Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

25 883

Arbeidsomstandigheden

Nr. 411

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 30 maart 2021
In Nederland zijn er te veel mensen die te maken hebben met een
arbeidsongeval of beroepsziekte. Elk jaar overlijden 4.100 mensen als
gevolg van hun werk1. Om dit te veranderen moet de preventie op de
werkvloer verbeterd worden. Het is daarvoor van groot belang dat
werkgevers inzicht hebben in de arbeidsrisico’s en hiervoor passende
maatregelen treffen. Werkgevers zijn verplicht te beschikken over een
actuele Risico Inventarisatie en Evaluatie (RI&E) inclusief een bijbehorend
plan van aanpak. Opeenvolgende monitors over gezond en veilig werken
laten zien dat veel kleine bedrijven niet over een (actuele) RI&E beschikken
en dat van de bedrijven met een RI&E slechts een klein deel de belangrijkste risico’s heeft geïnventariseerd2.
In januari 2020 bent u geïnformeerd over het Meerjarenplan RI&E om de
naleving van de RI&E verplichting kwantitatief en kwalitatief te verbeteren.
Daarbij is toegezegd de Kamer jaarlijks te informeren over de voortgang
van de uitvoering. Via deze eerste voortgangsrapportage voldoe ik aan
deze toezegging.
Leeswijzer
De voortgangsrapportage vindt u in bijlage 1. In de rapportage is de
voortgang van de drie programmalijnen weergegeven: «Communicatie»,
«Toepassing» en «Toezicht en handhaving»3. In deze brief vindt u een
samenvatting van de rapportage en licht ik toe op welke wijze uitvoering
is gegeven aan verschillende moties van uw Kamer en de toezeggingen
1

In 2019 93.000 arbeidsongevallen waardoor werknemers ten minste vier dagen niet konden
werken (schatting TNO/CBS NEA) en 9.070 beroepsziekten (schatting Nederlands Centrum voor
Beroepsziekten gebaseerd op meldingen van bedrijfsartsen). In 2018 overleden 4.100 mensen
als gevolg van een beroepsziekte (schatting van het RIVM).
2
Inspectie SZW, Arbo in bedrijf 2018.
3
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

kst-25883-411
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 883, nr. 411

1

over de RI&E in de kabinetsreactie op het advies van de commissie
vergemakkelijking schadeafhandeling beroepsziekten (zgn. Commissie
Heerts)4.
Voortgang Meerjarenprogramma RI&E
Het programma bevindt zich op dit moment in de eerste fase van de
uitvoering. In deze fase ligt de focus op het verhogen van het aantal
bedrijven met een RI&E en het bevorderen dat werkgevers in staat zijn de
risico’s goed te inventariseren.
Als gevolg van de situatie rondom Covid-19 was het noodzakelijk
onderdelen van het programma aan te passen, waardoor het programma
enige vertraging heeft opgelopen. Desondanks is toch doorgezet met de
uitvoering van het programma, omdat met Covid-19 nog maar eens blijkt
hoe belangrijk een actuele RI&E is. De maatregelen om het coronavirus
onder controle te houden gelden immers ook op de werkplek en werksituaties zijn gewijzigd door bijvoorbeeld het thuiswerken.
In 2022 start de tweede fase, waarbij de focus ligt op het verhogen van de
kwaliteit van de RI&E door te bevorderen dat werkgevers de risico’s goed
beheersen met het treffen en uitvoeren van passende maatregelen.
Programmalijn 1 Communicatie
Een meerjarige campagne wordt uitgevoerd voor het verhogen van de
bekendheid van de RI&E-verplichting. Van de werkgevers die niet voldoen
aan de RI&E-plicht is ruim de helft niet op de hoogte van de wettelijke
verplichting. In de campagne worden werkgevers geïnformeerd over de
wettelijke verplichting en het «nut en de noodzaak» van een RI&E en
verwezen naar ondersteuning. Het ministerie informeert bedrijven via
radio, social media en publicaties in vakbladen. Daarnaast wordt
samengewerkt met partijen die belangrijke adviseurs zijn voor kleine
werkgevers, zoals financiële dienstverleners, Verbond van Verzekeraars en
Ondernemersplein. Tevens wordt waar mogelijk samengewerkt met de
sectorale sociale partners. Zo informeert het ministerie werkgevers onder
meer via publicaties in vakbladen van bijvoorbeeld brancheorganisaties.
In september 2020 is de campagne gestart tijdens de «Week van de RI&E»,
georganiseerd door het Steunpunt RI&E, met een talkshow als gezamenlijke kick-off. Stakeholders gingen met elkaar in gesprek over gezond en
veilig werken en de Staatssecretaris van SZW en de voorzitter van
MKB-Nederland lanceerden de «Route naar RI&E» (een nieuw digitaal
startpunt voor kleine werkgevers om een RI&E te maken). Zie verderop
onder programmalijn 2 «toepassing».
Op basis van de inzichten van een effectmeting wordt de campagne
aangescherpt en de komende jaren stapsgewijs voortgezet. Bij de
opvolging van de campagne is aandacht voor het belang van het
kwalitatief goed uitvoeren van de RI&E.
Programmalijn 2 Toepassing
Vorig jaar zijn eerste stappen gezet om ervoor te zorgen dat werkgevers
de RI&E verplichting goed kunnen uitvoeren. Uit een in 2019 uitgevoerde
analyse blijkt dat het MKB diverse en uiteenlopende knelpunten ervaart5.
4
5

Kamerstuk 25 883, nrs. 361 en 400 en Kamerstuk 25 883, nr. 389, zie de pagina’s 7 en 8.
Rapport Beleidsonderzoekers december 2019: «Je wilt de RI&E levend houden». Over
knelpunten bij de totstandkoming van RI&E’s en oplossingsrichtingen voor betere kwalitatieve
naleving, Kamerstuk 25 883, nr. 372.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 883, nr. 411

2

Langs drie sporen worden de knelpunten in programmalijn «Toepassing»
aangepakt: informatievoorziening, instrumenten en advisering & toetsing.
Informatievoorziening
Werkgevers ervaren de informatie over de RI&E-verplichting als
versnipperd en niet eenduidig. Om de informatievoorziening te verbeteren
is een flyer ontwikkeld samen met het Verbond van Verzekeraars en
Arboplatform SER. De flyer kan gebruikt worden door samenwerkingspartners in de communicatiecampagne. Voor een structurele aanpak van
dit knelpunt wordt in 2021 de website van het Steunpunt RI&E verbeterd
en ingezet op het verder stroomlijnen van de informatie op overheidswebsites en kanalen van samenwerkingspartners.
Instrumenten
Het Steunpunt RI&E stimuleert het ontwikkelen en implementeren van
RI&E-instrumenten6. Hoewel de instrumenten als hulpmiddel fungeren
voor het uitvoeren van de verplichting werden ze niet altijd als gebruiksvriendelijk en van voldoende kwaliteit ervaren. Bovendien bleek dat als
een werkgever niet terug kon vallen op een branche-instrument er slechts
in beperkte mate generieke instrumenten beschikbaar waren en was het
lastig voor werkgevers het juiste instrument te vinden.
In 2020 is daarom het Steunpunt RI&E de pilot «Route naar RI&E» gestart.
Dit is een vernieuwd digitaal startpunt voor alle werkgevers om passende
hulp (routes) inzichtelijker te maken. Daarbij is een nieuw online
instrument beschikbaar voor kleine werkgevers (tot 25 medewerkers) die
niet terug kunnen vallen op een brancheorganisatie. Het nieuwe
instrument begeleidt werkgevers bij het maken van een RI&E, onder meer
door de belangrijkste risico’s in een vooringevulde start RI&E aan te
bieden. Het is aan de werkgever om de risico’s aan te vullen en
vervolgens maatregelen op te stellen, passend bij de specifieke omstandigheden van het bedrijf. Het instrument biedt de mogelijkheid het
resultaat te delen met werknemers en een arbodeskundige(n) voor de
toetsing van de RI&E.
Met deze pilot geef ik uitvoering aan de motie van het lid Gijs van Dijk c.s.,
Van Kent en Smulders die verzoekt een experiment te starten met een
vooringevulde «start RI&E» voor kleine bedrijven en hierover in overleg te
treden met sociale partners7. Eind 2021 wordt de pilot geëvalueerd. In
overleg met sociale partners wordt bezien of het instrument aan meer
werkgevers beschikbaar gesteld kan worden.
Het Steunpunt RI&E zal in 2021 stapsgewijs de ondersteuning verbeteren.
Allereerst wordt het nieuw instrument op Route naar RI&E doorontwikkeld
op basis van de ervaringen van de gebruikers. Ten tweede wordt het
systeem om een specifiek «branche-instrument» te maken gemoderniseerd. Ten derde wordt de website van het Steunpunt RI&E verbeterd.
Parallel hieraan wordt een (deel)project voorbereid voor specifieke
ondersteuning voor werkgevers bij het uitvoeren van bijzondere
RI&E-verplichtingen op het gebied van gevaarlijke stoffen, zoals
toegezegd in de kabinetsreactie op het rapport van de commissie Heerts8.
Ik verwacht dat met de verbeteringen die het Steunpunt RI&E doorvoert
6

Het Steunpunt RI&E is onderdeel van de Stichting van de Arbeid. De werkzaamheden worden
uitgevoerd door TNO. Het Ministerie van SZW financiert de werkzaamheden.
7
Start experiment met kleine bedrijven waarbij er deels met vooringevulde «Start-RI&E»
gewerkt wordt en hierover met sociale partners in overleg te treden (Kamerstuk 25 883,
nr. 396).
8
Kamerstuk 25 883, nr. 389, zie de pagina’s 7 en 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 883, nr. 411

3

de ondersteuning verbetert voor het inventariseren en beheersen van alle
risico’s, dus ook voor het risico gevaarlijke stoffen. In de voorbereiding
wordt bezien welke aanvullende acties nodig zijn in de voorziene
verbeteringen en of een specifiek instrument dan wel module ontwikkeld
moet worden voor gevaarlijke stoffen. De start van de implementatie van
de eerste acties in dit (deel)project is voorzien in het 2de kwartaal van
2021.
Advisering & toetsing
Na het uitvoeren van de RI&E (inclusief opgestelde plan van aanpak) moet
deze voorgelegd worden aan een gecertificeerde arbodienst of een
gecertificeerde arbokerndeskundige. Uit de eerdergenoemde analyse9 en
gesprekken met het veld blijkt dat knelpunten worden ervaren op het vlak
van advisering en toetsing door arbodeskundigen. Het onderzoeksrapport
van de Inspectie SZW naar de toetsing van de RI&E bevestigt deze
knelpunten10. Het is niet geheel duidelijk waar een RI&E minimaal aan
moet voldoen op het moment van toetsing, mede gelet op het cyclisch
karakter van de verplichting. Ook heerst in de praktijk het beeld dat de
toetsing een «goedkeuring» inhoudt terwijl dit niet het geval is; de
verplichte toetsing levert een advies van de arbodeskundige op waarmee
de werkgever zicht krijgt of de naleving van de RI&E-verplichting op orde
is. De verantwoordelijkheid voor een actuele RI&E is en blijft de verantwoordelijkheid van de werkgever.
Op dit moment wordt gewerkt aan een nieuwe opzet van de certificatieeisen van drie arbokerndeskundigen (art. 14 lid 1 Arbowet)11. De nieuwe
certificatie-eisen richten zich specifiek op kennis en vaardigheden voor het
toetsen van en adviseren over de RI&E. Dit zal ertoe bijdragen dat de bij
een arborisico passende deskundigheid wordt ingezet, bijvoorbeeld een
arbeidshygiënist bij risico’s met gevaarlijke stoffen. Dit beschouw ik als
een belangrijke stap om invulling te geven aan de toezegging in de
kabinetsreactie op het advies van de commissie Heerts in relatie tot de rol
van de arbeidshygiënist. Daarnaast investeer ik in het vergroten van de
bekendheid van de functie en rol van de arbeidshygiënist in de praktijk. De
beroepsgroep voor arbeidshygiëne (NVvA) werkt in het kader van het
actieplan «Voorkomen van beroepsziekten» aan het vergroten van kennis
en bewustwording bij werkenden, bedrijven (preventiemedewerkers) en
arboprofessionals over het belang van preventie en de rol van de
arbeidshygiënist daarbij.
De nieuwe opzet voor de certificatie van arbodeskundigen levert de vraag
op wat de rol van bedrijfsartsen moet zijn met betrekking tot de RI&E. Het
rapport van de Inspectie SZW beveelt aan daar naar te kijken.
In 2021 start ik een traject om samen met stakeholders te bezien welke
interventies nodig zijn voor verduidelijking van de kaders van de toetsing
van de RI&E. In dit traject wordt onderzocht of een verplichting tot
minimale periodieke vernieuwing kan bijdragen aan het verhogen van de
kwaliteit van de RI&E en van het bijbehorende plan van aanpak. Dit is
toegezegd in de kabinetsreactie op het advies van de commissie Heerts.
Ook wordt bezien of er meer nodig is om er voor te zorgen dat de
arbeidshygiënist vaker wordt betrokken bij de toetsing. Ik streef ernaar

9

Rapport Beleidsonderzoekers december 2019: «Je wilt de RI&E levend houden». Over
knelpunten bij de totstandkoming van RI&E’s en oplossingsrichtingen voor betere kwalitatieve
naleving.
10
www.inspectieszw.nl/toets-de-toetser.
11
Dit is in het kader van een afzonderlijk programma gericht op de herziening van de
certificatieverplichtingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 883, nr. 411

4

voor het einde van 2021 inzicht te hebben in welke interventies nodig zijn
en met de uitvoering ervan een start te kunnen maken.
Programmalijn 3 Toezicht en handhaving
Parallel aan het informeren en ondersteunen van werkgevers wordt
toegewerkt naar een intensiever handhavingsregime. De Inspectie SZW
(hierna: Inspectie) zoekt daarbij naar nieuwe manieren om de handhaving
op de RI&E efficiënter en effectiever in te richten. In 2020 is hiervoor de
sectoraanpak arbozorg en de pilot administratieve handhaving
uitgevoerd.
De sectoraanpak arbozorg is gericht op intensiever toezicht in combinatie
met voorlichtingscommunicatie binnen (sub)sectoren waar de naleving
van de RI&E-verplichting laag is en die zich kenmerken door grote
arbeidsrisico’s. De effectiviteit van de sectoraanpak wordt in 2021
onderzocht en gecontinueerd.
Op 1 oktober 2019 (Handeling II 2019/20, nr. 7, item 9) heeft het Kamerlid
Van Brenk (50 PLUS) (Kamerstuk 25 883, nr. 359) verzocht de invoering
van risico-inventarisaties bij bedrijven krachtig te stimuleren en de
Inspectie SZW dit proces actief te laten stimuleren door voorlichting,
goede communicatie met bedrijven en gerichte handhaving.
In de pilot «administratieve handhaving» is getest of zonder inspectiebezoek in het bedrijf gehandhaafd kan worden op de RI&E-verplichting.
Uit de evaluatie blijkt dat de werkwijze een groter bereik én een efficiëntere manier van inspecteren oplevert. De pilot is succesvol verlopen.
Wel is op enkele punten verbetering van het proces nodig. Dit betreffen
organisatorische en technische vraagstukken en de noodzaak een
(telefonisch) contactmoment te laten plaatsvinden tussen de inspecteur en
het bedrijf. Aan de hand van de verbeterpunten zal de Inspectie in 2021 de
werkwijze aanpassen en continueren.
De voorstellen van de commissie Heerts voor centrale registratie van de
RI&E’s bezie ik tegen de achtergrond van de pilot administratieve
handhaving. Ik begrijp de gedachte van de commissie om de handhaving
te digitaliseren voor het intensiveren van het toezicht en de handhaving
van de Inspectie op de naleving van de RI&E. De pilot administratieve
handhaving laat zien dat een dergelijke werkwijze kan bijdragen aan het
vergroten van het bereik van de Inspectie. Op die manier kunnen in
potentie alle bedrijven in Nederland gecontroleerd worden. Om de
werkwijze grootschalig toe te passen start ik dit jaar een verkenning van
een aantal scenario’s waarbij draagvlak, juridische haalbaarheid,
uitvoeringsconsequenties en administratieve lasten voor het bedrijfsleven
in beeld worden gebracht. De uitkomst van de verkenning verwacht ik
eind van dit jaar. Deze dient als input voor verdere besluitvorming.
Tot slot
Met het Meerjarenprogramma wordt een flinke inspanning geleverd om
de naleving van de RI&E te verbeteren. Enerzijds wordt ingezet op het
verhogen van de bekendheid van de RI&E-plicht en het verbeteren van de
ondersteuning aan bedrijven. Anderzijds wordt intensiever gecontroleerd
of werkgevers de RI&E-plicht daadwerkelijk naleven. Door middel van
tussentijdse evaluaties wordt gevolgd hoe het aantal bedrijven met een
RI&E zich ontwikkelt.
De motie van de leden Van Kent en Van Dijk (SP en PvdA) verzoekt de
maatregelen te monitoren en de Kamer eind 2021 te informeren over de
effecten van de maatregelen. Door de vertraging in het programma als

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 883, nr. 411

5

gevolg van Covid-19 wordt de evaluatie eind 2021 uitgevoerd. De
resultaten daarvan zal ik meenemen in de tweede voortgangsrapportage
begin 2022.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 25 883, nr. 411

6