Nederlands Fonds voor de Film

Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Aan de Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
Mw. M.van Bijsterveldt-Vliegenthart
Postbus 16375
2500 BD Den Haag
Ministerie van CCW
E-doc Nr.
Dotum Reg

^n Luijkenstraat 2
m r iCMAmsterdam

1 5 APR 2010

Directie

Amsterdam, 14-4-2010
Onze referentie: 2010919/MB

ƒ:020 57076 89

Ter behandeling aan:
:info@filmfonds.nl
/ UAdvies aan/'alcUüning-de§r bewindspersoon
D Advies aan/atdooning door lid MT-OCW

Betreft: toekomstverkenning Publieke omr

t: 020 5707676

www.filmfonds.nl

jBTAtdoening op ;J rectieniveau
D Ter kennisneming
Afdoening voor;

Geachte mevrouw Van Bijsterveldt,
Graag reageer ik op het verzoek van oud-minister Plasterk bij te dragen aan de
toekomstverkenning voor de landelijke publieke omroep aan de hand van het
consultatiedocument.
Vraag la
De overheid schept reeds alle ruimte voor commerciële media, maar zoals u aangeeft
zijn deze dusdanig marktgericht dat verscheidenheid en kwaliteit onder druk staan.
Het blijft dan ook verstandig om commerciële media vanuit de overheid enige kaders
mee te geven, zoals de verplichting bij de verdeling van etherfrequenties om ieder
uur onafhankelijke nieuwsvoorziening te verzorgen. Of voor multimedia bedrijven om
een nieuwsredactie voor televisie en internet te hebben. Dat RTL een sterke
onafhankelijke nieuws- en Haagse redactie heeft, is niet alleen van het grootste
belang om een bepaald deel van de Nederlandse bevolking te bereiken, maar ook
voor een gezonde democratie. Het is te prijzen dat RTL deze investering doet daar een
onafhankelijke nieuwsredactie zeer hoge investeringen met zich meebrengt en geen
opbrengsten genereert. Een situatie zoals in Italië waarbij alle media in een hand
liggen en onafhankelijkheid en diversiteit onder druk staan, blijft ons hopelijk
bespaard.
De investeringen van Net5 en RTL in Nederlands drama zijn van groot belang voor een
gezond en uitdagend film-en dramabeleid. Wellicht dat er voor dergelijke
cultuuruitingen enige kaders gegeven kunnen worden. Extra middelen om kwaliteit
en verscheidenheid bij commerciële media mogelijk te maken zijn lastig te
verwezenlijken. Publieke media kunnen hiervoor een beroep doen op CoBO Fonds en
Mediafonds, maar de herkomst van die middelen zijn van overheidswege specifiek
voor de publieke omroep gereserveerd. Bovendien staan deze al onder druk omdat
de vraag groter is dan het aanbod. Commerciële media zouden een grotere

Nederlands Fonds voor de Film

verantwoordelijkheid moeten krijgen door verplicht te worden een deel van hun
inkomsten te oormerken voor kwaliteitsprogrammering.
Vraag 1 b
Een systeem van omroepverenigingen biedt wellicht pluriformiteit en
vertegenwoordigt onder het huidige systeem van gidsen en leden wellicht nog een
deel van de Nederlandse bevolking, maar de wereld is niet langer verzuild en
verandert snel.
Zoals u zelf aangeeft, is de coördinatie problematisch. Het huidige systeem is zowel
gericht op een onafhankelijke positie van een enorm aantal omroepverenigingen als
op centrale afstemming en coördinatie door de Nederlandse Publieke Omroep. Dat
staat op gespannen voet met elkaar. Omroepverenigingen zijn voortdurend met
elkaar en de NPO in conflict over de programmering en middelen. Er zijn talloze
overlegorganen, maar voor omroepverenigingen en NPO biedt het huidige systeem
onvoldoende voordeel om krachten te bundelen en samen te werken.
Omroepverenigingen dienen zich te profileren en hun financiering is gebaseerd op
het feit of hun programma's wel of niet geplaatst worden. De NPO, gericht op betere
afstemming en samenwerking, heeft echter beperkte macht om hierin te sturen.
Omroepverenigingen hebben namelijk recht op minimaal 75% van hun financiering,
kortom programma's 'moeten' geplaatst worden. Kwaliteit en verscheidenheid staan
daarbij onder druk. De omroepverenigingen bepalen daarnaast de inhoud, waardoor
het bouwen aan een goede programmering voor de lange termijn door de NPO
uitermate lastig blijft. Het aantal nieuwe toetreders groeit, dus de herverdeling van
middelen en programma's zal alleen maar zorgen dat de situatie verslechtert.
Het systeem is tevens kostenverhogend. De forse bezuinigingen van de afgelopen
jaren op de publieke omroep zijn met name ten koste van programma's en de
programmamakers gegaan, terwijl het streven was om te snijden in bureaucratie en
overhead. Enkele uitzonderingen daargelaten, is de kwaliteit en verscheidenheid van
programma's achteruit gegaan. Gekozen wordt voor vaste formats en goedkopere
programmaformules om kosten te besparen. Culturele producties zoals
documentaires, klassieke muziek en (arthouse) films met een lager publieksbereik
staan budgettair onder grote druk en worden verschoven naar de middaguren of de
late avond waardoor hun positie verslechtert. Dit tot grote frustratie van
programmamakers en de culturele sector. De druk op programmabudgetten is fors
toegenomen terwijl, de omroepverenigingen nog even groot zijn. Dat is slechts ten
dele aan de omroepverenigingen toe te rekenen omdat de regelgeving en
bureaucratie ook zijn toegenomen. Met de komst van nieuwe toetreders tot het
bestel zal dit toenemen, want ieder krijgt een eigen directie, ondersteunende
afdelingen en faciliteiten, die binnen bestaande (programma)middelen bekostigd
moeten worden.
In onze optiek is dit een onhoudbare situatie, is een grondige herziening van het
bestel noodzakelijk en zal er een duidelijke keuze gemaakt moeten worden. Het is
noodzakelijk dat het bestel verregaand wordt gecentraliseerd en werkt met
duidelijke prestatieafspraken. De pluriformiteit kan daarbij nog steeds gegarandeerd
worden. Bijvoorbeeld in de vorm van specifieke programma-afdelingen, waarbij de

Nederlands Fonds voorde Film

overhead, ondersteuning en bedrijfsvoering gecentraliseerd worden. Fusies zoals die
van de NPS, Teleac/NOT en RVU zijn een begin. Omroepbrede kerntaken op gebied van
kunst & cultuur, kwalitatief hoogstaand drama en film in het bijzonder, zou net als
eerder bij programma-aankoop gecentraliseerd moeten worden om efficiënt en
slagvaardig te zijn.
Vraag 2a:
Het publiek zal in overwegende mate nog steeds verrast en geholpen willen worden
in haar mediagebruik. Een heldere basisprogrammering via bestaande media
gecombineerd met een goede zoekstructuur en toegang tot programma-archieven
blijft dus essentieel. Het publiek zal echter in belangrijke mate zelf haar keuzes
bepalen op de momenten datzeactief wil zijn, zoals jongeren nu de computer
gebruiken. Daarnaast zul je als media-aanbieder, naast je hoofdprogrammering
maatwerk moeten leveren voor het individu of een doelgroep.
Door digitaal mediagebruik of bezoek aan andere podia (festivals,
internetcommunities, abonnementen e.d.) zijn die individuen en groepen steeds
beter te achterhalen en te bereiken. Google en I-tunes zorgen er nu al voor dat de
zoekfunctie zich aanpast op het computergebruik en de smaak van de individuele
gebruiker. Hetzelfde zal gebeuren met mensen, die een voorkeur voor bepaalde
onderwerpen, acteurs, genres en dergelijke hebben. Je kunt hen specifiek in beeld of
geluid, bewust en onbewust, doorverwijzen naar andere media of programma's op
het moment dat de gebruiker dat wil.
Vraag 2b:
Bundeling op hoofdniveau in combinatie met een individuele aanpak zou voor de
publieke media betekenen dat ze herkenbaar en een duidelijk ankerpunt blijven en
toch mee kunnen gaan in hun tijd door maatwerk te leveren.
Vraag 3a:
Een verplichte doorgifte van publiek programma-aanbod is cruciaal om de
Nederlandse bevolking in aanraking te brengen met een divers, evenwichtig,
kwalitatief hoogstaand en innovatief en onafhankelijk programma-aanbod. Die
verplichting zullen distributeurs in welke vorm graag dragen als deze van hoge
kwaliteit blijft en ook innovatief van aard is. Het fenomeen themakanalen zoals nu
ingericht door de publieke omroep is achterhaald en zal in haar huidige
carrouselvorm weer (moeten) verdwijnen. Het digitaal openbaar maken van de
archieven en digitaal verbinden van aan elkaar gerelateerd programma-aanbod wordt
mogelijk en is ook cruciaal om de individuele gebruiker zo optimaal mogelijk te
bedienen en te binden aan de publieke omroep. Themakanalen worden daarmee
overbodig; het gebruiksprofiel van de individuele gebruiker maakt het mogelijk om
specifieke programmering aan te prijzen of voor te schotelen. Daar hebben
distributeurs zoals kabelaars geld voor over, want een dergelijk breed en sterk pakket
kunnen commerciële partijen, die zich primair op specifieke doelgroepen richten,
nooit bieden. Die middelen zou de publieke omroep moeten aanwenden voor een
rechtvaardiger verdeling onder daadwerkelijk rechthebbenden. Collectieve
rechtenorganisaties hanteren nu ondoorzichtige vergoedingenstructuren waarbij er
grote verschillen zijn tussen de diverse makers, terwijl digitaal gebruik exact
inzichtelijk kan maken hoeveel personen er naar een bepaald programma(fragment)

Nederlands Fonds voor de Film

gekeken of geluisterd hebben. Dat betekent een evenwichtiger verdeling van alle
beschikbare vergoedingen onder rechthebbenden. De publieke omroep kan op haar
beurt distributeurs alle in opdracht van de omroep gemaakte nieuwe en oude
programmering, volledig digitaal aanbieden. Het zou een eind maken aan de
jarenlange moeizame relatie tussen omroepen, producenten en makers op
rechtengebied en door iedereen gewenste standaardisering van contracten en
afspraken mogelijk maken.
Ten aanzien van aangekocht buitenlands product of producties die primair gericht
zijn op de markt, zoals Nederlandse speelfilms met een minimale omroepinbreng, zal
de publieke omroep restricties aan moeten brengen. Het digitaal beschikbaar stellen
en houden van dergelijk materiaal buiten de reeds gebruikelijke (free TV) vertoningen
zal na bepaalde licentieperioden moeten leiden naar betaling per gebruik of via een
pluspakket. Ook hier zullen distributeurs, buitenlandse producenten of andere
marktpartijen graag aan mee werken. Mogelijk dat ze zelfs willen betalen voor de
beschikbare publieke digitale infrastructuur en crosspromotiemogelijkheden om hun
producties met andere programmering te verbinden.
Vraag 3b:
Een verplichte doorgifte van de bestaande open radio- en televisie kanalen met
onderliggende digitale infrastructuur zoals aansluiting bij Uitzendinggemist blijft
cruciaal. Niet alleen voor kabelaars maar voor alle distributeurs van digitaal
programma-aanbod.
Daarnaast dienen producenten, omroepen en makers verplicht samen te werken bij
een model dat staat voor een rechtvaardiger verdeling van rechtenvergoedingen voor
de doorgifte van publieke programma's. Voor alle helderheid komt deze vergoeding
bovenop de reguliere honorering voor hun geleverde prestaties. Makers en
producenten van (publieke) omroepproducties kunnen zich vervolgens niet meer
verzetten tegen het digitale gebruik van hun werk; het gaat immers om uit publieke
middelen betaalde producties die voor het publiek vrij toegankelijk moeten zijn. Voor
programma-aanbod waar restricties aan verbonden blijven, omdat deze in het
buitenland zijn aangekocht of omdat deze primair voor de markt geproduceerd zijn,
zal een standaard minimum rechtenpakket opgesteld kunnen worden. Dat zou de
overheid onder andere middels convenanten kunnen doen afdwingen. In dit kader
zou ook een hernieuwd convenant tussen Filmfonds-producenten-publieke omroep
ten aanzien van speelfilms gesloten moeten worden waarbij ook de omvang (aantal
speelfilms) opnieuw bekeken kan worden. (De huidige afspraken zijn gebaseerd op 18
speelfilms, terwijl de industrie in omvang is toegenomen en er jaarlijks gemiddeld 3235 speelfilms worden gemaakt. Een aantal van 24 films in samenwerking met de
publieke omroepen past bij deze omvang.)
Vraag 4a:
De regie dient daadwerkelijk bij de centrale organisatie, de Nederlandse Publieke
Omroep te liggen. De NPO dient eindverantwoordelijk te zijn voor de programmering
op korte en lange termijn en verdeelt de financiële middelen. Daarbij past niet langer
een minimale afnamegarantie voor omroepverenigingen. De NPO dient zich om te
vormen van een zware organisatie met talloze verbindende taken en
verantwoordelijkheden tot een sturende organisatie met expertise op het gebied van

Nederlands Fonds voor de Film

SBB
programmering, innovatie, productie en distributie. Het taxeren van inhoud,
begrotingen, financiering en plaatsing is daarbij cruciaal. Deze nieuwe organisatie
dient die expertise ook op macro niveau te hebben; collectieve afspraken op gebied
van film, drama en documentaire, distributeurs, producenten en commerciële
omroepen.
Stichtingen met een specifieke taakopdracht als de NOS, NPS, Teleac/NOT en RVU
dienen volledig te fuseren tot een nieuwe organisatie. Zij verzorgen de onafhankelijke
en kwalitatief hoogstaande nieuwsvoorziening en achtergronden bij het nieuws, en
de cruciale basisprogrammering op gebied van kunst & cultuur, geschiedenis, jeugd
en educatie. Alle brede programmering zou dan afgestoten moeten worden richting
de andere spelers: omroepverenigingen en producenten.
Omroepverenigingen hebben een enorme expertise en kunnen door hun bijzondere
status wellicht wel een basisvergoeding krijgen om hun overhead- en basis
redactiekosten te dekken, maar dienen verder te opereren als productiehuizen.
Omroepverenigingen zouden al hun beheerslasten kunnen drukken door eerder als
programmaredacties te opereren, ledere omroepvereniging heeft dan een
hoofdredacteur met kleine staf, die als gesprekspartner voor de NPO dient. Daarnaast
kunnen onafhankelijke producenten direct, dus zonder tussenkomst van plannen
indienen bij de NPO. De NPO selecteert de beste plannen volgens strakke en heldere
prestatieafspraken met de overheid.
Vraag 4b:
De Publieke Omroep kan zo slagvaardiger, efficiënter en kwalitatief beter worden. De
afgelopen jaren is de discussie over en binnen de publieke omroep niet meer gevoerd
over de inhoud maar over het systeem en machtsposities. Dat moet veranderen. De
inhoud van programma's dient weer voorop te staan en programmamakers moeten
direct toegang krijgen tot de beslissingmakers. Innovatie en diversiteit ontstaan bij
programmamakers, die de ruimte en het vertrouwen krijgen. Een volledig centrale
organisatie naar BBC model is een alternatief, maar daarbij moet er op gelet worden
dat dit ook averechts kan werken en leiden tot een groot bureaucratisch systeem.
Vraag 5:
De samenwerking met derden is cruciaal. De opmerkingen die gemaakt worden zijn
terecht, de kansen en gevaren talrijk. Wij juichen de initiatieven op dit gebied zeer
toe. De overheid, de NPO en het Commissariaat voor de Media zouden duidelijk de
kaders kunnen aangeven en moeten accepteren dat de grenzen soms opgezocht
zullen worden. De huidige realiteit is echter zo dat het vertrouwen niet aan
omroepen en producenten gegeven wordt. De regels zijn versoepeld, maar een brede
klacht vanuit Hilversum is dat de controlezucht en bureaucratie toeneemt. Dat iedere
nevenactiviteit getoetst en voorgelegd dient te worden, ook al waren deze vroeger al
gebruikelijk en overduidelijk onschuldig zoals festivalvertoning. Door duidelijke
grenzen te stellen, maar ook vrijheden te accepteren stimuleert de overheid de
samenwerking. In een beperkt geval zal het verkeerd uitpakken, maar daar kan het
Commissariaat voor de Media dan ook optreden.

Nederlands Fonds voorde Film

Vraag 6:
In tegenstelling tot sommige andere Europese landen mag Nederland zich gelukkig
prijzen en hebben we nog een levendige en onafhankelijke journalistiek zowel bij
publieke als commerciële media. Journaal, NOVA, RTL Nieuws, BNR Radio en kranten
laten zich niet zo zeer leiden door regels, maar staan eerder onder financiële druk en
moeten keuzes maken. Daarbij speelt ook mee om de eerste te zijn of in ieder geval
daar te zijn waar de collega's ook zijn, in sommige gevallen zelfs marktwerking. Hoor
en wederhoor, gedegen research en onderzoekjournalistiek schieten daar soms bij in.
Daar zou de overheid voor moeten waken. Het zou dus eerder moeten gaan om een
diepte-investering, het beperken van actualiteitenrubrieken bij de publieke omroep
en vermindering van regels om onderling krachten te kunnen bundelen. Waarom
zouden NRC (krant), NOVA (TV) en Argos (radio) geen gezamenlijke research kunnen
doen? Wel is van belang dat de overheid kijkt naar de prestatiegegevens want die
kunnen breed worden toegepast; is een talkshow kunst & cultuur, een soap drama en
een reportage een documentaire?
Zoals u schrijft zijn de keuzes die gemaakt moeten worden over de publieke omroep
aan een volgend kabinet. Wij nemen graag deel aan de discussie die hier ongetwijfeld
breed over zal worden gevoerd.

Doreen Boonekamp
Bestuurder/directeur Nederlands Fonds voor de Film