is dat een aanzienlijk deel van de investeringen onrendabel is (€ 27,3 miljard, ofwel
46% van de investeringen). Het totale vermogenseffect van de reguliere woningexploitatie
(€ 8,3 miljard) en de verkoopopbrengsten over bestaand bezit en nieuwgebouwde koopwoongelegenheden (€ 17,2 miljard afgerond) zijn hierbij per saldo onvoldoende om dit onrendabel
en de Vpb-last te bekostigen. Ook het positieve vermogenseffect van € 4,6 miljard op aangetrokken leningen, hetgeen ontstaat doordat de rente op de nieuwe leningen lager is dan de
discontovoet van 6%, is niet voldoende om het verschil te dekken. Het vermogen van de corporaties daalt dan ook evenals de solvabiliteit.

31

46

102407_sector_cf.indd 46

Dit is een globale indicatie. Een meer nauwkeuriger raming van de Vpb vereist ervaring met daadwerkelijk geheven bedragen.

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Tabel 2.2

Vermogensontwikkeling in de basisvariant (x € 1 miljard), 2009-2018
Kasstroom

Indirect vermogenseffect

Saldo mutatie eigen vermogen

Woningexploitatie:
Netto huren

134,0

134,0

Vergoedingen

7,2

7,2

Overige baten

4,7

4,7

Mutatie bedrijfswaarde
Subtotaal bedrijfsopbrengsten

145,9

Erfpacht

-0,3

-5,3

-5,3

-5,3

140,6
-0,3

Onderhoud

-39,6

-39,6

Overige lasten

-48,0

-48,0

Subtotaal bedrijfslasten

-87,9

Rentebaten

3,1

Rentelasten

-39,0

Mutatie rentabiliteitswaarde

0,0

-87,9
3,1
-39,0

-8,5

-8,5

Subtotaal renteresultaat exploitatie

-35,9

-8,5

-44,4

Resultaat woningexploitatie

22,1

-13,8

8,3

Investeringen:
-42,6

25,4

-17,1

Resultaat aankoop

-1,0

0,5

-0,5

Resultaat verbetering

Resultaat nieuwbouw

-16,4

6,9

-9,5

Resultaat sloop

0,9

-1,0

-0,2

Resultaat investeringen

-59,1

31,8

-27,3

Resultaat verkoop huurwoningen

24,0

-7,3

16,7

Resultaat koopwoningen

0,6

0,0

0,6

Vpb

-4,1

0,0

-4,1

Aangetrokken leningen

78,6

-74,1

4,6

Aflossingen

-59,1

59,1

0,0

3,0

-4,3

-1,3

Totaal

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 47

47

7-9-10 15:32

2.4

Conclusie en slotbeschouwing
In dit hoofdstuk is onderzocht hoe de vermogenspositie van de sector zich kan ontwikkelen

tussen ultimo 2008 en ultimo 2018. Hiertoe is een zogenoemde basisvariant doorgerekend.
Deze veronderstelt dat de sector in 2009-2018 een (des)investeringsprogramma realiseert dat
min of meer overeenkomt met hetgeen de sector in recente jaren realiseerde. Ook veronderstelt de basisvariant een voortzetting van de vigerende beleidscontext inzake huurprijsbeleid
en fiscale behandeling van de eigen woning.
De vermogenspositie van deze sector gaat achteruit in de basisvariant. De solvabiliteit
daalt van 31,6% per ultimo 2008 naar 24,9% per ultimo 2018. Binnen de tienjaarsperiode is er
hierbij nog verschil in het tempo waarmee de solvabiliteit afneemt. Relatief sterke afnames
zijn er met name in 2009 (-0,8 procentpunt in een jaar) en vervolgens vanaf circa 2012. De
daling in 2009 houdt vooral verband met de onevenwichtigheid in het (des)investeringsprogramma voor dit jaar. De verscherping in de daling vanaf 2012 hangt samen met de gehanteerde verwachtingen over prijsontwikkelingen op de lange termijn. Deze impliceren namelijk
dat de cumulatieve huurprijsontwikkeling in toenemende mate achterblijft bij de cumulatieve
stijging van de bouw- en onderhoudslasten en dat de kapitaalmarktrente op lange termijn fors
hoger is dan de actuele rente. Naar het einde van de tienjaarsperiode toe loopt de gemiddelde
solvabiliteit van de sector hierdoor steeds sneller terug.
Al met al heeft de sector hierdoor per ultimo 2018 een minder gunstige uitgangspositie
voor nieuwe investeringen dan dat zij nu heeft. Voor het opvangen van de risico’s en verplichtingen rond investeringen is voldoende solvabiliteit nodig. Wat hierbij precies voldoende is,
is voor de sector als geheel weliswaar niet hard aan te geven. Alleen op corporatieniveau kan
worden bepaald hoeveel solvabiliteit minimaal vereist is. Voor een corporatie hangt dit af
van zowel de (des)investeringen die zij wil uitvoeren, als van de risico’s die zij loopt met haar
operationele activiteiten en door vigerende macro-economische omstandigheden en de woningmarktsituatie. Toch kan wel worden gesteld dat er bij een gemiddeld lagere solvabiliteit
in de sector meer kans is op corporaties bij welke de vermogenspositie grenzen stelt aan de
voorgenomen investeringen. Indien de sector na 2018 voor een even grote investeringsopgave
staat als nu, zal de vervulling daarvan bij een ongewijzigd verkoopprogramma lastiger worden
dan nu, temeer daar te verwachten valt dat bij de uitvoering van die opgave de solvabiliteit
nog weer verder zal dalen.
In dit verband is het goed stil te staan bij de belangrijkste oorzaken van de ontwikkeling
tot en met 2018, namelijk dat een belangrijk deel van de investeringen onrendabel is en dat in
de loop van de tijd ook een steeds groter deel van de investeringen onrendabel wordt. Dat de
investeringen deels onrendabel zijn hangt samen met de wijze waarop de corporatiesector het
publiek belang behartigt. Het niveau van de huren is zodanig dat er na aftrek van de exploitatielasten te weinig overblijft van de huurinkomsten om de geïnvesteerde bedragen terug te
verdienen. De door de tijd heen waargenomen groei van het aandeel onrendabel komt vervolgens doordat de bouwkosten, onderhoudslasten en kapitaalmarktrente op de lange termijn
sneller stijgen dan de huren, indien de hiervoor toegestane prijsontwikkeling zoals bij het

48

102407_sector_cf.indd 48

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

vigerende huurprijsbeleid afhangt van de inflatie. Voor het financieren van deze (in toenemende mate) onrendabele investeringen zijn in de praktijk vooral de opbrengsten uit verkoop
van huurwoningen door corporaties relevant. Via deze verkopen wordt de (stille) reserve
aangeboord die in de huurvoorraad is ontstaan doordat de marktwaarde van de woningen als
koopwoning hoger is dan hun bedrijfswaarde. Deze verkopen beïnvloeden uiteraard wel ook
de omvang van de totale voorraad huurwoongelegenheden binnen de sector. De basisvariant
veronderstelt een lichte daling in het totaal aantal woongelegenheden in de sector, hetgeen
past bij de ontwikkeling die de afgelopen jaren is waargenomen. Ook het aantal verkopen
komt (gemiddeld per jaar bijna 17.000) komt redelijk overeen met het aantal huurwoongelegenheden dat tussen 2004-2008 gemiddeld per jaar is verkocht (16.000). Toch op de langere
termijn het volkshuisvestelijk vermogen zowel nominaal als percentueel, hetgeen betekent
dat de sector inteert op dit vermogen.
Welk (des)investeringsprogramma op de lange termijn politiek of maatschappelijk wenselijk wordt geacht, is onbekend. Daarbij is ook de vraag relevant in hoeverre de kwaliteit van
de corporatievoorraad door investeringen in nieuwbouw en verbetering op peil blijft. Tegelijk
wordt duidelijk dat, indien het op de lange termijn gewenste investeringsniveau vergelijkbaar
is met de hier doorgerekende basisvariant (die redelijk overeenkomen met het niveau van de
afgelopen jaren), er iets zal moeten veranderen om het volkshuisvestelijk vermogen op peil te
houden. Voor veranderingen kan in twee richtingen worden gedacht:
	Meer verkopen kunnen er voor zorgen dat de corporaties nog een behoorlijk lange
periode een omvangrijk investeringsprogramma overeind houden. De corporatievoorraad krimpt dan verder. Verder zullen dan in de toekomst, net als nu, alleen toegelaten
instellingen investeren in de sociale huurvoorraad, want voor marktpartijen is het rendement te laag.
	Ook kan worden ingezet op verbetering van de balans tussen de investeringen in woongelegenheden en de opbrengsten uit de exploitatie, dus de huren minus exploitatielasten. Dit raakt zowel het huurprijsbeleid als het beleid van corporaties inzake beheer
en onderhoud. Gezien de omvang van de vastgoedportefeuille lijkt dat er met een
betrekkelijk kleine verhoging van de exploitatieopbrengsten kan worden volstaan om de
vermogenspositie op peil te houden. Ruimere verhogingen zullen leiden tot een potentieel forse vermogensgroei in de sector. Indien hogere exploitatieopbrengsten worden gerealiseerd via huurverhogingen, is er tevens kans dat de overheid wordt geconfronteerd
met hogere aanspraken op de huurtoeslag.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 49

49

7-9-10 15:32

Inhoud

Technische toelichting
1 Voornemens rond woongelegenheden

102407_sector_cf.indd 50

53

		 1.1

Voornemens per jaar (2008-2014)

53

		 1.2

Voornemens voor de prognoseperiode 2010-2014 nader bekeken

55

		 1.3

De prognoses van de vier grote stadsregio’s

57

		 1.4

Betrokkenheid van verbindingen bij de voornemens rond woongelegenheden

65

		 1.5

Mutaties in het huurwoningenaanbod

66

		 1.6

Nieuwbouw van koopwoongelegenheden

68

2 Voornemens rond leefbaarheid en maatschappelijk vastgoed

50

51

69

		 2.1

Uitgaven aan leefbaarheid

69

		 2.2

Investeringen en aankopen van maatschappelijk vastgoed

71

3 Financiële verwachtingen bij de ­v oornemens rond woongelegenheden

75

4 Investeringen en desinvesteringen bij de toegelaten instellingen

77

		 4.1

Investeringen in nieuwbouw, aankoop en verbeteringen

77

		 4.2

Investeringen in nieuwbouw en aankoop naar type vastgoed

80

		 4.3

Desinvesteringen door verkoop bestaand bezi t naar type vastgoed

81

5 Projectontwikkeling

83

6 Kasstroomprognoses van ­t oegelaten instellingen

85

		 6.1

Sectorale kasstromen

85

		 6.2

Ontwikkeling netto bedrijfslasten

90

		 6.3

Ontwikkeling netto exploitatiekasstroom

96

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Technische toelichting

Algemeen
De gegevensbijlage presenteert data uit dPi 2009 ofwel Prospectieve informatie die de
corporaties tussen november 2009 en 1 februari 2010 aanleverden 32. De aangeleverde data
betreffen de periode 2009 tot en met 2014. Het karakter van de data binnen deze periode
verschilt: de gegevens voor 2010 tot en met 2014 zijn nog voornemens, terwijl gegevens voor
2009 de in dit jaar verwachte realisatie betreffen. De definitieve cijfers over de realisatie in
2009 komen eind 2010 beschikbaar.
In een aantal tabellen en grafieken is de informatie uit dPi 2009 voorts afgezet tegen
soortgelijke informatie van een jaar eerder, aangeleverd voor dPi 2008 en dPi 2007. Vergelijking tussen beide toont de trendmatige ontwikkeling in de voornemens van de corporaties.
De data in de gegevensbijlage betreffen zoveel mogelijk de totale corporaties, dus toegelaten instellingen plus hun verbindingen. De informatie voor de verbindingen is hierbij steeds
gewogen voor de mate waarin de toegelaten instelling deelneemt in de verbinding. Indien dat
niet zou gebeuren zou een verbinding die eigendom is van meerdere toegelaten instellingen
namelijk meermaals worden meegeteld. Tevens zouden de voornemens van verbindingen die
deels eigendom zijn van partijen van buiten de sector, dan ten onrechte geheel worden toegerekend aan de sector.
Een deel van de weergegeven data betreft alleen de toegelaten instellingen. Dit geldt in
het bijzonder voor informatie over uitgaven aan leefbaarheid, investeringen en aankopen van
maatschappelijk vastgoed, investeringen in het algemeen en desinvesteringen. De informatie
over leefbaarheid en maatschappelijk vastgoed wordt namelijk alleen voor toegelaten instellingen zelf opgevraagd. De informatie over investeringen en desinvesteringen wordt wel ruimer opgevraagd maar is hier ingeperkt opdat wordt voorkomen dat er door transacties tussen
toegelaten instellingen en verbindingen dubbeltellingen ontstaan.
Opdat zinvolle vergelijkingen tussen groepen corporaties c.q. gebieden, mogelijk zijn
worden de de gegevens in veel tabellen afgezet tegen het aantal woongelegenheden dat eind
2008 in bezit was. Hierbij komt het voor dat verschillende tabellen een verschillend totaal

32 In februari en maart zijn de data vervolgens gecontroleerd en vanaf april zijn ze beschikbaar voor de continuïteitsbeoordeling en verwerking in
producten zoals dit sectorbeeld.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 51

51

7-9-10 15:32

aantal woongelegenheden vermelden. Dit wordt veroorzaakt doordat het aantal woongelegenheden soms de toegelaten instellingen plus hun verbindingen betreft en soms alleen de
toegelaten instellingen 33. Welk aantal is weergegeven hangt af van de overige informatie in
de tabel. Indien deze overige informatie betrekking heeft op de toegelaten instellingen plus
hun verbindingen, dan heeft ook het aantal woongelegenheden daar betrekking op. Indien de
overige informatie enkel de toegelaten instellingen betreft, dan betreft het aantal woongelegenheden eveneens alleen de toegelaten instellingen. Op deze wijze blijven de vergelijkingen
tussen de verschillende groepen corporaties c.q. gebieden, zo zuiver mogelijk.
De gegevens in de tabellen zijn over het algemeen afgerond. Hierdoor kan de som van
apart vermelde aantallen of bedragen afwijken van het vermelde totaal. In beginsel is steeds
afgerond op honderdtallen. Indien het werkelijke aantal of bedrag kleiner was dan 95 is
evenwel afgerond op tientallen. Bedragen die gemiddeld per woongelegenheid (gaan) worden
besteed zijn niet afgerond.

Specifiek bij hoofdstuk 1, 4 en 5
Hoofdstuk 1 geeft onder meer informatie over de voorgenomen nieuwbouwproductie voor
eigen verhuur. In deze voorgenomen nieuwbouwproductie zijn ook de aankopen meegerekend
die toegelaten instellingen doen bij eigen verbindingen. Op macroniveau blijkt het overgrote
deel van deze aankopen namelijk nieuwbouw te zijn.
Bij hoofdstuk 4 uit deze gegevensbijlage heeft de informatie over investeringen enkel betrekking op de investeringen door toegelaten instellingen exclusief die van het Wooninvesteringsfonds. De investeringen van het Wooninvesteringsfonds voegen per saldo namelijk niets
toe aan het investeringsvolume van de sector omdat de hiermee gemoeide bedragen toch
weer inkomsten zijn voor andere corporaties. Verder zijn de investeringen door verbindingen
buiten beeld gelaten opdat wordt voorkomen dat transacties tussen verbindingen en toegelaten instellingen leiden tot dubbeltellingen.
De informatie over desinvesteringen in hoofdstuk 4 betreft wel alle toegelaten instellingen, dus ook die van het Wooninvesteringsfonds. De desinvesteringen door het Wooninvesteringsfonds betreffen immers verkopen aan partijen buiten de sector en zijn dus onderdeel
van het totale desinvesteringsvolume van de sector. De desinvesteringen door verbindingen
zijn niet meegeteld opdat dubbeltellingen door transacties tussen verbindingen en toegelaten
instellingen worden voorkomen.
De informatie over projectontwikkeling in hoofdstuk 5 betreft de omzet uit nieuwbouw
voor verkoop bij toegelaten instellingen en hun verbindingen. Hierbij is echter de omzet op
de nieuwbouw van huurwoongelegenheden voor derden door verbindingen niet meegerekend.
Deze nieuwbouw wordt namelijk voor een belangrijk deel verkocht aan de eigen toegelaten
instelling en is al meegeteld bij de investeringen door de toegelaten instellingen.

33 Bij informatie over investeringen komt zelfs een nog iets andere selectie voor, namelijk toegelaten instellingen excl. Wooninvesteringsfonds.

52

102407_sector_cf.indd 52

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

1
Voornemens rond woongelegenheden

1.1
Tabel 1.1

Voornemens per jaar (2008-2014)
Voornemens met betrekking tot alle typen woongelegenheden, 2009-2014

ontwikkeling totaal aantal

Verwachting

woongelegenheden (inclusief verbindingen)

Prognoseperiode 2010-2014

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

31.500

35.100

44.200

41.300

30.600

24.000

175.100

Aankoop voor verhuur van derden

7.300

3.200

2.700

3.000

2.900

800

12.500

Verkoop aan derden voor verhuur

2.700

700

500

200

100

-

1.500

Verkoop aan eigenaar bewoners

13.100

18.400

18.300

18.600

18.700

17.400

91.400

Sloop

15.000

21.900

19.700

17.600

14.200

11.700

85.000

Saldo mutaties a.g.v. samenvoeging

900

900

600

200

100

100

1.900

Saldo mutaties a.g.v. splitsing

100

50

-

-

-

-

50

21.900

29.600

26.700

20.500

14.600

14.400

105.700

9.700

10.700

17.400

18.600

15.200

12.800

74.600

Binnen de corporatieportefeuille:
Nieuwbouw voor eigen verhuur

Verbeteringen > € 20.000
Buiten de corporatieportefeuille:
Nieuwbouw koopwoongelegenheden

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 53

53

7-9-10 15:32

Tabel 1.2

Voornemens naar type woongelegenheid, 2009-2014
       Verwachting

a) aantal huurwoningen

     Prognoseperiode 2010-2014

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

Nieuwbouw voor eigen verhuur

27.000

31.300

38.900

36.800

27.200

22.800

157.100

Aankoop voor verhuur van derden

6.300

3.100

2.500

2.900

2.800

700

12.000

Verkoop aan derden voor verhuur

2.500

700

500

200

100

-

1.500

Verkoop aan eigenaar bewoners

13.100

18.200

18.100

18.500

18.600

17.400

90.800

Sloop

13.800

19.300

18.800

16.100

12.500

11.300

78.000

700

800

600

100

100

100

1.700

-

35

-

-

-

-

35

1.900

1.500

1.900

1.600

1.900

400

7.300

Aankoop voor verhuur van derden

500

0

0

0

0

0

0

Verkoop aan derden voor verhuur

200

0

0

0

0

0

0

Saldo mutaties a.g.v. samenvoeging
Saldo mutaties a.g.v. splitsing
b) eenheden in verzorgingstehuizen
Nieuwbouw voor eigen verhuur

0

100

100

100

37

31

300

1.100

2.000

800

1.400

1.300

100

5.600

Saldo mutaties a.g.v. samenvoeging

6

0

23

0

0

0

23

Saldo mutaties a.g.v. splitsing

0

0

0

0

0

0

0

Nieuwbouw voor eigen verhuur

2.500

2.300

3.400

2.900

1.500

700

10.800

Aankoop voor verhuur van derden

500

100

100

100

100

100

500

Verkoop aan derden voor verhuur

0

0

0

0

0

0

0

Verkoop aan eigenaar bewoners

100

100

100

100

100

0

400

Sloop

100

600

200

200

300

200

1.500

Saldo mutaties a.g.v. samenvoeging

200

100

-

100

0

0

200

Saldo mutaties a.g.v. splitsing

100

-

0

0

0

0

0

Verkoop aan eigenaar bewoners
Sloop

c) overige woongelegenheden

54

102407_sector_cf.indd 54

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

1.2
Tabel 1.3

Voornemens voor de prognoseperiode 2010-2014 nader bekeken
O ntwikkeling van de voornemens met betrekking tot alle type woongelegenheden 2008-2014
Prognoseperiode
2008-2012

2009-2013

2010-2014

Nieuwbouw voor eigen verhuur

230.400

204.100

175.100

Aankoop voor verhuur van derden

13.600

17.800

12.500

Verkoop aan derden voor verhuur

3.100

2.100

1.500

Verkoop aan eigenaar bewoners

86.200

94.800

91.500

Sloop

111.700

103.400

85.000

1.500

2.400

1.900

50

30

40

92.500

101.800

105.700

Binnen de corporatieportefeuille:

Saldo mutaties a.g.v. samenvoeging
Saldo mutaties a.g.v. splitsing
Verbeteringen > €20.000
Buiten de corporatieportefeuille:
Nieuwbouw voor verhuur voor derden

17.000

2.700

29.800

Nieuwbouw koopwoongelegenheden

100.100

95.200

74.600

Tabel 1.4

Voornemens van corporaties naar type woongelegenheden (2010-2014)
Eenheden
Huurwoningen
aantal

Overige

verzorgingshuizen
%

aantal

woongelegenheden

%

aantal

Totaal

%

Nieuwbouw voor eigen verhuur

157.100

89,7

7.300

4,2

10.800

6,2

175.100

Aankoop voor verhuur van derden

12.000

96,0

0

0,0

500

4,0

12.500

Verkoop aan derden voor verhuur

1.500

100,0

0

0,0

0

0,0

1.500

Verkoop aan eigenaar bewoners

90.800

99,3

300

0,3

400

0,4

91.400

Sloop

78.000

91,8

5.600

6,6

1.500

1,8

85.000

1.700

89,5

23

1,2

200

10,5

1.900

35

70,0

0

0,0

0

0,0

50

Saldo mutaties a.g.v. samenvoeging
Saldo mutaties a.g.v. splitsing

Tabel 1.5

Voornemens van corporaties naar grootteklasse, als aantal en % van voorraad ultimo 2008 (2010-14)
Nieuw-

Nieuw-

Verkoop aan

Sloop van

Verbete-

woongelegenheden bouw voor

Aantal

bouw

eigenaar  

woongele-

ringen

koop

bewoners

genheden

≥ € 20.000

ultimo 2008

verhuur*

Grootteklasse
< 500 woongelegenheden

13.700

700

5,0

100

0,5

200

1,4

100

0,4

200

1,7

500 - 5.000 woongelegenheden

512.600

46.900

9,2

11.700

2,3

17.200

3,4

12.300

2,4

16.900

3,3

5.000 - 10.000 woongelegenheden

522.800

49.800

9,5

13.500

2,6

17.400

3,3

17.800

3,4

24.400

4,7

10.000 - 20.000 woongelegenheden

520.800

39.300

7,6

16.200

3,1

19.300

3,7

17.400

3,3

27.000

5,2

835.700

68.100

8,1

33.200

4,0

37.400

4,5

37.600

4,5

37.200

4,5

2.405.600

204.900

8,5

74.600

3,1

91.500

3,8

85.000

3,5

105.800

4,4

≥ 20.000 woongelegenheden
Totaal

* nieuwbouw voor eigen verhuur en voor derden

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 55

55

7-9-10 15:32

Tabel 1.6.1

I ntensiteit (1) van de voornemens (2) rond woongelegenheden, gemiddeld per jaar en naar
gemeenten en wijken in Nederland (2010-2014)
ingrijpende
Woongelegenheden

nieuwbouw

verbetering

eind 2008

huur

koop

sloop

Nederland

2.405.100

14,3

6,1

7,1

> € 20.000,- verkoop
8,7

aankoop Totaal

7,3

0,4

44,0

G4

495.900

11,2

7,5

10,4

8,9

8,1

0,9

47,1

G27

591.000

13,8

7,1

7,4

11,7

8,4

0,2

48,8

Overig Nederland

1.318.200

15,7

5,2

5,6

7,3

6,5

0,4

40,6

Verstedelijkt Nederland

1.411.500

12,6

6,7

8,2

10,2

8,1

0,5

46,3

Niet-verstedelijkt Nederland

993.600

16,8

5,3

5,5

6,5

6,2

0,4

40,7

40 wijken

234.300

12,8

10,0

16,9

13,2

8,0

0,6

61,4

buiten 40 wijken

2.170.800

14,5

5,7

6,0

8,2

7,2

0,4

42,1

Postcodegebieden naar Indicatie fysieke Ingrepen
Zwak

398.600

12,7

8,3

13,4

11,4

7,7

0,5

54,0

Gemiddeld

977.400

12,3

5,4

7,5

10,0

7,8

0,5

43,4

Sterk

898.700

15,3

5,1

4,0

6,8

6,8

0,3

38,3

Overig

130.400

27,9

11,5

5,5

4,3

6,1

1,2

56,5

Tabel 1.6.2

O ntwikkeling in gemiddelde jaarlijkse intensiteit (1) van voornemens (2) tot
­p roductiemaatregelen in en buiten  de 40 wijken
prognoseperiode
2008-2012

2009-2013

2010-2014

		 buiten 40			 buiten 40			 buiten 40
40 wijken wijken Nederland 40 wijken wijken Nederland

40 wijken

wijken Nederland

nieuwbouw huur

17,5

19,5

19,3

15,4

16,1

16,0

12,8

14,5

14,3

nieuwbouw koop

15,8

6,9

7,7

12,6

6,8

7,4

10,0

5,7

6,1

sloop

22,9

7,7

9,2

22,8

7,1

8,6

16,9

6,0

7,1

verbetering (> € 20.000)

11,5

7,2

7,6

10,3

8,0

8,2

13,2

8,2

8,7

verkoop

9,8

7,6

7,8

8,9

7,5

7,6

8,0

7,2

7,3

aankoop

1,0

0,4

0,4

1,0

0,8

0,9

0,6

0,4

0,4

Totaal

78,4

49,3

52,1

70,9

46,2

48,6

61,4

42,1

44,0

(1)	intensiteit betreft aantal woongelegenheden waar voornemens voor bestaan per 1.000 woongelegenheden sie ultimo 2008 in bezit zijn van
corporaties. Hier berekend als jaargemiddelde over de prognoserperiode 2010-14.
(2)	Deze tabel betreft alleen voornemens waarvan bekend is in welk postcode gebied ze plaatsvinden. Hierdoor is de vergelijking het meest
zuiver. Bij terugrekenen van het totaal aantal voornemens kan een lager totaal resulteren dan elders vermeld. (bijvoorbeeld tabel 1.1 en 1.3)

									

56

102407_sector_cf.indd 56

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

1.3

De prognoses van de vier grote stadsregio’s

Tabel 1.7.1

Nieuwbouw woongelegenheden huur en koop 2008-2014 in SRA

Tabel 1.7.2

Nieuwbouw woongelegenheden huur en koop 2008-2014 in SRR

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 57

57

7-9-10 15:32

Tabel 1.7.3

1.7.3 Nieuwbouw woongelegenheden  huur en koop  2008-2014 in Haaglanden

Tabel 1.7.4

Nieuwbouw woongelegenheden huur en koop 2008-2014 in BRU

58

102407_sector_cf.indd 58

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Tabel 1.8.1

Voorgenomen verkopen aan eigenaar bewoners 2008-2014 in SRA

Tabel 1.8.2

Voorgenomen verkopen aan eigenaar bewoners in 2008-2014 in SRR

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 59

59

7-9-10 15:32

Tabel 1.8.3

Voorgenomen verkopen aan eigenaar bewoners 2008-2014 in Haaglanden

Tabel 1.8.4

Voorgenomen verkopen aan eigenaar bewoners 2008-2014 in BRU

60

102407_sector_cf.indd 60

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Tabel 1.9.1

Voorgenomen sloop van woongelegenheden 2008-2014 in SRA

Tabel 1.9.2

Voorgenomen sloop van woongelegenheden 2008-2014 in SRR

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 61

61

7-9-10 15:32

Tabel 1.9.3

Voorgenomen sloop van woongelegenheden 2008-2014 in Haaglanden

Tabel 1.9.4

Voorgenomen sloop van woongelegenheden 2008-2014 in BRU

62

102407_sector_cf.indd 62

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Tabel 1.10.1

V oorgenomen ingrijpende verbetering van woongelegenheden in aantallen 2008-2014 in SRA

Tabel 1.10.2

V oorgenomen ingrijpende verbetering van woongelegenheden in aantallen 2008-2014 in SRR

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 63

63

7-9-10 15:32

Tabel 1.10.3

V oorgenomen ingrijpende verbetering van woongelegenheden in aantallen 2008-2014 in
Haaglanden

Tabel 1.10.4

64

102407_sector_cf.indd 64

V oorgenomen ingrijpende verbetering van woongelegenheden in aantallen 2008-2014 in BRU

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

1.4
Tabel 1.11

Betrokkenheid van verbindingen bij de voornemens rond woongelegenheden
O ntwikkeling van de mate waarin verbindingen betrokken zijn bij de voornemens met betrekking tot woongelegenheden (prognoseperiode 2010-2014 wordt vergeleken met beide
daaraan voorafgaande prognoseperioden)

Activiteiten in verbindingen

Totaal

prognoseperiode 2010-2014

aantal

in %
door TI

2010-2014

2009-2013

2008-2012

in %

in %

in %

door ver­

door ver­

door ver­

bindingen

bindingen

bindingen

Nieuwbouw voor eigen verhuur

175.100

99,7

0,3

1,5

1,5

Huurwoningen

157.100

99,7

0,3

1,7

1,4

Eenheden in verzorgingshuizen

7.300

100,0

0,0

0,0

3,8

Overige woongelegenheden

10.800

100,0

0,0

0,3

0,6

Nieuwbouw koopwoongelegenheden

74.600

67,6

32,4

35,7

26,9

Aankoopvoor verhuur van derden

12.500

99,6

0,4

0,3

11,1

Huurwoningen

12.000

99,6

0,4

0,3

13,5

0

0,0

0,0

0,0

0,0

500

100,0

0,0

0,0

0,0

Verkoop aan derden bestemd voor verhuur

1.500

100,0

0,0

3,0

0,0

Huurwoningen

Eenheden in verzorgingshuizen
Overige woongelegenheden

1.500

100,0

0,0

3,0

0,0

Eenheden in verzorgingshuizen

0

0,0

0,0

0,0

0,0

Overige woongelegenheden

0

0,0

0,0

0,0

0,0

Verkoop aan eigenaar bewoners

91.500

99,9

0,1

1,4

1,2

Huurwoningen

90.800

99,9

0,1

1,4

1,2

Eenheden in verzorgingshuizen

300

100,0

0,0

0,0

0,0

Overige woongelegenheden

400

99,2

0,8

0,0

0,0

Sloop  

85.000

98,6

1,4

4,7

1,1

Huurwoningen

78.000

98,5

1,5

5,1

1,2

Eenheden in verzorgingshuizen

5.600

100,0

0,0

0,0

0,0

Overige woongelegenheden

1.500

99,6

0,4

0,6

0,0

Verbeteringen > €20.000

105.800

100,0

0,0

0,4

0,3

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 65

65

7-9-10 15:32

Tabel 1.12

V oorgenomen nieuwbouw bij verbindingen naar grootteklasse van de corporatie (2010-2014)

Grootteklasse

voor eigen verhuur

Aankoop door TI bij eigen
verbindingen

< 500

Koopwoongelegenheden

1

0

0

0

500 - 5.000

100

2.800

3.400

5.000 - 10.000

200

6.100

3.100

10.000 - 20.000

100

5.600

5.300

> 20.000

100

14.700

12.300

Totaal

500

29.200

24.200

1	De hier vermelde aankoop door TI bij eigen verbindingen bestaat hoofdzakelijk uit nieuwbouw die de verbindingen realiseren. Deze nieuwbouw is in tabel 1.11 meegeteld als productie van de TI.

Tabel 1.13

V oorgenomen nieuwbouw bij verbindingen naar grootteklasse van de corporaties (2009-2014)

Grootteklasse

Verbindingen met productie activiteit

< 500

0

500 - 5.000

15

5.000 - 10.000

19

10.000 - 20.000

19

> 20.000

15

Totaal

68

1.5
Tabel 1.14

Mutaties in het huurwoningenaanbod
V oorgenomen mutaties in huurwoningen bij corporaties naar prijsklasse als aantal en % van
het totaal (2009-2014)

Prognose mutatie huurwoningen 2009-2014
goedkoop

betaalbaar

duur tot

duur boven

huurtoeslaggrens

huurtoeslaggrens

Totaal( incl verbindingen)

aantal

%

aantal

%

aantal

%

aantal

%

totaal

Nieuwbouw

13.300

7,2

82.900

45,0

58.900

32,0

29.100

15,8

184.100

Aankoop van derden

3.200

17,4

10.500

57,1

2.200

11,9

2.500

13,5

18.300

Verkoop aan derden voor verhuur

800

19,2

2.400

58,8

700

17,0

200

4,9

4.000

Verkoop aan eigenaar bewoners

22.200

21,4

71.900

69,2

7.400

7,2

2.300

2,2

103.800

Sloop

60.100

65,5

29.800

32,5

1.500

1,7

300

0,3

91.800

Saldo huurwoningen
­p rognoseperiode 09-14

66

102407_sector_cf.indd 66

-62.400

-6.200

52.200

29.400

13.000

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Tabel 1.15

V oorgenomen ontwikkeling in het aanbod van huurwoningen naar prijsklasse (2009-2014)
duur boven
goedkoop

betaalbaar

duur tot huur-

huurtoeslag-

toeslaggrens

grens

aantal

%

aantal

%

aantal

%

aantal

%

totaal

Voorraad huurwoningen ultimo 2008

606.900

26,7

1.500.500

66,1

124.300

5,5

38.000

1,7

2.269.700

mutaties 09-14

-62.400

aantal ultimo 2014

544.600

Grafiek 1.1

23,9

1.494.300

52.200
65,5

176.500

29.400
7,7

67.300

13.000
3,0

2.282.700

Samenstelling van het aanbod aan huurwoningen in % naar prijsklasse (ultimo 2008-14)

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 67

-6.200

67

7-9-10 15:32

1.16

Voorgenomen toevoeging van nultredenwoningen aan de voorraad in 2010
aantal in voorraad ultimo

nultredenwoningen

1.6
1.17

voorgenomen  toevoeging

2008

2010

660.900

15.700

Nieuwbouw van koopwoongelegenheden
O ntwikkeling in de voorgenomen nieuwbouw van koopwoongelegenheden naar prijsklassen
prognoseperiode 2008-2012, 2009-2013 en 2010-2014
< €200.000
aantal

> €200.000
%

aantal

%

Verwachting 2007

6.400

67,5

3.100

32,5

Prognose 2008-2012

59.900

59,8

40.300

40,2

Verwachting 2008

5.000

55,9

3.900

44,1

Prognose 2009-2013

43.900

46,1

51.400

53,9

Verwachting 2009

5.200

53,9

4.500

46,1

Prognose 2010-2014

33.100

44,4

41.500

55,6

Grafiek 1.2

O ntwikkeling van voorgenomen nieuwbouw van koopwoongelegenheden (aantal) naar prijsklasse prognoseperiode 2008-12, 2009-13 en 2010-14

68

102407_sector_cf.indd 68

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

2
Voornemens rond leefbaarheid en
maatschappelijk vastgoed

2.1
Tabel 2.1

Uitgaven aan leefbaarheid
O ntwikkeling in voorgenomen uitgaven aan leefbaarheid naar sociale en fysieke activiteiten
X € 1.000,Voorgenomen uitgaven x € 1.000,- gemiddeld per jaar

Sociale activiteiten

realisatie

1e prognosejaar

prognoseperiode

prognoseperiode

prognoseperiode

2008

2009

2008-2012

2009-2013

2010-2014

139.000

180.000

116.000

151.000

169.000

Fysieke activiteiten

129.000

117.000

97.000

140.000

105.000

Totaal

268.000

297.000

213.000

291.000

274.000

Tabel 2.2

V oorgenomen uitgaven aan leefbaarheid naar referentiegroep, gemiddeld per jaar en per
woongelegenheid (2010-2014)
Leefbaarheiduitgave 2010-2014
jaargemiddelde per woongelegenheid in € 1,-

 

Totaal woon-



Aantal

gelegenheden

sociale

fysieke

corporaties

ultimo 2008

activiteiten

activiteiten

totaal

Studentenhuisvesting

Referentiegroepen 

7

43.300

62

50

113

Ouderenhuisvesting

21

82.600

10

2

12

Grote herstructureringscorporaties

13

575.700

112

56

168

Middelgrote en kleinere herstructureringcorporaties

48

481.500

84

42

126

Gemiddeld profiel

118

493.200

59

44

103

Gemiddeld profiel met accent op eengezinswoningen 

85

208.000

32

32

64

Gemiddeld profiel met krimpende portefeuille

18

82.600

62

30

93

Corporaties met relatief jong bezit

16

35.900

32

60

92

Corporaties met marktgevoelig bezit

42

297.700

51

48

99

Corporaties met stabiele portefeuille

37

82.500

33

25

58

Overige corporaties

13

5.100

8

5

13

Totaal

418

2.388.100

71

44

114

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 69

69

7-9-10 15:32

Tabel 2.3

Ontwikkeling van gemiddelde jaarlijkse leefbaarheidsuitgaven per woongelegenheid
prognoses
2008-2012
sociaal

2009-2013

2010-2014

fysiek

totaal

sociaal

fysiek

totaal

sociaal

fysiek

totaal

40 wijken

83

78

161

164

206

370

174

90

264

buiten 40 wijken

44

36

80

53

43

96

60

39

98

Nederland

48

40

89

64

59

122

71

44

114

Tabel 2.4

Voorgenomen uitgaven aan leefbaarheid in 2010 naar gemeenten en wijken
                      Leefbaarheidsuitgave
          Per woongelegenheid ( x € 1,-)

totaal (x € 1.000,-)

sociaal

fysiek

totaal

Nederland

75

49

124

297.300

G4

122

55

177

87.300

G27

96

61

157

91.200

Buiten G31

49

41

90

118.700

Verstedelijkt Nederland

95

52

147

205.700

Niet-verstedelijkt Nederland

47

45

92

91.500

40 wijken

163

76

239

55.400

buiten 40 wijken

66

46

112

241.900

70

102407_sector_cf.indd 70

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

2.2
Tabel 2.5

Investeringen en aankopen van maatschappelijk vastgoed
O ntwikkeling van de voornemens met betrekking tot maatschappelijk vastgoed over verschillende prognoseperioden (x 1.000,-)
Voorgenomen bestedingen
­m aatschappelijk vastgoed
(X€ 1.000,-) gemiddeld per jaar
realisatie

Investeringen

realisatie

1e prog­

prognose­

prognose-

prognose­

nosejaar

periode

periode

periode

2007

2008

2010

2008-2012

2009-2013

2010-2014

117.000

158.800

640.000

312.300

381.200

495.900

63.100

80.100

382.000

149.400

163.700

173.800

w.v. aan vastgoed voor
Gezondheid en zorg
Wijk- en buurtvoorzieningen

11.400

13.300

75.700

31.800

27.200

48.500

Onderwijs en opvoeding

23.900

24.900

107.200

68.100

95.700

140.600

Cultuur

6.200

23.000

43.900

26.600

29.400

51.400

Sport en recreatie

400

6.500

6.100

8.400

10.600

14.000

Overige

12.000

11.000

25.000

28.000

54.700

67.600

25.800

46.200

108.900

33.700

61.100

79.300

4000

26.200

37.100

12.100

27.600

22.900

Wijk- en buurtvoorzieningen

5800

10.300

12.000

2.800

4.200

11.200

Onderwijs en opvoeding

9600

2.300

41.200

6.700

10.700

24.400

Aankoop
w.v. aan vastgoed voor
Gezondheid en zorg

Cultuur

3600

400

5.800

2.200

4.400

3.500

Sport en recreatie

0

2.000

1.400

100

1.600

3.600

Overige

3000

4.900

11.400

9.800

12.600

13.700

142.800

205.000

748.800

346.100

442.400

575.200

Totaal maatschappelijk vastgoed

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 71

71

7-9-10 15:32

Tabel 2.6

V oorgenomen investeringen en aankopen in maatschappelijk vastgoed naar referentiegroep,
gemiddeld per jaar en per woongelegenheid (2010-2014)
Totaal woon­

Gemiddeld per jaar en per

Aantal

gelegenheden

woongelegenheid (x € 1,-)

corporaties

ultimo 2008

investeringen

aankoop

totaal

Studentenhuisvesting

7

43.300

9

0

9

Ouderenhuisvesting

21

82.600

11

47

58

Grote herstructureringscorporaties

13

575.700

287

61

348

Middelgrote en kleinere herstructureringcorporaties

48

481.500

136

20

156

Gemiddeld profiel

118

493.200

211

24

235

Gemiddeld profiel met accent op eengezinswoningen

85

208.000

158

40

199

Gemiddeld profiel met krimpende portefeuille

18

82.600

383

49

432

Corporaties met relatief jong bezit

16

35.900

251

10

261

Corporaties met marktgevoelig bezit

42

297.700

262

17

280

Corporaties met stabiele portefeuille

37

82.500

106

8

114

Overige corporaties

13

5.100

0

0

0

Totaal

418

2.388.100

208

33

241

Tabel 2.7

Voorgenomen investeringen in, plus aankopen van maatschappelijk vastgoed naar ligging
binnen of buiten 40 wijken (2010-2014)
Nederland

         w.v. %

(x € 1.000,-)
binnen 40 wijken

buiten 40 wijken

2.876.000

14,3

85,7

Gezondheid en zorg

983.600

3,3

96,7

Wijk- en buurtvoorzieningen

298.400

9,0

91,0

Onderwijs & opvoeding

825.200

20,8

79,2

Cultuur

274.600

13,6

86,4

Sport & Recreatie

88.000

50,1

49,9

Overige

406.400

24,2

75,8

Aantal woongelegenheden eind 2008

2.388.100

9,7

90,3

Totaal
w.v. aan

72

102407_sector_cf.indd 72

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Tabel 2.8

O ntwikkeling van gemiddelde investeringsvoornemens in maatschappelijk vastgoed per
woongelegenheid in drie opeenvolgende prognoseperiodes
prognoseperiode 2008-2012

prognoseperiode 2009-2013

buiten
40 wijken

prognoseperiode 2010-2014

buiten

40 wijken Nederland

40 wijken

buiten

40 wijken Nederland

40 wijken

40 wijken Nederland

143

144

144

304

174

186

355

229

241

Gezondheid en zorg

51

69

67

64

82

80

28

88

82

Wijk- en buurtvoorzieningen

9

15

14

11

13

13

23

25

25

Onderwijs & opvoeding

58

28

31

96

39

45

149

61

69

Cultuur

6

13

12

10

15

14

32

22

23

Sport & Recreatie

10

3

4

24

3

5

38

4

7

Overige

8

17

16

99

21

28

85

29

34

Totaal
w.v. in

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 73

73

7-9-10 15:32

74

102407_sector_cf.indd 74

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

3
Financiële verwachtingen bij de
­voornemens rond woongelegenheden

Tabel 3.1

N ieuwbouw voor eigen verhuur: bruto stichtingskosten per woongelegenheid x € 1,-, plus %
onrendabel en samenstelling
Verwachte realisatie

Aantal woongelegenheden
Bruto stichtingskosten per woongelegenheid
w.v.% onrendabel 1
Samenstelling bruto stichtingskosten TI

Prognoseperiode

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

31.500

35.100

44.200

41.300

30.600

24.000

175.100

169.500

178.400

179.000

180.300

184.900

191.600

181.900

32,1

35,2

36,3

37,2

37,1

40,2

37,0

1

% grondkosten

12,3

11,8

12,0

12,2

10,7

11,3

11,7

% bouwkosten

84,0

85,2

85,3

84,4

85,8

85,0

85,1

3,7

3,1

2,7

3,3

3,4

3,7

3,2

% overig

1	I.v.m. de beschikbare gegevens zijn het % onrendabel en de samenstelling van de stichtingskosten gebaseerd op circa 81% van de nieuwbouw van woongelegenheden tussen 2009 en 2014.

Tabel 3.2

A ankoop van woongelegenheden bij derden: prijs per woongelegenheid x € 1,- en % onrendabel (2009-2014)
Verwachte realisatie
2009

Aantal woongelegenheden
Aankoopprijs per woongelegenheid
w.v. % onrendabel

Tabel 3.3

Prognoseperiode
2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

7.300

3.200

2.700

3.000

2.900

800

12.500

112.600

126.000

126.600

118.500

121.900

184.300

126.900

21,8

24,9

23,1

19,3

20,4

33,8

23,1

Verbeteringen en renovaties: uitgave per verbetering / renovatie x € 1,- en % onrendabel (2009-2014)
Verwachte realisatie

Prognoseperiode

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

Aantal renovaties en verbeteringen

110.000

227.500

164.800

151.700

135.500

131.200

810.700

Uitgave per renovatie / verbetering

14.100

10.100

12.900

11.500

10.400

9.900

11.000

51,5

55,8

55,1

52,6

53,5

48,2

53,5

w.v. % onrendabel

1

1	% onrendabel alleen bekend voor renovaties en verbeteringen door TI (99,9%) van totaal aantal.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 75

75

7-9-10 15:32

Tabel 3.4

V erkoop van bestaande huurwoongelegenheden: verkoopprijs per woongelegenheid x € 1,- bij
verkoop aan eigenaar-bewoners (2009-2014)
Verwachte realisatie

Prognoseperiode

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

13.100

18.400

18.300

18.600

18.700

17.400

91.500

139.700

133.200

143.700

145.300

148.400

153.000

144.600

Verkoop aan eigenaar bewoners
Aantal
Verkoopprijs per woongelegenheid

Tabel 3.5

V erkoop van nieuwbouw woongelegenheden: stichtingskosten per woongelegenheid x € 1,en % netto verkoopresultaat, koopwoongelegenheden en woongelegenheden voor verhuur
door derden (2009-2014)
Verwachte realisatie
2009

Prognoseperiode
2010

2011

2012

2013

2014

Totaal

Koopwoongelegenheden
9.700

10.700

17.400

18.600

15.200

12.800

74.600

208.800

212.600

205.800

207.500

207.100

212.300

208.600

3,3

1,6

4,2

4,6

5,1

3,8

4,0

7

569

99

24

0

0

699

207.000

143.100

142.900

145.000

nvt

nvt

143.100

0,0

0,3

23,7

20,0

nvt

nvt

4,3

Aantal
Stichtingskosten per woongelegenheid

Netto verkoopresultaat als % van stichtingskosten

Nieuwbouw (door TI) van  woongelegenheden voor verhuur
Aantal
Stichtingskosten per woongelegenheid

Netto verkoopresultaat als % van stichtingskosten

76

102407_sector_cf.indd 76

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

4
Investeringen en desinvesteringen
bij de toegelaten instellingen

4.1

Investeringen in nieuwbouw, aankoop en verbeteringen

Tabel 4.1

Voorgenomen investeringsvolume TI 2009 - 2014 (x € miljoen)
Verwachte realisatie
2009

2010

2011

2012

2013

2014

5.972

7.410

9.139

8.616

6.553

5.071

Totaal Aankoop

807

416

257

234

206

153

Totaal Verbeteringen

1.549

2.294

2.131

1.739

1.412

1.304

Totaal

8.328

10.120

11.527

10.589

8.171

6.528

Totaal Nieuwbouw

Totaal TI (excl Wif)

Tabel 4.2

Ontwikkeling investeringsvolume (x € miljoen) in drie prognoseperiodes

Nieuwbouw

2008-2012

2009-2013

2010-2014

41.348

40.178

36.789

Aankoop

1.134

1.998

1.265

Verbeteringen

7.884

9.053

8.880

50.366

51.228

46.935

Totaal

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 77

77

7-9-10 15:32

Grafiek 4.1

1

O ntwikkeling jaarlijks voorgenomen investeringsvolume in nieuwbouw bij TI’s x € 1 miljoen

Exclusief Investeringen van wooninvesteringsfonds.

Tabel 4.3

Voorgenomen investeringen bij TI naar grootteklassen corporaties (2010-2014)
Aantal woongelegenheden

Grootteklasse

totaal

ultimo 2008 x € 1 miljoen
13.700

154

500 - 5.000

507.900

10.283

5.000 - 10.000

528.300

11.280

< 500

Investeringen per woongelegenheid in € 1,-)
nieuwbouw

aankoop

verbeteringen

Totaal

9.807

223

1.156

11.186

17.392

318

2.536

20.246

16.930

675

3.748

21.353

10.000 - 20.000

505.000

8.876

13.548

297

3.730

17.576

≥ 20.000

829.600

16.342

14.508

716

4.474

19.699

Totaal

2.384.500

46.935

15.428

531

3.724

19.683

78

102407_sector_cf.indd 78

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Tabel 4.4

Voorgenomen investeringen TI naar referentiegroep (2010 t/m 2014)
Aantal woongelegenheden

totaal

ultimo 2008

x € 1 miljoen

nieuwbouw

aankoop

verbeteringen

Totaal

43.300

449

8.171

1.356

858

10.384

Referentiegroepen
Studentenhuisvesting

Investeringen per woongelegenheid in € 1,-)

Ouderenhuisvesting

82.600

2.244

25.271

1.300

609

27.180

Grote herstructureringscorporaties

575.700

11.252

13.897

861

4.789

19.547

Middelgrote en kleinere herstructureringcorporaties

481.500

9.032

13.141

660

4.957

18.757

Gemiddeld profiel

493.200

10.765

18.655

217

2.955

21.827

Gemiddeld profiel met accent op eengezinswoningen

208.000

4.179

17.519

206

2.365

20.089

Gemiddeld profiel met krimpende portefeuille

82.600

1.788

17.644

350

3.652

21.646

Corporaties met relatief jong bezit

35.900

539

13.131

216

1.661

15.008

Corporaties met marktgevoelig bezit

297.700

5.297

14.159

154

3.480

17.793

Corporaties met stabiele portefeuille

82.500

1.331

12.513

515

3.109

16.137

46.935

15.428

531

3.724

19.683

5.100

Overige corpraties

2.388.100

Totaal

Tabel 4.5

Voorgenomen investeringen TI naar 40-wijken-corporaties en niet-40-wijken-corporaties
Aantal woongelegenheden

totaal

ultimo 2008

x € 1 miljoen

nieuwbouw

aankoop

verbeteringen

Totaal

984.900

18.988

14.100

602

4.577

19.279

40 wijken corporatie

Investeringen per woongelegenheid in € 1,-)

niet-40-wijken-corporatie

1.399.600

27.946

16.363

481

3.124

19.968

Totaal

2.384.500

46.935

15.428

531

3.724

19.683

(40 wijkencorporatie = corporatie die in aanmerking komt voor bijzondere projectsteun)

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 79

79

7-9-10 15:32

Tabel 4.6

O ntwikkeling voorgenomen investeringen in € 1,- per woongelegenheid naar 40 wijkencorporaties en niet 40 wijkencorporaties in drie opeenvolgende prognoseperiodes
prognoseperiode

nieuwbouw en aankoop

verbetering

totaal

2008-2012

16.303

4.325

20.627

40 wijken corporatie

niet 40 wijken corporatie

4.2
Tabel 4.7

2009-2013

16.722

4.911

21.633

2010-2014

14.702

4.577

19.279

2008-2012

18.697

2.670

21.367

2009-2013

18.479

3.082

21.561

2010-2014

16.844

3.124

19.968

Investeringen in nieuwbouw en aankoop naar type vastgoed
O ntwikkeling in investeringen in nieuwbouw en aankoop door TI naar functie (x € miljoen)
2008-2012

2009-2013

2010-2014

39.072

37.535

32.848

Maatschappelijk vastgoed

1.730

2.212

2.876

Commercieel vastgoed

1.680

2.420

2.330

Totaal

42.482

42.176

38.055

Wonen

Tabel 4.8

Voorgenomen investeringen in nieuwbouw en aankoop naar functie en grootteklasse (2010 - 2014)
Gemiddeld per woongelegenheid (in €1,-)
Aantal woongelegenheden

totaal

ultimo 2008

x € 1 miljoen

Grootteklasse

wonen

maatschappelijk

commercieel

vastgoed

vastgoed

totaal

13.700

138

9.251

660

119

10.030

507.900

8.995

15.794

1.085

831

17.709

5.000 - 10.000

528.300

9.300

15.539

1.175

891

17.605

10.000 - 20.000

505.000

6.992

12.094

1.009

742

13.846

< 500
500 - 5.000

≥ 20.000

829.600

12.630

12.516

1.429

1.279

15.224

Totaal

2.384.500

38.055

13.776

1.206

977

15.959

80

102407_sector_cf.indd 80

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Tabel 4.9

Voorgenomen investeringen naar referentiegroep (2010-2014)
Gemiddeld per woongelegenheid (in €1,-)
Aantal woongelegenheden

totaal

ultimo 2008

x € 1 miljoen

wonen

maatschappelijk

commercieel

vastgoed

vastgoed

totaal

Studentenhuisvesting

43.300

412

9.180

43

303

9.526

Ouderenhuisvesting

82.600

2.194

25.112

292

1.168

26.571

Grote herstructureringscorporaties

575.700

8.495

11.680

1.739

1.339

14.758

Middelgrote en kleinere herstructureringcorporaties

481.500

6.645

12.067

780

954

13.801

Gemiddeld profiel

493.200

9.308

16.866

1.174

832

18.872

Gemiddeld met accent op eengezinswoningen

208.000

3.687

16.023

993

709

17.725

Gemiddeld met krimpende portefeuille

82.600

1.487

14.784

2.159

1.051

17.994

Corporaties met relatief jong bezit

35.900

480

11.218

1.303

826

13.347

Corporaties met marktgevoelig bezit

297.700

4.261

12.167

1.398

748

14.313

Corporaties met stabiele portefeuille

82.500

1.074

11.467

571

990

13.028

38.055

13.776

1.206

977

15.959

5.100

Overige corporaties

2.388.100

Totaal

Tabel 4.10

O ntwikkeling gemiddelde investering per woongelegenheid  in nieuwbouw en aankoop naar
functie en naar 40-wijken-corporaties, gemiddeld per woongelegenheid (in € 1,-)
40 wijken corporatie

niet 40 wijken corporatie

2008-2012

2009-2013

2010-2014

2008-2012

2009-2013

2010-2014

14.615

14.254

11.845

17.430

16.872

15.134

Wonen

641

934

1.568

776

931

951

Commercieel vastgoed

1.047

1.533

1.288

492

677

758

Totaal

16.303

16.722

14.702

18.697

18.479

16.844

Maatschappelijk vastgoed

4.3
Tabel 4.11

Desinvesteringen door verkoop bestaand bezit naar type vastgoed
Bruto verkoopopbrengsten TI 2009-2014 (x € miljoen)
Verwachte realisatie

Prognoseperiode

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Wonen

2.104

2.535

2.696

2.727

2.789

2.660

Overig

35

24

8

6

8

4

Totaal

2.139

2.559

2.704

2.733

2.796

2.664

Tabel 4. 12

Ontwikkeling voorgenomen verkopen naar functie  (x € miljoen)
2008-2012

2009-2013

2010-2014

Wonen

12.035

13.924

13.407

Overig

114

81

50

Totaal

12.149

14.004

13.457

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 81

81

7-9-10 15:32

Tabel 4.13

Bruto verkoopopbrengst 2010-2014 naar grootteklasse
Aantal woongelegenheden

totaal

ultimo 2008

x € 1 miljoen

Wonen

Overig

totaal

13.700

36

2.449

160

2.610

Grootteklasse
< 500 woongelegenheden

gemiddeld per woongelegenheid  (x € 1,-)

500 - 5.000 woongelegenheden

507.900

2.544

5.002

7

5.009

5.000 - 10.000 woongelegenheden

528.300

2.548

4.795

29

4.823

10.000 - 20.000 woongelegenheden

505.000

2.805

5.539

15

5.554

829.600

5.524

6.633

25

6.658

2.384.500

13.457

5.623

21

5.643

> 20.000 woongelegenheden
Totaal

Tabel 4.14

Bruto verkoopopbrengst 2010-2014 naar referentiegroep
Aantal woongelegenheden

totaal

ultimo 2008

x € 1 miljoen

gemiddeld per woongelegenheid  (x € 1,-)
Wonen

Overig

totaal

Studentenhuisvesting

43.300

20

448

14

461

Ouderenhuisvesting

82.600

84

1.009

7

1.016

Grote herstructureringscorporaties

575.700

4.285

7.409

35

7.444

Middelgrote en kleinere herstructureringcorporaties

481.500

2.692

5.571

20

5.590

Gemiddeld profiel

493.200

2.528

5.091

35

5.126

Gemiddeld met accent op eengezinswoningen

208.000

992

4.766

2

4.768

Gemiddeld met krimpende portefeuille

82.600

814

9.852

0

9.852

Corporaties met relatief jong bezit

35.900

99

2.764

0

2.764

Corporaties met marktgevoelig bezit

297.700

1.402

4.706

3

4.710

Corporaties met stabiele portefeuille

82.500

244

2.953

4

2.957

13.457

5.623

21

5.643

5.100

Overige corporaties

2.388.100

Totaal

Tabel 4.15

V erwachte bruto verkoopopbrengsten TI naar 40 wijkencorporaties en niet 40 wijkencorporaties 2010-2014
Bruto verkoopopbrengst 2010-2014
Aantal woongelegenheden

totaal

ultimo 2008

x € 1 miljoen

gemiddeld per woongelegenheid  (x € 1,-)
Wonen

Overig

totaal

40 wijken corporatie

984.900

6.621

6.695

27

6.723

niet-40-wijken-corporatie

1.399.600

6.835

4.868

16

4.884

Totaal

2.384.500

13.457

5.623

21

5.643

Tabel 4.16

O ntwikkeling gemiddelde brutoverkoopopbrengst in € 1,-per woongelegenheid naar functie
en naar 40 wijkencorporaties
        40 wijken corporatie

      niet 40 wijken corporatie

2008-2012

2009-2013

2010-2014

2008-2012

2009-2013

2010-2014

Wonen

6.622

7.557

6.695

4.416

4.720

4.868

Overig

92

73

27

18

8

16

Totaal

6.714

7.613

6.723

4.434

4.728

4.884

82

102407_sector_cf.indd 82

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

5
Projectontwikkeling

Tabel 5.1

V erwachte omzet uit nieuwbouw koop door TI en verbindingen x € miljoen per jaar (2009-2014)
Verwachte realisatie

Nieuwbouw koop

2010

2011

2012

2013

2014

totaal

2.090

2.309

3.724

4.041

3.303

2.815

16.192

66

36

150

178

159

104

627

W.v. netto verkoopresultaat

Tabel 5.2

Prognoseperiode 2010-2014

2009

V erwachte omzet uit nieuwbouw koop door TI en verbindingen naar grootteklasse van corporaties (2010-2014)
Aantal woongelegen-

Grooteklasse 

heden ultimo 2008

Omzet uit nieuwbouw koop
Totaal  (x € miljoen)

Gemiddeld per woongelegenheid (x € 1)

<500

13.700

12

872

500 - 5.000

512.600

2.549

4.973

5.000 - 10.000

522.800

2.949

5.641

10.000- 20.000

520.800

3.366

6.462

835.700

7.316

8.755

2.405.600

16.192

6.731

≥> 20.000
Totaal

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 83

83

7-9-10 15:32

Tabel 5.3

V erwachte omzet uit nieuwbouw koop door TI en verbindingen naar referentiegroep van corporaties (2010-2014)
Aantal woongelegen-

Omzet uit nieuwbouw koop

heden ultimo 2008

Totaal  (x € miljoen)

Gemiddeld per woongelegenheid (x € 1)

Studentenhuisvesting

43.400

18

421

Ouderenhuisvesting

82.600

315

3.814

Referentiegroep

Grote herstructureringscorporaties

581.100

6.246

10.748

Middelgrote en kleinere herstructure-

488.400

3.000

6.143

Gemiddeld profiel

494.500

3.281

6.634

Gemiddeld profiel met accent op

208.300

1.108

5.318

84.700

793

9.361

ringcorporaties

eengezinswoningen
Gemiddeld profiel met krimpende
portefeuille
Corporaties met relatief jong bezit

36.000

111

3.076

Corporaties met marktgevoelig bezit

298.700

1.086

3.634

Corporaties met stabiele portefeuille

82.600

235

2.842

2.400.300

16.192

6.746

Totaal

Tabel 5.4

V erwachte omzet uit nieuwbouw koop bij toegelaten instellingen en verbindingen naar 40wijken-corporaties en niet 40 wijkencorporaties (2010-2014)
Aantal woongelegen-

Omzet uit nieuwbouw koop

heden ultimo 2008

Totaal (x miljoen)

Gemiddeld per woon-gelegenheid (x € 1)

40-wijken-corporatie

996.900

8.827

8.855

niet-40-wijken-corporatie

1.408.700

7.364

5.228

Totaal

2.405.600

16.191

6.731

84

102407_sector_cf.indd 84

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

6
Kasstroomprognoses van
­t oegelaten instellingen

6.1
Tabel 6.1

Sectorale kasstromen
Sectoraal kasstroomoverzicht voor operationele activiteiten (x € 1 miljoen) 2008-2014
verwachte
realisatie

realisatie

2008

2009

2010

2011

2012

prognoseperiode
2013

2014

11.599

12.044

12.487

12.931

13.468

13.947

14.376

646

677

692

700

712

724

738

Operationele activiteiten
Huren
Vergoedingen
Overheidsontvangsten

67

88

61

50

39

31

25

Overige bedrijfsontvangsten

335

309

295

289

289

296

301

Renteontvangsten
Saldo ingaande kasstromen

368

261

202

178

161

147

143

13.015

13.379

13.736

14.147

14.669

15.144

15.582

28

27

26

25

23

22

21

Personeelsuitgaven

1.672

1.768

1.817

1.830

1.855

1.894

1.937

Onderhoudsuitgaven

3.308

3.383

3.400

3.300

3.299

3.327

3.351

Overige bedrijfsuitgaven

2.708

2.757

2.694

2.633

2.667

2.706

2.758

Renteuitgaven

3.398

3.458

3.660

3.985

4.275

4.510

4.629

72

71

79

73

72

71

70

170

178

203

185

171

166

168

Erfpacht

Sectorspecifieke heffing onafhankelijk van resultaat
Leefbaarheid externe uitgaven
niet investeringsgebonden

73

241

309

305

337

380

433

Saldo uitgaande kasstromen

11.430

11.883

12.189

12.337

12.698

13.075

13.369

Kasstroom uit operationele activiteiten

1.586

1.496

1.547

1.810

1.971

2.069

2.214

Vpb

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 85

85

7-9-10 15:32

Tabel 6.2

S ectoraal kasstroomoverzicht voor (des)investeringsactiviteiten x € 1 miljoen (2008-2014)
verwachte
realisatie

realisatie

2008

2009

2010

2011

Verkoopontvangsten bestaande huur, woon- en niet woongelegenheden

2.343

2.207

2.680

Verkoopontvangsten nieuwbouw, woon- en niet woongelegenheden

1.054

1.078

2.164

92

95

269

Verkoopontvangsten overig

prognoseperiode
2012

2013

2014

2.845

2.904

2.999

2.999

2.855

2.406

1.992

2.119

102

87

71

60

Saldo ingaande kasstromen materiele vaste activa

3.579

3.380

5.113

5.802

5.396

5.063

5.069

Nieuwbouw huur, woon- en niet woongelegenheden

4.885

5.339

6.971

6.986

5.233

3.988

3.371

Woningverbetering woon- en niet woongelegenheden

1.406

1.647

2.308

1.993

1.620

1.350

1.304

Aankoop, woon- en niet woongelegenheden

2.224

2.577

2.238

1.910

1.845

1.675

1.411

Nieuwbouw verkoop, woon- en niet woongelegenheden

1.033

1.328

1.980

2.551

2.282

1.767

1.840

74

119

171

209

153

119

107

Investeringen overig

420

355

422

269

215

174

158

Externe kosten bij verkoop

79

97

139

146

152

150

142

Saldo uitgaande kasstromen materiele vaste activa

10.121

11.462

14.229

14.063

11.500

9.223

8.334

Saldo in- en uitgaande kasstromen materiele vaste activa

-6.541

-8.081

-9.117

-8.262

-6.104

-4.161

-3.265

Ontvangsten financiele vaste activa

687

1.263

794

319

274

195

233

Uitgaven financiele vaste activa

1.447

1.051

437

124

112

87

66

Saldo in- en uitgaande kasstroom financiele vaste activa

-760

212

356

195

163

108

167

-7.302

-7.870

-8.760

-8.067

-5.941

-4.053

-3.098

Sloopuitgaven, woon- en niet woongelegenheden

Kasstroom uit (des)investeringen

86

102407_sector_cf.indd 86

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

tabel 6.3

Sectoraal kasstroomoverzicht voor financieringsactiviteiten x 1 miljoen (2008-2014)
verwachte
realisatie

realisatie

2008

2009

2010

2011

2012

Nieuwe leningen

10.451

12.513

11.299

11.248

Aflossing leningen

4.854

6.307

5.539

6.035

Kasstroom uit financieringsactiviteiten

5.597

6.206

5.759

5.213

tabel 6.4

prognoseperiode
2013

2014

9.041

7.134

6.054

5.751

5.537

5.513

3.290

1.597

542

Sectoraal kasstroomoverzicht mutatie liquide middelen x € 1 miljoen (2008-2014)
verwachte
realisatie

realisatie

prognoseperiode

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Mutatie liquide middelen

-119

-167

-1.454

-1.043

-680

-387

-343

Wijziging kortgeldmutaties

-76

-236

-91

97

-24

-68

11

Liquide middelen per 1-1

1.846

1.652

1.249

-295

-1.241

-1.946

-2.401

Liquide middelen per 31-12

1.652

1.249

-295

-1.241

-1.946

-2.401

-2.733

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 87

87

7-9-10 15:32

Tabel 6.5

s ectoraal kasstroomoverzicht x € 1 miljoen op basis van drie opeenvolgende prognoseperiode
(2008-2014)
2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Operationele activiteiten
Saldo ingaande kasstromen prognose 2008-2012

13.035

13.465

14.094

14.580

15.007

Saldo ingaande kasstromen prognose 2009-2013

12.966

13.386

13.919

14.488

15.026

15.463

Saldo ingaande kasstromen prognose 2010-2014

13.015

13.379

13.736

14.147

14.669

15.144

Saldo uitgaande kasstromen prognose 2008-2012

11.819

11.967

12.423

12.769

13.067

Saldo uitgaande kasstromen prognose 2009-2013

11.589

12.010

12.285

12.656

13.066

13.334

Saldo uitgaande kasstromen prognose 2010-2014

11.430

11.883

12.189

12.337

12.698

13.075

1.217

1.498

1.671

1.811

1.940

Kasstroom uit operationele activiteiten prognose 2008-2012
Kasstroom uit operationele activiteiten prognose 2009-2013

1.377

1.377

1.633

1.832

1.960

2.130

Kasstroom uit operationele activiteiten 2008, 2009 en prognose 2010-2014

1.586

1.496

1.547

1.810

1.971

2.069

5.939

6.448

6.540

5.546

4.604

4.076

5.424

6.374

6.360

5.527

4.818

2010-2014

3.579

3.380

5.113

5.802

5.396

5.063

Saldo uitgaande kasstromen materiele vaste activa prognose 2008-2012

14.731

16.890

14.073

10.478

8.151

10.401

15.105

16.315

13.513

10.220

8.406

2010-2014

10.121

11.462

14.229

14.063

11.500

9.223

Saldo in- en uitgaande kasstromen materiele vaste activa prognose 2008-2012

-8.792

-10.442

-7.533

-4.932

-3.547

-6.325

-9.681

-9.940

-7.152

-4.693

-3.588

-6.541

-8.081

-9.117

-8.262

-6.104

-4.161

265

104

85

45

-10

-491

230

374

251

192

58

-760

212

356

195

163

108

15.582

13.369

2.214

(Des)investeringsactiviteiten
Saldo ingaande kasstromen materiele vaste activa prognose 2008-2012
Saldo ingaande kasstromen materiele vaste activa 2008 en prognose 20092013
Saldo ingaande kasstromen materiele vaste activa 2008, 2009 en prognose
5.069

Saldo uitgaande kasstromen materiele vaste activa 2008 en prognose 20092013
Saldo uitgaande kasstromen materiele vaste activa 2008, 2009 en prognose
8.334

Saldo in- en uitgaande kasstromen materiele vaste activa realisatie 2008 en
prognose 2009-2013
Saldo in- en uitgaande kasstromen materiele vaste activa realisatie 2008, 2009
en prognose 2010-2014
Saldo in- en uitgaande kasstroom financiele vaste activa rprognose 2008-2012

-3.265

Saldo in- en uitgaande kasstroom financiele vaste activa realisatie 2008 en
prognose 2009-2013
Saldo in- en uitgaande kasstroom financiele vaste activa realisatie 2008, 2009
en prognose 2010-2014

88

102407_sector_cf.indd 88

167

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

2008

2009

2010

2011

Kasstroom uit (des)investeringen prognose 2008-2012

-8.527

Kasstroom uit (des)investeringen realisatie 2008 en prognose 2009-2013

-6.817

2012

2013

-10.338

-7.448

-4.887

-3.557

-9.451

-9.566

-6.901

-4.502

-3.531

-7.302

-7.870

-8.760

-8.067

-5.941

-4.053

Nieuwe leningen prognose 2008-2012

10.038

12.610

9.679

7.215

5.699

Nieuwe leningen realisatie 2008 en prognose 2009-2013

10.365

11.737

12.139

9.360

6.658

6.114

Nieuwe leningen realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

10.451

12.513

11.299

11.248

9.041

7.134

Aflossing leningen prognose 2008-2012

4.361

5.165

4.506

4.563

4.545

Aflossing leningen realisatie 2008 en prognose 2009-2013

4.820

5.301

5.294

5.180

4.874

5.331

Aflossing leningen realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

4.854

6.307

5.539

6.035

5.751

5.537

2014

Kasstroom uit (des)investeringen realisatie 2008, 2009 en prognose 20102014

-3.098

Financieringsactiviteiten

Kasstroom uit financieringsactiviteiten prognose 2008-2012

5.677

7.445

5.173

2.652

1.154

Kasstroom uit financieringsactiviteiten realisatie 2008 en prognose 2009-2013

5.546

6.435

6.846

4.180

1.784

783

Kasstroom uit financieringsactiviteiten realisatie 2008, 2009 en prognose

5.597

6.206

5.759

5.213

3.290

1.597

6.054

5.513

542

2010-2014

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 89

89

7-9-10 15:32

Tabel 6.6

Huurinkomsten  x € 1 miljoen naar type vastgoed 2008-2014
verwachte
realisatie

realisatie

2008

2009

2010

2011

prognoseperiode
2012

2013

2014

10.606

10.976

11.344

11.703

12.143

12.537

12.902

Eenheden in verzorgingshuizen

342

362

380

390

408

422

429

Overige woongelegenheden

226

244

261

281

307

323

337

Maatschappelijk vastgoed

100

125

138

173

208

245

272

Overige niet woongelegenheden

325

338

364

383

402

420

436

11.599

12.044

12.487

12.931

13.468

13.947

14.376

Huurwoningen

Totaal huren

6.2
Tabel 6.7

Ontwikkeling netto bedrijfslasten
S amenstelling nettobedrijfslasten (incl. leefbaarheid) gemiddeld per woongelegenheid x € 1,2008-2014
verwachte
realisatie

realisatie

2008

2009

prognoseperiode
2010

2011

2012

2013

2014

Personeelslasten

700

735

756

759

767

783

802

Overige bedrijfslasten

1.235

1.250

1.239

1.199

1.203

1.216

1.241

Onderhoudslasten (excl. door eigen personeel)

1.385

1.407

1.415

1.369

1.364

1.375

1.388

Variabele lasten

3.321

3.392

3.411

3.328

3.334

3.375

3.431

Af: Onderhoudslasten (incl. door eigen personeel)

-1.458

-1.482

-1.494

-1.447

-1.443

-1.456

-1.471

Bruto bedrijfslasten

1.863

1.911

1.917

1.881

1.891

1.919

1.961

Af: Vergoedingen

-270

-282

-288

-290

-294

-299

-306

Af: Overige bedrijfsopbrengsten

-140

-128

-123

-120

-120

-122

-125

Af: Geactiveerde productie ten behoeve van het eigen bedrijf
Netto bedrijfslasten

90

102407_sector_cf.indd 90

-56

-63

-78

-77

-74

-73

-73

1.396

1.437

1.428

1.394

1.402

1.424

1.457

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:32

Tabel 6.8

S amenstelling nettobedrijfslasten (excl. leefbaarheid) gemiddeld per woongelegenheid x € 1,2008-2014
verwachte
realisatie

realisatie

prognoseperiode

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Personeelslasten

666

697

715

718

727

742

761

Overige bedrijfslasten

1.138

1.152

1.127

1.095

1.104

1.120

1.143

Onderhoudslasten (excl. door eigen personeel)

1.369

1.385

1.397

1.352

1.347

1.357

1.370

Variabele lasten

3.173

3.234

3.239

3.165

3.178

3.220

3.274

Af: Onderhoudslasten (incl. door eigen personeel)

-1.441

-1.460

-1.475

-1.430

-1.426

-1.438

-1.452

Bruto bedrijfslasten

1.732

1.774

1.764

1.735

1.752

1.782

1.822

Af: Vergoedingen

-266

-277

-283

-285

-289

-294

-301

Af: Overige bedrijfsopbrengsten

-141

-133

-132

-131

-129

-132

-134

Af: Geactiveerde productie ten behoeve van het eigen bedrijf -56

-63

-78

-77

-74

-73

-73

1.268

1.301

1.271

1.241

1.259

1.282

1.313

Netto bedrijfslasten

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 91

91

7-9-10 15:32

Tabel 6.9

N ettobedrijfslasten incl leefbaarheid (x € 1 per woongelegenheid) op basis van drie opeenvolgende prognoseperioden (2006-2014)
2008

2009

Personeelslasten prognose 2008-2012

700

704

Personeelslasten realisatie 2008 en prognose 2009-2013

704

749

Personeelslasten realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

666

697

Overige bedrijfslasten prognose 2008-2012

1.200

Overige bedrijfslasten realisatie 2008 en prognose 2009-2013
Overige bedrijfslasten realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014
Onderhoudslasten (excl. door eigen personeel) prognose 2008-2012

2010

2011

2012

2013

714

734

750

757

768

785

805

715

718

727

742

1.154

1.165

1.186

1.197

1.235

1.226

1.183

1.188

1.208

1.231

1.138

1.152

1.127

1.095

1.104

1.120

1.487

1.422

1.388

1.355

1.388

1.424

1.427

1.423

1.379

1.383

1.377

1.369

1.385

1.397

1.352

1.347

1.357

2014

761

1.143

Onderhoudslasten (excl. door eigen personeel) realisatie 2008 en prognose 20092013
Onderhoudslasten (excl. door eigen personeel) realisatie 2008, 2009 en prognose
2010-2014
Variabele lasten prognose 2008-2012

3.387

3.279

3.267

3.276

3.335

Variabele lasten realisatie  2008 en prognose 2009-2013

3.363

3.402

3.363

3.336

3.376

3.413

Variabele lasten realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

3.173

3.234

3.239

3.165

3.178

3.220

Af: Onderhoudslasten (incl. door eigen personeel) prognose 2008-2012

-1.569

-1.504

-1.470

-1.439

-1.473

-1.499

-1.506

-1.503

-1.461

-1.466

-1.462

-1.441

-1.460

-1.475

-1.430

-1.426

-1.438

1.370

3.274

Af: Onderhoudslasten (incl. door eigen personeel) realisatie 2008 en prognose
2009-2013
Af: Onderhoudslasten (incl. door eigen personeel) realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014
Bruto bedrijfslasten prognose 2008-2012

1.818

1.775

1.797

1.837

1.862

Bruto bedrijfslasten realisatie 2008 en prognose 2009-2013

1.863

1.895

1.860

1.875

1.910

1.950

Bruto bedrijfslasten realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

1.732

1.774

1.764

1.735

1.752

1.782

Af: Vergoedingen prognose 2008-2012

-273

-273

-275

-280

-285

Af: Vergoedingen realisatie 2008 en prognose 2009-2013

-275

-285

-289

-293

-298

-304

Af: Vergoedingen realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

-266

-277

-283

-285

-289

-294

Af: Overige bedrijfsopbrengsten prognose 2008-2012

-149

-150

-153

-147

-143

Af: Overige bedrijfsopbrengsten realisatie 2008 en prognose 2009-2013

-158

-148

-153

-150

-148

-145

Af: Overige bedrijfsopbrengsten realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

-141

-133

-132

-131

-129

-132

92

102407_sector_cf.indd 92

-1.452

1.822

-301

-134

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:33

2008

2009

2010

2011

2012

-63

-64

-65

-68

-62

-57

-70

-70

-69

-66

-65

-56

-63

-78

-77

-74

-73

Netto bedrijfslasten prognose 2008-2012

1.333

1.288

1.303

1.342

1.372

Netto bedrijfslasten realisatie 2008 en prognose 2009-2013

1.374

1.392

1.348

1.364

1.397

1.436

Netto bedrijfslasten realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

1.268

1.301

1.271

1.241

1.259

1.282

Af: Geactiveerde productie ten behoeve van het eigen bedrijf prognose 2008-2012

2013

2014

Af: Geactiveerde productie ten behoeve van het eigen bedrijf realisatie 2008 en
prognose 2009-2013
Af: Geactiveerde productie ten behoeve van het eigen bedrijf realisatie 2008, 2009
en prognose 2010-2014

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 93

-73

1.313

93

7-9-10 15:33

Tabel 6.10

Stijgingspercentages nettobedrijfslasten (incl. leefbaarheid) per woongelegenheid 2008-2014

3,0

Tabel 6.11

102407_sector_cf.indd 94

-0,2

0,5

2,0

4,3

Stijgingspercentages nettobedrijfslasten (excl. leefbaarheid) per woongelegenheid 2008-2014

2,7

94

2,3

0,9

-1,2

0,0

1,8

4,3

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:33

Tabel 6.12

Netto bedrijfslasten (incl. leefbaarheid) per woongelegenheid (x € 1) per grootteklasse 2008-2014

Tabel 6.13

Netto bedrijfslasten (excl. leefbaarheid) per woongelegenheid (x € 1) per grootteklasse 2008-2014

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 95

95

7-9-10 15:33

6.3
Tabel 6.14

Ontwikkeling netto exploitatiekasstroom
N etto exploitatiekasstroom (x € 1 per woongelegenheid) op basis van drie opeenvolgende
prognoseperioden (2006-2014)
2008

2009

2010

2011

2012

2013

Huur prognose 2008-2012

4.944

5.106

5.319

5.520

5.711

Huur realisatie 2008 en prognose 2009-2013

4.872

5.049

5.255

5.478

5.704

5.902

Huur realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

4.857

5.009

5.197

5.365

5.569

5.765

Af: Netto bedrijfslasten prognose 2008-2012

1.353

1.306

1.323

1.362

1.391

Af: Netto bedrijfslasten realisatie 2008 en prognose 2009-2013

1.374

1.392

1.348

1.364

1.397

1.436

Af: Netto bedrijfslasten realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

1.396

1.437

1.428

1.394

1.402

1.424

Af: Onderhoudslasten (incl. door eigen personeel) prognose 2008-2012

1.588

1.523

1.491

1.460

1.496

Af: Onderhoudslasten (incl. door eigen personeel) realisatie 2008 en prognose 2009-2013

1.499

1.506

1.503

1.461

1.466

1.462

1.458

1.482

1.494

1.447

1.443

1.456

Af: Erfpacht prognose 2008-2012

11

10

10

9

9

Af: Erfpacht realisatie 2008 en prognose 2009-2013

12

11

10

9

9

8

Af: Erfpacht realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

12

11

11

10

10

9

Netto exploitatiekasstroom prognose 2008-2012

1.992

2.267

2.497

2.688

2.815

Netto exploitatiekasstroom realisatie  2008 en prognose 2009-2013

1.988

2.140

2.395

2.644

2.832

2.995

Netto exploitatiekasstroom realisatie 2008, 2009 en prognose 2010-2014

1.991

2.079

2.264

2.513

2.714

2.876

Netto exploitatiekasstroom als percentage van de huuromzet prognose 2008-2012

40,3

44,4

46,9

48,7

49,3

40,8

42,4

45,6

48,3

49,6

50,7

40,1

40,6

42,7

46,0

47,9

49,1

2014

5.954

1.457

Af: Onderhoudslasten (incl. door eigen personeel) realisatie 2008, 2009 en prognose
2010-2014

1.471

9

3.017

Netto exploitatiekasstroom als percentage van de huuromzet realisatie  2008 en prognose
2009-2013
Netto exploitatiekasstroom als percentage van de huuromzet realisatie 2008, 2009 en
prognose 2010-2014

96

102407_sector_cf.indd 96

49,9

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:33

Tabel 6.15

kasstromen bedragen in € miljoen
realisatie

verwacht

prognose 2010-2014

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

1.586

1.496

1.547

1.810

1.971

2.069

2.214

renteuitgaven toe te rekenen aan investeringen

181

175

189

207

176

132

104

geactiveerde productie tbv eigen bedrijf

135

153

187

186

179

177

177

1.902

1.824

1.923

2.203

2.326

2.378

2.495

operationele kasstroom

operationele kasstroom gecorrigeerd
totale kasstroom leefbaarheid

70

80

90

91

87

87

88

kasstroom vpb en sectorspecifieke heffing

145

312

388

378

409

451

503

3.398

3.458

3.660

3.985

4.275

4.510

4.629

renteuitgaven

181

175

189

207

176

132

104

renteuitgaven operationeel

3.217

3.283

3.471

3.778

4.099

4.378

4.525

rentedekkingsgraad basis

1,59

1,56

1,55

1,58

1,57

1,54

1,55

rentedekkingsgraad exclusief leefbaarheid, sectorheffing en vpb

1,66

1,68

1,69

1,71

1,69

1,67

1,68

activering rente

Tabel 6.16

operationele kasstroom, bedragen in € miljoen

Operationele kasstroom gecorrigeerd
totale kasstroom leefbaarheid

realisatie

verwacht

2008

2009

2010

2011

prognose 2010-2014
2012

2013

2014

1.902

1.824

1.923

2.203

2.326

2.378

2.495

70

80

90

91

87

87

88

kasstroom Vpb en sectorspecifieke heffing

145

312

388

378

409

451

503

Operationele kasstroom excl leefbaarheid en heffingen

2.117

2.216

2.401

2.672

2.822

2.916

3.086

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 97

97

7-9-10 15:33

Tabel 6.17

kasstromen bedragen in € 1,- per woning
realisatie

verwacht

prognose 2010-2014

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

664

622

644

751

815

855

917

renteuitgaven toe te rekenen aan investeringen

76

73

79

86

73

55

43

geactiveerde productie tbv eigen bedrijf

56

63

78

77

74

73

73

operationele kasstroom gecorrigeerd

796

759

800

914

962

983

1.034

totale kasstroom leefbaarheid

29

33

37

38

36

36

36

kasstroom vpb en sectorspecifieke heffing

61

130

161

157

169

186

208

1.423

1.438

1.523

1.653

1.768

1.864

1.917

operationele kasstroom

renteuitgaven

76

73

79

86

73

55

43

renteuitgaven operationeel

1.347

1.365

1.445

1.567

1.695

1.810

1.874

rentedekkingsgraad basis

1,59

1,56

1,55

1,58

1,57

1,54

1,55

1,66

1,68

1,69

1,71

1,69

1,67

1,68

activering rente

rentedekkingsgraad exclusief leefbaarheid,
sectorheffing en vpb

Tabel 6.18

operationele kasstroom, in € 1,- per woning
realisatie

verwacht

prognose 2010-2014

2008

2009

2010

2011

2012

2013

2014

Operationele kasstroom gecorrigeerd

796

759

800

914

962

983

1.034

totale kasstroom leefbaarheid

29

33

37

38

36

36

36

kasstroom Vpb en sectorspecifieke heffing

61

130

161

157

169

186

208

886

922

999

1.109

1.167

1.206

1.278

Operationele kasstroom excl leefbaarheid
en heffingen

98

102407_sector_cf.indd 98

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:33

B
Begrippenlijst
BBSH
Besluit beheer sociale-huursector.

Bedrijfswaarde
De bedrijfswaarde is gelijk aan de contante waarde van de toekomstige inkomsten (onder andere huren, eventuele bijdragen en overige opbrengsten) verminderd met de contante
waarde van de toekomstige uitgaven (onder andere onderhoud, beheerkosten, belastingen en
verzekeringen) over de restant levensduur van het bezit. De bedrijfswaarde laat de verdiencapaciteit van het bezit zien voor de resterende levensduur. Zie ook het begrip ‘Volkshuisvestelijke exploitatiewaarde’.

Bruto bedrijfslasten
De bruto bedrijfslasten bestaan uit de lonen en salarissen, de sociale lasten en pensioenlasten en de overige bedrijfslasten. De bruto bedrijfslasten zijn gelijk aan de variabele lasten
minus de onderhoudslasten.

CorpoData
Vanaf 2008 worden de corporatiegegevens ten behoeve van het Waarborgfonds Sociale Woningbouw, het ministerie van VROM en het Centraal Fonds Volkshuisvesting gezamenlijk opgevraagd. Uitvoering hiervan geschiedt door het samenwerkingsverband CorpoData. Dit samenwerkingverband draagt zorg voor de ontvangst van alle gegevens en juiste verspreiding hiervan aan
de belanghebbenden. Deze gegevens worden op twee momenten in het jaar opgevraagd: de dPi
(de Prospectieve informatie) op 1 februari en de dVi (de Verantwoordingsinformatie) op 1 juli.

Doelgroepen
Voor de definiëring van de doelgroepen is aansluiting gezocht bij de inkomensgrenzen uit
de Wet op de Huurtoeslag. Er wordt onderscheid gemaakt tussen eenpersoonshuishoudens en
meerpersoonshuishoudens. Binnen deze huishoudensgroepen wordt nog onderscheid gemaakt
in een twee leeftijdsklassen en een twee inkomensgroepen.Voor de vier huishoudensgroepen
die in de Wet op de huurtoeslag worden onderscheiden zijn de inkomensgrenzen voor de doelgroep op 1 januari 2010
 Eenpersoonshuishouden < 65 jaar: tot € 21.450, Meerpersoonshuishouden < 65 jaar: tot € 29.125, Eenpersoonsouderenhuishouden ≥ 65 jaar: tot € 19.100, Meerpersoonsouderenhuishouden ≥ 65 jaar: tot € 25.284,-

dPi
De Prospectieve informatie die op grond van het BBSH wordt opgevraagd over de eerstvolgende vijfjaars prognoseperiode.

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 99

99

7-9-10 15:33

dVi
De Verantwoordingsinformatie die op grond van het BBSH wordt opgevraagd over het
afgelopen verslagjaar.

Eigen vermogen
Het eigen vermogen in de jaarrekening van corporaties is het saldo van afzonderlijk gewaardeerde (groepen van) activa en de afzonderlijk gewaardeerde (groepen van) schulden,
voorzieningen en overlopende posten. Bij woningcorporaties bestaat het eigen vermogen
overwegend uit overige reserves.

Financiële vaste activa
Onder financiële vaste activa worden financiële belangen opgenomen die bestemd zijn om
de uitoefening van de werkzaamheid van de corporatie duurzaam te dienen. Bij woningcorporaties betreft het overwegend deelnemingen, vorderingen uit hoofde van overheidssubsidies,
verstrekte langlopende leningen in het kader van collegiale financiering en leningen aan deelnemingen en beleggingen die duurzaam bestemd zijn om de uitoefening van de werkzaamheid
van de corporatie te dienen.

G4
De vier grootste steden die in het kader van het Investeringsbudget stedelijke vernieuwing
(ISV) rechtstreeks rijksmiddelen ontvangen. Het betreft de gemeenten Amsterdam, Rotterdam,
Den Haag en Utrecht.

G27
De grote steden, exclusief de G4, die in het kader van het Investeringsbudget stedelijke
vernieuwing (ISV) rechtstreeks rijksmiddelen ontvangen. Het betreft de gemeenten Alkmaar,
Almelo, Amersfoort, Arnhem, Breda, Deventer, Dordrecht, Eindhoven, Emmen, Enschede, Groningen, Haarlem, Heerlen, Helmond, Hengelo, ’s-Hertogenbosch, Leeuwarden, Leiden, Lelystad,
Maastricht, Nijmegen, Schiedam, Sittard-Geleen, Tilburg, Venlo, Zaanstad en Zwolle.

Huurharmonisatie ineens
Het bij bewonerswisseling optrekken van de huurprijs. Bij gereguleerde huurwoningen is
de bovengrens gelijk aan het maximaal toegestane huurniveau volgens het woningwaarderingstelsel.

Huurprijsklassen
Er wordt onderscheid gemaakt in de huurklassen goedkoop, betaalbaar en duur onder resp.
boven de huurtoeslaggrens. Vanaf 1 juli 2009 gelden op basis van de Wet op de huurtoeslag
de volgende grenzen:
 Goedkoop: 			

maandhuur tot € 357,37

 Betaalbaar:

maandhuur vanaf € 357,37 tot € 548,18

 Duur tot huurtoeslaggrens:

maandhuur vanaf € 548,18 tot € 647,53

 Duur boven huurtoeslaggrens: maandhuur vanaf € 647,53

100

102407_sector_cf.indd 100

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:33

Indicatie fysieke ingrepen
De Indicatie fysieke ingrepen (IFI) is een door het Fonds ontwikkelde maat voor de kans
dat er door sloop of renovatie permanent dan wel tijdelijk woningen zullen worden onttrokken aan de bestaande woningvoorraad in een viercijferig postcodegebied. De indicatie wordt
bepaald op basis van gegegevens over sociaal-economische kermerken van huishoudens en
samenstelling van de woningvoorraad in het postcodegebied. De relevante kenmerken en hun
onderliggende weging zijn statistisch bepaald. Postcodegebieden worden op grond van hun
score op de Indicatie fysieke ingrepen ingedeeld als zwak, gemiddeld of sterk. Bij zwakke gebieden is er relatief veel kans op dat er woningen worden onttrokken aan de woningvoorraad,
bij gemiddelde minder en bij sterke gebieden nog minder. Ten slotte zijn er ook nog overige
gebieden: dit zijn gebieden waarvoor de Indicatie fysieke ingrepen niet wordt berekend omdat
de minimaal gewenste betrouwbaarheid van de indicatie bij deze gebieden niet kan worden
gegarandeerd.

Intensiteit
De intensiteit geeft aan hoeveel productiemaatregelen de corporaties treffen per 1.000
woongelegenheden die zij eind 2008 bezaten. De intensiteit kan worden verbijzonderd naar
type productiemaatregel (nieuwbouw, sloop, ingrijpende verbetering, verkoop en aankoop). De
intensiteit kan voor een meerjarige periode worden bepaald of voor één jaar.

Leefbaarheid
Het gaat hier om de uitgaven die gemoeid zijn met maatregelen op het gebied van het verbeteren van de leefbaarheid in de wijken. Het gaat hier niet om de zgn. productiemaatregelen
rond woongelegenheden (zoals nieuwbouw, verkoop, aankoop, sloop en ingrijpende verbetering).
Maatregelen ter verbetering van de leefbaarheid worden onderscheiden in sociale activiteiten:
	de uitgaven voor activiteiten zoals welkomstbijeenkomsten nieuwe bewoners, bestrijding
woonoverlast, buurtbemiddeling, opvang van dak- en thuislozen, schuldsaneringen, tweede
kansbeleid etc.
	de uitgaven voor ondersteuning van bewonersinitiatieven, sponsoring van buurtactiviteiten, leefregels, gebiedsgericht personeel (zoals leefbaarheidcoördinator, wijkbeheerder, huismeester), leefbaarheidonderzoeken, wijkschouw etc., en fysieke activiteiten:
	de uitgaven voor activiteiten zoals inbraakbeveiliging, brandpreventie, achterpadverlichting, afsluiting portieken etc.
	de uitgaven voor buurtcentra, bijzondere gebouwen (zoals wijksteunpunten, buurtposten, HOED), onderhoud groenvoorziening, speeltoestellen, beveiliging openbare ruimte,
cameratoezicht, schoonmaakacties, graffitiverwijdering etc.

Maatschappelijk vastgoed
Onder maatschappelijk vatgoed wordt hier verstaan bedrijfsonroerend goed dat wordt verhuurd aan
maatschappelijke organisaties, zorg-, welzijns, onderwijs- en culturele instellingen en dienstverleners.
Daarbij wordt onderscheid gemaakt in:
	Gezondheid & zorg (gezondheidscentra, dienstencentrum voor ouderen, accommodatie
voedselbank, inloophuizen etc.)

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 101

101

7-9-10 15:33

	Wijk- en buurtvoorzieningen (wijk- en buurthuizen, wijk- en buurtsteunposten etc.)
	Onderwijs & opvoeding (brede scholen, schoolwoningen, kinderdagverblijven, peuterspeelzalen etc.)
	Cultuur (cultureel centrum, theater, bibliotheek, museum, gebouwen met een religieuze
functie etc.)
	Sport & recreatie (sportaccommodaties, speeltuinen, kinderboerderijen etc.)
	Overige.

Mutatiegraad
Het aantal verhuringen van bestaande woongelegenheden uitgedrukt in een percentage
van het totaal aantal woongelegenheden, exclusief de in het verslagjaar nieuw gebouwde en
aangekochte woongelegenheden.

Netto bedrijfslasten
De netto bedrijfslasten bestaan uit de bruto bedrijfslasten verminderd met de ontvangen
vergoedingen voor geleverde diensten, de overige bedrijfsopbrengsten en de geactiveerde
productie voor het eigen bedrijf.

Netto exploitatiekasstroom
De netto exploitatiekasstroom wordt berekend door de netto bedrijfslasten, de onderhoudslasten en de erfpacht in mindering te brengen op de huuropbrengsten.

Niet-verstedelijkt Nederland
Gemeenten met een omgevingsadressendichtheid tot 1.500 adressen per km2 (CBS 2007).

Niet-40 wijken corporatie
Corporaties die niet in aanmerking komen voor projectsteun in het kader van de 40 wijken.

Nultredenwoning
Een woning die zowel intern als extern toegankelijk is. Een woning is intern toegankelijk
als de belangrijkste vertrekken (woonkamer, keuken, toilet, badkamer en één slaapkamer) op
één verdiepingslaag liggen. Een woning is extern toegankelijk als de belangrijkste vertrekken
van buiten te bereiken zijn zonder trappen te hoeven lopen.

Realisatie-index
Met de Realisatie-index worden de verschillen tussen de door corporaties opgegeven prognoses van de aantallen nieuwbouw, sloop en verkoop en de feitelijke realisaties weergegeven.
De Realisatie-index biedt daarmee inzicht in mate waarin de corporatie realiseert wat zij zich
heeft voorgenomen.

Referentiegroep
De referentiegroepen zijn door het Fonds ontwikkeld, waarbij vergelijkbare corporaties zijn
samen genomen. De referentiegroep wordt gebruikt bij bedrijfsvergelijking (Corporatie in Per-

102

102407_sector_cf.indd 102

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:33

spectief), als toetsingsinstrument bij de individuele beoordeling en bij diverse analyses over
de ontwikkelingen van de sector als geheel.

Rentabiliteitswaarde
De rentabiliteitswaarde is de actuele waarde van de lening. Deze is gelijk aan de contante
waarde van rente- en aflossingsverplichtingen.

Rentabiliteitswaardecorrectie
Het verschil tussen de nominale waarde van de leningen en de rentabiliteitswaarde is de
rentabiliteitswaardecorrectie.

Rentedekkingsgraad
De rentedekkingsgraad geeft aan hoe vaak uit de netto exploitatiekasstroom de verschuldigde rente aan verschaffers van vreemd vermogen kan worden betaald.

Solvabiliteit
Het eigen vermogen in procenten van het totale vermogen (balanstotaal) ultimo het boekjaar.
Het Fonds hanteert in zijn methodiek als vermogensbegrip het volkshuisvestelijk vermogen.

Variabele lasten
De variabele lasten bestaan uit de lonen en salarissen, sociale lasten en pensioenlasten, de
onderhoudslasten en de overige bedrijfslasten.

40 wijken
De minister voor WWI heeft in 2007 40 prioritaire wijken met ernstige problemen rond
wonen, werken, leren en opgroeien, integratie en veiligheid geselecteerd waarin door het rijk,
de gemeenten en de woningcorporaties extra geïnvesteerd moet worden.

40 wijkencorporatie
Corporaties die in aanmerking komen voor projectsteun in het kader van de 40 wijken.

Verbindingen
Onder een verbinding wordt verstaan een dochtermaatschappij (artikel 2: 24a BW) en een
deelneming (artikel 2:24c BW). Daarnaast is sprake van een verbinding indien een corporatie anderszins financiële of bestuurlijke banden met een bestaande andere rechtspersoon of
vennootschap aangaat, stemrechten in de algemene vergadering van een bestaande andere
rechtspersoon verwerft of een andere rechtspersoon of vennootschap opricht of doet oprichten, op een zodanige wijze dat hierdoor een duurzame band met die rechtspersoon of vennootschap ontstaat.

Verhuureenheden
Verhuureenheden bestaan uit woongelegenheden en niet-woongelegenheden zoals garages, bedrijfsruimten en winkels en het maatschappelijk vastgoed. Bij de optelling van beide

Sectorbeeld voornemens woningcorporaties

102407_sector_cf.indd 103

103

7-9-10 15:33

categorieën krijgen de niet-woongelegenheden een wegingsfactor. Op deze manier ontstaat er
een bruikbaar beeld over het totale aantal verhuureenheden.

Verstedelijkt Nederland
Gemeenten met een omgevingsadressendichtheid van 1.500 adressen of meer per km2 (CBS 2007).

Voldoende solvabiliteit
Als de corporatie op balansdatum haar verplichtingen kan nakomen wordt zij voldoende
solvabel genoemd. Dit is het geval indien het volkshuisvestelijk vermogen groter is dan het
berekende bedrag aan risico.

Volkshuisvestelijke exploitatiewaarde
De volkshuisvestelijke exploitatiewaarde van het bezit is de bedrijfswaarde onder de veronderstelling van voortgezette verhuur gedurende de levensduur van het bezit. Hiermee wordt
de relatie met het toezichtsdoel en de veronderstelling van beleidscontinuïteit benadrukt. Het
Fonds bepaalt de volkshuisvestelijke exploitatiewaarde via een uniformering van de door de
corporatie opgegeven bedrijfswaarde.

Volkshuisvestelijk vermogen
Het volkshuisvestelijk vermogen bestaat uit het eigen vermogen op basis van een (nadere)
waardering van alle balansposten plus de overige voorzieningen, de voorziening onderhoud
en de egalisatierekening en minus de immateriële vaste activa. Met deze benaming wordt
tot uitdrukking gebracht dat dit het vermogen van de woningcorporatie is op basis van een
waardering, waaraan de veronderstelling van continuïteit in de maatschappelijke functie van
de woningcorporatie ten grondslag ligt.

Woongelegenheden
Een tot bewoning bestemde ruimte die vanuit bouwtechnisch oogpunt gezien blijvend
bestemd is voor bewoning door een particulier huishouden.

Dit is een uitgave van het Centraal Fonds Volkshuisvesting
SCS-COC-00852

Samenstelling, eindredactie en uitvoering Centraal Fonds Volkshuisvesting
Druk Graficiënt Printmedia, Almere
Papier binnenwerk Biotop 100 grs/m 2, papier omslag Biotop 250 grs/m 2

104

102407_sector_cf.indd 104

Centraal Fonds Volkshuisvesting

7-9-10 15:33