25 mei 2011

Landelijke expertisefunctie studeren
met een functiebeperking
Advies in opdracht van het Ministerie van OCW

Landelijke expertisefunctie studeren
met een functiebeperking
Advies in opdracht van het Ministerie van OCW

drs. S.M.A.F. de Zwart
mr. H.G. Bakker
drs. A. Wenneker
drs. L.E. Terwel
drs. P. Kreijen
25 mei 2011
43522

43522

Landelijke expertisefunctie studeren met een
functiebeperking
Advies in opdracht van het Ministerie van OCW

Inhoud

Pagina

1. Inleiding
1.1 Achtergrond
1.2 Vraagstelling
1.3 Leeswijzer

2. Aanpak

1
1
2
3

5

2.1 Bestaande dienstverlening, expertise, werkwijze en infrastructuur in kaart brengen 5
2.2 Behoeften van instellingen inventariseren
5
2.3 Toetsen van mogelijke scenario’s voor het dienstverleningsconcept en de
positionering van de expertisefunctie
6
2.4 Eindrapportage
6

3. Uitgangssituatie hoger onderwijs en studeren met een functiebeperking 7
3.1
3.2
3.3
3.4
3.5

Terugblik: progressie door ingezette maatregelen
Verdere kwaliteitsversterking nodig: studentperspectief
Verdere kwaliteitsversterking nodig: perspectief instellingen
Accreditatie
Conclusie

4. Behoefte aan dienstverlening
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5

Inleiding
Behoeftepeiling decanen
Uitwerking naar type dienstverlening
In hoeverre voorziet H+S in deze behoeften?
Conclusie

7
9
10
15
15

17
17
17
18
21
25

5. Organisatie: lessen en mogelijkheden bestaande kenniscentra

27

5.1 Kenniscentra met aansprekende werkwijze of organisatorisch model
5.2 Mogelijke positioneringspartners voor de expertisefunctie
5.3 Wensen met betrekking tot de organisatorische vormgeving

28
30
31

43522

Vervolg inhoud

Pagina

6. Financiële randvoorwaarden
6.1 Inleiding
6.2 Invulling financiële randvoorwaarden
6.3 Conclusie financiering

7. Scenario’s: organisatorische vormgeving
7.1
7.2
7.3
7.4
7.5

Inleiding en uitgangspunten dienstverlening en organisatie
Scenario 1: Vlaams model
Scenario 2: Bundeling functies: sociaal-medische en arbeidskundige expertise
Scenario 3: Bundeling van functies: diversiteit
Scenario 4: ‘Handicap + Studie 2.0’

8. Conclusies en aanbevelingen
8.1 Inleiding
8.2 Conclusies
8.3 Advies

Bijlage 1 Geraadpleegde bronnen en respondenten
Bijlage 2 Resultaten behoeftepeiling onder decanen WO en HBO
Bijlage 3 Bestaande expertisecentra en organisaties

43522

33
33
33
36

37
37
38
40
41
42

45
45
45
47

1. Inleiding

1.1

Achtergrond

De afgelopen jaren is er vanuit de politiek, het Ministerie van OCW en de
hogeronderwijsinstellingen, toenemende aandacht voor de belemmeringen die studenten met een
functiebeperking ervaren. Uit diverse onderzoeken blijkt echter dat de toegankelijkheid van het
hoger onderwijs voor studenten met een functiebeperking verbeterd kan worden. De door het
Ministerie van OCW ingestelde commissie Maatstaf, heeft in maart 2010 onder meer gepleit voor
een betere ondersteuning van instellingen om de toegankelijkheid en passendheid van het hoger
onderwijs voor studenten met een beperking te vergroten. Uitgangspunt daarbij is dat de instellingen
in het hoger onderwijs zelf verantwoordelijk zijn voor het instellingsbeleid en de bedrijfsvoering en
dus ook de spil zijn rond het treffen van doeltreffende aanpassingen en voorzieningen voor
studenten met een functiebeperking. Om de belemmeringen voor studenten met een
functiebeperking in het hoger onderwijs verder terug te dringen adviseert de commissie Maatstaf de
vorming van een landelijk kennis- en expertisecentrum. Dit expertisecentrum moet de instellingen
ondersteunen bij beleid en uitvoering wat betreft studeren met een functiebeperking, zodat
instellingen hun verantwoordelijkheid voor de studenten met een functiebeperking beter kunnen
waarmaken.
Uitgangspunten van dit expertisecentrum zijn:


ondersteuning in de kennisontwikkeling op het terrein van regelgeving, hulpmiddelen en de
laatste technologische ontwikkelingen;



aanspreekpunt voor de instellingen bij vragen over functiebeperkingen, regelingen over
hulpmiddelen, voorzieningen en mogelijke aanpassingen;



aanwezigheid van kennis van de laatste technologische ontwikkelingen;



ondersteunende en intermediaire rol naar alle instellingen binnen het hoger onderwijs en naar
relevante externe partijen.

Om de aanbeveling van de Commissie Maatstaf nader uit te werken, heeft het Ministerie van OCW
aan Berenschot gevraagd om, in nauwe samenspraak met de onderwijsinstellingen en de betrokken
instanties (ook buiten het onderwijs), een advies uit te brengen over de inrichting, benodigde
dienstverlening en positionering van het landelijke expertisecentrum. Het uitgangspunt is dat er
geen nieuwe instelling of stichting wordt opgericht en dat er maximaal gebruik wordt gemaakt van
bestaande structuren. We hanteren om die reden in dit rapport het begrip ‘expertisefunctie’ in plaats
van expertisecentrum. Bij de vorming van de landelijke expertisefunctie staan de behoeften van de
instellingen en de eis van draagvlak centraal, opdat onderwijsinstellingen maximaal en effectief
worden ondersteund in het verbeteren van de toegankelijkheid van het onderwijs. De Stichting
Handicap + Studie (H+S) wordt op dit moment door het Ministerie van OCW gefinancierd om de
expertisefunctie te vervullen. De huidige dienstverlening van H+S en van andere dienstverleners is
in dit onderzoek betrokken en gelegd naast de behoeften en eisen van de instellingen.

43522

1

1.2

Vraagstelling

Tegen deze achtergrond worden in dit rapport de volgende vragen beantwoord:
1. Hoe kan de door de Commissie Maatstaf geadviseerde expertisefunctie in Nederland het beste
worden vormgegeven, zodanig dat:
a)

het de instellingen voor hoger onderwijs helpt om de toegankelijkheid en studeerbaarheid
van het onderwijs voor studenten met een functiebeperking te verbeteren;

b)

de activiteiten van dit centrum voorzien in de behoeften van de instellingen voor hoger
onderwijs;

c)

de instellingen voor hoger onderwijs een belangrijke inbreng hebben bij de bepaling van
de activiteiten van dit expertisecentrum.

2. Is het efficiënt en wenselijk dat binnen deze expertisefunctie meer wordt samengewerkt met
andere expertisecentra of andere onderwijssectoren of verwante beleidssectoren?
3. Welke voorwaarden moeten worden vervuld om deze landelijke expertisefunctie goed te kunnen
vervullen?
4. Is H+S de aangewezen organisatie om deze rol te vervullen?

Het onderzoek geeft inzicht in de volgende thema’s:
Inhoudelijke vormgeving expertisefunctie
‫־‬

De behoeften van instellingen ten aanzien van de dienstverlening van een landelijke
expertisecentrum studeren met een functiebeperking.

‫־‬

De bestaande dienstverlening en infrastructuur waarvan instellingen (al dan niet) gebruik
maken.

Organisatorische vormgeving
‫־‬

De wijze waarop een landelijke expertisefunctie georganiseerd kan worden.

‫־‬

De mate waarin H+S de aangewezen partij is om deze functie te vervullen, en de benodigde
verbeterpunten daartoe.

‫־‬

De positionering en inbedding van de landelijke expertisefunctie.

‫־‬

Randvoorwaarden en financiering.

43522

2

1.3

Leeswijzer

In deze rapportage wordt allereerst in hoofdstuk 2 de gevolgde onderzoekaanpak weergegeven.
Hoofdstuk 3 bevat een schets van de uitgangsituatie over studeren met een functiebeperking in het
hoger onderwijs. Vervolgens gaan we in hoofdstuk 4 in op de behoefte van
hogeronderwijsinstellingen aan externe dienstverlening op dit vlak, vastgesteld op basis van eerder
onderzoek, een onder decanen breed uitgezette enquête, interviews onder bestuurders en decanen
en een bestuurlijke rondetafelbijeenkomst. In hoofdstuk 5 gaan we, mede gegeven lessen,
ervaringen en mogelijkheden van bestaande kenniscentra, in op de organisatorische vormgeving
van de in te richten expertisefunctie. De financiële randvoorwaarden voor de expertisefunctie
worden besproken in hoofdstuk 6. Daarna wordt in hoofdstuk 7 een aantal mogelijke scenario’s
uitgewerkt. Tot slot presenteren we in hoofdstuk 8 onze conclusies en aanbevelingen.
In de bijlagen zijn een overzicht van geraadpleegde bronnen en respondenten (bijlage 1), de
resultaten van de behoeftepeiling onder studentendecanen (bijlage 2) en een overzicht van
betrokken bestaande expertisecentra en organisaties (bijlage 3) opgenomen.

43522

3

43522

4

2. Aanpak

Het onderzoek is uitgevoerd aan de hand van de volgende aanpak:
2.1

Bestaande dienstverlening, expertise, werkwijze en infrastructuur in kaart brengen

Op basis van deskstudie en een zestal gesprekken is een quick scan gemaakt van organisaties die
op grond van een of meerdere van de onderstaande overwegingen van belang kunnen zijn voor de
toekomstige expertisefunctie:
a. Bestaande en aansprekende organisaties (die kennis, expertise of aanbod in huis hebben en
daarmee als leverancier of partner van de toekomstige expertisefunctie kunnen optreden)
b. Kennis- en expertisecentra die qua organisatiestructuur of werkwijze over interessante
kenmerken beschikken en daarmee een voorbeeldfunctie hebben als het gaat om het effectief
organiseren van de expertisefunctie.
c. Organisaties die in aanmerking kunnen komen voor de mogelijke positionering van de
toekomstige expertisefunctie.
2.2

Behoeften van instellingen inventariseren

De behoeften van instellingen vormen zoals aangegeven het vertrekpunt voor de inrichting van de
expertisefunctie. Om zicht te krijgen op deze behoeften is zowel het operationele als het bestuurlijke
niveau betrokken bij dit onderzoek. Bij het vergaren van onderzoeksdata hebben we een diepte- en
een breedtespoor gevolgd:
a. Dieptespoor
Via 13 interviews is de input van experts vanuit de verschillende beleidsterreinen, instellingen en
organisaties verzameld, om de totstandkoming van de inhoud en organisatie van de expertisefunctie
voor te bereiden. In deze gesprekken met bestuurders, managers en studentendecanen zijn de
huidige stand van zaken, knelpunten en succesfactoren op het terrein van studeren met een
functiebeperking aan de orde gekomen. Van daaruit is geïnventariseerd welke behoeften voor
ondersteuning en expertise er zijn en hoe de gewenste organisatie-inrichting, financiering en
kennisdeling via de instellingen er uit kan komen te zien. In bijlage 1is een overzicht van
gesprekspartners opgenomen.
b. Breedtespoor
Parallel aan de interviews is een breder uitgezette behoeftepeiling uitgevoerd, waarin
studentendecanen als de belangrijkste operationele stakeholders van universiteiten en hboinstellingen zijn bevraagd. Zij zijn immers diegenen die zich bezig houden met informatie, advies en
begeleiding op het gebied van onder meer welzijn, gezondheidszorg en studiekeuze voor (onder
meer) de specifieke groep studenten met een functiebeperking. Hen is gevraagd naar hun huidige
ervaringen, tevredenheid en verwachtingen ten aanzien van deskundigheidsbevordering in het
kader van studeren met een functiebeperking.

43522

5

De focus lag daarbij op de randvoorwaarden: welke organisatie is volgens de studentendecanen
nodig om tot een expertisefunctie te komen die voorziet in de behoeften van instellingen.
Daarnaast is via deze behoeftepeiling inzicht verkregen in de huidige sterke punten en
verbeterpunten die studentendecanen ervaren bij bestaande voorzieningen, zoals H+S. 248
studentendecanen in het HBO en WO zijn benaderd om een internetvragenlijst in te vullen; 137
studentendecanen en –adviseurs hebben de vragenlijst ingevuld. Het responspercentage is
55%.Vier van de vijf studentendecanen in de steekproef werken bij een HBO-instelling, één op de
vijf is werkzaam bij een universiteit.
Naast de interviews en de behoeftepeiling is ook gebruik gemaakt van de deskundige inbreng van
de leden van de begeleidingscommissie (zie bijlage 1) die twee keer bij elkaar is gekomen.
2.3

Toetsen van mogelijke scenario’s voor het dienstverleningsconcept en de
positionering van de expertisefunctie

Op basis van de deskresearch, gesprekken met dienstverlenende organisaties en expertisecentra,
experts en instellingen en de behoeftepeiling zijn vervolgens vier scenario’s op hoofdlijnen
uitgewerkt. Deze zijn op 23 maart in een rondetafelbijeenkomst met bestuurders, managers,
studentendecanen en vertegenwoordigers van de koepels getoetst. Deze bijeenkomst was erop
gericht om gezamenlijk de opbrengsten van het onderzoek te bespreken, aan te vullen en de
resultaten te wegen. Tijdens deze bijeenkomst zijn de voorkeuren voor de dienstverlening, de
vormgeving van de expertisefunctie en organisatorische randvoorwaarden benoemd om de
expertisefunctie goed te kunnen vervullen.
2.4

Eindrapportage

Op 1 april heeft Berenschot de hoofdlijnen van haar advies alvast in een PowerPoint-rapportage ter
beschikking gesteld aan het Ministerie van OCW. In de rapportage die voor u ligt zijn deze
hoofdlijnen uitgewerkt. In dit rapport komen de behoeften van de instellingen, de organisatorische
voorwaarden en de scenario’s uitgebreider aan bod. Daarnaast treft u in dit eindrapport een
onafhankelijk advies over het voorkeursscenario voor dienstverlening en positionering van de
expertisefunctie (rekening houdend met alle belangrijke randvoorwaarden voor effectiviteit en
efficiency, waaronder draagvlak bij de instellingen).

43522

6

3. Uitgangssituatie hoger onderwijs en studeren met een functiebeperking

3.1

Terugblik: progressie door ingezette maatregelen

De omvang van de studentenpopulatie met een functiebeperking in het hoger onderwijs wordt in
uiteenlopende onderzoeken geschat tussen de 8,1% en 16% van de totale studentpopulatie. De
Studentenmonitor 2010 wijst uit dat circa 10% van de totale studentenpopulatie in het hoger
onderwijs tijdens de studie belemmeringen ondervindt vanwege een functiebeperking. Dit
percentage komt overeen met een aantal van ongeveer 60.000 studenten met een functiebeperking
die studeren aan het hoger onderwijs.1
Een grofmazige analyse van de diverse onderzoeken uit de afgelopen jaren2 naar studiesucces van
studenten met een functiebeperking wijst uit dat deze groep een hogere studie-uitval kent, meer
studievertraging oploopt en een zwaardere studiebelasting ervaart in vergelijking met studenten
zonder beperking. In dit verband is in 2004 door het Ministerie van OCW onder andere het
programma Impuls gestart om het uitvalpercentage van gehandicapten en chronisch zieken omlaag
te brengen. Vanaf 2005 zijn aanvullende onderzoeken uitgezet om meer concrete kennis te
vergaren over de omvang van de problemen en de effecten van genomen maatregelen. Aan H+S is
in 2006 subsidie verleend om een communicatiestrategie uit te voeren, gericht op het studeren met
een functiebeperking (in bijlage 3 wordt uitgebreider ingegaan op de huidige dienstverlening van
H+S en de stand van zaken). In het traject werd informatie verstrekt aan studenten en instellingen
over hulpmiddelen en voorzieningen. Ook waren er activiteiten gericht op meer positieve
beeldvorming en op het geven van voorlichting over de Wet gelijke behandeling op grond van een
handicap of chronische ziekte. Eveneens is in 2006 de aftrap gegeven voor het Plan van Aanpak
‘Terugdringing belemmeringen in het hoger onderwijs voor studenten met een functiebeperking’. De
doelstelling van dit programma was een verbetering van instellingsbeleid ten aanzien van studenten
met een functiebeperking.
Deze en andere initiatieven hebben geleid tot toenemende aandacht bij hogeronderwijsinstellingen,
aldus de Inspectie voor het Onderwijs in 20093. Onder andere is vastgesteld dat driekwart van de
onderzochte instellingen op centraal niveau procedures beschreven heeft voor hulp aan studenten
met een beperking, de helft van de instellingen heeft beleid geformuleerd.

1

Stichting Handicap & Studie, Studentenmonitor (2010)

2

RISBO/SEOR 2009, Verwey-Jonker Instituut 2005

3

Inspectie van het Onderwijs. Onbelemmerd studeren. Beleid en voorzieningen voor studenten met een

functiebeperking in het hoger onderwijs (2009)

43522

7

Bij het passend inrichten van de intakeprocedure is belangrijke kwaliteitswinst geboekt, oordelen de
instellingen zelf in recent onderzoek van H+S.4 Diverse instellingen waar wij in dit onderzoek mee
gesproken hebben, helpen studenten bij een goede studiekeuze door hen vrijblijvend een
beroepentest aan te bieden. Hiermee krijgen studenten inzicht in de mogelijkheden en eventuele
belemmeringen bij latere beroepsuitoefening en in mogelijke alternatieven. Vooral bij hogescholen
geldt in toenemende mate het beleid dat alle studenten met een functiebeperking een intakegesprek
krijgen aan het begin van de studie. Ook studenten zijn het beleid op dit vlak de afgelopen jaren
positiever gaan beoordelen.5
Mede als gevolg van de impuls die uit ging van de deelname aan het eerder genoemde ‘Plan van
Aanpak’ hebben steeds meer instellingen een aparte functionaris aangesteld die zich bezighoudt
met functiebeperking. Deze aandachtspersoon fungeert binnen de instelling als ‘linking pin’ en
vraagbaak en houdt het onderwerp op de agenda. Instellingen die wij in het kader van dit onderzoek
gesproken hebben, merken op dat deze aanpak vruchten afwerpt. Veel instellingen hebben een
specifieke website met digitale helpdesk ingericht voor studenten met een functiebeperking.
Er zijn slagen gemaakt in de aanpassingen van gebouwen, blijkt uit de monitor van H+S. Ook in de
beschikbaarheid van hulpmiddelen is succes geboekt, met name voor dyslectische studenten, die
met 42,5 procent de hoofdmoot van de groep studenten met een functiebeperking vormen.6
Studentendecanen merken in de interviews op dat voor dyslectische studenten inmiddels een
behoorlijke hoeveelheid expertise beschikbaar is. Dit komt terug in de meest recente monitor van
H+S, waaruit blijkt dat studenten met dyslexie over de meeste aspecten van de dienstverlening van
instellingen wat positiever oordelen dan studenten met andere functiebeperkingen. Overigens geven
studentendecanen in een ingezonden brief aan de Commissie Maatstaf aan, dat er behoefte is aan
meer en betere aandacht voor dyslexie, bijvoorbeeld op het gebied van (verplichte) taaltoetsen voor
deze groep studenten.7
Via train-de-trainer principes worden op een aantal instellingen de studentendecanen,
studieadviseurs en examencommissies getraind op het signaleren en begeleiden van studenten met
een functiebeperking. Informatie over studenten met een functiebeperking wordt in toenemende
mate opgenomen in de reguliere trainingen voor docenten. Opgedane ervaringen op dit vlak kunnen
nog beter gedeeld worden tussen instellingen, geven de door ons geïnterviewde studentendecanen
aan.

4

Monitor Handicap & Studie 2010 (instellingen)

5

Gebruikerstoets ‘Studeren met een handicap 2010’, Centrum Hoger Onderwijs Informatie 2010.

6

Gebruikerstoets ‘Studeren met een handicap 2010’, Centrum Hoger Onderwijs Informatie 2010.

7

Ingezonden brief LBS (studentendecanen WO) aan de Commissie Maatstaf

43522

8

3.2

Verdere kwaliteitsversterking nodig: studentperspectief

In dit onderzoek is niet opnieuw een meting gedaan bij studenten met een functiebeperking naar
struikelblokken die deze studenten ervaren bij hun studie, omdat daarvoor al diverse onderzoeken
beschikbaar zijn. Voor deze rapportage hebben wij geput uit eerdere rapporten, te weten het advies
van de Commissie Maatstaf en de meest recente Gebruikerstoets van het Centrum Hoger
Onderwijs uit 2010. De belangrijkste knelpunten vanuit het perspectief van de studenten zijn
hieronder per rapport samengevat.8
Gebruikerstoets ‘Studeren met een handicap 2010’ van het Centrum Hoger Onderwijs






Studenten zijn matig tevreden over de intake en voorlichting over studeren met een handicap.
Wel is er, vooral in het HBO, lichte vooruitgang: de rapportcijfers komen iets hoger uit dan het
gemiddelde van de afgelopen jaren.
Begeleiding is al jaren een zwak punt van ‘aangepast’ studeren in het hoger onderwijs. De
waardering voor de specifieke begeleiding is zelfs licht gedaald. Ook de mate waarin
begeleiding beschikbaar is, wordt door studenten niet als afdoende beschouwd.
Wanneer de specifieke problemen van studenten met een handicap vergeleken worden met die
van ‘reguliere’ studenten (Nationale Studenten Enquête 2010) valt op dat met name een te
zware of onevenwichtige studielast, knelpunten met studieroosters en de informatievoorziening
en problemen rond toetsing als knelpunten naar voren komen.

Commissie Maatstaf
Bovengenoemde aspecten komen ook terug in het advies van de Commissie Maatstaf. Uit het
advies van de commissie komen daarnaast, vanuit het perspectief van studenten bezien, de
volgende knelpunten naar voren, die gebaseerd zijn op het Inspectierapport uit 2009:


Beleid over het studeren met een functiebeperking is in ontwikkeling, maar er is nog geen
uniforme uitvoering binnen de instelling. Dat leidt tot (onwenselijke) verschillen.



Er is bij betrokkenen nog onvoldoende deskundigheid aanwezig over functiebeperkingen,
hulpmiddelen en voorzieningen.



De voorlichting en informatievoorziening over het studeren met een functiebeperking en de
voorzieningen daarbij zijn nog te weinig toegespitst op de (variëteit van de) doelgroep.



Te weinig wordt ingezet op het voeren van (studie)adviesgesprekken met studenten met een
functiebeperking, terwijl studenten dit wel als belangrijk ervaren.



Het onderwijs is te aanbod gestuurd en kent te weinig flexibiliteit als het gaat om aanpassingen
in het curriculum, stages en examens voor studenten met een functiebeperking.

8

Gebruikerstoets ‘Studeren met een handicap 2010’, Centrum Hoger Onderwijs Informatie 2010, Commissie

Maatstaf 2010.

43522

9

Studenten met een functiebeperking hebben al in de studiefase behoefte aan advies en
ondersteuning richting arbeid.



3.3

Verdere kwaliteitsversterking nodig: perspectief instellingen

3.3.1 Aandachtspunten volgens decanen en bestuurders
Om de belangrijkste aandachtspunten te achterhalen die leven bij medewerkers en bestuurders van
hogescholen en universiteiten bij het begeleiden van studenten met een functiebeperking is een
enquête gehouden onder alle studentendecanen (respons van 137 decanen, het totaaloverzicht van
resultaten van de enquête is bijgevoegd bij dit rapport) en zijn interviews afgenomen met
bestuurders, afdelingshoofden studentenzaken en studentendecanen. Daarnaast zijn recente
onderzoeken onder hogeronderwijsinstellingen gebruikt, zoals het Inspectie-onderzoek uit 2009, het
onderzoek van Risbo/SEOR onder eerstejaarsstudenten en het onderzoek van het Verwey Jonker
Instituut uit 2005.
In de onderstaande analyse van de aandachtspunten komen de categorieën terug uit het
referentiekader dat de Commissie Maatstaf heeft gehanteerd voor de diensten en voorzieningen die
instellingen voor hoger onderwijs moeten bieden om studenten met een functiebeperking adequaat
te kunnen ondersteunen. Het referentiekader bestaat uit een aantal aspecten van de dienstverlening
aan studenten met een functiebeperking. Dit zijn ‘informatievoorziening en voorlichting’, ‘fysieke
toegankelijkheid’, ‘begeleiding’, ‘deskundigheid’, ‘leerroutes’, ‘toetsing en examinering’ en
‘waarborgen van kwaliteit en continuïteit’. Eén van de conclusies uit het advies van de commissie
was dat op alle aspecten verbeteringen mogelijk zijn.9
Studentendecanen van HBO-instellingen geven aan in onze behoeftepeiling, dat zij in 2010
gemiddeld 72 studenten hebben geadviseerd en/of begeleid. Bij decanen van universiteiten ging het
gemiddeld om 110 studenten. De groep studenten met een functiebeperking is zeer divers. De
volgende vijf functiebeperkingen worden door de meeste decanen genoemd als het gaat om
behoefte aan ondersteuning bij het formuleren van beleid, het informeren, adviseren en/of
ondersteunen van studenten:


Klachten in het autistisch spectrum.



ADHD.



Depressieve klachten of stemmingsstoornissen.



Dyslexie.



Beperking in concentratie.

9

De Commissie Maatstaf heeft voor haar advies op dit punt onder meer gebruik gemaakt de conclusies van

het Inspectie-onderzoek Onbelemmerd Studeren uit 2009.

43522

10

Opvallend hierbij is dat het met name gaat om functiebeperkingen die relatief onzichtbaar zijn, en
daardoor minder gemakkelijk herkend worden. Beperkingen in bijvoorbeeld horen, zien of bewegen
komen niet in de top 5 voor. Als het gaat om het toewijzen van middelen en voorzieningen worden
beperkingen die zichtbaar zijn sneller geaccepteerd, schrijft ook de commissie Maatstaf.10 De
meeste regelingen en wetten gaan uit van de ‘zichtbare beperkingen’ (zoals de visuele- en
lichamelijke handicaps).
Met name voor de groep studenten met psychische stoornissen of klachten in het autistisch
spectrum geven studentendecanen aan dat het niet eenvoudig is om passend beleid te formuleren.
Ook van docenten vraagt deze groep studenten relatief veel aandacht, horen we terug in de
interviews. Aangegeven is dat deze groep studenten de hoogste uitvalpercentages kent en vaker
vertraging oploopt, mede omdat planning en structuur veel voorkomende valkuilen zouden zijn. Dat
studenten met psychische klachten relatief hoge uitvalcijfers hebben en vaker overwegen te
stoppen met hun studie in verband met hun beperking blijkt ook uit het rapport van Verwey-Jonker
uit 2005. Dit komt bij studenten met beperkingen in horen of zien of dyslexie beduidend minder vaak
voor.11
Bijna alle decanen houden zich bezig met informatie, advies en/of begeleiding van studenten met
een functiebeperking. Wat betreft het maken van beleid is het beeld anders: ongeveer een kwart
zegt zich hiermee bezig te houden en 62% van de decanen geeft aan zich hiermee ‘enigszins’ bezig
te houden. Vijftien procent van de studentendecanen in de steekproef houdt zich niet bezig met
beleid.

Figuur 1

10

Commissie Maatstaf, Meer mogelijk maken. Studeren met een functiebeperking in het hoger onderwijs

(2010).
11

Verwey Jonker instituut, Studeren met een beperking in 2005; belemmeringen van studenten met een

lichamelijke beperking, psychische klachten of dyslexie in het hoger onderwijs (2005).

43522

11

De meeste studentendecanen geven in de behoeftepeiling aan knelpunten te ervaren bij het
uitvoeren van beleid ten aanzien van studenten met een functiebeperking. Ongeveer twee derde
van hen is hierbij regelmatig, vaak of zeer vaak tegen knelpunten aangelopen. Bij de begeleiding
van studenten lopen ruim twee van de vijf decanen tegen knelpunten aan. Als het gaat om advies of
het geven van informatie dan ervaart een ruime meerderheid van de decanen niet of soms
knelpunten.12

Figuur 2

Het percentage van decanen dat werkzaam is bij HBO-instellingen en dat tegen knelpunten
aanloopt is hoger dan dat van decanen dat bij universiteiten werkt en tegen knelpunten aanloopt
(zie figuur 2). De meningen over de oorzaken die aan dit verschil tussen HBO- en WO-decanen ten
grondslag liggen, lopen uiteen.

12

Hier constateren we een ‘mismatch’ met de praktijk vanuit het perspectief van studenten. Door hen wordt

informatievoorziening nog duidelijk als verbeterpunt ervaren (Studentenmonitor 2010, Handicap & Studie).

43522

12

In interviews, de rondetafelbijeenkomst en in een ingezonden brief van het LBS (Landelijk Beraad
Studentendecanen voor universiteiten) is een aantal mogelijke oorzaken genoemd:




Het HBO is grootschaliger en studenten zouden in het algemeen meer begeleiding vragen dan
bij WO-instellingen. Mogelijk heeft het gepercipieerde verschil te maken met de selectie van de
groep studenten binnen het HBO, die meer begeleiding verwacht en daarom eerder geneigd is
voor het HBO te kiezen.
Daarnaast zouden er verschillen zijn ten aanzien van de bevoegdheden die decanen hebben.13
Tijdens de rondetafelbijeenkomst is gesuggereerd dat studentendecanen in het WO meer
vrijheid hebben in de uitoefening van hun functie, waardoor zij minder knelpunten zouden
ervaren. Deze uitspraken moeten echter als indicatief worden beschouwd.

3.3.2 Deskundigheid personeel
In maart 2010 constateerde de Commissie Maatstaf dat decanen het belang van goede begeleiding
erkennen, maar dat het begeleiden en het regelen van voorzieningen voor studenten met een
functiebeperking tijdrovend is, omdat het veelal neerkomt op maatwerkconstructies. Professionals
geven aan behoefte te hebben aan kennis over functiebeperkingen en voorzieningen, de kennis te
delen en vast te leggen, maar beschouwen deze taak tevens als een lastige opgave: het vraagt
know how, de nodige tijdsinvestering en logistieke maatregelen om medewerkers te scholen en de
laatste ontwikkelingen bij te houden.
Hogeronderwijsinstellingen zelf geven (volgens de Monitor van H+S uit 2010)14 o.a. aan dat:


hun beleid op het terrein van de voorlichting onder personeel nog te wensen overlaat;



kennis op het vlak van de organisatie van aangepast onderwijs (aangepaste werkvormen,
stages en toetsen) relatief beperkt aanwezig is.

Uit onderzoek van Ruigrok Netpanel blijkt dat met name docenten niet altijd even goed begrip
kunnen opbrengen voor studenten met een (niet) zichtbare handicap en/of vergeten dat studenten
recht hebben op bepaalde regelingen en voorzieningen.15 Ook in het onderzoek van Risbo/SEOR
komt naar voren dat de betrokken instellingsmedewerkers unaniem van mening zijn dat de
deskundigheid van medewerkers bij hogeronderwijsinstellingen verder zou moeten worden
bevorderd. 16

13

Bron: ingezonden brief LBS (studentendecanen WO) aan de Commissie Maatstaf

14

Stichting Handicap & Studie, Monitor (2010, Score op basis van door instellingen zelf aangeleverde
gegevens)
15

Ruigrok Netpanel. Een instituut met vele gezichten, Een onderzoek naar de behoeften van HO-instellingen
betreft de functie van Handicap & Studie, november 2009. Dit onderzoek is uitgevoerd onder decanen,
studieadviseurs, (communicatie) medewerkers, beleidsmakers en projectleiders, bij hogeronderwijsinstellingen
die betrokken zijn bij de uitvoering van het beleid rondom het studeren met een handicap.
16

Risbo / SEOR. Studeren met een functiebeperking Resultaten van een onderzoek onder
eerstejaarsstudenten (2009)

43522

13

3.3.3 Organisatie van het onderwijs
Het onderwerp ‘functiebeperking’ staat nog niet hoog op de agenda binnen de meeste
onderwijsinstellingen. Juist in tijden van bezuinigingen dreigt het onderwerp minder prioriteit te
krijgen, doordat maatwerk wordt vervangen door generiek beleid. Dat komt onder meer tot uiting in
het volgende:


Op het vlak van de organisatie van aangepast onderwijs (aangepaste werkvormen, stages en
toetsen) geven de instellingen aan dat deze kennis relatief beperkt aanwezig is. Dit komt
overeen met de conclusie van de Commissie Maatstaf dat aangepaste leerroutes, toetsing en
examinering veelal nog sterk aanbodgericht worden aangeboden. Decanen geven daarbij aan
dat studenten hun eventuele functiebeperking veelal te laat melden, waardoor aanpassingen en
voorzieningen die de studeerbaarheid bevorderen ook pas later in het studieproces kunnen
worden ingezet.



Decanen geven in de interviews aan dat zij regelmatig stuiten op weerstand van opleidings- of
faculteitsdirecteuren als het gaat om budget voor de begeleiding van studenten. In de praktijk
blijkt dat vooral voor de studieadviseurs of studieloopbaanbegeleiders problematisch te zijn. Zij
nemen de daadwerkelijke begeleiding van studenten voor hun rekening, beschikken niet altijd
over voldoende uren en lossen dat soms in hun eigen tijd op.



Studentendecanen merken tijdens de interviews op dat examencommissies niet zonder meer in
staat zijn zich te verplaatsen in de individuele student en zijn mogelijkheden.
Examencommissies ervaren vanuit de overheid twee prikkels in tegengestelde richting die dat
bemoeilijken: de richtlijnen over de waarde van diploma’s die steeds strikter worden enerzijds en
de lijn vanuit de Commissie Maatstaf en Commissie Gelijke Behandeling anderzijds, die
impliceert dat instellingen moeten meedenken vanuit de individuele kwaliteiten en
mogelijkheden van studenten. Vooral voor examencommissies leidt dit soms tot een spagaat.

3.3.4 Raadplegen en inhuur externe deskundigheid
In de behoeftepeiling is gevraagd, waarover studentendecanen op dit moment (externe) expertise
raadplegen. Studentendecanen geven aan dat zij met name gebruik maken van het Los-HBO,
Landelijk Beraad Studentendecanen (LBS) en H+S wanneer zij externe expertise willen raadplegen
over functiebeperking. Daarnaast maken zij -in mindere mate- gebruik van MEE, www.regelhulp.nl,
UWV, de GGZ, internetsites en organisaties met specifieke expertise over een bepaalde handicap.
Deze drie belangrijkste externe bronnen verschaffen een brede basis aan informatie. Decanen
maken daarnaast, indien nodig, gebruik van specialistische kennis.
Door de bank genomen verschillen studentendecanen in het HBO en in het WO nauwelijks als het
gaat om de onderwerpen waarover zij deze expertise raadplegen. Op een aantal onderwerpen is
het verschil tussen decanen van HBO-instellingen en die van universiteiten relatief groot.

43522

14

Over de volgende onderwerpen raadplegen relatief meer decanen in het HBO externe expertise dan
hun collega’s bij de universiteiten:


Informatie/advies over toetsing en examinering.



Ondersteuning bij deskundigheidsbevordering van onderwijsprofessionals.



Advies over ondersteuning bij (flexibele) leerroutes.



Advies over begeleiding van studenten bij stages en stagebemiddeling.



Advies over de vergroting van de toegankelijkheid van het gebouw, onderwijsruimtes en ICT.



Informatie/advies over het waarborgen van kwaliteit en continuïteit.

Ten aanzien van de volgende twee onderwerpen is ook een relatief groot verschil in het gebruik van
externe expertise. Over deze onderwerpen raadplegen juist decanen bij universiteiten relatief meer
externe expertise:


Advies over de begeleiding van studenten naar werk, kennis van arbeidsmarktperspectieven.



Advies over internationalisering en uitwisseling (bijvoorbeeld financiën, wet- en regelgeving en
verzekeringen).

3.4

Accreditatie

Een van de adviezen van de Commissie Maatstaf was dat studeren met een functiebeperking een
plaats zou moeten krijgen in de accreditatie. Dit advies is overgenomen: sinds 2011 wordt bij de
accreditatie in het hoger onderwijs door de NVAO onder andere gekeken naar de voorzieningen,
toegankelijkheid en studeerbaarheid voor studenten met een functiebeperking. Het is nog
onduidelijk welke impact deze maatregel zal hebben op het agenderen van het onderwerp en de
uitwerking op de onderwijs- en begeleidingsprocessen en behoefte aan ondersteuning van de
instellingen.
3.5

Conclusie

Sinds in 2004 het programma Impuls is gestart, zijn goede slagen gemaakt in onder meer de
ontwikkeling van generieke communicatiemiddelen, voorzieningen in het gebouw en maatregelen
voor studenten met dyslexie. Ook in het intakebeleid zijn stappen gezet. Dit beleid past ook in de
visie van de Commissie Toekomstbestendig Hoger Onderwijs, die als een van de uitdagingen heeft
geformuleerd om ‘alle talenten, in welke richting of op welk niveau dan ook, maximaal te
ontwikkelen door hen op de juiste plek te krijgen. Verkeerde studiekeuzen en uitval leiden tot veel
frustratie, teleurstelling, en onnodige kosten’. 17
Volgens zowel studenten als instellingen zijn op diverse aspecten tegelijkertijd verbeteringen nodig
ten aanzien van studeren met een functiebeperking: er is nog een wereld te winnen als het gaat om
de concrete doorvertaling van beleid en procedures naar de werkvloer.

17

Differentiëren in drievoud. Advies van de Commissie Toekomstbestendig Hoger Onderwijs Stelsel, april 2010

43522

15

Er zijn verschillen in aanbod en kwaliteit van de voorzieningen tussen opleidingen en instellingen: bij
een aantal faculteiten of (clusters van) opleidingen worden studenten met een functiebeperking al
goed ondersteund; bij andere opleidingen heeft het beleid nog geen voet aan de grond gekregen en
moeten studenten nog veel energie steken in het verkrijgen van de gewenste voorzieningen.
Slechts een derde deel van de instellingen voldoet volledig aan de eisen die aan waarborgen voor
kwaliteit en continuïteit van voorzieningen worden gesteld.18
Met name als het gaat om deskundigheid van personeel, begeleiding, de organisatie van het
onderwijs en toetsing en examinering ervaren zowel studenten als instellingen zelf nog regelmatig
knelpunten. Het organiseren van maatwerkconstructies vraagt evenwel tijd en geld en dat zijn
schaarse middelen binnen hogeronderwijsinstellingen.
Een bijkomend aspect is dat de begeleiding van deze studentengroep onder druk staat door de
bezuinigingen die gaande zijn binnen instellingen. Dit kwam ook al eerder naar voren tijdens het
onderzoek in 2009 door de Inspectie: goede zorg voor een toenemend aantal studenten met een
beperking kan op gespannen voet staan met de mogelijkheden die een instelling heeft op financieel
en organisatorisch gebied. Met forse bezuinigingen op komst, dreigt het onderwerp
functiebeperking, dat niet ‘scoort’ als strategisch speerpunt, onderaan de prioriteitenlijst te komen.
Sinds 2011 is studeren met een functiebeperking opgenomen in het accreditatiekader. Onze
respondenten geven aan nog weinig zicht te hebben op of verwachtingen te hebben ten aanzien
van de resultaten daarvan in de praktijk.
In het volgende hoofdstuk gaan we dieper in op de ondersteuningsbehoefte van studentendecanen,
te vervullen door de toekomstige expertisefunctie.

18

Inspectie van het Onderwijs in 2009

43522

16

4. Behoefte aan dienstverlening

4.1

Inleiding

In dit hoofdstuk gaan we in op de behoefte van instellingen voor hoger onderwijs aan externe
dienstverlening op het gebied van studeren met een functiebeperking. Deze behoeftepeiling is de
basis voor de dienstverlening en activiteiten van de toekomstige expertisefunctie.
De behoefte aan dienstverlening is opgesteld op basis van vier bronnen: eerder uitgevoerd
onderzoek, de brede enquête onder decanen, interviews onder bestuurders en decanen van
hogeronderwijsinstellingen en de bestuurlijke rondetafelbijeenkomst.
4.2

Behoeftepeiling decanen

Het referentiekader van de Commissie Maatstaf is bij het behoefteonderzoek onder decanen in het
hoger onderwijs gebruikt als ordeningsprincipe voor het bevragen van de behoeften aan diensten.
Hieronder staan de uitkomsten samengevat. In bijlage 2 is de integrale rapportage van de
behoeftepeiling opgenomen. Vanaf pagina 12 van deze bijlage kunt u de uitkomsten per thema
terugvinden.
Een ruime meerderheid van de studentendecanen in de steekproef heeft behoefte aan
ondersteuning door de toekomstige expertisefunctie op alle aspecten (zie onderstaand figuur). Dit
geldt over de gehele linie van het normenkader van de Commissie Maatstaf, met uitzondering van
advisering ten aanzien van fysieke toegankelijkheid. De meeste studentendecanen in de steekproef
hebben behoefte aan ondersteuning als het gaat om de deskundigheid van onderwijsprofessionals
inzake studeren met een functiebeperking. Op de tweede plaats staan informatievoorziening en
voorlichting, gevolgd door leerroutes en flexibilisering van het onderwijs.
Er is een verschil tussen de typen hogeronderwijsinstellingen. De meeste studentendecanen van
HBO-instellingen hebben behoefte aan ondersteuning bij de deskundigheid van
onderwijsprofessionals. De meeste studentendecanen van universiteiten hebben behoefte aan
ondersteuning bij informatievoorziening en voorlichting.

43522

17

4.3

Uitwerking naar type dienstverlening

In onderstaande tabel is de behoefte aan dienstverlening nader uitgewerkt. Hierbij is geclusterd op
drie soorten dienstverlening die de expertisefunctie zou kunnen uitvoeren: kennis, positieve
beeldvorming en organisatieadvies. In de tabel zijn deze drie soorten dienstverlening nader
uitgewerkt.
De mate van behoefte is aangeduid met ‘++’ (wel), ‘+’ (enigszins) en ‘-‘ (weinig). In de toelichting
staat een korte beschrijving, waarin we waar mogelijk ook aangeven of de behoefte met name is
geformuleerd door decanen of bestuurders.

43522

18

Dienst

Behoefte

Toelichting

++

Vormen van kennis om te delen zijn goede voorbeelden en

Kennis
Kennisuitwisseling / uitwisseling
good practices

oplossingsrichtingen voor specifieke vraagstukken en
mogelijkheden voor hoe om te gaan met situaties. Hierbij zijn
voorbeelden genoemd als overwinnen van weerstand bij
docenten en examencommissies, de organisatie van
aangepaste stages, het in paragraaf 4.5 beschreven ‘generiekof maatwerk dilemma’ en de voorbereiding op het nieuwe
accreditatiebeleid.

Voorzien in up to date informatie ++

Hierbij wordt bijvoorbeeld gedacht aan de laatste ontwikkelingen
op het terrein van wetgeving, financiering, hulpmiddelen en
diensten van bedrijven die raken aan studeren met een
functiebeperking. Genoemd is het rondsturen van een
nieuwsalert. Ook moet de informatie beschikbaar zijn via een
website.

Helpdesk

++

De helpdesk moet goed bereikbaar en betrouwbaar zijn.
Bemenst door mensen met diepgaande kennis van zaken, die
meedenken met de instellingen, maar ook algemene informatie
aan studenten kunnen verstrekken. De antwoorden die door
deze helpdesk worden gegeven, zouden ook via een ‘Q&A’pagina op internet moeten worden gepubliceerd, zodat deze
transparant en eenvoudig terug te vinden zijn. Onder deze tabel
staat een overzicht met gewenste informatie die de helpdesk in
ieder geval moet kunnen leveren.

Arbeidsmarktperspectief

+

Tijdens diverse interviews is aangegeven dat expertise ten
aanzien van de relatie met de arbeidsmarkt op drie onderdelen
nodig is: (1) de intake (opleidingen kunnen alerter zijn op de
passendheid bij eisen/kansen sectoren/arbeidsmarktspiegel),
(2) stages en (3) arbeidsmarkttoetreding door afgestudeerden19.
Volgens de aanwezigen van de rondetafelbijeenkomst dient
verwachtingsmanagement ten aanzien van het
arbeidsmarktperspectief voor studenten met een
functiebeperking een plaats te krijgen in de expertisefunctie.

19

Er is bijvoorbeeld bij decanen vraag naar een lijst van werkgevers, die openstaan voor het in dienst nemen

van een gehandicapte.

43522

19

Kennis over niet zichtbare

++

functiebeperkingen

Er is behoefte aan dienstverlening bij functiebeperkingen die
relatief onzichtbaar zijn, zoals klachten in het autistisch
spectrum, ADHD en depressieve klachten of
stemmingsstoornissen. Vooral maatwerktrajecten zijn voor niet
zichtbare beperkingen lastig te realiseren en vragen om kennis,
ervaring, tijdsinvestering en logistieke maatregelen.

Deskundigheidsbevordering

+

Instellingen voeren zelf vaak een aantal cursussen/voorlichting

professionals, trainingen of

uit. De expertisefunctie zou specifieke cursussen in

ondersteuning bij het

samenwerking met/op maat van de instelling moeten

ontwikkelen van trainingen op

vormgegeven. Dat geldt ook voor deskundigheidsbevordering

maat van de instelling

van decanen en studieadviseurs zelf. In het cursusaanbod moet
voldoende variëteit aanwezig zijn zodat er zowel voor decanen
met weinig ervaring als decanen met meer ervaring aanbod is.
Tevens is differentiatie gewenst naar de positie van waaruit de
decanen hun functie uitoefenen: als eerste- of
tweedelijnsvoorziening20.

Benchmarks en proef-audits

+/-

De behoefte aan benchmarks tussen instellingen is wisselend.
Sommige instellingen zien dit als een professioneel instrument
waar je van kunt leren, anderen zien benchmarks eerder als
negatief instrument. Voor wat betreft proef-audits in het kader
van de accreditatie geldt dat het nog niet duidelijk is of
instellingen hier wel of geen gebruik van maken in de toekomst.
Dit hangt af van de invoering en wijze van toetsing van de
accreditatie-eisen.

Positieve beeldvorming

+

Tijdens interviews is aangegeven dat het expertisecentrum een
rol ten aanzien van het stimuleren van positieve beeldvorming
zou moeten vervullen door het onderwerp op positiefinspirerende wijze onder de aandacht te houden. De werkwijze
van ECHO is door de geïnterviewden in dit kader vaak als
positief voorbeeld genoemd. We komen hier in later in dit
rapport op terug.

20

Tijdens de rondetafelbijeenkomst kwam naar voren dat het belang van het onderwerp functiebeperking nog

niet breed wordt onderkend door bestuurders en onderwijsprofessionals. Deskundigheidsbevordering van
docenten en examencommissies op dit thema zou in de ideale situatie geïntegreerd moeten zijn in het
reguliere curriculum voor deskundigheidsbevordering.

43522

20

Ook het actief onderhouden van een ambassadeursnetwerk en
structureel relatiebeheer binnen de hogeronderwijsinstellingen
kunnen ingrediënten van dienstverlening op het terrein van
positieve beeldvorming zijn. Dit blijkt uit uitspraken van
geïnterviewde bestuurders en decanen, die aangeven dat er
behoefte is aan een boegbeeld, iemand die het onderwerp op
de agenda van bestuurders weet te zetten.
Organisatieadvies

-

Over het algemeen is er geen behoefte aan directe
dienstverlening op het terrein van organisatieadvies (het
aanpassen van de organisatie met het oog op het toegankelijker
maken van het onderwijs voor studenten met functiebeperking).
Wel is er vaak behoefte aan kennisdeling op specifieke
vraagstukken, zoals flexibilisering van het onderwijs,
doorlichtingen en het proactief meedenken met de instelling
over het op maat toepassen van bestaande kennis.

4.3.1 Helpdeskfunctie
Vanuit de helpdesk is er specifiek behoefte aan de volgende informatie of advies:


algemene regelingen waar studenten aanspraak op kunnen maken, zoals: extra regelingen
WSF, UWV-regelingen, Wajong, AWBZ, PGB, thuiszorg, WMO;



wetgeving, commissie gelijke behandeling en jurisprudentie;
‫־‬

bij deze twee punten is het overigens van belang dat de helpdesk studenten wijst op
algemene regelgeving en voor advies op maat doorverwijst naar de betreffende instanties;



de begeleiding en ondersteuning van studenten in het algemeen;



toetsing en examinering;



vragen rondom internationaal studeren en stage lopen met een functiebeperking;



toeleiding naar experts en leveranciers. Mogelijk kan de expertisefunctie zelfs een centrale rol
spelen bij de inkoop en aanbesteding van producten. Zo zou de expertisefunctie een akkoord
kunnen bereiken met uitgevers, zodat studenten met een beperking direct de digitale versie van
een boek kunnen aanschaffen;



vraagstukken waar de instelling zelf niet uitkomt. Bijvoorbeeld de samenloop van wet- en
regelgeving en een specifieke beperking.

4.4

In hoeverre voorziet H+S in deze behoeften?

In deze paragraaf gaan we in op de dienstverlening van H+S. We baseren ons hierbij op een
uitgebreid interview dat in februari heeft plaatsgevonden, op de documenten die naar aanleiding
daarvan aan ons zijn toegestuurd (Managementreview Handicap + Studie) en op de website van
H+S.

43522

21

Vervolgens gaan we in op de mate waarin de respondenten uit dit onderzoek aangeven dat deze
diensten aansluiten op hun behoeften. Hiervoor zijn de behoeftepeiling, de interviews met de
instellingen en de rondetafelbijeenkomst de voornaamste bronnen. Ook een recent rapport van
Ruigrok Netpanel, een imago-onderzoek dat de stichting zelf heeft laten uitvoeren in 2009, is hierbij
als bron geraadpleegd.
4.4.1 Huidige dienstverlening H+S
In onderstaande tabel zijn de huidige diensten van H+S beknopt weergegeven, waarbij de
categorieën kennis, positieve beeldvorming en organisatieadvies centraal staan. Hierbij is steeds,
voor zover bekend, de status van de betreffende dienst of product weergegeven.21
Dienst

Toelichting

Status

Informatie over functiebeperkingen en de

Via de website beschikbaar.

Kennis
Algemene informatie

gevolgen voor het onderwijs, tips over de
begeleiding van studenten en de wetten die
relevant zijn.
Monitor

Handicap + Studie brengt tweejaarlijks een

Tweejaarlijks onderzoek

monitor uit op het thema ‘studeren met een
functiebeperking’, gebaseerd op vragen die de
instelling zelf beantwoordt m.b.t. haar beleid en
op basis van oordelen van studenten in de
Nationale Studenten Enquête.
Onderzoeksprogramma

Met ZonMW heeft Handicap + Studie in 2010 het

Structureel

onderzoeksprogramma Disability Studies in
Nederland (DSiN) vormgegeven, waarin
onderzoek, onderwijs en een netwerkfunctie met
elkaar verbonden zijn.
Informatiebijeenkomsten Ter gelegenheid van het 65-jarig bestaan is in

Handicap + Studie is voornemens

2010 een expertisereeks georganiseerd rond vier om een dergelijk inhoudelijk
thema’s: de WGB, de problematiek rond de

programma vanaf 2011 voort te

instroom, digitale toegankelijkheid en flexibiliteit

zetten in samenwerking met

van het onderwijs.

instellingen voor hoger onderwijs,
lectoren (HBO) of hoogleraren
(WO).

21

In dit schema komt de individuele dienstverlening aan studenten met een functiebeperking niet voor,
omdat dit rapport zich richt op de behoeften vanuit instellingen en omdat de stichting deze activiteit afbouwt.

43522

22

Informatiebrochures

De afgelopen jaren zijn diverse projecten

Deze uitgaven zijn in de periode

uitgevoerd binnen het project IMPULS en het

2004-2010 tot stand gekomen.

subsidieprogramma Plan van Aanpak. Dit heeft
onder meer geleid tot informatieboekjes over
dyslexie en autisme.
Trainingen

Via Los HBO biedt Studie & Handicap trainingen
aan voor onderwijsprofessionals. Ook een ‘train
the trainer’-aanbod voor instellingen die
autonoom met het thema aan de slag willen.

Helpdesk

Onderwijsprofessionals kunnen hier terecht met

De helpdesk is op werkdagen

korte vragen. Binnen drie dagen krijgen zij

tussen 9:00 en 12:30 bereikbaar.

antwoord van één van de experts.

Op de website stond op 2 mei
2011 vermeld, dat ‘de helpdesk
vanwege de
voorjaarsschoonmaak telefonisch
niet bereikbaar is van maandag
28 februari tot en met vrijdag 1
april’.

Positieve
beeldvorming
In 2008 heeft Handicap + Studie in Shell

Handicap + Studie geeft aan te

Nederland een partner gevonden voor het WAM-

werken aan een projectvoorstel

project, een project naar Iers voorbeeld over

tot uitbouw van deze

succesvol stagelopen door talenten met een

samenwerking naar een groter

belemmering.

landelijk project met de naam
‘kNOw Limits’.

Organisatieadvies
Adviesproducten

Proefaudit, beleidsadvies en benchmarkrapport.

Deze producten zijn ontwikkeld.

De proefaudit geeft aan welke acties binnen de

In het gesprek met Berenschot is

instelling nodig zijn om te voldoen aan de

aangegeven dat deze momenteel

accreditatie-eisen. Met het beleidsadvies krijgen

nog op zeer beperkte schaal

instellingen advies over het optimaliseren van de

aangeboden en afgenomen

beschikbare stuurinformatie om dit beleid te

worden.

evalueren en aan te scherpen. Een benchmarkrapport laat zien hoe de oordelen van
studenten zich verhouden tot de inspanningen
van de instelling en hoe de instelling scoort ten
opzichte van andere instellingen.

43522

23

4.4.2 Ervaringen instellingen met H+S
De instellingen zijn kritisch over de huidige dienstverlening van H+S. In deze paragraaf zijn de
positieve aspecten en verbeterpunten volgens de respondenten weergegeven.
Positieve aspecten
De expertise en know how van H+S wordt in het algemeen positief beoordeeld. Met name als het
gaat om de kennis op het terrein van wet- en regelgeving ervaren studentendecanen H+S als
deskundig. De stichting beschikt bovendien over veel netwerkcontacten en naamsbekendheid.
Studentendecanen ervaren H+S doorgaans als respectabel en betrouwbaar en geven aan dat de
contacten prettig verlopen. Hierbij geldt overigens wel, dat er een groot verschil bestaat tussen
studentendecanen in het HBO en bij universiteiten. In het HBO oordelen decanen gemiddeld
genomen positiever dan in het WO. In bijlage 2 zijn de uitgebreide onderzoeksresultaten op dit
aspect weergegeven. De stichting geniet tot slot landelijke bekendheid en is gehuisvest op een
centrale plaats in het land.
Verbeterpunten
De kennis en expertise van H+S wordt door respondenten op bepaalde terreinen als te weinig
actueel en praktijkgericht ervaren. Met name als het gaat om de kennis over functiebeperkingen en
de bijbehorende tips, geven studentendecanen aan dat de informatie niet up-to-date is en dat de
vertaling naar instellingsbeleid ontbreekt. De kennis voegt met name voor de meer ervaren
studentendecanen weinig toe, blijkt uit onze gesprekken. Ruigrok Netpanel schreef in een imagoonderzoek uit 2009 dat ‘instellingen die afgelopen jaren veel gedaan hebben op het gebied van
studeren met een (niet) zichtbare handicap (‘zelfredzame instellingen’), aangeven, dat de kennis
van Handicap + Studie niet meer up-to-date is’. Een aantal van de door ons geïnterviewde decanen
en de respondenten uit het onderzoek van Ruigrok Netpanel zijn van mening dat H+S een slag kan
maken van het vergaren van informatie naar het delen van kennis.
Het imago van de stichting wordt momenteel nog als te eenzijdig ervaren: studentendecanen zien
de huidige rol nog primair als belangenbehartiger van studenten. H+S zou, ondanks de omslag die
zij daarin maken, nog te weinig oog hebben voor de behoeften en mogelijkheden van instellingen en
te weinig meedenkend zijn. Dit komt onder meer tot uiting in de competenties van medewerkers van
de stichting. Deze zouden momenteel nog met name aansluiten op de belangenbehartigingsrol van
H+S, terwijl er nu juist behoefte is aan faciliterende, meedenkende medewerkers die een
ondersteunde rol richting instellingen vervullen.
Omslag
Zelf geeft de organisatie aan met een duidelijke omslag bezig te zijn: de organisatie is zich bewust
van de nadelen van de gevolgde koers (gericht op individuele belangenbehartiging) en een
noodzakelijke koerswijziging. De individuele belangenbehartiging voor en ondersteuning van
studenten wordt daarom afgebouwd en ondergebracht bij andere actoren, zoals MEE.

43522

24

Er is recent een plan van aanpak opgesteld, dat gericht is op het leveren van concrete
dienstverlening aan instellingen. Zo is de afgelopen maanden nieuwe dienstverlening ontwikkeld
(mede op basis van onderzoek naar de behoeften van instellingen voor hoger onderwijs), waarvan
een proefaudit en benchmarkrapportages de eerste resultaten zijn. Handicap + Studie heeft op
basis van dit onderzoek een aantal aandachtsgebieden geformuleerd: bewustwording/equiperen
van docenten, voorlichting & intake en beleidsadvies. Met name de eerste twee onderwerpen
komen duidelijk terug in de behoeften van instellingen zoals die uit ons onderzoek naar voren zijn
gekomen.
4.5

Conclusie

Hogeronderwijsinstellingen verschillen in hun behoefte ten aanzien van de concrete dienstverlening
van een expertisefunctie. Wat hen allemaal kenmerkt is in de eerste plaats een gedeeld beeld over
een adviserende, meedenkende houding van een expertisefunctie. Een expertisefunctie, kortom, die
instellingen met kennis en goede voorbeelden op weg helpt met het formuleren van instelling
specifiek beleid. Van groot belang vinden instellingen het dat de expertisefunctie er primair voor en
door de instellingen is. Het vervullen van een lobby- of belangenbehartigingsrol past niet in dit
ideaalbeeld. De expertisefunctie moet opereren vanuit een ‘kansenbenadering’ door het onderwerp
functiebeperking op positief-inspirerende wijze onder de aandacht te brengen.
Er is overall behoefte aan een goed bereikbare, objectieve en betrouwbare helpdesk, die
instellingen en studenten snel van deskundig advies kan voorzien.
Een expertisefunctie moet een specialistisch netwerk en actuele kennis kunnen bieden en van
daaruit faciliteren en meedenken. Deze kennis dient op toegankelijke wijze te worden verspreid,
zowel via een actuele website als via news alerts. Inhoudelijk is er onder meer behoefte aan
informatie over het arbeidsmarktperspectief, bijvoorbeeld via het verbeteren van de intakeprocedure
en op het terrein van stagebeleid. Ook zou de expertisefunctie expliciet oog moeten hebben voor
beleid ten aanzien van onzichtbare functiebeperkingen, omdat juist voor die groep studenten
maatwerk nodig is en het beleid niet eenvoudig uit te voeren is.
Bovendien zou de expertisefunctie (onderdelen van) deskundigheidsbevordering moeten kunnen
leveren, waarbij de vraag (en indien mogelijk zelfs het aanbod) van instellingen als uitgangspunt
genomen wordt. Als het gaat om de precieze invulling van dit punt liggen de behoeften overigens
sterk uit elkaar.
Op afroep zou via een expertisefunctie ook organisatieadvies beschikbaar moeten zijn, maar dan
met name op zeer specifieke onderdelen, zoals de flexibilisering van leerroutes. Ook willen
studentendecanen graag expertise en kennis delen als het gaat om het creëren van draagvlak
binnen het hoger management en docenten. Er lijkt weinig behoefte te zijn aan het kunnen inhuren
van adviseurs of het afnemen van instrumenten: het advies dient veeleer in de trant van
kennisdeling te worden verschaft.

43522

25

43522

26

5. Organisatie: lessen en mogelijkheden bestaande kenniscentra

Als belangrijk uitgangspunt voor de toekomstige expertisefunctie geldt dat optimaal gebruik wordt
gemaakt van bestaande organisaties en structuren. We hebben daarom deskresearch verricht
onder- en interviews uitgevoerd met bestaande organisaties en expertisecentra die in de
uiteindelijke vormgeving van de expertisefunctie een rol kunnen spelen.22 Van onderstaande
organisaties zijn als resultaat daarvan in bijlage 3 de doelstelling, dienstverlening, werkwijze,
financiering en netwerk weergegeven.


Handicap + Studie



SIHO



ECHO



SURF



UWV



Kenniscentrum CrossOver



www.regelhulp.nl



Platform Bèta Techniek



CINOP / Situatie mbo

Bij hogeronderwijsinstellingen is daarnaast getoetst:
1. Welke bestaande kennis- en expertisecentra zij qua werkwijze of organisatorisch model als
aansprekend beschouwen.
2. Bij welke partij(en) de expertisefunctie in de toekomst belegd kan worden.
We sluiten af met de wensen en uitgangspunten van de instellingen met betrekking tot de
organisatorische vormgeving.

22

Met de organisaties die onder punt één tot en met zes genoemd zijn, hebben wij aanvullend aan de

deskstudy gesprekken gevoerd. De resultaten daarvan zijn verwerkt in onderstaande paragrafen en in de
bijlage.

43522

27

5.1 Kenniscentra met aansprekende werkwijze of organisatorisch model
Onderstaande organisaties zijn tijdens de interviews genoemd als kenniscentra die een werkwijze of
organisatorisch model hebben dat mogelijk toepasbaar is voor de expertisefunctie studeren met een
functiebeperking:


ECHO



SURF



Platform Bèta Techniek



SIHO23

Per organisatie is kort de huidige doelstelling aangegeven en wordt beschreven welke aspecten
onderwijsinstellingen positief ervaren. Een nadere omschrijving van de geschetste organisaties treft
u in bijlage 3.
5.1.1 ECHO
Het Expertisecentrum diversiteitsbeleid (ECHO) bevordert de succesvolle deelname van
allochtonen aan de samenleving en in het bijzonder aan het hoger onderwijs. De visie van ECHO is
dat hogeronderwijsinstellingen met diversiteitsbeleid een bewuste keuze maken voor het creëren
van condities waarin elke student en medewerker zijn of haar talent ten volle kan ontplooien24.
ECHO is een zelfstandig opererende organisatie met circa zes medewerkers.
Uit de interviews komt naar voren dat hogeronderwijsinstellingen ECHO ervaren als sterke partner
bij het creëren van een positieve beeldvorming. Dit voegt, aldus de betrokkenen, een interessante
dimensie toe aan het onderwerp functiebeperking binnen het hoger onderwijs. Daarnaast wordt hun
visie op inclusief onderwijs gewaardeerd (‘ruimte scheppen voor individuele kansen in plaats van
denken vanuit beperkingen’). Dit is volgens de geïnterviewde partijen de juiste invalshoek om te
kijken naar functiebeperkingen: wat kan iemand wel? Waar is iemand goed in? Tot slot heeft ECHO
sterke, langdurige relaties opgebouwd in het hogeronderwijsveld, op zowel bestuurlijk als
operationeel niveau. Er is daarmee sprake van slagkracht met een klein aantal gedreven mensen.

23

Deze expertisefunctie is niet door onderwijsinstellingen in Nederland zelf aangedragen als inspirerend

voorbeeld genoemd (de aanpak is bij hen niet of nauwelijks bekend). In overleg met OCW is ervoor gekozen
om SIHO bij dit onderzoek te betrekken, omdat de vormgeving als interessant model voor de aanpak in
Nederland kan gelden.
24

Bron: website ECHO

43522

28

5.1.2 SURF
SURFdiensten voorziet sinds 1991 het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in
Nederland van ‘betaalbare kwaliteitsproducten en -diensten op het brede terrein van ICT’.25
De organisatie is sinds haar oprichting flink gegroeid. Hierbij hebben zij brede netwerken
opgebouwd onder de hogeronderwijsinstellingen inclusief bestuurlijke borging.
Met name de werkwijze van SURF en de organisatorische inrichting worden in het
hogeronderwijsveld positief beoordeeld. De werkwijze is gericht op kennisdeling, innovatie en heeft
een hoog praktisch gehalte. Participatie levert instellingen bovendien aanzienlijke
kostenbesparingen op. SURF wordt ervaren als partner van en voor de instellingen met goede
bestuurlijke borging. Verder worden het project- en programmamanagement en de manier waarop
SURF expertisenetwerken ondersteunt als professioneel ervaren.
5.1.3 Platform Bèta Techniek
Het Platform Bèta Techniek heeft de opdracht om te zorgen voor voldoende en kwalitatief goed
opgeleide bèta's en technici. Het Platform heeft in de afgelopen jaren ervaring opgedaan met het
ontwikkelen en toepassen van een strategie om vernieuwing in het onderwijs te stimuleren.26
De doelstelling en werkwijze van het platform bèta techniek worden door hogeronderwijsinstellingen
gewaardeerd. De werkwijze is ‘niet belastend’ maar juist faciliterend voor de instellingen en werpt
vruchten af. Kenmerkend voor de Platform-strategie is dat het Platform zich richt op de instellingen;
die worden gepremieerd als zij zelf prioriteit geven aan bètatechniek. De instellingen zijn uitgedaagd
om zelf na te denken over hun ambities en deze concreet te maken door eigen doelstellingen te
formuleren. Hierdoor geniet het Platform draagvlak bij de instellingen, wat een randvoorwaarde is
voor het bereiken van resultaten.
Aanwezigen tijdens de rondetafelbijeenkomst merken over de werkwijze van zowel SURF als het
Platform Bèta Techniek op, dat voor een onderwerp als functiebeperking nooit dezelfde aandacht en
investeringen vanuit het hoger onderwijs verwacht kunnen worden als voor bètatechniek of ICT.
Functiebeperking is minder aansprekend als bestuurlijke strategie of speerpunt, maar verdient
vanuit maatschappelijk belang blijvend aandacht.
5.1.4 SIHO
Het SIHO is de landelijke expertisefunctie voor studeren met een functiebeperking in Vlaanderen.
Het is een samenwerkingsverband tussen 5 instellingen voor hoger onderwijs uit 4 verschillende
associaties of 5 verschillende provincies. Het SIHO wil bijdragen aan het creëren van gelijke kansen
en volwaardige participatie aan het hoger onderwijs voor personen met een functiebeperking.

25

Bron: website SURF

26

Bron: website Platform Bèta Techniek

43522

29

Het onderneemt acties om hindernissen voor volwaardige participatie weg te werken. Volwaardig
participeren betekent voor SIHO deelnemen aan alle aspecten van leren, leven en werken.27
De expertisefunctie is ingericht door het uitschrijven van een aanbesteding vanuit de evenknie van
het Nederlandse Ministerie van OCW onder alle hogeronderwijsinstellingen. De winnende instelling
of het winnende consortium van instellingen mocht vervolgens de expertisefunctie vormgeven en
beheert de administratie. De tender is uitgezet voor vijf jaar. Er is een duidelijke planning en control
cyclus opgezet. De vraag van de instellingen staat centraal in de plannen. De expertisefunctie wordt
weliswaar uitgevoerd vanuit een consortium van instellingen maar zij zijn van en voor álle
hogeronderwijsinstellingen en vervult een onafhankelijke rol.
Door middel van een breed samengestelde stuurgroep is maximaal draagvlak gecreëerd in het veld.
Daarnaast zijn er ambassadeurs aangesteld, is er een wetenschappelijke cel die input geeft aan de
expertisefunctie, een Raad van Advies en contactpersonen per te bedienen instelling. De functie
wordt geheel gefinancierd door het ministerie.
Tijdens de gesprekken met de hogeronderwijsinstellingen en ook uit de behoeftepeiling komt
duidelijk naar voren dat de expertisefunctie van en voor de instellingen moet zijn. Draagvlak voor de
expertisefunctie en eigenaarschap zijn daarbij randvoorwaardelijk. Met de wijze waarop SIHO is
ingericht zou aan deze wensen worden voldaan. Tegelijkertijd komt ook uit de interviews en de
behoeftepeiling naar voren dat de meeste Nederlandse hogeronderwijsinstellingen de positionering
van de expertisefunctie bij één van de instellingen niet verstandig vinden. Op dat punt zou het
organisatorisch model van SIHO de instellingen minder aanspreken.
5.2

Mogelijke positioneringspartners voor de expertisefunctie

Onderstaande partijen zouden, op grond van hun huidige profiel, diensten of werkwijze, in
aanmerking kunnen komen als ‘uitvoerder’ of partner van de expertisefunctie:


Handicap + Studie



ECHO



UWV



SURF

In hoofdstuk 7 werken wij de scenario’s voor samenwerking met of positionering bij deze partners
uit, inclusief voor- en nadelen en (on)mogelijkheden. Voor positionering bij of via SURF is geen
scenario uitgewerkt. We zien hiertoe te weinig aanknopingspunten. Hieronder is aangegeven
waarom gesprekspartners (inclusief de geïnterviewden bij SURF zelf) deze organisatie niet als de
aangewezen partij beschouwen om de toekomstige expertisefunctie uit te voeren.

27

Bron: Actieplan SIHO werkjaar 2010-2011.

43522

30

Zoals ook beschreven is in bijlage 3, is SURF een organisatie voor innovatie en ICT. Vanuit SURF
bezien past het beleggen van een landelijke structurele expertisefunctie op het terrein van studeren
met een functiebeperking niet binnen hun huidige opdracht. Volgens de instellingen is SURF qua
onderwerpen en structuur niet de meest logische organisatie om de expertisefunctie te beleggen.
Dit doet niets af aan het feit dat SURF een logische partner is van een expertisefunctie in het kader
van ICT en websites. Zo wordt er ook nu al ten aanzien van online toegankelijkheid samengewerkt
tussen H+S en SURF. Dit is een succesvol initiatief dat verder uitgerold kan worden. Daarnaast
maken beide gebruik van elkaars netwerken. SURF heeft op bestuurlijk niveau een goed netwerk bij
de instellingen, terwijl H+S dat op meer uitvoerend niveau heeft opgebouwd.
5.3

Wensen met betrekking tot de organisatorische vormgeving

Vanuit de hogeronderwijsinstellingen wordt een werkwijze en organisatorische vormgeving
aansprekend gevonden die getuigt van daadkracht, het kunnen creëren van positieve beeldvorming
ten aanzien van functiebeperkingen en het kunnen leggen van sterke, langdurige relaties met de
instellingen, zowel op bestuurlijk als op operationeel niveau. Daarnaast wordt een werkwijze gericht
op kennisdeling gewaardeerd, die faciliterend van aard is en waarbij de expertisefunctie een partner
van en voor de instellingen is. De vijf uitgangspunten voor de organisatorische vormgeving die uit de
behoeftepeiling naar voren kwamen, sluiten aan bij deze wensen. De kern van de wensen met
betrekking tot de organisatorische vormgeving draait om:
Een onafhankelijke organisatie, die actief kennis deelt en ontwikkelt en hiervoor de spil is in een kennisnetwerk
met goede relaties op bestuurlijk en operationeel niveau bij de instellingen.

Uit de behoeftepeiling onder decanen komt naar aanleiding van de bovenstaande voorbeelden vijf
wensen met betrekking tot de organisatorische vormgeving naar voren. Deze zijn tijdens de
interviews met de instellingen bevestigd.
De toekomstige expertisefunctie

1. Biedt instellingen een belangrijke inbreng bij de bepaling van activiteiten (zoals bij het SIHO)
2. Bundelt en verspreidt kennis actief en transparant. De organisatiestructuur sluit op die doelstelling aan
(zoals bij SURF)

3. Is een samenwerking tussen hogeronderwijsinstellingen en externe partners die kennis leveren ten
aanzien van studeren met een functiebeperking (zoals bij het SIHO en ECHO)

4. Moet niet worden ondergebracht bij één universiteit of hogeschool, noch bij een aantal universiteiten of
hogescholen (onafhankelijk zoals H+S)

5. Biedt continuïteit in kennisontwikkeling en beleid. De regie op de expertisefunctie moet daarom niet ieder
jaar door een andere hogeronderwijsinstelling belegd worden.

43522

31

43522

32

6. Financiële randvoorwaarden

6.1

Inleiding

Uit voorgaande hoofdstukken blijkt dat de expertisefunctie wat betreft de instellingen aan een aantal
voorwaarden moet voldoen wil het haar doel kunnen bereiken. Het betreft het gewenste
dienstverleningspakket en de voorwaarden voor positionering en organisatie. In dit hoofdstuk wordt
ingegaan op de financiële randvoorwaarden voor de expertisefunctie.
6.2

Invulling financiële randvoorwaarden

Hogeronderwijsinstellingen geven aan dat ze er vanuit gaan dat de rijksoverheid doorgaat met het
faciliteren van instellingen door middel van een expertisefunctie studeren met een functiebeperking,
die over state of the art kennis beschikt en instellingen helpt en scherp houdt. Daarbij wordt
uitgegaan van een transactiestelsel waarin een basisvoorziening geborgd is via een subsidie van
OCW en waarbij het mogelijk is om als individuele instelling specifieke dienstverlening op maat zelf
in te kopen (bijvoorbeeld specifieke trainingen en workshops). Ook het van tijd tot tijd inzetten van
landelijke projectsubsidies, zoals dat de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden en die tot een
kwaliteitsimpuls binnen veel instellingen heeft geleid, wordt wenselijk geacht om het onderwerp
studeren met een functiebeperking hoog op de agenda van instellingen te houden. In algemene zin
is dit geen ‘sexy’ onderwerp waardoor het risico van inzakken van aandacht, zeker in tijden van
bezuinigingen, niet denkbeeldig is. De realiteit gebiedt te zeggen, aldus instellingen, dat rijks
financiering niet alleen vanuit algemeen belang wenselijk is, maar om genoemde reden ook
noodzakelijk.
We hebben gevraagd aan decanen en bestuurders in hoeverre zij verwachten dat hun instelling
bereid is voor bepaalde diensten te betalen. Twee derde van de studentendecanen verwacht dat
hun onderwijsinstelling wil betalen voor trainingen en workshops over bijvoorbeeld intake,
voorzieningen, hulpmiddelen, financieringsmogelijkheden, stage en internationalisering. Voor wat
betreft de overige vormen van toekomstige dienstverlening verwacht een minderheid animo vanuit
hun onderwijsinstelling om apart te betalen.

43522

33

Voor het financieren van de expertisefunctie is een drietal mogelijkheden geformuleerd om de
basisinfrastructuur van de expertisefunctie te financieren.

43522

34

Financieringsmogelijkheid

Omschrijving

Draagvlak

1.

Hiermee wordt basisinfrastructuur

Wenselijk vanuit algemeen

expertisefunctie gesubsidieerd. De

belang en noodzakelijk om

expertisefunctie levert vanuit deze

thema op de agenda te houden

kennis- en helpdeskfunctie bijdrage

ondanks bezuinigingen

Basissubsidie vanuit OCW

aan positieve beeldvorming en biedt
een minimum aan overige diensten.
2.

Omslag/abonnementensysteem Instellingen storten jaarlijks op

Het voordeel voor met name

vrijwillige basis een bijdrage (aan de

studentendecanen is daarvan

hand van een verdeelsleutel op basis

dat zij niet voor iedere te

van het aantal ingeschreven

betrekken vorm van

studenten). Om een abonnements-

dienstverlening budget hoeven

regeling succesvol te kunnen uitvoeren aan te vragen. Doordat het
zal eerst duidelijk moeten zijn wat de

abonnementsgeld door

instellingen precies kunnen verwachten instellingen wordt betaald, zal er
van de beschikbare dienstverlening.

bewust van de diensten gebruik

Wanneer de expertisefunctie er in

gemaakt worden. Bovendien is

slaagt om de komende jaren

de verwachting van de

toegevoegde waarde zichtbaar te

aanwezigen bij de

maken, en er meer duidelijkheid is over rondetafelbijeenkomst dat
de effecten van de opname van

instellingen op deze manier

functiebeperking als onderdeel van het meer invloed zullen willen
accreditatiekader is een

uitoefenen op de inhoud van de

abonnementensysteem een logische

dienstverlening.

optie in de toekomst.
3.

Het leveren van diensten op

Instellingen betalen het

Dienstverlening op factuurbasis

factuurbasis

expertisecentrum op product-/dienst

wordt als niet haalbaar

basis

beschouwd, hoogstens als
aanvulling voor specifieke
producten. Financiële
beperkingen van instellingen en
de prioriteit die studeren met
een functiebeperking maken de
kans op inkoop van diensten
van de expertisefunctie op
individuele factuurbasis tot een
hachelijke onderneming.

43522

35

6.3

Conclusie financiering

Hogeronderwijsinstellingen geven aan dat ze er vanuit gaan dat de rijksoverheid doorgaat met het
faciliteren van instellingen door middel van een expertisefunctie studeren met een functiebeperking,
die over state of the art kennis beschikt en instellingen helpt en scherp houdt. Daarbij wordt
uitgegaan van een transactiestelsel waarin een basisvoorziening geborgd is via een subsidie van
OCW en waarbij het mogelijk is om als individuele instelling specifieke dienstverlening op maat zelf
in te kopen (bijvoorbeeld specifieke trainingen en workshops). Mocht in de toekomst door de
rijksoverheid worden besloten om minder te investeren in een landelijke expertisefunctie voor
studeren met een functiebeperking, dan zou volgens instellingen een abonnementsstelsel wel op
draagvlak kunnen rekenen: door de kosten om te slaan over de instellingen, die ervoor kiezen om
gezamenlijk een expertisefunctie in het leven te houden, wordt voorkomen dat de drempel voor
inkoop van individuele diensten op factuurbasis te hoog is. Wanneer de expertisefunctie er in slaagt
om de komende jaren haar toegevoegde waarde zichtbaar te maken en er meer zicht is op de
ontwikkeling van de omvang van de vraag van de instellingen (mede doordat dan bekend is wat de
impact is van de aanpassing van het accreditatiekader), zou een dergelijk abonnementssysteem
kunnen worden overwogen. In dat geval zou een drietrapsraket ontstaan: een lagere basissubsidie
door OCW, aanvullende collectieve dienstverlening op basis van een abonnementsstelsel en
individuele specifieke diensten op maat (op factuurbasis).

43522

36

7. Scenario’s: organisatorische vormgeving

7.1

Inleiding en uitgangspunten dienstverlening en organisatie

Met de uitgangssituatie, de behoeften aan diensten en de geschetste randvoorwaarden als
vertrekpunt is in dit hoofdstuk een aantal scenario’s uitgewerkt. Voor ieder scenario geldt als
uitgangspunt dat het scenario een ‘stap vooruit’ moet betekenen ten opzichte van het huidige
aanbod. Daarnaast dient de expertisefunctie bij voorkeur gebruik te maken van bestaande
structuren. In onderstaande tabel is een samenvatting opgenomen van de gewenste dienstverlening
De dienstverlening van toekomstige expertisefunctie
1.

Is primair gericht op instellingen en wordt niet gecombineerd met individuele ondersteuning /
belangenbehartiging van studenten. Wel biedt de expertisefunctie algemene informatie aan studenten en
vervult deze een doorverwijsfunctie.

2.

Biedt kwalitatief hoogwaardige dienstverlening, die betrouwbaar, up-to-date en toegespitst op een
specifieke vraag van- en omstandigheden bij een instelling is.

3.

Biedt een basiskennisinfrastructuur bestaande uit het faciliteren van netwerken/communities, het delen en
verspreiden van kennis en good practices, een digitaal platform en het verschaffen van informatie.

4.

Speelt een landelijke rol in positieve beeldvorming: awareness, agendering, rolmodellen, positief
inspirerend.

5.

Biedt aanvullend dienstverlening op maat: trainingen, audits, organisatie advies etc.

De hieronder beschreven organisatorische randvoorwaarden komen voort uit de behoeften aan
dienstverlening en de uitgangspunten voor de organisatorische vormgeving die zijn meegeven door
de verschillende respondenten.

43522

37

Organisatorische randvoorwaarden

1. Een onafhankelijke organisatie, die actief kennis deelt en ontwikkelt en hiervoor de spil is in een
kennisnetwerk met goede relaties op bestuurlijk en operationeel niveau bij de instellingen.

2. De expertisefunctie onderhoudt nauwe contacten met externe partners die over specifieke expertise
beschikken en is faciliterend in netwerken tussen hogeronderwijsinstellingen en externe partners. De
expertisefunctie voedt HO-instellingen met de laatste up-to-date informatie.

3. Kan kennis en informatie vertalen naar specifieke behoeften van instellingen. Zij bieden trainings- en
adviesaanbod gedifferentieerd aan en houden rekening met verschillende (opleidings)behoeften.

4. Heeft medewerkers die beschikken over de volgende competenties: vraaggericht, flexibel, dienstverlenend
en adviesvaardig.

5. Is er van en voor de instellingen. Er is bestuurlijke verankering nodig en draagvlak onder de professionals.
Om dit draagvlak te bereiken dient de behoefte van de instellingen de basis te zijn voor de bepaling van de
dienstverlening.

6. Hanteert een heldere beleidscyclus waarbij blijvend aandacht is voor de aansluiting op de vraag vanuit de
instellingen, zonder dat het de opdrachtgever of de klanten (OCW en de instellingen) veel tijd kost.

7.2

Scenario 1: Vlaams model

7.2.1 Beschrijving
Opzet en inrichting
Het Vlaamse model (SIHO) stoelt op een aanbesteding vanuit OCW onder alle instellingen HO. De
kern is dat de expertisefunctie wordt toegekend aan één instelling of een consortium van
instellingen met volledige financiering vanuit OCW. In Vlaanderen bestaat het consortium uit twee
HBO instellingen en één universiteit. De tender loopt vijf jaar en de instellingen ontvangen een
meerjarenbudget. Binnen deze vijf jaar is sprake van een duidelijke Planning & Control cyclus.
Hierbij worden de plannen vanuit de vraag opgesteld. Het administratief beheer is belegd bij één
instelling.
Draagvlak en kennisinfrastructuur
Er wordt maximaal draagvlak georganiseerd door een breed samengestelde stuurgroep. Deze
bestaat uit afgevaardigden vanuit meerdere instellingen, studenten en vakbonden. Daarnaast zijn er
ambassadeurs actief, is er een wetenschappelijke cel bestaande uit een netwerk van relevante
wetenschappers en experts opgericht en een Raad van Advies. Per instelling zijn er aangewezen
contactpersonen. De expertisefunctie wordt hierdoor, door het onderbrengen bij de instellingen en
door de werkwijze, ervaren als van en voor de instellingen.

43522

38

Financiering
De expertisefunctie wordt geheel gefinancierd door het ministerie.
7.2.2 Voordelen en nadelen
Voordelen


Het Vlaamse model is van en voor instellingen

Nadelen


door de brede stuurgroepsamenstelling. De prikkel

instellingen. Het creëren van draagvlak en

om draagvlak te blijven organiseren is hierdoor

afstemming vergen daardoor veel tijd.

groot.



De voeding van expertise is goed georganiseerd




De expertisefunctie heeft een breed takenpakket
met relatief weinig medewerkers.

door middel van de wetenschappelijke cel.


Er is sprake van gevoelde rivaliteit tussen de

In de Nederlandse situatie is het lastig om de

Er is zekerheid van financiering vanuit het

onafhankelijke positie overtuigend in te vullen,

ministerie. Alle dienstverlening is betaald. Dit

omdat uit de behoeftepeiling, interviews en de

vergemakkelijkt de uitwisseling van good practices

rondetafelbijeenkomst blijkt, dat voor dit model

en kennis en geeft stabiliteit ten behoeve van

geen draagvlak is. Onafhankelijkheid –het niet

kennisopbouw.

onderbrengen bij één hogeronderwijsinstelling of

De Planning & Control cyclus is strak ingericht met
het ministerie als enige financier. Elk jaar wordt
transparant verantwoording afgelegd aan het

een consortium daarvan- hebben instellingen als
één van de belangrijkste organisatorische
randvoorwaarden benoemd.

ministerie op basis van de Planning & Control
cyclus.

Conclusie
Er zitten veel voordelen aan het Vlaamse model: de financiering, de voeding van expertise en de
Planning & Control cyclus. Het is echter niet zomaar één op één te kopiëren naar de Nederlandse
situatie in verband met de vereiste onafhankelijkheid. De voordelen van het Vlaamse model zijn wel
te realiseren binnen een ander model.

43522

39

7.3

Scenario 2: Bundeling functies: sociaal-medische en arbeidskundige expertise

In dit scenario is sprake van nauwe samenwerking van de expertisefunctie met UWV vanuit sociaal
medische en arbeidskundige expertise.
Voordelen


Directe expertise:
o

op het sociaal medische vlak;

o

financiering van faciliteiten;

o

aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt /

Nadelen


UWV heeft op dit moment geen positie in het
onderwijsveld: niet direct van- en voor instellingen.



Beeldvorming.



Omslag naar dienstverlenende instelling.

stages/duurzame positie arbeidsmarkt.

Toelichting voor- en nadelen
De voordelen van bundeling van functies met UWV spitsen zich toe op de directe expertise die
UWV meebrengt. UWV heeft als beweging ingezet om sociaal medische en arbeidskundige
expertise aan te bieden aan gemeenten en onderwijs. Deze nieuwe -door UWV beoogde- rol is voor
de expertisefunctie interessant om te benutten. Ook zou een deel van de decanen graag zien dat
UWV een grotere rol zou innemen op het vlak van aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt, omdat UWV
kennis van de arbeidsmarkt heeft voor mensen met een functiebeperking en verstand heeft van de
begeleiding naar stages. Lastig hierbij is voor UWV dat het huidige wettelijke kader op dit moment
niet toe staat dat UWV jobcoaching inzet voor studenten met een functiebeperking. Bovendien
beschikt UWV over expertise over de financiering van faciliteiten.
De nadelen van een bundeling van functies met UWV komen voort uit de type dienstverlening van
UWV en de relatie met het onderwijsveld. De dienstverlening/associatie vanuit UWV is nu te zeer
gericht op ‘ziekte- en gebrek’. Dit zou onvoldoende aansluiten op de gewenste rol op het vlak van
positieve beeldvorming.
Daarnaast beschikt UWV nu niet over een positie in het onderwijsveld. Het kan daardoor moeite
hebben met het verwerven van het benodigde draagvlak. De vraag is of UWV snel beschouwd zou
worden als van – en voor instellingen. De instellingen hebben namelijk over het algemeen weinig te
maken met UWV, het meeste contact verloopt via studenten zelf die bijvoorbeeld een hulpmiddel
nodig hebben en gebruik willen maken van een bepaalde regeling.
Conclusie
UWV moet zeker één van de netwerkpartners zijn van de expertisefunctie. Samenwerking is vereist
om de instellingen te voeden met de directe expertise van UWV. De bundeling van functies is
hiervoor niet nodig.

43522

40

7.4

Scenario 3: Bundeling van functies: diversiteit

In dit scenario gaat de expertisefunctie met betrekking tot functiebeperking een nauwe
samenwerking aan met ECHO: studenten met een functiebeperking onder de ‘vlag’ van diversiteit.
Voordelen


Het meeliften op positieve beeldvorming van

Nadelen


wordt belangrijk geacht. Risico dat dit verwatert

in het kader van draagvlak binnen instellingen en

onder vlag van diversiteit.

past bij de visie van de experts uit het onderzoek.





Zichtbaarheid van groep met functiebeperking

diversiteits denken / inclusief denken kan helpen

Er is meer blijvende specialistische

De werkwijze van Echo wordt als positief en

dienstverlening nodig voor deze groep dan alleen

effectief ervaren: slagkracht en goed netwerk bij

een benadering gericht op inclusie en positieve

instellingen.

beeldvorming.

Relatief met weinig middelen veel impact kunnen
hebben.



Het huidige succes van ECHO is zeer afhankelijk
van één of twee aansprekende personen.

Toelichting voor- en nadelen
Het positioneren van de expertisefunctie bij ECHO heeft voor- en nadelen. Voordeel is dat zowel
voor het vraagstuk diversiteit als studeren met een functiebeperking de oplossingen binnen
instellingen gelijksoortig zijn. De expertise op dat vlak zou dus gebundeld kunnen worden. Dit zou
efficiënt zijn voor de instellingen die dan te maken hebben met één informatiebron in plaats van
twee die beiden dezelfde type informatie leveren. Daarnaast kan het werken om mee te liften op het
positieve imago van diversiteit en daarmee, in de slipstream, meer middelen en aandacht voor
studeren met een functiebeperking te realiseren.
Keerzijde hiervan is dat studeren met een functiebeperking niet meer een op zichzelf staand
aandachtspunt blijft, maar ‘kopje onder’ kan gaan in het brede diversiteitsvraagstuk. Dit is niet
wenselijk, omdat er specifieke vraagstukken spelen rondom studeren met een functiebeperking.
Deze kunnen niet worden opgelost binnen het brede kader van diversiteit. Aparte inhoudelijke en
praktische aandacht en expertise blijven dus nodig. Zoals voor wetgeving, hulpmiddelen,
aanpassingen gebouw, hoe om te gaan met bepaalde functiebeperkingen enzovoort.
Hetzelfde beeld komt naar voren uit de behoeftepeiling waarin de overgrote meerderheid van de
decanen aangeeft dat de landelijke expertisefunctie niet voor een bredere doelgroep moet worden
georganiseerd en dat deze dus niet moet worden ondergebracht bij of samengaan met een
organisatie als ECHO.

43522

41

Conclusie
De werkwijze van ECHO als voorbeeld nemen en binnen de instellingen strategisch aanhaken bij
diversiteits denken zijn handvatten voor de expertisefunctie studeren met een functiebeperking.
Maar het onder de vlag brengen van diversiteit is niet zozeer een optie. Studeren met een
functiebeperking heeft een eigen gezicht en eigen specialistische kennis nodig.
7.5

Scenario 4: ‘Handicap + Studie 2.0’

7.5.1 Positionering bij het huidige Handicap + Studie
Uit de behoeftepeiling en de interviews met de instellingen blijkt dat decanen vanuit universiteiten
kritisch zijn over een positionering van de expertisefunctie bij H+S (zie onderstaand figuur).
Daarentegen geeft 80% van de decanen in het HBO aan dat zij deze positionering wenselijk vinden.
Naast de kritische geluiden over H+S is ook gehoord dat H+S als respectabele organisatie wordt
ervaren, die vanuit een lange traditie kennis heeft over functiebeperking en veel bereikt heeft op dit
terrein. Vooral vanuit het HBO zijn er positieve ervaringen met H+S, zo blijkt uit de interviews. H+S
wordt binnen deze sector overwegend als ‘van ons’ beschouwd. Studentendecanen merken
bovendien op dat H+S over goede netwerkcontacten en naamsbekendheid beschikt.

43522

42

7.5.2 Beschrijving scenario
Vanwege bovenstaande uitkomsten en de bestaande kritiek op H+S bestaat dit scenario uit een
rigoureuze transitie van H+S naar Handicap + Studie 2.0. Na de transitie is H+S een wezenlijk
vernieuwde organisatie met een nieuwe naam. De dienstverlening is volledig van- en voor de
instellingen, zonder samenloop met individuele studenten belangenbehartiging. Daarnaast zijn de
volgende onderdelen versterkt en verbeterd:


Het organiseren van bestuurlijke inbreng/invloed vanuit instellingen ten behoeve van te
ontwikkelen dienstverlening en organisatie.



Kwaliteit van de dienstverlening.



De Planning & Control cyclus.



De competenties en kwaliteit van de medewerkers.



Detachering/uitwisseling professionals vanuit instellingen.



De follow up van tevredenheidsmetingen.

7.5.3 Voor- en nadelen
Voordelen


Gebruik maken van bestaande expertise en know

Nadelen


how.


Breed draagvlak onder HBO decanen.



Bestaande netwerken kunnen benutten met

teveel eenzijdig belangenbehartiger van
studenten.


Onafhankelijke instelling die al jaren bestaat.



Niet ‘kind met het badwater weggooien’.

Inhoud dienstverlening sluit nu onvoldoende aan
bij vraag.

derden (zoals UWV en SURF).


Huidige imago zeker bij universiteiten is niet goed:



Grote omslag noodzakelijk. Tijdsinvestering
transitiefase.

Conclusie
De expertisefunctie kan binnen de organisatorische en financiële randvoorwaarden worden
ondergebracht bij Handicap + Studie 2.0. Met behulp van de bestaande expertise, know how,
netwerken en –zij het gedeeltelijk- draagvlak onder hogeronderwijsinstellingen, kan worden voldaan
aan de brede dienstverleningsvraag. Hiervoor is dan wel een snelle en forse transitie nodig van de
huidige organisatie H+S. De transitie bestaat uit een kwaliteitsimpuls, meer aansluiting zoeken bij
instellingen, andere competenties van de medewerkers en het vergroten van de zeggenschap van
instellingen. Deze transitie is daarmee grondig en rigoureus. In de aanbevelingen in het volgende
hoofdstuk wordt nader ingegaan op de acties die daartoe op korte termijn noodzakelijk zijn.

43522

43

43522

44

8. Conclusies en aanbevelingen

8.1

Inleiding

Door de Commissie Maatstaf is geadviseerd om een expertisefunctie studeren met een
functiebeperking voor het hoger onderwijs in te richten, die instellingen faciliteert door -onder meer‘state of the art’ kennis rondom functiebeperkingen, regelgeving, hulpmiddelen en voorzieningen te
bieden’. Aldus de commissie in haar eindrapport.
Voor de opzet en inrichting van de expertisefunctie heeft OCW de behoefte van en het draagvlak
onder de instellingen centraal gesteld, opdat onderwijsinstellingen maximaal en effectief worden
ondersteund in het verbeteren van de toegankelijkheid van het onderwijs voor studenten met een
functiebeperking. In ons onderzoek zijn we daarom vertrokken vanuit de behoefte van de
hogeronderwijsinstellingen op bestuurlijk en operationeel niveau. Welke ondersteuning hebben zij
op welk niveau nodig om hun rol waar te maken?
8.2

Conclusies

Op grond van ons onderzoek kunnen we concluderen dat in de uitvoering duidelijk behoefte bestaat
aan de door de Commissie Maatstaf geadviseerde expertisefunctie. In algemene zin zijn uit het
onderzoek de volgende belangrijkste algemene randvoorwaarden voortgekomen:




Het hoger onderwijs moet duidelijke invloed hebben op de inhoud van de dienstverlening van de
expertisefunctie opdat deze door management en uitvoering wordt ervaren als ‘van en voor
hogeronderwijsinstellingen’ en dus wordt afgenomen. Door de expertisefunctie moet
georganiseerd worden dat de klantvraag bekend en leidend is voor de te leveren
dienstverlening.
Naast de functie van algemene professionele kennisbundeling en –verspreiding moet vanuit een
meedenkende opstelling kwalitatief hoogwaardige dienstverlening op maat worden geleverd. De
behoefte van het hbo is anders dan dat van het wo en ook tussen en binnen instellingen
bestaan grote verschillen. De dienstverlening moet daarop afgestemd zijn om van de gevraagde
toegevoegde waarde te kunnen spreken.



Er moet worden gezorgd voor een helder profiel, waarbij ook studenten profiteren van een
algemeen voorlichtende rol, maar waarbij geen individuele belangenbehartiging van studenten
plaatsvindt.



Geen financiële drempel die belemmert dat diensten van het expertisecentrum worden
afgenomen door de instellingen.

Doelgroep
De expertisefunctie kent een bestuurlijke inbedding en is met haar diensten primair gericht op
studentendecanen en studieadviseurs.
Voor studenten is een laagdrempelige helpdesk beschikbaar, die studenten wijst op algemene
regelgeving en voor advies op maat doorverwijst naar de betreffende instanties.

43522

45

Via positief inspirerende communicatie en relatiemanagement wordt bijgedragen aan het hoger op
de bestuurlijke agenda krijgen en houden van studeren met een functiebeperking binnen het
instellingsbeleid.
Dienstverlening
De expertisefunctie moet instellingen met onder andere kennis, inspirerende voorbeelden en
advisering op weg helpen met het meedenkend vertalen van mogelijkheden en oplossingen naar
toepassing daarvan in de praktijk van de verschillende instellingen. Het is daarbij van belang dat de
functie opereert vanuit een ‘kansenbenadering’ door het onderwerp studeren met een
functiebeperking op positief-inspirerende wijze onder de aandacht te brengen.
Ook is er een gedeelde behoefte aan een goed bereikbare, objectieve en betrouwbare helpdesk,
die instellingen en studenten snel van deskundig advies kan voorzien. De expertisefunctie moet een
specialistisch netwerk en actuele kennis organiseren en bieden en van daaruit faciliteren en
meedenken. Deze kennis dient op toegankelijke wijze te worden verspreid. Bovendien moet de
expertisefunctie (onderdelen van) deskundigheidsbevordering leveren, waarbij de vraag van
instellingen als uitgangspunt geldt en rekening wordt gehouden met de situatie en mogelijkheden bij
de individuele instellingen.
Er is geen behoefte aan algemeen organisatieadvies door de expertisefunctie. Met andere woorden:
instellingen geven aan dat men niet van de expertisefunctie verwacht dat adviesdiensten gericht op
bredere organisatieverandering binnen de instelling worden geleverd. Meer specifiek
organisatieadvies, waarbij wordt meegedacht en geadviseerd over het toepassen van bestaande
kennis over studeren met een functiebeperking binnen de situatie van de betreffende instelling,
wordt wel op prijs gesteld. Daarbij gaat het bijvoorbeeld over de flexibilisering van leerroutes: wat is
mogelijk, zijn er instellingen die hier ver mee zijn, hoe kan ik als instelling daarmee aan de slag
gaan. Het advies moet vooral worden aangeboden via het uitwisselen van kennis en good practices.
Financiering
Hogeronderwijsinstellingen geven aan dat ze er vanuit gaan dat de rijksoverheid doorgaat met het
faciliteren van instellingen door middel van een expertisefunctie studeren met een functiebeperking,
die over state of the art kennis beschikt en instellingen helpt en scherp houdt. Daarbij wordt
uitgegaan van een transactiestelsel waarin een basisvoorziening geborgd is via een subsidie van
OCW en waarbij het mogelijk is om als individuele instelling specifieke dienstverlening op maat zelf
in te kopen (bijvoorbeeld specifieke trainingen en workshops). Ook het van tijd tot tijd inzetten van
landelijke projectsubsidies, zoals dat de afgelopen jaren heeft plaatsgevonden en die tot een
kwaliteitsimpuls binnen veel instellingen heeft geleid, wordt wenselijk geacht om het onderwerp
studeren met een functiebeperking hoog op de agenda van instellingen te houden. In algemene zin
is dit geen ‘sexy’ onderwerp waardoor het risico van inzakken van aandacht, zeker in tijden van
bezuinigingen, niet denkbeeldig is. De realiteit gebiedt te zeggen, aldus instellingen, dat rijks
financiering niet alleen vanuit algemeen belang wenselijk is, maar om genoemde reden ook
noodzakelijk.

43522

46

Dienstverlening op factuurbasis wordt als niet haalbaar beschouwd. Financiële beperkingen van
instellingen en de prioriteit die studeren met een functiebeperking maken de kans op inkoop van
diensten van de expertisefunctie op individuele factuurbasis tot een hachelijke onderneming.
Mocht in de toekomst door de rijksoverheid worden besloten om minder te investeren in een
landelijke expertisefunctie voor studeren met een functiebeperking, dan zou volgens instellingen
een abonnementsstelsel wel op draagvlak kunnen rekenen: door de kosten om te slaan over de
instellingen, die ervoor kiezen om gezamenlijk een expertisefunctie in het leven te houden, wordt
voorkomen dat de drempel voor inkoop van individuele diensten op factuurbasis te hoog is.
Wanneer de expertisefunctie er in slaagt om de komende jaren haar toegevoegde waarde zichtbaar
te maken en er meer zicht is op de ontwikkeling van de omvang van de vraag van de instellingen
(mede doordat dan bekend is wat de impact is van de aanpassing van het accreditatiekader), zou
een dergelijk abonnementssysteem kunnen worden overwogen. In dat geval zou een drietrapsraket
ontstaan: een lagere basissubsidie door OCW, aanvullende collectieve dienstverlening op basis van
een abonnementsstelsel en individuele specifieke diensten op maat (op factuurbasis).
Een nog verdergaande stap zou zijn het volledig terugtrekken door het rijk op dit punt. Dit wordt
door instellingen als ongewenst en onverstandig aangemerkt. Mocht hiervan op enig moment toch
sprake zijn, dan zou het abonnementsstelsel als basis fungeren en daarbovenop specifieke
dienstverlening op factuurbasis.
Positionering
Bij de positionering zijn onder andere het profiel, de inbedding binnen de sector en de
beschikbaarheid van passende kennis en competenties doorslaggevende factoren. In dit rapport is
een aantal scenario’s besproken. Hoewel bestuurders en decanen vanuit voornamelijk universiteiten
kritisch zijn over het functioneren van en daarmee het mogelijk positioneren bij H+S, is het scenario
‘Handicap + Studie 2.0’ wel als de meest voor de hand liggende genoemd. Ruim twee derde van de
decanen in het hbo gaf expliciet aan hier voorstander van te zijn. Voor Handicap + Studie 2.0 pleit
onder andere de historie, de goodwill bij decanen in het hbo en de opgebouwde kennis en
netwerken. Tijdens interviews en de rondetafelbijeenkomst is aangegeven dat hiervoor wel een
grondige, rigoureuze verbouwing in de gewenste richting (zie bovenstaand) nodig is.
8.3

Advies

We adviseren OCW om onder een aantal voorwaarden de expertisefunctie te beleggen bij H+S.
Deze voorwaarden moeten waarborgen dat wordt voldaan aan de eisen die instellingen tijdens dit
onderzoek naar voren hebben gebracht. Er moet sprake zijn van een ingrijpende maar snelle
transitie in de richting van de gewenste inrichting van de expertisefunctie. Onderstaand worden de
belangrijkste noodzakelijke aanpassingen genoemd, waarna we kort ingaan op de wijze waarop
OCW hier op zou kunnen sturen.
Transformatiepunten
a. Volgens de respondenten uit dit onderzoek dient de nieuwe expertisefunctie zich te ontwikkelen
naar een rol van ondersteuner van instellingen.

43522

47

De expertisefunctie moet als ‘van en voor instellingen’ worden gezien en dat is ten opzichte van
het huidige profiel van H+S een redelijk ingrijpende wijziging waarvan H+S zich ook bewust is
en ook al mee bezig is. De functie van ondersteuner van instellingen moet nadrukkelijk niet
gecombineerd worden met individuele ondersteuning / belangenbehartiging van studenten.
b. De sturing door de instellingen op de te leveren dienstverlening moet sterk worden vergroot.
Daarvoor is een adequate vertegenwoordiging van instellingen in het bestuur en sterke sturende
rol van het bestuur nodig. Daarnaast gaat het om bijvoorbeeld nauwe samenwerking en
interactie met de studentendecanenberaden (LBS en Los-HBO) en bijvoorbeeld
gebruikersgroepen en het meten van klanttevredenheid.
c. De kwaliteit van de dienstverlening moet omhoog, meer gedifferentieerd zijn en sterker
aansluiten op de vraag. Met dit behoefteonderzoek is mede de basis gelegd voor de verdere
ontwikkeling van de dienstverlening. Er zijn inhaalslagen nodig in het actualiseren van de
kennis, het actiever verspreiden daarvan en het vertalen naar concreet instellingsbeleid. Niet
vanuit een ‘alwetende houding’, maar vraaggericht en ondersteunend. Onder kwaliteit verstaan
we hierbij ook de competenties van directie en medewerkers: er zijn slagen te maken in
vraaggerichtheid, flexibiliteit, een dienstverlenende houding en adviesvaardigheid.
d. De expertisefunctie moet de beeldvorming beïnvloeden op een positief-inspirerende wijze. De
expertisefunctie moet niet aanklagen, maar instellingen ondersteunen, goede voorbeelden en
‘helden’ uitdragen ter stimulering van de gehele sector. De ‘tone of voice’ dient te wijzigen.
Transitie pad
De vertegenwoordigers van de geraadpleegde onderwijsinstellingen hebben aangegeven dat het
van belang is om niet teveel tijd te verliezen aan het ombouwen van bestaande structuren. De
transitie moet niet alleen rigoureus, maar ook snel plaats vinden. Daartoe is het noodzakelijk om op
korte termijn een uitgewerkt (‘SMART’) transitieplan op te stellen, om de verandering daadwerkelijk
door te voeren.
Het indienen van een dergelijk goed uitgewerkt, snel op te stellen transitieplan door het bestuur van
H+S is wat ons betreft een eerste snelle stap die door OCW zou moeten worden gezet en die als
voorwaarde wordt gesteld aan een vervolgsubsidie voor Handicap + Studie. Aspecten die in het
transitieplan moeten worden uitgewerkt in samenspel met de afnemers van diensten (met name
bestuurders, decanen) zijn onder meer het gekozen profiel, de naamgeving, de dienstverlening, de
beschikbare en vereiste competenties van directie en medewerkers, de versterking van de
bestuurlijke aansturing, de inrichting van de beleidscyclus, het financieringsmodel.
Op de verschillende onderdelen van het transitieplan gaan we hieronder kort in.
a. Een hernieuwd profiel ‘van en voor instellingen’, onder meer door de bestuurlijke borging beter
te realiseren. Daarnaast zijn er mogelijkheden zoals de detachering van ervaren
studentendecanen en het organiseren van kenniskringen zoals in Vlaanderen door SIHO wordt
gedaan.
b. Een nieuwe naam, die vooral associeert met kansen in plaats van beperkingen.

43522

48

c. Dienstverlening die aansluit op de vraag van onderwijsinstellingen. Het is aan te bevelen om het
huidige dienstenpakket kritisch tegen het licht te houden en een start te maken met het beter
outilleren van de helpdesk. Het is van belang om actief te (blijven) toetsen aan welke diensten
behoefte is vanuit het veld. Nu een kwantitatief onderzoek via de behoeftepeiling heeft
plaatsgevonden, kan via een meer kwalitatieve benadering (panels of focusgroepen) concreter
invulling gegeven worden aan het toekomstige profiel en diensten.
d. Het benoemen van de competenties waarover directie en medewerkers moeten beschikken. De
gewenste competenties (competentieprofielen) moeten worden gelegd naast de aanwezige
competenties (eventueel met inzet van assessments), zodat vervolgens passende maatregelen
kunnen worden getroffen om binnen korte tijd aan de eisen van instellingen te kunnen voldoen.
e. Aangeven hoe men de verbindingen met andere organisaties, zoals UWV, SURF, ECHO en
gespecialiseerde organisaties voor zich ziet. Welke dienstverlening wil men zelf voeren en voor
welke klantvragen worden partners ingeschakeld of vinden verwijzingen plaats.
f.

De planning- en controlcyclus in interactie met instellingen en OCW. Hierbij gaat het om een
transparante werkwijze, die gericht is op zekerheid dat wordt aangesloten op de klantvragen en
op continue verbetering:
‫־‬

Het bestuur van de expertisefunctie dient jaarlijks een dienstverleningsplan in bij OCW voor
financiering. Dit plan is opgebouwd volgens de PDCA (Plan Do Check Act) cyclus en
voldoet aan SMART (Specifiek Meetbaar Acceptabel Realistisch Tijdgebonden) criteria. Het
bevat zowel strategische als operationele doelstellingen, die zijn gekoppeld aan
resultaatgebieden en mijlpalen, met een duidelijke vertaling naar kosten die voor
financiering worden voorgedragen. Hierbij worden tarieven gehanteerd die vergelijkbaar zijn
met andere expertisecentra die subsidie ontvangen van de Rijksoverheid.

‫־‬

Het organiseren van zicht op de tevredenheid en de behoefte van instellingen, bijvoorbeeld
door een jaarlijks tevredenheidsonderzoek, gebruikerspanels, en interacties met LBS en
Los-HBO. Daarbij geeft de expertisefunctie aan welke punten in het dienstverleningsplan
worden opgenomen, en hoe deze verbeterpunten in de toekomst gemonitord en
geëvalueerd zullen worden.

‫־‬

Jaarlijks evalueren de expertisefunctie en OCW de resultaten die behaald zijn op basis van
het ingediende dienstverleningsplan.

Tot slot bevelen we aan om na bijvoorbeeld drie jaar (medio 2014) een overall evaluatie te laten
plaatsvinden van het functioneren van de expertisefunctie. Op dat moment is niet alleen meer zicht
op het functioneren van de expertisefunctie (zijn de beoogde verbeteringen gerealiseerd?), maar
ook is dan meer bekend over de impact die de nieuwe accreditatieregels hebben gehad binnen de
instellingen. Tot slot kan dan ook worden gekeken naar ontwikkelingen bij andere kenniscentra en
worden bezien of synergetische voordelen, bijvoorbeeld kostenbesparing door samenwerking in de
back office, tot de mogelijkheden behoren.

43522

49

43522

50

Bijlage 1
Geraadpleegde bronnen en respondenten

Literatuur


Actieplan SIHO werkjaar 2010-2011.



Centrum Hoger Onderwijs Informatie in opdracht van Handicap + Studie, Gebruikerstoets
‘Studeren met een handicap 2010’, oktober 2010.



Commissie Maatstaf, Meer mogelijk maken. Studeren met een functiebeperking in het hoger
onderwijs (2010).



Commissie Toekomstbestendig Hoger Onderwijs Stelsel. Advies differentiëren in drievoud (april
2010).



Inspectie van het Onderwijs. Onbelemmerd studeren. Beleid en voorzieningen voor studenten
met een functiebeperking in het hoger onderwijs (2009).



Jaarverslag SIHO werkjaar 2009-2010



LBS (studentendecanen WO), ingezonden brief aan de Commissie Maatstaf (2009).



Risbo / SEOR. Studeren met een functiebeperking Resultaten van een onderzoek onder
eerstejaarsstudenten (2009).



Ruigrok Netpanel. Een instituut met vele gezichten, Een onderzoek naar de behoeften van HOinstellingen betreft de functie van Handicap + Studie (november 2009).



Stichting Handicap + Studie, monitor studeren met een functiebeperking in 2010.



Verwey-Jonker Instituut, Studeren met een beperking in 2005; belemmeringen van studenten
met een lichamelijke beperking, psychische klachten of dyslexie in het hoger onderwijs (oktober
2005).

Samenstelling begeleidingscommissie
Ministerie van OCW

Ans Heppe en Bas Derks

Inspectie hoger onderwijs

Suzan Klaver

Universiteit Utrecht

Marjan Merton

Universiteit Leiden

Marcel Melchers

Haagse Hogeschool

Max Aangenendt

Namens Handicap + Studie, ook lid van de Commissie Maatstaf

Taede Sminia

1
43522

Gesprekspartners
Dit rapport is mede tot stand gekomen dankzij de bijdrage van de volgende personen, waarvoor
onze dank:
Haagse HS

Els Verhoef, Max Aangenendt, Linda Leeflang

Hogeschool Inholland

Doekle Terpstra, Alex de Jager, Gritche Monsma

Hogeschool Zuyd

Ton Gardenier

Stenden Hogeschool

Hermien Moning

TU Delft

Stephanie Meulemans, Nellie van de Griend

Universiteit Leiden

Rietje van Dam-Mieras, Jeroen ’t Hart

Universiteit van Amsterdam

Claudia Flüggen

Vrije Universiteit

Anita Dingelstad, Yvonne Berkhoff

HBO Raad

Maarten Dijk

VSNU

Hans de Jonge

Commissie Maatstaf

Margo Vliegenthart

LOS Hbo en Saxion

Ivonne Weusthof

LBS en Universiteit Utrecht

Marjan Merton

Handicap + Studie

Frank Van der Duyn Schouten en René van Pelt

UWV

Nol Kliffen en Henk Buis

SURF

Christine de Bok

ECHO

Mary Tupan-Wenno

Kenniscentrum CrossOver

Brigitte van Lierop en Enid Reichrath

SIHO28

Katrien De Munck

MBO-Raad

Marieke Weemaes.

Tot slot danken wij de besturen van het LBS en LOS Hbo voor de medewerking die zij hebben
verleend aan de uitvoering van de behoeftepeiling onder studentendecanen.

28

Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs voor het Vlaamse hoger onderwijs

2
43522

Bijlage 2
Resultaten behoeftepeiling onder decanen WO en HBO

Inleiding
Deze behoeftepeiling heeft in februari/maart 2011 heeft plaats gevonden. De doelgroepen zijn
studentendecanen als de belangrijkste operationele stakeholders van universiteiten en HBOinstellingen. Hen is gevraagd naar hun huidige ervaringen, tevredenheid en verwachtingen ten
aanzien van deskundigheidsbevordering in het kader van studeren met een functiebeperking. De
focus van deze behoeftepeiling ligt op de randvoorwaarden (welke organisatie is volgens de
studentendecanen nodig om tot een expertisefunctie te komen die voorziet in de behoeften van
instellingen.) Daarnaast biedt deze behoeftepeiling inzicht in de huidige sterke punten en
verbeterpunten die studentendecanen ervaren bij bestaande voorzieningen zoals de Stichting
Handicap + Studie.
Respons
248 studentendecanen en studieadviseurs in het HBO (192) en WO (56) zijn benaderd om een
internetvragenlijst in te vullen; 137 studentendecanen en –adviseurs hebben de vragenlijst ingevuld.
Het responspercentage is 55%.Vier van de vijf studentendecanen in de steekproef werken bij een
HBO-instelling, één op de vijf is werkzaam bij een universiteit. Als het gaat om de ervaring met
studenten met een functiebeperking, de geraadpleegde expertisebronnen en de
ondersteuningsbehoefte maken we een onderscheid in de meningen van decanen van HBOinstellingen en van universiteiten met als doel een verdere verfijning van het beeld. Hierbij merken
we op dat de verschillen tussen studentendecanen van HBO-instellingen en die van universiteiten
niet te sterk benadrukt moeten worden, want de groep decanen die bij een universiteit werkt, is
relatief beperkt in de steekproef vertegenwoordigd. Het onderscheid is indicatief bedoeld.
In hoeverre houden studentendecanen zich bezig met beleid ten aanzien van studenten met een
functiebeperking en in hoeverre met de praktijk (informatie, advies en begeleiding)? Uit Figuur 1
blijkt dat bijna alle decanen zich bezig houden met informatie, advies en/of begeleiding van
studenten met een functiebeperking. Wat betreft het maken van beleid is het beeld anders:
ongeveer een kwart houdt zich hiermee bezig. Drie van de zes decanen geeft aan zich hiermee
‘enigszins’ bezig te houden. Vijftien procent van de studentendecanen in de steekproef houdt zich
niet bezig met beleid.
Dit vormgeven van beleid en praktijk ten aanzien van studenten met een functiebeperking is over
het algemeen geen solistische aangelegenheid. De meerderheid (70%) in de steekproef geeft aan
regelmatig/vaak/zeer vaak deze rol in teamverband uit te voeren (zie Figuur 2).

43522

1

Figuur 1

Figuur 2

43522

2

Ervaring met begeleiding en raadplegen externe expertise
Er zijn verschillen in het aantal studenten met een functiebeperking dat door decanen is begeleid in
2010. Gemiddeld hebben studentendecanen van HBO-instellingen in 2010 72 studenten
geadviseerd en/of begeleid. Bij decanen van universiteiten ging het gemiddeld om 110 studenten.
De meeste studentendecanen ervaren over het algemeen knelpunten bij het uitvoeren van beleid
ten aanzien van studenten met een functiebeperking. Ongeveer twee derde van hen is hierbij
regelmatig, vaak of zeer vaak tegen knelpunten aangelopen. Bij de begeleiding van studenten loopt
ruim twee van de vijf decanen tegen knelpunten aan. Als het gaat om advies of het geven van
informatie dan ervaart een ruime meerderheid van de decanen niet of soms knelpunten. Het
percentage decanen dat werkzaam is bij HBO-instellingen dat tegen knelpunten aanloopt is hoger
dan dat van decanen die tegen knelpunten aanlopen en bij universiteiten werken.
Figuur 3

43522

3

Externe expertise
Studentendecanen maken over het algemeen gebruik van externe expertise om hun rol ten aanzien
van de begeleiding van studenten met een functiebeperking zo goed mogelijk te kunnen uitvoeren.
Minstens de helft van de studentendecanen in de steekproef raadpleegt externe expertise voor:


informatie over regelingen waar studenten aanspraak op kunnen maken, zoals: extra regelingen
WSF, UWV-regelingen, Wajong, AWBZ, PGB, thuiszorg, WMO et cetera;



informatie over wetgeving, commissie gelijke behandeling en jurisprudentie;



advies over de begeleiding en ondersteuning van studenten in het algemeen;



informatievoorziening en voorlichting;



kennisdeling en faciliteren van netwerken algemeen;



informatie en advies over toetsing en examinering.

Verschillen HBO en WO
Door de bank genomen verschillen studentendecanen in het HBO en in het WO nauwelijks als het
gaat om de onderwerpen waarover zij externe expertise raadplegen. Op een aantal onderwerpen is
het verschil tussen decanen van HBO-instellingen en die van universiteiten relatief groot. De
volgende onderwerpen worden door relatief meer decanen in het HBO geraadpleegd via externe
expertise dan door hun collega’s bij de universiteiten. Het gaat om de volgende onderwerpen:


informatie/advies over toetsing en examinering;



ondersteuning bij deskundigheidsbevordering van onderwijsprofessionals;



advies over ondersteuning bij (flexibele) leerroutes;



advies over begeleiding van studenten stages en stagebemiddeling;



advies over de vergroting van de toegankelijkheid van het gebouw, onderwijsruimtes en ICT;



informatie/advies over het waarborgen van kwaliteit en continuïteit.

Op de volgende twee onderwerpen is ook een relatief groot verschil in het gebruik van externe
expertise. Deze worden relatief meer geraadpleegd door decanen werkzaam bij universiteiten:


advies over de begeleiding van studenten naar werk, kennis van arbeidsmarktperspectieven;



advies over internationalisering en uitwisseling (bijvoorbeeld financiën, wet- en regelgeving en
verzekeringen) (zie Figuur 4).

43522

4

Figuur 4

43522

5

Tabel 1 laat zien waar de studentendecanen hun expertise vandaan halen voor de belangrijkste zes
onderwerpen. De meest genoemde bronnen zijn in de tabel weergegeven. De studentendecanen
noemen relatief vaak LOS-HBO, LBS en Stichting Handicap + Studie als bron voor externe
expertise.

Tabel 1
Onderwerp

Genoemde bronnen expertise door
studentendecanen HBO

Genoemde bronnen expertise door
studentendecanen WO

Informatie over regelingen waar
studenten aanspraak op kunnen
maken





















DUO
Stichting Handicap + Studie
LOS-HBO
div. internetsites (o.a. van de
overheid)
Collega-instellingen
UWV
Wetteksten
MEE
Regelhulp.nl

Informatie over wetgeving,
commissie gelijke behandeling en
jurisprudentie









LOS-HBO
Stichting Handicap + Studie

Wetboek
Commissie Gelijke Behandeling 

Diverse websites

WHW

Advies over de begeleiding en
ondersteuning van studenten in het
algemeen



Collega’s en collega-decanen,
LOS-HBO
Studentenpsychologen,
orthopedagogen, pgbbegeleiders, studie
loopbaanbegeleiders
Stichting Handicap + Studie
GGZ,
Belangenorganisaties bijv.
NVAutisme en PsyQ (voor
ADHD)
Literatuur



Stichting Handicap + Studie
LOS-HBO
div. internetsites
Collega-instellingen, eigen
netwerk studentendecanen,
collega’s
UWV










Informatie en voorlichting








43522









DUO
Internetsites, google
UWV, gemeente
Dienst Uitvoering Onderwijs
MEE
LBS-commissie
Regelhulp.nl
Collega’s intern

Landelijk netwerk
studentendecanen/LBS
Diverse websites
OC&W
Wetteksten
Commissie Maatstaf
Landelijk netwerk
studentendecanen/LBS
ADHD Centrum Zuid-Holland
GGZ
div. internetsites
intervisiegroep, collega’s
binnen eigen universiteit,
studieadviseurs

Landelijk netwerk
studentendecanen/ LBS-fb
Collega’s
Stichting Handicap + Studie

6

Informatie en voorlichting (vervolg)






DUO
Steunpunt Autisme
Lexima
Psycholoog

Kennisdeling en faciliteren van
netwerken algemeen



LOS-HBO, LOS-NET, netwerk
studentendecanen, Linked-in,
Collega-instellingen,
Netwerken (autisme, doven en
blinden, dyslexie)



Informatie en advies over toetsing
en examinering
















Collega’s, eigen regelgeving,

examencommissie,
studentenstatuut
Collega-instellingen, LOS, HBO 
Stichting Handicap + Studie

HBO-raad
OER
WHW
Landelijk Netwerk Dyslexieexperts

Landelijk netwerk
studentendecanen/ LBS-fb
Interne WIKI
SURFsite
Expertgroep HvA-UvA
Stichting Handicap + Studie
Studieadviseurs,
examencommissies, collega’s,
collega-decanen
Landelijk netwerk
studentendecanen/ LBS
jurist

De ruime meerderheid van de studentendecanen, twee derde of meer, is tevreden over de
geraadpleegde expertisebronnen op bovengenoemde onderwerpen.

43522

7

Figuur 5

Behoefte aan ondersteuning
Bijna driekwart van alle studentendecanen in de steekproef heeft (in enige mate) meer behoefte aan
ondersteuning bij het formuleren en implementeren van beleid ten aanzien van studenten met een
functiebeperking dan de hoeveelheid die zij nu al betrekt via de genoemde expertisebronnen.
Decanen van HBO-instellingen hebben hier relatief meer behoefte aan dan hun collega’s bij WOinstellingen.
Twee derde van alle studentendecanen in de steekproef heeft (in enige mate) meer behoefte aan
ondersteuning bij het informeren, adviseren en/of begeleiden van studenten met een
functiebeperking. Decanen van universiteiten hebben hier relatief iets meer behoefte aan dan hun
collega’s bij HBO-instellingen.

43522

8

Figuur 6

Type functiebeperking
Studenten met een functiebeperking vormen een zeer diverse doelgroep. De volgende vijf
functiebeperkingen worden door de meeste decanen genoemd als het gaat om behoefte aan
ondersteuning bij het formuleren van beleid, het informeren, adviseren en/of ondersteunen van
studenten:


Klachten in het autistisch spectrum



ADHD



Depressieve klachten of stemmingsstoornissen



Dyslexie



Beperking in concentratie

Opvallend hierbij is dat het met name gaat om functiebeperkingen die relatief onzichtbaar zijn.
Beperkingen in bijvoorbeeld horen, zien of bewegen komen niet in de top-5 voor.

43522

9

Figuur 7

43522

10

Commissie Maatstaf
De Commissie Maatstaf heeft een referentiekader gehanteerd voor de diensten en voorzieningen
die instellingen voor hoger onderwijs moeten bieden om studenten met een functiebeperking
adequaat te kunnen helpen. Het referentiekader bestaat uit een aantal aspecten van de
dienstverlening van instellingen voor hoger onderwijs aan studenten met functiebeperkingen,
namelijk informatievoorziening en voorlichting, fysieke toegankelijkheid, begeleiding, deskundigheid,
leerroutes, toetsing en examinering en waarborgen voor kwaliteit en continuïteit. Geïnventariseerd is
of de studentendecanen behoefte hebben aan ondersteuning op deze aspecten door een
toekomstige expertisefunctie.
Met uitzondering van fysieke toegankelijkheid, heeft een ruime meerderheid van de
studentendecanen in de steekproef behoefte aan ondersteuning door een toekomstige
expertisefunctie op alle aspecten. De meeste studentendecanen in de steekproef hebben behoefte
aan ondersteuning als het gaat om de deskundigheid van onderwijsprofessionals betreffende
studeren met een functiebeperking. Op de tweede plaats staat informatievoorziening en voorlichting,
gevolgd door leerroutes en flexibilisering van het onderwijs.
De meeste studentendecanen van HBO-instellingen hebben behoefte aan ondersteuning bij de
deskundigheid van onderwijsprofessionals. De meeste studentendecanen van universiteiten hebben
behoefte aan ondersteuning bij informatievoorziening en voorlichting.
Figuur 8

43522

11

Hieronder wordt elk behoefte-aspect verder uitgesplitst in specifieke thema’s. Er wordt voor de
volledigheid onderscheid gemaakt tussen decanen bij HBO-instellingen en decanen bij
universiteiten. Aan eventuele verschillen zijn echter weinig conclusies te verbinden, omdat met
name het aantal studentendecanen dat werkzaam is bij universiteiten en dat antwoord geeft over
een thema, te beperkt is.
Deskundigheid onderwijsprofessionals
Deskundigheid van onderwijsprofessionals is een aspect waarop de meeste studentendecanen
behoefte hebben aan ondersteuning. Relatief meer studentendecanen werkzaam bij HBOinstellingen dan van universiteiten hebben aangegeven deze behoefte te hebben.
De belangrijkste thema’s binnen dit aspect zijn volgens de studentendecanen:


State-of-the art kennis over functiebeperkingen, voorzieningen en hulpmiddelen.



Het bevorderen van de deskundigheid over voorzieningen en hulpmiddelen binnen onze
onderwijsinstelling.



Het delen van kennis en good practices met collega-instellingen.



Het bevorderen van basisvaardigheden bij docenten over signaleren en doorverwijzen naar een
(studieloopbaan)begeleider.

Figuur 9

43522

12

Informatievoorziening en voorlichting
Informatievoorziening en voorlichting zijn, op één na, de aspecten waarop de meeste
studentendecanen behoefte hebben aan ondersteuning. Relatief meer studentendecanen van
universiteiten voelen deze behoefte dan decanen van HBO-instellingen.
De drie belangrijkste thema’s volgens de studentendecanen binnen dit aspect zijn:


Tips & trucs en good practices bijvoorbeeld als het gaat om toegankelijke studiematerialen en
onderwijswerkvormen, stage en studeren met een functiebeperking



Inrichting van de website (volgens waarmerk drempelvrij.nl en internationale WCAG-criteria)



Regelingen waarop studenten aanspraak kunnen maken zoals: extra regelingen WFS, UWVregelingen, Wajong, AWBZ, PGB, thuiszorg et cetera.

Figuur 10

43522

13

Leerroutes en flexibilisering van het onderwijs
Leerroutes en flexibilisering van het onderwijs staat op de derde plaats als het gaat om aspecten
waarop de meeste studentendecanen ondersteuningsbehoefte hebben. Relatief meer
studentendecanen van HBO-instellingen voelen deze behoefte dan decanen van universiteiten.
De drie belangrijkste thema’s binnen dit aspect zijn volgens de decanen:


Het flexibel organiseren van het onderwijsaanbod (bijvoorbeeld door digitale colleges op
blackboard beschikbaar te stellen).



Het opstellen van procedures/reglementen voor alternatieve leerroutes.



Flexibiliteit aanbrengen ten aanzien van lesroosters/flexibilisering van het onderwijs/maatwerk.

Figuur 11

43522

14

Waarborgen voor kwaliteit en continuïteit
Op de vierde plaats staat waarborgen voor kwaliteit en continuïteit als het gaat om aspecten waarop
de meeste studentendecanen behoefte aan ondersteuning hebben. Relatief meer
studentendecanen van HBO-instellingen voelen deze behoefte dan decanen van universiteiten.
De belangrijkste thema’s binnen dit aspect zijn volgens de studentendecanen:


Het waarborgen van inzet van mensen en middelen



Implementeren van beleid over studeren en functiebeperking als onderdeel van accreditatie



Subsidieregels, financiering



Het evalueren van het beleid en uitvoering ten aanzien van studenten met een functiebeperking
en de uitvoering

Figuur 12

43522

15

Toetsing en examinering
Op de vijfde plaats staat toetsing en examinering als het gaat om aspecten waarop de meeste
studentendecanen behoefte hebben aan ondersteuning. Relatief meer studentendecanen van HBOinstellingen voelen deze behoefte dan decanen van universiteiten.
De drie belangrijkste thema’s volgens de studentendecanen binnen dit aspect zijn:


Inzicht in de verschillende mogelijkheden t.a.v. toetsvormen en de uitvoering daarvan.



Flexibiliteit aanbrengen in het afleggen van examens (aangepaste vormen, tijden of faciliteiten).



Omgang met verplichte taaltoetsen voor dyslectische studenten.

Figuur 13

43522

16

Begeleiding van studenten
Op de zesde plaats staat begeleiding van studenten als het gaat om aspecten waarop de meeste
studentendecanen behoefte hebben aan ondersteuning. Relatief meer studentendecanen van HBOinstellingen voelen deze behoefte dan decanen van universiteiten.
De belangrijkste thema’s volgens de studentendecanen binnen dit aspect zijn:


Het vastleggen van arrangementen van begeleiding, ondersteuning en voorzieningen tussen
onderwijsinstelling en student.



Samenwerking met andere instellingen voor projecten over succesvol studeren met een
functiebeperking.



Advies over stages en stagebemiddeling.



Inzicht in loopbaanperspectieven op de arbeidsmarkt in relatie tot talenten en beperkingen van
studenten met een functiebeperking.

Figuur 14

43522

17

Fysieke toegankelijkheid
Op de zevende plaats staat fysieke toegankelijkheid als het gaat om aspecten waarop de meeste
studentendecanen behoefte hebben aan ondersteuning. Relatief minder studentendecanen van
HBO-instellingen voelen deze behoefte dan decanen van universiteiten. De drie belangrijkste
thema’s volgens de studentendecanen binnen dit aspect zijn29:


Gebruiksvriendelijke studiematerialen voor studenten met een functiebeperking (readers,
studieboeken).



Aanpassing van computers en websites bij een specifieke functiebeperking (toepassen van
WCAG-standaarden).



Implementatie van richtlijnen voor toegankelijkheid van gebouwen en toegankelijke ICTvoorzieningen.

Figuur 15

29

NB het gaat hier om een zeer kleine groep die dit aspect belangrijk vindt.

43522

18

Verwachtingen omtrent de landelijke expertisefunctie
Studentendecanen zijn een belangrijke doelgroep van de landelijke expertisefunctie. Bij hen is
geïnventariseerd wat ze verwachten van deze expertisefunctie en in hoeverre hun instellingen
bereid zijn te betalen voor een bepaalde dienstverlening. Studentendecanen hebben ook hun
mening gegeven over welke voorwaarden moeten worden vervuld om deze landelijke
expertisefunctie goed te kunnen vervullen.
Een ruime meerderheid van de studentendecanen is het eens met de volgende stellingen over de
toekomstige landelijke expertisefunctie, namelijk dat:


de website ook in het Engels beschikbaar is;



de expertisefunctie vooral state-of-the-art kennis biedt over methoden, technieken en dat deze
instrumenten en mogelijkheden voor kennisdeling in huis heeft;



de betreffende studentendecaan/instelling waar hij/zij werkzaam is gebruik zal maken van de
expertisefunctie en dat dat de behoefte vanuit de instelling toeneemt omdat het beleid t.a.v.
studeren met een functiebeperking onderdeel is geworden van de accreditatie;



de expertisefunctie vooral advies, trainingen en workshops aanbiedt aan onderwijsprofessionals
over afstemming van organisatie en onderwijsinhoud op de mogelijkheden van studenten met
een functiebeperking;



het aanbod van de toekomstige landelijke expertisefunctie vooral digitaal is;



de landelijke expertisefunctie beslist een belangrijke toegevoegde waarde is voor het beleid
voor studenten met een functiebeperking door de onderwijsinstelling.

43522

19

Figuur 16

Bereidheid om te betalen voor dienstverlening
Twee derde van de studentendecanen verwacht dat hun onderwijsinstelling wil betalen voor
trainingen en workshops over bijvoorbeeld intake, voorzieningen, hulpmiddelen,
financieringsmogelijkheden, stage en internationalisering. Van de overige vormen van toekomstige
dienstverlening verwacht een minderheid animo vanuit hun onderwijsinstelling om te betalen voor
de kwaliteit van het onderwijs voor studenten met een functiebeperking.

43522

20

Figuur 17

43522

21

Eisen waar de expertisefunctie aan moet voldoen
De Commissie Maatstaf heeft een aantal aanbevelingen gedaan voor de inrichting van de landelijke
expertisefunctie:


De instellingen voor hoger onderwijs hebben een belangrijke inbreng bij de bepaling van de
activiteiten van dit expertisecentrum.



Er wordt zo efficiënt mogelijk gebruik gemaakt van deskundigheid van de instellingen en externe
partners, door zoveel mogelijk kennisdeling en de (digitale) beschikbaarheid van bestaande
informatie te bevorderen.

Desgevraagd doen de studentendecanen, uitgaande van deze aanbevelingen voor de inrichting van
een landelijke expertisefunctie, de suggestie om een digitaal platform op te richten waar kennis kan
worden gedeeld. Deze expertisefunctie beschikt over databases met good practices en met
informatie over mogelijke voorzieningen per groep functiebeperkingen, met beschrijvingen over de
flexibilisering van onderwijs, stages en informatie over regelgeving ten aanzien van de
inspanningsverplichting van onderwijsinstellingen in het algemeen. Volgens een enkeling maken
cursussen, trainingen, nieuwsbrieven, lobbyen en netwerken ook onderdeel uit van deze invulling
van de expertisefunctie. Een aantal studentendecanen geeft uit zichzelf aan dat er al sprake is van
een platform, namelijk Stichting Handicap + Studie.
Uit de antwoorden op de vraag in hoeverre de studentendecanen het eens zijn met de stellingen
over randvoorwaarden waar een toekomstige expertisefunctie aan moet voldoen, blijkt dat de
meerderheid van de decanen het eens is met de stellingen dat:


de landelijke expertisefunctie kennis van instellingen op het gebied van studeren met een
functiebeperking bundelt en verspreidt;



de instellingen voor hoger onderwijs een belangrijke inbreng moeten hebben bij de bepaling van
activiteiten van de landelijke expertisefunctie;



de expertisefunctie moet bestaan uit samenwerking tussen hogeronderwijsinstellingen en
externe partners op het terrein van kennis ten aanzien van studeren met een functiebeperking;



de landelijke expertisefunctie moet worden ondergebracht bij Stichting Handicap + Studie.

Over deze laatste stelling verschillen de meningen tussen decanen in het HBO en het WO sterk van
elkaar. Alleen decanen in het HBO zijn van mening dat de expertisefunctie bij Stichting Handicap +
Studie zou moeten worden ondergebracht. In hoofdstuk 5 gaan wij dieper op dit aspect in.
De studentendecanen zijn het in meerderheid oneens met de stellingen dat:


de landelijke expertisefunctie moet worden ondergebracht bij één universiteit of hogeschool;



de regie op de expertisefunctie ieder jaar door een andere hogeronderwijsinstelling moet
worden uitgevoerd;



de landelijke expertisefunctie moet worden ondergebracht bij meerdere universiteiten;



de landelijke expertisefunctie moet worden ondergebracht bij meerdere hogescholen;

43522

22



de landelijke expertisefunctie moet breder worden benaderd en daarom worden ondergebracht
bij een organisatie als ECHO (diversiteit in het hoger onderwijs).

Figuur 18

Stichting Handicap + Studie
Stichting Handicap + Studie is een expertisecentrum in Nederland waar veel kennis op het gebied
van studeren met een handicap in het hoger onderwijs samenkomt. De Stichting geeft studenten en
onderwijsinstellingen informatie en tools over studeren met een handicap en stimuleert dat jongeren
met een functiebeperking succesvol kunnen studeren in een opleiding van hun keuze in het hoger
onderwijs.

43522

23

Uitgaande van de aanbevelingen van de Commissie Maatstaf voor de inrichting van de landelijke
expertisefunctie, is de studentendecanen gevraagd in hoeverre zij het wenselijk achten dat de
expertisefunctie wordt belegd bij Stichting Handicap + Studie.
Bijna twee derde van de studentendecanen in de steekproef vindt deze constructie wenselijk. Dit
aantal komt overeen met de mening die studentendecanen gaven op de voorgaande stelling
hierover. Het zijn eigenlijk alleen de decanen van HBO-instellingen die positief oordelen. De
decanen van universiteiten in de steekproef zijn minder positief over deze constructie: geen enkele
decaan van de universiteit in de steekproef vindt namelijk dat het wenselijk is dat de landelijke
expertisefunctie wordt belegd bij Stichting Handicap + Studie. Hierbij moet worden opgemerkt dat
het aantal studentendecanen van universiteiten in de steekproef te beperkt is om deze conclusie te
kunnen veralgemeniseren voor alle studentendecanen die werkzaam zijn bij universiteiten.

Figuur 19

43522

24

De studentendecanen die deze constructie wenselijk vinden, noemen hiervoor voornamelijk de
volgende redenen:


De stichting heeft veel expertise en know how.



De stichting heeft veel netwerkcontacten en naamsbekendheid.



Voorkomen van versnippering in expertise, voorstander van concentratie van know how op één
punt.



De Stichting is onafhankelijk en betrouwbaar.



De contacten met Stichting Handicap + Studie verlopen prettig.



De ervaringen met Stichting Handicap + Studie zijn positief.

De kleine groep studentendecanen die de constructie onwenselijk vindt, noemt voornamelijk als
reden dat de Stichting te veel als belangenbehartiger van de student met een functiebeperking
optreedt en te weinig oog heeft voor wat de onderwijsinstellingen (kunnen) bieden.
Voordelen
De constructie waarbij de landelijke expertisefunctie bij Stichting Handicap + Studie wordt belegd,
heeft volgens de studentendecanen als mogelijk voordeel dat het wiel niet opnieuw hoeft te worden
uitgevonden. De Stichting beschikt al over veel kennis en kunde, is landelijk bekend en
onafhankelijk en ligt op een centrale plaats in het land.
Nadelen
Mogelijke nadelen zijn volgens de studentendecanen dat Stichting te ver van de werkvloer af kan
komen te staan, zich te veel als een belangenbehartiger gaat opstellen en beperkte betrokkenheid
toont met de werkwijzen binnen het HBO en WO, waardoor de samenwerking met de instellingen
voor hoger onderwijs niet goed uit de verf komt. Daarnaast kan de bekostiging van de Stichting een
probleem vormen: een expertisecentrum moet dienend opereren, niet wervend of zendend
optreden, aldus de studentendecanen.
Aanpassingen
De studentendecanen doen over het algemeen de volgende suggesties voor eventuele
aanpassingen aan de dienstverlening of positionering van Stichting Handicap + Studie om deze
geschikt te maken voor het vervullen van de landelijke expertisefunctie:


De Stichting zou meer expertise van de studentendecanen van de onderwijsinstellingen moeten
betrekken.



De Stichting zou zich niet alleen moeten opstellen als vraagbaak/informatiepunt voor studenten
met een functiebeperking, maar ook meer aandacht moeten besteden aan de dienstverlening
aan de onderwijsinstellingen, dus de instellingen meer als doelgroep beschouwen.

43522

25

Samenvatting
Ervaring
Bijna alle decanen in de steekproef houden zich bezig met informatie, advies en/of begeleiding van
studenten met een functiebeperking. Een kwart houdt zich zonder voorbehoud bezig met beleid ten
aanzien van studenten met een functiebeperking.
Gemiddeld hebben studentendecanen van HBO-instellingen 72 studenten geadviseerd en/of
begeleid in 2010. Bij decanen van universiteiten is dit gemiddeld 110 studenten.
De meeste studentendecanen in de steekproef ervaren over het algemeen knelpunten bij het
uitvoeren van beleid ten aanzien van studenten met een functiebeperking. Ook bij de begeleiding
van studenten loopt een behoorlijk aantal decanen tegen knelpunten aan. Als het gaat om advies of
het geven van informatie dan ervaart een ruime meerderheid van de decanen niet of soms
knelpunten.
Externe expertise
Minstens de helft van de studentendecanen in de steekproef raadpleegt externe expertise voor:


informatie over regelingen waar studenten aanspraak op kunnen maken, zoals: extra regelingen
WSF, UWV-regelingen, Wajong, AWBZ, PGB, thuiszorg, WMO et cetera;



informatie over wetgeving, commissie gelijke behandeling en jurisprudentie;



advies over de begeleiding en ondersteuning van studenten in het algemeen;



informatievoorziening en voorlichting;



kennisdeling en faciliteren van netwerken algemeen;



informatie en advies over toetsing en examinering.

De studentendecanen noemen relatief vaak LOS-HBO, LBS en Stichting Handicap + Studie als
bron voor externe expertise op deze onderwerpen en zijn hier over het algemeen tevreden over.
Behoefte aan ondersteuning
Bijna driekwart van alle studentendecanen in de steekproef heeft meer behoefte aan ondersteuning
bij het formuleren en implementeren van beleid ten aanzien van studenten met een
functiebeperking.
Twee derde van alle studentendecanen in de steekproef heeft meer behoefte aan ondersteuning bij
het informeren, adviseren en/of begeleiden van studenten met een functiebeperking.

43522

26

Bij de volgende vijf functiebeperkingen van studenten hebben de decanen het meeste behoefte aan
ondersteuning:


Klachten in het autistisch spectrum.



ADHD.



Depressieve klachten of stemmingsstoornissen.



Dyslexie.



Beperking in concentratie.

Aspecten uit het referentiekader van de Commissie Maatstaf
Deskundigheid van onderwijsprofessionals is een aspect waarop de meeste studentendecanen
behoefte hebben aan ondersteuning.
De belangrijkste thema’s:


State-of-the art kennis over functiebeperkingen, voorzieningen en hulpmiddelen.



Het bevorderen van de deskundigheid over voorzieningen en hulpmiddelen binnen onze
onderwijsinstelling.



Het delen van kennis en good practices met collega-instellingen.



Het bevorderen van basisvaardigheden bij docenten over signaleren en doorverwijzen naar een
(studieloopbaan)begeleider.

Informatievoorziening en voorlichting staan op de tweede plaats als het gaat om aspecten waarop
de meeste studentendecanen behoefte hebben aan ondersteuning.
De drie belangrijkste thema’s:


Tips & trucs en good practices bijvoorbeeld als het gaat om toegankelijke studiematerialen en
onderwijswerkvormen, stage en studeren met een functiebeperking.



Inrichting van de website (volgens waarmerk drempelvrij.nl en internationale WCAG-criteria).



Regelingen waarop studenten aanspraak kunnen maken zoals: extra regelingen WFS, UWVregelingen, Wajong, AWBZ, PGB, thuiszorg et cetera.

Leerroutes en flexibilisering van het onderwijs staat op de derde plaats
De drie belangrijkste thema’s:


Het flexibel organiseren van het onderwijsaanbod (bijvoorbeeld door digitale colleges op
blackboard beschikbaar te stellen).



Het opstellen van procedures/reglementen voor alternatieve leerroutes.



Flexibiliteit aanbrengen ten aanzien van lesroosters/flexibilisering van het onderwijs/maatwerk.

43522

27

Verwachtingen
Een ruime meerderheid van de studentendecanen is het eens met de volgende stellingen over de
toekomstige landelijke expertisefunctie, namelijk dat:


de website ook in het Engels beschikbaar is;



de expertisefunctie vooral state-of-the-art kennis biedt over methoden, technieken en dat deze
instrumenten en mogelijkheden voor kennisdeling in huis heeft;



de betreffende studentendecaan/instelling waar hij/zij werkzaam is gebruik zal maken van de
expertisefunctie en dat dat de behoefte vanuit de instelling toeneemt omdat het beleid t.a.v.
studeren met een functiebeperking onderdeel is geworden van de accreditatie;



de expertisefunctie vooral advies, trainingen en workshops aanbiedt aan onderwijsprofessionals
over afstemming van organisatie en onderwijsinhoud op de mogelijkheden van studenten met
een functiebeperking;



het aanbod van de toekomstige landelijke expertisefunctie vooral digitaal is;



de landelijke expertisefunctie beslist een belangrijke toegevoegde waarde is voor het beleid
voor studenten met een functiebeperking door de onderwijsinstelling.

Bereidheid om te betalen voor dienstverlening
Twee derde van de studentendecanen verwacht dat hun onderwijsinstelling wil betalen voor
trainingen en workshops over bijvoorbeeld intake, voorzieningen, hulpmiddelen,
financieringsmogelijkheden, stage en internationalisering. Voor diensten als informatievoorziening
en advies over de begeleiding van studenten zijn instellingen niet bereid om te betalen.
Randvoorwaarden
De meerderheid van de decanen is het eens is met de stellingen dat:


de landelijke expertisefunctie kennis van instellingen op het gebied van studeren met een
functiebeperking bundelt en verspreidt;



de instellingen voor hoger onderwijs een belangrijke inbreng moeten hebben bij de bepaling van
activiteiten van de landelijke expertisefunctie;



de expertisefunctie moet bestaan uit samenwerking tussen hogeronderwijsinstellingen en
externe partners op het terrein van kennis ten aanzien van studeren met een functiebeperking.

43522

28

De meerderheid van de decanen is het oneens met de stellingen dat:


de landelijke expertisefunctie moet worden ondergebracht bij één universiteit of hogeschool;



de regie op de expertisefunctie ieder jaar door een ander hogeronderwijsinstelling worden
uitgevoerd;



de landelijke expertisefunctie moet worden ondergebracht bij meerdere universiteiten;



de landelijke expertisefunctie moet worden ondergebracht bij meerdere hogescholen;



de landelijke expertisefunctie moet breder worden benaderd en daarom worden ondergebracht
bij een organisatie als ECHO (diversiteit in het hoger onderwijs).

Stichting Handicap + Studie
Bijna twee derde van de studentendecanen in de steekproef vindt het wenselijk dat de toekomstige
expertisefunctie wordt belegd bij Stichting Handicap + Studie. Studentendecanen van universiteiten
zijn hierover beduidend minder positief dan decanen die werkzaam zijn bij HBO-instellingen.

43522

29

43522

30

Bijlage 3
Bestaande expertisecentra en organisaties

43522

43522

In deze bijlage is over een aantal van de organisaties die voor de toekomstige expertisefunctie
relevante leveranciers of partners kunnen zijn, aanvullende informatie opgenomen.


Handicap + Studie



SIHO



ECHO



SURF



Kenniscentrum CrossOver



www.regelhulp.nl



Platform Bèta Techniek

43522

1

Handicap + Studie

Doelstelling
Op de website presenteert de Stichting Handicap + Studie diverse doelstellingen:


Expertisecentrum Handicap + Studie is de plek in Nederland waar alle kennis op het gebied van
studeren met een handicap in het hoger onderwijs samenkomt.



Handicap + Studie is een onafhankelijke organisatie en geeft studenten en onderwijsinstellingen
informatie en tools over studeren met een handicap.



Handicap + Studie stimuleert dat jongeren met een functiebeperking succesvol kunnen studeren
in een opleiding van hun keuze in het hoger onderwijs.30

Dienstverlening en werkwijze
Op basis van een evaluatieonderzoek en gespreksronde bij deelnemende instellingen aan ‘Plan van
Aanpak’ heeft Handicap + Studie haar portfolio aangescherpt31.


De Stichting biedt drie producten aan op beleidsniveau: adviesproduct ‘proefaudit’,
beleidsadvies en benchmarkrapport. Via deze advies- en onderzoeksrapporten kunnen
producten worden verkocht op het gebied van meer gedetailleerd advies en training van
professionals en studenten binnen de instellingen. De proefaudit geeft aan welke acties binnen
de instelling nodig zijn om te voldoen aan de accreditatie-eisen. Met het beleidsadvies krijgen
instellingen advies over het optimaliseren van de beschikbare stuurinformatie om dit beleid te
evalueren en aan te scherpen. Een benchmarkrapport laat zien hoe de oordelen van studenten
zich verhouden tot de inspanningen van de instelling en hoe de instelling scoort ten opzichte
van andere instellingen.



De individuele dienstverlening aan studenten met een functiebeperking wordt afgebouwd en
mogelijk ondergebracht bij andere actoren, zoals MEE Nederland.



Onderzoek. Met ZonMW heeft Handicap + Studie in 2010 het onderzoeksprogramma Disability
Studies in Nederland (DSiN) vormgegeven, waarin onderzoek, onderwijs en een netwerkfunctie
met elkaar verbonden zijn. Handicap + Studie brengt tweejaarlijks een monitor uit op het thema
‘studeren met een functiebeperking’, gebaseerd op vragen die de instelling zelf beantwoordt
m.b.t. haar beleid en op basis van oordelen van studenten in de NSE. Daarnaast heeft
Handicap + Studie bijgedragen aan een reeks van onderzoeken naar de problematiek rond
studeren met een functiebeperking door vertegenwoordigd te zijn in de begeleidingscommissies
ervan.

30

Bron: website Handicap & Studie

31

Bron: Managementreview Handicap & Studie t.b.v. onderzoek Bureau Berenschot, 21 februari 2011

43522

2



Expertisereeks. Ter gelegenheid van haar 65-jarig bestaan heeft Handicap + Studie in 2010
een expertisereeks georganiseerd rond vier thema’s: de WGB, de problematiek rond de
instroom, digitale toegankelijkheid en flexibiliteit van het onderwijs. Handicap + Studie is
voornemens om een dergelijk inhoudelijk programma vanaf 2011 voort te zetten in
samenwerking met instellingen voor hoger onderwijs, lectoren (HBO) of hoogleraren (WO).
Daarnaast organiseert de stichting informatiebijeenkomsten over actuele onderwerpen, zoals
een bijeenkomst over accreditatie.



Projecten. In de periode 2004-2010 heeft Handicap + Studie projecten uitgevoerd binnen het
project IMPULS en het subsidieprogramma Plan van Aanpak. Dit heeft bijvoorbeeld geleid tot
informatieboekjes over dyslexie en autisme en tot de ‘pijn- en energiemeter’ (een interactieve
tool voor studenten die, bijvoorbeeld, een chronische ziekte hebben). In 2008 heeft Handicap +
Studie in Shell Nederland een partner gevonden voor het WAM-project, een project naar Iers
voorbeeld over succesvol stagelopen door talenten met een belemmering. Handicap + Studie
werkt momenteel aan een projectvoorstel tot uitbouw van deze samenwerking naar groter
landelijk project met de naam ‘kNOw Limits’.



Trainingen. In het verleden heeft Handicap + Studie naast individuele dienstverlening ook
collectieve trainingen verzorgd voor (aankomende) studenten en voor studenten die moeite
ondervonden bij de overstap van studie naar werk, met name gerelateerd aan de stage. Deze
trainingen worden in de toekomst aangeboden via de instellingen voor hoger onderwijs: met
deze trainingen wil Handicap + Studie stimuleren dat nieuwe studenten optimaal gebruik maken
van de voorzieningen die de instelling aanbiedt om onbelemmerd te studeren. Via Los HBO
biedt studie + handicap ook trainingen aan voor onderwijsprofessionals.



Adviezen Met haar betaalde adviezen richt Handicap + Studie zich op de instellingen voor
hoger onderwijs, in eerste instantie op het beleid en in het verlengde daarvan op de
implementatie. Daarnaast kunnen ook toeleveranciers (scholen voor MBO en VO) Handicap +
Studie inhuren.

Netwerk


Handicap + Studie geeft aan de mogelijkheid te verkennen om hét loket te worden voor
toegankelijkheid en studeerbaarheid voor instellingen in het (hoger) onderwijs door af te
stemmen en mogelijk samen te werken met organisaties die verschillende aspecten valideren,
zoals de Stichting Accessibility, ITS (respectievelijk digitale en fysieke toegankelijkheid) en de
NVAO.



Daarnaast voert Handicap + Studie oriënterende gesprekken met onderwijsadviesbureaus om
gezamenlijk de instellingen voor hoger onderwijs te benaderen die geagendeerd zijn voor de
instellingstoets (of voor de uitgebreide beoordeling van één of meer opleidingen) in het
accreditatierooster.

43522

3



Handicap + Studie werkt samen met de genoemde partijen en andere (koepels, andere
onderwijssectoren, belangenorganisaties van gehandicapten, uitkeringsinstanties) bij het
realiseren van projecten die het innovatieve vermogen en de expertise vergroten.



Handicap + Studie maakt deel uit van het internationale netwerk LINK met Vlaanderen, UK,
Ierland, Zweden en Slovenië.

Financiering
Op de website geeft Handicap + Studie de volgende financieringsbronnen aan:


Het Ministerie van OC&W, voor activiteiten gericht op het hoger onderwijs (82% van de
exploitatiekosten)



Eigen fondsen en fondsenwerving, voor de andere onderwijssectoren (18% van de
exploitatiekosten)



Geoormerkte gelden van externe fondsen, voor het realiseren van specifieke projecten

In de managementreview voor Berenschot geeft Handicap + Studie aan, dat het afronden van ‘Plan
van Aanpak’ betekent dat Handicap + Studie terugvalt op de in 1994 vastgestelde basissubsidie, die
met jaarlijkse indicering gegroeid is naar € 491.000 in 2012. ‘Op basis van deze Rijksbijdrage en het
overheidsbeleid wordt de vanaf 2009 ingezette strategie om vraaggerichte producten en diensten
van Handicap + Studie tegen betaling aan te bieden aan de instellingen voor hoger onderwijs verder
doorgezet.’

43522

4

SIHO

Doelstelling
Het SIHO wil bijdragen aan het creëren van gelijke kansen en volwaardige participatie aan het
hoger onderwijs voor personen met een functiebeperking. Het onderneemt acties om hindernissen
voor volwaardige participatie weg te werken. Volwaardig participeren betekent voor SIHO
deelnemen aan alle aspecten van leren, leven en werken.32

Dienstverlening
Het SIHO wil een duidelijk uitgebouwde dienstverlening bieden aan instellingen in het hoger
onderwijs. Het SIHO wenst ‘enerzijds in een één-één-relatie via consultancy, anderzijds via een
instellingoverschrijdend aanbod, tegemoet te komen aan de noden van alle instellingen hoger
onderwijs.’ In het jaarverslag 2009-2010 zijn de volgende activiteiten gericht op
hogeronderwijsinstellingen weergegeven:




32

Vragen uit de praktijk
‫־‬

Vragen via mail of telefoon (Het SIHO biedt een ‘helpdesk’ war de vrager zo snel mogelijk
een antwoord krijgt. Binnen de paar dagen volgt een eerste reactie. In interactie wordt de
vraag verdiept of verbreed. Het SIHO informeert op het moment zelf en nadien of het
antwoord geholpen heeft. Op de website is een samenvatting van enkele van deze vragen
te raadplegen, steeds geanonimiseerd en met toestemming van de onderwijsinstelling.

‫־‬

Ondersteuning ter plaatse binnen de instellingen (Het SIHO wordt regelmatig gevraagd om
bijdragen te leveren binnen de instellingen rond verschillende thema’s. Aan bod komen
bijvoorbeeld totaalthema’s als structuur, cultuur en praktijk van inclusie binnen hoger
onderwijs, of deelthema’s rond insiderperspectief, rond onderwijs en studiemateriaal en rond
inclusie als onderdeel van een opleiding.)

Dienstverlening
‫־‬

Organiseren van ontmoetings- en studiedagen voor onderwijsprofessionals. Bij de
bijeenkomsten worden vaak wetenschappelijke sprekers uitgenodigd. Opvallend is dat SIHO
transparant rapporteert over de thema's, sprekers, aantal deelnemers en de inhoud van de
feedbackformulieren.

‫־‬

Ontwikkelen van een pakket met toegankelijke onderwijstechnieken. De opdracht is
verstrekt aan een hogeschool. Het pakket bevat onder meer concrete tips om de diversiteit
te vergroten in het aanbod van studiemateriaal, onderwijswerkvormen en
evaluatietechnieken. De resultaten zijn zowel via de website van SIHO als via een
nieuwsbrief gedeeld met het veld.

Bron: actieplan SIHO werkjaar 2010-2011

43522

5

‫־‬

Uit (laten) voeren van onderzoeken en evaluaties

‫־‬

Het gebundeld beschikbaar stellen van onderzoeksresultaten in gids of wegwijzer ‘succesvol
studeren met ondersteuning'

‫־‬

Ontwikkelen van de wegwijzer ‘Op-stap naar werk’. Deze wegwijzer richt zich naar
studenten en onderwijsinstellingen. De wegwijzer is gebaseerd op de themaverkenning
‘Aanspreken van alle talent. Werkkansen voor personen met een functiebeperking (in het
hoger onderwijs)’.

‫־‬

Bijdragen aan positieve beeldvorming via (niet-stereotype) filmpjes over studenten met een
functiebeperking en het verspreiden van goede voorbeelden.

‫־‬

Opstellen van een nota ‘De mogelijkheden om het inclusiefgehalte binnen instellingen hoger
onderwijs aan de hand van indicatoren te meten’ en de ontwikkeling van een indicatorenset.

Naast de dienstverlening aan instellingen, biedt het SIHO ook dienstverlening aan de
studentenvoorzieningen. Het SIHO heeft tot slot een beleidsondersteunende taak.

Werkwijze
Het SIHO is een samenwerkingsverband tussen 5 instellingen hoger onderwijs uit 4 verschillende
associaties of 5 verschillende provincies. SIHO kiest ervoor om ‘bottom-up’ en ‘in dialoog’ met de
studenten, instellingen en voorzieningen te werken. Zij wil daarom de expertise van iedere instelling
voor hoger onderwijs in kaart brengen, op zoek gaan naar nieuwe expertise (binnen- en buitenland),
expertise (wetenschappelijk) ondersteunen en die expertise ook beschikbaar stellen voor het
volledige Vlaamse hogeronderwijslandschap. De hoofdtaken van het SIHO zijn dienstverlening,
netwerking en onderzoek. Om de acties inhoud en vorm te geven, wordt onder andere onderzoek
verricht. Materiaal verkregen uit deze acties wordt opnieuw beschikbaar gesteld voor de
betrokkenen bij het inclusief hoger onderwijs in Vlaanderen.
In het actieplan dat SIHO voor het jaar 2010-2011 heeft opgesteld, zijn duidelijke strategische
doelen, operationele doelen en indicatoren opgenomen (hoe wordt resultaat inzichtelijk en
wanneer?)

Netwerk
Het SIHO bestaat uit een netwerk van hogeronderwijsinstellingen met 1 centraal bureau. Het SIHO
wenst netwerken aan te gaan met de doelgroepen van de dienstverlening en met binnen- en
buitenlandse partners die rechtstreeks of zijdelings met het thema betrokken zijn.
Door middel van een breed samengestelde stuurgroep is maximaal draagvlak gecreëerd in het veld.
Daarnaast zijn er ambassadeurs aangesteld, is er een wetenschappelijke cel die input geeft aan de
expertisefunctie, een Raad van Advies en contactpersonen per te bedienen instelling.

43522

6

Financiering en positionering
De expertisefunctie is ingericht door het uitschrijven van een aanbesteding vanuit de evenknie van
het Nederlandse Ministerie van OCW onder alle hogeronderwijsinstellingen. De winnende instelling
of consortium van instellingen mocht vervolgens de expertisefunctie vormgeven en beheert de
administratie. De tender is voor vijf jaar. Daarin is een duidelijke planning en control cyclus opgezet.
De vraag van de instellingen staat centraal in de plannen. Feitelijk en in beeldvorming is de
expertisefunctie namelijk voor alle instellingen en onafhankelijk. Vanwege de complexe
(concurrentie)verhoudingen tussen de instellingen wordt de functie geheel gefinancierd door het
ministerie.

43522

7

ECHO33

Doelstelling
In 1994 namen het Ministerie van OCW, de HBO-raad en de VSNU het initiatief tot de oprichting
van de stichting 'Expertisecentrum Allochtonen Hoger Onderwijs' (ECHO). ECHO werd opgezet als
een kennis-, advies- en innovatiecentrum met als doel de deelname van allochtonen aan het hoger
onderwijs te vergroten. Dit heeft ECHO gerealiseerd door het ondersteunen en begeleiden van
projecten, het inventariseren van kennis en het initiëren van onderzoek en het ontwikkelen van
methodieken voor een integrale aanpak van het allochtonenbeleid. De deelname van allochtonen in
het hoger onderwijs is gestegen van 1% in 1992 naar 11% in 2001.
Sinds 2002 heet ECHO 'Expertisecentrum Diversiteitsbeleid' en richt zich ook op de overheid en het
bedrijfsleven. ECHO is een stichting met een algemeen toezichthoudend bestuur dat onder meer
bestaat uit vertegenwoordigers van universiteiten en hogescholen.

Missie en visie
ECHO bevordert de succesvolle deelname van allochtonen aan de samenleving en in het bijzonder
aan het hoger onderwijs. Daarbij staat ECHO voor een integrale aanpak van het diversiteitsbeleid
waarin de effectieve leeromgeving van en voor studenten evenals een effectieve werkomgeving van
en voor professionals centraal staat. ECHO vindt dat het optimaal aanwenden van talenten van alle
Nederlanders ten goede komt aan de kwaliteit van het onderwijs en van de samenleving.

Dienstverlening


33

ECHO biedt projectmanagement:
‫־‬

Projecten die gericht zijn op het vergroten van een duurzame instroom in het hoger
onderwijs;

‫־‬

Projecten die gericht zij op het vergroten van een duurzame doorstroom in de beroepskolom
(vmbo – mbo – hbo );

‫־‬

Projecten die succesvolle doorstroom in het (hoger) onderwijs vergroten;

‫־‬

Projecten die gericht zijn op een duurzame uitstroom naar de arbeidsmarkt;

‫־‬

Projecten die het inzicht en de kennis over het diversiteitsbeleid binnen een instelling
vergroten;

Bron: website ECHO

43522

8

‫־‬

Projecten die tot doel hebben het diversiteitsbeleid onderdeel uit te laten maken van het
algemene beleid van een instelling (inbedding).



ECHO ontwikkelt en verzorgt diversiteitstrainingen op maat voor verschillende doelgroepen,
o.a. voor (allochtone) studenten, docenten, studieloopbaanbegeleiders, recruiters, HR-adviseurs
en managers. Tijdens alle trainingen staat het kapitaliseren van multicultureel talent door het
opdoen van kennis en vaardigheden centraal.



ECHO biedt adviestrajecten op maat aan op het gebied van visie-ontwikkeling,
beleidsontwikkeling of implementatie. In adviestrajecten ziet ECHO ‘The pedagogy of
excellence’ als uitgangspunt voor verandering. The Pedadagogy of Excellence is een filosofie
waarin van de kracht van het individu wordt uitgegaan en het doel is te excelleren in plaats van
aanpassen. Iedereen heeft de mogelijkheid om te excelleren mits de juiste begeleiding en
ondersteuning wordt aangeboden. Daarnaast wordt zoveel mogelijk rekening gehouden met de
belevingswereld en achtergrond van mensen. ECHO adviseert hogeronderwijsinstellingen,
organisaties en bedrijven over hun diversiteitsbeleid.
‫־‬







Door de veranderde samenstelling van de studentenpopulatie zijn universiteiten en
hogescholen zich steeds meer bewust van het belang van het voeren van een
instellingsbreed diversiteitsbeleid. Het vormgeven van diversiteitsbeleid is hierbij geen doel
maar een middel. Doelstelling is het verbeteren van de leeromgeving van en voor studenten.
De kwaliteit van het hoger onderwijs is daarbij een belangrijk uitgangspunt. Het
veranderingsproces verschilt per instelling. Instellingen hebben verschillende prioriteiten,
bevinden zich in verschillende fases als het gaat om ervaring met allochtone studenten en
hebben daarin ook verschillende ambitieniveaus. Advisering van ECHO binnen
onderwijsinstellingen richt zich op vier niveaus binnen onderwijsinstellingen die in
samenhang moeten worden benaderd:


Management en organisatie



Studenten



Docenten, studiebegeleiders

ECHO laat verschillende onderzoeken uitvoeren naar de in- en doorstroom van allochtonen in
het hoger onderwijs. Onderzoek naar de oorzaken van uitval en de relatie met de leeromgeving
van studenten.
ECHO geeft jaarlijks een aantal publicaties uit met als thema ‘diversiteit in het hoger onderwijs’.
Het gaat om onderzoeksrapporten, voorbeelden van good-practice, brochures over projecten,
instrumenten en conferentieverslagen.’
ECHO hecht veel belang aan het overdragen van binnen- en buitenlandse good practice en de
bevordering van onderlinge kennisuitwisseling. Om hieraan bij te dragen organiseert ECHO
onder andere jaarlijks een conferentie met een diversiteitsthema. Daarnaast organiseert ECHO
studiereizen naar het buitenland.

43522

9



De ECHO Foundation is een fonds waarin overheid en bedrijfsleven participeren via subsidie
en sponsoring. De middelen die het fonds genereert maken het mogelijk om de volgende
initiatieven op te zetten en uit te voeren:
‫־‬

ECHO Award

‫־‬

ECHO Foundation Beurzen

‫־‬

ECHO Ambassadeursnetwerk

Werkwijze
Als Makelaar van kennis & good practice heeft ECHO zich in de afgelopen jaren vooral toegelegd
op het zoeken naar en zichtbaar maken van bewezen successen in visie, kennis en kunde via de
verschillende diensten en producten. Deze successen zijn vervolgens vertaald en geïmplementeerd
in een instellingscontext waarvoor ECHO in meer dan wel mindere mate werd ingeschakeld.
ECHO wil zich de komende jaren ontwikkelen van Makelaar van kennis & good practice naar
Adviseur en begeleider in veranderingsprocessen. Vanuit de opgebouwde kennis en expertise
als makelaar zal ECHO zich vooral toeleggen op het consolideren en institutionaliseren vanuit de
context van een inclusieve samenleving. Dat wil overigens niet zeggen dat het makelen van good
practice en kennis niet meer noodzakelijk is. Kennis en good practice staat echter meer in het teken
van inbedding en verandering, aldus ECHO.

Netwerk
ECHO werkt samen met de Nederlandse overheid, het bedrijfsleven en het (hoger) onderwijs.
ECHO brengt door middel van projecten en haar expertise verschillende partijen bij elkaar en
fungeert daarbij als bruggenbouwer. Door de intensieve samenwerking met verschillende
internationale partners zorgt zij voor een goede uitwisseling van opgebouwde ervaringen en good
practices. Door links en daarmee informatie en kennis uit te wisselen van nationale en internationale
instellingen en organisaties hoopt ECHO de kennis en ervaring te verspreiden.

Financiering
ECHO presenteert zich als een ‘social justice driven’ organisatie met een maatschappelijke
opdracht. ‘Dit neemt niet weg dat onze maatschappelijke opdracht ook als businesscase
gepositioneerd kan worden. Deze opdracht voeren wij uit door als zakelijke aanbieder van
producten en diensten te opereren.’ ECHO ontvangt al geruime tijd geen structurele financiering
meer via het Ministerie van OCW.

43522

10

SURF34

Doelstelling
De missie van SURF luidt:
Verhoging van de kwaliteit van het hoger onderwijs en onderzoek door ICT-innovatie. Door samen
te werken in SURF realiseren de hogeronderwijsinstellingen vernieuwingen die het belang van een
individuele instelling overstijgen.

Dienstverlening
SURF bestaat uit drie organisaties met een eigen werkterrein: SURFfoundation, SURFnet en
SURFdiensten.


SURFfoundation initieert, regisseert en stimuleert ICT-vernieuwingen via kennisdeling,
stimuleringsprogramma’s en partnerschappen



SURFnet zorgt dat onderzoekers, docenten en studenten eenvoudig en krachtig samen kunnen
werken met behulp van ICT.



SURFdiensten is de licentieorganisatie voor het hoger onderwijs en onderzoek en faciliteert
gebruik van ICT. SURFdiensten biedt goede prijs- en gebruiksvoorwaarden voor software
content, ICT-diensten en hardware.

Op het terrein van Blended learning heeft SURF kennis in huis die interessant is voor een
expertisefunctie rondom studeren met een functiebeperking: ‘Blended learning biedt vele voordelen.
De competentie ‘samenwerken’ krijgt er een nieuwe dimensie bij en de tijd/plaatsafhankelijkheid van
het onderwijs neemt af. Toch zijn er voor sommige studenten ook nadelen aan verbonden. In
hoeverre kunnen studenten met een zintuigelijke beperking of met dyslexie, ADHD of ASS uit de
voeten binnen een ELO of intranet? En hoe zit het met de informatievragers? Is de website wel
toegankelijk? In samenwerking met SURF biedt Handicap + Studie een doorlichting van de virtuele
wereld van een hogeronderwijsinstelling. Alle obstakels en belemmeringen worden blootgelegd en
van verbetersuggesties voorzien.’

Werkwijze
SURFdiensten voorziet sinds 1991 het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek in
Nederland van betaalbare kwaliteitsproducten en -diensten op het brede terrein van ICT. Inmiddels
zijn met meer dan honderd ICT-aanbieders ongeveer honderdvijftig bemiddelingsovereenkomsten
afgesloten. Zo hebben medewerkers en studenten van instellingen een ruime keuze uit software op
het gebied van onder meer beheer, onderwijs en onderzoek.

34

Bron: website SURF

43522

11

Daarnaast behoren ook digitale content (waaronder digitale tijdschriften en wetenschappelijke
informatiebronnen) en diensten (waaronder advies en consultancy, certificaten, hosting en training)
tot het aanbod.

Netwerk
Surffoundation bestaat uit drie werkgebieden: onderzoek, bedrijfsvoering en onderwijs. Er worden
vier jaren plannen opgesteld waarin samen met de instellingen de prioriteiten worden bepaald. De
instellingen nemen zitting in het dagelijks bestuur van de organisatie. Onder de werkgebieden
hangen special interest groups bestaande uit afgevaardigden van instellingen waarin kennis wordt
gedeeld. Tot slot heeft SURF nauwe relaties met partners waaronder Handicap + Studie.

Financiering
SURF heeft een ledensysteem. Er wordt contributie betaald en er zijn kosten verbonden aan het
afnemen van specifieke producten. Er wordt gewerkt met gesloten beurzen. De organisatie moet
zelf extra financiering vinden als zij iets nieuws wil ontwikkelen.

43522

12

Kenniscentrum CrossOver35

Doelstelling
Zoveel mogelijk jongeren met een functiebeperking zelfstandig laten worden én een eigen plaats in
de maatschappij laten vinden. Daarvoor is een cultuuromslag nodig bij alle betrokken doelgroepen.
CrossOver kent die doelgroepen en ondersteunt ze met kennis en advies.

Dienstverlening
De dienstverlening is gericht op jongeren, werkgevers en ouders. Participatie, kennis en samenhang
zijn de drie programmalijnen waarbinnen CrossOver haar projecten clustert. Kennisbank (Bundeling
van projecten, ervaringsverhalen, publicaties en experts op het gebied van jongeren, werk en
beperking), projecten (bijv. Taskforce Werkgevers).
De Taskforce heeft als taak grote (500+) ondernemingen te faciliteren in het ontwikkelen van nieuw
HRM beleid, gericht op het benutten van de economische waarde van jongeren met een beperking,
voor deze bedrijven. Er worden praktische tools ontwikkeld, die weer beschikbaar komen voor alle
500+ ondernemingen), onderzoek, bijeenkomsten

Werkwijze
CrossOver werkt aan een cultuurverandering door onder meer: onderzoek en monitoring, bundeling,
structurering en ontwikkeling van kennis, het leggen van verbindingen en het aangaan van de
dialoog.
Daarnaast activeert CrossOver organisaties en professionals die verantwoordelijk zijn voor de
kaders en voorwaarden voor economische zelfstandigheid.

Netwerk
Forum, ECPO, SER, Ombudsman, diverse departementen, VNG, UWV, cliëntenorganisaties, reintegratiebedrijven, ondernemers, fondsen etc.

35

Bron: website CrossOver

43522

13

www.Regelhulp.nl36
Regelhulp is een wegwijzer van de overheid naar zorg, hulp en financiële regelingen.

Dienstverlening
Regelhulp is een webloket voor chronisch zieken, gehandicapten en ouderen. Regelhulp geeft een
overzicht van zorg, hulp en financiële ondersteuning. Het gaat om voorzieningen en ondersteuning
van verschillende organisaties, zoals de gemeente, het CIZ en UWV. Cliënten kunnen in Regelhulp
voorzieningen aanvragen of een contactformulier invullen voor een gesprek over ondersteuning.
Met één formulier, bij verschillende instanties tegelijk.
Voor inhoudelijke vragen over voorzieningen en ondersteuning kunnen cliënten terecht bij de
organisaties die deze hulp leveren
Via een keuzesysteem kan overzichtelijk informatie gevraagd worden over studeren met een
functiebeperking. Deze verwijzen vervolgens naar een instelling of organisatie zoals Handicap +
Studie en UWV.

Wie zijn verantwoordelijk?
Regelhulp is een initiatief van:


het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS);



het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW);



het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV, inclusief UWV WERK bedrijf);



het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ);



de Sociale Verzekeringsbank (SVB).

36

Bron: website Regelhulp

43522

14

Platform Bèta Techniek37

Doelstelling
Het Platform Bèta Techniek heeft van de overheid de opdracht gekregen om te zorgen voor
voldoende en kwalitatief goed opgeleide bèta's en technici. De doelstelling is in het Deltaplan
Bèta/techniek als volgt geformuleerd:
In 2010 15% meer uitstroom van studenten uit het bètatechnisch hoger onderwijs (ten opzichte van
2000) en een betere benutting van bestaand talent in bedrijven en onderzoeksinstellingen.
Voor 2007 is als tussendoelstelling 15% extra instroom in het hoger bètatechnisch onderwijs (ten
opzichte van 2000) geformuleerd. Om dit te realiseren is een benadering nodig over de gehele
keten: een gecoördineerde aanpak van basisonderwijs tot arbeidsmarkt. Daarbij staat de
(leer)loopbaan van de jongere centraal.

Dienstverlening
Het Platform is actief met programma’s door de hele keten om (bètatechnische) talenten te
ontwikkelen en te bevorderen. Een aantal voorbeelden van programma’s die door het Platform
ondersteund worden


Voor het primair onderwijs gaat het programma Masterplan ‘Ruimte voor talent, ruimte voor
wetenschap en techniek’ van start.



Voor het voortgezet onderwijs (vmbo, havo en vwo) begint het programma Bèta Excellent.



Faciliteren van bedrijvennetwerken



In het beroepsonderwijs (mbo en hbo) komen er Centra voor Innovatief Vakmanschap en
Centres of Expertise in economische topgebieden.



Het Platform is betrokken bij de onderwijscomponent van Natuur- en Scheikunde
sectorinvesteringsplan.




37

De excellentieprogramma’s Sirius voor het hoger onderwijs en Orion voor het basisonderwijs
Eerst de Klas, een excellentieprogramma voor talentvolle academici in leraarschap en
leiderschap.

Bron: website Platform Bèta Techniek

43522

15

Werkwijze
Het Platform Bèta Techniek heeft in de afgelopen jaren veel ervaring opgedaan met het ontwikkelen
en toepassen van een strategie om vernieuwing in het onderwijs te stimuleren. Het Platform heeft
de opdracht om te zorgen voor voldoende en kwalitatief goed opgeleide bèta's en technici. Daarvoor
zijn ook kwantitatieve doelstellingen geformuleerd.
De innovatiestrategie van het Platform om deze doelen te bereiken bestaat uit zes ‘routes’:


Ketenaanpak



Netwerk en alliantievorming



Maatwerk en massa;



Kennisontwikkeling en kenniscirculatie;



Zelfsturing en uiting;



Prestatiefinanciering.

Verder zet het Platform zwaar in op de duurzaamheid van de vernieuwingen en initiatieven; deze
moeten een vast onderdeel van het uitvoeringsbeleid van de instellingen worden.

Netwerk
Platform Bèta Techniek richt zich op alle actoren betrokken bij de bètatechniekloopbaan van
jongeren, dus van onderwijs tot aan de werkplek toe. Dat betekent dat zowel betrokkenen in het
onderwijs en bedrijfsleven als bij de overheid een beroep kunnen doen op Platform Bèta Techniek.
Een belangrijk aspect van de aanpak van Platform is de bottom-up benadering in combinatie met
een resultaatgerichte aanpak (o.a. het behalen van landelijke doelstellingen). Het essentiële verschil
van de Platform-strategie ten opzichte van andere strategieën, is dat het Platform zich richt op de
instelling; die wordt gepremieerd als ze zelf prioriteit geven aan bètatechniek. De instellingen zijn
uitgedaagd om zelf na te denken over hun ambities en deze concreet te maken door eigen
doelstellingen te formuleren. Verder besteedt het Platform veel aandacht aan de samenwerking met
het bedrijfsleven.

Financiering
Het Platform werkt in 2010 met een besteedbare begroting van in totaal 63.252.000 euro (inclusief
FES'trajecten): 47.436.000 euro gaat naar bètatechniek 'onderwijsprogramma’s, 10.000.000 euro
wordt besteed aan arbeidsmarktgerelateerde programma’s en 3.289.000 euro gaat naar overige
programma’s. De totale inzet voor de FES'trajecten VTB'Pro en Sprint'UP en Sirius bedraagt
9.678.000 euro. De uitvoeringskosten zijn € 1.300.000 (bron: Deltaplan Bèta Techniek, Meerjarig
Beleidskader 2010/11).

43522

16