Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2017–2018

21 501-32

Landbouw- en Visserijraad

Nr. 1098

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 4 april 2018
Met deze brief informeer ik u over de uitkomsten van de Landbouw- en
Visserijraad die 19 maart jl. plaatsvond in Brussel (doc. 6833/18). Ook
informeer ik u over een rapport van Wageningen Economic Research over
de verdeling van inkomenstoeslagen over landbouwbedrijven in de EU1
en over de invulling van mijn toezegging naar aanleiding van vragen van
de leden Geurts en Weverling tijdens het Algemeen Overleg Landbouwen Visserijraad van 24 januari jl. over de aanpassing van de Nationale
Strategie in het kader van de Gemeenschappelijke Marktordening (GMO)
voor groenten en fruit (Kamerstuk 21 501-32, nr. 1092). Tot slot geef ik u
informatie over de wijze waarop invulling is gegeven aan de motie
Bisschop c.s. (Kamerstuk 34 775 XIII, nr. 41) over levering van gegevens
ten behoeve van teeltonderzoeken.
Onderwerpen Landbouw- en Visserijraad
Hoofdonderwerpen
Toekomst van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB)
Gedachtewisseling en aannemen van conclusies
Diversen: verklaring van de Ministers van Landbouw over de Mededeling
van de Commissie over «De toekomst van voeding en landbouw»
Informatie van de Estse, de Letse, de Litouwse en de Poolse delegatie
De Raad heeft geen overeenstemming bereikt over conclusies inzake de
Mededeling van de Europese Commissie over «De toekomst van voeding
en landbouw» (doc. 7324/18). In plaats daarvan zijn voorzitterschapsconclusies vastgesteld.

1

kst-21501-32-1098
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1098

1

De voorzitterschapsconclusies kregen de steun van alle lidstaten behalve
Estland, Letland, Litouwen, Polen en Slowakije. Deze vijf lidstaten vonden
de tekst ontoereikend op het punt van de door hen gewenste externe
convergentie van de steun per hectare. Zij wezen hierbij op het belang van
een gelijk speelveld, en stelden dat alle lidstaten in de EU voor dezelfde
uitdagingen staan, en dat een gelijke hectarebetaling daarom billijk zou
zijn. De Baltische staten en Polen hadden over onder andere dit punt
voorafgaand aan de Raad een verklaring ondertekend die zij in de Raad
toelichtten (doc. 6884/18). Andere landen, waaronder Nederland,
constateerden echter dat de meningen over dit onderwerp verschillen en
dat discussie hierover moet plaatsvinden in de onderhandelingen over het
nieuwe Meerjarige Financieel Kader (MFK). Daarbij wees een aantal
lidstaten op de uiteenlopende omstandigheden in lidstaten die verschillen
in steun rechtvaardigen. De voorzitterschapsconclusies stellen dat de
visies over dit onderwerp uiteenlopen en dat verdere bespreking nodig is
in het kader van de onderhandelingen over het nieuwe MFK.
De Raad was aanvankelijk ook verdeeld over de tekst over vrijwillige
gekoppelde steun. Voorstanders van dit instrument pleitten voor
bewoordingen die zoveel mogelijk ruimte bieden, terwijl andere lidstaten
het belang van marktoriëntatie en de «blue box»-voorwaarden van de
Wereldhandelsorganisatie (World Trade Organization, WTO) met
betrekking tot productiebeperking onderstreepten. Ook Nederland heeft
gepleit voor terughoudendheid in het gebruik van gekoppelde steun gelet
op het belang van een gelijk speelveld. De uiteindelijke voorzitterschapsconclusie over dit onderwerp erkent het belang van de huidige vrijwillige
gekoppelde steun voor veel lidstaten voor kwetsbare sectoren en
landbouwvormen. Ook bevat de tekst verwijzingen naar de afspraken
onder de Landbouwovereenkomst van de WTO, de EU-inzet op marktoriëntatie en het belang van het niet verstoren van markten en handel.
Tot slot was een discussiepunt of de tekst over de GMO een oproep zou
bevatten om versterking van de samenwerking tussen brancheorganisaties te verkennen. Mede op aandringen van Nederland is deze oproep
gehandhaafd. Het Nederlandse verzoek om in de tekst ook op te roepen
tot verduidelijking van de relatie tussen mededingingsregels en de regels
voor samenwerkingsmogelijkheden in het GLB is niet overgenomen. Ik
heb de Europese Commissie opgeroepen om deze verduidelijking alsnog
te geven, conform de Raadsconclusies van december 2016 over het
verbeteren van de positie van de Europese boer in de voedselketen en het
tegengaan van oneerlijke handelspraktijken.
Gezien de positie die het kabinet in het BNC-fiche over de Mededeling
over het toekomstige GLB (Kamerstuk 22 112, nr. 2468) heeft verwoord,
kon Nederland de conclusies steunen. Ik verwelkom in het bijzonder de
oproep in de conclusies tot substantiële en tastbare vereenvoudiging en
verlaging van administratieve lasten. Ik heb in de Raad aangegeven dat
een werkelijk eenvoudigere en effectievere groene architectuur nodig is,
en dat doelgerichte betalingen voor publieke diensten in het nieuwe GLB
een prioriteit blijven voor Nederland.
Uw Kamer heeft op 15 maart jl. (Kamerstuk 28 625, nr.256) verdere
informatie ontvangen over de voortgang van de onderhandelingen over
het GLB en de koers die mij daarbij voor ogen staat. De Raad zal weer
over de GLB-herziening spreken nadat de Europese Commissie wetsvoorstellen heeft gepresenteerd, wat naar verwachting eind mei het geval zal
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1098

2

Verordening betreffende een meerjarenplan voor demersale soorten in
het westelijke deel van de Middellandse Zee (eerste lezing)
Presentatie door de Commissie en gedachtewisseling
De Europese Commissie heeft de Raad een voorstel aangeboden voor een
Verordening voor een meerjarenplan voor demersale vissoorten in het
westelijke deel van de Middellandse Zee (docs. 6772/18+ADD1–2;
6817/18+COR1). Nederland heeft geen belangen in de demersale visserij
in dit gebied.
Commissaris Vella gaf aan dat de bestanden in de Westelijke Middellandse Zee er slecht voor staan en dat sprake is van overbevissing.
Simulaties tonen aan dat de visserij bij gelijkblijvende visserijinspanningen tussen 2020 en 2030 sterk onder druk zal komen. De Commissaris
deed een beroep op lidstaten om de bestanden goed te beheren, mede
omdat het merendeel van de visserij op demersale bestanden in de
Westelijke Middellandse Zee voor rekening van de EU is. Reeds genomen
maatregelen, waaronder beheersplannen op basis van de Middellandse
Zee-regelgeving, gebiedsgerichte beperking van visserij en maatregelen
van de Algemene Visserijcommissie voor de Middellandse Zee (GFCM),
zijn volgens de Europese Commissie te gefragmenteerd en onvoldoende
geïmplementeerd.
Het voorstel voor het meerjarenplan is gebaseerd op het meerjarenplan
Noordzee en dekt zowel commerciële als recreatieve visserij af door
middel van inspanningsverplichtingen (op basis van wetenschappelijk
advies) en technische maatregelen. Door tijdelijke gebiedssluitingen wil
de Europese Commissie paaigebieden en gevoelige habitats beschermen.
Ook wil de Europese Commissie kustzones reserveren voor selectievere
visserij om kleinschalige visserij te vrijwaren. Indien het plan niet werkt,
sluit de Europese Commissie niet uit dat in de toekomst maximale
jaarlijkse vangsthoeveelheden (Total Allowable Catch; TAC’s) zullen
worden ingevoerd. De Europese Commissie verwacht dat bij een goede
uitvoering van het plan in 2025 een groei van de bestanden van 36% kan
worden bereikt.
De landen die belang hebben bij de demersale visserij in de Westelijke
Middellandse Zee uitten steun voor de voorgestelde regionale aanpak via
een inspanningsstelsel. Ze vroegen de Europese Commissie rekening te
houden met eerder genomen beheersmaatregelen en te zorgen voor
balans tussen ecologische ambitie en sociaaleconomische omstandigheden, en in dit licht geen te rigoureuze maatregelen te nemen.
Diversen: Arbeidsomstandigheden en veiligheid aan boord van vissersvaartuigen – ratificatie en omzetting van internationale instrumenten
Informatie van de Europese Commissie
De Europese Commissie vroeg aandacht voor de achterblijvende
ratificatie en implementatie van internationale afspraken inzake arbeidsomstandigheden en veiligheid op visserijvaartuigen (doc. 6718/18). De
Europese Commissie gaf aan dat visserij een van de gevaarlijkste
werkgebieden is en dat de bescherming aan boord van visserijvaartuigen
achterblijft ten opzichte van koopvaardijschepen. De Commissie vond dit
onaanvaardbaar en stelde dat het gebrek aan ratificering en omzetting in
EU-recht zorgt voor rechtsonzekerheid en tot conflicten kan leiden. De
Commissie riep de lidstaten dan ook op het verdrag van de Internationale
Maritieme Organisatie (IMO) over opleidingscertificering voor visserij
(STCW-F) en het verdrag van de Internationale Arbeidsorganisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1098

3

(International Labour Organization, ILO) inzake werk in de visserijsector zo
spoedig mogelijk te ratificeren en implementeren.
Enkele delegaties onderschreven het belang van veiligheid en werkomstandigheden aan boord van schepen of gaven de stand van zaken van de
implementatie van de desbetreffende verdragen in hun landen.
Zoals aangegeven aan uw Kamer (Kamerstuk 21 501-31, nr. 417 en
Kamerstuk 21 501-32, nr. 1094) is Nederland voornemens dit ILO-verdrag
en richtlijn EU 2017/159 te ratificeren en implementeren. Door de
bekrachtiging en implementatie van het Maritiem Arbeidsverdrag zijn de
vereisten uit het STCW-F-verdrag al grotendeels geïmplementeerd in
Nederlandse regelgeving. Het besluit over implementatie van dit verdrag
in nationale regelgeving zal naar verwachting in de zomer van 2019 in
werking treden.
Diversen: Gezamenlijke verklaring van 11 lidstaten (Duitsland, Frankrijk,
Hongarije, Kroatië, Oostenrijk, Polen, Roemenië, Slovenië, Slowakije,
Spanje en Tsjechië) over de ontwikkeling van zoetwateraquacultuur in de
EU na 2020
Informatie van de Tsjechische delegatie
Tsjechië lichtte, gesteund door tien andere lidstaten, een verklaring toe
over de ontwikkeling van zoetwateraquacultuur in de EU na 2020 (doc.
6883/1/18). Tsjechië wilde het feit benutten dat de gesprekken over het
nieuwe Europees Fonds voor Maritieme Zaken en Visserij (EFMZV)
binnenkort van start gaan.
De ondertekenende lidstaten benadrukten de potentie van de aquacultuursector voor voedsel, banen en publieke diensten, mede in het licht van
toenemende vraag naar vis(producten). Ze pleitten voor voldoende
financiële steun, vereenvoudigde regels en meer flexibiliteit in het nieuwe
EFMZV.
Commissaris Vella verwelkomde deze inbreng en erkende het belang van
aquacultuur. De ontwikkeling van de EU-aquacultuur blijft achter ten
opzichte van de rest van de wereld. In de huidige programmeringsperiode
is via het EMFZV meer dan een miljard euro in de sector geïnvesteerd,
maar de uitputting valt tegen. De Commissaris erkende het belang van
vereenvoudiging en stelde dat steun aan aquacultuur in het toekomstige
EFMZV mogelijk moet blijven, onder voorwaarde dat lidstaten het goed
benutten en via jaarlijkse plannen verantwoording afleggen.
Rapport: «Verdeling van de toeslagen van de eerste pijler van het
GLB over landbouwbedrijven in de EU»
In het kader van de discussie over de hervorming van het GLB na 2020 is
aan Wageningen Economic Research gevraagd een analyse te maken van
de verdeling van inkomenstoeslagen over landbouwbedrijven in de EU in
het meest recente jaar waarover statistische gegevens beschikbaar zijn
(2015) en de verschillen die zich daarbij voordoen tussen de lidstaten. De
directe betalingen uit de eerste pijler van het GLB en de ongelijke
verdeling ervan over de boeren in de EU zijn belangrijke aandachtspunten
in het debat over de toekomst van het GLB.
De analyse van Wageningen Economic Research laat het volgende beeld
zien: in 2015 ontving 81% van de boeren in de EU28 20% van de
inkomenstoeslagen. Dit beeld verschilt sterk per lidstaat: in Nederland
ontving 56% van de boeren 20% van de toeslagen, een percentage dat
vergelijkbaar is met landen als Luxemburg, Ierland, België en Frankrijk. In

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1098

4

landen als Slowakije, Tsjechië, Roemenië en Estland ligt het percentage
boeren dat 20% van de toeslagen ontvangt daarentegen hoger, rond de
90%.
Deze verdelingen worden veroorzaakt doordat inkomenstoeslagen deels
zijn gebaseerd op het aantal hectares per landbouwbedrijf en deels op
land-specifieke elementen zoals historische referenties en gekoppelde
betalingen. Gegeven is dat de groep boeren met weinig hectares in de
EU28 veel groter is dan de groep boeren met veel hectares. De studie
wijst uit dat ongeveer driekwart van de boeren in de EU28 in 2015 minder
dan € 5.000 aan toeslagen ontving. Een klein percentage (0,2%) ontving in
2015 meer dan € 150.000 aan toeslagen. Ten slotte geeft de studie het
inzicht dat de toeslagen ca. 33% aandeel vormen in het gezinsinkomen bij
de lagere inkomensklassen terwijl dit percentage ca. 50% bedraagt voor
de hogere inkomensklassen.
In mijn brief van 15 maart 2018 (Kamerstuk 28 625, nr. 256) geef ik aan wat
mijn inzet is voor de onderhandelingen over de hervorming van het GLB.
Ik zet er primair op in dat belemmeringen voor een eerlijke prijsvorming
worden weggenomen en ik wil de positie van de boer in de keten
versterken. Ik zet erop in dat financiële middelen uit het GLB meer
bijdragen aan de verduurzaming van de landbouw en het realiseren van
de maatschappelijke opgaven en minder aan inkomensondersteuning. Zo
blijft de landbouw steun ontvangen uit het GLB en tegelijk wordt de
landbouw duurzamer en groener, worden maatschappelijke diensten
beloond en wordt de maatschappelijke legitimiteit van de inkomenssteun
versterkt. Ik sta open voor een maximering van de inkomenssteun per
bedrijf, waardoor minder steun bij (hele) grote bedrijven terecht komt.
Hierbij moet uiteraard rekening worden gehouden met handhaafbaarheid
en uitvoerbaarheid. Kanttekening is dat vergoedingen voor maatschappelijke diensten buiten de maximering vallen, omdat het in dat geval gaat
om vergoeding voor de geleverde dienst.
Aanpassing Nationale Strategie GMO groenten en fruit
Na uitvoerig overleg met alle betrokken partijen is in 2016 een nieuwe
Nationale Strategie vastgesteld die de kaders biedt voor de uitvoering van
de GMO groenten en fruit in Nederland. Bij de vaststelling was duidelijk
dat de keuzes in de nieuwe Nationale Strategie een veranderopgave
inhouden die forse inspanningen van belanghebbenden vraagt
(Kamerstuk 31 532, nr. 161). Helaas bleek het moeilijk te zijn deze
inspanningen te kunnen doen.
De producentenorganisaties in de groenten- en fruitsector hebben
aangegeven dat zij bij de uitvoering van de Strategie tegen zaken
aanlopen waardoor de GMO voor hen onaantrekkelijk wordt. Mijn
ministerie heeft daarom de afgelopen maanden in overleg met het
GMO-expertise centrum (GEC) van Dutch Produce Association (DPA), de
belangenbehartiger van producentenorganisaties in de groenten- en
fruitsector, geprobeerd om tot een beter werkbare invulling van de
Nationale Strategie te komen.
Ik kan uw Kamer melden dat dit overleg tot goede resultaten heeft geleid.
Een van de grootste struikelblokken voor het indienen van een operationeel programma was de zogenaamde vernieuwingseis. Deze is nu
nader uitgewerkt en gepreciseerd. Ook is meer duidelijkheid verschaft
over de structuur waaraan het operationeel programma moet voldoen en
waarbinnen de vernieuwende projecten moeten worden opgehangen. Ten
slotte komt een aantal uitgaven alsnog in aanmerking voor steun.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1098

5

DPA heeft waardering uitgesproken voor de inspanningen die zijn verricht.
Met de aanpassingen van de Nationale Strategie zal het voor producentenorganisaties makkelijker zijn om operationele programma’s in te
dienen en wordt deelname aan de GMO aantrekkelijker. Desondanks
voorziet DPA dat niet alle partijen langer deel zullen nemen aan de
regeling als gevolg van de Europese erkenningseisen. Deze zouden niet
goed meer passen bij de organisatie en structuur van een aantal grote
producentenorganisaties. Voor andere, kleinere producentenorganisaties
blijft de GMO-regeling nog wel interessant.
Mocht een producentenorganisatie besluiten om niet langer aan de GMO
deel te nemen, dan respecteer ik dat besluit. In het kader van de
discussies over de toekomst van het GLB na 2020 kan worden bezien of
aanpassing van de erkenningseisen wenselijk dan wel mogelijk is. Ik hoop
evenwel dat er dit jaar ook nieuwe operationele programma’s zullen
worden ingediend. Daartoe is het GEC op het hart gedrukt de achterban
goed te informeren.
Met dit verslag heb ik invulling gegeven aan mijn toezegging naar
aanleiding van vragen van de leden Geurts en Weverling tijdens het
Algemeen Overleg Landbouw- en Visserijraad van 24 januari jl. om te
bezien hoe de GMO-regeling kan worden verbeterd en u, zodra daar
duidelijkheid over is, daarover te informeren (Kamerstuk 21 501–32, nr.
1092).
Afhandeling motie Bisschop levering gegevens voor teeltonderzoeken
Naar aanleiding van de motie Bisschop c.s. (Kamerstuk 34 775 XIII, nr. 41)
hebben ondernemers voortaan bij de gecombineerde opgave de
mogelijkheid om de brancheorganisatie Akkerbouw te machtigen toegang
te krijgen tot hun areaalgegevens. De Brancheorganisatie heeft hierop
verheugd gereageerd.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 21 501-32, nr. 1098

6