Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

29 689

Herziening Zorgstelsel

Nr. 380

BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN
SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 maart 2012
Het huidige zorgverzekeringsstelsel waarborgt de toegang tot kwalitatieve
goede en betaalbare zorg voor alle verzekerden. Wezenlijk voor dit stelsel
is een goed functionerend risicovereveningssysteem.
Met deze brief wil ik u informeren over drie recente onderzoeken die in
opdracht van mijn ministerie zijn uitgevoerd.1 De betreffende rapporten
stel ik tevens ter beschikking aan de Commissie evaluatie risicoverevening
Zorgverzekeringswet (commissie Don), waarover ik uw Kamer met mijn
brief van 8 november 20112 heb geïnformeerd. Het betreft de volgende
onderzoeken:
• Door Boer&Croon is de werking van het vereveningssysteem voor de
jaren 2006, 2007 en 2008 onderzocht (paragraaf I).
• Onderzoeksbureau Ape heeft onderzoek gedaan naar de vereveningsresultaten voor de Zorgverzekeringswet voor verzekerden met een
AWBZ-indicatie (paragraaf II).
• PricewaterhouseCoopers heeft onderzocht of de jaarcyclus voor het
vaststellen van de vereveningsbijdrage kan worden versneld (paragraaf III).
Met deze brief doe ik tevens mijn toezegging gestand, gedaan tijdens het
Algemeen Overleg over de Zorgverzekeringswet van 19 januari jl., over de
motie Van der Veen inzake versnelling van de jaarcyclus voor het
vaststellen van het risicovereveningssysteem3.
I. Meerjarige analyse risicoverevening 2006, 2007 en 2008

1
Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
2
Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012,
29 689, nr. 363.
3
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
29 248, nr. 201.

In de toelichting bij het besluit Zorgverzekering is opgenomen dat twee en
vijf jaar na de invoering van de Zorgverzekeringswet een evaluatie
plaatsvindt van de werking van het risicovereveningssysteem. Hierbij zal
aandacht moeten worden besteed aan de mate waarin dit systeem
bijdraagt aan het gelijke speelveld tussen zorgverzekeraars en het
waarborgen van een goede toegankelijkheid van de verzekering voor alle
verzekerden (tegengaan risicoselectie).

kst-29689-380
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 689, nr. 380

1

Twee jaar na invoering van de Zorgverzekeringswet is een eerste
kwalitatieve evaluatie uitgevoerd1. In het verlengde daarvan heb ik een
onafhankelijk commissie ingesteld die zich in het bijzonder toelegt op het
vóórkomen en het voorkómen van risicoselectie (commissie Don).
In 2011, vijf jaar na invoering van de Zorgverzekeringswet, heb ik
onderzoeksbureau Boer&Croon gevraagd een meerjarige kwantitatieve
analyse uit te voeren van de risicoverevening over de jaren 2006, 2007 en
2008. Van deze jaren zijn realisatiecijfers voor handen. Door Boer&Croon
is een drietal vragen onderzocht.
1. Ten eerste is nagegaan hoe het risicovereveningssysteem op verzekeraarniveau heeft gewerkt. Hierbij is gekeken naar het ex ante vereveningsmodel en de verschillende ex post compensaties.
2. Vervolgens is gekeken naar de materiële betekenis van de vijf
momenten in de cyclus waarop de hoogte van de vereveningsbijdrage
voor verzekeraars wordt vastgesteld.
3. Tot slot is onderzocht of de gegevens van verzekeraars en de verwachte resultaten na ex ante verevening die gebruikt zijn in de
besluitvorming over de risicoverevening over de betreffende jaren – in
het bijzonder bij het bepalen van de inzet van de ex post compensatiemechanismen – representatief waren.
Hieronder ga ik in op deze drie onderdelen van het onderzoek.
Werking risicoverevening
De financiële risico’s die verzekeraars lopen als gevolg van verschillen in
de gezondheidsprofielen van hun verzekerdenpopulatie, worden zo goed
mogelijk gecompenseerd door de risicoverevening. Het verschil tussen de
financiële bijdrage die de verzekeraar ontvangt op basis van de risicoverevening en zijn werkelijke schadelast wordt het vereveningsresultaat
genoemd. Hoe geringer de spreiding tussen verzekeraars in dit vereveningsresultaat, des te beter het gelijke speelveld tussen verzekeraars. De
werkelijke schadelast van een zorgverzekeraar wordt (mede) bepaald door
het inkoopbeleid van deze verzekeraar. Door verschillen in inkoopbeleid
ontstaan verschillen in schadelast. Hierdoor zal er altijd een zekere
spreiding in de vereveningsresultaten blijven bestaan.
Onderzocht is hoe de risicoverevening in de jaren 2006, 2007 en 2008
heeft gewerkt. Daarmee is dit het eerste meerjarige onderzoek dat op
basis van realisatiecijfers kan worden uitgevoerd. Door Boer&Croon zijn
twee situaties vergeleken: de situatie zonder risicoverevening en de
situatie met risicoverevening. In beide gevallen is het resultaat van
verzekeraars bepaald. Het verschil in spreiding van de resultaten tussen
beide situaties is vervolgens uitgedrukt in een percentage, dat een
maatstaf vormt voor de kwaliteit van de werking van de risicoverevening.
Ter illustratie: stel de spreiding in resultaten (per verzekerde) vóór
toepassing van risicoverevening is 200 euro. Na toepassing van ex ante
verevening en ex post compensaties tezamen komt de spreiding uit op
20 euro. De afname in de spreiding en daarmee het effect van de
risicoverevening, is in dit voorbeeld 90%.
Om niet alleen een uitspraak te kunnen doen over het totaaleffect van de
risicoverevening, maar ook over de afzonderlijke effecten van de ex ante
verevening en de verschillende ex post compensaties, zijn deze onderdelen elk afzonderlijk onderzocht. In de onderzochte periode werden
macronacalculatie, hogekostencompensatie, nacalculatie en bandbreedteregeling als ex post compensaties ingezet.

1
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
29 689, nr. 316.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 689, nr. 380

2

Werking ex ante vereveningsmodel en ex post compensaties
Uit het onderzoek blijkt dat de risicoverevening – de ex ante verevening en
de ex post compensaties tezamen – over de drie onderzochte vereveningsjaren een vergelijkbare werking heeft gehad van circa 90%. Het
overgrote deel hiervan (gemiddeld 85%-punt) is toe te schrijven aan de ex
ante verevening. Deze bleek in de jaren 2006 tot en met 2008 zeer goed in
staat om voorspelbare kostenverschillen tussen zorgverzekeraars te
compenseren. Ik verwacht dat de ex ante risicoverevening, door verschillende verbeteringen in het ex ante vereveningsmodel, in de jaren na 2008
verder is verbeterd.
Het effect van de ex post compensaties op de werking van de risicoverevening bedroeg over de onderzoeksperiode circa 5%-punt en is dus
veel geringer dan het effect van de ex ante verevening. Dit effect is, als
gevolg van de afbouw van de inzet van ex post compensaties, over de
onderzochte jaren iets afgenomen. Uit het onderzoek blijkt dat vooral de
bijdrage van de bandbreedteregeling en hogekostencompensatie over de
jaren is afgenomen. In figuur 1 is het effect van de diverse ex post
compensatiemechanismen op de werking van de risicoverevening
grafisch weergegeven.
Gebleken is ook dat de bandbreedteregeling zich – zoals beoogd –
gedraagt als incidenteel vangnet. In 2007 en 2008 is het materieel effect
van de bandbreedteregeling beperkt. Er zijn geen verzekeraars die
structureel gebruik maken van deze regeling.

Figuur 1: effect ex post compensaties op werking van de risicoverevening

De werking van de risicoverevening en de verzekeraaromvang

1
De risicoverevening grijpt aan op risicodragerniveau. Er zijn 31 risicodragers.

Wanneer wordt gekeken naar de werking van de risicoverevening voor
verzekeraars1, gegroepeerd naar omvang klein (tot 100 000 verzekerden),
middelgroot (tussen de 100 000 en 500 000 verzekerden) en groot (meer
dan 500 000 verzekerden), ontstaat het volgende beeld.
Over de drie onderzochte jaren was de werking van de risicoverevening
voor middelgrote en grote verzekeraars gemiddeld 90%. Dit is vergelijkbaar met de werking gemeten over alle verzekeraars. Het gemiddelde
vereveningsresultaat, na toepassing van de risicoverevening, van
middelgrote en grote verzekeraars is ongeveer nul. Voor kleine verzekeraars is de werking in 2006 90% en in 2008 80%. Deze daling kan te maken
hebben met veranderingen aan het vereveningsmodel (afschaffing
hybride regio-criterium, introductie vereveningscriterium sociaaleconomische status en afbouw van de hogekostencompensatie) waardoor
voor kleine verzekeraars het gemiddelde vereveningsresultaat oploopt
van gemiddeld +10 euro per verzekerde in 2006 tot gemiddeld +33 euro
per verzekerde in 2008.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 689, nr. 380

3

De werking van de risicoverevening en het concernverband
In aanvulling op de indeling naar kleine, middelgrote en grote verzekeraars is in het onderzoek een indeling gemaakt naar wel en niet in
concernverband opererende verzekeraars. Aanleiding hiervoor is de motie
van het lid van uw Kamer Leijten (juni 2011), waarin is aangegeven dat
thans 90 procent van de zorgverzekeringsmarkt beheerst wordt door vier
grote concerns van zorgverzekeraars. Volledigheidshalve wil ik opmerken
dat risicoverevening aangrijpt op risicodragerniveau en niet op concernniveau. Daarom zal ik alleen ingaan op de uitkomsten voor risicodragers
die niet in concernverband opereren. Deze zes verzekeraars komen uit
zowel de groep kleine als middelgrote verzekeraars.
Uit het onderzoek blijkt dat de werking van de risicoverevening voor de
verzekeraars die niet in concernverband opereren niet alleen beter is dan
gemiddeld, maar ook dat deze beter is dan voor de groepen kleine,
middelgrote en grote verzekeraars afzonderlijk. Het percentage dat de
werking van de risicoverevening uitdrukt was in de jaren 2006, 2007 en
2008 gemiddeld 94%, waarvan circa 87%-punt kan worden toegeschreven
aan de ex-ante verevening. Het absolute vereveningsresultaat van alle niet
in concernverband opererende zorgverzekeraars tezamen is gemiddeld
genomen beperkt negatief, maar verbeterd van -18 euro per verzekerde in
2006 tot –5 euro per verzekerde in 2008. Dit komt overeen met het beeld
dat ik heb geschetst in mijn brief aan uw Kamer van 5 september 2011
over de vormgeving van het risicovereveningssysteem voor 20121.
Ontwikkeling over vaststellingsmomenten
De procedure voor de vaststelling van de risicoverevening voor zorgverzekeraars kent vijf vaststellingsmomenten. Voorafgaand aan een vereveningsjaar wordt de ex ante vereveningsbijdrage vastgesteld (najaar t–1).
Na vier jaar vindt een definitieve vaststelling plaatst (voorjaar t+4).
Tussentijds worden door het College voor zorgverzekeringen één
herberekening op verzekerdenaantallen uitgevoerd en twee voorlopige
vaststellingen opgesteld.
Omdat in de loop van de cyclus de informatie over de schadelast en de
verzekerdenaantallen steeds beter aansluit bij de uiteindelijke realisaties,
kunnen kosten, bijdragen en vereveningsresultaten op de onderscheiden
vaststellingsmomenten wijzigen. In het onderzoek is in kaart gebracht in
welke mate dit het geval is.
De onderzoekers concluderen dat de tweede voorlopige vaststelling (in
jaar t+3) materieel kan worden beschouwd als definitieve afrekening. Het
materiële effect van reviews die de NZa uitvoert voor de definitieve
vaststelling is, aldus Boer&Croon, zeer beperkt. Tot het moment van de
tweede voorlopige vaststelling bestaan er echter grote onzekerheden in
de hoogte van de schadelast, de vereveningsbijdrage en het daaruit
volgende vereveningsresultaat.

1
Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011,
29 689, nr. 350.

De uitkomsten tonen aan dat de eerste voorlopige vaststelling (in jaar t+1)
nog sterk kan afwijken van de tweede voorlopige vaststelling (in jaar t+3).
Boer&Croon geeft aan dat de resultaatsverschuiving tussen de eerste en
tweede voorlopige vaststelling in 2006 en 2007 uiteenloopt van een
verbetering van het resultaat met 60 euro per verzekerde tot een verslechtering van het resultaat met eveneens 60 euro per verzekerde. In 2008
waren de verschuivingen minder groot, de grootste verbetering was toen
40 euro per verzekerde, de grootste verslechtering bedroeg 30 euro per
verzekerde. De eerste voorlopige vaststelling is gebaseerd op inschattingen van zorgverzekeraars van de schadelast als gevolg van het
onderhanden werk. Ook moeten na die eerste voorlopige vaststelling nog
opbrengstverrekeningen plaatsvinden voor de ziekenhuiszorg. Naast

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 689, nr. 380

4

verschillen in schadelast kunnen ook door afhankelijkheden tussen
verzekeraars, door de ex post hogekostencompensatie en macronacalculatie, de vereveningsbijdragen muteren.
Representativiteit beslisinformatie
Bij de besluitvorming in het kader van de vaststelling van het ex ante
vereveningsmodel en de ex post compensaties worden kostengegevens
en verwachte vereveningsresultaten op verzekeraarsniveau gebruikt. Ook
wordt in de besluitvorming jaarlijks een zogenaamd WOR1-advies, met
technische aanbevelingen, betrokken. Hierin wordt het beoogde vereveningsmodel beoordeeld op individueel verzekerdenniveau, op het niveau
van subgroepen van vereveningscriteria en op verzekeraarsniveau.
Uit het onderzoek blijkt dat de spreiding in de verwachte kosten en de
vereveningsresultaten van verzekeraars ten tijde van de besluitvorming
over de risicoverevening 2006, 2007 en 2008 vergelijkbaar is met de
werkelijke spreiding in de kosten en vereveningsresultaten. Boer&Croon
heeft hieruit geconcludeerd dat de gegevens op verzekeraarsniveau op
basis waarvan de besluitvorming plaats heeft gevonden representatief
zijn.
Conclusie
Resumerend stel ik vast dat de werking van de risicoverevening op
verzekeraarniveau – uitgedrukt in een percentage – over de periode 2006
tot en met 2008 nagenoeg gelijk is gebleven. Uit het onderzoek blijkt dat
spreiding in de vereveningsresultaten van verzekeraars met circa 90%
gereduceerd wordt. Hiermee levert de risicoverevening een belangrijke
bijdrage aan het gelijke speelveld voor verzekeraars. Het effect van de ex
ante verevening binnen het risicovereveningssysteem is toegenomen. Het
effect van de ex post compensaties neemt af door de ingezette afbouw
ervan. Met name de bandbreedteregeling levert in 2007 en 2008 een zeer
beperkte bijdrage aan de werking van de risicoverevening. Deze regeling
functioneert, zoals verwacht kan worden, als een incidenteel vangnet dat
zekerheid biedt aan verzekeraars.
In 2012 heb ik de hogekostencompensatie voor ziekenhuiszorg en de
macronacalculatie afgeschaft. Uit het bovenstaande blijkt dat deze ex post
compensaties nog maar in beperkte mate bijdroegen aan de werking van
de risicoverevening. Daarnaast blijkt dat verzekeraars als gevolg van het
afschaffen van deze twee ex post compensaties minder lang in
onzekerheid zullen verkeren over hun uiteindelijke bedrijfsresultaat.
Kanttekening hierbij is wel dat het ingevoerde flankerend beleid ten
behoeve van het gelijke speelveld een nieuwe onderlinge afhankelijkheid
tussen verzekeraars met zich meebrengt

1
De Werkgroep Ontwikkeling Risicoverevening (WOR) begeleidt het onderzoek naar de
risicoverevening; in de WOR nemen deskundigen van verzekeraars, onderzoeksbureaus,
Zorgverzekeraars Nederland en het College
voor Zorgverzekeringen deel. Jaarlijks wordt
er WOR-advies gemaakt waarin de belangrijkste technische resultaten en aanbevelingen
zijn opgenomen van de verschillende
onderzoeken die i.h.k.v. de WOR zijn
uitgevoerd.

Ik constateer dat zorgverzekeraars de afgelopen jaren circa drie jaar in
onzekerheid waren over hun vereveningsresultaat. Ik vind dit onwenselijk.
Deze onzekerheid werd veroorzaakt door onzekere inschattingen door
zorgverzekeraars van de schadelast ziekenhuiszorg als gevolg van het
onderhanden werk, de late verwerking van opbrengstverrekeningen voor
de ziekenhuiszorg en onderlinge afhankelijkheden door de ex post
compensaties hogekostencompensatie en macronacalculatie. Ik verwacht
dat de verzekeraars inmiddels beter in staat zijn hun schadelast ziekenhuiszorg in te schatten. Door de invoering van prestatiebekostiging voor
de ziekenhuiszorg per 2012 geldt voor de ziekenhuiszorg geen budgetsystematiek met bijbehorende opbrengstverrekeningen meer. Tevens heb ik
met de afschaffing van de hogekostencompensatie en de macronacalculatie de onderlinge afhankelijkheid sterk verminderd. Verzekeraars zullen
hierdoor niet pas na vier jaar maar al na één jaar een beter inzicht krijgen
in de vereveningsresultaten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 689, nr. 380

5

Ik ben blij met de conclusie van Boer&Croon dat de gegevens op
verzekeraarniveau op basis waarvan de besluitvorming plaats heeft
gevonden, representatief zijn. In de onderzochte jaren was er veel
onzekerheid over de onderzoeksgegevens die ten grondslag lagen aan de
beslisinformatie. Ik concludeer dat er een goed evenwicht is gevonden in
het gebruik van volledig uitgedeclareerde onderzoeksgegevens uit het
verleden en de bewerkingen om deze gegevens representatief te maken
voor het toekomstige vereveningsjaar. Ik besef me dat deze uitkomsten
geen garantie geven voor de jaren na 2008. Ik vind het mede daarom van
groot belang de werking van de verevening en de kwaliteit van de
beslisinformatie te blijven monitoren. Ik ben van plan de kwantitatieve
analyse jaarlijks op basis van de meest recente realisatiegegevens te
herhalen.
II. Risicoverevening voor Zvw-verzekerden met een AWBZ-indicatie
Uit (gepseudonimiseerd) onderzoek naar de vereveningsresultaten in de
Zvw voor verzekerden met een AWBZ-indicatie (gegevens 2009) blijkt dat
deze verzekerden hogere Zvw-kosten hebben dan verzekerden zonder
AWBZ-indicatie. Een verklaring hiervoor is dat de AWBZ-indicatie in veel
gevallen gepaard gaat met lichamelijke of geestelijke beperkingen. Uit het
onderzoek blijkt ook dat de vereveningsbijdrage voor verzekerden met een
AWBZ-indicatie lager is dan de Zvw-kosten van deze verzekerden.
Hierdoor lijden verzekeraars een verlies op verzekerden met een
AWBZ-indicatie van gemiddeld 1700 euro per verzekerde per jaar. In totaal
gaat het om een groep van circa 800 000 verzekerden. Tegenover dit
verlies staat een positief resultaat van gemiddeld 100 euro per verzekerde
per jaar voor alle verzekerden die geen AWBZ-indicatie hebben. De
resultaten van het onderzoek roepen de vraag op in hoeverre deze
verliezen in de risicoverevening gecompenseerd zouden moeten worden.
Op deze vraag ga ik in het onderstaande nader in, waarbij ik nadrukkelijk
onderscheid maak tussen voorspelbare en onvoorspelbare verliezen.
De risicoverevening is er op gericht om voorspelbare verliezen, die het
gevolg zijn van gezondheidsverschillen, te compenseren. Bij het
vormgeven van het vereveningsmodel worden vooral gezondheidsindicatoren meegenomen die bij aanvang van het vereveningsjaar bekend zijn.
Daarom is in het onderzoek ook gekeken naar het effect van het hebben
van een AWBZ-indicatie in het voorafgaande jaar. Voor deze groep
verzekerden kan de AWBZ-indicatie namelijk een signaal zijn van
voorspelbaar meer zorggebruik en dito zorgkosten als gevolg van
meerjarige gezondheidsproblemen. Ongeveer 62 procent van de
verzekerden die in 2009 een AWBZ-indicatie hadden, had ook in 2008 een
AWBZ-indicatie. Deze groep, met voorspelbaar hogere kosten, dient te
worden gecompenseerd in de risicoverevening.
De vereveningsresultaten van verzekerden die in 2008 geen en 2009 wel
een AWBZ-indicatie hadden, worden gezien als onvoorspelbare verliezen.
Bij aanvang van een vereveningsjaar is onvoorspelbaar welke verzekerden
in de loop van dat jaar een AWBZ-indicatie zullen krijgen. De onvoorspelbare verliezen hoeven niet via de risicoverevening gecompenseerd te
worden.
In 2009 leden verzekeraars op verzekerden die in dat jaar voor het eerst
een AWBZ-indicatie hadden een verlies van circa 3600 euro per verzekerde. Voor verzekerden die ook al in 2008 een AWBZ-indicatie hebben
was het verlies lager, ruim 500 euro per verzekerde. Het verschil tussen
deze resultaten wordt veroorzaakt door:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 689, nr. 380

6

1. een verschillend kostenniveau. De groep verzekerden die in 2009 voor
het eerst een AWBZ-indicatie kreeg, had in 2009 veel hogere kosten
dan de groep verzekerden die ook al in 2008 een indicatie had;
2. een verschil in vereveningsbijdragen. De vereveningsbijdrage voor de
groep die in 2009 voor het eerst een indicatie had, is lager dan de
vereveningsbijdrage van de groep die deze indicatie al in 2008 had. Dit
komt door de toepassing van vereveningscriteria die gebaseerd zijn op
zorggebruik in het voorafgaande jaar om voor voorspelbare kostenverschillen te compenseren.
De geconstateerde verschillen in kosten en vereveningsbijdrage ondersteunen de hypothese dat AWBZ-gebruik vaak samenhangt met een
onvoorspelbare medische ingreep (zoals een hart- of heupoperatie) of met
de hogere kosten voorafgaand aan overlijden. In het jaar van de ingreep
(of van het overlijden) zijn de Zvw-kosten tijdelijk (incidenteel) hoger. De
daaropvolgende jaren vlakken deze kosten, die dan ook nog eens beter
voorspelbaar zijn, af.
Conclusie
Het verlies van 1700 euro per jaar lijkt op het eerste gezicht onacceptabel
voor een zo grote steekproef uit alle Zvw-verzekerden. Echter, voor een
derde van de verzekerden, die samen verantwoordelijk zijn voor 80% van
het verlies, wordt dit verlies veroorzaakt door onvoorspelbare kosten
waarvoor de risicoverevening niet compenseert. Deze onvoorspelbare
verliezen (circa 3600 euro per jaar) in het eerste jaar van een
AWBZ-indicatie vind ik behoren tot het verzekeraarsrisico.
Voor tweederde van de verzekerden met een AWBZ-indicatie blijft een
voorspelbaar verlies van ruim 500 euro per jaar bestaan. Dit verlies lijkt
verband te houden met een slechtere gezondheid, afgeleid uit een
meerjarige AWBZ-indicatie. Door de structurele (voorspelbare) verliezen
die verzekeraars lijden op verzekerden met een (meerjarige)
AWBZ-indicatie zouden verzekeraars een prikkel kunnen ervaren tot
indirecte risicoselectie. Tegenover het verlies dat zorgverzekeraars lijden
op verzekerden met een AWBZ-indicatie staat een winst van gemiddeld
100 euro per verzekerde zonder indicatie. Om indirecte risicoselectie te
ondervangen zal ik laten onderzoeken in hoeverre de werking van het
vereveningsmodel verbeterd kan worden.
De verdeling van verzekerden met een AWBZ-indicatie over verzekeraars
is zeer scheef. De verzekeraar met het hoogste aandeel verzekerden met
een AWBZ-indicatie heeft ongeveer 10 maal zoveel verzekerden met een
AWBZ-indicatie dan de verzekeraar met het laagste aandeel verzekerden
met een AWBZ-indicatie. Door deze scheve verdeling over verzekeraars
kunnen mogelijk negatieve vereveningsresultaten optreden die het gelijke
speelveld beïnvloeden. In het onderzoek zal ik tevens de vraag aan de
orde stellen of hiermee rekening gehouden moet en kan worden.
Ik laat onderzoek uitvoeren naar de mogelijkheden om in de risicoverevening rekening te houden met voorspelbare kosten van verzekerden
met een AWBZ-indicatie. Het is mijn streven met deze kosten in het model
van 2013 al zoveel mogelijk rekening te houden. Over de uitkomsten van
het onderzoek zal ik u nader informeren.
III. Versnelling van de jaarcyclus vaststelling vereveningsbijdrage
Met de motie van het lid van uw Kamer Van der Veen is verzocht om een
versnelling van de jaarcyclus voor het vaststellen van het risicovereveningssysteem, zodat uw Kamer het risicovereveningssysteem voor een
volgend jaar reeds in juni kan bespreken. Ik heb Pricewaterhouse Coopers
gevraagd om dit te onderzoeken. Uit het onderzoeksrapport blijkt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 689, nr. 380

7

zogenaamde tussenfase Overall Toets (OT) hét kerndocument is voor
besluitvorming over de risicoverevening in een volgend jaar. Op basis
hiervan wordt onder andere het WOR-advies voor verbetering van het ex
ante vereveningsmodel gebaseerd. De OT komt elk jaar in augustus
beschikbaar.
De onderzoekers hebben twee mogelijkheden onderzocht om tot een
eerdere verantwoorde informatieverstrekking te komen, zodanig dat uw
Kamer in juni een betrouwbaar inzicht heeft in de risicoverevening in een
volgend jaar. Het betreft het vervroegd uitvoeren van de OT of, als dat niet
kan, het aanleveren van tussenresultaten. Beide mogelijkheden zijn
getoetst op hun realiteitsgehalte.
Eerste scenario: vervroegd uitvoeren van de OT
De jaarcyclus risicoverevening is in grote mate afhankelijk van de
departementale begrotingscyclus, van beleidsmaatregelen die in de
zomer worden vastgesteld en van gegevensverstrekking door derden. Een
vervroegde uitvoering van de OT heeft tot gevolg dat (fors) onnauwkeurige inzichten ontstaan over de verevenende werking van het ex ante
vereveningsmodel en de ex post compensatiemechanismen voor het
volgende jaar. Dit geldt temeer gedurende de overgang naar DOT, de
wijziging in vrij onderhandelbare DBC’s en beleid ten aanzien van
ziekenhuisfinanciering. Representatieve kostengegevens zijn pas in juli
beschikbaar.
Tweede scenario: aanleveren van tussenresultaten
Een tweede, alternatieve mogelijkheid is om uw Kamer inzicht te bieden in
de beoogde risicoverevening door verstrekking van tussentijdse resultaten van de onderzoeken naar het ex ante risicovereveningsmodel. In het
geval sprake is van een stabiel ex ante vereveningsmodel, stabiele
gegevens rondom ziekenhuiskosten en beperkte beleidswijzigingen, is een
representatief beeld van de uitkomsten van de OT mogelijk. Dit is
momenteel noch voor de somatische zorg, noch voor de GGZ het geval.
Voor de GGZ worden de gegevens gedurende de zomerperiode bewerkt
om de representativiteit ervan te vergroten. De informatie over de ex post
compensaties daarenboven wordt gebaseerd op de uitkomsten van de
tussenfase OT en is in juni derhalve nog niet beschikbaar.
Conclusie
Het versnellen van de jaarcyclus zou leiden tot grote concessies aan
kwaliteit en representativiteit van de onderliggende informatie. Het is,
aldus PricewaterhouseCoopers, niet mogelijk om in de maand juni een
betrouwbaar beeld van de resultaten van de risicoverevening in het
volgende jaar te schetsen. Ik deel deze conclusie.
Om, gegeven bovengenoemde beperkte mogelijkheden, toch tegemoet te
komen aan de wens van uw Kamer ben ik graag bereid in juni inzicht
bieden in de vorderingen in het proces van besluitvorming over de
risicoverevening. Ik zal uw Kamer in die maand de uitkomsten van het
onderzoeksprogramma en een voorstel voor potentiële modelverbeteringen voor het volgende jaar toe zenden. Ik zal daarbij tevens aandacht
besteden aan de mogelijke inzet van ex post compensaties en de
mogelijke gevolgen daarvan voor de solvabiliteitseisen.
Tot slot
Een goed werkend risicovereveningssysteem is wezenlijk voor een goede
werking van het zorgverzekeringsstelsel. Het zorgt voor een gelijk
speelveld waarop de concurrentie tussen zorgverzekeraars zich kan
afspelen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 689, nr. 380

8

Op basis van het onderzoek van Boer&Croon kan worden geconcludeerd
dat de risicoverevening in de jaren 2006 tot en met 2008 hieraan een
belangrijke bijdrage heeft geleverd. De risicoverevening heeft de
spreiding in resultaten tussen verzekeraars teruggebracht met zo’n 90%.
Mijn beleid is erop gericht de ex post compensaties af te bouwen om
verzekeraars nog meer te prikkelen tot doelmatige zorginkoop. Om een
goede werking van de risicoverevening te kunnen blijven waarborgen zal
ik de ex ante risicoverevening, daar waar mogelijk, verder verbeteren en
inspelen op wijzigingen in de schadelast van verzekerden als gevolg van
veranderingen in de financiering van de zorgaanbieders. Ik laat onderzoeken op welke wijze het voorspelbare verlies in de Zorgverzekeringswet
op verzekerden met een AWBZ-indicatie via het ex-ante risicovereveningssysteem kan worden ondervangen. Zoals toegezegd tijdens het Algemeen
Overleg van 15 september 2011 laat ik tevens onderzoeken hoe de
niet-klinische DKG’s in het ex ante vereveningsmodel kunnen worden
opgenomen. In dit overleg heb ik tevens toegezegd te onderzoeken of het
gebruik van hulpmiddelen een vereveningscriterium zou kunnen vormen.
Ik heb daarbij aangegeven dat dit afhankelijk is van de registratie van het
gebruik van hulpmiddelen, die weliswaar verbetert, maar momenteel nog
niet optimaal is.
Op bovengenoemde onderzoeken naar de mogelijkheden om de
risicoverevening verder te verbeteren kom ik terug in de brief die ik uw
Kamer, overeenkomstig mijn voorstel naar aanleiding van het onderzoek
door PricewaterhouseCoopers, in juni van dit jaar zal sturen over de
risicoverevening voor 2013. Onder andere op basis van de laatste
informatie van alle onderzoeken op het terrein van de risicoverevening
kan de minister van Financiën een zo adequaat mogelijke inschatting
maken van de hoogte van de solvabiliteitseis die, gezien het risicoprofiel
van zorgverzekeraars in 2013, vereist is. Deze inschatting zal ik ook in die
brief opnemen. Daarmee voldoe ik aan de motie Van der
Veen/Gerbrands1.
De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
E. I. Schippers

1
Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012,
29 689, nr. 353.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 29 689, nr. 380

9