Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

22 112

Nieuwe Commissievoorstellen en initiatieven
van de lidstaten van de Europese Unie

Nr. 1601

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 april 2013
Overeenkomstig de bestaande afspraken heb ik de eer u hierbij vier fiches
aan te bieden die werden opgesteld door de werkgroep Beoordeling
Nieuwe Commissievoorstellen (BNC).
Fiche 1: Mededeling een waardig leven voor iedereen (Kamerstuk 22 112,
nr. 1598)
Fiche 2: Richtlijn tot aanpassing vijf arbo-richtlijnen aan verordening
1272/2008 (etikettering) (Kamerstuk 22 112, nr. 1599)
Fiche 3: Besluit Europees systeem bewaking ruimteinfrastructuur
(Kamerstuk 22 112, nr. 1600)
Fiche 4: Mededeling EU industriebeleid op het gebied van de ruimtevaart
De minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22112-1601
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1601

1

Fiche: Mededeling EU Industriebeleid op het gebied van de
Ruimtevaart
1. Algemene gegevens
Titel voorstel
Mededeling van de Commissie aan het Europees Parlement, de Raad, het
Europees Economisch en Sociaal Comité en het Comité van de Regio’s
– EU Industriebeleid op het gebied van de Ruimtevaart, Benutting van de
economische groeimogelijkheden in de Ruimtevaart sector
Datum ontvangst Commissiedocument
28 februari 2013
Nr. Commissiedocument
COM(2013) 108
Prelex
http://ec.europa.eu/prelex/detail_dossier_real.cfm?CL=nl&DosId=202439
Nr. Impact Assessment Commissie en Opinie Impact Assessment Board
Niet opgesteld
Behandelingstraject Raad
Raad voor Concurrentievermogen
Eerstverantwoordelijk ministerie
Ministerie van Economisch Zaken
2. Essentie voorstel
Het voorstel bevat allereerst een beschrijving van het belang van de
ruimtevaartsector voor Europa en de bijdrage die deze sector kan leveren
aan de Europa 2020 strategie. Daarbij stelt de Europese Commissie dat
EU-ruimtevaarbeleid de Europese invloed internationaal, en op het terrein
van ruimtevaart in bijzonder, kan vergroten, meer nog dan het Europese
Ruimtevaart Agentschap (ESA) dat nu doet. Om tot een dergelijk kader te
komen worden specifiek voor de ruimtevaart vijf doelstellingen geformuleerd waarop het industriebeleid zou moeten worden gericht. Dit zijn,
samengevat:
o Een stabiel en coherent regelgevingskader
o Ontwikkeling van een solide concurrentiepositie van de Europese
industrie met nadruk op kleine en middelgrote ondernemingen
o Stimuleren van meer efficiënt werken van de sector
o Stimuleren van markten voor ruimte toepassingen en diensten
o Waarborgen van technologische onafhankelijkheid en onafhankelijke
toegang tot de ruimte
De EC stelt dat een doeltreffend industriebeleid op ruimtevaartgebied een
efficiënte samenwerking vereist tussen de drie actoren op dat gebeid: de
EU, de Europese ruimtevaartorganisatie ESA1 en de lidstaten van beide
organisaties.
De EC ziet voor zichzelf een actieve rol, door:
− verbetering van de randvoorwaarden voor de ruimtevaartindustrie in
Europa, door regelgeving
− bijdrage aan innovatie, onder meer door technologieontwikkeling en
behoud en uitbouw van expertise
1

ESA is een intergouvernementele organisatie. Momenteel heeft ESA 20 lidstaten, waaronder
18 EU-lidstaten (inclusief Nederland), ESA heeft samenwerkingsovereenkomsten met 8 overige
EU-lidstaten (Bulgarije is hiermee bezig).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1601

2

− stimuleren van het concurrentievermogen van de Europese industrie,
onder meer door helpen bij toegang tot de internationale markten,
waarborgen van Europese onafhankelijkheid, door de ontwikkeling van
cruciale technologie en door een rol te spelen in de Europese toegang
tot de ruimte. Dit laatste wil de EC doen door zowel een politiek kader
te scheppen als door als klant op te treden
− uitbreiding van de financiële instrumenten hiervoor
− analyse van het inkoopbeleid van de institutionele partijen in de
ruimtevaart
− opzetten en exploitatie van een Europese ruimtebewakingssysteem
(zie BNC fiche SST systeem).
− Coördinatie op EU-niveau om te bezien of de standpunten van de
lidstaten die worden ingenomen in ESA en andere fora sporen met het
EU-beleid.
3. Wat is de Nederlandse grondhouding ten aanzien van de
bevoegdheidsvaststelling, subsidiariteit en proportionaliteit van
deze mededeling en de eventueel daarin aangekondigde concrete
wet- en regelgeving? Hoe schat Nederland de financiële gevolgen
in, alsmede de gevolgen op het gebied van regeldruk en administratieve lasten?
Bevoegdheid
De ruimtevaart is een gedeelde bevoegdheid tussen EU en lidstaten,
waarbij de uitoefening van bevoegdheden door de EU de lidstaten niet
belet hun eigen bevoegdheid uit te oefenen (artikel 4, lid 3 VWEU). In
artikel 189, VWEU is bepaald dat de EU een Europees ruimtevaartbeleid
uitstippelt. Dit heeft onder andere tot doel het industriële concurrentievermogen te bevorderen. Nederland kan zich vinden in deze bevoegdheid.
Subsidiariteit en Proportionaliteit
Nederland heeft een positieve grondhouding ten aanzien van de subsidiariteit. Gezien het schaalvoordeel van een Europese aanpak is een
benadering op EU-niveau gewenst. Wel zal daarbij terdege rekening
gehouden moeten worden met de belangen van de afzonderlijke lidstaten.
Dit is er vooral op gericht te voorkomen dat geleidelijk aan alle ruimtevaartactiviteiten toevallen aan één of twee grote concerns in één of twee
grote EU-lidstaten. De meeste voorgestelde randvoorwaarden zijn
acceptabel. Deze zijn in overeenstemming met het Nederlands beleid en
met het bredere Europese industriebeleid: de Commissie en lidstaten
kunnen de juiste randvoorwaarden scheppen en maatregelen nemen.
Over het algemeen geldt dat acties op EU niveau hierbij aanvullend
moeten zijn op het nationale beleid.
Wel plaatst Nederland een kanttekening bij de subsidiariteit. De Europese
Commissie gaat er namelijk vanuit dat EU-regelgeving een essentieel
onderdeel van het Europese ruimtevaartbeleid zal vormen. In het kader
van Art 189, lid 2, beschikt de EU over een gedeelde (samen met de
lidstaten) bevoegdheid op het gebied van de ruimtevaart. In de
mededeling wordt heel algemeen geponeerd dat er meer regelgeving
dient te komen, zonder dat nader wordt aangegeven waar de regelgeving
tekort schiet of dat voldoende onderbouwd wordt wat de meerwaarde is
van meer regelgeving. De Europese Commissie zal duidelijker en per
geval moeten aantonen waarom regelgeving op EU niveau nodig en
gewenst is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1601

3

Nederland heeft ook een positieve grondhouding ten aanzien van de
proportionaliteit. De mededeling gaat in op randvoorwaarden waarbinnen
de markt kan opereren. Zodra de Commissie overgaat tot de uitwerking
van concrete maatregelen, zal moeten worden beoordeeld of de maatregelen niet verder gaan dan strikt noodzakelijk is en of zij daadwerkelijk
proportioneel zijn.
Financiële gevolgen, regeldruk en administratieve lasten
De mededeling leidt niet tot extra kosten voor de EU-begroting, de
rijksoverheid of het bedrijfsleven. De financiering van de voorstellen
voorvloeiend uit deze mededeling komt voort uit de 1.7 miljard die voor
ruimtevaartbeleid is gereserveerd onder Horizon 2020 (2014–2020).
De mededeling leidt ook niet direct tot een toename aan regeldruk en
administratieve lasten. Wel wordt de ontwikkeling van een coherent en
stabiel regelgevingskader als doelstelling in het vooruitzicht gesteld. Een
toename in regeldruk wordt vooralsnog niet voorzien.
4. Nederlandse positie over de mededeling
Nederland staat in het algemeen positief tegenover het voorstel. Er dient
echter goed te worden gekeken of de nadruk die op de verschillende
doelstellingen ligt wel de juiste is. Zo is er veel aandacht voor toegang tot
de ruimte, waar het de vraag is of dat onder andere vanwege het
voorgestelde aanbestedingsbeleid niet beter in ESA kader kan blijven.
Bovengenoemde, zeker in relatie tot ESA, en commerciële ruimtevaart
zouden juist meer aandacht moeten krijgen. Veel voornemens blijven in
de mededeling tamelijk onuitgewerkt en behoeven nadere uitwerking.
Opvallend veel nadruk wordt gelegd op EU-regelgeving. De vraag is of
meer regels vanzelf leiden tot een Europese markt voor ruimtevaart. De
implementatie van het voorstel vereist zorgvuldige aandacht van de
lidstaten. Doordat de geformuleerde doelstellingen echter weinig concreet
zijn, is ook de actielijst erachter geen volledige. De meeste voorgestelde
maatregelen passen in de categorie optimaliseren van de randvoorwaarden. Dit is in overeenstemming met het Nederlands beleid en met
het bredere Europese industriebeleid: de Commissie en lidstaten kunnen
de juiste randvoorwaarden scheppen en maatregelen nemen. Over het
algemeen geldt dat acties op EU niveau hierbij aanvullend moeten zijn op
het nationale beleid. Dit is ook voor de ruimtevaartsector van belang.
Nederland ziet met name toegevoegde waarde bij het versterken van de
interne markt, het verlagen van regeldruk, het verbeteren van de toegang
tot financiering voor bedrijven, het stimuleren van onderzoek en innovatie
en het creëren van open markten. Tegelijkertijd wordt erkend dat
ruimtevaart een van de weinige markten is waarbij het overheidsinkoopbeleid een belangrijke rol speelt en dat er (mede daardoor) significante
marktimperfecties zijn.
Het essentiële probleem is: het EU-inkoopbeleid staat open concurrentie
voor, terwijl ESA het principe van geo-return toepast (besteding in de
deelnemende landen naar rato van de bijdrage aan de betreffende
ESA-programma’s). ESA is een organisatie voor het uitvoeren van grote
ruimtevaartprojecten binnen thematische programma’s, waar de lidstaten
voor de verplichte programma’s op basis van Bruto Nationaal Product
bijdragen en voor de optionele programma’s op basis van een vrijwillige
inschrijving. De aanbestedingssystemen van de EU (vrije concurrentie) en
ESA (toepassing van geo-return beginsel, waardoor per programma
aanbesteed wordt in afzonderlijke lidstaten globaal naar rato van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1601

4

bijdrage van die lidstaat). Dit laatste impliceert weliswaar minder
concurrentie, maar wel meer spreiding van ruimtevaartactiviteiten in de
verschillende lidstaten. Dat brengt met zich mee dat er een breed
draagvlak voor ruimtevaart blijft bestaan in de lidstaten van de EU en
ESA. Een eventuele overgang van het systeem van het Europees
Ruimtevaartagentschap (ESA)- naar het andere EU-systeem vereist een
grondige analyse van de gevolgen en, indien ervoor wordt gekozen, een
zorgvuldige implementatie. Anders zou de overgang meer verstoring
kunnen opleveren dan het voordeel biedt, zeker omdat in de ruimtevaart
geen sprake is van een level playing field.
De mededeling voorziet in een analyse van dit probleem, maar over
verdere stappen wordt niet gesproken. Dit vereist vanuit de lidstaten,
zeker de kleinere, in de toekomst zorgvuldige aandacht om te voorkomen
dat de Europese ruimtevaartactiviteiten alleen terecht komen bij een
beperkt aantal grote bedrijven in de grote EU-lidstaten. Met andere
woorden, het gevolg van het Europese aanbestedingsbeleid mag nooit
zijn dat de grote lidstaten een monopoliepositie verwerven in de
ruimtevaartindustrie.
Nederland acht vooralsnog prematuur het idee van de Commissie om tot
coördinatie op EU-niveau te komen om te bezien of de standpunten van
de lidstaten die worden ingenomen in ESA en andere fora sporen met het
EU-beleid. Van een dergelijke coördinatie kan nog geen sprake zijn. Het
Europese beleid en daarmee de invulling van de bevoegdheidsverdeling
ten aanzien van ruimtevaart is nog onvoldoende uitgekristalliseerd.
Daarbij is de Europese Commissie zelf geen lid van ESA, maar heeft de
status van waarnemer. Bovendien is niet duidelijk of er daadwerkelijk een
discrepantie is tussen het EU beleid en de standpunten van de ESA
lidstaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 22 112, nr. 1601

5