Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

21 501-33

Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie

Nr. 803

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 1 mei 2020
De vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat heeft een aantal
vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Economische
Zaken en Klimaat over de brief van 7 april 2020 over de geannoteerde
agenda informele Energieraad (videoconference) op 28 april 2020
(Kamerstuk 21 501-33, nr. 802), over de brief van 19 december 2020 over
het verslag van de Energieraad op 4 december 2019 (Kamerstuk
21 501-33, nr. 794) en over de brief van 28 november 2019 over de
antwoorden op vragen commissie over o.a. de geannoteerde agenda
Energieraad op 4 december 2019 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 789).
De vragen en opmerkingen zijn op 17 april 2020 aan de Minister van
Economische Zaken en Klimaat voorgelegd. Bij brief van 22 april 2020 zijn
de vragen beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Diks
De adjunct-griffier van de commissie,
Kruithof

kst-21501-33-803
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

1

Inhoudsopgave
I
II

blz.

Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Antwoord/Reactie van de Minister

2
7

I Vragen en opmerkingen vanuit de fracties
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en hebben nog enkele vragen voorafgaand aan de raad.
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister of er bekeken wordt welke
positieve invloed de gevolgen van de landelijke maatregelen tegen het
coronavirus hebben op de klimaatdoelstellingen. Deze leden vragen of de
beperking van de CO2-uitstoot die nu behaald wordt gevolgen heeft voor
het tot de coronacrisis geldende beleid. Zij vragen of andere landen hun
klimaatbeleid gedeeltelijk aanpassen door maatregelen die genomen
worden tegen het coronavirus en een onbedoelde positieve invloed
hebben op de klimaatdoelstellingen.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de coronacrisis betekent voor de
plannen rondom de Europese Green Deal. Deze leden vragen of de
Europese Green Deal wordt bijgesteld indien de CO2-uitstoot daalt. Deelt
de Minister de mening van deze leden dat de Europese Unie (EU) zich
primair moet richten op het bestrijden van het coronavirus en het
mitigeren van de economische gevolgen die corona met zich meebrengt?
Is de Minister met deze leden van mening dat de «COVID-19 recovery
strategy» voornamelijk moet zien op werkgelegenheid en snel economisch herstel?
Zij vragen hoe het vervolgtraject eruitziet voor de Europese Green Deal.
De juridische dienst van het Europees parlement heeft met betrekking tot
de Europese Klimaatwet geoordeeld dat de bevoegdheid voor de
Europese Commissie om door middel van gedelegeerde handelingen een
traject tussen 2030 en 2050 voor emissiereductie vast te stellen in strijd is
met het Europees recht. Welke gevolgen heeft deze conclusie voor de
Europese Klimaatwet? Hoe wordt dit oordeel meegenomen?
De leden van de VVD-fractie vragen welke risico’s er zijn voor het leveren
van energie op de langere termijn als gevolg van de corona crisis.
De leden van de VVD-fractie zijn ten aanzien van de Integrale Nationale
Energie- en Klimaatplannen (INEK’s) benieuwd in hoeverre de diverse
landen op schema lopen voor de gemaakte doelstellingen. Deze leden
vragen of er vertraging wordt verwacht met de analyse van de diverse
INEK’s, aangezien nog niet alle INEK’s binnen zijn.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de informele Energieraad (videoconferentie) op
28 april 2020 en willen de Minister nog enkele vragen voorleggen.
De leden van de CDA-fractie lezen dat het niet uit te sluiten valt dat het
Kroatisch voorzitterschap de informele energieraad besluit te annuleren.
Zij constateren tevens dat de voor november geplande klimaattop in
Glasgow (COP26) is uitgesteld tot 2021. Deze leden vragen de Minister
inzicht te geven in hoe het tijdspad voor Europees overleg op het gebied

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

2

van klimaat en energie in de komende maanden eruit zal zien in deze
tijden van de coronacrisis, hoe Europese voorbereidingen voor de COP26
zullen verlopen en wanneer in 2021 de COP26 naar verwachting plaats zal
vinden. Deze leden denken dat klimaatbeleid bij kan dragen aan de
wederopbouw na de coronacrisis. Waterstof kan daarbij een bindende rol
spelen in de EU, zo denken zij. Deelt de Minister deze opvatting? Is de
Minister bereid duidelijker aan te geven wat de Nederlandse opstelling is?
De leden van de CDA-fractie merken op dat het kabinet onderzoekt welke
invloed de gevolgen van de COVID-19 uitbraak hebben op het klimaat- en
energiebeleid en op welke manier de herstelmaatregelen de vergroening
van de economie kunnen bevorderen en andersom. Deze leden vragen de
Minister inzichtelijk te maken welke herstelmaatregelen de Minister op het
oog heeft om de vergroening van de Nederlandse economie bevorderen
die tegelijkertijd bijdragen aan het economisch herstel. Denkt de Minister
daarbij aan samenwerking langs de lijnen van het nationale klimaatakkoord of acht de Minister het nodig andere partijen te betrekken bij het
ontwerpen van de herstelmaatregelen?
Ook in Europees verband wordt door het Europees parlement aandacht
gevraagd voor het belang van vergroening van de economie na de
coronacrisis. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe het staat
met het Sustainable Europe Investment Plan (SEIP) van de voorzitter van
de Europese Commissie, Von der Leyen. In hoeverre speelt dit plan
daarbij een rol en wat betekent dat voor de Nederlandse herstelmaatregelen?
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de informele Energieraad op 28 april 2020.
Deze leden zien in deze tijden van crisis nadrukkelijk het belang van goede
Europese samenwerking om sterker en groener uit deze crisis te komen.
Zij hebben nog enkele vragen.
De leden van de D66-fractie zijn gerustgesteld dat er in Nederland en naar
verwachting ook in de gehele EU geen risico’s worden verwacht voor de
leveringszekerheid. Deze leden zien wel een risico dat de al bestaande
krapte op het Nederlandse elektriciteitsnet verergert door de mogelijk
verhoogde vraag en aanbod aan elektriciteit. Zij zien nu al dat datacenters
en zonnepanelen niet kunnen worden aangesloten, terwijl juist nu, in deze
tijden van thuiswerken en «social distancing», de noodzaak hoog is dat
het licht aanblijft en internettoepassingen de vraag aan kunnen. Deze
leden vragen de Minister of in andere landen deze problemen ook worden
ervaren en vragen de Minister hoe hierop samengewerkt kan worden.
Tevens vragen zij hoe Europees wordt gewaarborgd dat internationale
netwerken blijven leveren.
De leden van de D66-fractie hebben met enthousiasme kennisgenomen
van de brief die de Minister met zijn collega’s heeft gestuurd met daarin
een pleidooi voor de inzet van een «green recovery». Deze leden vragen
waar de Minister kansen ziet in het economisch herstelpakket om de
groene keuze aantrekkelijk te houden voor de industrie en huishoudens.
Zij zien dat de economische gevolgen van corona de investeringsruimte
van bedrijven beperkt. Deze leden willen dat de groene keuze blijft lonen
en vragen hoe de Minister nationaal en in internationaal perspectief de
bedrijven hierin gaat ondersteunen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

3

De leden van de D66-fractie hebben met verbazing gelezen dat vijf
lidstaten hun INEK’s nog niet hebben ingeleverd, waaronder Frankrijk en
Duitsland. Gezien het belang van de Frans-Duitse as als motor voor
politieke besluitvorming in Europa en als motor achter de energietransitie,
vinden deze leden het opvallend dat juist deze twee grote landen hun
plannen nog niet voor de coronacrisis gereed hebben gemaakt. Zij vragen
de Minister in hoeverre de afwezigheid van deze plannen het lastiger
maakt om het groene herstel uit te voeren.
De leden van de D66-fractie nemen waar dat een aantal onderdelen van
de Green Deal vertraagd worden. Vanuit het Europees parlement en de
Eurocommissaris Timmermans wordt aangedrongen op een groen
herstel. Hoe valt de vertraging van de Green Deal te rijmen met deze
oproepen, volgens de Minister? Deze leden vragen de Minister wat het
kabinet in Europees verband onderneemt zodat het groene herstel
daadwerkelijk plaatsvindt. Op welke wijze zet de Minister zich in zodat
eventuele vertraging in wetgeving en besluitvorming niet het groene
herstel belemmert?
De leden van de D66-fractie hechten grote waarde aan het belang van de
haalbaarheid van klimaatneutraliteit in 2050. Deze leden zijn van mening
dat daar scherpe ijkmomenten voor nodig zijn: een ambitieus Europees
klimaatdoel van 55% CO2-reductie in 2030 en een klimaatdoel voor 2040
zijn daarvoor cruciaal. Mede gezien de signalen die zij ontvangen van de
industrie, die voorspelt dat na 2030 betaalbare duurzame technologische
ontwikkelingen beschikbaar komen en bevorderd dienen te worden. Deze
leden vragen of de Minister bereid is om het belang van de 55% doelstelling in 2030 te benadrukken tijdens de informele Energieraad.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie zijn positief over de signalen die erop
wijzen dat er veel draagvlak is voor een groen herstel. Zo is er de Green
Recovery Alliance en de gezamenlijke brief1 van EU-ministers die ook
ondertekend is door de Minister. Hoe ziet het Europese speelveld er op dit
gebied uit? Zijn er ook tegenkrachten? Op welke wijze kan een groen
herstel worden vormgegeven volgens de Minister?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met teleurstelling uit de
media2 vernomen dat onderdelen van de Green Deal vertraagd worden
uitgevoerd. Kan de Minister deze berichtgeving bevestigen? Deelt de
Minister deze zorgen? Is de Minister bereid om aan te dringen op het
zoveel mogelijk volgens planning uitvoeren van de Green Deal?
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich zorgen over de gevolgen
van de coronacrisis op het Europese systeem voor emissiehandel
(EU-ETS). Hoe langer de crisis duurt, hoe groter de gevolgen zullen zijn
voor EU-ETS. De Market Stability Reserve kan dit deels opvangen, maar
hier zitten grenzen aan. En dat terwijl er juist meer dan ooit een stevige
prijs nodig hebben om investeringen de juiste richting in te duwen. Hoe
kijkt de Minister tegen deze ontwikkelingen aan? Is de Minister het met
deze leden eens dat er een minimum CO2-prijs moet gelden en is de
Minister bereid zich hiervoor in te spannen? Is de Minister het met deze
leden eens dat door deze ontwikkelingen het nog duidelijker is geworden
1

2

https://www.climatechangenews.com/2020/04/09/european-green-deal-must-central-resilientrecovery-covid-19/
https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/leaked-full-list-of-delayedeuropean-green-deal-initiatives/
?utm_content=1587021519&utm_medium=eaEnergyEU&utm_source=twitter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

4

dat het noodzakelijk is om de uitstootrechten van de Hemwegcentrale en
eventuele andere gesloten kolencentrales geschrapt moeten worden?
De leden van de GroenLinks-fractie hebben in het verslag van de
Energieraad van 4 december 2019 gelezen dat de Raad het voornemen
uitsprak om actiever energiediplomatie te beoefenen. Heeft dit geleid tot
een concrete(re) strategie ter bevordering van energiediplomatie? Zo ja,
hoe ziet deze eruit? Zo nee, is de Minister bereid dit voornemen opnieuw
te agenderen zodat dit actief wordt vormgegeven en uitgevoerd?
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de Energieraad en hebben nog enkele vragen.
De leden van de SP-fractie lezen dat de Minister zich geen zorgen maakt
over de leveringszekerheid van energie in Nederland ten gevolge van
COVID-19. Kan de Minister aangeven hoe hij verwacht dat dit voor andere
lidstaten geldt? Met welke scenario’s houdt de Minister rekening. Welke
gevolgen dit zou hebben voor de gaswinning in Groningen?
De leden van de SP-fractie lezen ook dat netbeheerders bereid zijn
afsluitingen wegens betalingsachterstanden (nog) niet uit te voeren. Deze
leden zijn blij met deze solidariteit. Zij zouden graag zien dat de overheid
in deze de verantwoordelijkheid zou nemen. De energiearmoede is al fiks
in ons land, die neemt nu alleen maar sneller toe. Wie houdt in de gaten
dat de netbeheerders dit ook echt niet doen? Is de Minister bereid
netbeheerders te verbieden huishoudens af te sluiten wegens betalingsachterstanden?
De leden van de SP-fractie maken zich grote zorgen over de gevolgen van
de coronacrisis op de energietransitie. De maatregelen voor deze crisis
leiden tot flink schonere lucht. Naast de coronacrisis heeft de wereld
natuurlijk ook nog de opwarming van de aarde tegen te gaan. De
coronamaatregelen bewijzen dat waar een wil is, een weg is. Naast het
onderzoek welke invloed de gevolgen van de coronacrisis op het klimaaten energiebeleid heeft, vragen deze leden goed om onderzoek te doen
naar welke grote maatregelen getroffen zouden kunnen worden om
sneller de doelen van Parijs te behalen. Zij denken dat dit goed aansluit bij
genoemde «green recovery». Is de Minister daartoe bereid? Hoe gaat de
Minister dat dan vormgeven?
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de stukken en hebben daarover nog enkele kritische vragen en opmerkingen.
De wereld gaat momenteel door meerdere crises tegelijk. De leden van de
Partij voor de Dieren-fractie wijzen, naast de coronacrisis, op de onverminderde urgentie om de klimaatcrisis en biodiversiteitscrisis aan te
pakken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

5

Deze leden deden daartoe ook al diverse voorstellen, bijvoorbeeld over
het koppelen van strenge voorwaarden aan mogelijke extra financiële
injecties in specifieke bedrijven of sectoren.3 4 5 6 7 8 Veel vragen die door
deze leden over dit onderwerp werden gesteld moeten (op het moment
van schrijven) nog beantwoord worden door het kabinet.9 10 11 12
De Minister zette ondertussen zijn handtekening onder een ogenschijnlijk
ambitieuze brief met enkele van zijn Europese collega’s. Daarin doet de
Minister enkele belangrijke constateringen, zoals dat we het ons niet
kunnen veroorloven om de klimaatcrisis en biodiversiteitscrisis uit het oog
te verliezen en dat snel handelen essentieel is, mede omdat de kosten van
niets doen nog vele malen hoger zullen uitpakken.13 De leden van de Partij
voor de Dieren-fractie zijn blij dat de Minister dit nu ook erkent.
Ondanks deze mooie woorden, zien deze leden in de praktijk echter dat de
Minister diverse klimaatmaatregelen heeft uitgesteld. Het extra pakket
maatregelen voor het Urgenda-doel is bijvoorbeeld vertraagd en de
publicatie van de CO2-taks werd uitgesteld. Erkent de Minister dat
dergelijk uitstel niet in lijn is met de strekking van zijn ambitieuze brief op
het internationale toneel? Zo nee, waarom niet?
De Minister en zijn Europese collega’s schrijven onder andere dat «we
should withstand the temptations of short-term solutions in response to
the present crisis that risk locking the EU in a fossil fuel economy for
decades to come.» De leden van de Partij voor de Dieren-fractie ondersteunen dit uitgangspunt, maar merken op dat dit kabinet vooralsnog
weinig vaart lijkt te maken met het daadwerkelijk losbreken uit het fossiele
economische systeem. Kan de Minister toelichten waaruit blijkt dat dit
kabinet bezig is het genoemde uitganspunt in de praktijk te brengen? Hoe
beschouwt deze Minister bijvoorbeeld de mogelijke financiële steun voor
de fossiele luchtvaartsector? Erkent de Minister dat, als het zo ver komt,
daar dan strenge voorwaarden bij moeten worden gesteld om de
luchtvaartsector weer binnen de grenzen van de planeet te krijgen? Zo
nee, waarom niet?
De Minister en zijn Europese collega’s schrijven dat ze een sterk politiek
signaal willen afgeven door het goede voorbeeld te geven en hard te
blijven werken aan de bescherming en het herstel van de biodiversiteit,
het realiseren van klimaatneutraliteit en de uitvoering van het Parijsakkoord. De leden van de Partij van de Dieren-fractie vragen waaruit blijkt
dat dit niet enkel bij mooie woorden blijft. Kan de Minister toelichten
welke extra inspanningen het Nederlandse kabinet precies gaat leveren?
Waar blijven de beloofde extra inspanningen om het Urgenda-doel met
zekerheid te halen? Hoe gaat de Minister de enorme financiële middelen
die nu vrijkomen inzetten en voorzien van strenge voorwaarden die

3

https://www.partijvoordedieren.nl/nieuws/pak-coronacrisis-klimaatcrisis-en-biodiversiteitscrisistegelijk-aan
4
https://www.partijvoordedieren.nl/bijdragen/bijdrage-van-raan-aan-debat-over-economischesteunmaatregelen-als-gevolg-van-corona-crisis
5
https://www.partijvoordedieren.nl/bijdragen/bijdrage-van-raan-over-het-noodpakket-banen-eneconomie
6
Kamerstuk 35 430, nr. 17
7
Kamerstuk 35 430, nr. 19
8
Kamerstuk 21 501–07, nr. 1678
9
2020Z06622
10
2020Z06537
11
2020Z06294
12
https://www.partijvoordedieren.nl/bijdragen/inbreng-pvdd-bij-so-klimaat-en-energie
13
https://www.climatechangenews.com/2020/04/09/european-green-deal-must-central-resilientrecovery-covid-19/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

6

bijdragen aan het zo snel mogelijk oplossen van de klimaatcrisis en
biodiversiteitscrisis?
De leden van de Partij van de Dieren-fractie vragen of de Minister al meer
informatie kan verschaffen over de uitgestelde VN-klimaattop (COP26) in
Glasgow. Wat is de laatste stand van zaken omtrent het op alternatieve
wijze vastleggen van belangrijke stappen in de internationale klimaatagenda? Gaat de Minister zich opwerpen als internationale leider door in
eigen land het goede voorbeeld te geven en met extra klimaatinspanningen te komen? Zo nee, waarom niet?
De leden van de Partij van de Dieren-fractie vragen wat de Minister al kan
vertellen over het aangekondigde onderzoek van de invloed van de
COVID-19-uitbraak op het klimaat- en energiebeleid en op welke manier
de herstelmaatregelen de vergroening van de economie kunnen bevorderen en andersom. Wat kan de Minister al vertellen over de gang van
zaken in Europa voor wat betreft zijn voornemen om de Europese Green
Deal en het Europese herstelplan inzake de coronacrisis te integreren?
Deze leden vragen of de Minister erkent dat juist door de Europese Green
Deal te presenteren als «a new growth strategy», een belangrijk onderdeel
van het probleem in stand wordt gehouden. Immers, het najagen van
economische groei – zonder rekenschap te geven van de grenzen van
onze planeet – heeft ons juist in de klimaatcrisis en biodiversiteitscrisis
gestort. Erkent de Minister dat? Zo nee, waarom niet? Erkent de Minister
dat ook de COVID-19 uitbraak haar oorsprong vindt in onze roekeloze
omgang met de natuur? Zo nee, waarom niet?
II Antwoord/Reactie van de Minister
Vragen en opmerkingen van de leden van de VVD-fractie
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda en hebben nog enkele vragen voorafgaand aan de raad.
Vraag 1
De leden van de VVD-fractie vragen de Minister of er bekeken wordt welke
positieve invloed de gevolgen van de landelijke maatregelen tegen het
coronavirus hebben op de klimaatdoelstellingen.
Momenteel wordt ambtelijk verkend wat het effect is (van de gevolgen)
van de COVID-19 uitbraak op het klimaat- en energiebeleid en op welke
manier eventuele herstelmaatregelen de vergroening van de economie
kunnen bevorderen. Het streven is om de Tweede Kamer hierover voor de
zomer nader te informeren.
Vraag 2
Deze leden vragen of de beperking van de CO2-uitstoot die nu behaald
wordt gevolgen heeft voor het tot de coronacrisis geldende beleid. Zij
vragen of andere landen hun klimaatbeleid gedeeltelijk aanpassen door
maatregelen die genomen worden tegen het coronavirus en een
onbedoelde positieve invloed hebben op de klimaatdoelstellingen.
Het is evident dat de uitbraak van het coronavirus en de getroffen
maatregelen impact zullen hebben op de mondiale, Europese en
Nederlandse economie en de ontwikkeling van de CO2-uitstoot in 2020.
Het effect daarvan is nu nog moeilijk te voorspellen. Dat geldt voor
maatregelen in Nederland maar ook voor de maatregelen die andere
landen nemen. Het is echter niet aannemelijk dat corona nog van (grote)
invloed is op de CO2-uitstoot in 2021 en de jaren daarna, wanneer de 25%

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

7

emissiereductie uit het Urgenda-vonnis respectievelijk 49% emissiereductie uit het Klimaatakkoord ook nog steeds moet worden gerealiseerd.
Er kan naar de huidige inzichten dan ook niet gekapitaliseerd worden op
een uitstootvermindering als gevolg van de coronacrisis, zeker niet voor
2021 en de jaren daarna.
Vraag 3
De leden van de VVD-fractie vragen wat de coronacrisis betekent voor de
plannen rondom de Europese Green Deal. Deze leden vragen of de
Europese Green Deal wordt bijgesteld indien de CO2-uitstoot daalt.
Voorlopig ligt de Europese Commissie nog op koers bij de verdere
uitwerking van de plannen uit de Green Deal. De Commissie heeft
aangegeven de 2030-Impact Assessment als prioriteit te zien en deze,
conform recente planning, in september beoogt te presenteren. Het is nog
niet te voorspellen wat de effecten zullen zijn van de huidige, tijdelijke
daling in CO2-uitstoot, maar deze daling is in ieder geval niet structureel.
Ik ben wel van mening dat de effecten van de huidige crisis, waaronder
een eventuele daling in CO2-uitstoot, moeten worden meegenomen in de
analyse van de Commissie voor het 2030-Impact Assessment. Dit zodat
besluitvorming hieromtrent zo gedegen mogelijk kan plaatsvinden. De
doelen, te weten klimaatneutraliteit in 2050 en het nog op te hogen doel
voor 2030 zijn bepalend voor de uitvoering van de plannen van de Green
Deal. De crisis moet niet als mogelijkheid worden aangegrepen om onze
ambitie naar beneden te stellen.
Vraag 4
Deelt de Minister de mening van deze leden dat de Europese Unie (EU)
zich primair moet richten op het bestrijden van het coronavirus en het
mitigeren van de economische gevolgen die corona met zich meebrengt?
De onmiddellijke aandacht van het kabinet gaat natuurlijk uit naar de
bestrijding van het coronavirus. Bij het bestrijden van de economische
gevolgen daarvan, moeten de klimaat- en ecologische crisis niet uit het
oog worden verloren. De Europese Raad riep de Commissie derhalve
26 maart jl. op, om te komen met een economisch herstelplan waarin o.a.
de groene transitie wordt geïntegreerd. Voorts heb ik, samen met milieu
en klimaatministers van inmiddels 17 andere EU-lidstaten, een open brief
ondertekend waarin wordt opgeroepen het economisch herstel in de EU
vorm te geven in samenhang met de EU Green Deal en het European
Green Deal Investment Plan.14 Naar inzicht van het kabinet is een
eventuele economische impuls om de economie vlot te trekken na de
COVID-19 crisis deels te combineren met de impuls die al uitging van de
energietransitie.
Vraag 5
Is de Minister met deze leden van mening dat de «COVID-19 recovery
strategy» voornamelijk moet zien op werkgelegenheid en snel economisch herstel?
Het is van groot belang dat we inzetten op een duurzaam en toekomstbestendig verdienvermogen van de Nederlandse economie. Dit vraagt om
een herstelstrategie die zowel toeziet op economisch herstel als de
energietransitie. Verder wordt verwezen naar het antwoord op vraag 1 van
de VVD-fractie.

14

Open brief van 10 maart jl. https://www.permanentrepresentations.nl/documents/publications/
2020/04/10/make-eu%E2%80%99s-recovery-a-green-deal

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

8

Vraag 6
Zij vragen hoe het vervolgtraject eruitziet voor de Europese Green Deal.
De Europese Commissie ligt voorlopig nog op koers bij de verdere
uitwerking van de plannen uit de Green Deal. De Europese Commissie
heeft aangegeven de 2030-Impact Assessment als prioriteit te zien en
deze, conform recente planning, in september beoogt te presenteren.
Ontegenzeggelijk loopt de behandeling van sommige Green Deal
voorstellen wel vertraging op.
Ik vind het van belang dat we nu acties ondernemen om de economische
problemen die voortvloeien uit de coronacrisis aan te pakken. De
maatregelen die gericht zijn op het economische herstel wil ik zo veel
mogelijk samen laten vallen met maatregelen die ons helpen met het
oplossen van het klimaatprobleem. Nu de juiste groene herstelmaatregelen nemen is economisch slim en zorgt ervoor dat we de economie
toekomstbestendig maken. Daarom heb ik – samen met inmiddels 14 (het
aantal is groeiende) andere EU lidstaten – een open brief ondertekend
waarin wordt opgeroepen het economisch herstel in de EU vorm te geven
in samenhang met de EU Green Deal en het European Green Deal
Investment Plan.
Vraag 7
De juridische dienst van het Europees parlement heeft met betrekking tot
de Europese Klimaatwet geoordeeld dat de bevoegdheid voor de
Europese Commissie om door middel van gedelegeerde handelingen een
traject tussen 2030 en 2050 voor emissiereductie vast te stellen in strijd is
met het Europees recht. Welke gevolgen heeft deze conclusie voor de
Europese Klimaatwet? Hoe wordt dit oordeel meegenomen?
Op 14 april jl. is uw Kamer geïnformeerd over de kabinetsinzet inzake de
Verordening Europese Klimaatwet. In het BNC-fiche wordt ook specifiek
ingegaan op het voorstel om juridische bevoegdheden aan de Commissie
te delegeren om op het niveau van de Unie een traject vast te stellen om
de klimaatneutraliteitdoelstelling voor 2050 tijdig te bereiken. Het kabinet
is van mening dat het vaststellen van het optimale traject tussen 2030 en
2050 een essentieel element van de voorgestelde wetgeving betreft en
daarom pleit het kabinet dat het traject tussen 2030 en 2050 niet via
gedelegeerde handelingen van de Commissie wordt vastgelegd. Het
kabinet heeft kennis genomen van de opiniebeoordeling van de juridische
dienst van het Europees parlement op dit punt. Vanwege de vertrouwelijke aard van juridische adviezen kan het kabinet niet ingaan op de inhoud
van het advies. Het advies geeft echter geen aanleiding om van de
conclusie in het BNC-fiche af te wijken.
Vraag 8
De leden van de VVD-fractie vragen welke risico’s er zijn voor het leveren
van energie op de langere termijn als gevolg van de corona crisis.
De leveringszekerheid op de lange termijn wordt gemonitord door TenneT.
Op dit moment wordt echter geen risico voor de leveringszekerheid van
energie verwacht ten gevolge van COVID-19. Dit geldt zowel voor de korte
als de lange termijn. Zoals ik u in de geannoteerde agenda heb gemeld
zouden er mogelijk problemen kunnen ontstaan in de energiesector die
een (in)direct gevolg zijn van COVID-19, bijvoorbeeld op het gebied van
het uitvallen van gespecialiseerd personeel, het stilvallen van de aanvoer
van kritieke componenten of het gebrek aan persoonlijk beschermingsmateriaal, noodzakelijk bij het uitvoeren van onderhoud en reparaties.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

9

Vraag 9
De leden van de VVD-fractie zijn ten aanzien van de Integrale Nationale
Energie- en Klimaatplannen (INEK’s) benieuwd in hoeverre de diverse
landen op schema lopen voor de gemaakte doelstellingen. Deze leden
vragen of er vertraging wordt verwacht met de analyse van de diverse
INEK’s, aangezien nog niet alle INEK’s binnen zijn.
Op dit moment is de Commissie bezig met het analyseren van de
ingediende INEKs. Vooralsnog houdt de Commissie vast aan het
publiceren van deze analyse in juni. Wel is het zo dat een aantal landen,
waaronder enkele grote lidstaten, hun definitieve INEK nog niet heeft
ingediend. Als deze INEKs niet voor juni beschikbaar zijn, zal de
Commissie de analyse naar verwachting afronden o.b.v. de concept-INEKs
en aannames voor die landen. De analyse van de concept-INEKs die vorig
jaar werd gemaakt, liet zien dat de Europese 2030-doelstellingen voor
broeikasgasreductie wel, en voor hernieuwbare energie en energieefficiëntie nog niet binnen bereik waren. Sindsdien heeft een aantal
lidstaten laten weten hun doelstellingen bij te stellen. Wat dit precies
betekent voor de doelstellingen zal hopelijk in juni duidelijk worden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de CDA-fractie
De leden van de CDA-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda voor de informele Energieraad (videoconferentie) op
28 april 2020 en willen de Minister nog enkele vragen voorleggen.
Vraag 1
De leden van de CDA-fractie lezen dat het niet uit te sluiten valt dat het
Kroatisch voorzitterschap de informele energieraad besluit te annuleren.
Zij constateren tevens dat de voor november geplande klimaattop in
Glasgow (COP26) is uitgesteld tot 2021. Deze leden vragen de Minister
inzicht te geven in hoe het tijdspad voor Europees overleg op het gebied
van klimaat en energie in de komende maanden eruit zal zien in deze
tijden van de coronacrisis, hoe Europese voorbereidingen voor de COP26
zullen verlopen en wanneer in 2021 de COP26 naar verwachting plaats zal
vinden.
Het huidige Kroatische EU-voorzitterschap en het inkomende Duitse
EU-voorzitterschap onderzoeken hoe ze zoveel mogelijk bijeenkomsten en
besluitvorming kunnen laten doorgaan. Dat geldt ook voor de voorbereiding op COP26. Dat zal ertoe leiden dat bijeenkomsten deels via
videoconferentie plaatsvinden en besluitvorming deels via schriftelijke
procedures, in lijn met de daarvoor geldende EU-regelgeving.
Inkomend COP26-voorzitter VK is op dit moment bezig om alle VN-partijen
te consulteren over een geschikt moment voor het organiseren van de
COP in 2021. Daarbij hanteert het VK een aantal randvoorwaarden. Zo
staat de gezondheid van de deelnemers en bewoners van de stad waar de
COP gehouden wordt, voorop. En alle landen moeten in staat zijn te
kunnen deelnemen. Er moet een goede locatie beschikbaar zijn met goede
transport- veiligheids- en andere voorzieningen. Er moet voldoende tijd
zijn om de COP te kunnen voorbereiden en de COP moet niet conflicteren
met andere grote internationale evenementen (Olympische Spelen, EK
voetbal, G7, G20, AVVN).
Het is op dit moment niet te voorspellen hoe lang de reisrestricties in
verband met COVID-19 nog zullen duren. Hierdoor en door de benodigde
voorbereidingstijd is het niet waarschijnlijk dat COP26 begin 2021 zal
plaatsvinden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

10

Vraag 2
Deze leden denken dat klimaatbeleid bij kan dragen aan de wederopbouw
na de coronacrisis. Waterstof kan daarbij een bindende rol spelen in de
EU, zo denken zij. Deelt de Minister deze opvatting? Is de Minister bereid
duidelijker aan te geven wat de Nederlandse opstelling is?
Voor het kabinet moet het Europees economisch herstel hand in hand met
de verdere implementatie van het klimaatbeleid gaan. Daarom zet
Nederland zich in om waterstof stevig in de green recovery strategie van
de EU te positioneren. Voor het kabinet is CO2 vrije waterstof een
onmisbare schakel in de transitie naar een duurzaam energiesysteem in
Europa. Voor de EC is de uitrol van groene waterstof een belangrijk
instrument om de concurrentiepositie van Europa ten opzichte van andere
werelddelen te versterken en kan, in de context van de huidige crisis, een
belangrijke bijdrage leveren aan het economisch herstel van de EU. Een
versnelde uitrol van groene waterstof kan een positief effect hebben op de
werkgelegenheid. Binnen dit kader steunt het kabinet de verschillende
initiatieven van de Europese Commissie om bestaande financieringsstromen te verduurzamen, en duurzame financieringsstromen te
vergroten. Het kabinet zal er daarnaast voor pleiten dat in de aankomende
strategie voor systeemintegratie aandacht wordt besteed aan dit thema.
Tevens zal het kabinet zich blijven inzetten om Nederlands industriële
partijen te faciliteren om mee te doen aan het proces van Important
Projects of Common European Interest op het gebied van waterstof. IPCEI
is een Europees instrument voor uitrol van projecten met grote
maatschappelijke waarde waarbij overheden meer steun kunnen geven
dan binnen de gebruikelijke kaders. Zoals in de Kabinetsvisie Waterstof is
aangegeven is het proces rond de vormgeving van de IPCEI waterstof nog
in ontwikkeling. Nederland is hier nauw bij betrokken. Verschillende
Nederlandse industriële partijen zijn op dit moment concrete voorstellen
aan het uitwerken. In verband hiermee is het kabinet voornemens om in
de tweede helft van 2020 een «open call» te organiseren om te inventariseren welke Nederlandse projecten (productie en vermarkting van groene
waterstof) substantieel kunnen bijdragen aan een schaalsprong en de
«green recovery» in Europees verband. Belangrijke voorwaarde in dit
proces is dat de projecten van strategisch belang voor de EU samen met
andere Europese lidstaten worden opgezet.
Vraag 3
De leden van de CDA-fractie merken op dat het kabinet onderzoekt welke
invloed de gevolgen van de COVID-19 uitbraak hebben op het klimaat- en
energiebeleid en op welke manier de herstelmaatregelen de vergroening
van de economie kunnen bevorderen en andersom. Deze leden vragen de
Minister inzichtelijk te maken welke herstelmaatregelen de Minister op het
oog heeft om de vergroening van de Nederlandse economie bevorderen
die tegelijkertijd bijdragen aan het economisch herstel. Denkt de Minister
daarbij aan samenwerking langs de lijnen van het nationale klimaatakkoord of acht de Minister het nodig andere partijen te betrekken bij het
ontwerpen van de herstelmaatregelen?
Het is nog te vroeg om inzichtelijk te maken welke eventuele nationale
herstelmaatregelen worden overwogen. Momenteel wordt ambtelijk
verkend wat het effect is (van de gevolgen) van de COVID-19 uitbraak op
het klimaat- en energiebeleid en op welke manier eventuele herstelmaatregelen de vergroening van de economie kunnen bevorderen. Het streven
is om de Tweede Kamer voor de zomer nader te informeren over dit
proces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

11

Wel zie ik dat de Green Deal veel aanknopingspunten biedt. Ik zie daarom
graag dat ook de Europese Industriestrategie en het actieplan voor
circulaire economie voortvarend worden opgepakt, ter bevordering van
het duurzame concurrentievermogen van de industrie. Essentieel hiervoor
is het accelereren en het ondersteunen van innovatie en de doorontwikkeling van systeemintegratie en andere emissie reducerende technologieën, waaronder waterstof, CO2-opslag en hergebruik (CCUS) en
chemische recycling. Daarnaast zijn infrastructuurprojecten voor energie,
data, mensen en goederen essentieel voor goed en veerkrachtig herstel
en een concurrerend Europa. Belangrijk instrument daarbij is goede
toegang tot diverse publieke en private financieringsmogelijkheden, onder
ander voor investeringen die bijdragen aan de transitie van de industrie
richting klimaatneutraliteit.
Vraag 4
Ook in Europees verband wordt door het Europees parlement aandacht
gevraagd voor het belang van vergroening van de economie na de
coronacrisis. De leden van de CDA-fractie vragen de Minister hoe het staat
met het Sustainable Europe Investment Plan (SEIP) van de voorzitter van
de Europese Commissie, Von der Leyen. In hoeverre speelt dit plan
daarbij een rol en wat betekent dat voor de Nederlandse herstelmaatregelen?
De Commissie heeft op 14 januari 2020 het European Green Deal
Investment Plan (EGDIP), ook wel bekend als het Sustainable Europe
Investment Plan (SEIP), gepresenteerd. De Commissie komt eind april met
een voorstel voor een herstelfonds. Dit zal het primaire instrument zijn
van Europa dat gericht is op economisch herstel, waar vergroening van de
economie een belang onderdeel van is. Tegelijkertijd zullen ook de
initiatieven onder het MFK en het EGDIP een belangrijk bijdrage leveren in
de transitie naar een klimaatneutrale economie.
Het kabinet is in het algemeen voorstander van een grote rol van het
European Green Deal Investment Plan bij het economisch herstel na de
crisis, om zo duurzame investeringen binnen de EU te stimuleren.
Daarnaast blijft het kabinet voorstander van een sterke reflectie van
klimaat binnen het MFK (ten minste 25% klimaatgerelateerde uitgaven en
gehele MFK in lijn met Parijs). Voorts verkent het kabinet welke invloed de
gevolgen van de COVID-19 uitbraak hebben op het klimaat- en energiebeleid en op welke manier eventuele nationale herstelmaatregelen de
vergroening van de economie kunnen bevorderen. Het streven is om de
Tweede Kamer hierover voor de zomer nader te informeren.
Vragen en opmerkingen van de leden van de D66-fractie
De leden van de D66-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
geannoteerde agenda voor de informele Energieraad op 28 april 2020.
Deze leden zien in deze tijden van crisis nadrukkelijk het belang van goede
Europese samenwerking om sterker en groener uit deze crisis te komen.
Zij hebben nog enkele vragen.
Vraag 1
De leden van de D66-fractie zijn gerustgesteld dat er in Nederland en naar
verwachting ook in de gehele EU geen risico’s worden verwacht voor de
leveringszekerheid. Deze leden zien wel een risico dat de al bestaande
krapte op het Nederlandse elektriciteitsnet verergert door de mogelijk
verhoogde vraag en aanbod aan elektriciteit. Zij zien nu al dat datacenters
en zonnepanelen niet kunnen worden aangesloten, terwijl juist nu, in deze
tijden van thuiswerken en «social distancing», de noodzaak hoog is dat
het licht aanblijft en internettoepassingen de vraag aan kunnen. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

12

leden vragen de Minister of in andere landen deze problemen ook worden
ervaren en vragen de Minister hoe hierop samengewerkt kan worden.
In mijn vervolgbrief op de problemen rond de netcapaciteit zal ik ingaan
op de situatie in Duitsland, België en de Scandinavische landen en de
aanpak die deze landen hebben. In deze brief geef ik een toelichting op de
nationale maatregelen op dit dossier. Deze brief hoop ik voor de zomer
aan de Kamer te sturen.
Vraag 2
Tevens vragen zij hoe Europees wordt gewaarborgd dat internationale
netwerken blijven leveren.
Er vindt zeer geregeld uitwisseling van informatie plaats op Europees
niveau over de leveringszekerheid van energie, zowel via ministeries als
via netbeheerders. Op dit moment is geen risico voor de continuïteit van
levering via internationale netwerken voorzien.
Vraag 3
De leden van de D66-fractie hebben met enthousiasme kennisgenomen
van de brief die de Minister met zijn collega’s heeft gestuurd met daarin
een pleidooi voor de inzet van een «green recovery». Deze leden vragen
waar de Minister kansen ziet in het economisch herstelpakket om de
groene keuze aantrekkelijk te houden voor de industrie en huishoudens.
Ik vind het van belang dat we nu acties ondernemen om de economische
problemen die voortvloeien uit de coronacrisis aan te pakken. De
maatregelen die gericht zijn op het economische herstel wil ik zo veel
mogelijk samen laten vallen met maatregelen die ons helpen met het
oplossen van het klimaatprobleem. Daarom heb ik recentelijk – samen
met inmiddels 17 andere lidstaten – de betreffende open brief gestuurd
om het economisch herstel en Green Deal integraal vorm te geven. De
Green Deal biedt veel aanknopingspunten voor zowel industrie als
huishoudens.
Vraag 4
Zij zien dat de economische gevolgen van corona de investeringsruimte
van bedrijven beperkt. Deze leden willen dat de groene keuze blijft lonen
en vragen hoe de Minister nationaal en in internationaal perspectief de
bedrijven hierin gaat ondersteunen.
Ik vind het van belang dat we nu acties ondernemen om de economische
problemen die voortvloeien uit de coronacrisis aan te pakken in
samenhang met de Green Deal en het European Green Deal Investment
Plan. Daarom heb ik, samen met milieu en klimaatministers van inmiddels
17 andere EU-lidstaten, een open brief ondertekend waarin wordt
opgeroepen het economisch herstel in de EU vorm te geven in
samenhang met de EU Green Deal en het European Green Deal
Investment Plan. Het kabinet is voorstander van een grote rol van het
European Green Deal Investment Plan bij het economisch herstel na de
crisis, om zo duurzame investeringen binnen de EU te stimuleren.
Daarnaast blijft het kabinet voorstander van een sterke reflectie van
klimaat binnen het toekomstige Meerjarig Financieel Kader, waarbij
minimaal 25% aan klimaat en de resterende middelen Paris proof dienen
te zijn. Ook blijf ik inzetten op de uitvoering van het recent gepubliceerde
actieplan voor de industrie, waarbij CO2-reductie via innovatie, ontwikkeling van waterstof, CCS een belangrijke rol vervult.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

13

Het kabinet is voorstander van een grote rol van het European Green Deal
Investment Plan bij het economisch herstel na de crisis, om zo duurzame
investeringen binnen de EU te stimuleren. Daarnaast blijft het kabinet
voorstander van een sterke reflectie van klimaat binnen het toekomstige
Meerjarig Financieel Kader, waarbij minimaal 25% aan klimaat en de
resterende middelen Paris proof dienen te zijn. Ook blijf ik inzetten op de
uitvoering van het recent gepubliceerde actieplan voor de industrie,
waarbij CO2-reductie via innovatie, ontwikkeling van waterstof, CCS een
belangrijke rol vervult.
Vraag 5
De leden van de D66-fractie hebben met verbazing gelezen dat vijf
lidstaten hun INEK’s nog niet hebben ingeleverd, waaronder Frankrijk en
Duitsland. Gezien het belang van de Frans-Duitse as als motor voor
politieke besluitvorming in Europa en als motor achter de energietransitie,
vinden deze leden het opvallend dat juist deze twee grote landen hun
plannen nog niet voor de coronacrisis gereed hebben gemaakt. Zij vragen
de Minister in hoeverre de afwezigheid van deze plannen het lastiger
maakt om het groene herstel uit te voeren.
Zowel mijn collega in Duitsland als in Frankrijk hebben de brief over een
«Green Recovery» medeondertekend. Dit laat zien dat ook zij gecommitteerd zijn aan een groen herstel, en hier de kansen van in zien. Het is
teleurstellend dat een aantal landen hun definitieve INEK nog niet
conform de termijnen zoals vastgelegd in de Verordening Governance van
de Energie-Unie heeft ingediend. Ik kan u ondertussen melden dat
Frankrijk haar definitieve INEK bij de Commissie heeft ingediend. De
INEKs maken het mogelijk om op inzichtelijke wijze te monitoren of wij als
Unie nog op het juiste pad zitten richting 2030. Dat een aantal lidstaten
nog geen INEK heeft ingediend, betekent niet zozeer dat het groen herstel
lastiger is uit te voeren, wel dat het voor de Commissie lastiger wordt om
vast te stellen of op basis van nationaal beleid de Europese doelstellingen
binnen bereik zijn. Voor landen die nog geen definitieve INEK hebben
ingediend, zal de Commissie uitgaan van het concept-INEK. Of deze
lidstaten bij de invulling van hun INEKs de nieuwste ontwikkelingen van
de coronacrisis hebben kunnen of zullen meenemen, is (nog) niet bekend.
Vraag 6
De leden van de D66-fractie nemen waar dat een aantal onderdelen van
de Green Deal vertraagd worden. Vanuit het Europees parlement en de
Eurocommissaris Timmermans wordt aangedrongen op een groen
herstel. Hoe valt de vertraging van de Green Deal te rijmen met deze
oproepen, volgens de Minister?
De Europese Commissie ligt voorlopig nog op koers bij de verdere
uitwerking van de plannen uit de Green Deal. De Commissie heeft
aangegeven de 2030-Impact Assessment als prioriteit te zien en deze,
conform recente planning, in september beoogt te presenteren.
Ontegenzeggelijk loopt de behandeling van de Green Deal voorstellen wel
vertraging op.
Ik vind het van belang dat we nu acties ondernemen om de economische
problemen die voortvloeien uit de coronacrisis aan te pakken. De
maatregelen die gericht zijn op het economische herstel wil ik juist zo veel
mogelijk samen laten vallen met maatregelen die ons helpen met het
oplossen van het klimaatprobleem. Nu de juiste groene herstelmaatregelen nemen is economisch slim en zorgt ervoor dat we de economie
toekomstbestendig maken. Daarom heb ik, samen met milieu en
klimaatministers van inmiddels 17 andere EU-lidstaten, een open brief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

14

ondertekend waarin wordt opgeroepen het economisch herstel in de EU
vorm te geven in samenhang met de EU Green Deal en het European
Green Deal Investment Plan.
Vraag 7
Deze leden vragen de Minister wat het kabinet in Europees verband
onderneemt zodat het groene herstel daadwerkelijk plaatsvindt. Op welke
wijze zet de Minister zich in zodat eventuele vertraging in wetgeving en
besluitvorming niet het groene herstel belemmert?
Allereerst is het van belang dat we het economisch herstel van de
coronacrisis combineren met beleid dat ons helpt om klimaatneutraal te
worden. Daarvoor heb ik bovengenoemde open brief, waarbij inmiddels
17 lidstaten zijn aangesloten verstuurd. De Europese Commissie is nu
bezig om zich te oriënteren welke herstelmaatregelen in de EU, ook
gerelateerd aan een groen herstel, genomen kunnen worden. Naar
verwachting zal de Europese Commissie haar ideeën hiervoor eind deze
maand presenteren. Mijn inzet is om te kiezen voor een groen herstel,
waarbij de financiële stimulans niet alleen de economie weer op gang
brengt, maar ook dat dit op een duurzame, groene manier gebeurt. Verder
vind ik het van belang dat de Europese Commissie haar Impact
Assessment voor de ophoging van het 2030-doel tijdig uitbrengt, zodat we
voor het eind van dit jaar hierover een besluit kunnen nemen. Door dit
jaar hierover te besluiten wordt vertraging zo veel mogelijk voorkomen,
aangezien dit doel bepalend is voor het ontwerp van verdergaande
klimaatwetgeving die voor volgend jaar op de planning staat.
Vraag 8
De leden van de D66-fractie hechten grote waarde aan het belang van de
haalbaarheid van klimaatneutraliteit in 2050. Deze leden zijn van mening
dat daar scherpe ijkmomenten voor nodig zijn: een ambitieus Europees
klimaatdoel van 55% CO2-reductie in 2030 en een klimaatdoel voor 2040
zijn daarvoor cruciaal. Mede gezien de signalen die zij ontvangen van de
industrie, die voorspelt dat na 2030 betaalbare duurzame technologische
ontwikkelingen beschikbaar komen en bevorderd dienen te worden. Deze
leden vragen of de Minister bereid is om het belang van de 55% doelstelling in 2030 te benadrukken tijdens de informele Energieraad.
Zoals bekend zet het kabinet in op het verhogen van de EU-emissiereductiedoelstelling voor 2030 naar 55%. Daarbij trekt Nederland
gezamenlijk op met andere landen in de zogenaamde kopgroep.
Nederland zal ook tijdens de informele Energieraad aandacht vragen voor
het belang van het verhogen van deze doelstelling naar 55%. Voor een
gefundeerde discussie over het ophogen van het 2030-doel is het tijdig
beschikbaar komen van het Impact Assessment van de Europese
Commissie essentieel.
Vragen en opmerkingen van de leden van de GroenLinks-fractie
Vraag 1
De leden van de GroenLinks-fractie zijn positief over de signalen die erop
wijzen dat er veel draagvlak is voor een groen herstel. Zo is er de Green
Recovery Alliance en de gezamenlijke brief15 van EU-ministers die ook
ondertekend is door de Minister. Hoe ziet het Europese speelveld er op dit
gebied uit? Zijn er ook tegenkrachten? Op welke wijze kan een groen
herstel worden vormgegeven volgens de Minister?

15

https://www.climatechangenews.com/2020/04/09/european-green-deal-must-central-resilientrecovery-covid-19/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

15

De Europese Raad riep de Commissie 26 maart jl. op, om te komen met
een economisch herstelplan waarin o.a. de groene transitie wordt
geïntegreerd. Voorts heb ik, samen met milieu en klimaatministers van 14
(het aantal is groeiende) andere lidstaten, een open brief ondertekend
waarin wordt opgeroepen het economisch herstel in de EU vorm te geven
aan de hand van de EU Green Deal. Ik vind het van belang dat we nu
acties ondernemen om de economische problemen die voortvloeien uit
de coronacrisis aan te pakken. De maatregelen die gericht zijn op het
economische herstel wil ik zo veel mogelijk samen laten vallen met
maatregelen die ons helpen met het oplossen van het klimaatprobleem.
Nu de juiste groene herstelmaatregelen nemen is economisch slim en
zorgt ervoor dat we de economie toekomstbestendig maken.
Ik vind het van belang dat we nu acties ondernemen om de economische
problemen die voortvloeien uit de coronacrisis aan te pakken. De
maatregelen die gericht zijn op het economische herstel wil ik zo veel
mogelijk samen laten vallen met maatregelen die ons helpen met het
oplossen van het klimaatprobleem. Nu de juiste groene herstelmaatregelen nemen is economisch slim en zorgt ervoor dat we in de transitie
niet achterop raken.
Andere geluiden zijn te horen waarbij enkele Oost-Europese landen de
coronacrisis aangrijpen om voor afstel of vertraging van de Europese
Green Deal en de bijbehorende klimaatambities te pleiten.
Vraag 2
De leden van de GroenLinks-fractie hebben met teleurstelling uit de
media16 vernomen dat onderdelen van de Green Deal vertraagd worden
uitgevoerd. Kan de Minister deze berichtgeving bevestigen? Deelt de
Minister deze zorgen? Is de Minister bereid om aan te dringen op het
zoveel mogelijk volgens planning uitvoeren van de Green Deal?
De Europese Commissie ligt voorlopig nog op koers bij de verdere
uitwerking van de plannen uit de Green Deal. Daarbij heeft de Commissie
aangegeven de 2030-Impact Assessment als prioriteit te zien en deze,
conform recente planning, in september beoogt te presenteren.
Ontegenzeggelijk loopt behandeling van de Green Deal-voorstellen wel
vertraging op.
Ik vind het van belang dat we nu acties ondernemen om de economische
problemen die voortvloeien uit de coronacrisis aan te pakken. De
maatregelen die gericht zijn op het economische herstel wil ik juist zo veel
mogelijk samen laten vallen met maatregelen die ons helpen met het
oplossen van het klimaatprobleem. Nu de juiste groene herstelmaatregelen nemen is economisch verstandig en zorgt ervoor dat we in de
transitie niet achterop raken. Daarom heb ik, samen met milieu en
klimaatministers van inmiddels 17 andere EU-lidstaten, een open brief
ondertekend waarin wordt opgeroepen het economisch herstel in de EU
vorm te geven in samenhang met de EU Green Deal en het European
Green Deal Investment Plan.
Vraag 3
De leden van de GroenLinks-fractie maken zich zorgen over de gevolgen
van de coronacrisis op het Europese systeem voor emissiehandel
(EU-ETS). Hoe langer de crisis duurt, hoe groter de gevolgen zullen zijn
16

https://www.euractiv.com/section/energy-environment/news/leaked-full-list-of-delayedeuropean-green-deal-initiatives/
?utm_content=1587021519&utm_medium=eaEnergyEU&utm_source=twitter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

16

voor EU-ETS. De Market Stability Reserve kan dit deels opvangen, maar
hier zitten grenzen aan. En dat terwijl er juist meer dan ooit een stevige
prijs nodig hebben om investeringen de juiste richting in te duwen. Hoe
kijkt de Minister tegen deze ontwikkelingen aan?
De recente hervormingen van het EU ETS zorgen ervoor dat het EU ETS
beter bestand is tegen vraagschommelingen. De marktstabiliteitsreserve
neemt meer rechten uit de markt als naarmate het overaanbod toeneemt.
Het kabinet zet in het kader van de Green Deal onverminderd in op een
verdere versterking van het EU ETS. Onderdeel hiervan is onder andere
de aanscherping van het emissieplafond en een versterking van de
marktstabiliteitsreserve, die beiden leiden tot minder aanbod van
emissierechten op de veiling.
Vraag 4
Is de Minister het met deze leden eens dat er een minimum CO2-prijs
moet gelden en is de Minister bereid zich hiervoor in te spannen?
Het kabinet pleit in Europees verband voor een minimumprijs voor CO2.
Dit biedt de markt investeringszekerheid. De herziening van de
ETS-richtlijn is de gelegenheid om een minimumprijs voor CO2 in te
voeren.
Vraag 5
Is de Minister het met deze leden eens dat door deze ontwikkelingen het
nog duidelijker is geworden dat het noodzakelijk is om de uitstootrechten
van de Hemwegcentrale en eventuele andere gesloten kolencentrales
geschrapt moeten worden?
In het ETS-systeem is sinds vorig jaar een mechanisme in werking
getreden waarmee overtollige emissierechten, onder meer ten gevolge
van extra emissiebeperkende nationale maatregelen, stapsgewijs worden
weggenomen en vernietigd. Met de invoering van dit mechanisme (de
marktstabiliteitsreserve, MSR) en het vernietigen van rechten uit de MSR
leiden emissiebeperkende maatregelen, zoals een nationale ingreep
rondom de kolencentrales, niet automatisch tot een toename van emissies
op EU-niveau. Dit betekent ook dat vermeden emissies in Nederland door
sluiting van kolencentrales niet automatisch en direct leiden tot meer
emissies elders.
Vraag 6
De leden van de GroenLinks-fractie hebben in het verslag van de
Energieraad van 4 december 2019 gelezen dat de Raad het voornemen
uitsprak om actiever energiediplomatie te beoefenen. Heeft dit geleid tot
een concrete(re) strategie ter bevordering van energiediplomatie? Zo ja,
hoe ziet deze eruit? Zo nee, is de Minister bereid dit voornemen opnieuw
te agenderen zodat dit actief wordt vormgegeven en uitgevoerd?
De Europese Commissie heeft in haar presentatie op 4 december jl. over
externe energiebetrekkingen de intentie uitgesproken om diplomatie te
beoefenen op het energieterrein. Vervolgens heeft de Europese Commissie in de mededeling de Europese Green Deal aangegeven «groene
diplomatie» te ontwikkelen, waarbij de klemtoon zal liggen op het
overtuigen en ondersteunen van anderen om hun bijdrage te leveren aan
de totstandbrenging van duurzamere ontwikkelingen. Dit zal de
Commissie doen door het geven van een geloofwaardig voorbeeld en een
overeenkomstig optreden op het gebied van diplomatie en handels-,
ontwikkelings- en ander extern beleid. De Commissie en de hoge
vertegenwoordiger hebben aangegeven daarbij nauw samen te werken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

17

met de lidstaten, om zowel bilateraal als multilateraal alle diplomatieke
kanalen, met inbegrip van de Verenigde Naties, de G7, de G20, de
Wereldhandelsorganisatie en andere relevante internationale fora te
mobiliseren.
Zoals aangegeven in het BNC-fiche over de Europese Green Deal
(Kamerstuk 35 377, nr. 1), steunt het kabinet deze aangekondigde
diplomatieke inzet op het gebied van klimaat, milieu en energie. Dit
onderwerp staat niet op de agenda van de informele energieraad van
28 april 2020, maar Nederland zal actief het belang van bredere klimaat-en
energiediplomatie uitdragen tijdens contacten met de Europese
Commissie en andere lidstaten.
Vragen en opmerkingen van de leden van de SP-fractie
De leden van de SP-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda van de Energieraad en hebben nog enkele vragen.
Vraag 1
De leden van de SP-fractie lezen dat de Minister zich geen zorgen maakt
over de leveringszekerheid van energie in Nederland ten gevolge van
COVID-19. Kan de Minister aangeven hoe hij verwacht dat dit voor andere
lidstaten geldt?
Er vindt zeer geregeld contact plaats op Europees niveau over de
gevolgen van COVID-19 voor de energiesector en de leveringszekerheid,
zowel via ministeries als via netbeheerders en productiebedrijven. Op dit
moment wordt ook in andere lidstaten geen risico voor de leveringszekerheid van energie verwacht ten gevolge van COVID-19, op basis van de
laatste mededelingen. We houden uw Kamer op de hoogte van eventuele
wijzigingen hieromtrent.
Vraag 2
Met welke scenario’s houdt de Minister rekening. Welke gevolgen dit zou
hebben voor de gaswinning in Groningen?
Op dit moment onderzoekt het kabinet wat de gevolgen van de COVID-19
uitbraak zijn voor het klimaat- en energiebeleid en op welke manier de
herstelmaatregelen de vergroening van de economie kunnen bevorderen.
Wat mogelijk gevolgen kan hebben voor de gaswinning uit Groningen is
dat door de COVID-19 uitbraak de opbouwactiviteiten van L-gasinstallaties
in België, Duitsland en Frankrijk in meerdere of mindere mate vertraging
oplopen. Ik heb de Tweede Kamer daar reeds met een separate brief van
op de hoogte gesteld (brief van 8 april jl., Kamerstuk 33 529, nr. 742) en
daarbij toegezegd de Kamer nader te informeren zodra meer bekend is
over de eventuele gevolgen.
Vraag 3
De leden van de SP-fractie lezen ook dat netbeheerders bereid zijn
afsluitingen wegens betalingsachterstanden (nog) niet uit te voeren. Deze
leden zijn blij met deze solidariteit. Zij zouden graag zien dat de overheid
in deze de verantwoordelijkheid zou nemen. De energiearmoede is al fiks
in ons land, die neemt nu alleen maar sneller toe. Wie houdt in de gaten
dat de netbeheerders dit ook echt niet doen? Is de Minister bereid
netbeheerders te verbieden huishoudens af te sluiten wegens betalingsachterstanden?
Netbeheerders hebben aangegeven geen afsluitingen wegens betalingsachterstanden uit te voeren. Alleen in gevallen van fraude of misbruik kan
worden afgesloten. De energieleveranciers zullen bij betalingsproblemen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

18

met begrip voor de situatie in gesprek gaan om individuele afspraken te
maken. Hierbij kijken energieleveranciers altijd of het mogelijk is om
bijvoorbeeld tijdelijk de incassodatum of het maandbedrag aan te passen,
of een betalingsregeling op te zetten met desbetreffende afnemer. De
sector heeft deze maatregelen vrijwillig genomen en ik blijf hierover met
hen in overleg. Op dit moment heb ik geen signalen ontvangen dat extra
maatregelen met betrekking tot een verbod noodzakelijk zijn.
Het bestaande wettelijke kader dat is neergelegd in de Regeling afsluitbeleid voor kleinverbruikers van elektriciteit en gas voorziet in de
bescherming van afnemers. Zo worden afnemers die omwille van hun
gezondheid afhankelijk zijn van de levering van elektriciteit of gas en
afnemers die
in schuldhulpverlening zitten, in beginsel niet afgesloten. De Autoriteit
Consument en Markt is toezichthouder op deze voorgenoemde regeling.
Vraag 4
De leden van de SP-fractie maken zich grote zorgen over de gevolgen van
de coronacrisis op de energietransitie. De maatregelen voor deze crisis
leiden tot flink schonere lucht. Naast de coronacrisis heeft de wereld
natuurlijk ook nog de opwarming van de aarde tegen te gaan. De
coronamaatregelen bewijzen dat waar een wil is, een weg is. Naast het
onderzoek welke invloed de gevolgen van de coronacrisis op het klimaaten energiebeleid heeft, vragen deze leden goed om onderzoek te doen
naar welke grote maatregelen getroffen zouden kunnen worden om
sneller de doelen van Parijs te behalen. Zij denken dat dit goed aansluit bij
genoemde «green recovery». Is de Minister daartoe bereid? Hoe gaat de
Minister dat dan vormgeven?
In het kader van de ambtelijke verkenning welke gevolgen de coronacrisis
op het klimaat- en energiebeleid heeft, wordt ook onderzocht welke
maatregelen getroffen kunnen worden die bijdragen aan het economisch
herstel en eveneens helpen bij het oplossen van het klimaatprobleem.
Zoals ik hierboven heb toegelicht, trek ik in Europees verband reeds
samen op met inmiddels 17 Europese collega’s, die allen de noodzaak
voor een groen herstel benadrukken. Ook de Europese Commissie deelt
dit belang. Daarnaast organiseert het International Energy Agency op
24 april een bijeenkomst over economisch herstel en investeringen in
duurzame energie, waar Nederland aan zal deelnemen. Om internationaal
dit onderwerp hoog op de agenda te houden zet ik in op samenwerking
met gelijkgezinde landen en organisaties, die zich sterk maken voor een
groen economisch herstel.
Vragen en opmerkingen van de leden van de PvdD-fractie
De leden van de Partij voor de Dieren-fractie hebben kennisgenomen van
de stukken en hebben daarover nog enkele kritische vragen en opmerkingen.
De wereld gaat momenteel door meerdere crises tegelijk. De leden van de
Partij voor de Dieren-fractie wijzen, naast de coronacrisis, op de onverminderde urgentie om de klimaatcrisis en biodiversiteitscrisis aan te
pakken. Deze leden deden daartoe ook al diverse voorstellen, bijvoorbeeld
over het koppelen van strenge voorwaarden aan mogelijke extra
financiële injecties in specifieke bedrijven of sectoren. Veel vragen die
door deze leden over dit onderwerp werden gesteld moeten (op het
moment van schrijven) nog beantwoord worden door het kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

19

De Minister zette ondertussen zijn handtekening onder een ogenschijnlijk
ambitieuze brief met enkele van zijn Europese collega’s. Daarin doet de
Minister enkele belangrijke constateringen, zoals dat we het ons niet
kunnen veroorloven om de klimaatcrisis en biodiversiteitscrisis uit het oog
te verliezen en dat snel handelen essentieel is, mede omdat de kosten van
niets doen nog vele malen hoger zullen uitpakken.17 De leden van de Partij
voor de Dieren-fractie zijn blij dat de Minister dit nu ook erkent.
Vraag 1
Ondanks deze mooie woorden, zien deze leden in de praktijk echter dat de
Minister diverse klimaatmaatregelen heeft uitgesteld. Het extra pakket
maatregelen voor het Urgenda-doel is bijvoorbeeld vertraagd en de
publicatie van de CO2-taks werd uitgesteld. Erkent de Minister dat
dergelijk uitstel niet in lijn is met de strekking van zijn ambitieuze brief op
het internationale toneel? Zo nee, waarom niet?
Ik zie hier geen tegenstelling. Het kabinet werkt op dit moment aan een
pakket met aanvullende maatregelen om uitvoering te kunnen geven aan
het Urgenda-vonnis. Op dit moment bevindt Nederland zich echter, samen
met de rest van de wereld, als gevolg van het coronavirus in een
uitzonderlijke situatie. Hierin maken mensen zich in de eerste plaats
zorgen over hun gezondheid, hun inkomen en hun baan. Daarom wil het
kabinet extra zorgvuldigheid betrachten bij de besluitvorming over de
maatregelen die genomen zouden moeten worden voor de uitvoering van
het vonnis. Daar is iets meer tijd voor nodig. Uiteraard blijft het kabinet
gehouden aan uitvoering van het vonnis. Het kabinet verwacht de Kamer
op korte termijn te kunnen informeren over het aanvullende maatregelenpakket. Over de CO2-heffing industrie kan ik u meedelen dat de internetconsultatie vrijdag 24 april 2020 van start gaat. Het wetsvoorstel zal,
samen met het belastingplanpakket, op Prinsjesdag ingediend worden bij
de Tweede Kamer. De inwerkingtreding van de heffing is conform
Klimaatakkoord voorzien voor 1 januari 2021.
Vraag 2
De Minister en zijn Europese collega’s schrijven onder andere dat «we
should withstand the temptations of short-term solutions in response to
the present crisis that risk locking the EU in a fossil fuel economy for
decades to come.» De leden van de Partij voor de Dieren-fractie ondersteunen dit uitgangspunt, maar merken op dat dit kabinet vooralsnog
weinig vaart lijkt te maken met het daadwerkelijk losbreken uit het fossiele
economische systeem. Kan de Minister toelichten waaruit blijkt dat dit
kabinet bezig is het genoemde uitganspunt in de praktijk te brengen?
Zoals aangegeven in de betreffende brief zet ik in op een economisch
herstel uit de coronacrisis in samenhang met de Green Deal en het
Europees Green Deal Investment Plan. Hierdoor wordt ingezet op een
groeistrategie die de Europese Unie (EU) moet transformeren in een
klimaatneutrale unie.
Vraag 3
Hoe beschouwt deze Minister bijvoorbeeld de mogelijke financiële steun
voor de fossiele luchtvaartsector? Erkent de Minister dat, als het zo ver
komt, daar dan strenge voorwaarden bij moeten worden gesteld om de
luchtvaartsector weer binnen de grenzen van de planeet te krijgen? Zo
nee, waarom niet?

17

https://www.climatechangenews.com/2020/04/09/european-green-deal-must-central-resilientrecovery-covid-19/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

20

De verschillende maatregelen die op dit moment worden genomen
hebben mede als doel om de Nederlandse bereikbaarheid nu en na deze
crisis te borgen. Na deze crisis kan en moet de Nederlandse luchtvaart
dankzij de beste mogelijke bereikbaarheid van Nederland bijdragen aan
het economisch herstel. Uitgangspunt daarbij blijft een ambitieuze
stapsgewijze verduurzaming van de sector. Voor eventuele steun die
verleend wordt aan specifieke bedrijven kijkt het kabinet op dit moment
naar de uitvoering van de motie van het lid Nijboer (Kamerstuk 35 413,
nr. 4) die 25 maart jl. tijdens het Wetgevingsoverleg met de Minister van
Financiën naar aanleiding van het noodpakket is aangenomen (Kamerstukken 35 412, 35 413, 35 414 en 35 415, nr. 14). In deze motie wordt het
kabinet opgeroepen voorwaarden te verbinden aan steun aan specifieke
bedrijven. De Kamer wordt zo snel mogelijk over de uitvoering van deze
motie geïnformeerd.
Vraag 4
De Minister en zijn Europese collega’s schrijven dat ze een sterk politiek
signaal willen afgeven door het goede voorbeeld te geven en hard te
blijven werken aan de bescherming en het herstel van de biodiversiteit,
het realiseren van klimaatneutraliteit en de uitvoering van het Parijsakkoord. De leden van de Partij van de Dieren-fractie vragen waaruit blijkt
dat dit niet enkel bij mooie woorden blijft. Kan de Minister toelichten
welke extra inspanningen het Nederlandse kabinet precies gaat leveren?
Waar blijven de beloofde extra inspanningen om het Urgenda-doel met
zekerheid te halen?
Het kabinet werkt op dit moment aan een pakket met aanvullende
maatregelen om uitvoering te kunnen geven aan het Urgenda-vonnis. Op
dit moment bevindt Nederland zich echter, samen met de rest van de
wereld, als gevolg van het coronavirus in een uitzonderlijke situatie. Hierin
maken mensen zich in de eerste plaats zorgen over hun gezondheid, hun
inkomen en hun baan. Daarom wil het kabinet extra zorgvuldigheid
betrachten bij de besluitvorming over de maatregelen die genomen
zouden moeten worden voor de uitvoering van het vonnis. Daar is iets
meer tijd voor nodig. Uiteraard blijft het kabinet gehouden aan uitvoering
van het vonnis. Het kabinet verwacht de Kamer op korte termijn te kunnen
informeren over het aanvullende maatregelenpakket.
Vraag 5
Hoe gaat de Minister de enorme financiële middelen die nu vrijkomen
inzetten en voorzien van strenge voorwaarden die bijdragen aan het zo
snel mogelijk oplossen van de klimaatcrisis en biodiversiteitscrisis?
De Europese Raad riep de Commissie 26 maart jl. op, om te komen met
een economisch herstelplan waarin o.a. de groene transitie wordt
geïntegreerd. Voorts heb ik, samen met milieu en klimaatministers van 17
andere lidstaten, een open brief ondertekend waarin wordt opgeroepen
het economisch herstel in de EU vorm te geven aan de hand van de EU
Green Deal. In de uitwerking hiervan zal ik toezien op voorwaarden
waarbij economisch herstel in samenhang wordt aangepakt met oplossingen die het klimaat- en biodiversiteitsprobleem aanpakken.
Vraag 6
De leden van de Partij van de Dieren-fractie vragen of de Minister al meer
informatie kan verschaffen over de uitgestelde VN-klimaattop (COP26) in
Glasgow.
Inkomend COP26-voorzitter VK is op dit moment bezig om alle VN-partijen
te consulteren over een geschikt moment voor het organiseren van de
COP in 2021. Daarbij geldt een aantal randvoorwaarden. Zo moet onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

21

meer de gezondheid van de deelnemers en bewoners van de stad waar de
COP gehouden wordt, gewaarborgd worden. En alle landen moeten in
staat zijn te kunnen deelnemen. Ook moet een goede locatie beschikbaar
zijn met goede transport- veiligheids- en andere voorzieningen. Er moet
voldoende tijd zijn om de COP te kunnen voorbereiden en de COP moet
niet conflicteren met andere grote internationale evenementen
(Olympische Spelen, EK voetbal, G7, G20, AVVN).
Het is op dit moment niet te voorspellen hoe lang de reisrestricties in
verband met COVID-19 nog zullen duren. Hierdoor en door de benodigde
voorbereidingstijd is het niet waarschijnlijk dat COP26 begin 2021 zal
plaatsvinden.
Vraag 7
Wat is de laatste stand van zaken omtrent het op alternatieve wijze
vastleggen van belangrijke stappen in de internationale klimaatagenda?
Als u vraagt naar hoe de EU zich voorbereidt op de COP, dan is het
antwoord dat huidige EU voorzitter Kroatië en inkomend EU voorzitter
Duitsland onderzoeken hoe ze zoveel mogelijk bijeenkomsten en
besluitvorming kunnen laten doorgaan. Dat geldt ook voor de voorbereiding op COP26. Dat zal ertoe leiden dat bijeenkomsten deels via
videoconferentie plaats vinden en besluitvorming deels via schriftelijke
procedures, in lijn met de daarvoor geldende EU-regelgeving.
Voor het VN-proces is dat ingewikkelder. Om verschillende redenen (bv.
vanwege de vele tijdzones van de verschillende VN-leden) is videoconferentie geen geschikte manier om te vergaderen. Daarom wordt ter
voorbereiding op de COP gezocht naar de mogelijkheid fysieke bijeenkomsten te organiseren. En daarbij zullen gezondheidsprotocollen en
social distancing in acht moeten worden genomen. Voorlopig is de
voorbereidende intersessionele vergadering in Bonn van juni verplaatst
naar oktober, waarbij begin augustus opnieuw de afweging zal worden
gemaakt of het verantwoord is om dan een bijeenkomst te organiseren.
Vraag 8
Gaat de Minister zich opwerpen als internationale leider door in eigen
land het goede voorbeeld te geven en met extra klimaatinspanningen te
komen? Zo nee, waarom niet?
De coronacrisis en het economisch herstel vergt internationale samenwerking, in de eerste plaats binnen de EU. Daar steun ik samen met
andere lidstaten een aanpak waarbij economische herstel in samenhang
met de Green Deal en het European Green Deal Investment Plan wordt
vormgegeven.
De urgentie van de klimaatopgave is namelijk niet afgenomen door de
coronacrisis. Het kabinet werkt nog altijd hard aan het behalen van de
opgave van 49% CO2-reductie in 2030 ten opzichte van 1990. Hiervoor
worden via het Klimaatakkoord in alle sectoren maatregelen genomen.
Ook blijft het kabinet inzetten op verhoging van de EU-emissiereductiedoelstelling naar 55% in 2030. Dit sluit aan bij de mededeling van de
Europese Commissie dat de uitwerking van de Green Deal via het
2030-impact assessment gericht zal zijn op een ophoging van het EU
2030-doel naar 50 tot 55%. Intussen wordt ambtelijk verkend welke
invloed de gevolgen van de COVID-19 uitbraak hebben op het klimaat- en
energiebeleid en op welke manier eventuele herstelmaatregelen de
vergroening van de economie kunnen bevorderen. Het streven is de
Tweede Kamer hierover voor de zomer nader te informeren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

22

Vraag 9
De leden van de Partij van de Dieren-fractie vragen wat de Minister al kan
vertellen over het aangekondigde onderzoek van de invloed van de
COVID-19-uitbraak op het klimaat- en energiebeleid en op welke manier
de herstelmaatregelen de vergroening van de economie kunnen bevorderen en andersom.
Het is van groot belang dat we inzetten op een duurzaam en toekomstbestendig verdienvermogen van de Nederlandse economie. Dit vraagt om
een herstelstrategie die zowel toeziet op economisch herstel als de
energietransitie. Momenteel wordt ambtelijk verkend wat het effect is (van
de gevolgen) van de COVID-19 uitbraak op het klimaat- en energiebeleid.
Het streven is om de Tweede Kamer hierover voor de zomer nader te
informeren.
Vraag 10
Wat kan de Minister al vertellen over de gang van zaken in Europa voor
wat betreft zijn voornemen om de Europese Green Deal en het Europese
herstelplan inzake de coronacrisis te integreren?
Ik vind het van belang dat we nu acties ondernemen om de economische
problemen die voortvloeien uit de coronacrisis aan te pakken. De
maatregelen die gericht zijn op het economische herstel wil ik juist zo veel
mogelijk samen laten vallen met maatregelen die ons helpen met het
oplossen van het klimaatprobleem. Nu de juiste groene herstelmaatregelen nemen is economisch verstandig en zorgt ervoor dat we de
economie toekomstbestendig maken. Daarom heb ik, samen met milieu
en klimaatministers van inmiddels 14 (het aantal is groeiende) andere
EU-lidstaten, een open brief ondertekend waarin wordt opgeroepen het
economisch herstel in de EU vorm te geven in samenhang met de EU
Green Deal en het European Green Deal Investment Plan.
Vraag 11
Deze leden vragen of de Minister erkent dat juist door de Europese Green
Deal te presenteren als «a new growth strategy», een belangrijk onderdeel
van het probleem in stand wordt gehouden. Immers, het najagen van
economische groei – zonder rekenschap te geven van de grenzen van
onze planeet – heeft ons juist in de klimaatcrisis en biodiversiteitscrisis
gestort. Erkent de Minister dat? Zo nee, waarom niet?
Nee, dat erken ik niet. De kern van de Green Deal is juist dat de economie
van Europa op duurzame, klimaatneutrale wijze wordt ingericht, door
allerhande maatregelen op het gebied van energie, biodiversiteit, circulair
te integreren. Deze groeistrategie zorgt er dus voor dat we dit duurzaam
doen binnen de grenzen van wat kan, terwijl we competitief blijven.
Vraag 12
Erkent de Minister dat ook de COVID-19 uitbraak haar oorsprong vindt in
onze roekeloze omgang met de natuur? Zo nee, waarom niet?
Ik verwijs u graag naar de Kamerbrief over COVID-19 en dieren die
Minister Schouten mede namens Minister de Jonge op 21 april jl. aan uw
Kamer heeft doen toekomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 21 501-33, nr. 803

23