Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

32 710 IXB

Jaarverslag en slotwet Ministerie van Financiën
2010

Nr. 1

JAARVERSLAG VAN HET MINISTERIE VAN FINANCIËN (IXB)
Aangeboden 18 mei 2011

kst-32710-IXB-1
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

1

Aandeel in ontvangsten IXB (x € 1 000)

Niet−belastingontvangsten
9.931.995

Belastingontvangsten
111.828.592
Aandeel in niet-belastingontvangsten IXB (x € 1 000)

art.7 Beheer materiële activa
350.375
art.5 Exportkredietverzekering
en investeringsgaranties
158.374
art.4 Internationale
financiële betrekkingen
39.495

art.8 Begrotingsbeleid
en regeldruk
7.927
art.9/10 Algemeen /
Nominaal en onvoorzien
24.622
art.1 Belastingen (uitvoering
en wetgeving)
968.248
art.2 Financiële
markten
412.754

art.3 Financieringsactiviteiten
publiek−private sector
7.970.200

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

2

Aandeel in uitgaven IXB (x € 1 000)

art.7 Beheer materiële activa
90.454
art.5 Exportkredietverzekering
en investeringsgaranties
93.563
art.4 Internationale
financiële betrekkingen
1.307.545

art.8 Begrotingsbeleid en regeldruk
32.292
art.9/10 Algemeen /
Nominaal en onvoorzien
145.539
art.1 Belastingen
3.414.784

art.2 Financiële
markten
238.908

art.3 Financieringsactiviteiten
publiek−private sector
6.837.399

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

3

Inhoudsopgave
A.
1.

ALGEMEEN
AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING

5
5

2.

LEESWIJZER

9

B.
3.
3.1

11
11

3.2

BELEIDSVERSLAG
BELEIDSPRIORITEITEN
Ontwikkeling, inzet en effectief beheer van instrumenten
in het kader van de kredietcrisis
Verantwoording beleidsprioriteiten

11
18

4.
4.1
4.2
4.3
4.4
4.5
4.7
4.8

BELEIDSARTIKELEN
Belastingen
Financiële markten
Financieringsactiviteiten publiek-private sector
Internationale Financiële Betrekkingen
Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
Beheer materiële activa
Begrotingsbeleid en regeldruk

27
27
43
53
70
78
85
92

5.
5.1
5.2

NIET-BELEIDSARTIKELEN
Algemeen
Nominaal en onvoorzien

99
99
100

6.

BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF

101

C.
7.

JAARREKENING
VERANTWOORDINGSSTAAT

107
107

8.

SALDIBALANS

109

9.
9.1
9.2

BATEN-LASTENDIENSTEN
Domeinen Roerende Zaken
Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf (RVOB)

123
123
129

10.

TOPINKOMENS

136

D.

BIJLAGEN
Bijlage 1: toezichtrelaties zbo’s/rwt’s
Bijlage 2: Overzicht niet-financiële informatie over
inkoop van adviseurs en tijdelijk personeel (inhuur
externen)

137
137

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

141

4

Algemeen

A. ALGEMEEN
1. AANBIEDING EN DECHARGEVERLENING
AAN de voorzitters van de Eerste en Tweede Kamer van de
Staten-Generaal
Hierbij bied ik, mede namens de Staatssecretaris van Financiën en de
Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, het departementale jaarverslag van het Ministerie van Financiën (IXB) over het jaar
2010 aan.
Onder verwijzing naar de artikelen 63 en 64 van de Comptabiliteitswet
2001 verzoek ik de beide Kamers van de Staten-Generaal de betrokken
ministers decharge te verlenen over het in het jaar 2010 gevoerde
financiële beheer.
Ten behoeve van de oordeelsvorming van de Staten-Generaal over dit
verzoek tot dechargeverlening is door de Algemene Rekenkamer als
externe controleur op grond van artikel 82 van de Comptabiliteitswet 2001
een rapport opgesteld. Dit rapport wordt separaat door de Algemene
Rekenkamer aan de Staten-Generaal aangeboden. Het rapport bevat de
bevindingen en het oordeel van de Rekenkamer met betrekking tot:
a. het gevoerde financieel beheer en materieelbeheer;
b. de ten behoeve van dat beheer bijgehouden administraties;
c. de financiële informatie in het jaarverslag;
d. de betrokken saldibalans;
e. de totstandkoming van de informatie over het gevoerde beleid en de
bedrijfsvoering;
f.
de in het jaarverslag opgenomen informatie over het gevoerde beleid
en de bedrijfsvoering.
Bij het besluit tot dechargeverlening dienen verder de volgende, wettelijk
voorgeschreven, stukken te worden betrokken:
a. Het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2010;
b. Het voorstel van de slotwet over 2010 dat met het onderhavige
jaarverslag samenhangt;
c. Het rapport van de Algemene Rekenkamer over 2010 met betrekking
tot het onderzoek van de centrale administratie van ’s Rijks schatkist
en van het Financieel jaarverslag van het Rijk;
d. De verklaring van goedkeuring van de Algemene Rekenkamer met
betrekking tot de in het Financieel jaarverslag van het Rijk over 2010
opgenomen rekening van uitgaven en ontvangsten van het Rijk over
2010 alsmede met betrekking tot de Saldibalans van het Rijk over
2010 (de verklaring van goedkeuring, bedoeld in artikel 83, derde lid,
van de Comptabiliteitswet 2001).
Het besluit tot dechargeverlening kan niet worden genomen, voordat de
betrokken slotwet is aangenomen en voordat de verklaring van
goedkeuring van de Algemene Rekenkamer is ontvangen.
De Minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

5

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

6

Algemeen

Dechargeverlening door de Tweede Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal dat
de Tweede Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Tweede Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, tweede lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, ter behandeling
doorgezonden aan de voorzitter van de Eerste Kamer.
Dechargeverlening door de Eerste Kamer
Onder verwijzing naar artikel 64 van de Comptabiliteitswet 2001
verklaart de voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal dat
de Eerste Kamer aan het hiervoor gedane verzoek tot dechargeverlening tegemoet is gekomen door een daartoe strekkend besluit,
genomen in de vergadering van

De Voorzitter van de Eerste Kamer,

Handtekening:

Datum:
Op grond van artikel 64, derde lid van de Comptabiliteitswet 2001 wordt
dit originele exemplaar van het onderhavige jaarverslag, na ondertekening van de hierboven opgenomen verklaring, doorgezonden aan de
minister van Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

8

Leeswijzer

2. LEESWIJZER
Algemeen
De begrotingshoofdstukken IXA (Nationale Schuld) en IXB (Financiën) en
BTW-Compensatiefonds omvatten het beleidsterrein van het ministerie
van Financiën. In de jaarverslagen worden de gerealiseerde beleidsdoelen, instrumenten en de ingezette middelen ten opzichte van de
ontwerpbegroting 2010 verantwoord.
Dit jaarverslag heeft betrekking op IXB. De focus ligt op beleidsmatige
hoofdpunten. Waar relevant wordt verwezen naar Kamerstukken. Voor
een toelichting op de belastingontvangsten wordt verwezen naar het
Financieel Jaarverslag van het Rijk.
De IXB-beleidsartikelen (paragrafen 4.1 t/m 4.5, 4.7 en 4.8) en
niet-beleidsartikelen (paragrafen 5.1 en 5.2) zijn de volgende:
4.1
Belastingen
4.2
Financiële markten
4.3
Financieringsactiviteiten publiek-private sector
4.4
Internationale financiële betrekkingen
4.5
Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
4.7
Beheer materiële activa
4.8
Begrotingsbeleid en regeldruk
5.1
Algemeen
5.2
Nominaal en onvoorzien.
Opbouw van het jaarverslag
Na het deel Algemeen, aanbieding van het jaarverslag/dechargeverlening
en leeswijzer, paragrafen 1 en 2, bestaat de kern van het jaarverslag uit
het Beleidsverslag (paragrafen 3 t/m 6) en de Jaarrekening (paragrafen 7
t/m 10). Tot slot zijn 2 bijlagen opgenomen.
In paragraaf 3 wordt ingegaan op de kredietcrisis en de beleidsprioriteiten
van het beleidsprogramma van het vorige kabinet en de ontwerpbegroting IXB over 2010.
Paragraaf 4 bevat de beleidsartikelen, bestaande uit 3 paragrafen:
– Algemene beleidsdoelstelling;
– Budgettaire gevolgen van beleid en een financiële toelichting, waarin
opmerkelijke verschillen tussen ontwerpbegroting en realisatie worden
toegelicht. Dit betreft de toelichting op de verantwoordingsstaat uit de
jaarrekening;
– Operationele doelstellingen. In de beleidsmatige (niet-financiële)
toelichting wordt, waar relevant, nader ingegaan op de belangrijkste
beleidsresultaten en op opmerkelijke verschillen ten opzichte van de
ontwerpbegroting.
In paragraaf 5 komen de niet-beleidsartikelen aan bod.
Paragraaf 6 is de bedrijfsvoeringsparagraaf. Hier wordt ingegaan op de
bedrijfsvoeringvraagstukken die zich gedurende het begrotingsjaar
hebben voorgedaan. De bedrijfsvoeringsparagraaf heeft het karakter van
een uitzonderingsrapportage.
De Jaarrekening bestaat uit paragraaf 7 verantwoordingsstaten IXB,
Domeinen Roerende Zaken (DRZ) en Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf (RVOB), paragraaf 8 saldibalans, paragraaf 9 baten-lastendienst DRZ
en RVOB en in paragraaf 10 staat informatie omtrent de topinkomens.
Bijlage 1 bevat een overzicht van zelfstandige bestuursorganen (ZBO’s) en
rechtspersonen met een wettelijke taak (RWT’s) waarvoor Financiën

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

9

Leeswijzer

beleidsmatig verantwoordelijk is. In bijlage 2 staat informatie betreffende
de externe inhuur.
Het beleidsverslag bevat financiële en niet-financiële gegevens. Deze zijn
aan verschillende kwaliteitsnormen onderhevig.
Groeiparagraaf1:
In de bedrijfsvoeringsparagraaf wordt expliciet ingegaan op het betaalgedrag van het ministerie.

1

Kamerstukken II 2008/09, 31 951, nr. 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

10

Beleidsverslag

B. BELEIDSVERSLAG
3. BELEIDSPRIORITEITEN
In dit beleidsverslag wordt een overzicht gegeven van de maatregelen die
door het ministerie van Financiën zijn genomen bij het bestrijden van de
kredietcrisis en het bewaken van de stabiliteit op de financiële markten.
Daarnaast wordt in deze paragraaf ingegaan op de voortgang en
ontwikkelingen ten aanzien van deze maatregelen. Tevens wordt ingegaan
op de beleidsprioriteiten van het beleidsprogramma van het (vorige)
kabinet en de ontwerpbegroting op het terrein van het ministerie van
Financiën voor 2010. In paragraaf 3.2 is een tabel met toelichting
opgenomen met daarin per beleidsprioriteit informatie over hoofddoelstelling en prestaties.
3.1 Ontwikkeling, inzet en effectief beheer van instrumenten in
het kader van de kredietcrisis
Inleiding
Als gevolg van de kredietcrisis is in de jaren 2008, 2009 en 2010 door de
minister van Financiën een aantal maatregelen getroffen met het
uiteindelijke doel om het vertrouwen in de financiële markten en de reële
economie weer te herstellen. Deze maatregelen hebben hun weerslag
gevonden in verschillende beleidsartikelen van de begrotingen van het
ministerie van Financiën. In de tabel hieronder wordt een totaalbeeld
gegeven van de verschillende crisismaatregelen, de budgettaire consequenties en de vindplaatsen ervan in de jaarverslagen. Tevens wordt
hierbij ten aanzien van het jaar 2010 ingegaan op de ontwikkelingen en de
mate van doelbereiking met betrekking tot deze maatregelen weergegeven. In aanvulling hierop wordt in het Financieel Jaarverslag van het
Rijk een rijksbreed overzicht van de maatregelen opgenomen.
Tabel 1: De budgettaire gevolgen van de kredietcrisis (x € mln.)
(in € mln.)
A. Verwerving Fortis/RFS/AA en transfer FBN/AA naar ABN
AMRO Group N.V.
1. Deelneming Fortis/AA
2. Verwerving belang RFS/AA
3. Verkoop FCI
4. ABN AMRO Group N.V./ASR verzekeringen N.V./RFS
Holdings B.V. (incl. Z-share en residual N-share)
5. Overbruggingskredieten Fortis
6. Aflossingen overbruggingskredieten Fortis
7. Renteontvangsten overbruggingskredieten Fortis
8. Dividend ABN Amro Group
9. Dividend ASR
10. Dividend RFS
Capital Relief Instrument ABN-AMRO (CRI)
11. Garantieverlening (geëffectueerd)
12. Afname voorwaardelijke verplichting (zonder uitg.)
13. Premieontvangsten uit CRI
Mandatory Convertible Notes ABN-AMRO (MCN)
14. Verstrekte converteerbare lening (MCN 7/09)
15. Renteontvangsten uit MCN’s
16. Verstrekte converteerbare lening (MCN 12/09)

2008

2009

2010

16 800
6 540

1 350

– 18 150
– 6 540

Saldibalans
Saldibalans
Saldibalans

27 971
– 3 250
– 167
0
0
–6

Saldibalans
IXA, art. 1
IXA, art. 1
IXA, art. 1
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3

– 28

– 32 611
– 165

IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3

800
0
1 800

– 800
– 103
– 1 800

IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3

– 350

44 341
0
– 502
0
0
0

– 36 516
– 705
0
0
0

32 611

Artikel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

11

Beleidsverslag

(in € mln.)

2008

2009

Counter Indemnity ABN-AMRO (garantie)
17. Garantieverlening (geëffectueerd)
18. Premieontvangsten uit garantie
Δ Staatsschuld (nr. 1 t/m 10 +13 + 18)

67 179

B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
19. Verstrekt kapitaal ING
20. Verstrekt kapitaal Aegon
21. Verstrekt kapitaal SNS Reaal
22. Aflossing ING
23. Aflossing Aegon
24. Aflossing SNS Reaal
25. Couponrente ING
26. Couponrente Aegon
27. Couponrente SNS Reaal
28. Repurchase fee ING
29. Repurchase fee Aegon
30. Repurchase fee SNS Reaal

– 33 649

2010

Artikel

950
– 26

IXB, art. 3
IXB, art. 3

– 2 686

10 000
3 000
750
– 5 000
– 1 000
– 185
– 645
– 166
– 38
– 295
– 108
0

Δ Staatsschuld (nr. 19 t/m 30)

13 750

C. Back-up faciliteit ING EUR/USD wisselkoers
31. Funding fee (rente + aflossing)
32. Management fee
33. Portefeuille ontvangsten (rente +aflossing)
34. Garantiefee
35. Additionele garantiefee
36. Additionele fee
37. Saldo Back-up faciliteit (31 t/m 36)
38. Meerjarenverplichting aan ING
39. Alt-A portefeuille
Δ Staatsschuld (nr. 31 t/m 36)
D1. Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200 mld.)
40. Garantieverlening (geëffectueerd)
41. Afname voorwaardelijke verplichting (zonder uitgaven)
42. Premieontvangsten op basis van garanties bancaire
leningen
43. Schade-uitkeringen

2 740

0
0

– 655

1,44
3 903
59
– 3 819
– 129
0
– 14
0
15 857
18 352

1,34
4 345
47
– 4 058
– 103
– 154
– 77
0
13 084
16 376

0

0

47 535
– 3 174

– 8 103

– 116
0

– 116

E1. IJsland
47. Uitkeringen depositogarantiestelsel Icesave
48. Uitvoeringskosten IJslandse DGS door DNB
49. Vordering op IJslandse DGS
50. Opgebouwde rente op vordering
51. Correctie n.a.v. nieuw voorgestelde overeenkomst
52. Ontvangsten lening IJsland (i.) aflossing
53. Ontvangsten lening IJsland (ii.) rente

1 236
1 322

192
7
7
74
0
0

E2. Griekenland
54. Lening Griekenland
55. Vordering Griekenland
56. Ontvangsten lening Griekenland (i.) aflossing
57. Ontvangsten lening Griekenland (ii.) premie incl.
servicefee
Δ Staatsschuld (nr. 47, 48, 52, 53, 54, 56 en 57)

1 236

– 39
– 11
–1
– 52
– 52

– 7 436

D2. Stabiliteitsmechanisme
44. Garantieverlening NL-aandeel EU-begroting
45. Garantieverlening NL-aandeel SPV
46. Deelneming EFSF
Δ Staatsschuld (nr. 42 + 46)

– 500

199

IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3

IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
IXB, art. 3
Saldibalans
Saldibalans

IXB, art. 2
IXB, art. 2

– 407

IXB, art. 2
IXB, art. 2

2 946
25 872
1

IXB, art. 4
IXB, art. 4
IXB, art. 4

– 406

41
– 64
0
0

IXB, art. 2
IXB, art. 2
Saldibalans
Saldibalans
Saldibalans
IXB, art. 2
IXB, art. 2

1 248
1 248
0

IXB, art. 4
Saldibalans
IXB, art. 4

– 30

IXB, art. 4

1 218

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

12

Beleidsverslag

(in € mln.)
F. Overige gevolgen
58. Uitvoeringskosten en inhuur externen
59. Terug te vorderen uitvoeringskosten inhuur externen
60. Ontvangen uitvoeringskosten externen
Δ Staatsschuld
Staatsschuld cumulatief voor renteberekening
Berekende rente over gemiddelde staatsschuld 1

2008

2009

2010

11
0
–2

43
3
– 12

8
0
–5

82 165
82 165
450

– 41 002
41 163
2 036

– 2 529
38 634
1 493

Artikel

IXB, art. 3
Saldibalans
IXB, art. 3

1

Door de integrale benadering van schuldmanagement – dat wil zeggen: de financieringsbehoefte van de Staat wordt in haar totaliteit gedekt,
ongeacht herkomst van de financiering – is het in principe niet mogelijk het totaal aan gerealiseerde rentelasten exact uit te splitsen naar – reguliere
– rentelasten en rentelasten als gevolg van de kredietcrisis. De rentelasten als gevolg van de toename van de staatsschuld door de getroffen kredietcrisismaatregelen zijn benaderd door het aandeel van de crisismaatregelen in de totale gemiddelde staatsschuld over 2010 (conform EMU-definitie)
te vermenigvuldigen met de totale rente op staatsschuld in 2010. Deze methode is enigszins grof maar geeft een indicatie van de gemiddeld toerekenbare rentelasten. De meerjarenverplichting van de Staat aan ING wordt niet in deze berekening meegenomen, omdat de rente op deze meerjarenverplichting via de funding fee direct aan ING wordt betaald (zie begrotingshoofdstuk IXB, artikel 3). Tegenover deze rentelasten staan ook renteontvangsten (zie tabel).

A. Verwerving Fortis/RFS/AA en transfer FBN/AA naar ABN AMRO
Group N.V.
De Staat heeft in 2008 deelnemingen genomen in Fortis Bank Nederland,
Fortis Verzekeringen Nederland (nu ASR), Fortis Corporate Insurance en
RFS Holdings, waar ABN AMRO op dat moment deel van uitmaakte. Fortis
Corporate Insurance is in 2009 verkocht. Daarnaast heeft de Staat in 2009
Fortis Bank Nederland geherkapitaliseerd middels een schuldomzetting
van € 1,35 mld. Eind 2009 heeft de Staat ABN AMRO Group N.V.
opgericht. Op 1 april 2010 zijn Fortis Bank Nederland en ABN AMRO Bank
samengebracht onder ABN AMRO Group N.V.. Het splitsingsproces van
het ABN AMRO concern is uitgebreid beschreven in het hierna
opgenomen onderdeel segregatie en separatie.
Het belang in RFS Holdings is na de uitplaatsing teruggebracht tot 1,25%,
met het oog op afwikkeling van de laatste activa en passiva. Voor de thans
bestaande deelnemingen (ABN AMRO Group en ASR) heeft de Staat zich
ten doel gesteld een gezonde beheer- en exitstrategie te ontwikkelen. Voor
ABN AMRO was de, deels daaraan voorafgaande, doelstelling de
integratie van de verworvenheden van het «oude» ABN AMRO met Fortis
Bank Nederland. De integratie van het voormalige Fortis Bank Nederland
en ABN AMRO ligt op schema. De meeste particuliere klanten van FBN
zijn inmiddels over op het platform van ABN AMRO. De meeste
medewerkers hebben uitsluitsel over hun toekomst. De sluiting en
samenvoeging van kantoren is in volle gang.
ABN AMRO heeft per eind oktober 2010 gebruik gemaakt van haar recht
om het garantie-instrument op een hoogwaardig deel van haar
hypotheekportefeuille, het Credit Relief Instrument, te beëindigen.
Daarmee is de Staat gekwijt van haar rechten en verplichten jegens deze
overeenkomst en valt het openstaande garantiebedrag terug naar nul.
Segregatie-Separatie
De splitsing van het voormalige ABN AMRO-concern is in een aantal
juridische stappen verlopen. Voor het deel dat aan de Staat toeviel, de
zogenaamde N-share, zijn die te verdelen in een «segregatie» en een
«separatie». De segregatie vond plaats in februari 2010: binnen het oude
concern werd het grootste deel van de N-share samengevoegd onder een
entiteit die aanvankelijk ABN AMRO II, later ABN AMRO Bank werd
genoemd. Vervolgens, op 1 april 2010, zijn de aandelen ABN AMRO Bank
door de toenmalige ABN AMRO Holding (AAH) verkocht aan de door de
Staat opgerichte moedermaatschappij (ABN AMRO Group N.V.) tegen een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

13

Beleidsverslag

promissory note (= schuldbewijs). De promissory note is daarna door AAH
via RFS Holdings B.V. aan de eigenaar van de N-share (de Staat) uitgekeerd, die de promissory note daarna heeft ingebracht in de ABN AMRO
Group N.V. met als tegenprestatie aandelen in ABN AMRO Group N.V.
Eveneens zijn bij separatie de door ABN AMRO uitgegeven MCN
instrumenten (inclusief coupon) volgens contract geconverteerd naar
kapitaal. Deze uitwerking lag in lijn met het doel van de instrumenten,
namelijk het versterken van het kapitaal van ABN AMRO.
Fusie ABN Amro en Fortis Bank Nederland in ABN AMRO Group
NV
Op 1 april werd ABN AMRO Group de moedermaatschappij van ABN
AMRO Bank (zoals hierboven beschreven) opgericht. Tevens bracht de
Staat zijn gewone aandelen in Fortis Bank Nederland – via een
agiostorting – in. Op 1 juli zijn ABN AMRO Bank en Fortis Bank Nederland
gefuseerd, onder de naam ABN AMRO Bank. Daarbij zijn de preferente
aandelen in Fortis Bank Nederland onder algemene titel overgegaan naar
ABN AMRO Group. De Staat houdt vanaf dat moment een belang van
97,8% in ABN AMRO Group N.V. (92,6% direct en 5,2% indirect via ABN
AMRO Preferred Investments).
Kapitaalstorting € 490 mln.
Dit betreft het laatste deel van het kapitaalplan met een totale omvang van
€ 6,88 mld. dat in december 2009 door de TK is goedgekeurd. Dit bedrag
is op 30 juni 2010 aan ABN AMRO overgemaakt in de vorm van een
toevoeging aan de agioreserve van ABN AMRO en hing samen met een
aantal kosten en voorzieningen die ABN AMRO Group moest nemen en
die voortvloeiden uit het strategische besluit om beide banken te
integreren, zoals dat in 2009 aan de Tweede Kamer is gepresenteerd.
Verrekening RFS € 218 mln.
ABN AMRO Bank werd op 1 april 2010 gesepareerd. Op dit moment werd
ook de rekening opgemaakt tussen de consortiumleden. De Nederlandse
Staat nam als aandeelhouder enige Asset & Liability management
portfolio’s over van de andere consortiumleden (RBS en Santander) voor
het nieuwe ABN AMRO. Dit was de uitwerking van overeenkomsten die
reeds door het oude Fortis gesloten waren en in wiens sporen de Staat
was toegetreden tot het consortium. Omdat de verrekening tijdsgedwongen onder voorlopige Q1-cijfers van RFS Holdings B.V. moest
plaatsvinden werd er overeengekomen dat later, op basis van de
definitieve cijfers, een definitieve verrekening zou plaats vinden. Deze
laatste verrekening wordt de «true up» genoemd.
Tijdelijke kapitalisatie RFS € 220 mln.
Binnen het overnamevehikel RFS Holdings resteert voor de Staat nog haar
belang in de oude Z-share en de retained (tijdelijk achtergebleven) assets.
Door de uitvoering van het kapitaalsplan is het kapitaalstekort in de
Z-share weggenomen. Voor de resterende Z-share belangen, waar de
consortiumleden allemaal hun pro-rata belang in houden, is overeengekomen dat deze verkocht of verrekend worden. Het verkopen van activa
en het verrekenen van passiva gebeurt op deels willekeurige momenten.
Doordat verplichtingen op de passivazijde mogelijk eerder verrekend
worden dan dat activa verkocht worden, kan er nog steeds een situatie
ontstaan waarin de Z-share tijdelijk is ondergekapitaliseerd. Om een
dergelijke situatie te voorkomen hebben de consortiumleden besloten de
Z-share tijdelijk – tot volledige liquidatie – tot het niveau van de verplich-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

14

Beleidsverslag

tingen te kapitaliseren. Naarmate activa verkocht worden zullen de
consortiumleden, waaronder de Staat, kapitaal gerepatrieerd krijgen.
True up dividend uitkering € 6 mln.
Op het moment van separeren van de ABN AMRO Bank vond ook de
verrekening tussen de consortiumleden plaats. Zie ook verrekening «RFS
€ 218 mln.». In het 2e kwartaal toen de definitieve cijfers voor het moment
van splitsing bekend waren, werd de true up berekend. Dit viel uit in een
voordeel voor de Staat ad € 6,41 mln. Het bedrag is als dividend aan de
Staat uitgekeerd op 15 juli.
Counter Indemnity
New HBU is tot stand gekomen door een aantal juridische afsplitsingen.
Ten gevolge van de wet (artikel 2:334t Burgerlijk Wetboek) blijven bij een
juridische splitsing de afsplitsende partij en de afgesplitste partij
aansprakelijk voor elkaars schulden: als een van de twee niet meer aan
haar verplichtingen kan voldoen, kunnen crediteuren hun vorderingen
verhalen op de ander. Deze wettelijke aansprakelijkheid is van kracht voor
de looptijd van de verbintenissen die bestaan op het tijdstip van splitsing.
Nieuwe en verlengde contracten vallen niet onder de dekking van de
wederzijdse aansprakelijkheid.
In dat kader zijn er wederzijdse aansprakelijkheden ontstaan door de
afsplitsing van HBU (Newbank) uit het oude ABN AMRO, nu RBS N.V.
genaamd. Indien RBS N.V. in default raakt, kunnen crediteuren onder
specifieke voorwaarden tot maximaal € 950 mln. claimen bij HBU.
Hiervoor heeft ABN AMRO een vrijwaring afgegeven aan Deutsche Bank.
Aangezien ABN AMRO het risico van uitbetaling niet zelf kan lopen, is er
een counter indemnity door de Staat afgegeven.
Hiervoor betaalt ABN AMRO de Staat jaarlijks een marktconforme
vergoeding van € 25,6 mln.
B. Kapitaalverstrekkingsfaciliteit (€ 20 mld.)
Het afgelopen jaar zijn de financiële belangen van de Staat bij de
kapitaalinjecties in ING, Aegon en SNS beheerd. De Europese Commissie
heeft in juli de kapitaalinjectie aan AEGON onder een aantal voorwaarden
definitief goedgekeurd. Eén van de voorwaarden betrof het aflossen van
€ 500 mln. voor december 2010. Deze aflossing heeft eind augustus
plaatsgevonden waardoor het restant aan staatssteun ultimo 2010 € 1,5
mld. bedroeg.
C. Back-up faciliteit ING
Begin 2009 hebben de Staat en ING Groep N.V. overeenstemming bereikt
over een back-up faciliteit die betrekking heeft op de gesecuritiseerde
hypothekenportefeuille van ING (Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 95).
In de transactie was initieel sprake van vier kasstromen (funding fee,
management fee, portefeuille ontvangsten en garantiefee). In oktober
2009 is een additionele betaling overeengekomen tussen de Staat en ING
(Kamerstukken II 2009/10, 31 371, nr. 273), waardoor twee extra
kasstromen zijn toegevoegd. In 2010 is opnieuw het verwachte resultaat
(vooruitkijkend) op de transactie geanalyseerd1. Daarbij is rekening
gehouden met de meest recente ontwikkelingen en inzichten. Het
uiteindelijke resultaat op de transactie zal pas na afloop bekend zijn.

1

Kamerstukken II 2010/11, 31 371, nr. 353

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

15

Beleidsverslag

D1. Garantiefaciliteit bancaire leningen (€ 200 mld.)
De garantieregeling interbancaire leningen is in 2008 in het leven
geroepen om de financiering van financiële instellingen op gang te
brengen, zodat de kredietverlening aan bedrijven en particulieren wordt
gewaarborgd. Door een gebrekkig functioneren van de kapitaalmarkt voor
middellange termijn financiering konden bij financiële instellingen
liquiditeitsproblemen ontstaan, waardoor ook fundamenteel gezonde
instellingen zichzelf moeilijk konden financieren. De garantieregeling moet
daarbij in samenhang worden gezien met andere maatregelen ter
bescherming van de financiële sector.
Vanaf 23 oktober 2008, de ingangsdatum van de garantieregeling, tot het
einde van 2009 is in totaal € 50,3 mld. aan garanties geëffectueerd.
In 2010 is er geen gebruik gemaakt van de garantieregeling. Dit geeft aan
dat banken in staat zijn zich zelfstandig te financieren op de kapitaalmarkt.
Vandaar dat de garantieregeling op 31 december 2010 is afgelopen.
Daarmee is aangevangen met de exit strategie van de garantieregeling.
Als onderdeel van de exit strategie is door Financiën op de website
www.dsta.nl van het agentschap derhalve voor de banken die gegarandeerde leningen hebben de mogelijkheid aangeboden om deze leningen
terug te kopen uit de kapitaalmarkt teneinde staatsgegarandeerd
schuldpapier om te zetten in reguliere financiering.
D2. Stabiliteitsmechanisme
Op 10 mei jongstleden besloot de Ecofin Raad tot een totaalpakket aan
maatregelen ter borging van de financiële stabiliteit (d.d. 10 mei 2010,
kenmerk BFB 2010-548M) met als voorwaarde dat landen die hierop een
beroep doen alles in het werk zouden stellen om binnen de afgesproken
termijn hun begrotingstekort op orde te brengen. Sluitstuk van het pakket
is het stabiliteitsmechanisme dat uit twee delen bestaat (het European
Financial Stability Mechanism (EFSM) en European Financial Stability
Facility (EFSF). Lidstaten van de EU staan via hun aandeel in de Europese
begroting garant voor deze leningen. Voor Nederland gaat het dan om
een garantstelling voor maximaal ca. € 3 mld.
Voor noodgevallen is het communautaire deel van het stabiliteitsmechanisme aangevuld met mogelijke additionele leningen. Hiertoe is vanuit
een Special Purpose Vehicle (SPV) maximaal € 440 mld. beschikbaar
gesteld (het zgn. EFSF). De eurolanden zullen garant staan voor de
verplichtingen van deze SPV. Het Nederlandse aandeel hierin, inclusief
een eventuele bijdrage aan het eigen vermogen van de SPV, bedraagt
maximaal ca. € 26 mld. Indien uit de Europese middelen een leningenprogramma wordt gefinancierd, zal ook het IMF voor naar verwachting in
ieder geval de helft hieraan deelnemen. Leningen zullen, net als bij
Griekenland, enkel worden verstrekt onder zeer stringente beleidscondities en tegen een forse renteopslag.
Nederland staat voor de verplichtingen die EFSM en EFSF aangaan voor
de financiering van het programma van Ierland garant. Deze garanties
vallen onder de opgenomen garantieverplichtingen.
De garanties die Nederland verleent via de Europese begroting, en voor
eventuele additionele leningen via de SPV leiden niet tot directe uitgaven
op de Nederlandse begroting. Een effect op de uitgaven is pas aan de
orde als delen van de leningen uiteindelijk toch niet worden terugbetaald.
De kans hierop achten we bijzonder klein, temeer daar de leningen
gepaard gaan met zeer strenge beleidscondities en een frequente
monitoring.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

16

Beleidsverslag

E1. IJsland
Nederland heeft in 2008 de verplichtingen die IJsland op grond van de
richtlijn depositogarantiestelsels had jegens de Icesavespaarders
voorgefinancierd.
Op 5 januari 2010 weigerde de IJslandse president de wet te ondertekenen waarmee IJsland de overeenkomst met Nederland over terugbetaling van deze «Icesavegelden» zou bekrachtigen.
Ook het IJslandse electoraat heeft in het daaropvolgende referendum de
voorlopige leenovereenkomst afgewezen. In de daaropvolgende maanden
in 2010 is regelmatig gesproken en onderhandeld met de IJslandse
regering en vertegenwoordigers van de IJslandse oppositie. Dit werk
heeft zijn vruchten afgeworpen en heeft eind 2010 geleid tot de parafering
van een nieuw Icesave akkoord op het niveau van onderhandelaars. Het
IJslandse parlement heeft op 16 februari 2011 vóór het nieuwe akkoord
gestemd, echter de president van IJsland heeft op 20 februari voor de
tweede keer gebruik gemaakt van zijn vetorecht. Dit nieuwe akkoord is
wederom middels een referendum op 9 april voorgelegd aan het
IJslandse volk. De kiezers van IJsland hebben dit akkoord echter weer
afgewezen (met 59%). De minister van Financiën heeft aangegeven dat
Nederland, samen met het Verenigd Koninkrijk zich zal beraden op
(juridische) vervolgstappen.
E2. Griekenland
Met het oog op het behoud van de financiële stabiliteit in de eurozone, is
voor Griekenland een leningenprogramma gestart. Het betreft een
gezamenlijk programma van het IMF en de lidstaten van de eurozone. Op
7 mei jongstleden heeft de Tweede Kamer ingestemd met de Nederlandse
deelname (d.d. 3 mei 2010, kenmerk BFB 2010-450M). Het Nederlandse
aandeel in dit programma is maximaal € 4,7 mld. over de gehele periode
2010–2013. In 2010 is voor ongeveer € 1,2 mld. aan leningen verstrekt. Uit
hoofde van deze lening is in 2010 in totaal € 30 mln. aan rente (premie +
servicefee) ontvangen.
F. Overige gevolgen
De overige gevolgen bestaan uit uitgaven voor de inhuur van strategisch,
juridische en financieel advies dat nodig was voor het beheer van de
financiële deelnemingen en de doorbelasting van deze kosten aan de
onder beheer staande financiële instellingen.
In 2010 heeft de Staat ongeveer € 7,5 mln. aan kosten gemaakt. Deze
kosten zien voornamelijk op de inhuur van extern advies bij de segregatie,
de separatie en de integratie van ABN AMRO en Fortis Bank Nederland.
Van deze kosten heeft de Staat in 2010 € 4,9 mln. kunnen doorbelasten
aan de onder beheer staande financiële instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

17

Beleidsverslag

3.2 Verantwoording beleidsprioriteiten
Tabel beleidsprioriteiten
Nr. (voormalig)
kabinetsdoel-stelling/
project

Omschrijving

Nr. relevant beleidsartikel/OD

Financieel belang:
realisatie 2010

Behaalde eindresultaat
in 2010

1. Doelstelling 16

Minder regels, minder
instrumenten en minder
loketten

4.8.2.3

Circa € 2,5 mln.

Zie tabel bij toelichting

2. Doelstelling 22

Het stimuleren van
duurzame consumptie
en productie.

Artikel 1 OD 2 (par.
4.1.2.2)

De vergroeningsmaatregelen zijn in beginsel
budgettair neutraal vorm
gegeven. Voor een
aantal specifieke
maatregelen die in totaal
een belang kennen van
€ 15 mln. is dekking
gezocht binnen het
Belastingplan 2010.

Het inzetten van het
fiscale instrument is
erop gericht om de
niet-fiscale doelstellingen van het kabinetsbeleid te realiseren. Dit
zijn, tenzij expliciet
anders vermeld,
grotendeels doelstellingen van andere
departementen. De
betreffende departementen verantwoorden
zich over de mate van
doelbereiking. Hierover
worden derhalve geen
meetbare gegevens
opgenomen binnen de
begroting en het
jaarverslag IXB.

De afgelopen jaren werd het beleidsverslag opgebouwd aan de hand van
de kabinetsdoelstellingen van het Kabinet Balkenende IV. Met de val van
dit kabinet en het aantreden van het huidige kabinet komt deze indeling te
vervallen. Het begrotingsjaar 2010 kende het grootste deel van het jaar
een demissionair kabinet. Alleen de eerste zeven weken regeerde het
vorige kabinet missionair. Concreet betekent dit dat de initiatieven die
waren aangekondigd in de beleidsagenda 2010 niet volledig tot uitvoering
zijn gebracht. De afspraak om de begroting en het jaarverslag aan elkaar
te spiegelen blijft echter overeind. Om toch op hoofdlijnen informatie te
verschaffen over de afloop van het vorige kabinetsprogramma wordt
bovenstaande tabel toegepast.
Beleidsprioriteit

Hoofddoelstelling

Prestaties in 2010

Hoofddoelstelling
behaald?

IXB
3. Ontwikkeling, inzet en effectief
beheer van instrumenten in het kader
van de kredietcrisis

Herstellen van het vertrouwen in
de financiële markten en de reële
economie

Zie paragraaf 3.1 Ontwikkeling,
inzet en effectief beheer van
instrumenten in het kader van de
kredietcrisis.

Zie paragraaf 3.1

Het terugdringen van het weer
oplopende tekort vanwege de
kredietcrisis; handhaven begrotingsregels.

De begrotingsregels zijn gehandhaafd; de doelstelling voor het
structurele tekort wordt niet
gehaald.

Deels, zie
prestaties.

4. Houdbare financiering van
beleidsprioriteiten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

18

Beleidsverslag

Beleidsprioriteit

Hoofddoelstelling

Prestaties in 2010

Hoofddoelstelling
behaald?

5. Toezicht Belastingdienst

Naleving van de wetgeving

• Uitbreiding horizontaal toezicht
(convenanten ZGO, MGO, MKB en
gemeenten).
• Concrete acties ter bestrijding
van fraude (inkeerregeling, privé
gebruik auto, VT-fraude, fraude
kinderopvangtoeslag).
• Doelstellingen m.b.t. boekenonderzoeken MGO, actualiteitsbezoeken ZGO en aantal behandelde
aangiften IH zijn deels behaald.
• Beleidsdoorlichting algemene
doelstelling Belastingdienst
(compliance) afgerond.
• Nulmeting gehouden naar
nalevingstekort.

Deels

6. Vereenvoudiging en borging
continuïteit

Waarborgen continuïteit
processen Belastingdienst

• Alle activiteiten op gebied van
ICT zijn primair beoordeeld op
bijdrage aan continuïteit.
• ICT-projecten worden beheerst
en gefaseerd geïmplementeerd.
• Herinrichting van de IV-keten.
• Vooraf ingevulde aangifte (VIA) is
ingevoerd.

Ja

7. Implementatie toekomstvisie
Nederlandse financiële sector

Het versterken van de financiële
sector in Nederland, zodat de kans
op een herhaling van de crisis
wordt voorkomen, door:
a. te stimuleren dat de sector meer
solide, verantwoordelijk en
transparant wordt;
b. te zorgen dat toezicht wordt
aangescherpt en verbreed tot
relevante instellingen die nog niet
onder toezicht stonden;
c. te voorkomen dat de belastingbetaler ooit nog op zulke grote
schaal zal moeten bijspringen in
de sector.

a. Er zijn diverse maatregelen
getroffen, zie de toelichting onder
deze tabel bij punt 7;
b. De discussie over de nieuwe
Europese toezichtarchitectuur is
afgesloten en de 3 nieuwe
Europese toezichtcolleges
(EBA/ESMA/EIOPA) en het
Europese Systemic Risk Board
worden opgericht;
c. Er is veel werk verricht aan
wetsvoorstellen op het gebied van
crisismanagement die de
toezichthouder meer mogelijkheden geven om in te grijpen
(overdrachtsinstrumenten
/interventieladder), waardoor de
kans verkleind wordt dat de
belastingbetaler mee moet
betalen.

Grote stappen
zijn reeds
geboekt, maar
volledige
implementatie
van de brede
veranderingsagenda zal ook de
komende jaren
nog aandacht
vergen

Toelichting beleidsprioriteiten uit het beleidsprogramma
1. Minder regels, minder instrumenten en minder loketten
De kabinetsval in februari 2010 had gevolgen voor de aanpak van de
regeldruk in 2010. Een aantal dossiers die belangrijk zijn voor de vermindering van regeldruk zijn als controversieel aangemerkt. In april 2010 is
om die reden de eindrapportage Regeldruk Bedrijven naar de Tweede
Kamer gestuurd1. Hierin is de eindstand van het programma regeldruk
van het vorige kabinet opgenomen. Tot eind 2010 is op de meeste
terreinen doorgewerkt. In februari 2011 is akkoord gegeven op een nieuwe
Programma aanpak 2011–2015 Kamerstukken 2010/11, 29 515, nr. 327.

1

Kamerstukken II 2009/10, 29 515, nr. 318.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

19

Beleidsverslag

Tabel: Doelstellingen en resultaten 2010 (voormalig) kabinetsdoelstelling 16
Doelstelling 2010

realisatie

Administratieve lasten

– 17%

– 14,9%

Nalevingskosten

– € 329 mln.

– € 329 mln.

Toezichtslasten voor 19
domeinen veroorzaakt door
rijksinspecties

Geen tussenliggende
doelstelling voor 2010
vastgesteld.

– 4%

Subsidies

Alle rijkssubsidies voor
bedrijven lastenarm

Alle subsidies voor
bedrijven zijn lastenarm
ingericht.

Toelichting bij tabel
De reductie van toezichtslasten is weerbarstig gebleken omdat een aantal
maatregelen meer tijd vragen (m.n. discussie in EU over risicogestuurd
toezicht).
2. Het stimuleren van duurzame consumptie en productie
Het kabinet heeft in 2010 een flinke impuls gegeven aan het rijden met
zuinige en schone personenauto’s. Na de uitgebreide vergroeningsmaatregelen uit het Belastingplan 2008 en Belastingplan 2009 heeft het kabinet
ingezet op het verruimen van de keuzemogelijkheden van de autorijder
voor (zeer) zuinige voertuigen. Daartoe is in 2010 het verschil in de
Belasting op personenauto’s en motorrijwielen (BPM) toegenomen tussen
auto’s die onder de vrijstelling voor zeer zuinige auto’s vallen en auto’s
met een CO2-uitstoot net boven de grens die van toepassing is om als
zeer zuinig te worden aangemerkt. Dit vergroot voor de consument de
prikkel om voor de meest zuinige auto te kiezen. Voor zeer zuinige auto’s
is de motorrijtuigenbelasting (MRB), die als gevolg van eerdere belastingplannen nog maar een kwart bedroeg van de «normale» MRB, op nihil
gesteld. Als onderdeel van het Fiscaal stimuleringspakket heeft het
kabinet voor investeringen in 2009 een tijdelijke willekeurige afschrijving
ingevoerd. Deze willekeurige afschrijving heeft ook betrekking op zeer
zuinige personenauto’s. In 2010 heeft dit onderdeel een structureel
karakter gekregen door het opnemen van deze personenauto’s in de
Regeling Willekeurige Afschrijving Milieu-investeringen (Vamil-regeling).
Voor de zogenoemde nulemissieauto’s (de elektrische auto) is nog een
tweetal aanvullende maatregelen vastgesteld. Zo is de forfaitaire bijtelling
privégebruik voor de «auto van de zaak» voor nulemissieauto’s naar 0%
gebracht in 2010 en 2011 en naar 7% in de jaren 2012, 2013 en 2014. Voor
deze auto’s is voorts de BPM-vrijstelling verlengd tot 2018. In het
Belastingplan 2010 is ook voorzien in de stimulering van de nieuwste,
schone, generatie dieselauto’s, de zogenoemde Euro VI auto’s. Met ingang
van 1 januari 2011 geldt voor deze auto’s een korting op de BPM van
€ 1500. Deze korting loopt af tot € 500 in 2013.
In het Belastingplan 2011 is de afbouw van de BPM en de daaraan
gekoppelde verhoging van de MRB stopgezet als gevolg van het niet
doorgaan van het project Anders Betalen voor Mobiliteit. De reeds tot en
met 2013 in de wetgeving vastgelegde tarieven voor de BPM zijn voor de
jaren 2011 en 2012 aangepast door verhoging van de zogenoemde
CO2-tarieven in de BPM. Daardoor is in die jaren het relatieve aandeel van
de CO2-tarieven groter dan in eerste instantie voorzien. Dit versterkt de
prikkel om te kiezen voor de meest zuinige auto.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

20

Beleidsverslag

Beleidsmatige conclusie
Mede als gevolg van de stimuleringsmaatregelen voor (zeer) zuinige
auto’s in de BPM, de MRB, de bijtelling en (onder andere) de Vamilregeling, is het aandeel (zeer) zuinige auto’s in de nieuw verkochte
personenauto’s fors gestegen. In 2010 zijn, op een totaal van zo’n 480 000
verkochte personenauto’s, 117 179 zeer zuinige auto’s verkocht. In
percenten uitgedrukt is dat een aandeel van 24,4%. Het aantal zeer zuinige
dieselpersonenauto’s in de nieuwverkopen is gestegen van 64 in 2009
naar 25 539 in 2010. Indien de huidige definities van (zeer) zuinige
personenauto’s ongewijzigd blijven en de huidige trend wat betreft het
zuiniger worden van de nieuw verkochte auto’s zich voortzet, dan zal op
termijn een onevenredig groot deel van het wagenpark zich kwalificeren
als (zeer) zuinig. Dat geeft terecht aanleiding tot de vraag in hoeverre de
huidige stimuleringsmaatregelen efficiënt zijn, dat wil zeggen in hoeverre
deze maatregelen bijdragen aan het stimuleren van de meest zuinige
auto’s. In het Belastingplan 2011 is daarom een onderzoek aangekondigd
naar de wijze waarop de stimuleringsmaatregelen in de BPM, de MRB en
de bijtelling ook in de verdere toekomst een stimulans kunnen blijven om
steeds te kiezen voor de zuinigste auto. Dat onderzoek zal in 2011 worden
afgerond.
Toelichting beleidsprioriteiten IXB
3. Ontwikkeling, inzet en effectief beheer van instrumenten in
het kader van de kredietcrisis
Zie paragraaf 3.1 Ontwikkeling, inzet en effectief beheer van instrumenten
in het kader van de kredietcrisis
4. Houdbare financiering van beleidsprioriteiten
De Nederlandse economie is hard geraakt door de gevolgen van de
kredietcrisis en de daarop volgende economische crisis. Dit heeft ook in
2010 grote gevolgen gehad voor de overheidsfinanciën. Het EMU-saldo is
in 2010 uitgekomen op 5,4% procent bbp. Dit EMU-tekort kan grotendeels
worden verklaard door een tweetal factoren:
• Het (vorige) kabinet heeft ervoor gekozen om voor de korte termijn de
automatische stabilisatoren te laten werken. De begroting ademt dan
mee met de conjunctuur doordat de belastingen automatisch dalen en
– in mindere mate – de overheidsuitgaven (bijvoorbeeld de werkloosheidsuitkeringen) stijgen wanneer de economische groei afneemt. Op
deze manier is de economische neergang (automatisch) gedempt door
het gevoerde begrotingsbeleid;
• Daarnaast heeft het (vorige) kabinet in 2010 uitgaven gedaan uit
hoofde van het tijdelijke stimuleringspakket, met als doel de economische activiteit te laten toenemen met activiteiten die tevens innovatief
en duurzaam zijn.
De begroting voor 2010 bevatte tevens de beschrijving van de maatregelen uit het Aanvullend Beleidsakkoord (ABK), zoals het verhogen van de
AOW-leeftijd naar 67 jaar, of de aanpassingen voor het Eigen Woningforfait. Deze voorstellen zijn echter controversieel verklaard vanwege het
vallen van het vorige kabinet en zijn derhalve niet in 2010 uitgevoerd.
Daarom wordt over die maatregelen niet verantwoord in het jaarverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

21

Beleidsverslag

Beleidsmatige conclusie
In 2010 is het stimuleringspakket beëindigd. Daarnaast zijn in de Startnota
van het kabinet Rutte-Verhagen verwoord welke maatregelen alsnog zijn
getroffen voor de periode 2011 tot en met 2015, en hoe de houdbaarheid
in de komende kabinetsperiode vorm gaat krijgen. Het jaar 2010 wordt
zodoende beschouwd als overgangsjaar van stimuleren naar consolideren.
5. Toezicht Belastingdienst
De algemene doelstelling van de Belastingdienst is te bevorderen dat
burgers en bedrijven hun wettelijke verplichtingen ten aanzien van de
Belastingdienst nakomen (compliance). De Belastingdienst doet dit door
het inzetten van verschillende instrumenten, variërend van voorlichting,
bedrijfsbezoeken, fiscale surveillance, handhavingcommunicatie,
boekenonderzoeken, bestuurlijke boetes tot strafrechtelijke vervolging. In
2010 heeft de Belastingdienst de lijn van 2009 gecontinueerd en verder
ingezet op horizontalisering. Dit houdt in dat waar mogelijk de verantwoordelijkheid voor een correcte naleving van de belastingwetgeving met
de belastingplichtigen wordt gedeeld. Een substantieel deel van de
capaciteit is ingezet op andere vormen van toezicht dan de traditionele
controles van aangiften en bedrijfsadministraties. Er is hiermee een
beweging gemaakt naar een meer dienstverlenende en preventieve
aanpak (werken in de actualiteit), vooral gericht op het voorkomen van
fouten in plaats van het corrigeren ervan.
In de uitvoering van de handhaving richt de Belastingdienst zich met
name op die segmenten en branches die een groot nalevingstekort
kennen. In 2010 is een nulmeting uitgevoerd om het nalevingstekort op de
belangrijkste onderdelen in kaart te brengen. De resultaten van de
nulmeting zijn in de volgende tabel1 opgenomen.
Nulmeting 2010
Percentage aangiften omzetbelasting tijdig ontvangen.
Percentage aangiften loonheffingen tijdig ontvangen.
Juist en volledig aangifte doen; percentage gemiste belastingopbrengst op basis van de steekproef particulieren (uitgedrukt als
percentage van de totale belastingopbrengst voor dit segment) 1.
Juist en volledig aangifte doen; percentage gemiste belastingopbrengst op basis van de steekproef midden- en kleinbedrijf
(uitgedrukt als percentage van de totale belastingopbrengst voor
dit segment) 2.
Percentage aangiften/aanslagen op tijd betaald.

93,6%
99,6%

1,5%

6,2%–9,2%
88%

1

De steekproef richt zich op de meest recente aangifte en ziet primair op de juistheid en volledigheid van de aangiften. Gemiste belastingopbrengsten van onbekende belastingplichtigen en
onbekende economische activiteiten worden niet gedetecteerd omdat deze geen deel uitmaken
van de steekproef.
2
Voor de steekproef midden en kleinbedrijf gelden dezelfde beperkingen als voor de steekproef
particulieren. Voor deze nulmeting is geen exact percentage opgenomen vanwege de grote
fluctuaties die de uitkomsten van de steekproef laten zien.

1
2

Kamerstukken II 2010/11, 32 500, nr. 2.
Kamerstukken II 2010/11, 31 066, nr. 98.

In 2010 is de algemene doelstelling van compliance doorgelicht2.
Conclusie hiervan was dat de Belastingdienst zijn instrumenten heeft
gekozen en geformuleerd op basis van theorieën en inzichten die door de
wetenschap en internationaal in het beleid als complianceverhogend
worden aangemerkt. Doordat echter het beleid nog niet volledig in de
begroting is vertaald in effectindicatoren, kon over de onderzochte
periode (2004 t/m 2008) geen harde uitspraak worden gedaan over de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

22

Beleidsverslag

precieze relatie tussen de verschillende ingezette instrumenten en de
bereikte compliance in de praktijk.
De Belastingdienst streeft er naar een zo groot mogelijke zekerheid te
krijgen over de juistheid en volledigheid van belastingopbrengsten en om
het nalevingstekort zo klein mogelijk te houden. Om dit te bereiken wordt
gekozen voor de strategie van gedragsbeïnvloeding. Compliant gedrag
van burgers en bedrijven manifesteert zich in het correct laten registreren
voor belastingplicht, het tijdig aangifte doen, het juist en volledig aangifte
doen en het tijdig op aangifte of aanslag betalen. Net als in andere
landen1 wil de Belastingdienst de komende jaren ervaring opdoen met het
meten van het effect van zijn optreden op de compliance. Voor uitvoering
van toezicht is namelijk onderbouwing noodzakelijk van de keuzes die
worden gemaakt. Dit impliceert inzicht in zowel de financiële effecten
(terugdringen van het nalevingstekort) als in de preventieve effecten. Dit
laatste geldt vooral ook voor andere vormen van toezicht dan de
traditionele controles van aangiften en bedrijfsadministraties. Deze
vormen van toezicht zijn vooral gericht op het voorkomen van fouten in
plaats van het corrigeren ervan. De aanpak kenmerkt zich door een mix
van verschillende instrumenten. Door de komende jaren de bereikte
resultaten hiervan – in termen van effecten – systematisch te registreren,
kunnen de uitgangspunten van compliancebevordering worden getoetst.
Beleidsmatige conclusie
De toezichtdoelstellingen voor 2010 zijn voor een belangrijk deel
gerealiseerd. Er is voortgang geboekt op het gebied van horizontaal en
actueel toezicht (MKB, starters). Verder zijn concrete acties gevoerd ter
bestrijding van fraude (inkeerregeling, privé gebruik auto, VT-fraude,
fraude kinderopvangtoeslag). Het aantal boekenonderzoeken bij MGO, het
aantal actualiteitsbezoeken ZGO en het aantal behandelde aangiften IH
zijn achtergebleven bij de doelstelling.
6. Vereenvoudiging en borging continuïteit

1
OESO, Monitoring Taxpayers’ Compliance
(2008) en EU, Compliance Risk Management
Guide (2010).
2
Kamerstukken 2008/09, 31 066, nr. 71.

De Belastingdienst maakt bij zijn uitvoeringsprocessen veel gebruik van
automatisering. Daarmee wordt de informatie die nodig is voor het
vaststellen van aanslagen en het verstrekken van toeslagen, op een snelle
en efficiënte wijze verwerkt. In 2009 is de voortbrengingsketen die zich
richt op het zorgen voor goede informatievoorziening, de zogeheten
IV-keten, grondig doorgelicht. Daaruit bleek dat de IV-keten niet naar
behoren functioneerde2. Op basis van de uitkomsten van deze
doorlichting is gekozen voor een nieuwe prioriteitsvolgorde: het
waarborgen van de continuïteit van de Belastingdienstprocessen staat
voorop, daarna het implementeren van nieuwe wetgeving en ten slotte
het innoveren van bestaande processen. Alle activiteiten op het gebied
van automatisering in 2010 zijn primair beoordeeld op hun bijdrage aan
de continuïteit. Om de beheersing te vergroten, geldt vanaf 2010 voor
nieuwe ICT-projecten dat de noodzakelijke voorzieningen worden
ontwikkeld in kleinere stappen (maximale doorlooptijd van een jaar) die
elk minder dan € 10 mln. kosten. Verder zijn er maatregelen genomen,
zoals verminderde inhuur en aangescherpte prioriteitstelling, die er voor
hebben gezorgd dat de ICT-uitgaven over 2010 binnen het, in vergelijking
met 2009, lagere budgetkader zijn gebleven. Tot slot is over 2010 in het
kader van het programma transformatie IV-keten een groot aantal
verbeteringen gerealiseerd dan wel in gang gezet.
In 2010 is de vooraf ingevulde aangifte (VIA) landelijk ingevoerd. Doel van
de VIA is verbetering van de dienstverlening door een groter gemak voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

23

Beleidsverslag

de burger en verbetering van de efficiency. Meer dan 2,9 miljoen mensen
hebben in 2010 gebruik gemaakt van de service van de vooraf ingevulde
aangifte.
Vooringevuld waren de NAW-gegevens, BSN, loon, pensioen en andere
uitkeringen, heffingskortingen, WOZ-gegevens en aftrek studiekosten.
Verder is in 2010 in samenwerking met de bankwereld een aantal pilots
voorbereid voor het uitbreiden van de vooraf ingevulde gegevens met
bankgegevens (lijfrente, bezittingen box 3, hypotheekrente).
Omdat veel mensen hun aangifte laten invullen door een deskundige,
hulpverlener, kennis of familie, wordt er rijksbreed gewerkt aan een
gemeenschappelijke machtigingsvoorziening met behulp van DigiD, DigiD
machtigen geheten. Deze voorziening is in 2010 gereed gekomen en op
kleine schaal beproefd. De Belastingdienst gaat deze voorziening op grote
schaal inzetten in 2011 voor de definitieve aangifte IH 2010 en de
voorlopig aangifte IH 2011.
Beleidsmatige conclusie
Er is vooruitgang geboekt bij het op orde brengen van informatievoorzieningketen. De IV-keten is opnieuw ingericht. Nieuwe ICT-projecten zijn
primair beoordeeld op hun bijdrage aan de continuïteit van de processen
van de Belastingdienst. De nieuwe systemen voor toeslagen en invordering (ETM) worden beheerst en gefaseerd geïmplementeerd.
7. Implementatie toekomstvisie Nederlandse financiële sector

1

Kamerstukken II 2008/09, 32 013, nr. 1.
Kamerstukken II 2009/10, 32 432, nr. 1.
3
Kamerstukken II 2010/11, 27 831, nr. 1.
4
Kamerstukken II 2010/11, 31 980, nr. 16.
5
http://www.bis.org/press/p100912.pdf.
6
Zie Staatscourant 2009, nr. 20060.
7
Zie Staatscourant 2010, nr. 9574.
2

In de Kabinetsvisie op de toekomst van de financiële sector1 is een visie
uiteengezet om de financiële sector en het toezicht te versterken zodat de
kans op een herhaling van de recente financiële crisis zo klein mogelijk
wordt gemaakt. De drie in de Kabinetsvisie verwoorde hoofddoelstellingen zijn 1.) stimuleren dat de sector meer solide, verantwoordelijk en
transparant wordt, 2.) zorgen dat toezicht aangescherpt wordt en de
reikwijdte van het toezicht verbreed wordt tot relevante instellingen die
nog niet onder toezicht staan, en 3.) voorkomen dat de belastingbetaler
ooit nog op zulke grote schaal zal moeten bijspringen in de sector.
Hieronder wordt per hoofddoelstelling uiteengezet wat de belangrijkste
resultaten zijn. Merk op dat dit stuk zich beperkt tot de doelstellingen zoals
aangestipt in de oorspronkelijke Kabinetsvisie; ander beleid op het gebied
van de financiële sector dat deze sector en het toezicht versterkt wordt
derhalve buiten beschouwing gelaten, zoals het beleid n.a.v. de adviezen
van het rapport van de Commissie Scheltema over de ondergang van
DSB2 en de Visie toezicht op afstand over de relatie tussen de minister van
Financiën en de financiële toezichthouders DNB en AFM.3 Verder is in de
wetgevingsbrief van oktober 2010 de brede wetgevingsagenda op het
gebied van financiële markten reeds in meer detail uiteengezet; tot slot is
het beleid op het gebied van de financiele markten ook nader toegelicht in
de Kabinetsreactie op het eindrapport van de Tijdelijke commissie
onderzoek financieel stelsel onder leiding van het lid De Wit (de
commissie De Wit).4
1.) Een meer solide, verantwoordelijke en transparante financiële sector:
Op 12 september 2010 hebben de Group of Governors and Heads of
Supervision van het Bazels Comité5 een akkoord bereikt over nieuwe,
strengere kapitaalseisen voor banken. Er wordt momenteel onderhandeld
in Brussel over de omzetting van deze nieuwe eisen in een update van de
Europese Capital Requirement Directive (CRD-IV), die naar verwachting
medio 2011 gepubliceerd zal worden.
Voor controle op de naleving van de Code Banken (die eind 2009 wettelijk
verankerd is)6 is een onafhankelijke monitoringscommissie geïnstalleerd,7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

24

Beleidsverslag

1
Zie www.monitoringcommissiecodebanken.nl.
2
Mede op verzoek van de Tweede Kamer
heeft de Monitoring Commissie op
2 december 2010 tevens een voorrapportage
uitgebracht.
3
Kamerstukken II 2009/10, 32 512, nr. 1.
4
Kamerstukken II 2010/11, 31 086, nr. 25.
5
Kamerstukken II 2010/11, 32 512, nrs. 2 en 3.

die op 1 juli 2010 haar werkplan bekend heeft gemaakt1. In het jaarverslag
over het boekjaar 2010 leggen banken voor de eerste maal verantwoording af over de naleving van de Code. Op basis hiervan zal de
Monitoring Commissie Code Banken in 2011 een eerste volledige
rapportage uitbrengen2.
In 2010 is ook gewerkt aan het op 1 januari 2011 in werking getreden
Besluit beheerst beloningsbeleid waarin de bevoegdheid van zowel DNB
als AFM om toezicht te houden op het beloningsbeleid van de gehele
financiële onderneming expliciet wettelijk is vastgelegd. Er zal vanaf die
datum ook gehandhaafd worden of de beloningseisen in relatie tot de
kapitaalspositie van een financiële onderneming staan; dit zijn
voorwaarden die op Europees niveau zijn afgesproken in het kader van
een eerdere wijziging van de kapitaaleisenrichtlijn (CRD III). Ook is een
wetsvoorstel ingediend om het mogelijk te maken bonussen aan te
passen of terug te vorderen3.
Verder heeft een evaluatie van de provisieregelgeving plaatsgevonden4.
Hierbij is geconcludeerd dat tenminste twee zaken nodig zijn: 1. verdere
verbetering van de transparantie omtrent de prijs, aard en kwaliteit van
dienstverlening en een norm voor een passende beloning, 2. een verbod
op provisies voor complexe financiële producten, inkomensverzekeringen,
betalingsbeschermers en uitvaartproducten en dienstverlening onder het
Nationaal Regime Mifid en een bonusprovisieverbod bij schadeverzekeringen. De Tweede Kamer zal begin 2011 nader worden geïnformeerd over
de aanpak hiervan.
Verder is inmiddels een wetsvoorstel strekkende tot wijziging van de Wft
ingediend bij de Tweede Kamer die bewerkstelligt dat commissarissen
van een financiële onderneming moeten voldoen aan een wettelijke
deskundigheidseis5. In aanvulling hierop bestaat het voornemen de door
de Wft gereguleerde deskundigheidstoets te vervangen door een
geschiktheidstoets. In het kader van de geschiktheidstoets zal de
toezichthouder niet alleen de kennis, opleiding en ervaring van de
getoetste persoon in aanmerking nemen maar ook diens bestuurlijke en
leidinggevende vaardigheden alsmede het door die persoon vertoonde
professioneel gedrag. Het wetsvoorstel om tot introductie van een
geschiktheidstoets te komen, wordt momenteel voorbereid en zal nog
voor de zomer van 2011 bij de Tweede Kamer aanhangig worden
gemaakt. In laatstgenoemd wetsvoorstel zal tevens een maatregel worden
opgenomen die strekt tot aanscherping van de antecedenten die bij de
betrouwbaarheidtoets van onder meer beleidsbepalers en commissarissen in aanmerking worden genomen.
2.) Aangescherpt en verbreed toezicht:
De discussie over de nieuwe Europese toezichtarchitectuur is in
september 2010 afgerond en de drie nieuwe Europese toezichtcolleges
(EBA/ESMA/EIOPA) en de European Systemic Risk Board zijn per 1 januari
2011 opgericht. Verschillende Europese richtlijnen om instellingen en/of
markten die niet onder toezicht stonden onder toezicht te plaatsen zijn in
2010 vastgesteld, zoals de AIFM richtlijn die toezicht op hedgefondsen en
private-equity firma’s regelt en de eerste richtlijn voor kredietbeoordelingsbureaus; over andere nieuwe regelgeving wordt momenteel nog
onderhandeld, zoals de concept-verordening m.b.t. derivaten en hun
centrale clearing. Er wordt tevens op een groot aantal vlakken bestaande
Europese richtlijnen herzien, waaronder de richtlijn inzake het depositogarantiestelsel.
3.) Beter crisismanagement:
Er is veel voorbereidend werk verricht aan een groot wetsvoorstel op het
gebied van crisismanagement dat de toezichthouder meer mogelijkheden
geeft om in te grijpen (overdrachtsinstrumenten /interventieladder),

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

25

Beleidsverslag

waardoor de kans verkleind wordt dat de belastingbetaler moet betalen1.
Door o.a. de nieuwe kapitaalseisen wordt het risicoabsorberend
vermogen van instellingen verder vergroot. Tot slot neemt Nederland in
Europees verband en dat van het Financial Stability Board actief deel aan
de discussie over hoe om te gaan met systeemrelevante instellingen.
Beleidsmatige conclusie
Grote stappen zijn reeds gezet, maar volledige implementatie van de
brede veranderingsagenda zal ook de komende jaren nog veel aandacht
vergen.

1
Het concept voor de zogeheten crisisinterventiewet zal vermoedelijk in het eerste
kwartaal van 2011 geconsulteerd worden.
Voor de meest recente publieke update m.b.t.
de crisisinterventiewet, zie Kamerstukken II
2010/11, 31 980, nr. 16 paragraaf § 2.14.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

26

Beleidsartikelen

4. BELEIDSARTIKELEN
4.1 Belastingen
4.1.1 Fiscaal beleid en wetgeving
Algemene doelstelling
Het ontwerpen van beleid gericht op het genereren van inkomsten en het
realiseren van niet-fiscale doelstellingen van het overheidsbeleid.
Doelbereiking en maatschappelijke effecten
In 2010 heeft de nadruk van het kabinet gelegen op constructie- en
fraudebestrijding, constructies waarmee belasting wordt ontweken en
fraude waarmee de belasting (strafbaar) wordt ontdoken. Daarnaast zijn
maatregelen getroffen ter bevordering van (innovatief) ondernemerschap
en ter ondersteuning van de woningmarkt. Tot slot zijn ook de fiscale
maatregelen getroffen die verbonden waren aan het stopzetten van het
project kilometerheffing. Deze enigszins beperkte agenda is een gevolg
van de demissionaire status van het kabinet ten tijde van bijvoorbeeld het
indienen van het Belastingplan. Na het aantreden van het nieuwe kabinet
zijn aanvullende maatregelen vastgesteld die primair in het teken stonden
van het weer gezond maken van de overheidsfinanciën. Daarbij is vooral
gekeken naar de mogelijkheden om de zogenoemde belastinguitgaven te
beperken. De daaruit voortvloeiende verhoging van onder andere de
assurantiebelasting is voor bedrijven gecompenseerd via de WBSO (Wet
bevordering speur- en ontwikkelingswerk) en de vennootschapsbelasting.
In 2010 is ook de wetgeving met betrekking tot het nieuwe fiscale stelsel
voor de openbare lichamen Bonaire, Sint Eustatius en Saba
(BES-eilanden) behandeld en afgerond. Dit nieuwe fiscale stelsel doet
recht aan de bijzondere positie die de BES-eilanden sinds 10 oktober 2010
binnen Nederland innemen.
In het tweede kwartaal van 2010 heeft de Studiecommissie belastingstelsel haar werkzaamheden afgerond. In het rapport «Continuïteit en
vernieuwing – een visie op het belastingstelsel» doet de commissie
aanbevelingen ter verbetering van het belastingstelsel.
Externe factoren
Door tijdige parlementaire afronding en kwalitatief hoogwaardige fiscale
wet- en regelgeving is de algemene doelstelling grotendeels behaald. De
in 2009 ingediende voorstellen met betrekking tot de uniformering van het
loonbegrip zijn in 2010 na het demissionair worden van het toenmalige
kabinet door de Tweede Kamer controversieel verklaard. In december
2010 heeft de Tweede Kamer een nader verslag vastgesteld.
4.1.2 Operationele doelstellingen
4.1.2.1 Operationele doelstelling 1: Het genereren van inkomsten.
Doelbereiking
De fiscale maatregelen in het Belastingplan 2011 c.a. zijn van invloed
geweest op het totale lastenbeeld dat is beschreven in de Miljoenennota
2011. In het Belastingplan 2011 zijn verschillende dekkingsmaatregelen
genomen. De belangrijkste zijn:
• Constructie- en fraudebestrijding;
• verhoging van de accijns op sigaretten en shag;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

27

Beleidsartikelen

•
•
•

Podiumkunsten, kunst en verzamelvoorwerpen naar 19% btw;
Afschaffen heffingskortingen box 3 voor ondermeer groene beleggingen en niet invoeren Alternext;
Verhoging assurantiebelasting met 2%.

Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Meetbaar gegeven is de realisatie van geplande belastingontvangsten.
Hiervoor wordt verwezen naar het Financieel Jaarverslag van het Rijk
2010.
4.1.2.2 Operationele doelstelling 2: Het realiseren van niet-fiscale
doelstellingen van kabinetsbeleid.
Doelbereiking
Naast een inkomstengenererende functie worden met het belastinginstrument ook niet-fiscale doelstellingen beoogd. Hierbij kan onder andere
worden gedacht aan het bevorderen van het ondernemerschap en de
vergroening.
Fraude- en constructiebestrijding draagt uiteraard bij aan het realiseren
van de juiste belastingheffing. Tegelijkertijd zorgt fraude- en constructiebestrijding echter voor een level playing field voor alle (eerlijke) ondernemers. Op verschillende punten zijn in dit kader maatregelen vastgesteld. Deze hebben betrekking op de overdrachtsbelasting (constructies
met rechtspersonen waarin onroerende zaken zijn ondergebracht), de
vennootschapsbelasting (aanscherping van de bestaande antimisbruikbepaling over handel in lege vennootschappen) en een uitbreiding van de
grondslag voor automatische gegevensuitwisseling van gegevens over
spaartegoeden, effectenbezit en verzekeringsproducten.
Ook in het Belastingplan 2011 wordt (innovatief) ondernemerschap extra
gestimuleerd, met de nadruk op het midden- en kleinbedrijf. In dit kader is
de voor 2009 geconstateerde budgetoverschrijding in de WBSO gedekt uit
het belastingplan en niet door een aanpassing van die WBSO. Voorts is de
WBSO verruimd. Tevens zijn extra middelen gereserveerd voor voorziene
budgetoverschrijdingen in de WBSO. Het kabinet heeft de tijdelijk
verlengde schijf van het MKB-tarief in de vennootschapsbelasting (20% tot
een winst van € 200 000) structureel gemaakt. Tevens is het algemene
Vpb-tarief van 25,5% naar 25% verlaagd. Daarmee is de financiële positie
van (MKB-)bedrijven en het Nederlandse vestigingsklimaat verbeterd. Het
kabinet heeft voorts de liquiditeitspositie van bedrijven versterkt door de
verruimde mogelijkheden voor achterwaartse verliesverrekening en de
tijdelijke willekeurige afschrijvingen met een jaar te verlengen en de
verruimde mogelijkheid om de btw per kwartaal aan te geven, structureel
te maken.
Het kabinet heeft een aantal maatregelen getroffen om de woningmarkt
een steun in de rug te geven. Deze maatregelen zien op een verruiming
van de termijnen voor het behoud van de hypotheekrenteaftrek bij
verhuizing en een verlenging van de maatregel voor herleving van de
hypotheekrenteaftrek na tijdelijke verhuur. De termijn van zes maanden in
de overdrachtsbelasting voor de doorverkoop van woningen is tijdelijk
verlengd van zes naar twaalf maanden. Verder is het btw-tarief voor de
renovatie van woningen tijdelijk verlaagd van 19% naar 6%.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

28

Beleidsartikelen

Het project Anders Betalen voor Mobiliteit is stopgezet. Een onderdeel van
dit project betrof de afbouw van de BPM onder gelijktijdige verhoging van
de motorrijtuigenbelasting, een en ander vooruitlopend op de introductie
van de kilometerbeprijzing. Deze afbouw van de BPM, die tot 2013 al in de
wetgeving was vastgelegd, is stilgezet. De buiten het project Anders
Betalen voor Mobiliteit per 1 januari 2010 in gang gezette ombouw van de
BPM van een belasting gebaseerd op de catalogusprijs naar een belasting
gebaseerd op absolute CO2-uitstoot is wel behouden. In de tariefstelling
vanaf 2011 is rekening gehouden met het stopzetten van de afbouw van
de BPM. In het Belastingplan 2011 is voorts een onderzoek aangekondigd
naar de wijze waarop de stimuleringsmaatregelen in de BPM, de MRB en
de bijtelling ook in de toekomst een stimulans kunnen blijven om steeds
te kiezen voor de zuinigste auto.
Het Belastingplan 2011 bevatte voorts een aantal maatregelen uit het
Regeerakkoord die primair in het teken staan van het weer gezond maken
van de overheidsuitgaven. Bij de keuze voor de maatregelen is allereerst
gekeken naar de zogenoemde belastinguitgaven. Kort gezegd zijn dit
voorzieningen in de wet die niet in overeenstemming zijn met de primaire
heffingsstructuur van de diverse heffingswetten. In dit verband is de btw
op podiumkunsten en kunst- en verzamelvoorwerpen verhoogd, is het
tarief van de assurantiebelasting verhoogd en zijn de heffingskortingen
box 3 en de persoonsgebonden aftrek voor verliezen op beleggingen in
durfkapitaal afgeschaft. De verhoging van (onder andere) de assurantiebelasting voor bedrijven is gecompenseerd via de WBSO en de vennootschapsbelasting.
In 2010 zijn in het kader van het bevorderen van een gunstig vestigingsklimaat onderhandelingen gevoerd met onder andere Australië, België,
Duitsland, Hong Kong, India, Indonesië, Jersey, Georgië, Guernsey,
Panama, Kenia en Tsjechië. De belastingverdragen met Hong Kong,
Japan, Panama en Zwitserland zijn in 2010 ondertekend.
Met ruim 12 landen zijn onderhandelingen gevoerd over verdragen ter
uitwisseling van fiscale informatie. Het betreft met name TIEA’s (Tax
Information and Exchange Agreements). In sommige situaties is een
wijzigingsprotocol inzake een informatie-uitwisselingsbepaling tot stand
gekomen. In 2010 zijn 9 van dergelijke verdragen ondertekend.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Naast het genereren van inkomsten is het inzetten van het fiscale
instrument er ook op gericht om de niet-fiscale doelstellingen van het
kabinetsbeleid te realiseren. Dit zijn, tenzij expliciet anders vermeld,
grotendeels doelstellingen van andere departementen. De betreffende
departementen verantwoorden zich over de mate van doelbereiking.
Hierover worden derhalve geen meetbare gegevens opgenomen binnen
de begroting en het jaarverslag IXB. In de komende begroting IXB van
2012 zullen de fiscale instrumenten die onder de verantwoordelijkheid van
het Ministerie van Financiën vallen, worden opgenomen in de begroting
IXB met hun budgettaire consequenties. Dientengevolge zal in volgende
jaarverslagen verantwoording worden afgelegd over de belastinguitgaven
die onder de verantwoordelijkheid vallen van het Ministerie van
Financiën.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

29

Beleidsartikelen

4.1.2.3 Operationele doelstelling 3: Het vereenvoudigen van wet- en
regelgeving teneinde de administratieve lasten te verminderen en de
taken door de Belastingdienst te vergemakkelijken.
Doelbereiking
Het in 2009 ingediende wetsvoorstel Uniformering loonbegrip is na het
demissionair worden van het toenmalige kabinet door de Tweede Kamer
controversieel verklaard. In december 2010 is de behandeling van dat
wetsvoorstel weer gestart met de opstelling van een nader verslag door
de Tweede Kamer.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
De mate waarin het doel bereikt wordt, komt tot uiting bij de meetbare
gegevens van de Belastingdienst (zie paragraaf 4.1.3).
4.1.2.4 Operationele doelstelling 4: Het evalueren van fiscale wet- en
regelgeving.
Doelbereiking
Door de fiscale wet- en regelgeving te evalueren, wordt bezien of de
uitgangspunten juist waren en of beoogde doelstellingen ook daadwerkelijk zijn gerealiseerd.
In de Miljoenennota 2011 zijn in bijlage 5 de evaluaties genoemd en
samengevat die sinds de Miljoenennota 2010 gerealiseerd zijn. Dit zijn
allereerst de evaluatie van de giftenaftrek in de inkomstenbelasting. Deze
evaluatie is uitgevoerd door het Ministerie van Financiën. Ook is de
evaluatie van de fiscale regelingen in de monumentenzorg in opdracht
van het ministerie van Onderwijs, Cultuur & Wetenschap uitgevoerd door
het onderzoeksbureau PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (PwC).
Daarnaast is in de Miljoenennota 2011 melding gemaakt dat het op dit
moment niet goed mogelijk is om op een objectieve wijze een evaluatie
uit te voeren van diverse regelingen in verband met bedrijfsbeëindigingen. Het kabinet heeft daarom het voornemen geuit om over enkele
jaren een evaluatie van de regelingen uit te laten voeren – mits de
benodigde gegevens beschikbaar zijn – met als bijkomend voordeel dat de
wetsaanpassingen enige tijd hebben gefunctioneerd en er een goede
onderzoeksopzet kan worden uitgewerkt.
Verder is in de Miljoenennota 2011 melding gemaakt dat de beleidsdoorlichting evaluatie belastinguitgaven in juni 2010 aan de Tweede Kamer is
gestuurd. In de aanbiedingsbrief behorend bij deze beleidsdoorlichting is
voorgesteld om de evaluaties van belastinguitgaven af te stemmen qua
timing en periodiciteit op de beleidsdoorlichtingen van de relevante
departementale beleidsterreinen. Voor zover belastinguitgaven niet onder
een bepaald beleidsartikel vallen, is een afwegingskader voorgesteld om
te bepalen wanneer evaluaties van belastinguitgaven worden uitgevoerd.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Het Ministerie van Financiën verricht in nauwe samenwerking met de
betrokken departementen periodiek evaluaties van alle belastinguitgaven
zoals opgenomen in bijlage 5 van de Miljoenennota. Ieder jaar wordt in
deze bijlage een overzicht gegeven van de afgeronde evaluaties van het
afgelopen jaar en van de geplande evaluaties in het komende jaar. Hierbij
wordt ook verslag gedaan van de mate van doelbereiking en van de
doelmatigheid van het fiscale instrument. In 2010 is een hele cyclus van
het evaluatieprogramma van belastinguitgaven voltooid. Daaropvolgend

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

30

Beleidsartikelen

is in juni 2010 de beleidsdoorlichting evaluaties belastinguitgaven en de
conclusies die het Kabinet hieruit trekt naar de Tweede Kamer verzonden.
4.1.3 Belastingdienst
Algemene doelstelling
Burgers en bedrijven zijn bereid hun wettelijke verplichtingen ten aanzien
van de Belastingdienst na te komen (compliance).
Doelbereiking en maatschappelijke effecten
De doelstellingen zijn gerealiseerd.
Externe factoren
Externe factoren zijn de economische ontwikkelingen en de eenvoud van
de (fiscale) wet- en regelgeving. Deze worden toegelicht in de Miljoenennota.
Realisatie meetbare gegevens bij de algemene doelstelling
Prestatie-indicatoren (in %)

0-meting
2009

Realisatie
2010

92
87
31

93
90
35

Belastingontduiking is onaanvaardbaar
Zelf belasting ontduiken is vrijwel uitgesloten
Belasting betalen betekent iets bijdragen
Bron: Fiscale monitor

Toelichting
De mate van compliance wordt jaarlijks getoetst door middel van een set
enquêtevragen aan burgers en bedrijven in de Fiscale Monitor. De Fiscale
Monitor is een enquête onder bijna 5 000 personen verdeeld over zes
doelgroepen: particulieren, toeslaggerechtigden, ondernemers, douaneklanten, fiscaal adviseurs en toeslagintermediairs. De Fiscale Monitor is in
2010 vernieuwd in aanpak, (soort) uitkomsten en wijze van rapporteren.
De gebruikelijke 4-puntschaal (zeer slecht–slecht–goed–zeer goed) is
vervangen door een 5-puntschaal (de mogelijkheid «neutraal» is toegevoegd). Dit geeft een beter beeld van de uitkomsten. Ook de vraagstelling
is in veel gevallen aangepast. Zo is ten opzichte van 2009 de vraag aan
geënquêteerden of zij vinden dat «belasting betalen betekent dat zij iets
moeten bijdragen» vervangen door «belasting betalen betekent iets
bijdragen».
In 2009 is parallel aan de uitvoering van de Fiscale Monitor 2009 een
nulmeting met de nieuwe Fiscale Monitor gehouden. In de tabel wordt
een vergelijking gemaakt tussen 2009 en 2010 met deze nulmeting, omdat
die wijze van meten volledig vergelijkbaar is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

31

Beleidsartikelen

Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 1 Belastingen
Bedragen x € 1 000
Algemene beleidsdoelstelling: Het ontwerpen
van beleid gericht op het
genereren van
inkomsten en het
realiseren van
niet-fiscale doelstellingen van het
overheidsbeleid.

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

Verplichtingen

3 456 408

3 635 552

3 652 322

3 868 142

3 346 024

3 701 884

– 355 860

Uitgaven

3 438 191

3 625 570

3 572 425

3 759 696

3 414 784

3 701 884

– 287 100

600 594

754 416

615 078

843 823

466 035

800 000

– 333 965

64 588

61 274

62 861

9 210

4 940

9 602

– 4 662

2 773 009

2 809 880

2 894 486

2 906 663

2 943 809

2 892 282

51 527

Ontvangsten

111 562 458

117 950 276

119 560 914

104 564 951

112 796 839

110 781 297

2 015 542

Programmaontvangsten
Algemene beleidsdoelstelling
Belastingontvangsten

110 378 381

116 649 325

118 263 240

103 304 531

111 828 592

109 618 172

2 210 420

858 348

917 115

919 902

867 065

580 676

795 000

– 214 324

282 032

318 638

343 038

360 794

359 297

347 153

12 144

43 697

65 198

34 734

32 561

28 274

20 972

7 302

Programma-uitgaven
Doelstelling 2 Toezicht
en opsporing
Heffing- en invorderingsrente
Overige programmauitgaven
Apparaatsuitgaven

Doelstelling 2 Toezicht
en opsporing
Heffing- en invorderingsrente
Overige programmaontvangsten
Apparaatsontvangsten

Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
Verplichtingen (– € 356 mln.)
Voor een toelichting op het verschil tussen ontwerpbegroting en realisatie
wordt verwezen naar de toelichting op de uitgaven. Het verschil tussen de
totalen van de gerealiseerde verplichtingen en de gerealiseerde uitgaven
wordt verklaard door een lagere stand van de openstaande betalings- en
garantieverplichtingen ultimo 2010.
Uitgaven (– € 287 mln.)
Programma-uitgaven (– € 339 mln.)
Heffings- en invorderingsrente (– € 334 mln.)
De realisatie is lager dan geraamd vanwege de (meerjarige doorwerking
van de) lage rentestand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

32

Beleidsartikelen

Overige programma-uitgaven (– € 5 mln.)
Het depotstelsel zal naar verwachting niet eerder dan in 2014 worden
ingevoerd1. De voor 2010 geraamde rentevergoeding (€ 5 mln.) komt te
vervallen.
Apparaatsuitgaven (+ € 52 mln.)
Het verschil wordt als volgt verklaard:
Correctie voor BTW als gevolg van de liberalisering van de postmarkt (+
€ 9,8 mln.)
In het kader van de liberalisatie van de postmarkt, heeft het kabinet
besloten dat per 1 april 2009 de BTW-vrijstelling op meerstukszendingen
van post vervalt. Dit betekent dat de Belastingdienst BTW moet betalen
over zijn postzendingen. Het budget is hiervoor opgehoogd.
Kosten voor vervolging (+ € 25,0 mln.)
Wanneer een belastingplichtige niet op tijd een opgelegde aanslag
betaalt, gaat de Belastingdienst over tot invordering. De kosten van de
invordering – zoals de kosten van aanmaningen, dwangbevelen, beslagopdrachten, verkoopdrachten en de inzet van deurwaarders – worden
doorbelast aan de belastingplichtigen. De kosten van invordering en de
daarmee samenhangende opbrengsten zijn toegenomen, mede door
toename van het aantal belastingplichtigen en toeslaggerechtigden. Voor
deze toename zijn de uitgaven en opbrengsten voor een gelijk bedrag
structureel opgehoogd.
Uitvoering van werkzaamheden Bonaire, Sint Eustatius en Saba (BES) (+
€ 10,0 mln.)
De Nederlandse regering is per 10-10-2010 verantwoordelijk voor de
inrichting en uitvoering van het fiscale stelsel op de BES eilanden (zie
Belastingwet BES en de Douane- en Accijnswet BES). De uitvoeringstaken
op rijksniveau zijn bij de Belastingdienst belegd. De uitgaven betreffen
zowel incidentele uitgaven zoals kosten voor de projectorganisatie,
investeringen in ICT-systemen, opleidingen en uitgaven voor de inrichting
van de douane, als structurele uitgaven voor o.m. personeel, huisvesting,
communicatie en beheer en onderhoud van de ICT-systemen.
Overig (+ € 6,7 mln.)
Het betreft een saldo van diverse kleine (technische) mutaties, waaronder
overboekingen van en naar andere departementen en uitvoeringskosten
in het kader van fiscale wet- en regelgeving (zoals het Belastingplan 2010).
Ontvangsten (+ € 2,02 mrd.)
Programma-ontvangsten (+ € 2,0 mrd.)
Belastingontvangsten (+ € 2,21 mrd.)
Voor een toelichting op de belastingontvangsten wordt verwezen naar het
Financieel Jaarverslag van het Rijk.
Heffings- en invorderingsrente (– € 214 mln.)
De realisatie is lager dan geraamd vanwege de (meerjarige doorwerking
van de) lage rentestand.

1
Zie 7de Halfjaarsrapportage Belastingdienst
(Kamerstukken 2010/11, 31 066, nr. 98).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

33

Beleidsartikelen

Overige programma-ontvangsten (+ € 12 mln.)
Het verschil is een saldo van hogere ontvangsten aan doorberekende
vervolgingskosten (+ € 37,1 mln.), hogere ontvangsten aan schikkingen
(+ € 2,4 mln.) en lagere boeteontvangsten (– € 27,4 mln.).
Apparaatsontvangsten (+ € 7 mln.)
Werkzaamheden voor derden (+ € 7 mln.)
De Belastingdienst verricht werkzaamheden in opdracht van derden (zoals
voor P-Direkt). De uitgaven hiervoor worden aan de opdrachtgevers
doorbelast. In 2010 zijn de ontvangsten € 7,3 mln. hoger dan geraamd.
4.1.4 Operationele doelstellingen
4.1.4.1 Operationele doelstelling 1: Burgers en bedrijven dienstverlening
aanbieden op de manier die hen past.
Doelbereiking
Niet alle doelstellingen zijn gerealiseerd. Dit betreft de norm voor de
kwaliteit van de antwoorden op status- en procesvragen door de
BelastingTelefoon en de tijdige afhandeling van bezwaarschriften. De
telefonische bereikbaarheid is in vergelijking met 2009 sterk verbeterd. Dit
geldt ook voor de tijdige afhandeling van klachten.
Realisatie meetbare gegevens 1 bij de operationele doelstelling
Prestatie-indicator (in %)

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

86

81

81

–
–

66
–

74
85

74
91
81
87

80–85
90–95
80–85
90–95

83
90
87
89

84

85

91
94

94
98

85–90
90–100

87
93

91
n.v.t.

87
85
87
88

95
93
87
94

95–98
90–100
95–98
95–100

97
92
87
98

n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.

70–75
75–85
70–75

89
91

Bereikbaarheid Belastingtelefoon (BT) 2
Eén contact
Kwaliteit beantwoording fiscale vragen BT
Kwaliteit status en procesvragen BT
Tijdige reactie op complexe vragen
• binnen 2 werkdagen
• binnen 4 werkdagen
Versnellen van de processen
• afhandeling BTW- en loonheffingnummer < 5
werkdagen
• verlenen VAR verklaring < 5 werkdagen
Afgehandelde bezwaren binnen AWB-termijn
Afgehandelde klachten binnen AWB-termijn
Klanttevredenheid
• Internet
• Balie
• Telefonie
– algemeen
– intermediairs

78
87

1

De streefwaarden van de Belastingdienst worden voor zover mogelijk weergegeven in bandbreedtes. Hiermee geeft de Belastingdienst per
prestatie-indicator aan wat de onder- en de bovengrens is.
Met ingang van 2007 gemeten volgens de nieuwe definitie. In de oude definitie wordt bereikbaarheid aangegeven als het procentuele aandeel
van burgers en bedrijven dat wordt geholpen door de BelastingTelefoon, ongeacht de wachttijd, wanneer zij een belpoging (in het keuzemenu)
doen binnen de werktijden van de callcenters. Vanaf 2007 wordt in het percentage óók het aanbod meegenomen van degenen die niet aan een
keuze in het menu toekomen omdat het te druk is op het KPN-platform. Dit leidt automatisch tot een daling van het percentage van de feitelijke
bereikbaarheid.

2

Bron: Fiscale monitor en Belastingdienst/Centrale Administratie

Toelichting
In 2010 is de bereikbaarheid van de Belastingtelefoon ten opzichte van de
vorige jaren gestegen tot 83%. Daarmee is – in tegenstelling tot 2009 – de
doelstelling gehaald. Van de 14 miljoen aangenomen gesprekken in 2010
heeft zo’n 43% betrekking op particulieren, 27% op toeslagen en 20% op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

34

Beleidsartikelen

ondernemingen. De overige 10% heeft betrekking op de Douane en de
werkstromen auto en buitenland.
Ten opzichte van 2009 is het aantal binnengekomen gesprekken in 2010
gedaald met zo’n 3 miljoen. Deze afname is gerealiseerd door te sturen op
een betere afstemming van processen. Daardoor wordt nu bij massale
verzendingen (verzoek om aangifte, voorlopige en definitieve aanslagen,
voorlopige en definitieve toeslagen) beter rekening gehouden met de
beschikbare capaciteit van de BelastingTelefoon en andersom. Daarnaast
hebben zich in vergelijking met voorgaande jaren in 2010 minder gevallen
van damage en technische storingen voorgedaan waardoor er ook minder
aanleiding voor (extra) telefoontjes was. Deze factoren hebben er tevens
aan bijgedragen dat meer belastingplichtigen in één klantcontact
geholpen zijn, waardoor onnodig herhaalverkeer is voorkomen.
De kwaliteit van de afhandeling van fiscale vragen is de afgelopen vier
jaar gestegen naar 87% en ligt boven de gestelde doelstelling van 80–85%.
Voor de kwaliteit van de beantwoording van status- en procesvragen is de
doelstelling net niet gerealiseerd. De belangrijkste oorzaak daarvoor is de
vertraagde implementatie van het informatiesysteem waarbij de klantcontacthistorie voor de medewerkers van de BelastingTelefoon terug te
vinden is. Vanaf februari 2011 is dit informatiesysteem operationeel.
Voor de complexere vragen die de BelastingTelefoon doorgeeft aan de
regio’s van de Belastingdienst is de doelstelling dat 85 tot 90% van de
vragen binnen twee werkdagen beantwoord moet worden. In 2010 is deze
doelstelling behaald met een percentage van 87%. Ten opzichte van 2009
is dit een daling. Dit wordt met name veroorzaakt door het grote aanbod
van terugbelafspraken bij de inning van toeslagen.
Het percentage tijdig afgedane bezwaarschriften blijft achter bij de norm.
Een uitsplitsing naar bedrijfsonderdelen laat zien dat de belastingregio’s
met 84% tijdig afgedane bezwaarschriften te laag scoren. De andere
bedrijfsonderdelen halen de doelstelling wel. Over 2010 zijn enkele
productiestoringen opgetreden waardoor het afdoen van bezwaren bij
belastingregio’s is opgehouden. Daar komt bij dat in de zomer de laatste
stap is gezet van de overgang naar een nieuw systeem voor de aanslagbelastingen. Om deze migratie gecontroleerd te laten verlopen, is de
aangiftestroom een tijd stilgelegd. Daardoor zijn ook de gedurende die tijd
ingediende bezwaren pas later ter behandeling op de belastingregio’s
door het systeem aangeboden. Wat de uitvoeringspraktijk tot slot parten
speelt is het niet tijdig beschikbaar zijn van de juiste managementinformatie waarmee het proces kan worden gestuurd. Ook hiervan zijn
ICT-problemen de oorzaak.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

35

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Prestatie-indicator (in %)

Ervaren duidelijkheid correspondentie
Ervaren snelheid afhandeling
Ervaren bereikbaarheid
Nakomen van afspraken (ervaren door
burgers en bedrijven)

0-meting

Streefwaarde
2010 1

Realisatie
2010

83
81
72

80–85
65–70
65–70

85
87
75

80

85–90

92

1

Door de nieuwe opzet van de Fiscale monitor zullen de streefwaarden opnieuw worden geijkt
voor de begroting 2012.

Bron: Fiscale monitor en Belastingdienst/Centrale Administratie

Toelichting
Over de hele linie zijn in 2010 de doelstellingen van de ervaren kwaliteit
gehaald. In 2009 is een nulmeting gehouden met de vernieuwde Fiscale
Monitor. Ten opzichte van deze meting is een verbetering te zien in de
ervaren kwaliteit.
4.1.4.2 Operationele doelstelling 2: Door toezicht en opsporing bevordert
de Belastingdienst dat belasting- en premieplichtigen en toeslaggerechtigden hun wettelijke verplichtingen nakomen.
Doelbereiking
Alle instrumenten zijn ingezet. Niet alle doelstellingen zijn gerealiseerd.
Het betreft de productiedoelstellingen voor middelgrote en grote
ondernemingen, het aantal te behandelen aangiften Inkomstenbelasting
particulieren en het aantal processen-verbaal dat leidt tot een veroordeling of transactie. Onder de tabel realisatie meetbare gegevens worden
de resultaten toegelicht.
Algemeen
Binnen het toezicht worden vier segmenten onderscheiden: Particulieren,
Midden- en kleinbedrijf (MKB), Middelgrote ondernemingen (MGO) en
Zeer grote ondernemingen (ZGO). De instrumenten die de Belastingdienst
tot zijn beschikking heeft variëren van voorlichting, bedrijfsbezoeken,
fiscale surveillance, handhavingscommunicatie, boekenonderzoeken,
bestuurlijke boetes tot strafrechtelijke vervolging. Het werken in de
actualiteit en de samenwerking met andere overheidsorganisaties zijn
dragende principes voor het toezicht. De Belastingdienst zet in op
horizontaal toezicht door het afsluiten van convenanten met grote
organisaties, brancheorganisaties binnen het midden- en kleinbedrijf en
met fiscale intermediairs. Het toezicht op toeslagen heeft plaatsgevonden
op basis van een met de betrokken departementen afgestemd
toezichtsplan. De kern hiervan is het administratieve toezicht dat bestaat
uit massale vergelijkingen tussen de aanvragen en gegevens van derden
waaruit de onjuistheid of twijfel over een aanvraag kan blijken.
Misbruik en oneigenlijk gebruik
Belastingheffing is gevoelig voor misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O),
omdat de hoogte van de heffing en de verplichting tot betalen afhankelijk
zijn van gegevens die belastingplichtigen zelf verstrekken. Dit kan van
invloed zijn op de volledigheid van de belastingontvangsten. Bij alle uit te
voeren fiscale taken wordt de Belastingdienst in meer of mindere mate
geconfronteerd met de problematiek van M&O. Het tegengaan van M&O

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

36

Beleidsartikelen

bij de uitvoering van wet- en regelgeving vormt derhalve een geïntegreerd onderdeel van het rechtshandhavingsbeleid. In het Beheersverslag
van de Belastingdienst wordt dit meer uitgebreid toegelicht.
Realisatie meetbare gegevens
Prestatie-indicator * 1 000

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

20

31

43

Aantal actualiteitsbezoeken waarvan:
MKB
MGO
ZGO
Aantal boekenonderzoeken waarvan:
MKB
MGO
ZGO
Aantal uren acties
Aantal MKB ondernemingen onder een
horizontaal toezichtconvenant
Aantal behandelde aangiften IH particulieren
Aantal behandelde aangiften IH ondernemers
waarvan:
– MKB
– MGO
– ZGO
Aantal behandelde aangiften Vpb waarvan:
– MKB
– MGO
– ZGO
Achterstand invordering (in %)

70

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

69
2,5
0,5

50–60
2,5–3
0,4–0,5

57,4
3,1
0,3

42
2,3
0,5
253

35–42
2,2–3,2
0,4–0,5
400–450

41
2,0
0,4
428

n.v.t.

n.v.t.

52
47
3,9
1,1
378

n.v.t.

n.v.t.
1 026

n.v.t
791

n.v.t
729

60–120
500–700

106
428

304
7,6
3,2

258
7,9
3,0

148
10,6
4

140–160
4,4–5,4
1,8–2,0

114
6,3
1,8

35
9,1
4,5

31
9,4
5,8

26
9,2
5,7

22–26
4,5–5,5
3,5–4,5

25
7,1
5,2

2,5

2,2

2,4

2,5–3,0

2,5

3,0

61

Realisatie
2009

Bron: Fiscale monitor en Belastingdienst/Centrale Administratie

Toelichting
Voor MGO en ZGO zijn de meeste doelstellingen gerealiseerd. Voor het
toezicht in de segmenten MGO en ZGO lag het zwaartepunt in 2010 op
horizontaal toezicht en het werken in de actualiteit. Het traject van
horizontaal toezicht doorloopt een aantal fasen. De uitvoering van de
actualiteitsbezoeken en boekenonderzoeken in dit kader is afhankelijk van
de ontwikkeling van die fasen. Bij MGO is het aantal geplande boekenonderzoeken niet gehaald; bij ZGO het aantal geplande actualiteitsbezoeken
niet. Daarnaast vinden reguliere boekenonderzoeken plaats bij ondernemingen die (nog) niet in het traject van horizontaal toezicht zijn betrokken.
De doelstelling voor af te handelen aangiften IH particulieren en IH-winst
MKB zijn niet gehaald. De reden voor het achterblijven van de productie
ligt grotendeels bij de gekozen prioriteit voor de inkeerposten en
VT-fraude. De met de inkeerregeling en VT-fraude gemoeide extra
capaciteit bedroeg 100 000 uur meer dan gepland. Dat is het equivalent
van 125 000 (niet) behandelde aangiften. De andere oorzaak was een
systeemprobleem in het najaar waardoor de aangiften niet konden
worden aangeboden op de belastingkantoren voor behandeling.
Inmiddels loopt het proces en worden de aangiften op de kantoren
behandeld.
Voor zowel de aangiften IH als de aangiften vennootschapsbelasting zijn
in de segmenten MGO en ZGO in de meeste gevallen de bovengrenzen
van de streefwaarden overschreden. De oorzaken hiervoor zijn gelegen in
het feit dat er steeds meer gewerkt wordt in de actualiteit, waarbij de
nadruk ligt op het snel afhandelen van binnengekomen aangiften, en het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

37

Beleidsartikelen

groeiend aantal behandelde aangiften afkomstig van organisaties
waarmee een convenant is afgesloten. Deze worden binnen de aanpak
van horizontaal toezicht als traditioneel afgedaan aangemerkt.
Prestatie-indicator

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

103

92

86

90

110–130

122

81

79

84

86

82–85

76

Aantal fiscale controles invoerrechten en accijnzen
(* 1000)
Percentage processen-verbaal dat leidt tot
veroordeling/transactie
Bron: Fiscale monitor en Belastingdienst/Centrale Administratie

Toelichting
Het percentage processen verbaal dat leidt tot een veroordeling is in 2010
onder de afgesproken bandbreedte uitgekomen. Tot en met augustus was
hier geen aanwijzing voor. De verklaring hiervoor kan deels worden
gevonden in de verschillende wijzen van registratie door enerzijds het
OM/Functioneel Parket en anderzijds de FIOD. Een tweede verklaring voor
de daling is gelegen in het feit dat het OM in de laatste maanden van 2010
oude werkvoorraden heeft opgeschoond, waardoor het aantal sepots is
gestegen. Dit heeft ook gevolgen gehad voor de door de FIOD aangeleverde zaken. Het effect daarvan wordt geacht eenmalig te zijn.
Prestatie-indicator

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

n.v.t.
105
100

n.v.t.
107
105

n.v.t.
109
112

86 1
108
103

75–85
106–110
106–110

88
111
105

Door belastingplichtige ervaren pakkans (in %)
Kwaliteitscore Belastingregio’s (index)
Kwaliteitscore Douane (index)
1

0-meting Fiscale Monitor 2009

Bron: Fiscale monitor en Belastingdienst/Centrale Administratie

Toelichting
In het kader van de jaarlijkse Fiscale Monitor is gemeten wat de door
belastingplichtigen ervaren kans is dat de Belastingdienst ontdekt dat
iemand in een aangifte of een aanvraag voor toeslag onjuiste informatie
opgeeft. Dit wordt gemeten bij particulieren, ondernemers, toeslaggerechtigden en douaneklanten. In 2009 is een nulmeting gehouden met de
vernieuwde Fiscale Monitor. Ten opzichte van deze meting is de ervaren
pakkans licht gestegen.
De kwaliteitsscore FIX is voor de Douane gestegen van 103 naar 105. De
score voor de Belastingregio’s is boven de doelstelling uitgekomen en is
een voortzetting van de stijgende lijn die sinds 2005 is ingezet.
Prestatie-indicator

Toeslagen

Waarde
2007

Waarde
2008

Waarde
2009

Streefwaarde
2010

Waarde
2010

n.v.t.

n.v.t.

Deels
behaald

Het toezicht
wordt
volgens
planning
uitgevoerd.

Deels
behaald

Bron: Belastingdienst/Centrale Administratie

Toelichting
Het toezicht op toeslagen vindt plaats op basis van een met de betrokken
departementen afgestemd toezichtplan. De kern hiervan is het administra-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

38

Beleidsartikelen

tieve toezicht dat bestaat uit massale vergelijkingen tussen de gegevens
uit de aanvragen en gegevens van derdeninstanties waaruit de
onjuistheid van of twijfel over een aanvraag kan blijken. Het toezicht over
het toeslagjaar 2008 is grotendeels afgerond in 2010. Er zijn 6,5 miljoen
huur- en zorgtoeslagen definitief toegekend (93%). Verder zijn er 0,4 mln.
toeslagen kinderopvang (85%) en 1,1 mln. aanvragen kindgebonden
budget (95%) definitief vastgesteld.
Voor het toeslagjaar 2009 zijn 5,3 miljoen huur- en zorgtoeslagen (76%),
0,1 mln. toeslagen kinderopvang (19%) en 0,9 mln. aanvragen kindgebonden budget (80%) definitief vastgesteld.
Het toezicht in de voorschotfase is door systeemtechnische beperkingen
van het huidige toeslagensysteem met name voor de huurtoeslag nog
niet optimaal. In de Bedrijfsvoeringparagraaf wordt hierop nader
ingegaan.
Naast administratief toezicht is er toezicht dat waarneming ter plaatse
vereist. Hierbij werkt de Belastingdienst/Toeslagen samen met andere
toezichthouders (Sociale Diensten van gemeenten, Sociale Verzekeringsbank, Gemeentelijke Gezondheidsdiensten, interventieteams). In
2010 heeft de samenwerking met deze partners geleid tot circa 1 100
stopgezette toeslagen.
In 2010 is door de Belastingdienst een fraudenetwerk opgespoord rond de
kinderopvangtoeslag. De Belastingdienst heeft maatregelen genomen om
de fraude met kinderopvangtoeslag tegen te gaan. Er is een apart team
opgericht dat de aanpak van de fraude coördineert en een meldpunt
ingesteld waar het publiek terecht kan met tips over misbruik of
oneigenlijk gebruik. Aanvragen voor een kinderopvangtoeslag die met
terugwerkende kracht worden gedaan, worden extra gecontroleerd: de
Belastingdienst vraagt extra bewijsstukken op en doet navraag bij de
kinderopvanginstelling.
4.1.4.3 Operationele doelstelling 3: Het leveren van een bijdrage aan de
bescherming van de samenleving tegen ongewenste goederen.
Doelbereiking
De Douane heeft bijna alle doelstellingen gerealiseerd. De productiedoelstellingen voor fysieke controles koeriers/post en fysieke controles
ambulant buitengrens zijn overschreden.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Prestatie-indicatoren
* 1 000
Scancontroles Vracht
Fysieke controles Vracht
Fysieke controles Koeriers/post
Fysieke controles Reizigers (luchtzijde)
Fysieke controles Ambulant buitengrens 1
Uren toezicht gebied- en objectgerelateerd
1

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

87
129
89
724
–
367

83
86
113
730
28
688

93
94
112
805
44
700

98
99
108
823
42
491

90–110
90–110
95–115
750–820
30–37
400–440

105
106
120
854
42
687

Wordt vanaf 2007 afzonderlijk gemeten.

Bron: Belastingdienst/Centrale Administratie

Toelichting
Het aantal fysieke controles koeriers/post is hoger uitgevallen dan
oorspronkelijk gepland. De desbetreffende handelsstromen zijn in 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

39

Beleidsartikelen

groter gebleken dat waarvan bij de planning was uitgegaan. Dat kan
worden verklaard door een sneller economisch herstel in bepaalde
sectoren en door een hausse in de internetaankopen. Ook zijn er meer
fysieke controles ambulant buitengrens uitgevoerd dan gepland. Deze
afwijking is ontstaan doordat ten tijde van de opstelling van de begroting
IXB 2010 nog de verwachting leefde dat het toezicht bij de terminals in de
Rotterdamse Haven zou kunnen afnemen. De gedachte was dat het
bedrijfsleven deze toezichttaak voor een groot deel zou overnemen. Als
gevolg van de economische crisis kon het bedrijfsleven hier onvoldoende
vorm en inhoud aan geven.
Bij de passagierscontroles zijn alle 100% controles uitgevoerd. Door een
lagere bezettingsgraad per vliegtuig en door minder vluchten uit de
risicolanden valt het aantal 100% controles echter lager uit. De capaciteit
die hierdoor beschikbaar kwam is ingezet voor overige reizigerscontroles.
Toekenning van de status van Authorised Economic Operator (AEO)
betekent dat voor een bedrijf vereenvoudigde douaneprocedures en een
lichter controleregime van toepassing zijn. Alle bedrijven komen in
principe in aanmerking voor deze vorm van horizontaal toezicht. Bedrijven
met een groot aandeel in de goederenstroom (ongeveer 400 bedrijven)
worden actief benaderd. Deze bedrijven zijn goed voor zo’n 70% van de
goederenstroom. Ultimo december hadden van deze bedrijven 115 (32%)
een AEO-certificaat. Omgerekend gaat het hierbij om zo’n 60% van de
invoerstroom en 50% van de uitvoerstroom. Bij 24 bedrijven (7%) was de
aanvraag op dat moment in behandeling.
In totaal heeft de Douane ultimo 2010 aan 447 bedrijven de AEO-status
toegekend en zijn er 133 aanvragen in behandeling. De Douane heeft de
controles op de niet-gecertificeerde goederenstroom geïntensiveerd.
4.1.4.4 Operationele doelstelling 4: Efficiënte en soepele uitvoering van de
massale processen.
Doelbereiking
De massale processen hebben zonder grote problemen gefunctioneerd.
Het aantal procesverstoringen is gestabiliseerd.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Indicatoren

Aantal zendingen zonder fouten
Tijdige verwerking van mutaties rekeningnummers (binnen 1 week)
Tijdige verwerking van terugbetalingen (binnen 1
week)
Tijdige verwerking van verrekeningen van
teruggaven met nog openstaande aanslagen
(binnen 2 weken)
Aangiften IB voor 1 april ingediend; aanslag voor
1 juli
Tijdige verwerking eerste aanvragen en mutaties
toeslagen (binnen 8 weken)

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2009

Realisatie
2010

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

99%

99–100%

100%

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

100%

99–100%

100%

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

87%

99–100%

100%

n.v.t.

n.v.t.

n.v.t.

100%

99–100%

100%

n.v.t.

99,7%

99,3%

99,9%

98–100%

99,9%

n.v.t.

n.v.t.

93,6 %

97,3%

96–100%

98,4%

Toelichting
De productiedoelstellingen zijn alle gerealiseerd. Het aantal procesverstoringen is gestabiliseerd: 113 verstoringen in 2010 tegenover 119 verstoringen in 2009. Hoewel de Belastingdienst er alles aan doet om procesverstoringen te voorkomen, zijn deze niet geheel uit te sluiten. In die gevallen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

40

Beleidsartikelen

is de inzet erop gericht overlast bij burgers en bedrijven zoveel mogelijk te
voorkomen. Op verschillende plaatsen in het ontvangstproces zijn
maatregelen getroffen om de goede ontvangst van berichten zeker te
stellen. Daarnaast ziet de Belastingdienst er op toe dat belastingplichtigen
de juiste berichten en gegevens ontvangen. Grote stromen beschikkingen
(aanslagen, toeslagen, mailingen) worden voor verzending systematisch
gecontroleerd op juistheid, volledigheid en inhoudelijke (fiscale) kwaliteit.
In 2010 zijn 18 000 partijen steekproefsgewijs gecontroleerd. Deze partijen
waren in totaal goed voor circa 154 miljoen poststukken. In circa 1,4% van
de partijen zijn één of meerdere bevindingen gesignaleerd. Deze partijen
zijn tegengehouden en pas na correctie verzonden.
De Belastingdienst maakt bij zijn uitvoeringsprocessen veel gebruik van
automatisering. Daarmee wordt de informatie die nodig is voor het
vaststellen van aanslagen en het verstrekken van toeslagen, op een snelle
en efficiënte wijze verwerkt. In 2009 is de voortbrengingsketen die zich
richt op het zorgen voor goede informatievoorziening, de zogeheten
IV-keten, grondig doorgelicht. Op basis van de uitkomsten van deze
doorlichting is gekozen voor een nieuwe prioriteitsvolgorde: het
waarborgen van de continuïteit van de Belastingdienstprocessen staat
voorop, daarna het implementeren van nieuwe wetgeving en ten slotte
het innoveren van bestaande processen.
Alle activiteiten op het gebied van automatisering in 2010 zijn primair
beoordeeld op hun bijdrage aan de continuïteit. De systemen worden
beheerst en gefaseerd geïmplementeerd. Om de beheersing bij
ICT-projecten te vergroten, geldt vanaf 2010 voor nieuwe projecten dat de
noodzakelijke voorzieningen worden ontwikkeld in kleinere stappen
(maximale doorlooptijd van een jaar) die elk minder dan € 10 mln. kosten.
Tot slot is over 2010 in het kader van het programma transformatie
IV-keten een groot aantal verbeteringen gerealiseerd dan wel in gang
gezet. Er zijn in 2010 geen grote nieuwe ICT-projecten gestart. De
voorbereidingen voor het nieuwe toeslagensysteem zijn voortgezet. Het
nieuwe invorderingssysteem ETM is in productie gegaan voor de
belastingmiddelen die lokaal worden geadministreerd. In 2011 wordt
besloten op welke wijze in vervolgprojecten de invordering van de andere
belastingmiddelen geautomatiseerd ondersteund gaat worden.
4.1.5 Overzicht afgeronde onderzoeken
Fiscaal beleid en wetgeving
Onderzoek onderwerp

AD of OD

Start

Afgerond

Vindplaats

2008

2010

Kamerstukken II 2009/10,
31 935, nr. 6

1

Beleidsdoorlichting

Evaluaties belastinguitgaven

OD4

Effectenonderzoek
ex post
Overig evaluatieonderzoek
1

AD is algemene doelstelling, OD is operationele doelstelling

Toelichting
De Vaste Commissie voor Financiën heeft over de beleidsdoorlichting
evaluatie belastinguitgaven (Kamerstukken II 2009/10, 31 935, nr. 6) vragen
gesteld. De Staatssecretaris van Financiën heeft deze vragen beantwoord
bij brief van 10 februari 2011 (Kamerstukken II 2009/10, 31 935, nr. 8). Deze
brief bevat als bijlage een programmering van de beleidsdoorlichtingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

41

Beleidsartikelen

op beleidsartikelenniveau van de diverse departementale begrotingen
voor de komende jaren inclusief de relevante belastinguitgaven die
hiervan onderdeel uit maken.
Belastingdienst
Onderzoek onderwerp

AD of OD

Start

Afgerond

Vindplaats

2010

www.rijksbegroting.nl

1

Beleidsdoorlichting
Effectenonderzoek
ex post
Overig evaluatieonderzoek

Bijdrage ter verhoging van de
compliance

AD

2009

Fiscale Monitor

AD OD1
OD2
OD2
OD3
OD2

Jaarlijks

OD2
OD4

Jaarlijks

OD2
OD3
OD4

Jaarlijks

FIX
Audits kleine middelen
(belastingen op milieugrondslag)
Periodieke audits strategische
projecten (Toeslagen, VIA, ETM,
Basisregistraties, eCustoms)
Audits procesbeheersing
(IV-keten)

1

Jaarlijks
Jaarlijks

De resultaten van Fiscale
Monitor, FIX en audits zijn
opgenomen in het
Beheersverslag Belastingdienst 2010

AD is algemene doelstelling, OD is operationele doelstelling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

42

Beleidsartikelen

4.2 Financiële markten
4.2.1 Algemene doelstelling
Een integer en stabiel financieel stelsel waarin de financiële markten goed
functioneren, voldoende toegankelijk en transparant zijn en een gunstige
internationale concurrentiepositie kennen.
Doelbereiking en maatschappelijke effecten
In 2010 stond de financiële stabiliteit wederom sterk onder druk. Om de
financiële stabiliteit in de toekomst beter te kunnen garanderen zijn op
Europees en nationaal niveau ferme stappen gezet.
Hierbij kan gedacht worden aan de wettelijke verankering van de code
banken1; een akkoord over de kapitaalstandaarden voor banken2; de
oprichting van drie nieuwe Europese toezichtcolleges en het Europese
Systemic Risk Board. Ook zijn diverse wetsvoorstellen opgesteld. Deze
beslaan een breed terrein en zien onder andere toe op de mogelijkheid tot
een «claw back» bij buitensporige bonussen3; de versterking van het
raamwerk voor crisismanagement; de versterking van de corporate
governance bij toezichthouders en de voorkoming van witwassen en
financiering van terrorisme BES (Bonaire, Sint Eustatius en Saba). De
wetgevingsbrief4 van oktober 2010 geeft een uitgebreid overzicht van de
wetgevingsagenda op het gebied van de financiële markten.
In december 2010 is ook de kabinetsreactie5 op het rapport van de
Commissie De Wit aan de Tweede Kamer gezonden. Hierin wordt
ingegaan op de verschillende aanbevelingen van de Commissie De Wit,
die het gros van het terrein van het beleid en de wetgeving ten aanzien
van de regulering van de financiële markten beslaan.
Externe factoren
De mondiale economische en politieke ontwikkelingen waren in 2010 in
hoge mate bepalend voor het bereiken van deze doelstelling. De crisis en
de uitvloeisels hiervan hebben een sterke invloed gehad op de financieeleconomische ontwikkeling in internationaal perspectief.

1

Zie Staatscourant 2009, nr. 20060.
Zie http://www.bis.org/press/p100912.pdf
3
Kamerstukken II, 2010/11, 32 512.
4
Kamerstukken II, 2010/11, 32 545, nr. 1
5
Kamerstukken II, 2010/11, 31 980.
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

43

Beleidsartikelen

Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 2 Financiële markten
Bedragen x € 1 000
Algemene beleidsdoelstelling: Een integer
financieel stelsel waarin de
financiële markten goed
functioneren, voldoende
toegankelijk en transparant
zijn en een gunstige
internationale concurrentiepositie kennen.

Verplichtingen
waarvan garantieverpichtingen
Garantie verhoging plafond
kredietfaciliteit AFM
Garantieregeling bancaire
leningen
Motorrijtuigenverzekering
Garantie en waarborg NWB

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

85 195

128 237

4 248 377

44 538 843

– 7 888 426

75 663

– 7 964 089

15 000

2 745 000

44 363 369

– 8 124 708

0

– 8 124 708

5 000

0

– 15 000

0

– 15 000

2 740 000

44 360 869
2 500

– 8 102 903
0
– 6 769

0
0
0

– 8 102 903
0
– 6 769

1 425 074

10 174

93 219

0

93 219

Waarvan verplichting uit
hoofde van het
Depositogarantiestelsel/
Icesave
waarvan verplichting uit
hoofde van het
Depositogarantiestelsel/
Voorfinanciering DNB
Uitgaven
Programma-uitgaven

Realisatie

77 667
69 645

107 021
100 111

1 317 057
1 307 578

351 554
342 869

238 908
228 478

75 663
66 724

163 245
161 754

22 966
15 950
0
0

24 889
15 900
0
1 232

27 986
35 013
0
1 138

28 931
18 950
0
3 107

28 666
28 496
380
3 884

27 492
19 015
380
3 500

1 174
9 481
0
384

2
0
0

1
314
0

1
453
1 236 195

550
531
199 054

580
649
93 219

1 000
390
0

– 420
259
93 219

Doelstelling 2 Integer
financieel stelsel
Caribbean Financial Action
Taskforce

23

11

44

42

31

32

–1

Doelstelling 3 Ongestoorde
muntcirculatie
Muntcirculatie
Retouren guldenmunten
Afname munt in circulatie

7 996
8 840
13 868

8 974
12 985
35 805

6 748
0
0

10 111
0
81 593

6 837
0
65 736

14 915
0
0

– 8 078
0
65 736

Apparaatsuitgaven

8 022

6 910

9 479

8 685

10 430

8 939

1 491

Ontvangsten
Programma-ontvangsten

10 254
10 254

9 978
9 978

18 430
18 430

132 212
132 212

412 754
412 754

359 054
359 054

53 700
53 700

Doelstelling 1 Goed
functionerende financiële
markten
Bijdrage toezicht AFM
Bijdrage toezicht DNB
Bijdrage IASB
Platform CentiQ
Rechtspraak Financiële
Markten
Overige programmauitgaven
Voorfinanciering DNB (DGS)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

44

Beleidsartikelen

Algemene beleidsdoelstelling: Een integer
financieel stelsel waarin de
financiële markten goed
functioneren, voldoende
toegankelijk en transparant
zijn en een gunstige
internationale concurrentiepositie kennen.

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

Doelstelling 1 Goed
functionerende financiële
markten
Premieontvangsten
garantieregeling bancaire
leningen
Overige programmaontvangsten

0

0

0

115 983

407 210

351 092

56 118

4 914

8 495

13 009

6 789

3 268

2 778

490

Doelstelling 3 Ongestoorde
muntcirculatie
Ontvangsten muntwezen
Toename munten in circulatie

5 340
0

1 483
0

61
5 360

9 440
0

2 276
0

5 184

– 2 908
0

Bij het opstellen van dit jaarverslag kon nog geen gebruik worden gemaakt van de definitieve, van een accountantsverklaring voorziene, jaarrekening van de DNB en AFM.

Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
Verplichtingen
Garantie verhoging/verlaging plafond kredietfaciliteit AFM (– € 15 mln.)
Deze mutatie betreft de verlaging van het garantieplafond uit hoofde van
schatkistbankieren.
Garantieregeling bancaire leningen (– € 8,1 mrd.)
Deze mutatie betreft de vervallen garanties uit hoofde van de bancaire
regelingen.
Voorfinanciering DNB (+ € 93,2 mln.)
Zie de toelichting bij de uitgaven.
Garantie en waarborg NWB (– € 6,8 mln.)
Deze mutatie betreft een technische overheveling van de openstaande
garantieverplichting voor de Nederlandse Waterschapsbank (NWB) van
beleidsartikel 2 naar beleidsartikel 3.
Uitgaven
Bijdrage toezicht AFM (+ € 1,2 mln.)
De afgelopen jaren heeft de AFM het toezicht op aanbieders van beleggingsobjecten steeds moeten afsluiten met een exploitatietekort.
Normaliter worden dergelijke tekorten opgevangen via hogere tarieven
doch het relatief kleine aantal aanbieders stond een al te sterke tariefsverhoging in de weg. Bijgevolg heeft de Staat in het verleden een bedrag van
€ 2,4 mln. bijgepast. Inmiddels heeft de Staat ook de tekorten over 2008
en 2009 aangevuld. Voornamelijk als gevolg daarvan is de overheidsbijdrage met ca. € 1,2 mln. hoger uitgevallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

45

Beleidsartikelen

Bijdrage toezicht DNB (+ € 9,5 mln.)
De hogere bijdrage voor het door DNB uitgeoefende toezicht op de
financiële markten komt vooral voort uit (i) hogere pensioenlasten, (ii)
crisisgerelateerde intensiveringen van het toezicht en restituties van
eerder opgelegde heffingen vanwege een door het College van Beroep
voor het bedrijfsleven in 2008 gedane uitspraak.
Voorfinanciering DNB (+ € 93,2 mln.)
DNB heeft als uitvoerder van het Depositogarantiestelsel (DGS) de
uitkeringen i.v.m. de betalingsonmacht van de DSB bank voorgeschoten.
In 2010 heeft DNB het voorgeschoten bedrag teruggevorderd van de
banken. De Wet financieel toezicht maximeert echter de bijdrage die per
kalenderjaar van een bank gevraagd mag worden, gerekend naar de
solvabiliteits- en liquiditeitspositie van de bank. Voor een deel van de
banken werd dit maximum overschreden. Dit excedent diende te worden
voorgefinancierd. De ECB stond echter niet langer toe dat DNB dit bedrag
voorfinanciert. Derhalve heeft de minister van Financiën het van deze
banken terug te vorderen bedrag aan DNB voorgefinancierd. De rentekosten zullen door DNB worden vergoed. De voorfinanciering zal
grotendeels worden terugbetaald in 2011, het restant in 2012.
Muntcirculatie (– € 8,1 mln.)
Doordat er minder munten, zowel voor de circulatie als voor verzamelaars, zijn aangemaakt dan begroot, zijn de grondstofkosten in 2010 lager
dan geraamd (€ 7 mln.). Daarnaast zijn ook de overige kosten lager dan
geraamd.
Afname munt in circulatie (+ € 65,7 mln.)
De muntverwerkers hebben bij de Nederlandsche Bank (DNB) munten
afgestort. De nominale waarde van deze munten wordt door Financiën
aan DNB vergoed.
Ontvangsten
Ontvangsten muntwezen (– € 2,9 mln.)
In 2010 is minder ontvangen betreffende de uitgifte van bijzondere
munten (munten voor verzamelaars), muntsetjes en royalties dukaten.
Premieontvangsten garantieregeling bancaire leningen (€ 56,1 mln.)
Uit hoofde van de garantieregeling bancaire regelingen is in 2010 € 56
mln. meer premies ontvangen als gevolg van de eind 2009 verstrekte en
geëffectueerde garanties.
4.2.2 Operationele doelstellingen
4.2.2.1 Operationele doelstelling 1: Goed functionerende, stabiele
financiële markten die voldoende toegankelijk en transparant voor de
gebruikers en internationaal concurrerend zijn.
Doelbereiking
Met de zorgen rondom de overheidsfinanciën van lidstaten in de eurozone
kreeg de kredietcrisis in 2010 een nieuwe wending. Overheden namen een
aantal uitzonderlijke maatregelen om markten te kalmeren, naast de
introductie van het European Financial Stability Fund werden onder meer
stress testen uitgevoerd voor een groep Europese kredietinstellingen.
Ondanks het feit dat het landenrisico 2010 domineerde, werd er standvastig doorgewerkt aan de talloze werkstromen en initiatieven die zullen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

46

Beleidsartikelen

leiden tot een stabielere financiële sector. 2010 stond vooral in het teken
van de verdere uitwerking en afronding van regelgeving, en werd niet
zozeer gekenmerkt door de formulering van nieuwe beleidsinitiatieven.
Er zijn onder meer stappen gezet in de uitfasering van maatregelen die
overheden in 2008 hebben genomen om financiële markten te ondersteunen. Zo is in 2010 in Nederland geen enkele garantie op bancaire
leningen meer verstrekt en werd de regeling per 31 december 2010
officieel beëindigd.
Op nationaal niveau is er doorgewerkt aan de implementatie van
wetgeving op het terrein van bancair toezicht onder de noemer Capital
Requirements Directive 3. Hierin zijn aanpassingen gemaakt voor
beloningen, resecuritisatie en het handelsboek. Op verzekeringsterrein zijn
de implementing measures voor het nieuwe Solvency II raamwerk verder
uitgewerkt. Tevens is 2010 door de Europese Commissie aangegrepen om
vele bestaande richtlijnen aan te passen. Zo werd onder andere onderhandeld over hervorming van het depositogarantie- en het beleggerscompensatiestelsel, beiden hebben tot doel de positie van de consument te
versterken. Tegelijkertijd is aangevangen met onderhandelingen over
regelgeving voor centrale effectenafwikkeling. Ook neemt Nederland in
Europees en Financial Stability Board verband actief deel aan de discussie
over hoe om te gaan met systeemrelevante instellingen.
In 2010 kreeg ook het crisismanagementraamwerk meer vorm. Zo werd
nationaal een conceptwetsvoorstel voorbereid dat ziet op interventie bij
kredietinstellingen en verzekeraars bij onomkeerbare problemen. Ook zijn
de voorbereidingen getroffen voor consultatie in 2011. In breder Europees
verband vervulde Nederland een actieve rol bij de voorbereiding van een
richtlijnvoorstel voor crisismanagement. In dit kader heeft de Europese
Commissie een mededeling gedaan en een consultatiedocument
gepubliceerd. In het fiche «crisisbeheersing in de financiële sector»1 zijn
de zienswijzen ten aanzien van de voorstellen uit de mededeling
opgenomen.
Ook kan worden gemeld dat het nieuwe Europese toezichtsraamwerk in
2010 verder is geoperationaliseerd in de vorm van drie agentschappen en
een Europese macro-prudentiële entiteit, de European Systemic Risk
Board.
In 2010 is een aanvang gemaakt met het conceptwetsvoorstel ter
implementatie van de elektronischgeldrichtlijn. Helaas heeft dit implementatietraject wegens een gebrek aan wetgevingscapaciteit een flinke
vertraging opgelopen, waardoor de beoogde implementatiedatum van
30 april 2011 zeer waarschijnlijk niet zal worden gehaald. Verder is in 2010
op Europees niveau gesproken over de voortgang van de «Single Euro
Payments Area». Dit gaf de Europese Commissie aanleiding te komen met
een voorstel voor een verordening op dit terrein. Dit voorstel zal in 2011
tussen de lidstaten worden besproken.

1
Zie Kamerstukken II 2010/11, 22 112,
nr. 1101.

Op 1 januari 2011 is de wet introductie premiepensioeninstellingen (PPI)
in werking getreden. De PPI is een pensioenvehikel dat op de Nederlandse
pensioenmarkt actief kan zijn, maar waarvan de invoering met name is
gericht op de mogelijkheden om in andere lidstaten van de EU activiteiten
te ontplooien. Buitenlandse vehikels konden reeds eerder in de EU (en dus
in Nederland) hun diensten aanbieden op het gebied van de uitvoering
van pensioenregelingen. Nederlandse vehikels hebben nu ook deze
mogelijkheid. Zo kan Nederland deze werkgelegenheid behouden en de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

47

Beleidsartikelen

goede positie en reputatie van Nederland als pensioenland waarmaken.
Tevens is als resultaat van twee missies naar China een sterkere
ontplooiing ontstaan van activiteiten door Chinese banken in Nederland:
bijkantoor van ICBC en representative office van de Bank of Beijing.
In 2010 is gewerkt aan een visie t.a.v. de toezichthouders: toezicht op
afstand. In nauw overleg met de toezichthouders is dit beleidsdocument
tot stand gekomen; het zal begin 2011 worden aangeboden aan de
Tweede Kamer. In het verlengde en deels parallel hieraan is gestart met
het wetsvoorstel versterking governance van DNB en de AFM. Dit mede
naar aanleiding van bevindingen van de Commissie Scheltema, als gevolg
waarvan DNB tevens met een plan van aanpak is gekomen met als doel
o.a. een cultuurverandering bij DNB te bewerkstelligen. Het wetsvoorstel
versterking governance bevat aanscherpingen onder meer op het punt
van de benoemingstermijnen van de directie DNB en het bestuur van de
AFM, en een verruiming van een mandaat van de RvT en RvC.
Ten aanzien van consumentenbescherming op Europees niveau is in
december 2010 de consultatie van de regels voor pakketproducten voor
retailbeleggingen (zogenaamde PRIPS, packaged retail investment
products) gestart. PRIPs bestaat uit verkoopregels en precontractuele
informatievoorzieningen. De verkoopregels worden in zowel de herziening
van de verzekeringsbemiddelingsrichtlijn IMD (Insurance Mediation
Directive) en de MIFID (Markets in Financial Instruments Directive)
geregeld. De precontractuele informatievoorzieningen worden in een
separaat traject geregeld. De consultaties voor de herziening van MIFID en
IMD II zijn eveneens in december uitgezet. De inzet voor de drie trajecten
is het intact houden van ons nationale niveau van consumentbescherming
en ruimte om het aanstaande verbod op provisies op o.m. complexe
producten door te kunnen voeren.
In 2010 is het werk van het platform CentiQ, Wijzer in geldzaken in een
stroomversnelling terechtgekomen. Een groot aantal projecten en
activiteiten van platform en partners werd uitgevoerd, pilots werden
opgeschaald, er werd volop ingespeeld op actuele gebeurtenissen en er
was voortdurende aandacht voor verbetering en innovatie. De toegevoegde waarde van het platform kwam vooral tot uitdrukking in projecten
waarbij de kracht van partners werd gebundeld. De Week van het geld is
hiervan een goed voorbeeld. Ook het consequent uitwisselen van kennis
en ervaring zorgde voor een steeds effectievere en kostenefficiëntere
aanpak.
Selectie van gerealiseerde doelstellingen in 2010:
• Een groot aantal partners heeft stappen gezet op het terrein van
schuldpreventie en een Schuldpreventiewijzer ontwikkeld waarmee
gemeenten/kredietbanken aan de slag kunnen gaan;
• VMBO-scholen zijn actief benaderd om «het leren omgaan met geld»
in hun onderwijsaanbod op te nemen;
• Tijdens de Week van het geld heeft 25% van de basisscholen aandacht
besteed aan het leren omgaan met geld;
• Het aantal bezoekers van de website www.wijzeringeldzaken.nl is in de
loop van het jaar gegroeid naar 94 000 per maand, waarvan 80%
doorklikt naar partnersites;
• Ruim 200 000 jongeren kregen via themasites van www.zondercashbenjenergens.nl tips over mobiel bellen en bijbaantjes;
• De pensioenbewustzijnsmeter is geïntroduceerd en maakt het mogelijk
dat organisaties het pensioenbewustzijn op dezelfde manier meten;

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

48

Beleidsartikelen

•

Media hebben continu aandacht besteed aan het thema omgaan met
geld.

De implementatie van de richtlijn consumentenkrediet draagt bij aan
bevordering van de transparantie op het terrein van kredieten en aan de
consumentenbescherming. Beide aspecten leveren een bijdrage aan het
voorkomen van overkreditering. Een specifiek voorbeeld is de regulering
van zogenoemde flitskredieten, kredieten met een looptijd korter dan drie
maanden die vaak via internet of sms worden afgesloten. In 2010 is het
wetsvoorstel1 ter implementatie van de richtlijn consumentenkrediet door
de Tweede Kamer aangenomen. Helaas is de inwerkingtreding vertraagd.
Het voorbereidingsproces en de parlementaire behandeling hebben door
verschillende omstandigheden meer tijd gekost. De wijzigingen als gevolg
van de richtlijn consumentenkrediet zullen begin 2011 in werking treden.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Indicatoren (basiswaarde = 2008)

Implementatie Europese richtlijnen 2
Toepassing code Corporate Governance 4 door
beursgenoteerde vennootschappen
Naleving code door beursgenoteerde vennootschappen 5

Realisatie
2006

Realisatie
2007 1

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde 2010

Realisatie
2010

87%
92%

44%
90%

86%
89%

100%
100%

96%

95%

95%

75%
geen
meting
geen
meting

63% 3
geen
meting
geen
meting

100%

1

Gegevens over boekjaar 2006
Gebaseerd op het halfjaarlijkse scorebord van de interne markt van de Europese Commissie. Het percentage geeft aan welk deel van de Europese
richtlijnen uit het Actieplan Financiële Diensten (FSAP), die op dat moment van kracht zijn, zijn omgezet in nationale wetgeving.
3
De finaliteitsrichtlijn 2009/44/EG is hierin niet meegenomen omdat Veiligheid en Justitie de eerste ondertekenaar is hiervan.
4
Gebaseerd op de bevinding van de Monitoring Commissie Corporate Governance Code. Onder toepassing van de code en codebepalingen wordt
verstaan: het één op één naleven van een codebepaling of het geven van uitleg bij afwijking daarvan. Onder naleving wordt verstaan het in grote
lijnen voldoen aan de code.
5
http://www.commissiecorporategovernance.nl.
2

Bron: Monitoring Commissie Frijns rapport

Toelichting
Implementatie Europese richtlijnen
De Directie Financiële Markten kent drie Europese richtlijnen uit het
Actieplan Financiële Diensten (FSAP), die in 2010 nog niet zijn omgezet in
nationale wetgeving en hiermee de implementatietermijn hebben
overschreden.

1

Kamerstukken II 2010/11, 32 339.
Kamerstukken II 2009/10, 32 292, nr. 4.
3
Kamerstukken II 2009/10, 32 292, nr. 5.
4
Kamerstukken II 2010/11, 32 292, nr. 11.
2

De richtlijn met de grootste overschrijdingstermijn betreft de richtlijn
2007/44/EG (ook wel bekend als de Antonvenetarichtlijn). Deze had
uiterlijk 21 maart 2009 in werking moeten zijn getreden. De richtlijn betreft
procedureregels en evaluatiecriteria voor de prudentiële beoordeling van
verwervingen en vergrotingen van deelnemingen in de financiële sector.
De vertraging is reeds geduid in het Nader Rapport inzake de implementatiewet van 2 februari 20102. Zoals (onder meer) bij brief d.d. 12 april 20103
en nader bij brief d.d. 16 december 20104 is toegelicht aan de Kamer loopt
op dit moment een infractieprocedure voor het Hof van Justitie van de
Europese Unie die door de Europese Commissie tegen de Staat der
Nederlanden is aangespannen omdat de richtlijn te laat is omgezet in
nationale wetgeving. Er moet rekening mee worden gehouden dat
Nederland veroordeeld zal worden een boete en een dwangsom te
betalen. De boete zou kunnen oplopen tot miljoenen euro’s. De
dwangsom die het Hof van Justitie kan opleggen kan belopen tot
duizenden euro’s per dag dat Nederland in gebreke blijft om de richtlijn
om te zetten nadat het vonnis is gewezen. De Tweede Kamer heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

49

Beleidsartikelen

aangekondigd dat de plenaire behandeling in de Tweede Kamer in maart
zal worden gehouden, nadat het kabinet met de Tweede Kamer heeft
gedebatteerd over de bevindingen van de tijdelijke commissie onderzoek
financieel stelsel De Wit die door deze commissie bij brief van 10 mei 2010
zijn aangeboden aan de Tweede Kamer1 .
De tweede richtlijn waar de implementatietermijn van is verstreken is de
richtlijn 2009/111/EC (ook wel bekend als de Capital Requirement Directive
II). Deze richtlijn bevat aangescherpte bepalingen ten aanzien van:
securitisaties, grote posities, hybride kapitaalinstrumenten, college van
toezichthouders en toezicht op bijkantoren. Deze implementatie heeft
zoals aan de Tweede Kamer bericht bij brief van 25 oktober 20102 als
gevolg van capaciteitsproblemen vertraging opgelopen. Naar verwachting
zal het wetsvoorstel in het voorjaar van 2011 aan de Tweede Kamer
kunnen worden voorgelegd. Rekeninghoudend met de geldende
termijnen zullen deze wijzigingen in de tweede helft van 2011 in werking
treden.
De derde richtlijn die nog niet is geïmplementeerd betreft de wijziging in
de richtlijn 2009/14/EG (ook wel bekend als het depositogarantiestelsel).
Hier dient de maximale uitbetalingstermijn te worden teruggebracht naar
twintig werkdagen, in zeer uitzonderlijke omstandigheden eenmaal te
verlengen met ten hoogste tien werkdagen. Deze had voor 31 december
2010 geïmplementeerd moeten zijn. Op 2 december is het wetsvoorstel
met de noodzakelijke wijziging aanvaard.
4.2.2.2 Operationele doelstelling 2: Het bevorderen van een integer
financieel stelsel waardoor integriteitinbreuken bij financiële instellingen
worden voorkomen en wordt tegengegaan dat cliënten financiële
instellingen misbruiken om geld wit te wassen of terrorisme te financieren.
Doelbereiking
Tot en met 1 juli 2010 is Nederland voorzitter van de FATF geweest. Het
Nederlandse voorzitterschap is zeer succesvol verlopen, bijvoorbeeld:
FATF is op de agenda van de G20 gezet en heeft daarmee aan politiek
gewicht gewonnen, FATF heeft lijsten met niet-coöperatieve landen
gepubliceerd en er is een brug geslagen tussen witwassen en fiscale
misdaden. Het voorzitterschap is afgesloten met een plenaire vergadering
in Amsterdam.
Nederland is in 2010 door het IMF geëvalueerd op naleving van de
FATF-standaarden. De FATF heeft het kritisch opbouwende rapport in
februari 2011 vastgesteld en gepubliceerd. De voorgestelde verbeterpunten worden door Nederland met voorrang aangepakt.

1
Zie voor het rapport Kamerstukken II
2009/10, 31 980, nr. 4.
2
Kamerstukken II 2010/11, 32 545, nr. 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

50

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Kengetal
Aantal ingeschrevenen Wgt-instellingen
Meldingen op basis van de subjectieve indicatoren als % van het totale
gemelde transacties
Aantal opgelegde boetes door DNB en AFM 1
Aantal dwangsommen door DNB en AFM 2
1
2

2006

2007

2008

2009

2010

25

30

29

12

28

28%
33
159

37%
22
205

76%
43
445

55%
62
265

64%
74
459

Incl. boetes die u.h.v. de wet financiële betrekkingen buitenland 1994 zijn opgelegd.
Incl dwangsommen die u.h.v. de wet financiële betrekkingen buitenland 1994 zijn opgelegd.

Bron: jaarverslag DNB, AFM, FIU-Nederland

4.2.2.3 Operationele doelstelling 3: Het voorzien in een ongestoorde
muntcirculatie door middel van een adequate en kostenefficiënte
muntvoorziening, alsmede het uitbrengen van bijzondere en herdenkingsmunten.
Doelbereiking
Om een goede werking van het betalingsverkeer te bevorderen, is voldaan
aan de muntvraag van het publiek. Daartoe zijn in 2010 40 mln. munten
van 5-eurocent geproduceerd; ook in 2010, zijn evenals in 2009, 30 mln.
munten van 5-eurocent van Finland betrokken die daartegenover munten
van 2-euro hebben afgenomen. Van de overige denominaties waren de
voorraden voldoende om in de muntvraag te voorzien.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Indicatoren (Basiswaarde = 2005)

Muntvoorziening ten opzichte van
de marktvraag
Uitgifte bijzondere munten

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde 2010

Realisatie
2010

100%
2

100%
1

100%
1

100%
2

100%
2

100%
2

2006

2007

2008

2009

2010

341
393
363
393
393
60 318
378
378
62 957

6 503
224
293
293
293
75 764
338
332
84 040

5 463
166
202
202
202
74 304
235
235
81 009

149
149
209
209
209
40 299
249
254
41 727

114
117
161
161
160
40 071
191
191
41 166

Bron: Eigen berekeningen, DNB, KNM

Productie euromunten 2006–2010 (aantallen x 1 000)

2 euro
1 euro
50 eurocent
20 eurocent
10 eurocent
5 eurocent
2 eurocent
1 eurocent
Totaal
Bron: KNM

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

51

Beleidsartikelen

Voorraden euromunten Muntdepot 2006–2010 (jaarultimo; aantallen x 1 000)

2 euro
1 euro
50 eurocent
20 eurocent
10 eurocent
5 eurocent
2 eurocent
1 eurocent
Totaal

2006

2007

2008

2009

2010

84 226
124 165
108 635
54 750
82 282
50 442
182 226
142 771
829 497

101 920
148 047
106 280
46 616
51 128
25 360
185 410
87 554
752 315

104 081
158 757
112 520
32 010
25 528
12 256
179 290
22 278
646 720

124 278
185 968
128 697
45 264
25 562
42 325
169 723
4 407
726 224

140 467
211 510
137 177
55 584
38 436
59 513
214 363
36 602
893 652

Bron: DNB en KNM

De aantallen munten opgenomen in bovenstaande tabellen zijn onder
voorbehoud wegens het ontbreken van een controleverklaring bij de
verantwoording Eurorapportage. Bij het opstellen van dit jaarverslag kon
geen gebruik worden gemaakt van de definitieve, van een controleverklaring voorziene, verantwoording Eurorapportage Koninklijke Nederlandse Munt over de productie euromunten en voorraden euromunten in
het KNM-depot.
4.2.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
Type Onderzoek

Onderzoekonderwerp

AD of OD

Start

Afgerond

Beleidsdoorlichting

Functioneren financiële markten
(invloed wet- en regelgeving)
Evaluatie wet toezicht trustkantoren

OD 1

2010

2011

OD 1

2008

2010

http://www.rijksoverheid.nl/
documenten-en-publicaties/
kamerstukken/2010/05/03/
evaluatie-wet-toezichttrustkantoren.html

Evaluatie Wet financiële
dienstverlening
Evaluatie Wet op het financieel
toezicht
Evaluatie toezicht verslaggeving

OD 1

2008

2010

Kamerstukken II 2010/11,
31 086, nr. 25

OD 1

2009

2010

OD 1

2009

2011

Evaluatie toezicht accountants
FATF evaluatie

OD 1
OD 2

2010

2011

Effectenonderzoek ex
post
Overig evaluatieonderzoek

Vindplaats

Kamerstukken II 2009/10,
32 466, nr. 1

Toelichting tabel
De beleidsdoorlichting functioneren financiële markten zal gebaseerd
worden op externe rapporten waaronder de door het IMF gevoerde FSAP.
Het is de bedoeling dat deze in juni zal worden gepubliceerd.
De evaluatie van de Wfd/Wft (De Wfd is in 2007 opgegaan in de Wft) is in
twee delen gesplitst:
1. De evaluatie van de provisieregelgeving.
2. De evaluatie van de vakbekwaamheidsbouwwerk.
De evaluatie van de provisieregelgeving is in 2010 afgerond en gedeeld
met de Kamer. De evaluatie vakbekwaamheid is in 2010 gestart en zal naar
verwachting in de eerste helft van 2011 worden afgerond.
De evaluatie toezicht accountants is vanwege capaciteitsproblemen
uitgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

52

Beleidsartikelen

4.3 Financieringsactiviteiten publiek-private sector
4.3.1 Algemene beleidsdoelstelling
Bedrijfseconomische doelmatigheid en optimaal financieel resultaat bij
investeren in en verwerven, afstoten en beheren van de financiële en
materiële activa van de Staat.
Doelbereiking en maatschappelijke effecten
De minister van Financiën ziet in algemene zin toe op een verantwoorde
en doelmatige besteding van overheidsmiddelen en is in die hoedanigheid betrokken bij veel van de financiële en materiële activa van de
staat. Bij de inzet van financiële en materiële activa om publieke doelen te
bereiken, draagt het toepassen van bedrijfseconomische principes, al dan
niet door een gecontroleerde inzet van marktpartijen, bij aan het verbeteren van de kwaliteit en efficiëntie van de uitvoering van taken door de
rijksoverheid.
Zo is de minister van Financiën verantwoordelijk voor het aandeelhouderschap van de meeste staatsdeelnemingen. In 2010 is, voortbordurend op
het werk in 2009, goede voortgang gemaakt met het implementeren van
de vier sporen uit het deelnemingenbeleid (strategie, investeringsbeslissingen, vermogenspositie, beloningsbeleid) waarbij met name grote
stappen zijn gemaakt op het beloningsbeleid.
Ook is de minister verantwoordelijk voor het beheer van de deelnemingen
in de financiële instellingen, die tijdens de kredietcrisis zijn aangegaan.
Voor deze deelnemingen wordt het ontwikkelen en implementeren van
een financieel gezonde beheer- en exitstrategie beoogd. Daarnaast streeft
de minister naar een doelmatige aanwending en doelmatig beheer van
het Fonds Financiële Structuurversterking (ING, Aegon, SNS) met het oog
op de financiële belangen van de staat en stabiliteit van de financiële
sector. In dat kader heeft Aegon in 2010 nominaal voor € 500 mln. aan
securities vervroegd afgelost1.
In 2010 zijn noodzakelijke stappen gezet om tot een verantwoorde exit uit
de financiële deelnemingen te komen. In 2011 zal de Tweede Kamer een
brief ontvangen waarin de hoofdlijnen van het exitbeleid worden
uiteengezet. Op dit moment wordt invulling gegeven aan het aandeelhouderschap via aandeelhoudersrechten uit het Burgerlijk Wetboek 2 en de
statuten, gecombineerd met praktische werkafspraken. Strategiewijzigingen van beide ondernemingen worden nauwgezet gevolgd en
besproken.

1

Kamerstukken II 2009/10, 31 371, nr. 349.

De minister van Financiën richt zich ook op het op, op tijd, binnen budget
en met de gewenste kwaliteit realiseren van publieke investeringsprojecten die in samenwerking met de markt worden verwezenlijkt. De rol
van waaruit Financiën deze doelstelling tracht te realiseren kan variëren.
Zo heeft Financiën bij projecten als de JSF, de Subsidieregeling Duurzame
Energie (SDE-regeling) en de veiling van telecomfrequenties, naast de
meer traditionele rol van bewaken van de uitgaven en ontvangsten van de
staat, in 2010 ook een adviserende rol gespeeld ten aanzien van de vraag
hoe dergelijke projecten binnen de geldende publieke voorwaarden zo
efficiënt mogelijk kunnen worden vormgegeven. Daarnaast is Financiën
beleidsverantwoordelijk voor de contractvorm DBFM(O) en ziet zij erop
toe dat het instrument daar wordt ingezet waar DBFM(O) het meest
geëigende instrument is. Hierbij heeft Financiën een coördinerende en
toetsende rol en in bepaalde sectoren tevens een aanjagende rol.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

53

Beleidsartikelen

Externe factoren
De wijze waarop de uitgangspunten van het deelnemingenbeleid worden
toegepast wordt beïnvloed door een aantal externe factoren. Zo is de
minister van Financiën in zijn rol als aandeelhouder in de staatsdeelnemingen gebonden aan de statuten en aan de wettelijke kaders die voor
aandeelhouders gelden. Tevens heeft de minister in een groot aantal
staatsdeelnemingen ook medeaandeelhouders met wie hij de zeggenschap deelt. Daarnaast hebben het bestuur en de raad van commissarissen hun eigen bevoegdheden en verantwoordelijkheden om de
belangen van de onderneming te kunnen dienen. Het publieke belang dat
met de deelneming is gemoeid wordt voorts mede geborgd door de
beleidsdepartementen. Beleid dat op het niveau van de desbetreffende
vakdepartementen wordt ontwikkeld heeft veel invloed op de bewegingsvrijheid van de onderneming en daarmee van de minister van Financiën in
zijn rol als aandeelhouder. Zo zullen investeringsvoorstellen van een
gereguleerde staatsdeelneming alleen binnen het beleidskader van
desbetreffende vakdepartement kunnen plaatsvinden. Vervolgens zal de
minister van Financiën deze ter goedkeuring voorgelegd krijgen in zijn rol
als aandeelhouder. Het publieke belang wordt daarmee tweeledig
geborgd.
Bij publieke investeringsprojecten zijn het de vakdepartementen die
primair verantwoordelijk zijn voor de projecten binnen het Rijk en kan
Financiën niet eenzijdig beslissingen afdwingen die in haar ogen zouden
bijdragen aan het realiseren van het publieke doel op de meest efficiënte
wijze. Nog verder op afstand staan decentrale overheden en semipublieke
partijen in de zorg en onderwijs. In deze sectoren faciliteert Financiën de
partijen bij het toepassen van DBFM(O) bij publiek private investeringen.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 3 Financieringsactiviteiten publiek-private sector
Bedragen x € 1 000
Algemene beleidsdoelstelling:
Bedrijfseconomische
doelmatigheid en optimaal
financieel resultaat bij
investeren in en verwerven,
afstoten en beheren van de
financiële en vaste activa van
de Staat

Verplichtingen
Waarvan betalingsverplichting:
Verwerving vermogenstitels
Verplichting kapitaalconversie
Fortis
Verplichting Tweede herkapitalisatie ABN AMRO
Verplichting Fonds Financiële
Structuurversterking
Verplichting Superdividend
NS naar Prorail
Meerjarenverplichting aan ING
Waarvan garantieverplichting:
Regeling BF

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

9 984

165 352

37 073 208

58 803 151

– 27 770 244

3 009 542

– 30 779 786

0

50 000

23 340 000

429 667

0

0

0

0

1 350 000

0

0

0

0

2 600 000

1 031 000

0

0

13 750 000

0

0

0

0

0

0
19 818 996

1 400 000
1 618 794

0

– 34 322

– 34 716

– 11 081

– 6 390

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

54

Beleidsartikelen

Algemene beleidsdoelstelling:
Bedrijfseconomische
doelmatigheid en optimaal
financieel resultaat bij
investeren in en verwerven,
afstoten en beheren van de
financiële en vaste activa van
de Staat

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2010

2010

2006

2007

2008

2009

2010

0
0

0
0

0
0

32 611 091
0

– 32 611 091
950 000

0

139 861

0

1 060 447

– 167 198

Waarvan overige verplichtingen

9 984

9 813

17 924

944 031

14 641

Uitgaven
Programma-uitgaven

11 162
951

63 029
50 769

37 110 341
37 096 262

9 285 937
9 237 444

6 837 399
6 824 282

3 011 642
3 002 100

3 825 757
3 822 182

1 644

0

1 644

Voorwaardelijke verplichting
Capital Relief Instrument
Garantie Counter Indemnity
Garanties en vrijwaringen
(FCI, NS, WST en Tennet)

Doelst. 1. Beheer van
Staatsdeelnemingen
Dotatie begrotingsreserve
TenneT
Doelstelling 2 Aangaan en
afstoten staatsdeelnemingen
Verwerving vermogenstitels
Doelstelling 3 PPS en
activabeleid
PPS
Onderhoud- en beheerkosten
GOB
Doelstelling 4 Beheer van
Financiele Instellingen
Kapitaalverstrekkingen ING,
Aegon en SNS REAAL
Kapitaalconversie Fortis
Mandatory Convertible Note
Tweede herkapitalisatie ABN
AMRO
Kapitaalstorting couponbetaling MCN
Doelstelling 5 Back-up faciliteit
ING
Funding Fee
Management Fee
Overig
Regeling BF
Afkoop bijdrage exploitatiebijdrage Westerscheldetunnel
Uitkering superdividend NS
naar Prorail
Uitvoeringskosten tijdelijke
regeling tankstations
Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Uitvoeringskosten staatsdeelnemingen

0

50 000

23 340 000

429 667

0

0

0

893

335

546

324

6

1 000

– 994

0

0

3 725

0

0

0

0

0
0
0

0
0
0

13 750 000
0
0

0
1 350 000
2 600 000

0
0
0

0
0
0

0
0
0

928 000

0

928 000

103 000

0

103 000

0
0

0
0

0
0

3 903 293
58 754

4 345 040
46 592

2 953 000
46 000

1 392 040
592

0

428

1 959

13 918

0

2 100

– 2 100

0

0

0

881 464

0

0

0

0

0

0

0

1 400 000

0

1 400 000

58

6

32

24

0

0

0

10 211
2 700

12 260
2 712

14 079
2 882

48 493
3 686

13 117
4 106

9 542
5 087

3 575
– 981

7 511

9 548

11 197

44 807

9 011

4 455

4 556

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

55

Beleidsartikelen

Algemene beleidsdoelstelling:
Bedrijfseconomische
doelmatigheid en optimaal
financieel resultaat bij
investeren in en verwerven,
afstoten en beheren van de
financiële en vaste activa van
de Staat

Ontvangsten
Programma-ontvangsten
Doelstelling 1 Beheer van
staatsdeelnemingen
Opbrengst onttrekking
vermogenstitels
Dividend staatsdeelnemingen
Rente en aflossing div.
leningen
Afdracht Holland Casino
Afdrachten Staatsloterij
Winstuitkering DNB
Terugstorting agio

Doelstelling 4 Beheer van
Financiele Instellingen
Dividend Financiele instellingen
Aflossing securities ING,
Aegon en SNS Reaal
Couponbetalingen Fonds fin.
Structuurversterking
Terug te vorderen uitvoeringskosten staatsdeelnemingen
Premie-inkomsten Capital
Relief Instrument
Renteontvangsten Mandatory
Convertible Note
Premie-inkomsten Counter
Indemnity
Doelstelling 5 Back-up faciliteit
ING
Portefeuille ontvangsten
Garantie Fee
Additionele garantie fee
Additionele fee
Overig
Regeling BF/PPM
Tijdelijke regeling subsidie
tankstations

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

5 408 717
5 408 717

2 930 366
2 930 366

2 409 470
2 409 470

16 130 388
16 130 388

7 970 200
7 970 200

4 875 561
4 875 561

3 094 639
3 094 639

423 120
809 302

305 626
659 264

379 201
602 677

1 400 000
537 238

154 600
617 686

0
413 555

154 600
204 131

100 280
92 786
99 423
739 712
12 402

79 029
79 238
110 959
983 107
24 804

75 021
45 815
100 535
1 181 268
19 080

71 014
– 11 952
94 787
1 279 950
0

67 007
9 839
108 395
1 658 738
0

67 006
20 000
60 000
838 000
0

1
– 10 161
48 395
820 738
0

1 644

0

1 644

1 320 924

355

0

355

0

6 410

0

6 410

Premie-ontvangsten garantie
TenneT
Doelstelling 2 Aangaan en
afstoten van deelnemingen
Opbrengst verkoop vermogenstitels

Realisatie

3 127 395

684 509

0

0

0

0

6 185 000

500 000

0

500 000

0

0

0

1 250 845

154 715

0

154 715

0

0

2 036

11 772

4 884

0

4 884

0

0

0

28 214

165 482

169 000

– 3 518

0

0

0

0

103 000

80 000

23 000

0

25 555

0

25 555

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

3 819 253
129 260
0
13 535

4 058 123
102 502
153 939
77 067

3 127 000
101 000
0
0

931 123
1 502
153 939
77 067

3 957

3 830

3 835

548

258

0

258

340

0

2

0

0

0

0

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

56

Beleidsartikelen

Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
Verplichtingen (– € 30,78 mld.)
De mutatie van de verplichtingen bestaat voornamelijk uit de volgende
componenten:
• Op verzoek van ABN AMRO is de garantie van de Staat op een deel
van de Nederlandse hypothekenportefeuille van ABN AMRO in 2010
beëindigd, waardoor de nog openstaande garantieverplichting van de
Staat van € 32,6 mld. is afgeboekt;
• Er zijn wederzijdse aansprakelijkheden ontstaan door de afsplitsing
van HBU (Newbank) uit het oude ABN AMRO, nu RBS N.V. genaamd.
Indien RBS N.V. in default raakt, kunnen crediteuren onder specifieke
voorwaarden tot maximaal € 950 mln. claimen bij HBU. Hiervoor heeft
ABN AMRO een vrijwaring afgegeven aan Deutsche Bank. Aangezien
ABN AMRO het risico van uitbetaling niet zelf kan lopen, is er een
counter indemnity door de Staat afgegeven. Deze counter indemnity is
als verplichting in het jaarverslag opgenomen;
• In 2009 is de Staat een Illiquid Assets Back-up Facility overeengekomen met ING. Als gevolg daarvan is er voor de Staat een meerjaren
betalingsverplichting aan ING ontstaan. Deze verplichting is toegenomen door de verplichting tot het betalen van een management fee en
rentevergoeding over 2010. Daarnaast is de omvang van de verplichting in euro toegenomen door de depreciatie van de euro ten opzichte
van de dollar in 2010. De totale betalingsverplichting aan ING is ultimo
2010 afgenomen tot ongeveer € 13,1 mld. (zie saldibalans).
Uitgaven
Dotatie begrotingsreserve TenneT (+ € 1,6 mln.)
In 2010 heeft TenneT de overname van het transportnet van E.ON
(Transpower) definitief afgerond. Om deze overname te financieren heeft
de Staat een garantie van € 300 mln. aan de Stichting Beheer Doelgelden
afgegeven. De jaarlijks door de Staat ontvangen premie wordt afgestort in
een begrotingsreserve.
Tweede herkapitalisatie ABN AMRO (+ € 928 mln.)
Dit betreft het resterende gedeelte van de tweede herkapitalisatie van
ABN AMRO uit november 2009, bestaande uit een kapitaalstorting in ABN
AMRO van € 490 mln., een verrekening met de RFS-consortiumpartners
van € 218 mln. en een tijdelijke kapitaalinjectie van € 220 mln. voor het
afbeheren van RFS Holdings.
Kapitaalstorting coupon MCN’s (+ € 103,0 mln.)
De mandatory convertible notes van € 2,6 mld. zijn inclusief de niet
ontvangen couponbetalingen van € 103,0 mln. bij separatie geconverteerd in aandelenkapitaal. Op basis van de regeling niet geldelijke
betalingen en ontvangsten zijn deze coupons als een uitgave verwerkt in
de departementale begrotingsadministratie.
IABF/funding fee (+ € 1,39 mld.)
De funding fee is hoger dan geraamd in de begroting voor 2010. Dit is in
de eerste plaats het gevolg van de hogere ontvangsten op de IABF (zie
ook toelichting bij ontvangsten). Doordat meer dollars binnen zijn
gekomen dan geraamd kon versneld worden voldaan aan de betalingsverplichting aan ING. In de tweede plaats is de waarde van de euro uitgedrukt in dollars in 2010 gemiddeld lager geweest dan de rekenkoers die is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

57

Beleidsartikelen

gebruikt in de begroting voor 2010. Als gevolg daarvan zijn de gerealiseerde uitgaven uitgedrukt in euro hoger.
Regeling Bijzondere Financiering (– € 2,1 mln.)
Onder de regeling BF staan nog een paar kredieten uit. In 2010 hebben
deze kredieten niet tot een schade geleid.
Uitkering superdividend NS naar Prorail (+ € 1,40 mld.)
In 2009 heeft de NS een superdividend van € 1,40 mld. uitgekeerd aan de
staat. Dit bedrag is in 2010 doorgegeven aan Prorail onder de voorwaarde
dat Prorail de verkregen middelen aan zou wenden ter aflossing van
langlopende leningen bij de rijksoverheid.
Uitvoeringskosten staatsdeelnemingen (+ € 4,6 mln.)
De hogere uitgaven voor de inhuur van extern advies wordt voornamelijk
veroorzaakt door de inhuur van strategisch, juridisch en financieel advies
dat nodig was voor het beheer van de door de kredietcrisis verworven
deelnemingen. Een deel van deze uitgaven is doorbelast aan de deelnemingen. Zie de toelichting bij ontvangsten.
Ontvangsten
Opbrengst onttrekking vermogenstitels (+ € 154,6 mln.)
De NS heeft in 2010 haar dochteronderneming Strukton aan Oranjewoud
verkocht. De hiermee gepaard gaande middelen van € 154,6 mln. zijn
door de NS aan de Staat uitgekeerd.
Dividend staatsdeelnemingen (+ € 204,1 mln.)
De integrale dividendontvangsten vallen mee. Meevallende dividendontvangsten van de Gasunie en BNG hebben tegenvallende dividendontvangsten van de NS gecompenseerd.
Afdrachten Holland Casino (– € 10,2 mln.)
De winstgevendheid van Holland Casino heeft in 2010 onder druk gestaan.
Dit werd onder andere veroorzaakt door teruglopende bezoekersaantallen
en -bestedingen vanwege de economische malaise, het horeca
rookverbod en door reorganisatievoorzieningen.
Afdrachten Staatsloterij (+ € 48,4 mln.)
De hoge jackpotstanden hebben geleid tot meer inleggelden en een
hogere omzet. Hierdoor zijn de afdrachten hoger dan oorspronkelijk
geraamd.
Winstafdracht DNB (+ € 820,7 mln.)
De hoger dan verwachte winstafdracht (interim dividend) van DNB wordt
met name veroorzaakt doordat de rentes per saldo daalden en er een
vlucht naar veilige staatobligaties plaatsvond. Dit leidde tot aanzienlijke
waardestijgingen en hogere verkoopresultaten. Bovendien leidde een
risicoreductie-operatie in de beleggingen tot een extra realisatie van
boekwinsten.
Premie-ontvangsten garantie TenneT (+ € 1,6 mln.)
Dit betreft de premie die door de Staat is ontvangen in het kader van de
garantie van € 300 mln. die de staat aan de Stichting Beheer Doelgelden
heeft aangegeven, zie uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

58

Beleidsartikelen

Opbrengst verkoop vermogenstitels (+ € 0,4 mln.)
De Staat heeft eind 2006 haar belang in het Archeologisch Dienstencentrum (ADC) afgestoten. Bij deze verkoop is een «earn out regeling» (=
mogelijkheid tot extra opbrengst) afgesproken, waaronder door ADC een
uitkering aan de Staat is gedaan. Daarnaast heeft de Staat het haar
toekomende deel uit het kapitaal van MTS Amsterdam ontvangen.
Dividend financiële instellingen (+ € 6,4 mln.)
Dit betreft een verrekening tussen de consortiumpartners (zijnde de Staat,
Santander en RBS). Op basis van deze verrekening heeft de Staat op
15 juli € 6,41 mln. uit RFS Holdings B.V. ontvangen.
Aflossing kapitaalversterking Aegon (+ € 500 mln.)
Aegon heeft in 2010 een gedeelte van de in 2008 verstrekte securities
vervroegd afgelost. Dit betreft de nominale waarde van de afgeloste
securities.
Couponbetaling en repurchase fee kapitaalversterking Aegon, ING en SNS
Reaal (+ € 154,7 mln.)
Aegon heeft in 2010 over de afgeloste securities rente en een premie voor
vervroegde terugbetaling, de zogenaamde repurchase fee betaald.
Daarnaast heeft de Staat in 2010 dividendbelasting ontvangen van (i) de
door SNS Reaal betaalde rente over de aflossing uit 2009 en (ii) de door
ING betaalde rente over de aflossing en de repurchase fee uit 2009.
Terug te vorderen uitvoeringskosten staatsdeelnemingen (+ € 4,9 mln.)
Een gedeelte van de hogere uitgaven voor de inhuur van extern advies
had betrekking op het verstrekken en/of het vrijspelen van kapitaal bij
financiële instellingen die vanwege de kredietcrisis steun hebben
ontvangen. Deze kosten heeft het ministerie van Financiën in eerste
instantie betaald en daarna doorbelast aan de financiële instellingen die
kapitaal hebben ontvangen.
Premie-inkomsten capital relief instrument (– € 3,5 mln.)
Op verzoek van ABN AMRO is per 31 oktober 2010 een garantie van de
Staat op een deel van de Nederlandse hypothekenportefeuille beëindigd.
Hierdoor zijn de premie-inkomsten lager dan verwacht.
Rente-ontvangsten Mandatory Convertible Note (+ € 23,0 mln.)
De mandatory convertible notes van € 2,6 mld. zijn inclusief de niet
ontvangen couponbetalingen van € 103,0 mln. bij separatie geconverteerd in aandelenkapitaal. Op basis van de regeling niet geldelijke
betalingen en ontvangsten zijn deze coupons als een ontvangst verwerkt
in de departementale begrotingsadministratie.
Premie-inkomsten counter indemnity (+ € 25,6 mln.)
Dit betreft de premie die door de Staat is ontvangen in het kader van de
afgegeven counter indemnity, zie verplichtingen.
IABF/Portefeuille ontvangsten (+ € 931,1 mln.)
De ontvangsten uit de portefeuille zijn in 2010 hoger dan geraamd. Dit is
gevolg van vervroegde aflossingen. Daarnaast is de waarde van de euro
uitgedrukt in dollars in 2010 gemiddeld lager geweest dan de rekenkoers
die is gebruikt in de begroting voor 2010, waardoor de ontvangsten
omgerekend naar euro hoger zijn dan geraamd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

59

Beleidsartikelen

IABF/Additionele betalingen (+ € 153,9 mln. & + € 77,1 mln. )
In oktober 2009, na het opstellen van de begroting voor 2010, is een
aanvullende betalingsovereenkomst tot stand gekomen tussen de Staat
en ING. Deze additionele betalingen komen overeen met een verhoging
van de garantie fee en een verlaging van de funding fee. Het effect van
deze betalingen is niet verwerkt in de begroting, maar wel zichtbaar in de
realisatie voor 2010.
4.3.2 Operationele doelstellingen
4.3.2.1 Operationele doelstelling 1: Marktconform beheer van staatsdeelnemingen met het oog op het verantwoord behartigen van publieke
belangen
Doelbereiking
Om de doelstellingen te bewerkstelligen is in 2010, net als in 2009,
gewerkt aan het implementeren van de pijlers uit het deelnemingenbeleid.
In 2010 is een aantal accenten gelegd. Zo is veel aandacht uitgegaan naar
het beoordelen en al dan niet goedkeuren van investeringsvoorstellen van
een aantal staatsdeelnemingen (HBR, Tennet en Gasunie). Sommige
deelnemingen hebben een grote investeringsagenda. De investeringen
die conform de statuten de goedkeuring behoeven van de minister zijn
beoordeeld op nut en noodzaak en op de financiële implicaties voor de
onderneming en de aandeelhouder. Daarnaast is er ook veel aandacht
uitgegaan naar het aanpassen van het beloningsbeleid van de staatsdeelnemingen, gericht op matiging, conform de methodiek zoals genoemd in
de brief over beloningsbeleid, die op 24 oktober 2008 aan de Kamer werd
gestuurd1.
In de brief2 die in april 2009 naar de Kamer is verzonden over de nadere
uitwerking van het deelnemingenbeleid wordt ook gesproken over de
ambitie van de Staat als aandeelhouder op het gebied van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO). De instrumenten waar naar
wordt verwezen in deze brief zijn het Global Reporting Initiative (GRI) en
de Transparantiebenchmark. In 2010 is een bijeenkomst georganiseerd
voor alle staatsdeelnemingen over MVO en de verwachtingen die de Staat
als aandeelhouder hieromtrent heeft. Inmiddels zijn de meeste staatsdeelnemingen opgenomen in de Transparantiebenchmark 2010, die begin
2011 wordt gepubliceerd. Ten aanzien van GRI wordt verlangd dat
staatsdeelnemingen hun jaarverslag over verslagjaar 2010 langs de
richtlijnen van de GRI vormgeven.
In 2010 zijn bij een aantal deelnemingen specifieke resultaten bereikt en
hebben belangrijke ontwikkelingen plaatsgevonden. Zo heeft bij de
meerderheid van de deelnemingen de nieuwe beloningmethodiek geleid
tot een (vaak aanzienlijk) gematigder beloningsbeleid, dat is vastgesteld
conform de kaders die in eerdergenoemde brief zijn vastgelegd. Op basis
van de beloningsmethodiek is de minister in 2010 met Connexxion,
Gasunie, Holland Casino, NS, Schiphol en UCN een nieuw beloningsbeleid overeengekomen. Over de behaalde resultaten is de Kamer op
22 juni en 19 oktober jl. per brief geïnformeerd. Met de overige staatsdeelnemingen was reeds een nieuw beloningsbeleid afgesproken of heeft de
minister van Financiën in 2010 gesprekken gevoerd over een nieuw
beloningsbeleid.
1
2

Kamerstukken II 2008/09, 28 479, nr. 39.
Kamerstukken II 2008/09, 28 165, nr. 97

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

60

Beleidsartikelen

Op verzoek van de Kamer tijdens een Algemeen Overleg op 25 juni 2009
heeft de minister van Financiën besloten een traditie in ere te herstellen
door het uitbrengen van het «Jaarverslag Beheer staatsdeelnemingen
2009» . Dit verslag gaat in den brede in op het beheer van de staatsdeelnemingen in het jaar 2009. De ontwikkelingen worden aan de hand van de
pijlers uit het deelnemingenbeleid beschreven. Daarnaast wordt specifiek
per staatsdeelneming het jaar 2009 geëvalueerd en kort stilgestaan bij de
ontwikkelingen in 2010. Dit jaarverslag is op 21 december 2010 naar de
Kamer gestuurd.
Voor Gasunie heeft dit jaar een eenmalige boekhoudkundige correctie
plaatsgevonden. Gasunie heeft voorgesteld deze negatieve aanpassing
niet van invloed te laten zijn op het uitgekeerde dividend. Dit heeft ertoe
geleid dat het dividend alsnog hoger is uitgevallen dan verwacht, zie o.a.
de tabel budgettaire gevolgen van beleid (inclusief de toelichting). Dit is
reeds in 2010 aan de Kamer gemeld.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
kengetal
% deelnemingen dat voldoet
aan de Code Tabaksblat

2006

2007

2008

2009

2010

85

86

85

88

94 1

1

In vorige jaarverslagen werden beleids-, afbeheer- en operationele deelnemingen samen
genomen. Omdat het alleen zinvol is om te rapporteren over operationele deelnemingen, is er
voor gekozen om voortaan slechts deze in dit staatje terug te laten komen. Indien op basis van de
oude berekeningswijze zou zijn gewerkt was het percentage 87% geweest. In het komende jaar
zal meer aandacht worden besteed aan de mate waarin de deelnemingen voldoen aan de
corporate governance code. Daarover wordt volgend jaar gerapporteerd

Bron: Jaarverslagen en statuten van de ondernemingen uit de huidige portefeuille staatsdeelnemingen (exclusief verworven financiële deelnemingen naar aanleiding van de kredietcrisis)

4.3.2.2. Operationele doelstelling 2: Deelnemingen worden door de Staat
aangegaan indien dit een bedrijfseconomisch doelmatige manier is om
publieke doelen te realiseren en deelnemingen worden afgestoten zodra
een staatsdeelneming niet langer noodzakelijk is voor de realisatie van
publieke doelstellingen.
Doelbereiking
Aangaan
In algemene zin geldt dat de Staat terughoudend is in het aangaan van
nieuwe deelnemingen. Desalniettemin is in 2010 besloten de aandelen
van de Nederlandse Investeringsbank voor Ontwikkelingslanden («NIO»)
over te nemen van de staatsdeelneming FMO, omdat de activiteiten van
NIO niet meer in de strategie van FMO pasten. De Staat heeft voor de
aandelen NIO de symbolische prijs van € 1,– betaald. NIO heeft in het
verleden in opdracht van en voor rekening en risico van het ministerie van
Buitenlandse Zaken leningen verstrekt aan ontwikkelingslanden. Buitenlandse Zaken was en blijft ook na de overname van de aandelen door
Financiën opdrachtgever van NIO. Omdat NIO alleen nog maar de in het
verleden aangegane verplichtingen zal beheren, wordt de onderneming
opgenomen in de categorie van staatsdeelnemingen in afbeheer. De
Kamer is hierover per brief geïnformeerd1 en vervolgens heeft er een
schriftelijk overleg plaatsgevonden2.
1
2

Kamerstukken II 2009/10, 28 165, nr. 113.
Kamerstukken II 2009/10, 28 165, nr. 114.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

61

Beleidsartikelen

Afstoten
Op 9 april 2009 hebben de aandeelhouders van MTS, waarin de Staat 5%
aandeelhouder was, besloten om MTS te ontbinden. De ontbinding is
gevolgd door een liquidatie die in maart 2010 is afgerond. MTS was in
1999 opgericht als elektronisch handelsplatform om daar de staatsleningen te verhandelen. Na een beleidswijziging van de Staat besloten de
aandeelhouders tot ontbinding. De activiteiten van MTS zijn hierna
opgegaan in een Nederlandse divisie van het in Londen gevestigde
EuroMTS Ltd. De belangrijkste handelaren («primary dealers») kiezen voor
een ander handelsplatform dat dient te voldoen aan bepaalde objectieve
criteria. Het publiek belang van MTS (het bevorderen van de transparantie, liquiditeit en efficiëntie op de secundaire markt voor staatsleningen) wordt door deze selectiecriteria ook zonder het aandeelhouderschap van de Staat in MTS geborgd. Na de ontbinding is het resterende
kapitaal van MTS Amsterdam verdeeld onder de aandeelhouders. Gelijk
aan haar aandelenbelang heeft de Staat 5% hiervan ontvangen:
€ 54 918,60. De staatsschuld is met dit bedrag verkleind.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Kengetal (x € mln.)

2007

2008

2009

2010

verkoopopbrengsten (4 jaren)

684

0

1 321

0,3

Bron: Financieel Jaarverslag Rijk

4.3.2.3 Operationele doelstelling 3: Vakdepartementen realiseren publieke
doelen met een bedrijfseconomisch meest doelmatige inzet van activa.
Doelbereiking
Het realiseren van publieke doelen bij investeringen en inzet van activa
binnen budget, op tijd en met de gewenste kwaliteit is het doel. Om dit te
bereiken is het noodzakelijk om de kosten, opbrengsten en risico’s
inzichtelijk te maken in relatie tot de met de investering te leveren
producten en diensten. De daaruit voortvloeiende kennis kan worden
gebruikt bij het maken van weloverwogen, bedrijfseconomisch verantwoorde investeringsbeslissingen.
De minister van Financiën adviseert vanuit deze optiek bij complexe
investeringsprojecten en financiële transacties waarvoor andere departementen primair verantwoordelijk zijn. In 2010 heeft er een marktverkenning plaatsgevonden over de wijze waarop de Subsidieregeling
Duurzame Energie (SDE-regeling) verbeterd en geoptimaliseerd kon
worden. Daaropvolgend onderzoek bekijkt of publiek-private samenwerkingsvormen kunnen bijdragen om Windenergie Op Zee op de meest
doelmatige manier te laten realiseren. Ook is bijgedragen aan de
financiële optimalisatie van de afdracht van de luchtvaartindustrie voor de
ontwikkeling en bouw van de Joint Strike Fighter. Advisering over
complexe financiële transacties betrof onder andere de veiling van
schaarse vergunningen, zoals CO2-rechten, telecomfrequenties en
radiofrequenties. Tenslotte valt het Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf
(RVOB) onder de verantwoordelijkheid van de minister van Financiën,
waarbij wordt gestuurd op het vastgesteld financieel kader. Het streven
naar een bedrijfseconomisch doelmatig handelen in vastgoed door het
Rijk komt terug in de algemene doelstelling en operationele doelstelling 1
van artikel 7.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

62

Beleidsartikelen

Naast het adviseren bij deze complexe projecten is ingezet op het verder
implementeren van DBFM(O) bij wegen en gebouwen. De minister van
Financiën is verantwoordelijk voor het algemene DBFM(O) beleid en de
coördinatie van dat beleid. Samengevat is het algemene beeld dat
DBFM(O) bij het ministerie van Infrastructuur en Milieu, en Rijksgebouwendienst (BZK) inmiddels goed wordt toegepast en is geïnstitutionaliseerd. Bij Defensie is dit nog niet het geval. Bij de decentrale sectoren
(zorg, scholen en infrastructuurprojecten van decentrale overheden) is het
beeld dat DBFM(O) nog niet van de grond komt. De huidige stand van
zaken van het DBFM(O) beleid is uitvoerig beschreven in de DBFM(O)Voortgangsrapportage 2010 (Kamerstukkken II 2009/10, 28 753, nr. 20). Met
de komst van het nieuwe kabinet Rutte 1, zal ook de kabinetsvisie op
DBFM(O) opnieuw geformuleerd worden. Het voornemen is om in deze
nieuwe kabinetsvisie op PPS/DBFM(O), die in maart 2011 aan de Tweede
Kamer zal worden verzonden, de balans op te maken en een besluit te
nemen over de vervolgaanpak voor de introductie van DBFM(O) bij
onderwijshuisvesting, zorghuisvesting en infrastructuur bij decentrale
overheden. Ook zal de kabinetsvisie een bijlage bevatten met een update
van de laatste stand van zaken.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Voor wat betreft de toepassing bij uitvoering (de zogenoemde «DesignBuild-Finance-Maintain-Operate» DBFMO-contracten) is het aantal goed
toegepaste PPC’s een indicator. Een Public Private Comparator (PPC) bevat
een kostenvergelijking, waarbij een project in een DBFM(O)-variant wordt
vergeleken met hetzelfde project in een traditionele variant. Een PPC biedt
basis voor de besluitvorming over de DBFM(O)-variant van een project.
Voor alle voorgenomen investeringen in Rijksgebouwen (nieuwbouw of
renovatie) boven € 25 mln. en Rijksinfrastructuur boven de € 60 mln.,
worden PPC’s uitgevoerd. Daarmee is het aantal uitgevoerde PPC’s
afhankelijk van het aantal voorgenomen investeringen.
Onderstaande indicator is met de ontwerpbegroting 2011 uitgebreid.
Buitenom het aantal uitgevoerde PPC’s, zal in het jaarverslag 2011 ook
getoond worden hoe vaak gekozen wordt voor DBFM(O) bij een positieve
PPC toets. De verantwoordelijkheid voor de beslissing om volgens pps
(DBFMO) aan te besteden, ligt bij de vakdepartementen en, bij gebouwgebonden pps, tevens bij de cliënten van de Rijksgebouwendienst. De
vakdepartementen dragen de primaire verantwoordelijkheid voor het
welslagen van de projecten en dus voor het behalen van doelstellingen
van bedrijfseconomische efficiëntie en doelmatigheid.
Prestatie-indicator
Kengetal: aantal uitgevoerde PPC’s

I en M – Infra
BZK – Rijksgebouwen
Scholen
Defensie
Zorg
Totaal

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Realisatie
2010

6
2
1
–
1
10

5
5
–
–
–
10

3
3
1
1
–
8

5
3
1
–
–
9

6
2
2
–
–
10

Bron: Vakdepartementen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

63

Beleidsartikelen

4.3.2.4 Operationele doelstelling 4: Het ontwikkelen en implementeren van
een financieel gezonde beheer- en exit-strategie voor Fortis Bank
Nederland, ASR en RFS Holding (ABN AMRO Bank) en een doelmatige
aanwending van het Fonds Financiële Structuurversterking (ING, Aegon,
SNS) met het oog op de financiële belangen van de staat en stabiliteit van
de financiële sector.
Doelbereiking
In 2010 is de opsplitsing – via de segregatie en daarna de separatie – van
het oude ABN AMRO voltooid. Fortis Bank Nederland en het staatsdeel
van het oude ABN AMRO zijn daarna gefuseerd tot het nieuwe ABN
AMRO. De activa en passiva dat eigendom van de Staat is, zijn overgehangen onder de in 2009 door de staat opgerichte houdermaatschappij
ABN Amro Group N.V.
Hiermee zijn de noodzakelijke stappen gezet om tot een verantwoorde exit
in de financiële deelnemingen te komen. In 2011 zal de Tweede Kamer een
brief ontvangen waarin de hoofdlijnen van het exitbeleid worden
uiteengezet. Het streven is erop gericht de totale investeringen in de
financiële sector, d.w.z. in het eigen en vreemd vermogen van ABN
AMRO, ASR, Fortis Bank Nederland, Aegon, ING en SNS Reaal, terug te
verdienen.
Voor ABN AMRO en ASR gaan de gedachten vooralsnog uit naar een
beursgang, maar andere mogelijkheden worden nadrukkelijk opengelaten.
Bij dit streven past een zakelijk ingericht aandeelhouderschap, zoals in
dezelfde brief wordt beschreven. De te vormen beheersorganisatie is
bedoeld om beleidsmatige en politieke interferentie met het aandeelhouderschap te minimaliseren. Het aandeelhouderschap van de Staat wordt
op verschillende aspecten ingevuld. Aandeelhoudersrechten zijn statutair
vastgelegd en worden verfijnd met praktische werkafspraken. Strategiewijzigingen van beide ondernemingen worden nauwgezet gevolgd en
besproken.
Met AEGON zijn, in het kader van meeromvattende afspraken met de
Commissie, zeer concrete afspraken gemaakt over de exit. In augustus
2010 heeft AEGON het voornemen gepubliceerd om de nog uitstaande
€ 2 mld. voor 1 juli 2011 in te kopen, aannemende dat de marktomstandigheden dit toelaten. Eind augustus 2010 heeft AEGON hiervan reeds
€ 500 mln. teruggenomen, waardoor nog € 1,5 mrd. uitstaat. (Zie
Kamerstukken II 2009/10, 31 371, nr. 349).
De (verdere) afwikkeling van de door ING in 2009 ingekochte securities
met een nominale waarde van € 5 mld. is aanzienlijk gecompliceerd
doordat de Commissie van oordeel is dat in deze vervroegde inkoop
staatssteun ligt besloten. Omdat de Staat van oordeel is dat hiermee een
precedent is gecreëerd dat een verdere exit bemoeilijkt, heeft hij beroep
aangetekend bij het het Hof van Justitie van de Europese Unie (Kamerstukken II 2009/10, 31 371, nr. 308).
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Hiervoor bestaan geen zinvolle indicatoren, omdat resultaten van de
inspanningen moeilijk kwantitatief te meten zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

64

Beleidsartikelen

4.3.2.5 Operationele doelstelling 5: Behalen van een zo optimaal mogelijk
financieel resultaat voor de illiquid Asset Back-up Faciliteit binnen de
contractvoorwaarden en onder aanvaardbaar risico.
Doelbereiking
De IABF is één van de kredietcrisismaatregelen. Begin 2009 hebben de
Staat en ING Groep N.V. (ING) overeenstemming bereikt over een back-up
faciliteit (IABF) die betrekking heeft op de gesecuritiseerde Amerikaanse
hypothekenportefeuille van ING (de Alt-A portefeuille)1.
De transactie bestaat uit zes kasstromen (figuur 1). In de transactie was
initieel sprake van vier kasstromen. De Staat heeft 80% van het risico op
de Alt-A portefeuille overgenomen en ontvangt van ING 80% van alle
kasstromen die binnenkomen op de portefeuille. Daarnaast ontvangt de
Staat een garantiefee. De Staat betaalt een funding fee en een
management fee aan ING. Later is een additionele betaling overeengekomen tussen de Staat en ING, waardoor twee extra kasstromen zijn
toegevoegd2. De extra betalingen komen overeen met een verhoging van
de garantiefee met 0,826 procentpunt en een verlaging van de funding fee
met 0,5 procentpunt. De management fee en de (extra) garantie fee
worden jaarlijks berekend over de resterende omvang van de portefeuille.
Kasstromen uit portefeuille

Garantie fee (0,55%)

Funding fee

Staat

ING
Management fee (0,25%)

Extra betaling

Extra garantie fee (0,826%)

Voorafgaand aan het tot stand komen van de transactie is de portefeuille
geanalyseerd. Op basis daarvan is de prijs bepaald. In 2010 is opnieuw het
verwachte resultaat (vooruitkijkend) op de transactie geanalyseerd3.
Daarbij is rekening gehouden met de meest recente ontwikkelingen en
inzichten. Het uiteindelijke resultaat op de transactie zal pas na afloop
bekend zijn. Contractueel is dit na ca. 40 jaar. Tot die tijd kunnen met
behulp van een aantal kerncijfers de ontwikkeling van de gerealiseerde
resultaten worden gevolgd (terugkijkend).

1

Kamerstukken II 2008/09, 31 371, nr. 95
Kamerstukken II 2009/10, 31 371, nr. 273
3
Kamerstukken II 2010/11, 31 371, nr. 353
2

Realisatie meetbare gegevens bij operationele doelstelling
In tabel 1 zijn de omvang van elke van de zes kasstromen uit de transactie
in 2010 en 2009 weergegeven. Deze gegevens zijn ook terug te vinden in
de tabel budgettaire gevolgen van beleid.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

65

Beleidsartikelen

Tabel 1: kasstromen 2009 en 2010 (€ mln.)
(in € mln.)

2009

2010

totaal uitgaven
1. Funding fee
2. Management fee

3 903
59

4 345
47

3 962

4 392

3 819
129
0
14

4 058
103
154
77

3 962

4 392

0

0

totaal ontvangsten
3. Portefeuille ontvangsten
4. Garantie fee
5. Additionele garantie fee
6. Addtionele fee

saldo

Het kasstromen overzicht laat zien dat elke US dollar (in de tabel zijn
dollars omgerekend naar euro’s) die uit de portefeuille of als fee is
binnengekomen in 2009 en 2010 ook weer is terugbetaald aan ING. De
kasstromen geven beperkt inzicht in de resultaten op de IABF. Een balans
en resultaat gebaseerd op een bedrijfseconomische benadering geeft
meer inzicht.
Door (vervroegde) aflossingen is de omvang van de Residential Mortgage
Backed Securities (RMBS) portefeuille in 2010 teruggelopen met ca. $ 4,5
mld. van $ 26,0 mld. (€ 18,1 mld.) tot $ 21,5 mld. (€ 16,1 mld.). De dollars
die zijn binnengekomen zijn gebruikt om (versneld) te voldoen aan de
verplichting aan ING. Als gevolg daarvan is de gegarandeerde waarde
(Guaranteed Value) in 2010 teruggelopen met ca. $ 5,3 mld. van $ 22,4
mld. (€ 15,5 mld.) tot $ 17,1 mld. (€ 12,8 mld.) per ultimo 2010. De cijfers
in euro en de voor omrekening gebruikte wisselkoersen zijn terug te
vinden in tabel 2.
Tabel 2: openingsbalans en balans per ultimo 2009 en ultimo 2010 (€ mln.)
Balans per

26-1-2009 31-12-2009 31-12-2010

RMBS portefeuille
Kas ($-rekening)
te ontvangen RMBS
hoofdsom
te ontvangen RMBS
interest
te ontvangen rente
Totaal activa

23 821

18 076
0

16 085
0

276

291

23 821

58
7
18 418

48
6
16 429

Eurodollar koers

1,299

1,4406

1,3362

Balans per

Guaranteed Value (GV)
Buffer in de transactie

26-1-2009 31-12-2009 31-12-2010

21 439
2 382

15 546
2 148

12 761
2 728

311

323

23 821

31
382
18 418

22
596
16 429

1,299

1,4406

1,3362

te betalen GV
te betalen funding fee
Resultaat
Totaal passiva

In tabel 2 staan ook nog enkele posten vermeld die reeds zijn verwerkt in
de resultaten voor 2010, maar per 31-12-2010 nog niet zijn ontvangen van
ING of nog niet zijn betaald aan ING.
Balans en relatie met de saldibalans
De saldibalans in de bijlage C van het jaarverslag vermeldt de resterende
meerjaren betalingsverplichting per ultimo 2010. De meerjaren
verplichting (€ 13,1 mld.) is opgebouwd uit de gegarandeerde waarde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

66

Beleidsartikelen

ultimo 2010 (€ 12,8 mld.) plus een verplichting van de Staat aan ING die
begin 2011 is voldaan, maar betrekking heeft op december 2010 (€ 0,3
mld.). De verplichting luidt in US dollar en wordt omgerekend naar euro
met de ECB referentiekoers.
De saldibalans in bijlage C vermeldt ook de omvang van de Alt-A
portefeuille die tegenover de verplichting aan ING staat. De omvang van
de Alt-A portefeuille luidt in US dollar en wordt omgerekend naar euro
met de ECB referentiekoers. De nominale omvang van dat deel van de
Alt-A portefeuille waarvoor de Staat risico’s heeft overgenomen bedroeg
€ 16,1 mld. per ultimo 2010. Het op de saldibalans vermelde bedrag
(€ 16,4 mld.) omvat daarnaast een deel van de portefeuille-ontvangsten
die in december 2010 door ING zijn ontvangen, maar pas in januari 2011
zijn betaald aan de Staat (€ 0,3 mld.).
Buffer in de transactie
Niet zichtbaar op de saldibalans, maar wel zichtbaar in tabel 2 is de
omvang van de buffer in de transactie. De buffer in de transactie is sinds
aangaan van de transactie toegenomen van 10% bij aangaan van de
transactie tot 20,7% van de nominale omvang van de portefeuille per
ultimo 2010. Dit is inclusief het resultaat over 2010.
De buffer neemt jaarlijks toe met de omvang van het resultaat. In 2009
was er sprake van een positief resultaat van € 382 mln. In 2010 was er
sprake van een positief resultaat van € 596 mln. Het verschil (€ 213 mln.)
wordt nagenoeg geheel verklaard door de additionele betalingen die in
oktober 2009 overeengekomen zijn. Als er sprake is van een negatief
resultaat, bijvoorbeeld door forse verliezen op de portefeuille, daalt de
omvang van de buffer in absolute zin. Relatief gezien zal de groei van de
buffer dan stagneren of afnemen.
De toename in de buffer is gevolg van het financieringsvoordeel, het netto
resultaat op de fees en doordat de verliezen beperkt zijn gebleven. Tabel 3
illustreert dit.
Tabel 3: ontwikkeling van de buffer in de transactie
oorspronkelijke omvang van de buffer

10,0%

toename door financieringsvoordeel
toename door netto resultaat op de fees
toename buffer doordat verliezen beperkt zijn

1,8%
0,4%
1,8%

omvang van de buffer 31-12-2009

14,0%

toename door financieringsvoordeel
toename door netto resultaat op de fees
toename buffer doordat verliezen beperkt zijn

2,7%
1,3%
2,7%

omvang van de buffer 31-12-2010

20,7%

Het financieringsvoordeel in 2010 is groter dan in 2009 door het effect van
de additionele betaling die overeenkomt met een verlaging van de
funding fee. Deze additionele betaling is eind 2009 overeengekomen en
heeft daardoor effect in 2010, maar slechts beperkt effect in 2009.
Daarnaast is ook het effect van de lagere financieringskosten zichtbaar. De
verplichting aan ING neemt versneld af doordat elke dollar die
binnenkomt weer wordt terugbetaald aan ING. De omvang van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

67

Beleidsartikelen

financieringskosten neemt daardoor sneller af dan de omvang van de
renteontvangsten uit de portefeuille.
De toename van de buffer als gevolg van het netto resultaat op de fees is
in 2010 eveneens groter dan in 2009. Dit is gevolg van de additionele
betaling die overeenkomt met een verhoging van de garantiefee. Deze
additionele betaling is eveneens eind 2009 overeengekomen en heeft voor
het eerst effect in 2010.
Doordat de buffer in 2009 is gestegen, kunnen daarmee in 2010 meer
verliezen worden opgevangen. De verliezen op de portefeuille nemen
weliswaar toe (zie later in dit verslag), maar blijven ook in 2010 nog achter
ten opzichte van de omvang van de buffer. Hierdoor stijgt de buffer in de
transactie in 2010 vooralsnog verder.
Buffer in de obligaties
Naast de buffer in de transactie is er ook sprake van een buffer in de
obligaties, de zogenaamde credit enhancement. Het merendeel van de
obligaties in de portefeuille kent door hun kwaliteit een buffer. De
gemiddelde credit enhancement in de portefeuille is in 2010 verder
afgenomen en bedraagt nu ca. 13,4% (zie figuur 2). De credit enhancement geeft aan hoe groot de bescherming is tegen verliezen op de
onderliggende hypothekenpool doordat deze verliezen eerst worden
opgevangen door «overcollateralization» of (houders van) obligaties met
een lagere rating. Indien op een obligatie sprake is van een credit
enhancement van 0 komen de eerstvolgende verliezen op de onderliggende hypothekenpool voor rekening van de houder(s) van die obligatie.
Voor de Staat betekent dat nog niet direct een verlies op de transactie
omdat er immers nog sprake is van de buffer in de transactie.
Figuur 2: gemiddelde credit enhancement

18%
17%
16%
15%
14%
13%
12%
11%
10%
09 09 09 09 09 09 09 09 09 09 09 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10
20 t-20 -20 i-20 -20 l-20 -20 -20 t-20 -20 -20 -20 -20 t-20 -20 i-20 -20 l-20 -20 -20 t-20 -20 -20
v c n b r r
v c
b r r
n
n
g p
g p
fe m ap me ju ju au se ok no de ja fe m ap me ju ju au se ok no de

Ontwikkeling van de verliezen op de portefeuille
Als de gemiddelde credit enhancement in de portefeuille afneemt, zullen
de verliezen die voor rekening van de Staat komen toenemen. Door
toenemende verliezen zal in eerste instantie de buffer in de transactie dus
minder hard stijgen of bij forse verliezen zelfs gaan afnemen. Dat de
verliezen voor rekening van de Staat sneller toenemen is reeds zichtbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

68

Beleidsartikelen

in 2010 (zie figuur 3). Het totale verlies blijft vooralsnog beperkt tot ca.
0,3% van de oorspronkelijke omvang van de portefeuille. Tot op heden zijn
de verliezen lager dan verondersteld was in de base case uit januari 2009.
Figuur 3: cumulatief verlies (% van oorspronkelijke omvang portefeuille)

0,35%
0,30%
0,25%
0,20%
0,15%
0,10%
0,05%
0,00%
9

9

-

26

0

00

00

2
2-

2
1-

-1

31

-

31

-

30

01

01

01

2
6-

0

0

0

01

2
3-

-

30

2
2-

2
9-

-1

31

4.3.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
Type Onderzoek

Onderzoekonderwerp

AD of OD

Start

Beleidsdoorlichting

Beleidsonderzoek bijdrage PPS
aan doelmatig investeringsbeleid

OD 3

2010

Pps voortgangsrapportage
2008/2009

OD3

2010

Effectenonderzoek ex
post
Overig evaluatieonderzoek

Afgerond

Vindplaats

2010

Kamerstukken II 2009/10,
28 753, nr. 20

Toelichting tabel
De voortgang en prestaties van de minister van Financiën op het gebied
van pps wordt beschreven in de voortgangsrapportage voor de Tweede
Kamer. De voortgangsrapportage wordt om het anderhalf jaar uitgevoerd.
In 2010 is de Pps voortgangsrapportage 2010 afgerond en aan de Tweede
Kamer verzonden (Kamerstukken II 2009/10, 28 753, nr. 20).
Het voornemen bestond om voor operationele doelstelling 3 een beleidsdoorlichting van DBFMO uit te voeren in 2010. In 2010 is echter ook al de
DBFMO Voortgangsrapportage opgesteld. Daarnaast heeft de Tweede
Kamer met de komst van het nieuwe kabinet gevraagd om de nieuwe
kabinetsvisie op DBFMO. De planning is om deze kabinetsvisie in maart
2011 te versturen. De kabinetsvisie zal gebaseerd worden op analyses van
de ervaringen met DBFMO tot nu toe zowel op Rijksniveau als op decentraal niveau (bij onderwijshuisvesting, zorghuisvesting en infrastructuur
van decentrale overheden). Grotendeels zijn deze ervaringen al verwoord
in de DBFMO Voortgangsrapportages 2010, 2008, 2006 en eerdere
rapportages. Aangezien de Voortgangsrapportages en de Kabinetsvisie
een uitgebreide terugblik en vooruitblik op DBFMO betreffen, zal een
aparte beleidsdoorlichting inhoudelijk weinig kunnen toevoegen. Daarom
zal er geen aparte beleidsdoorlichting meer worden uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

69

Beleidsartikelen

4.4 Internationale Financiële Betrekkingen
4.4.1 Algemene beleidsdoelstelling
Een financieel-economisch gezond en welvarend Europa en een
evenwichtige internationale financieel-economische ontwikkeling.
Doelbereiking en maatschappelijke effecten
De onrust zoals deze in 2007 begon in de financiële sector, waaide in 2010
over naar de markten voor staatsobligaties. De ontwikkelingen rondom
Griekenland zijn in de eerste helft van 2010 in een stroomversnelling
gekomen, wat zich onder andere uitte in de rente op Griekse staatsobligaties. Interventie bleek onvermijdelijk voor de waarborging van de
financiële stabiliteit binnen en buiten het eurogebied. Daarom hebben de
landen van de EMU besloten tot een leningenpakket voor Griekenland.
Ook na het overeenkomen van het steunpakket aan Griekenland bleek dat
de financiële markten in snel tempo het vertrouwen dreigden te verliezen
in de financiële stabiliteit in het Eurogebied. De regeringsleiders en
staatshoofden van de landen in het eurogebied hebben daarom in mei
een crisismechanisme in het leven geroepen dat samen met het IMF steun
kan bieden. Een belangrijke rol voor het IMF is daarnaast weggelegd in
het leveren van expertise op gebied van de conditionaliteit en monitoring
van de programma’s. Het Europese aandeel bedraagt hierin totaal € 500
mld. Hiervan is communautair in totaal € 60 mld. aan leningen
beschikbaar onder het European Financial Stability Mechanism (EFSM).
Daarnaast is er een special purpose vehicle opgericht, European Financial
Stability Facility (EFSF), dat leningen kan verstrekken aan eurolanden.
Zestien landen van de eurozone zijn aandeelhouder in de faciliteit. De
faciliteit had bij aanvang een ingelegd vermogen van € 31.000 (met een
geautoriseerd kapitaal van € 30 mln.). Het aandeel van Nederland in het
ingelegd en geautoriseerd kapitaal beloopt 5,71%. De landen van de
eurozone staan voor maximaal € 440 mld. garant voor de verplichtingen
die EFSF aangaat voor de financiering van deze leningen. Als gevolg van
de noodzakelijke overgaranties en het aanhouden van kasbuffers is de
capaciteit van EFSF anno januari 2011 lager dan de gewenste leencapaciteit van € 440 mld. In november heeft Ierland een aanvraag ingediend
voor steun van EFSM, EFSF en het IMF. De Ecofin en Eurogroep hebben
besloten steun aan Ierland te verstrekken waarbij EFSM en EFSF respectievelijk voor € 22,5 mld. en € 17,7 mld. steun zullen verstrekken vanaf
2011. Daarnaast zullen Denemarken, het VK en Zweden bilaterale leningen
verstrekken aan Ierland. Het IMF zal deelnemen aan het programma en
leningen verstrekken ter hoogte van € 22,5 mld.
Bovendien is in mei overeengekomen dat het Stabiliteits- en Groeipact
wordt versterkt. Ter versterking van het Stabiliteits- en Groeipact heeft de
Van Rompuy Werkgroep op verzoek van de Europese Raad voorstellen
gedaan ter verbetering van het raamwerk van budgettair en economisch
toezicht in de eurozone en Europa. De Van Rompuy Werkgroep heeft
daartoe onder andere een procedure voor onevenwichtigheden, richtlijn
voor minimumeisen voor nationale begrotingsraamwerken,
semi-automatische sancties in het Stabiliteits- en Groeipact en een
procedure voor buitensporige schuldniveaus voorgesteld. In de G20 is
bestrijding van onevenwichtigheden op mondiaal niveau voortgezet
binnen het Raamwerk voor duurzame groei.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

70

Beleidsartikelen

Externe factoren
Het beleid van de EU en internationale financiële instellingen wordt
bepaald door een groot aantal landen (waaronder Nederland). De invloed
van Nederland op dit beleid is beperkt, omdat het behalen van de
Nederlandse doelstellingen sterk afhankelijk is van die andere landen en
van onvoorziene omstandigheden. Het jaar 2010 heeft veel externe
factoren gekend die van invloed zijn geweest op de begroting van Artikel
4. In 2010 bestond er voor een aantal landen grote druk op financiële
markten die een belangrijke invloed heeft gehad op het beleid van de EU,
IFI’s en Nederland.
Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 4 Internationale financiële betrekkingen
Bedragen x € 1 000
Algemene beleidsdoelstelling:
Een financieel-economisch
gezond en welvarend Europa en
een evenwichtige internationale
financieel-economische
ontwikkeling

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

Verplichtingen
Waarvan betalingsverplichtingen

44 763

– 1 020 432

27 954

16 632 437

40 452 217

116 032

40 336 185

24 812

358

322 532

2 764

4 708 053

2 587

4 705 466

Waarvan garantieverplichtingen:
Mutlilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen
EIB: overeenkomsten Lomé en
Cotonou
DNB: IMF en kredietfaciliteiten
BIS
EU betalingssteun
Stabiliteitsmechanisme EU
(EFSM)
Stabiliteitsmechanisme SPV
(EFSF)

19 951

– 1 020 790

– 294 578

16 629 673

35 744 164

113 445

35 630 719

19 951

– 404 914

– 572 203

2 779 025

238 464

0

238 464

0

0

– 20 247

– 39 650

38 654

0

38 654

0
0

– 615 876
0

297 872
0

13 473 298
417 000

5 416 546
1 232 500

113 445
0

5 303 101
1 232 500

2 946 000

0

2 946 000

25 872 000

0

25 872 000

Uitgaven
Programma-uitgaven

51 709
49 085

1 307 545
1 304 504

102 187
99 600

1 205 358
1 204 904

1 247 553
1 054

0
0

1 247 553
1 054

141 864
139 350

118 634
115 662

98 151
95 370

Doelst. 1 Gezonde en stabiele
monetaire en budgettaire
ontwikkeling van de EU en haar
lidstaten
Lening Griekenland
Kapitaalstorting EFSF
Doelstelling 2 Effectieve en
efficiënte IFI’s
Instrument: deelneming
mutlilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen

49 085

139 350

115 662

95 370

55 897

99 600

– 43 703

Apparaatsuitgaven

2 624

2 514

2 972

2 781

3 041

2 587

454

844

59 488

18 630

12 338

39 495

10 754

28 741

Ontvangsten
Doelst. 1 Gezonde en stabiele
monetaire en budgettaire
ontwikkeling van de EU en haar
lidstaten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

71

Beleidsartikelen

Algemene beleidsdoelstelling:
Een financieel-economisch
gezond en welvarend Europa en
een evenwichtige internationale
financieel-economische
ontwikkeling
2006

2007

2008

2009

Rente en servicefee lening
Griekenland
Aflossingen lening Griekenland
Doelstelling 2 Effectieve en
efficiënte IFI’s
Programma-ontvangsten

844

59 488

18 630

12 338

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2010

2010

2010

29 884
0

0
0

29 884
0

9 611

10 754

– 1 143

Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
Verplichtingen (+ € 40,3 mld.)
De verplichtingenmutaties die betrekking hebben op de uitgaven worden
bij de uitgaven toegelicht.
Garantieverplichtingen
Multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen (+ € 238,5 mln.)
De aanpassing van de verplichtingen wordt voornamelijk veroorzaakt
door wisselkoersbijstellingen van garanties aan de Wereldbank.
EIB (+ € 38,7 mln.)
Er is een bijstelling van de garanties aan de EIB uit hoofde van de Lomé
en Cotonou overeenkomsten.
DNB (+ € 5,3 mld.)
De garantie aan DNB uit hoofde van de Nederlandse deelname in het IMF
is met € 0,5 mld. verhoogd i.v.m. Poverty Reduction and Growth Trust
PRGT-ESF trust (concessionele leningen faciliteit) van het IMF. Daarnaast
is de garantieverplichting met betrekking tot de New Arrangements to
Borrow (NAB) (+ € 3,9 mld.) opgehoogd. Er is een aanpassing van de
omvang van de garanties aan DNB uit hoofde van het IMF i.v.m. wisselkoersbijstelling (+ € 1,0 mld.) en het onbenut blijven van de
stelpostraming voor mogelijke deelname door DNB in de door de Bank
voor Internationale Betalingen (BIS) te verstrekken kredietfaciliteiten
(– € 0,1 mld.).
De NAB vormen samen met de General Arrangements to Borrow (GAB)
de noodfaciliteit van het IMF. Er kan worden besloten tot het inzetten van
deze middelen als de reguliere quota-middelen niet toereikend zijn
vanwege een directe dreiging op het disfunctioneren van het internationaal monetair systeem.
Tijdens de G20 summit in London in april 2009 is overeengekomen de
NAB uit te breiden met $ 500 mld. en de NAB te hervormen. Aan deze
uitbreiding zullen ook 13 nieuwe leden meebetalen. Om de tijd te
overbruggen die deze herziening vergt, zijn er eerst bilaterale leningen
toegezegd. De EU heeft in dat verband toegezegd € 75 mld. bilateraal
beschikbaar te stellen. In oktober 2009 heeft Nederland hiervoor een
bilaterale lening van € 5,3 mld. afgesloten. In de Europese Raad van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

72

Beleidsartikelen

17 september 2009 is afgesproken dat deze bilaterale leningen worden
doorgerold in de NAB en dat de EU uiteindelijk aanvult tot € 125 mld., op
dat moment $ 175 mld. Dit bedrag is op 24 november 2009 in SDRs
gewaardeerd, de NAB heeft hiermee een totale omvang van SDR 367,4
mld. gekregen.
Het totale Nederlandse aandeel in de nieuwe NAB komt hiermee uit op
SDR 9,0 mld. (€ 10,44 mld. tegen de koers van ultimo 2010), inclusief de
doorgerolde bilaterale lening en de oude NAB.
DNB verstrekt een eventuele lening in het kader van de NAB namens
Nederland aan het IMF. In het kader van de uitbreiding van de NAB wordt
de garantie van de Nederlandse staat jegens DNB uit hoofde van het IMF
verhoogd met SDR 3,3 mld. (tegen de huidige koers € 3,9 mld.). Deze
garantie wordt alleen ingeroepen wanneer het IMF niet meer aan haar
verplichtingen kan voldoen; de kans hierop wordt miniem geacht.
Kredieten EU betalingsbalanssteun (€ 1,2 mld.)
Het plafond van de bestaande EU betalingsbalanssteun faciliteit is in 2009
opgehoogd naar € 50 mld. Het aandeel van Nederland in de ophoging is
€ 1,2 mld.
Stabiliteitsmechanisme EU (EFSM) (+ € 2,9 mld.)
Op 10 mei 2010 besloot de Ecofin Raad tot een totaalpakket aan maatregelen ter borging van de financiële stabiliteit (d.d. 10 mei 2010, kenmerk
BFB 2010-548M. Een belangrijk onderdeel hiervan zijn de stabilisatiemechanismen EFSF en EFSM. Via het communautaire EFSM is een bedrag
van € 60 mld. beschikbaar. Dit bedrag kan door de Commissie worden
uitgeleend aan lidstaten in nood. Lidstaten van de EU staan via hun
aandeel in de Europese begroting garant voor deze leningen. Voor
Nederland gaat het dan om een garantstelling voor maximaal ca. € 3 mld.
In november 2010 heeft Ierland een aanvraag ingediend voor steun van
EFSM, EFSF en het IMF. De Ecofin en Eurogroep hebben besloten steun
aan Ierland te verstrekken waarbij EFSM voor € 22,5 mld. zal verstrekken
vanaf 2011.
Stabiliteitsmechanisme SPV (EFSF) (+ € 25,9 mld.)
Het communautaire stabiliteitsmechanisme wordt aangevuld met
additionele leningen. Hiertoe is een Special Purpose Vehicle (SPV), het
EFSF opgericht. De landen van de eurozone staan voor maximaal € 440
mld. garant voor de verplichtingen die EFSF aangaat voor de financiering
van deze leningen. Het Nederlandse aandeel hierin, bedraagt op dit
moment maximaal € 26 mld. In november 2010 heeft Ierland een
aanvraag ingediend voor steun van EFSM, EFSF en het IMF. De Ecofin en
Eurogroep hebben besloten steun aan Ierland te verstrekken waarbij EFSF
voor € 17,7 mld. steun zal verstrekken vanaf 2011.
Uitgaven
Lening Griekenland (+ € 1,2 mld.)
Omdat dit noodzakelijk was met het oog op de financiële stabiliteit in de
eurozone, is in 2010 een leningenprogramma gestart voor Griekenland.
Het programma betreft een gezamenlijk programma van het IMF en de
lidstaten van de eurozone. Op 7 mei 2010 heeft de Tweede Kamer
ingestemd met de Nederlandse deelname (d.d. 3 mei 2010, kenmerk BFB
2010-450M). Voor Nederland gaat het om een aandeel in dit programma
van maximaal € 4,7 mld. over de gehele periode 2010–2013. Hiervoor is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

73

Beleidsartikelen

een betalingsverplichting aangegaan. In 2010 is voor € 1,2 mld. aan
leningen verstrekt. Dit leidt tot een vordering op Griekenland.
Kapitaal storting EFSF (+ € 1,1 mln.)
Ten gevolge van de schuldencrisis heeft de Europese Raad besloten tot
instelling van verschillende stabiliteitsmechanismen; European Financial
Stability Facility (EFSF) vormt hier onderdeel van. Op 7 juni 2010 is EFSF
officieel opgericht. EFSF had bij aanvang een ingelegd vermogen en
geautoriseerd kapitaal van respectievelijk € 31 000 en € 30 mln. Het
Nederlandse aandeel in het ingelegd vermogen en het geautoriseerd
kapitaal is 5,71%. Een deel van het geautoriseerde kapitaal is opgevraagd
(+ € 1,1 mln.).
Multilaterale ontwikkelingsbanken en -fondsen (– € 43,7 mln.)
Uit hoofde van kasmanagement is het verzilveringschema van IDA
aangepast (februari 2010). Een bedrag van € 43,8 mln. is van 2010 naar
2011 geschoven. Teneinde de netto contante waarde van de kasschuif nul
te houden wordt een zelfde bedrag van 2013 naar 2012 geschoven
(– € 43,8 mln.). Daarnaast werd er € 0,1 mln. betaald aan de EIB uit
hoofde van de Lomé en Cotonou garantieregeling.
Ontvangsten
Rente en servicefee ontvangsten lening Griekenland (+29,9 mln.)
Griekenland betaalt voor de verstrekte leningen in de eerste drie jaar een
rentevergoeding die is samengesteld uit de 3 maands euribor rente plus
een opslag van 300 basispunten (vanaf het vierde jaar komen hier nog 100
basispunten bij). Daarnaast wordt bij uitkering van iedere lening een
service fee betaald van 50 basispunten.
Overige ontvangsten (– € 1,1 mln.)
Er zijn verschillende alsnog betaalde leningen van EIB APC programma’s
waarvoor eerder garanties zijn ingeroepen. Deze worden worden geboekt
op de speciale EEG rekening. Deze terugontvangsten zijn geraamd, maar
kunnen per jaar verschillen (– € 1,0 mln.). De ontvangsten van de IDA
special action account kunnen per jaar fluctueren door schuldkwijtscheldingen onder dit programma (– € 0,1 mln.).
4.4.2 Operationele doelstellingen
4.4.2.1 Operationele doelstelling 1: Het bevorderen van een gezonde en
stabiele monetaire en budgettaire ontwikkeling van de Europese Unie en
haar lidstaten.
Doelbereiking
Binnen de Van Rompuy Werkgroep en bij de oprichting van de crisismechanismen is Nederland sterk betrokken geweest. Gepoogd is de
Nederlandse inzet op een actieve manier te vertegenwoordigen in deze
discussies onder andere in de Ecofin, Eurogroep, het Economisch en
Financieel Comité en tijdens bilaterale bezoeken. Zo is mede op verzoek
van Nederland de belangrijke betrokkenheid van het IMF bij steunprogramma’s voor Eurolanden overeengekomen. Ook heeft Nederland
binnen de Van Rompuy Werkgroep met succes gepleit voor het geven van
meer aandacht aan schuld d.m.v. een procedure in het kader van het
Stabiliteits- en Groeipact en het opzetten van een procedure voor
macro-economische onevenwichtigheden. Daarnaast heeft Nederland bij
de implementatie van het Stabiliteits- en Groeipact ervoor gepleit dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

74

Beleidsartikelen

lidstaten in een buitensporigtekortprocedure die geconfronteerd worden
met druk vanuit financiële markten sneller meer consolidatiemaatregelen
nemen.
Ten aanzien van de EU-begroting is veel aandacht besteed aan de
onderhandelingen over de begroting 2011. Mede door de inzet van
Nederland is de groei van begroting gehandhaafd tot de initiële raadspositie (stijging van de uitgaven met 2,91%), ondanks druk van Commissie
en het EP en enkele lidstaten tot een sterkere toename.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Kengetal (in %)

2006

2007

2008

2009

2010

3,0

2,9

0,4

– 4,1

1,7

3,2

3,0

0,5

– 4,2

1,8

Reële BBP Groei Eurogebied
Reële BBP Groei Europese
Unie
Bron: DG ECFIN, Autumn Forecasts 2010.

4.4.2.2 Operationele doelstelling 2: Het bevorderen van effectiviteit en
efficiency van internationale financiële instellingen (IFI’s) en het bijdragen
aan een inhoudelijk debat over de wereldeconomie in internationale fora.
Doelbereiking
Nederland heeft zich in internationale fora ingezet voor behoud van het
momentum bij de hervormingen van regelgeving en toezicht. Nederland
is in 2010 bij een deel van de G20 vergaderingen aanwezig geweest.
Nederland heeft onder andere hier actief een gecoördineerde en vasthoudende aanpak van hervormingen bepleit.
Bij verschillende IFI’s is in 2010 onderhandeld over een verhoging van de
middelen om nu en in de toekomst gevolgen van deze of een toekomstige
crisis te kunnen bestrijden. Daarnaast zijn bij een aantal IFI’s hervormingen om de representativiteit te verbeteren afgerond.
Bij het bestrijden van de ontstane onrust rondom een aantal eurolanden
speelt het IMF een belangrijke rol. Het IMF levert expertise op gebied van
de conditionaliteit en monitoring van de programma’s en heeft financiële
middelen beschikbaar gesteld.
In 2010 is een akkoord bereikt over de verhoging en herverdeling van de
IMF-quota. De totale quota van het IMF worden verdubbeld. Dit stelt het
IMF in staat om adequaat te blijven reageren in tijden van crisis en landen
bij te staan met financiële steun. Daarnaast vindt er een verschuiving van
de relatieve quota-aandelen plaats. Deze verschuiving van quota-aandelen
komt ten goede van de opkomende economieën, dit vergroot de
legitimiteit en effectiviteit van het IMF. Het Nederlandse aandeel in de
totale quota neemt iets af tot 1,83%.
De Europese Investeringsbank (EIB) heeft in 2008 en 2009 in het kader van
haar crisisrespons vergaande maatregelen genomen om de krapte in de
kredietmarkt op te vangen. Er werd door de ministers van Financiën
besloten om het volume van (project)financieringsactiviteiten op te
schroeven, met name voor projecten die prioritaire EU-doelstellingen
behartigen. In 2010 leidden verbeterde marktcondities en -toegang voor
grotere (met name investment grade) bedrijven echter tot een afname van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

75

Beleidsartikelen

de financieringsvraag van de grootste corporate clients van de Bank.
Daarentegen bleef de vraag vanuit kleinere leningnemers met een lagere
rating beduidend. Als reactie hierop heeft de Bank haar focus gelegd op
regionale en sectorale prioriteitsgebieden waar haar toegevoegde waarde
het hoogst bleek: meer leningen met een kleinere volume, gepaard met
een hoger risicoprofiel. De strategie van de EIB is om, op gecalculeerde
wijze, meer risico te nemen teneinde de toegevoegde waarde voor de
Europese economische ontwikkeling te vergroten. Economische infrastructuur (het MKB, energie, klimaatverandering en fysieke infrastructuur)
bleven hierbij het belangrijkste speerpunt van de Bank. In 2010 heeft de
EIB € 68,9 mld. aan investeringen gedaan, waarvan ruim 90% binnen de
EU en Pre-Accessie Landen.
Tijdens de Jaarvergadering van de European Bank for Reconstruction and
Development (EBRD) in mei 2010 is besloten het kapitaal van de bank te
verhogen met € 10 mld. (vanaf 2011). Een deel hiervan (nl. € 1 mld.)
betreft een verhoging van het paid-in capital van de Bank en wel via een
overheveling uit de reserves (dus geen storting van de aandeelhouders).
De overige € 9 mld. betreft een verhoging van het callable capital. Het
gaat hier om tijdelijk callable capital dat ingezet wordt t.b.v. crisisbestrijding en de begeleiding van het herstel in de regio. Afgesproken is dat
het extra callable capital in 2016 weer terug kan naar de aandeelhouders,
mits de economische situatie in de regio en de financiële positie (prudentiële limieten) van de Bank dit toestaan.
Nadat de Wereldbank in reactie op de crisis haar leningvolume fors had
uitgebreid, is in 2010 een review gedaan van de financiële capaciteit van
de Bank. Op basis hiervan is besloten tot een kapitaalverhoging voor de
International Bank for Reconstruction and Development (IBRD), het loket
voor middeninkomenslanden van de Wereldbank, en de International
Finance Corporation (IFC), het loket voor de private sector. Beide
kapitaalverhogingen gaan gepaard met een herschikking van stemverhoudingen, waarover in 2010 ook overeenstemming is bereikt. Als gevolg van
deze herschikking neemt het stemaandeel van de groep van opkomende
economieën en ontwikkelingslanden in de IBRD toe van 44,06% naar
47,19% en in het IFC van 33,41% naar 39,48%. Nederland draagt aan de
kapitaalverhoging van de IBRD ongeveer € 53,5 mln. bij, en staat voor
€ 836 mln. garant. Het Nederlandse stemaandeel in de IBRD zal als gevolg
van de herschikking afnemen van 2,15% naar 1,92%. Nederland draagt
niet bij aan de kapitaalverhoging voor IFC, waar vrijwel alleen opkomende
economieën en ontwikkelingslanden aan meedoen.
Voor de International Development Association (IDA), het loket voor de
armste landen, zijn in 2010 de onderhandelingen afgerond van de 16e
middelenaanvulling van het fonds (IDA16). De ongeveer 50 donoren aan
IDA hebben, samen met management van IDA en vertegenwoordigers
van lenende landen, gesproken en afspraken gemaakt over de belangrijkste beleidsonderwerpen en financiële zaken voor IDA16. Tijdens IDA16
zal er onder meer aandacht zijn voor de specifieke behoefte en ontwikkelingsuitdagingen van fragiele staten, zal beleid op het gebied van klimaat
en gender geïntegreerd worden in de operaties van IDA en zal het
resultatenraamwerk verbeterd worden. Daarnaast is besloten tot het
opzetten van een crisisfaciliteit binnen IDA, waardoor bij een exogene
economische- of voedselcrisis, of een natuurramp, extra middelen ter
beschikking worden gesteld aan ontwikkelingslanden die geraakt zijn door
deze schok. In totaal zal IDA16 in de jaren 2011–2013 ongeveer USD 50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

76

Beleidsartikelen

mld. aan leningen kunnen committeren, die in de jaren daarna verstrekt
zullen worden aan ontwikkelingslanden.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Kengetal (in %)
Reële groei van de wereldeconomie
Groei van het volume van de wereldhandel

2006

2007

2008

2009

2010

5,2

5,3

2,8

– 0,6

4,8

8,9

7,4

2,9

– 11,0

11,4

Bron: IMF (World Economic Outlook, October 2010)

4.4.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
Type Onderzoek

Onderzoekonderwerp

AD of OD

Start

Afgerond

Vindplaats

Beleidsdoorlichting

Beleidsdoorlichting van de inzet
van Nederland bij het bevorderen van een gezonde en
stabiele monetaire en budgettaire ontwikkeling van de
Europese Unie en haar
lidstaten.
Beleidsdoorlichting van het
internationale en monetaire
stelsel en de rol die Nederland
daarin speelt.

OD 1 en
2

2009

2010

www.rijksbegroting.nl

Effectenonderzoek ex
post
Overig evaluatieonderzoek

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

77

Beleidsartikelen

4.5 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
4.5.1 Algemene beleidsdoelstelling
Een completere markt voor verzekering van betalingsrisico’s die zijn
verbonden aan export en aan investeringen in het buitenland.
Doelbereiking en maatschappelijke effecten
De exportkredietverzekering die door de Staat wordt aangeboden in
aanvulling op de markt bevordert Nederlandse export naar en investeringen in het buitenland door middel van krediet- en investeringsverzekeringen. Dit heeft een positief effect op het concurrentievermogen en
daardoor op de werkgelegenheid en de innovatie. De Staat biedt in
beginsel dekking voor exporttransacties van een grotere omvang met
langere looptijden.
Ten behoeve van de algemene doelstelling zijn in 2010 de exportkredietverzekering (EKV) en de Regeling Investeringsverzekeringen (RIV) als
instrumenten ingezet. Het aantal uitgereikte polissen nam opnieuw af van
138 in 2008 en 65 in 2009 naar 64 in 2010. De buitenlandse vraag naar
kapitaalgoederen en aannemerijwerken en daarmee naar dekking is sinds
het uitbreken van de kredietcrisis afgenomen, al blijft het uitstaand obligo
enigszins op peil. Uit de toename van het aantal uitgereikte dekkingstoezeggingen en aanvragen in 2010 kan echter worden afgeleid dat een
opgaande lijn is ingezet.
In 2010 heeft een belangrijke wijziging in de juridische structuur van de
faciliteit plaatsgevonden. Per 1 januari 2010 is het herverzekeringsstelsel
vervangen door een verzekeringsstelsel. Hierbij geeft de Staat door
middel van een uitvoerder rechtstreeks verzekeringspolissen (zgn.
«staatspolissen») af. De Staat is in het nieuwe stelsel verzekeraar (was:
herverzekeraar) en Atradius Dutch State Business N.V. de uitvoerder (was:
verzekeraar).
Externe factoren
Het behalen van de doelstelling hangt af van de ontwikkelingen in de
private verzekeringsmarkt, de afspraken gemaakt in verschillende
internationale fora en de financiële resultaten.
De kredietcrisis heeft de verzekeringsmogelijkheden op de private markt
en de financierbaarheid van exporttransacties enige tijd negatief
beïnvloed. Hierdoor ontstond tijdelijk de situatie dat het deel van de
risico’s dat door de Staat in dekking werd genomen niet meer aansloot op
het deel dat nog op de private markt kon worden afgedekt. Voor bepaalde
risico’s konden de exporteurs daardoor zowel niet meer terecht bij een
private partij als bij de Staat. Om de export van kapitaalgoederen en
aannemerijwerken op gang te houden heeft de Staat een aantal aanvullende maatregelen genomen, waarbij de faciliteit voor omzetpolissen
(TASK) en werkkapitaaldekking de belangrijkste zijn. Daarnaast is voor
financiers van exporttransacties de exportkredietgarantiefaciliteit opgezet.
In 2010 liet de private verzekeringsmarkt voor omzetpolissen een herstel
zien. Ook de exportgroei in 2010 was robuust. Om deze reden is de
TASK-regeling per 31 december 2010 beëindigd. De overige maatregelen
blijven voorshands van kracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

78

Beleidsartikelen

Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 5 Exportkredietverzekering en investeringsgaranties
Bedragen x € 1 000
Algemene beleidsdoelstelling:
Een completere markt voor
verzekering van betalingsrisico’s die zijn verbonden aan
export en investeringen in het
buitenland

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

3 141 351

2 293 936

5 108 936

– 4 970 709

1 161 667

11 950 431

– 10 788 764

17 351

20 545

33 886

15 367

16 672

14 375

2 297

13 740

12 898

12 688

11 512

10 212

12 906

– 2 694

3 124 000
3 123 000
1 000
0
0

2 273 391
2 340 391
– 67 000
0
0

5 075 050
5 304 050
– 229 000
0
0

– 4 986 076
– 5 051 312
50 000
0
15 236

1 144 995
1 198 639
– 49 220
0
– 4 424

11 936 056
11 332 276
453 780
150 000
0

– 10 791 061
– 10 133 637
– 503 000
– 150 000
– 4 424

32 830
15 479

31 936
15 299

40 936
27 204

272 595
259 976

93 563
82 267

134 875
120 500

– 41 312
– 38 233

15 479
0
0

11 391
0
0

7 049
0
0

255 986
0
0

76 137
0
0

120 000
500
0

– 43 863
– 500
0

0
0
0

0
0
3 908

0
0
20 155

0
3 990
0

218
5 912
0

0

218
5 912
0

Apparaatsuitgaven
Personeel en materieel
Kostenvergoeding Atradius
DSB
Uitvoeringskosten EXIM

17 351
911

16 637
1 139

13 732
1 044

12 619
1 107

11 296
1 084

14 375
1 469

– 3 079
– 385

13 740
2 700

12 898
2 600

12 688
0

11 512
0

10 212
0

12 906
0

– 2 694
0

Ontvangsten
Programma-ontvangsten

976 985
976 985

225 853
225 853

209 904
209 904

223 489
223 489

158 374
158 116

111 050
111 050

47 324
47 066

Doelstelling 1 Doelmatige inzet
verzekeringsfaciliteiten
Premies EKV
Premies RIV
Premies omzetpolissen

69 246
1 182
0

53 973
1 113
0

78 442
997
0

36 190
791
44

25 382
723
330

40 000
1 250

– 14 618
– 527
330

Schaderestituties EKV
Ontvangsten Seno-Gom

906 557
0

170 767
0

130 465
0

182 474
3 990

125 769
5 912

69 800
0

55 969
5 912

0

0

0

0

258

Verplichtingen
waarvan betalingsverplichtingen:
waarvan kostenvergoeding
Atradius DSB
waarvan garantieverplichtingen:
EKV
RIV
MIGA
Omzetpolissen
Uitgaven
Programma-uitgaven
Doelstelling 1 Doelmatige inzet
verzekeringsfaciliteiten
Schade-uitkering EKV
Schade-uitkering RIV
Schade-uitkering MIGA
Schade-uitkering Omzetpolissen
Uitgaven Seno-Gom
Uitgaven risicobeheer

Apparaatsontvangsten

258

Bij het opstellen van dit jaarverslag kon nog geen gebruik worden gemaakt van de definitieve, van een accountantsverklaring voorziene, jaarrekening van betrokken verzekeraars voor de TASK-regeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

79

Beleidsartikelen

Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
Verplichtingen
In de ontwerpbegroting zijn stelpostramingen opgenomen voor de
maximaal te verstrekken garanties (verplichtingenplafond). De realisatie
van de verplichtingen betreft het saldo van verleende en vervallen
garanties.
Garantieverplichting exportkredietverzekering (– € 10,13 mld.)
Het jaarlijkse plafond voor de EKV bedraagt € 11,33 mld. In 2010 is er voor
€ 4,62 mld. aan nieuwe verplichtingen aangegaan en is € 3,42 mld. aan
verplichtingen vervallen. In 2010 bedraagt het saldo van nieuwe en
vervallen garanties € 1,20 mld. Deze mutatie betreft het afboeken van het
restant deel van het verplichtingenplafond.
Garantieverplichting Regeling Investeringen (– € 503,0 mln.)
Het jaarlijkse plafond voor de Regeling Investeringen bedraagt € 453,8
mln. In 2010 is er voor € 22,3 mln. aan nieuwe verplichtingen aangegaan
en is € 71,6 mln. aan verplichtingen vervallen. In 2010 bedraagt het saldo
van nieuwe en vervallen garanties – € 49,2 mln. Deze mutatie betreft het
afboeken van het restant van het verplichtingenplafond.
Garantieverplichting Multilateral Investment Guarantee Agency (MIGA)
(– € 150,0 mln.)
Het jaarlijkse plafond voor de MIGA bedraagt € 150,0 mln. In 2010 is er
geen beroep gedaan op de MIGA faciliteit
Garantieverplichting Omzetpolissen (– € 4,6 mln.)
De regeling voor de omzetpolissen is in 2009 in werking getreden. Het
plafond van deze regeling was € 1,5 mld. In 2010 is er voor € 44,1 mln.
aan nieuwe verplichtingen aangegaan en is € 48,8 mln. aan verplichtingen
vervallen. Het saldo van verleende en vervallen verplichtingen bedraagt
– € 4,4 mln. De totale uitstaande garantieverplichting ultimo 2010
bedraagt € 10,6 mln. Deze regeling is van rechtswege geëindigd per
31 december 2010. Hiermee komt het restant van het plafond te vervallen.
Uitgaven
Uitgaven Seno-Gom (+ € 5,9 mln.)
In het kader van het afbeheren van de Seno-Gom portefeuille is voor € 0,5
mln. uitgekeerd aan schade en is een storting gedaan van € 5,4 mln. in de
interne begrotingsreserve. Deze uitgaven worden gedekt uit de
opbrengsten uit premies en recuperaties in het kader van de Seno-Gom.
Schade-uitkering EKV (– € 43,9 mln.)
Als gevolg van de kredietcrisis zijn de schade-uitkeringen in 2010, evenals
in 2009, aanzienlijk maar lager dan geraamd.
Kostenvergoeding Atradius DSB (– € 2,7 mln.)
De kostenvergoeding bestaat voor een deel uit variabele componenten;
doordat de premieontvangsten lager en de schade-uitkeringen hoger
waren is de kostenvergoeding lager dan initieel werd aangenomen. Met
ingang van 2010 is de nieuwe kostenvergoeding van kracht geworden;
deze nieuwe kostenvergoedingregeling is bovendien structureel lager.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

80

Beleidsartikelen

Ontvangsten
Premies EKV (– € 14,6 mln.)
De EKV faciliteit is er voor de verzekering van kredietrisico verbonden met
de financiering van lange termijn investeringen zoals kapitaalgoederen en
aannemerijwerken. Door het gedeeltelijk wegvallen van de vraag naar
dekking vallen de premieontvangsten in 2010 tegen.
Schaderestituties EKV (+ € 56,0 mln.)
Mede door de aantrekkende wereldeconomie is de provenustroom uit
hoofde van terugbetalingsregelingen goed op gang gebleven. Hierdoor
zijn de schaderestituties hoger uitgekomen dan geraamd.
Ontvangsten Seno-Gom (+ € 5,9 mln.)
In 2010 is voor € 5,7 mln. ontvangen aan premies en voor € 0,2 mln.
ontvangen uit recuperaties.
4.5.2 Operationele doelstelling: Het creëren en handhaven van
een gelijk speelveld voor bedrijven.
Doelbereiking
De doelstelling van het creëren en handhaven van een gelijk speelveld
voor bedrijven wordt bereikt aan de hand van de volgende instrumenten:
het aanbod aan verzekeringsfaciliteiten, het risk management framework,
de actieve deelname aan internationale fora en diverse meetinstrumenten.
Hierna zal elk van deze instrumenten nader worden toegelicht.
Verzekeringsfaciliteiten
Ten behoeve van de algemene doelstelling zijn in 2010 de exportkredietverzekering (EKV) en de Regeling Investeringsverzekeringen (RIV) als
instrumenten ingezet. De Staat biedt tevens mogelijkheden voor bedrijven
om gebruik te maken van MIGA. In 2010 zijn echter geen herverzekeringen
aan de MIGA afgegeven.
Onderstaande figuur geeft het gebruik van de EKV en de RIV door middel
van het cumulatief uitstaand obligo weer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

81

Beleidsartikelen

18
16

Bedrag (x mrd.)

14
12
10
8
6
4
2
0
96

19

97

19

98

19

Definitief

99

19

00

20

01

20

02

20

03 04 05 06 07 08 09 10
20 20 20 20 20 20 20 20
Jaren

Voorlopig

In de grafiek is een onderscheid gemaakt tussen definitieve verzekeringen
(polissen) en voorlopige verzekeringen (dekkingstoezeggingen). De eerste
categorie is in 2010 ten opzichte van 2009 licht gedaald, terwijl de
categorie dekkingstoezeggingen in dezelfde periode significant gestegen
is.
Risk Management Framework
De Staat vult de markt aan door verzekeringsfaciliteiten en investeringsgaranties aan te bieden. Daarbij accepteert de Staat alleen aanvaardbare
risico’s. Om risico’s te identificeren en zoveel mogelijk te beperken is
risicomanagement één van de pijlers van het beleid. De Staat heeft een
portefeuillemodel ontwikkeld dat de risico’s op portefeuilleniveau in kaart
brengt. Dit model is inmiddels operationeel en zal in 2011 verder worden
verfijnd.
In 2010 is het productenassortiment niet verder uitgebreid, wel is een
aantal verfijningen aangebracht.
Actieve deelname aan internationale fora
Niet alleen de meer traditionele westerse landen, maar ook steeds meer
opkomende economieën beschikken over een exportkredietverzekeringfaciliteit. Om te borgen dat Nederlandse exporteurs internationaal onder
gelijke voorwaarden kunnen concurreren is het van belang om door
middel van internationaal overleg binnen de geëigende kaders een gelijk
speelveld te creëren en te handhaven. Dit overleg vindt voornamelijk
plaats in het kader van de EU, de OESO en in mindere mate in de
Wereldhandelsorganisatie (WTO). Hoewel de OESO bij voortduring de
opkomende economieën betrekt bij het internationale overleg over het
beperken van de concurrentieverstoringen door het geven van overheidssteun zijn deze economieën op een enkeling na nog niet bereid om zich
beperkingen op te leggen.
Na jarenlange onderhandelingen zijn in 2010, mede op initiatief van
Nederland, aanvullende afspraken gemaakt over de minimum debiteurenpremies die bij de verzekerden in rekening gebracht moeten worden.
Tussen de landen binnen de OESO bestonden lange tijd aanzienlijke

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

82

Beleidsartikelen

verschillen in de hoogte van de premies. Aan deze ongewenste situatie
komt grotendeels een einde. De nieuwe afspraken in de OESO dragen dan
ook bij aan de versterking van het gelijke speelveld. In 2011 zal de nieuwe
systematiek van kracht worden.
Meetinstrumenten
De volgende drie meetinstrumenten kunnen worden onderscheiden:
• Benchmark
Sinds 2003 wordt de Nederlandse EKV faciliteit op een aantal punten
vergeleken met gelijksoortige faciliteiten voor de belangrijkste concurrenten van Nederlandse exporteurs. Bij deze benchmark wordt de
concurrentiepositie van de Nederlandse exportkredietverzekeringfaciliteit
inzichtelijk gemaakt. De set indicatoren die in de benchmark zijn
opgenomen bestaat uit landenbeleid, dekkingsbeleid, premies en
maatschappelijk verantwoord ondernemen. Uit de benchmark-exercitie
die in 2010 is uitgevoerd over het jaar 2009 blijkt dat de Nederlandse
faciliteit met een plek in de middenmoot over de gehele linie genomen
weliswaar bestand is tegen de concurrentiedruk van de meeste vergelijkbare faciliteiten in het buitenland, maar dat het resultaat nog niet
aansluit bij het ambitieniveau.
• Faciliteit kostendekkend
De totale exportkredietverzekeringfaciliteit van de Staat dient kostendekkend te zijn. Dit is vastgelegd in het kader van de Wereldhandelsorganisatie en de OESO. Kostendekkendheid houdt in dat gemeten over een
langere periode de opbrengsten (premies en recuperaties) voldoende
moeten zijn om de kosten van de faciliteit (schade-uitkeringen en
uitvoeringskosten) te dekken. Het doel is om ongeoorloofde subsidiëring
te voorkomen. De kostendekkendheid wordt in Nederland bepaald aan de
hand van het model bedrijfseconomische resultaatsbepaling (BERB). De
uitkomsten van dit model geven aan dat over de periode 1999–2010 de
inkomsten uit de polissen voldoende zijn geweest om de kosten te
dekken. Cumulatief is in deze periode een positief resultaat behaald van
circa € 123 mln. Dit betekent een toename van € 31 mln. ten opzichte van
het cumulatieve resultaat in 2009.

1
Het betreft de gemiddelde doorlooptijd van
het hele behandelingstraject van reguliere
exportkredietverzekeringszaken. Het verschil
tussen de netto behandelduur en de totale
doorlooptijd bestaat uit het posttraject en de
tijd waarin op informatie van aspirant
verzekerde wordt gewacht (en de behandeling
stil ligt).

• Doorlooptijden
Doelmatige uitvoering van de inzet van de verzekeringsfaciliteiten wordt
mede gemeten aan de hand van doorlooptijden1 van verzekeringsaanvragen. In 2010 is de gemiddelde doorlooptijd uitgekomen op 72
werkdagen, een lichte verbetering ten opzichte van 2009. De oorzaak van
de overschrijding van de norm van 48 dagen is gelegen in het feit dat
zaken in toenemende mate complexer zijn geworden. De kredietcrisis
heeft hier ook aan bijgedragen. De informatiebehoefte is daarmee groter
geworden en niet altijd is de beschikbare informatie direct beschikbaar.
Daarnaast worden aanvragen ook met oog op de effecten van de crisis
nog zorgvuldiger beoordeeld dan al gebruikelijk was. De exporteurs
worden tijdig geïnformeerd door Atradius over de langere looptijd van
een aanvraag en de reden daarvan. In de uitvoeringssfeer worden
maatregelen genomen om de doorlooptijden verder naar beneden te
brengen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

83

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Indicatoren

Behandelduur
Informatienavraag
Doorlooptijden van verzekeringsaanvragen

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

57

37
34
71

35
23
58

43
34
77

34
14
48

39
33
72

Bron: doorlooptijden worden door Atradius DSB gemeten en op maandelijkse basis gerapporteerd aan de Staat.

4.5.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
Type Onderzoek
Beleidsdoorlichting
Effectenonderzoek ex
post
Overig evaluatieonderzoek

Onderzoekonderwerp

AD of OD

Start

Afgerond

Vindplaats

BERB

OD

2010

2010

Zie toelichting

Benchmark indicatoren

OD

2010

2010

Zie toelichting

Toelichting tabel
De in de tabel opgenomen evaluatieonderzoeken zijn beide jaarlijks
terugkomende onderzoeken (er is geen openbare vindplaats). De
onderzoeken dienen als meetinstrument voor de doelmatigheid van de
verzekeringsfaciliteiten. De resultaten uit de onderzoeken zijn toegelicht
bij de meetinstrumenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

84

Beleidsartikelen

4.7 Beheer materiële activa
4.7.1 Algemene doelstelling
De verwerving, het beheer en de vervreemding van onroerende en
roerende zaken en de bijdrage aan gebiedsontwikkelingsprojecten door
het Rijk is doelmatig.
Doelbereiking en maatschappelijke effecten
Het Rijksvastgoed- en Ontwikkelingsbedrijf (RVOB) is in 2010 in het project
Valkenburg gestart met het opdoen van ervaring met het Financieel Kader
Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf d.d. 6 november 2009 (zie
Kamerstukken II 2009/10, 32 275, A en nr. 1). Het RVOB werkt voor eigen
rekening en risico aan dit project.
Het verkoopbeleid voor zowel agrarische domeinengronden als voor
niet-agrarische domeinengronden en ander rijksvastgoed is aangepast, zie
paragraaf 4.7.2
Op weg naar een slimmere en compacte beheersing van verwerking van
beslag en overtollige Rijksgoederen. Regievoering in plaats van de
uitvoering steeds zelf ter hand te nemen. Dit is het groeimodel waaraan
Domeinen Roerende Zaken (DRZ) in 2010 heeft gebouwd met als missie
de vanzelfsprekende partner te zijn in de afstoot van door het Rijk
overcompleet gestelde goederen.
De in de Raad voor Vastgoed Rijksoverheid (RVR) samenwerkende
vastgoeddiensten hebben informatie aangeleverd voor de Brede
Heroverwegingen en leveren thans een bijdrage aan een onderzoek dat
gericht is op aanpassing van het rijksvastgoedstelsel.
Externe factoren
Er zijn geen externe factoren die de doelmatigheid van de verwerving,
beheer en vervreemding door het Rijk hebben beïnvloed.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

85

Beleidsartikelen

Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 7 Beheer materiële activa
Bedragen x € 1 000
Algemene beleidsdoelstelling: De
verwerving, het beheer en de
vervreemding van onroerende en
roerende zaken en de bijdrage aan
gebiedsontwikkelingsprojecten door het
Rijk is doelmatig.

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

Verplichtingen
Waarvan garantieverplichting vorderingenplafond RVOB

77 345

105 791

81 748

98 851

296 298

92 844

203 454

Uitgaven
Programma-uitgaven

77 249
55 362

105 515
82 953

82 102
58 325

95 854
73 034

90 454
65 291

92 844
66 694

– 2 390
– 1 403

0

3 450

392

0

0

10 000

– 10 000

Doelstelling 2 Beheer/verkoop Onroerend
Onderhoud en beheerskosten
Zakelijke lasten
Overige programma-uitgaven

10 702
44 660
0

11 190
44 863
23 450

10 738
46 969
226

14 642
51 742
6 650

10 823
51 624
2 844

8 779
47 915
0

2 044
3 709
2 844

Apparaatsuitgaven

21 887

22 562

23 777

22 820

25 163

26 150

– 987

Ontvangsten
Programma-ontvangsten

331 769
329 535

317 424
315 929

270 337
269 686

237 597
237 306

350 375
347 964

168 638
168 459

181 737
179 505

1 196

0

139

3 491

410

0

410

175 709
96 376
46 443

125 960
97 214
83 140

120 495
112 523
34 823

79 115
99 728
55 130

222 354
97 997
39 255

36 545
95 014
35 400

185 809
2 983
3 855

Doelstelling 3 Bewaring/vervreemding
Roerend
Verkoop roerende zaken

9 811

9 615

1 706

– 158

– 12 052

1 500

– 13 552

Apparaatsontvangsten

2 234

1 495

651

291

2 411

179

2 232

Doelstelling 1 Optimaal handelen in
vastgoed
Anticiperende aankopen

Doelstelling 1 Optimaal handelen in
vastgoed
Anticiperende aankopen
Doelstelling 2 Beheer/verkoop Onroerend
Verkoop onroerende zaken
Beheersontvangsten
Overige programma-ontvangsten

207 000

Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
Uitgaven
Doelstelling 1 Optimaal handelen in vastgoed
Anticiperende aankopen en gebiedsontwikkeling (– € 10,0 mln.)
In 2010 is geen gebruik gemaakt van de leenfaciliteit voor anticiperend- en
ontwikkelingsgericht handelen in vastgoed.
Doelstelling 2 Beheer/verkoop onroerende zaken
Onderhoud en Beheerskosten (+ € 2,0 mln.)
De onderhoud- en beheerskosten zijn hoger door met name hogere
pachtafkopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

86

Beleidsartikelen

Zakelijke lasten (+ € 3,7 mln.)
Doordat het RVOB nog meer dan voorheen als enig loket voor de
Rijksoverheid voor het betalen en behandelen van alle zakelijke lasten is
gaan optreden, zijn de uitgaven voor gemeentelasten en waterschapslasten toegenomen.
Overige programma-uitgaven (+ € 2,8 mln.)
In 2009 zijn in het kader van lopende projecten van het RVOB verplichtingen aangegaan die in 2010 tot plankosten hebben geleid (+ € 1,5 mln.).
Daarnaast zijn in de loop van het jaar twee zaken naar voren gekomen
waar geen rekening mee was gehouden. Het betreft een terugbetaling van
in het verleden ten onrechte ontvangen toeslagrechten (+ € 0,6 mln.) en
een betaling aan een waterschap voor overdracht van rechten (+ € 0,7
mln.).
Ontvangsten
Doelstelling 1 Optimaal handelen in vastgoed
Anticiperende aankopen en gebiedsontwikkeling (+ € 0,4 mln.)
Het betreft een vervroegde aflossing van de laatste nog uitstaande lening.
Doelstelling 2 Beheer/verkoop onroerende zaken
Verkoop onroerende zaken (+ € 185,8 mln.)
Het RVOB heeft voor de overname van vlottende activa van het moederdepartement een beroep gedaan op de leenfaciliteit van het ministerie van
Financiën. De uit de verstrekte lening ontvangen gelden zijn betaald aan
het moederdepartement ter vergoeding van de overgenomen activa en als
niet-relevante ontvangst ingeboekt. De overige meeropbrengst is
nagenoeg geheel toe te schrijven aan de verkoop van agrarische gronden.
Een deel hiervan betreft de verkopen van gronden die, hoewel voor 2011
gepland, in de laatste periode van 2010 onverwacht snel zijn gerealiseerd.
Beheersontvangsten (+ € 3,0 mln.)
De beheersontvangsten zijn hoger door met name hogere pachtopbrengsten.
Overige programma-ontvangsten (+ € 3,9 mln.)
De overige programma-ontvangsten zijn hoger door met name hogere
OZB-ontvangsten.
Doelstelling 3 Bewaring vervreemding roerende zaken
Verkoop roerende zaken (– € 13,6 mln.)1
De verkoop roerende zaken zijn in 2010 negatief beïnvloed door de
teruggaaf van opbrengsten die in 2006 en 2007 zijn gerealiseerd met de
verkoop van in beslaggenomen mobiele telefoons. In 2006 is een aantal
partijen telefoons in beslag genomen onder verdenking van een BTW
carrousel onder verschillende -buitenlandse- BV’s. Deze telefoons zijn in
2006 en 2007 verkocht om waardedaling te voorkomen.
Apparaatsontvangsten (+ € 2,2 mln.)
Het eigen vermogen van het RVOB lag per ultimo 2009 boven de 5%
norm: het deel boven de 5% is afgeroomd door het moederdepartement.
1

Zie ook toelichting bij de saldibalans.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

87

Beleidsartikelen

4.7.2 Operationele doelstellingen
4.7.2.1 Operationele doelstelling 1: De samenwerkende departementen
zijn een sterke speler op de vastgoedmarkt en hebben het verwerven,
beheren en vervreemden van vastgoed en de bijdrage aan gebiedsontwikkelingsprojecten efficiënt georganiseerd.
Doelbereiking
De Raad voor Vastgoed Rijksoverheid heeft vastgesteld dat er geen
juridische belemmeringen zijn voor de bij de RVR aangesloten rijksvastgoeddiensten, COA, ProRail B.V. en Staatsbosbeheer om desgewenst
vastgoedgerelateerde producten en diensten aan elkaar te leveren.
Het COA kan zijn overtollig vastgoed – conform het kabinetsstandpunt
n.a.v. het IBO «organisatie beheersfuncties vastgoed Rijk» – op dezelfde
wijze als de rijksvastgoeddiensten door tussenkomst van het RVOB laten
vervreemden.
Nadat eerder overleg met de NS over de implementatie van het kabinetsbesluit n.a.v. het IBO organisatie beheersfuncties vastgoed Rijk m.b.t.
overtollige ProRail-gronden geen resultaat had opgeleverd, zijn in 2010
werkafspraken gemaakt door het RVOB, het Ministerie van I&M en ProRail
B.V., gericht op de situatie die zal ontstaan na het slaan van het KB van
artikel 125 Spoorwegwet. Ingevolge dit KB zal de eigendom van het
vastgoed van ProRail B.V. overgaan van Rail Infra Trust B.V. naar de Staat.
De werkafspraken zijn gericht op het omgaan met overtollig vastgoed.
In maart 2010 is een herzien verkoopbeleid voor de agrarische domeinengronden aan de Tweede Kamer aangeboden (zie Kamerstukken II 2009/10,
24 490, nr. 24).
Het verkoopbeleid van het RVOB voor niet-agrarische domeinengronden
en ander rijksvastgoed is zodanig aangepast dat het RVOB de betrokken
departementen al ruim voor een eventuele overtollig stelling kan
adviseren welke objecten vanuit RVOB optiek (verkoopbaarheid, ontwikkelingsmogelijkheden) op enig moment het beste overtollig gesteld en/of
(eerst) herontwikkeld kunnen worden (ondersteuning portefeuillemanagement). Voor reeds overtollig gesteld vastgoed zal (alsnog) eerst
duidelijk worden gemaakt of het direct verkocht dan wel (eerst) herontwikkeld en/of in ieder geval nog enige tijd aangehouden moeten worden.
Deze nieuwe aanpak zal in 2011 verder beproefd en verbeterd worden.
De RVR heeft advies uitgebracht over de wijze waarop de gezamenlijke
RVR-diensten de voorbeeldrol op zich kunnen nemen die past bij de
Beleidsbrief Modernisering Monumentenzorg en een effectieve bijdrage
kunnen leveren aan de uitvoering van het ruimtelijk beleid dat is verwoord
in de Structuurvisie Randstad 2040.
Tenslotte heeft de RVR in het kader van de Brede Heroverwegingen
pro-actief informatie aangeleverd over mogelijke bezuinigingsvarianten
en mogelijkheden om structureel hogere opbrengsten met rijksvastgoed
te realiseren. In het verlengde hiervan levert de RVR thans een bijdrage
aan een uit het Regeerakkoord voortvloeiend nader onderzoek naar de
mogelijkheden tot clustering van of binnen het rijksvastgoedstelsel.
De RVR heeft een uitgebreid jaarverslag over 2010 uitgebracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

88

Beleidsartikelen

Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Er is gebruik gemaakt van een meerjarig werkprogramma 2007–2010, dat
in 2009 geactualiseerd is. Dit werkprogramma is uitgevoerd.
4.7.2.2 Operationele doelstelling 2: Op een financieel en maatschappelijk
verantwoorde manier verwerven, beheren en vervreemden van onroerende zaken en bijdragen aan complexe gebiedsontwikkelingsprojecten
met meervoudige rijksbelangen door het Rijk.
Doelbereiking
Het ministerie van Financiën zorgt, met de inzet van het RVOB, als
privaatrechtelijk eigenaar voor het aankopen, beheren, realloceren en
verkopen van onroerende zaken van/voor het Rijk. Hierbij wordt gestreefd
naar een optimale prijs zonder de maatschappelijke belangen uit het oog
te verliezen. Daarnaast levert het ministerie van Financiën een bijdrage
aan complexe gebiedsontwikkelingsprojecten waarin meerdere rijksbelangen spelen.
Het RVOB heeft conform de verwachting in 2010 twee gebiedsontwikkelingsprojecten met succes afgerond. Dit betekent dat het Rijk voldoende
zekerheid heeft over de realisatie van deze projecten, doordat de hierbij
horende afspraken tussen het Rijk en de regio zijn vastgelegd en
eventuele transacties zijn afgehandeld.
Bij het Vliegveld Twente is er overeenstemming bereikt over de verkoop
van het vliegveld en de herontwikkeling van het gebied waarin het
vliegveld gelegen is. De regio zal hier een compacte luchthaven in het
groen ontwikkelen die naar verwachting in 2014 operationeel zal zijn. De
overdracht heeft in december 2010 plaatsgehad.
Eindhoven A2 zone betreft de ontwikkeling van een aantal hoogwaardige
bedrijfslocaties ten behoeve van de Brainport Eindhoven. Het RVOB heeft
bijgedragen aan een sluitende business case en zorggedragen voor
overeenstemming over de besteding van ca. € 75 mln. vanuit het Nota
Ruimtebudget, die het Rijk in 2009 in het vooruitzicht had gesteld.
Bij de afsluiting van 2010 werkt het RVOB namens verschillende ministeries aan de realisatie van zeven grootschalige complexe gebiedsontwikkelingen met meervoudige rijksdoelstellingen. Daarbij werkt RVOB voor
eigen rekening en risico aan het project-Valkenburg. Dit betreft het eerste
project waarvoor gebruik is gemaakt van het nieuwe financiële instrumentarium dat met ingang van 2010 aan het RVOB ter beschikking is gesteld.
De gebiedsontwikkeling rond de Zeeuw-Vlaamse Kanaalzone is in 2010
aan de projectenportefeuille toegevoegd.
Tenslotte heeft het RVOB ministeries geadviseerd over de haalbaarheid en
mogelijkheden bij diverse projecten waar afwegingen over de uitvoering
en publieke investeringen voor de langere termijn nog gemaakt moeten
worden, zoals het project Stadshavens in Rotterdam en de A12 zone in
Utrecht.
In de tabel budgettaire gevolgen van beleid wordt onder doelstelling 2
ingegaan op de uitgaven en ontvangsten van het RVOB ten behoeve van
en voor rekening van het ministerie van Financiën.
Het RVOB realiseert, met inachtneming van zogenaamde middelenafspraken, ook ontvangsten voor andere ministeries. Deze ontvangsten
worden in de jaarverslagen van deze ministeries verantwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

89

Beleidsartikelen

In de «Jaarcijfers RVOB 2010» die te vinden zijn op www.rvob.nl/nieuws/
jaarverslagen zijn gegevens opgenomen over verkopen, ingebruikgevingen en betaalde zakelijke lasten.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Omdat operationele doelstelling 2 geen effecten op outcomeniveau heeft,
worden hier geen prestatie-indicatoren genoemd. Indicatoren met
betrekking tot de doelmatigheid van de uitvoering komen aan de orde in
de paragraaf betreffende de baten-lastendiensten.
4.7.2.3 Operationele doelstelling 3: Op een financieel en maatschappelijk
verantwoorde manier bewaren, vernietigen en vervreemden van roerende
zaken van het Rijk.
Doelbereiking
Het ministerie van Financiën vertegenwoordigt de Staat in eigendomsrechtelijke verhoudingen. Dit vertaalt zich in de zorg voor de bewaring, de
verkoop en eventuele vernietiging van overtollige en/of in beslag
genomen roerende zaken. De uitvoering door de baten-lastendienst
Domeinen Roerende Zaken wordt op een integere en efficiënte manier
gedaan.
Op weg naar een slimmere en compacte beheersing van verwerking van
beslag en overtollige Rijksgoederen. Regievoering in plaats van de
uitvoering steeds zelf ter hand te nemen. Dit is het groeimodel waaraan
DRZ in 2010 heeft gebouwd met als missie de vanzelfsprekende partner te
zijn in de afstoot van door het Rijk overcompleet gestelde goederen.
In de «Beslagketen» kunnen Justitie en Politie leunen op een stevige
organisatie die voor hen logistieke problemen uit handen neemt. Een
integere dienstverlening die aansluit binnen de ketenprocessen. Binnen
de Rijksoverheid is DRZ de partner voor efficiënte verwerking van
Rijksgoederen zoals bijvoorbeeld de Rijksmarktplaats voor meubilair.
Een doelmatige uitvoering van steeds betere geoptimaliseerde processen
die bij voorkeur goedkoper worden is het ultieme doel van de baten- en
lastendienst. Als resultante hiervan heeft DRZ in 2010 de opslaglocatie te
Veldhoven gesloten. Hierdoor zijn voor de toekomst belangrijke doelmatigheid resultaten gerealiseerd.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Omdat operationele doelstelling 3 geen effecten op outcomeniveau heeft,
worden hier geen prestatie-indicatoren opgenomen. Indicatoren met
betrekking tot de doelmatigheid van de uitvoering komen aan de orde in
de paragraaf betreffende de baten- en lastendienst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

90

Beleidsartikelen

4.7.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
Type Onderzoek

Onderzoekonderwerp

AD of OD

Start

Afgerond

Beleidsdoorlichting

Beoordeling gehele
rijksvastgoedstelsel/is het Rijk
een sterke speler op de
vastgoedmarkt en heeft het zijn
vastgoedactiviteiten efficiënt
georganiseerd?
Roerende zaken van het Rijk
worden op een efficiënte manier
bewaard, vervreemd en
vernietigd.

OD 1

2011

2011

OD 3

2011

2011

Vindplaats

Effectenonderzoek ex
post
Overig evaluatieonderzoek

Toelichting tabel
De voor 2010 geplande beoordeling van het rijksvastgoedstelsel is
verplaatst naar 2011. De beoordeling wordt afhankelijk gesteld van de
resultaten van het door de Brede Heroverwegingen en het Regeerakkoord
ingegeven nader onderzoek naar de mogelijkheden tot clustering van of
binnen het rijksvastgoedstelsel.
De voor 2010 geplande beleidsdoorlichting inzake Roerende zaken zal in
2011 worden uitgevoerd. De latere opleveringsdatum houdt verband met
de in 2010 voorbereide en per 1 februari 2011 doorgevoerde reorganisatie
van Domeinen Roerende Zaken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

91

Beleidsartikelen

4.8 Begrotingsbeleid en regeldruk
4.8.1 Algemene doelstelling
Het budgettaire beleid creëert de randvoorwaarden om maatschappelijke
ambities, nu en in de toekomst, te verwezenlijken. De overheid is
betrouwbaar en consistent in de aanwending van de middelen en zorgt
voor een doelmatige, doeltreffende en rechtmatige besteding.
Kabinetsdoelstelling 16 uit het beleidsprogramma heeft betrekking op
minder regels, minder instrumenten en minder loketten. Binnen deze
kabinetsdoelstelling wordt de regeldruk voor bedrijven merkbaar
verminderd.
Doelbereiking en maatschappelijke effecten
• Het totale uitgavenkader laat een onderschrijding zien van € 0,8 mld.
Het inkomstenkader is in 2010 gehouden. Let wel: in het Aanvullend
Beleidsakkoord van het kabinet Balkenende IV is besloten tot het
corrigeren van de uitgavenkaders voor de werkloosheidsuitgaven en
de ruilvoet. Tevens is het stimuleringspakket buiten de kaders
geplaatst.
• Het feitelijk EMU-saldo is uitgekomen op een tekort van 5,4% bbp.
• Het structurele EMU-saldo is uitgekomen op een tekort van 4,2% bbp1.
• Het foutpercentage in de rechtmatigheid van de gerealiseerde
verplichtingen, uitgaven en ontvangsten op de rijksbegroting is minder
dan 1%.
Externe factoren
Factoren die hebben bijgedragen aan het behalen van deze doelstellingen
zijn:
• De effectiviteit van de begrotingsregels en de politieke wil om de in het
Coalitieakkoord gestelde prioriteiten te realiseren.
• Voor het terugdringen van de regeldruk voor bedrijven zijn de
afgesproken (AL-)spelregels, de politieke wil (ook supranationaal en
decentraal), de waakhond (Actal) en de constructieve samenwerking
met het bedrijfsleven (onder andere Commissie Wientjes) essentieel
gebleken.

1
Het structurele EMU-saldo wordt berekend
op basis van de methode van de Europese
Unie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

92

Beleidsartikelen

Tabel budgettaire gevolgen van beleid
Beleidsartikel 8 Financieel-economisch beleid van de overheid
Bedragen x € 1 000
Algemene beleidsdoelstelling: Het
budgettaire beleid creëert de
randvoorwaarden om maatschappelijke ambities, nu en in de toekomst,
te verwezenlijken. De overheid is
betrouwbaar en consistent in de
aanwending van de middelen en
zorgt voor een doelmatige,
doeltreffende en rechtmatige
besteding.

Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

Verplichtingen
Apparaatsuitgaven
Programma uitgaven

29 673
29 673

31 971
31 971

40 551
30 657
9 894

38 557
26 109
12 448

30 823
28 846
1 977

32 787
28 107
4 680

– 1 964
739
– 2 703

Uitgaven
Apparaatsuitgaven
Programma uitgaven

29 680
29 680
0

31 984
31 984
0

39 993
30 542
9 451

37 421
25 868
11 553

32 292
28 978
3 314

32 787
28 107
4 680

– 495
871
– 1 366

Ontvangsten
Apparaatsontvangsten

6 376
6 376

7 344
7 344

6 338
6 338

6 671
6 671

7 927
7 927

5 829
5 829

2 098
2 098

Toelichting bij tabel budgettaire gevolgen van beleid
Uitgaven
Apparaat (+ € 0,9 mln.)
Bij de apparaatsuitgaven is de overschrijding € 0,9 mln. Deze
overschrijding is veroorzaakt door extra uitgaven bij de Rijksacademie
voor Financiën en Economie, onderzoeken bij de IRF en het project
Nederlandse Antillen. De extra uitgave bij de Rijksacademie voor
Financiën en Economie is toegestaan, want er staan ontvangsten
tegenover.
Programma (– € 1,4 mln.)
Bij de programma-uitgaven is een onderuitputting van € 1,4 mln. Dit
wordt veroorzaakt door het achterblijven van de uitgaven voor de voucher
van het Bewijs van Goede Dienst. Verder zijn er lagere uitgaven vanwege
de val van het kabinet op o.a. communicatie.
Ontvangsten
Apparaat (+ € 2,1 mln.)
Er zijn € 2 mln. meer ontvangsten gegenereerd dan het kader. Deze zijn
toe te schrijven aan de Rijksacademie voor Financiën en Economie (extra
ontvangsten door buitenlandse projecten).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

93

Beleidsartikelen

4.8.2 Operationele doelstellingen
4.8.2.1 Operationele doelstelling 1: Het handhaven van de uitgaven- en
inkomstenkaders en daarmee het streven naar de doelstellingen voor het
structurele EMU-saldo.
Doelbereiking
Evenals het jaar 2009 kenmerkt het jaar 2010 zich door de gevolgen van de
financiële crisis. Het kabinetsbeleid was in 2010 wederom gericht op het
stimuleren van de Nederlandse economie; daartoe is de signaalwaarde
van het begrotingssaldo sinds het Aanvullend Beleidsakkoord van het
kabinet Balkenende IV losgelaten, mede om de automatische stabilisatoren aan de inkomstenzijde van de begroting volledig te laten werken.
Aan de uitgavenzijde is het stimuleringspakket buiten het uitgavenkader
geplaatst en is het uitgavenkader gecorrigeerd voor de uitgaven aan de
ruilvoetontwikkeling en de werkloosheid. Hiermee werd een additionele
stimulans voor de economie gegeven. Deze afwijking van de normale
regels werd noodzakelijk geacht vanwege de zwaarte van de economische
crisis.
Het vorige kabinet heeft discipline getoond met betrekking tot de uitgaven
die onder het reguliere uitgavenkader vallen. Het uitgavenkader laat
onderschrijding zien van € 0,8 mld. Ook met betrekking tot het inkomstenkader heeft het vorige kabinet discipline getoond. Het inkomstenkader is
in 2010 gehouden. Dit betekent dat de lastenontwikkeling zich heeft
ontwikkeld zoals was aangekondigd in de Miljoenennota 2010. Het
EMU-saldo laat een tekort zien van 5,4% bbp. Nederland valt met dit
EMU-saldo nog steeds onder de buitensporig tekortprocedure van het
Stabiliteits- en Groeipact. Het structurele EMU-saldo laat eveneens een
tekort zien: 4,2% bbp.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Indicatoren

EMU-saldo (% BBP)
Structureel EMU-saldo (% BBP)

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

0,5
0,2

0,2
– 1,2

0,6
– 0,8

– 5,5
– 3,8

– 6,3
– 4,0

– 5,4
– 4,2

Bron: CBS

4.8.2.2 Operationele doelstelling 2: Gestelde overheidsdoelen worden zo
doelmatig mogelijk bereikt, waarbij de overheidsmiddelen rechtmatig
worden besteed.
Doelbereiking
Het oplossen van maatschappelijke problemen en het vervullen van
wensen van burgers leidt bijna altijd tot kosten. Hiervoor moeten
belastingen en premies worden geheven. Het parlement en de belastingbetaler moeten erop kunnen rekenen dat er zuinig wordt omgegaan met
dit belastinggeld. Daarbij moeten zij de zekerheid kunnen hebben dat het
geld aan de afgesproken doelen en op de afgesproken wijze wordt
uitgegeven, dus dat de uitgaven rechtmatig zijn. Dit is mogelijk door een
efficiënte en effectieve inrichting van het beleids-, uitvoerings- en
bedrijfsvoeringsproces.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

94

Beleidsartikelen

Het experiment Verbetering verantwoording en begroting vormde een
belangrijke activiteit in het kader van een heldere en toegankelijke
begroting. Belangrijkste doelstelling van het experiment was meer focus
en politieke relevantie in de begroting en het jaarverslag, met inachtneming van het verminderen van verantwoordingslasten en bureaucratie.
Het experiment eindigde na de behandeling van de jaarverslagen 2009.
Aan de evaluatie van het experiment is gedurende 2010 gewerkt in nauwe
samenwerking met de Algemene Rekenkamer. De Tweede Kamer wordt in
het voorjaar van 2011 per brief geïnformeerd over de uitkomsten van deze
evaluatie. De bevindingen vormen input voor gedachtewisseling met de
nieuwe Kamer over de toekomst van begrotingspresentatie.
Daarnaast wordt door het uitvoeren van ex ante evaluaties, interdepartementale beleidsonderzoeken en overig evaluatieonderzoek gewerkt aan
een betere onderbouwing van het beleid en beleidsinformatie.
In het voorjaar van 2010 zijn de brede heroverwegingen uitgekomen. Doel
van de brede heroverwegingen was om onderbouwde keuzes mogelijk te
maken door inzicht te verschaffen in besparingsopties en mogelijke
gevolgen, zonder oordeel over de wenselijkheid. Daarbij kwam een breed
palet van beleidsthema’s aan de orde. De onderzoeken zijn begin april
afgerond en zijn ook in verschillende vormen opgenomen in de verkiezingsprogramma’s van verscheidene politieke partijen.
Ook is in 2010 de vierde nationale verklaring afgegeven betreffende de
verantwoording over de Landbouwfondsen in 2009, de Structuurfondsen,
de Migratiefondsen en het Europees Visserijfonds voor de werking van de
financiële systemen. Daarnaast zijn in Europees verband de mogelijkheden onderzocht voor vereenvoudigingen in het structuurbeleid. De
Europese Commissie heeft hiervoor wijzigingen doorgevoerd in de
betreffende verordeningen.
Per 1 januari 2010 zijn de Aanwijzingen voor subsidieverstrekking van
kracht geworden. Deze komen voort uit het Rijksbreed bindend kader voor
uniformering en vereenvoudiging van de uitvoering en verantwoording
van subsidies. Eenvoudige en uniforme subsidievoorwaarden leiden tot
doelmatiger subsidiebeheer en minder administratieve lasten. In 2010 zijn
nieuwe subsidieregelingen conform de aanwijzigen opgesteld en is
gestart met de aanpassingen van bestaande subsidieregelingen.
Conform een toezegging aan de Tweede Kamer is een wetsvoorstel
ontwikkeld voor de introductie van een bestuurlijke boete bij het niet
voldoen aan bijzondere meldingsplichten bij rijkssubsidies. Het
wetsvoorstel is eind 2010 voor advies aan de Raad van State aangeboden
en zal naar verwachting in het voorjaar van 2011 aan de Tweede kamer
worden gezonden. De mogelijkheid om een bestuurlijke boete op te
leggen is het sluitstuk van een evenwichtig stelsel van subsidieverlening
volgens de «high trust»-gedachte, gericht op vermindering van administratieve lasten en controledruk.
De herziening van de Comptabiliteitswet 2001 heeft vertraging opgelopen.
Gedurende het traject is besloten om de CW geheel te herzien en te
moderniseren. Daarnaast is de beschikbare capaciteit gedeeltelijk ingezet
voor andere prioriteiten, bijvoorbeeld ten gevolge van de crisis en de
eerder geplande formatie van een nieuw kabinet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

95

Beleidsartikelen

Na evaluatie van het experiment tolerantiegrenzen hebben wij met de
Algemene Rekenkamer overlegd over de mogelijkheden van vereenvoudiging van de tolerantiegrenzen. Het bleek niet eenvoudig de toleranties te
versimpelen zonder dat dit resulteerde in een gedeeltelijke verzwaring van
de normen. Omdat in de auditfunctie momenteel veel ontwikkelingen
plaatsvinden; de centralisatie van auditdiensten en samenvoeging van
departementen, hebben wij in overleg besloten de huidige tolerantiegrenzen te handhaven.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Indicatoren

Rechtmatigheidsfouten in het totaal van de
uitgaven, ontvangsten en verplichtingen

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

<1%

<1%

<1%

<1%

<1%

<1%

Bron: departementale jaarverslagen en de daarmee samenhangende auditrapporten

Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Kengetallen

Aantal beleidsdoorlichtingen 1

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaar-de
2010

Realisatie
2010

14

15

12

9

38

16

1
Op basis van de RPE 2006. Departementen hebben de verplichting tot periodieke beleidsdoorlichtingen van algemene of operationele doelstellingen, aansluitend bij de beleidscyclus. Per 2010 wordt geen rekening meer gehouden met overloop tussen jaren, maar wordt een beleidsdoorlichting toegerekend aan het jaar waarin het kamerstuk is opgemaakt. Beleidsdoorlichtingen die gezamenlijk naar de Tweede Kamer worden
gestuurd, en dus hetzelfde kamernummer hebben, worden afzonderlijk geteld.

Bron: www.officielebekendmakingen.nl

Toelichting
In 2010 zijn door de departementen 16 beleidsdoorlichtingen naar de
Tweede Kamer gestuurd. Dat is lager dan de streefwaarde voor 2010. Dit
komt onder andere doordat drie geplande beleidsdoorlichtingen uiteindelijk zijn geïntegreerd in de brede heroverwegingen die begin 2010 zijn
afgerond. Een aantal beleidsdoorlichtingen zijn niet voor eind 2010 naar
de Tweede Kamer gestuurd, maar zijn wel in de afrondende fase. Deze
zullen begin 2011 naar de Tweede Kamer worden gezonden.
4.8.2.3 Operationele doelstelling 3: Het stimuleren van ondernemerschap
door het merkbaar en substantieel verminderen van regeldruk voor
bedrijven. Daarbij staat de beleving van de ondernemer centraal en
worden bedrijven actief betrokken bij het identificeren van problemen en
het formuleren van oplossingen.
Doelbereiking
Over de realisatie van de verschillende maatregelen voor bedrijven wordt
halfjaarlijks integraal gerapporteerd aan de Tweede Kamer. In deze
rapportages wordt uitgebreid in gegaan op de realisatie van het terugdringen van regeldruk en de verbetering van de dienstverlening.
Voorbeelden van maatregelen die in 2010 genomen zijn:
Met de invoering van de Wabo (invoeringswet algemene bepalingen
omgevingsrecht) in 2010 zijn de administratieve lasten voor bedrijven
gereduceerd met per saldo € 105 mln. Met de Wabo zijn circa 25
vergunningen en 1600 formulieren geïntegreerd tot één omgevingsvergunning. Burgers en Bedrijven hebben nog maar te maken met één

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

96

Beleidsartikelen

bevoegd gezag, één loket, één beschikking en één procedure. De aanvraag
kan digitaal worden gedaan en behandeld.
Met de inwerkingtreding van het wetsvoorstel elektronische akten en
elektronische algemene voorwaarden nemen de nalevingskosten voor het
bedrijfsleven per saldo af met per saldo € 57 mln. Het wetsvoorstel maakt
elektronische onderhandse akten, zoals verzekeringspolissen, mogelijk.
Dit bespaart verzekeraars kosten van papier, enveloppen en porto. Het
wetsvoorstel verruimt ook de mogelijkheden om overeenkomsten langs
elektronische weg tot stand te laten komen.
Een voorbeeld van een verbetering op het gebied van toezicht is dat in
2010 de inspectieresultaten van de Arbeidsinspectie toegankelijk zijn voor
andere toezichthouders, waardoor de toezichthouders selectiever kunnen
werken en de goed nalevende bedrijven kunnen overslaan. Ook
gemeenten kunnen van de gegevens gebruik maken.
Voor een volledig overzicht van gerealiseerde maatregelen wordt
verwezen naar de voortgangsrapportages, Kamerstukken II 2009/10,
29 515, nr. 318. In deze rapportages werd daarnaast op basis van een
vaste reeks indicatoren «Minder, Merkbaar en Makkelijker voor ondernemers» over de voortgang gerapporteerd. Hieronder worden de
indicatoren voor het onderdeel «Minder» weergegeven.
Realisatie meetbare gegevens bij de operationele doelstelling
Indicatoren

– Een netto verlaging van 25% administratieve
lasten (cumulatief in procenten) t.o.v. 1 maart
2007.
– De nalevingskosten van regels zijn teruggebracht in die gevallen waar het bedrijfsleven heeft
aangegeven dat de kosten onevenredig hoog zijn
– De lasten van rijkstoezicht met gemiddeld een
kwart omlaag in 19 domeinen per 2011;
– Alle bestaande nationale subsidie regelingen
voor bedrijven zijn per 2011 lastenarm ingericht,
waarbij gebruik wordt gemaakt van het rijkssubsidiekader.

1
2

Realisatie
2006

Realisatie
2007

Realisatie
2008

Realisatie
2009

Streefwaarde
2010

Realisatie
2010

n.v.t.

9,2%

12%

17%

14,9%

–

5%
(1 mrt –
31 dec)
–

–

– 235 mln.

– 329 mln.

– 329 mln.

n.v.t.

n.v.t. 1

n.v.t.

3%

n.v.t.

4%

n.v.t.

n.v.t 2

n.v.t.

35 van de
143
regelingen
voor
bedrijven
voldoen
aan het
kader

Alle
regelingen
voor
bedrijven
voldoen aan
het kader.

Gerealiseerd, alle
regelingen
voldoen
aan het
kader

Doelstelling is 25% reductie op deze domeinen per 2011. Geen tussenliggende doelen; derhalve ook geen tussenliggende metingen daarvan.
Doelstelling is alle subsidies lastenarm in 2011. Geen tussenliggende doelen; derhalve ook geen tussenliggende metingen daarvan.

Bron: Kabinetsplan aanpak administratieve lasten, Kamerstukken II 2008/09, 29 515, nr. 284.

Toelichting
Administratieve lasten
Voor een overzicht van genomen maatregelen zie eindrapportage
Regeldruk Bedrijven, april 2010, Kamerstukken II 2009/10, 29 515, nr. 318

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

97

Beleidsartikelen

Tabel Ontwikkeling Administratieve Lasten sinds 1/3/2007
nulmeting

Gerealiseerde reductie (netto)

Ministerie

1-3-2007

1

2007

2008

2009

2010

Cumulatief %

Financiën
Justitie
VROM
SZW
VWS
VenW
EZ
LNV
JenG
BZK
OCW

4 116
1 298
1 215
1 054
481
467
290
205
11,2
10,7
10,5

– 179
– 207
+11
– 18

– 86
0
– 261
–1
+1
–3
– 15
–2

– 147
– 24
– 13
–2
– 12
– 37
– 40
–1

– 0,1
– 0,6

– 0,2

– 104,3
– 3,0
– 140,1
– 2,4
– 13,3
– 9,7
– 10,9
– 5,4
– 1,0
– 0,7
+0,3

– 12,2%
– 17,4%
– 33,3%
– 2,3%
– 4,9%
– 23,1%
– 21,8%
– 5,7%
– 8,9%
– 8,4%
– 4,7%

totaal

9 158

– 461

– 372,6

– 276

– 290,4

– 14,9%

– 63
–3
–1
– 0,1

1
In de nulmeting zijn een aantal technische correcties verwerkt (project nazorg nulmeting), evenals in sommige realisaties (vanwege nieuwe
berekeningen met het verbeterde meetmodel)

Deze tabel bevat de netto gerealiseerde vermindering van administratieve
lasten van 1 maart 2007 tot en met 31 december 2010 in – mln. Toenames
zijn daarbij in mindering gebracht op de reducties. Netto toenames
worden met een «+» getoond.
Toezichtslasten
Doelstelling was om de toezichtslasten te verminderen met 25% per eind
2011. Omdat een aantal maatregelen meer tijd vragen dan verwacht zal
deze doelstelling ultimo 2011 niet gerealiseerd worden.
Subsidieregelingen
Alle regelingen voor bedrijven voldoen aan het rijkssubsidiekader.
4.8.3 Overzicht afgeronde onderzoeken
Type Onderzoek

Onderzoekonderwerp

AD of OD

Start

Afgerond

Vindplaats

Beleidsdoorlichting

Doorlichting begrotingssystematiek (Studiegroep Begrotingsruimte)

AD

2010

2010

Kamerstukken II 2009/10,
31 123. nr. 52, bijlage 59 692,
https://
zoek.officielebekendmakingen.nl/blg-59692.htm

Regeldruk Bedrijven

OD 3

2010

Jaarlijkse beoordeling
Nederlands Stabiliteitsprogramma door EFC/Ecofin

OD 1
OD 2

2010

Jaarlijkse IMF-artikel IV
consultatie

OD 1
OD 2

2010

Effectenonderzoek ex
post
Overig evaluatieonderzoek

2010
http://ec.europa.eu/
economy_finance/sgp/
convergence/programmes/
2009-10_en.htm
2010

http://www.imf.org/external/pubs/ft/scr/2010/cr

1

In 2010 heeft uit hoofde van de IMF-artikel IV consultatie een zogenoemde Financial Sector Assessment Program plaatsgevonden, waarvan de
voorlopige conclusies zijn te vinden via bovenstaande link. Het rapport hiervan wordt samen met de eerstvolgende Artikel IV consultatie (maart
2010) gepubliceerd in juni 2011.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

98

Niet-beleidsartikelen

5. NIET-BELEIDSARTIKELEN
5.1 Algemeen
5.1.1 Budgettaire gevolgen
Artikel 9 Algemeen
Tabel budgettaire gevolgen
Bedragen x € 1 000
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

Verplichtingen

108 918

109 208

121 508

139 337

147 695

128 112

19 583

Uitgaven
Totaal apparaatsuitgaven
Apparaatsuitgaven (excl. omslagstel
Rijkswagenpark)
Omslagstelsel Rijkswagenpark (Uitgaven
BSA)

109 909
109 601

107 226
106 992

118 853
118 761

143 673
143 661

145 539
145 522

128 112
128 067

17 427
17 455

103 097

101 257

112 098

136 540

137 794

120 467

17 327

6 504

5 735

6 663

7 121

7 728

7 600

128

308

234

92

12

17

45

– 28

17 298

16 048

17 888

14 013

24 622

11 462

13 160

10 799
6 499

9 629
6 419

11 220
6 668

7 564
6 449

18 226
6 396

3 862
7 600

14 364
– 1 204

Departementsbrede programmauitgaven, tegoeden WOII
Ontvangsten
Apparaatsontvangsten (excl. omslagstelsel Rijkswagenpark)
Omslagstelsel Rijkswagenpark

Toelichting
Apparaatsuitgaven (+ € 17,5 mln.)
Het verschil wordt verklaard door:
• + € 14 mln. gemeld bij 1e suppletoire begroting voor desaldering bij
de Rijks Auditdienst, ICT gerelateerde uitgaven en overige apparaatuitgaven.
• + € 7 mln. gemeld bij 2e suppletoire begroting voor uitgaven aan
ICT-gerelateerde interdepartementale projecten en de overgang van
communicatiemedewerkers naar een gemeenschappelijke communicatieafdeling bij Algemene Zaken.
• – € 3,5 mln. omdat vooruitlopend op de Bekker-taakstelling van 2011
een deel hiervan al in 2010 is gerealiseerd.
Apparaatsontvangsten (+ € 14,3 mln.)
Zie verklaring bij de uitgaven inzake de desaldering.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

99

Niet-beleidsartikelen

5.2 Nominaal en onvoorzien
5.2.1 Budgettaire gevolgen
Artikel 10 Nominaal en onvoorzien
Tabel budgettaire gevolgen
Bedragen x € 1 000
Realisatie

Vastgestelde
begroting

Verschil

2006

2007

2008

2009

2010

2010

2010

Verplichtingen

0

0

13 200

– 5 900

0

1 714

– 1 714

Uitgaven
Onvoorzien
Loonbijstelling
Prijsbijstelling

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

0
0
0
0

1 714
1 714

– 1 714
– 1 714
0
0

Toelichting
Verplichtingen en uitgaven (– € 1,7 mln.)
Onvoorzien
De post onvoorzien in de ontwerpbegroting was bedoeld om onzekere
ontwikkelingen op te vangen. Dit bedrag was dit jaar niet noodzakelijk
voor specifieke problematiek binnen de begroting IXB.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

100

Bedrijfsvoeringsparagraaf

6. BEDRIJFSVOERINGSPARAGRAAF
1. Inleiding
Financiën besteedt op een gestructureerde wijze aandacht aan de
bedrijfsvoering. Op basis van de periodieke informatie over de beleids- en
bedrijfsvoeringsprocessen en de risico’s die daarbij aan het licht treden,
wordt systematisch bewaakt of het ministerie zijn doelstellingen op
doelmatige en rechtmatige wijze realiseert. Waar nodig wordt bijgestuurd.
Over het bereiken van de doelstellingen van Financiën over 2010 wordt in
het jaarverslag bij de beleidsartikelen verantwoording afgelegd. In deze
bedrijfsvoeringsparagraaf (die betrekking heeft op IXA, IXB en het BTW
compensatiefonds) wordt ingegaan op de bedrijfsvoeringsvraagstukken
die zich gedurende het begrotingsjaar hebben voorgedaan en waarvan
informatieverstrekking voor het inzicht en de oordeelsvorming door de
Staten Generaal van belang is.
2. Kredietcrisis
Kapitaalinjecties in Z-share (ABN/AMRO)
Via RFS Holdings heeft de Staat na separatie nog een 33,8%-belang in de
Z-share. De rechten en plichten van de Staat ten aanzien van de Z-share
zijn vastgelegd in de restated consortium shareholders agreement. Met de
andere consortiumleden is afgesproken dat de resterende belangen in de
Z-share worden verkocht en/of worden verrekend. Aangezien de verplichtingen op de passivazijde mogelijk eerder verrekend worden dan dat de
activa verkocht worden, kan er nog steeds een situatie ontstaan waarin de
Z-share tijdelijk ondergekapitaliseerd is. Om een dergelijke situatie te
voorkomen hebben de consortiumleden besloten de Z-share tijdelijk – tot
volledige liquidatie – tot het niveau van de verplichtingen te kapitaliseren,
zie de tabel budgettaire gevolgen van beleid van beleidsartikel 3.
Naarmate activa verkocht worden zullen de consortiumleden, waaronder
de Staat, kapitaal gerepatrieerd krijgen. Het is in 2011 de verwachting dat
er een flinke stap richting de volledige afwikkeling van de Z-share kan
worden gemaakt.
Beoordeling Europese Commissie
De Europese Commissie beoordeelt op dit moment nog een aantal
transacties omtrent de verwerving en herkapitalisaties van Fortis Bank
Nederland en ABN Amro (nu ABN AMRO). Omdat de Europese
Commissie nog uitspraken moet doen, geeft dat onzekerheid ten aanzien
van de risico’s die hier aan de orde zouden kunnen zijn. De risico’s worden
echter klein geacht.
Claims
Met betrekking tot de verwerving van de Nederlandse onderdelen van
Fortis en ABN AMRO door de Staat, is door een aantal (voormalige)
aandeelhouders gesteld dat zij hierdoor schade hebben geleden. Zij
hebben de Staat aansprakelijk gesteld en gerechtelijke procedures
opgestart. Het ministerie van Financiën is van mening dat de Staat een
sterke positie heeft en acht de kans op toewijzing van de claim klein.
Ageas
Tussen de Staat en Ageas bestaat een aantal geschillen over de afwikkeling van de transactie van 3 oktober 2008. Het gaat hierbij om de
verrekening van financiële instrumenten (mandatory convertible

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

101

Bedrijfsvoeringsparagraaf

securities, financieringsprefs van Fortis Capital Company), een bij de
verkoop afgegeven vermogensgarantie en niet-geleverde preferente
aandelen in Fortis Bank Nederland (Holding) N.V. Het is vooralsnog niet
mogelijk gebleken een schikking te treffen voor deze geschillen. Over de
FCC-prefs en de MCS lopen inmiddels verschillende rechtszaken; over de
vermogensgarantie en de preferente aandelen zullen procedures worden
ingeleid. Gezien de betwiste bedragen – over en weer enkele miljarden –
mag worden verwacht dat deze jaren kunnen gaan duren.
3. Belastingdienst
Algemene Rekenkamer over Jaarverslag IXB Financiën 2009
In 2010 is veel aandacht besteed aan de onvolkomenheden in de
bedrijfsvoering die door de Algemene Rekenkamer zijn geconstateerd in
het Rapport bij het Jaarverslag IXB 2009:
• Logische toegangsbeveiliging: begin 2011 is software in gebruik
genomen dat het proces van toekenning en intrekking van autorisaties
ondersteunt. Gestart is met het geleidelijk aan koppelen van deze
software aan de primair processystemen en het invoeren van
autorisatieprofielen door de bedrijfsonderdelen. Dit zal overigens nog
geruime tijd vergen.
• Dossiervorming: de belastingregio’s hebben in 2010 extra aandacht
besteed aan de kwaliteit van de verslaglegging. Hoewel kan worden
geconstateerd dat over 2010 duidelijk een opgaande lijn is ingezet, is
ultimo 2010 de verslaglegging voor de omzetbelasting en loonheffing
nog niet op voldoende niveau. Voor 2011 worden maatregelen
getroffen om dit voldoende niveau voor de omzetbelasting en
loonheffing alsnog te realiseren en voor de andere belastingmiddelen
om dit niveau te handhaven.
• Toeslagen: de Belastingdienst heeft ervoor gekozen om het nieuwe
toeslagensysteem beheerst te implementeren. De conversie (het
overzetten van de gegevens van de huidige systemen naar het nieuwe
systeem) is goed verlopen. Vervolgens is begonnen met de volgende
stap, het synchroniseren van de bestaande systemen met het nieuwe
systeem. Tijdens het proces van synchronisatie van de huidige
toeslagsystemen en het nieuwe toeslagensysteem kwamen bevindingen aan het licht die het niet verantwoord maakten met het nieuwe
systeem in productie te gaan. Hierover is de Kamer geïnformeerd in de
7e halfjaarsrapportage Belastingdienst (Kamerstukken II 2010/11,
31 066, nr. 98). Het systeem wordt in 2011 verder afgebouwd en getest.
Voor het live gaan van het nieuwe systeem wordt in de loop van 2011
een besluit genomen.
• Beheersing ICT-uitgaven: eind 2010 heeft de Belastingdienst voor de
IV-keten de beschikking over standaard kostenrapportages, waarin
kosten en investeringen op eenduidige wijze zijn opgenomen. De
systemen die het portfoliomanagement ondersteunen, worden in 2011
verbeterd.
• Testen van systemen: in 2010 is een start gemaakt met het implementeren van de in 2009 nieuw ontwikkelde testmethode.
Hierna wordt verder ingegaan op enkele andere specifieke bedrijfsvoeringsvraagstukken, die zich gedurende het begrotingsjaar 2010 hebben
voorgedaan.
Awb-conform werken
Het proces afhandelen bezwaarschriften bij belastingregio’s is nog niet op
orde. Hierdoor is het percentage tijdig afgedane bezwaarschriften met

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

102

Bedrijfsvoeringsparagraaf

84% over 2010 achtergebleven bij de norm (95–98%). Over 2010 zijn
enkele productiestoringen opgetreden waardoor het afdoen van bezwaren
is opgehouden. Daar komt bij dat in de zomer de laatste stap is gezet van
de overgang naar een nieuw systeem voor de aanslagbelastingen. Om
deze migratie gecontroleerd te laten verlopen, is de aangiftestroom een
tijd stilgelegd. Daardoor zijn ook de gedurende die tijd ingediende
bezwaren pas later ter behandeling op de belastingregio’s door het
systeem aangeboden. Wat de uitvoeringspraktijk tot slot parten speelt is
het niet tijdig beschikbaar zijn van de juiste managementinformatie
waarmee het proces kan worden gestuurd. Ook hiervan zijn
ICT-problemen de oorzaak. In 2010 is een nieuw systeem in gebruik
genomen waarmee de ingekomen bezwaren worden gedigitaliseerd en
geregistreerd, en waarmee de termijnen van afdoening beter kunnen
worden gevolgd. Dit systeem wordt gefaseerd ingevoerd bij de belastingregio’s.
Vorig jaar is het proces van afhandeling bezwaren fundamenteel onder de
loep genomen. De aanbevelingen die daaruit zijn voortgekomen, zijn in
uitvoering. Zo komen er per belastingregio speciale bezwarenteams.
Verder is in 2010 het bellen bij bezwaar gemeengoed geworden binnen de
Belastingdienst. Dit leidt in de praktijk tot intrekken of direct afhandelen
van het bezwaar.
Door deze veranderingen in proces en ICT-ondersteuning is de
verwachting dat de snelheid van afhandeling zal toenemen. Toch zal het
nog enige tijd duren voordat de tijdigheid van afhandeling van bezwaarschriften bij de belastingregio’s conform de norm is.
In de zesde (Kamerstukken II 2009/10, 31 066, nr. 90) en de zevende
halfjaarsrapportage (Kamerstukken II 2009/10, 31 066, nr. 98) is hierover
gerapporteerd.
Informatievoorziening (IV)-voortbrengingsorganisatie
Begin 2009 heeft een externe doorlichting van de IV-keten plaatsgevonden. De conclusies bevestigden het beeld dat de prestaties van de
IV-keten achterbleven en dat de IV-keten nog niet alle waarborgen bood
om met voldoende zekerheid de doelstellingen van grote projecten als
Toeslagen en ETM (invordering) en aanpassingen in het aangiftebelastingensysteem (ABS) te kunnen realiseren.
In de aanbiedingsbrief van de staatssecretaris van 14 mei 2009 bij de
vierde halfjaarsrapportage (Kamerstukken II 2008/09, 31 066, nr. 71) is de
besluitvorming door de Belastingdienst naar aanleiding van de
uitkomsten van de externe doorlichting van de Informatievoorzieningketen (IV-keten) gemeld. De hieruit voortkomende maatregelen hadden
betrekking op de herinrichting van de IV-organisatie, op de professionaliteit van management en medewerkers, en op de wijze waarop de
Belastingdienst omgaat met architecturen en met applicatieontwikkeling.
De gestelde prioriteiten waren ten eerste waarborgen van de continuïteit,
daarna implementeren van wetgeving, en ten slotte innoveren.
In september 2009 is het programma Transformatie IV-keten gestart. Het
doel van de transformatieperiode was een stevige basis te leggen voor de
ontwikkeling van een effectieve en efficiënte IV-keten. Daartoe zijn de
aanbevelingen uit de externe doorlichting vertaald in concrete verbeteractiviteiten op de terreinen IV-strategie, governance, architectuur, applicatieontwikkeling en -onderhoud en infrastructuur. Op alle terreinen zijn, soms
ingrijpende, verbeteringen doorgevoerd. Daarmee is de beoogde basis
voor de ontwikkeling van een effectieve en efficiënte IV-keten gelegd. In
de periode na 2010 wordt de volwassenheid van de organisatie op deze
basis uitgebouwd. Dat zal een operatie zijn die nog verscheidene jaren
vergt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

103

Bedrijfsvoeringsparagraaf

Een aantal verbeteractiviteiten van het programma Transformatie IV-keten
vraagt in 2011 nog aanvullende aandacht omdat zij nog niet zijn afgerond.
In het bijzonder gaat het over de verbetering van het portfoliomanagement, het borgen van het gebruik van businesscases en over het
toepassen en monitoren van kwaliteitseisen, met name ten aanzien van de
overdracht van producten en diensten tussen opeenvolgende schakels in
de IV-keten. Afgezien van de hiervoor genoemde aandachtsgebieden en
een aantal restactiviteiten zijn de geformuleerde doelstellingen overeenkomstig of grotendeels overeenkomstig onze ambitie gerealiseerd.
In de zesde (Kamerstukken II 2009/10, 31 066, nr. 90) en de zevende
halfjaarsrapportage (Kamerstukken II 2009/10, 31 066, nr. 98) is over het
programma Transformatie IV-keten nader gerapporteerd.
4. Rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering IX-B
Op basis van de mij beschikbare informatie bevatten:
– de departementale verantwoordingsstaat over 2010 met de financiële
toelichtingen daarbij;
– de samenvattende verantwoordingsstaat over 2010 betreffende de
diensten die een baten-lastenstelsel voeren met de toelichting daarbij;
– de departementale saldibalans per 31 december 2010 met de toelichting daarbij;
– het overzicht van personele topinkomens over 2010
geen zodanige onrechtmatigheden en/of onzekerheden, dat deze op grond
van de rapporteringstoleranties of vanwege in het bijzonder te signaleren
risico’s vermeld dienen te worden, behoudens de hieronder genoemde
punten.
EFSF
Onder invloed van de bijzondere omstandigheden op de financiële
markten is in Europees verband op 9 mei 2010 besloten om een Europees
stabiliseringmechanisme op te richten. Dit mechanisme bestaat uit een
communautair deel aangevuld met middelen via een zogenoemd special
purpose vehicle (SPV) van maximaal € 440 mld. Aan dit SPV liggen pro
rata garanties van de deelnemende lidstaten ten grondslag welke voor
Nederland maximaal € 26 mld. bedragen. Op 11 mei heeft de Tweede
Kamer steun uitgesproken voor deelname van Nederland aan de faciliteit
en het Nederlandse aandeel in de garantie-verplichting.
Op 7 juni is de European Financial Stability Facility (EFSF) opgericht als
een rechtspersoon onder Luxemburgs recht met een geautoriseerd
kapitaal van € 30 mln. Het Nederlands aandeel in het EFSF beloopt 5,71%.
De Comptabiliteitswet (artikel 34 lid 5) schrijft voor dat een deelneming
door de Staat in een naamloze vennootschap of een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, van ten minste 5% van het
geplaatste aandelenkapitaal gedurende 30 dagen dient te worden
voorgehangen bij de Kamer. Aangezien er in de Kamer brede steun was
voor Nederlandse deelname aan de EFSF en er voor alle lidstaten een
dringende noodzaak was om zo snel mogelijk tot feitelijke oprichting van
EFSF over te gaan, kon de wettelijke termijn in dit geval niet worden
aangehouden. De minister van Financiën heeft de Kamer hier op 8 juni
2010 schriftelijk over geïnformeerd (Kamerstukken II 2009/10, 21 501-07,
nr. 739).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

104

Bedrijfsvoeringsparagraaf

Huurtoeslag
De betalingen voor de huurtoeslag worden door WWI verantwoord op
beleidsartikel 03 (betaalbaarheid van het wonen) van het begrotingshoofdstuk XVIII Wonen, Wijken en Integratie.
De Comptabiliteitswet en onderliggende regelgeving schrijven voor dat,
indien de tolerantiegrenzen op het begrotingshoofdstuk worden
overschreden, in de bedrijfsvoeringparagraaf expliciet verantwoording
wordt afgelegd over de naleving van wet- en regelgeving. Voor 2010 is de
tolerantiegrens voor de voorschotten huurtoeslag vastgesteld op 1,37% in
het geval van fouten.
De conclusie voor de uitbetaalde voorschotten huurtoeslag 2010 luidt dat
deze tolerantiegrens met circa € 10 mln. (circa 0,38%) is overschreden.
Het totaalbedrag van de onrechtmatigheden in de uitbetaalde
voorschotten komt daarmee op circa € 45 mln. De afwijkingen worden
vooral veroorzaakt door systeemtechnische beperkingen van het huidige
toeslagensysteem. Voor de huurtoeslag is de vastgestelde afwijking bij
het definitief toekennen 2008/2009 (circa € 21 mln.) wel binnen de
tolerantiegrenzen gebleven.
Rechtmatigheid van de begrotingsuitvoering IX-A
Agentschap
Het afgelopen jaar heeft bij het Agentschap een fraude plaatsgevonden bij
de behandeling van verjaarde waarden. Het proces verjaarde waarden is
herzien en er zijn bijeenkomsten geweest om de cultuur aan te scherpen.
Daarnaast is er een start gemaakt om alle betaalprocessen bij het
ministerie door te lichten.
5. Financieel- en materieel beheer IX-B, IX-A en het
BTW-Compensatiefonds
Op basis van de mij beschikbare informatie zijn er, naast de hiervoor
onder punt 3 Belastingdienst behandelde vraagstukken van financieel
beheer, geen vermeldenswaardige bevindingen.
6. Totstandkoming van niet-financiële beleidsinformatie IX-B
Op basis van de mij beschikbare informatie zijn er geen belangrijke
tekortkomingen geconstateerd die vermelding behoeven in de bedrijfsvoeringparagraaf met betrekking tot de totstandkoming van de
niet-financiële beleidsinformatie.
7. Overige aspecten van de bedrijfsvoering
Betaalgedrag
Het vorige kabinet heeft besloten de betalingstermijn voor de Nederlandse overheid op dertig dagen te stellen. Doel is om 90% van de nota’s
op tijd te betalen.
Het betaalgedrag van het Ministerie is conform de eis die gesteld wordt:
93,28% van de facturen wordt op tijd (binnen 30 dagen) betaald.
Conclusie
Bij het Ministerie van Financiën is, afgezien van de hiervoor genoemde
punten, sprake geweest van ordelijk en beheerst verlopen bedrijfsprocessen, welke tevens voorzien in waarborgen voor een rechtmatige
begrotingsuitvoering, inclusief een toereikend beleid ter voorkoming van
misbruik en oneigenlijk gebruik. Hierin zijn begrepen de bedrijfsprocessen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

105

Bedrijfsvoeringsparagraaf

die samenhangen met de kredietcrisis die, binnen de context van de
omstandigheden, ook ordelijk en beheerst zijn verlopen.Wat betreft de
genoemde uitzonderingen zijn maatregelen getroffen om de bedrijfsvoering te verbeteren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

106

C. JAARREKENING
7. VERANTWOORDINGSSTAAT
Verantwoordingsstaat 2010 van het Ministerie van Financiën (IXB) (x € 1 000)

Art. Omschrijving

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk vastgestelde begroting

1

Verschil realisatie en oorspronkelijk
vastgestelde begroting

Verplichtingen

Ontvangsten

Uitgaven

Ontvangsten

7 281 708

116 323 645

12 160 484

121 760 586

3 701 884
75 663

7 151 882
3 701 884
75 663

116 312 183
110 781 297
359 054

3 346 024
– 7 888 426

12 014 945
3 414 784
238 908

121 735 964
112 796 839
412 754

3 009 542

3 011 642

4 875 561

– 27 770 244

6 837 399

116 032

102 187

10 754

40 452 217

11 950 431
92 844
32 787

134 875
92 844
32 787

111 050
168 638
5 829

128 112
1 714

129 826
128 112
1 714

11 462
11 462
0

TOTAAL

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

07
08

Beleidsartikelen
Belastingen
Financiële markten
Financieringsactiviteiten
publiek-private sector
Internationale financiële
betrekkingen
Exportkredietverzekering en
investeringsgaranties
Beheer materiële activa
Begrotingsbeleid en regeldruk

09
10

Niet-beleidsartikelen
Algemeen
Nominaal en onvoorzien

01
02
03
04
05

1

De gerealiseerde bedragen zijn steeds naar boven afgerond.

Verplichtingen

Verplichtingen

Uitgaven

Ontvangsten

4 878 776

5 436 941

– 355 860
– 7 964 089

4 863 063
– 287 100
163 245

5 423 781
2 015 542
53 700

7 970 200

– 30 779 786

3 825 757

3 094 639

1 307 545

39 495

40 336 185

1 205 358

28 741

1 161 667
296 298
30 823

93 563
90 454
32 292

158 374
350 375
7 927

– 10 788 764
203 454
– 1 964

– 41 312
– 2 390
– 495

47 324
181 737
2 098

147 695
0

145 539
145 539
0

24 622
24 622
0

19 583
– 1 714

15 713
17 427
– 1 714

13 160
13 160
0

Ve r a n t w o o r d i n g s s t a a t

Uitgaven

Realisatie

107

Ve r a n t w o o r d i n g s s t a a t

Samenvattende verantwoordingsstaat 2010 inzake baten-lastendienst Domeinen Roerende Zaken van het Ministerie van Financiën (x
€ 1 000)
(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

14 254
14 247
7

16 034
15 979
55

1 780
1 732
48

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

800
– 1 434

26
– 3 907

– 774
– 2 473

Omschrijving

Domeinen Roerende Zaken

Samenvattende verantwoordingsstaat 2010 inzake baten-lastendienst RVOB van het Ministerie van Financiën (x € 1 000)
(1)

(2)

(3)=(2)- (1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Totale baten
Totale lasten
Saldo van baten en lasten

24 422
24 311
113

23 385
22 270
1 115

– 1 039
2 041
1 002

Totale kapitaalontvangsten
Totale kapitaaluitgaven

189 134
– 189 090

158 067
– 152 267

– 31 067
36 823

Omschrijving

Domeinen Onroerende Zaken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

108

Saldibalans

8. SALDIBALANS
Ministerie van Financiën (IXB)
Saldibalans per 31 december 2010 (bedragen x € 1 000)
DEBET
OMSCHRIJVING
1.

3.

4.

5.

7.

8.

9a.

10.

CREDIT
31-12-2010

Uitgaven t.l.v. de
begroting 2009
Uitgaven t.l.v. de
begroting 2010

12 160 481

Liquide middelen

20 477

Rekening-courant RHB

Uitgaven buiten begrotingsverband

31-12-2009
2.
14 044 877

110 177 241

7 766

107 874 434

1 248

(52)

Sub-totaal

122 359 447

121 927 025

Openstaande rechten

22 211 342

21 263 641

Extra-comptabele
vorderingen
Tegenrekening extracomptabele schulden
Voorschotten

33 416 721

539 841

685 793

6.

7a.

16 967 549

15 877 078

9.

142 465 510

145 405 855

12a. Tegenrek. openst.
betalingsverplichtingen

17 459 521

16 903 605

13.

41 192 958

37 541 671

Totaal-generaal

4a.

8a.
29 211 143

11a. Tegenrek. openst.
garantieverplichtingen

Deelnemingen

OMSCHRIJVING

10a.

11.

12.

392 407 311

393 021 389

13a.

Ontvangsten t.g.v. de
begroting 2009
Ontvangsten t.g.v. de
begroting 2010

31-12-2010

31-12-2009

121 321 654
121 760 581

Interne begrotingsreserve
Seno – Gom

348 848

341 759

Ontvangsten buiten
begrotingsverband

250 018

263 612

Sub-totaal

122 359 447

121 927 025

Tegenrekening
openstaande rechten

22 211 342

21 263 641

Tegenrekening extracomptabele vorderingen

29 211 143

33 416 721

Extra-comptabele
schulden

539 841

685 793

Tegenrekening
voorschotten

16 967 549

15 877 078

Openstaande garantieverplichtingen

142 465 510

145 405 855

Openstaande betalingsverplichtingen

17 459 521

16 903 605

Tegenrekening deelnemingen

41 192 958

37 541 671

Totaal-generaal

392 407 311

393 021 389

8.1 Toelichting bij de saldibalans per 31 december 2010
Algemene toelichting
Alle bedragen zijn opgenomen tegen nominale waarden en vermeld in
duizenden euro’s tenzij anders vermeld. Door afronding van bedragen op
duizenden euro’s, kunnen totaaltellingen niet aansluiten bij de som der
delen. In de tabellen zijn specificaties cursief weergegeven. Belangrijke
posten worden hieronder nader toegelicht. Hierbij is de nummering van
de saldibalans aangehouden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

109

Saldibalans

Specifieke toelichting per saldibalanspost
1. Uitgaven ten laste van de begroting
Deze post bevat de nog niet met het ministerie van Financiën (Rijkshoofdboekhouding) verrekende begrotingsuitgaven 2010. Verrekening van de
begrotingsuitgaven zal plaatsvinden nadat de Slotwet door de StatenGeneraal is vastgesteld.
2. Ontvangsten ten gunste van de begroting
Deze post betreft de nog niet met het ministerie van Financiën (Rijkshoofdboekhouding) verrekende begrotingsontvangsten 2010. Verrekening
van de begrotingsontvangsten zal plaatsvinden nadat de Slotwet door de
Staten-Generaal is vastgesteld.
3. Liquide middelen
De liquide middelen bestaan uit de saldi op bank- en girorekeningen en de
bij kasbeheerders aanwezige kasgelden.
4. Rekening-courant Rijkshoofdboekhouding
Deze post geeft de financiële verhouding met de Rijkshoofdboekhouding
weer. Het bedrag is per 31 december 2010 in overeenstemming met de
opgave van de Rijkshoofdboekhouding.
4a. Interne begrotingsreserves
Per 1 januari 2009 is de interne begrotingsreserve Seno-Gom overgedragen door het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en
Innovatie aan het ministerie van Financiën. Deze reserve is bestemd om
eventuele toekomstige schades uit hoofde van verstrekte verzekeringen in
het kader van de Seno-Gom faciliteit op te vangen. In 2010 heeft Tennet de
overname van het transportnet van E.ON (Transpower) definitief afgerond.
Om deze overname te financieren heeft de staat een garantie van € 300
mln. aan de Stichting Beheer Doelgelden afgegeven. De premie die
voortvloeit uit de garantie wordt in de per 1 januari 2010 opgerichte
begrotingsreserve afgestort. Eventuele betalingen vloeien eveneens voort
uit deze reserve.
5. Uitgaven buiten begrotingsverband
Onder de uitgaven buiten begrotingsverband zijn posten opgenomen, die
met derden moeten worden verrekend.
6. Ontvangsten buiten begrotingsverband
Onder de ontvangsten buiten begrotingsverband zijn de posten
opgenomen, die aan derden moeten worden betaald. De stand ultimo
2010 heeft grotendeels betrekking op in het verleden ontvangen bedragen
die nog verrekend moeten worden uit hoofde van provinciale opcenten,
eurovignetten, afdrachten ABP en afdrachten loonheffing. Ultimo 2010
bevatte de consignatiekas ongeveer € 27,8 mln.
In de jaren 2006 en 2007 heeft DRZ in beslag genomen mobiele telefoons
en central processing units, in verband met een vermeende BTW
carrousel, verkocht om waardedaling te voorkomen. Inmiddels heeft
Justitie aangegeven dat de waarde van deze goederen uitgekeerd moet
worden aan de rechtmatige eigenaren omdat de BTW carrousel niet kan
worden aangetoond. Aangezien de rechthebbenden nog niet gevonden
zijn en er wel een verplichting tot terugbetaling bestaat, is het verschuldigde bedrag op de saldibalans opgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

110

Saldibalans

7. Openstaande rechten
Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
Ultimo 2010

Ultimo 2009

Belastingvorderingen

21 653 107

20 562 962

Vorderingen Domeinen:
– Defensiegoederen
– Overige

558 185
537 460
20 725

694 196
686 159
8 037

50

6 483

22 211 342

21 263 641

Overige
Totaal

Toelichting openstaande rechten
Belastingvorderingen
De belangrijkste posten van de ultimo 2010 openstaande belastingvorderingen zijn vorderingen inzake:
(€ x 1 mld.)
Ultimo 2010

Ultimo 2009

Vennootschapsbelasting
Inkomstenbelasting/premies volksverzekeringen
Omzetbelasting
Belastingen van rechtsverkeer
Tabaksaccijns
Successierechten
Loonbelasting/premies volksverzekeringen

6,7
4,8
2,4
0,0
0,5
1,4
1,8

5,9
5,2
2,5
0,0
0,5
1,2
2,0

Totaal

17,6

17,3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

111

Saldibalans

Het volgende overzicht geeft aan in welk jaar de belastingvorderingen zijn
ontstaan.
Belastingvorderingen in procenten

120

100

%

80

60

55,4

57,4

40
15

16,5

20

19,2

8,7

5,8 8,4

2008

2007

13,6

0
2010

2009

Belastingvorderingen 2010

vóór 2007

Belastingvorderingen 2009

Van het totale te vorderen bedrag zal uiteindelijk een aanzienlijk gedeelte
niet inbaar zijn. Bij 39,4% van de openstaande vorderingen is de betalingstermijn verstreken. Van deze achterstandsposten is 43,7% aan te merken
als betwist, bijvoorbeeld omdat een bezwaarschrift is ingediend. Ook van
de niet-betwiste rechten met een betalingsachterstand zal een gedeelte
niet of moeilijk inbaar zijn, bijvoorbeeld als gevolg van faillissementen.
Verloop van de belastingvorderingen
Ultimo 2010

Ultimo 2009

Ultimo vorig jaar
Conserverende aanslagen uit voorgaande jaren
Ontstane rechten

20 562 962
– 2 681 956
83 562 095

22 099 172
– 2 669 177
95 452 646

Vervallen rechten:
– ontvangsten en overloop
– verleende verminderingen en negatieve aanslagen
– oninbaarlijdingen en kwijtscheldingen
– overloop
– conserverende aanslagen lopend jaar

– 3 903 841
– 76 634 401
– 1 968 721
– 674 587
3 391 556

– 7 269 904
– 86 834 770
– 1 829 522
– 1 067 439
2 681 956

21 653 107

20 562 962

Totaal

Naast de niet direct invorderbare conserverende aanslagen (€ 3,4 mld.)
zijn als rechten de openstaande belastingvorderingen (€ 18,3 mld.)
opgenomen. Dit betreft het nominale bedrag van de in de debiteurenadministraties van de Belastingdienst geregistreerde openstaande invorderingsopdrachten. Deze zijn gecorrigeerd voor de betalingen die ultimo
2010 waren ontvangen maar nog niet waren verwerkt in de debiteurenadministraties (overloop € 0,7 mld.).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

112

Saldibalans

Vorderingen Domeinen
De vorderingen van Domeinen bestaan voor 96,2% uit strategische
verkopen roerende zaken.
Van het totale openstaande bedrag aan strategische debiteuren vervalt
€ 345,5 mln. tot en met 2011 en vanaf 2012 vervalt er € 191,4 mln.
De ouderdom van de vorderingen Domeinen is als volgt:
Ontstaan in 2010
Ontstaan in 2009
Ontstaan in 2008
Ontstaan in 2007
Ontstaan vóór 2007

75 553
106 776
35 281
15 392
325 183

Totaal

558 185

Niet uit de saldibalans blijkende vordering
Tot de voorwaardelijke vorderingen kan het saldo van de Maintenance Of
Value (MOV) posities worden gerekend (betreft internationale instellingen). De stand van de MOV-posities bedroeg ultimo 2010 € 73,8 mln.
Het saldo van de MOV-posities kan afhankelijk van wisselkoersfluctuaties
een vordering dan wel een verplichting voorstellen. Door de aandeelhouders van de internationale instellingen is echter besloten dat er geen
uitkering van de MOV-verplichtingen zal plaatsvinden. Zodoende zullen er
geen financiële transacties op basis van de MOV plaatsvinden, tenzij de
aandeelhouders besluiten deze bevriezing op te heffen.
8. Extra-comptabele vorderingen
Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.

Geconsolideerde vorderingen exportkredietverzekering
Overige vorderingen exportkredietverzekering
Leningen
Diverse toeslagen Belastingdienst
Vordering DNB inzake Depositogarantiestelsel(DGS)
Overige
Subtotaal

Ultimo 2010

Ultimo 2009

719 887
300 375
103 991
893 484
93 229
60 327

788 731
319 371
117 983
823 765
0
63 877

2 171 293

2 113 727

Ontstaan als gevolg van de kredietcrisis
Security AEGON
Security ING
Security SNS REAAL
Mandatory Convertible Notes(MCN) ABN AMRO
Vordering IJslandse DGS
Vordering ING
Vordering AEGON
Vordering premie ontvangsten Garantie Interbancaire Leningen
Vordering ABN AMRO
Alt-A portefeuille
Lening Griekenland

1 500 000
5 000 000
565 000
0
1 379 927
137
0

2 000 000
5 000 000
565 000
2 600 000
1 403 016
0
290

971 645
0
16 375 588
1 247 553

1 379 313
3 253
18 352 122
0

Subtotaal

27 039 850

31 302 994

Totaal

29 211 143

33 416 721

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

113

Saldibalans

Toelichting extra-comptabele vorderingen
Geconsolideerde vorderingen exportkredietverzekering
Verreweg het grootste deel van de geconsolideerde vorderingen (excl.
consolidatierente) ad € 0,72 mld. is opgenomen in consolidatieovereenkomsten in het kader van de Club van Parijs. Vorderingen
begrepen in consolidatie-overeenkomsten zijn door landen erkende
schulden waar een betalingsregeling voor geldt en kunnen derhalve
worden beschouwd als recuperabel. Landen zijn echter niet altijd in staat
de betalingsverplichtingen uit hoofde van zo’n regeling na te komen. In
die gevallen worden doorgaans herconsolidaties afgesloten. Hierdoor
verschuift de geplande ontvangst van provenu’s naar de toekomst. In de
Club van Parijs wordt de kwijtschelding van schulden van de allerarmste
landen vorm gegeven (in het kader van het Heavily Indebted Poor
Countries (HIPC) initiatief). Als gevolg hiervan zullen deze landen in
aanmerking komen voor verdergaande kwijtschelding van hun schulden
uit hoofde van de exportkredietverzekering.
Leningen
Het bedrag van de leningen heeft grotendeels betrekking op de
voormalige Postbank N.V.
Diverse toeslagen Belastingdienst
Deze toeslagen hebben betrekking op vorderingen inzake verstrekte
toelagen zoals kindgebonden budget, kinderopvang-, kinder-, huur- en
zorgtoeslag.
Ouderdomsoverzicht van de vorderingen
De ouderdom van de vorderingen exclusief de geconsolideerde vorderingen exportkredietverzekeringen, is als volgt:
Ontstaan in 2010
Ontstaan in 2009
Ontstaan in 2008
Ontstaan in 2007
Ontstaan vóór 2007

1 514 646
17 660 293
8 764 742
126 781
124 419

Totaal

28 190 881

Vordering op DNB (voorfinanciering DGS/DSB):
Deze vordering is ontstaan uit hoofde van de voorfinanciering van DNB
door het Ministerie van Financiën inzake het Depositogarantiestelsel. Deze
vordering bestaat uit de hoofdsom van € 93,2 mln. en daarbij is opgeteld
de te vorderen rente over de periode tot ultimo 2010. De rente wordt
dagelijks vastgesteld en is gelijk aan Eonia.
Toelichting kapitaalverstrekkingen
Als gevolg van de kredietcrisis zijn vorderingen ontstaan op Aegon, ING
en SNS Reaal. Deze vorderingen zijn ontstaan doordat de Staat in 2008
securities had verstrekt aan Aegon, ING en SNS Reaal in het kader van
kapitaalinjecties die door de Staat zijn gedaan. In 2010 heeft Aegon
securities met een nominale waarde van € 500 mln. afgelost. De nog
openstaande securities betreffen geconditioneerde vorderingen. De
securities zijn op aanschafwaarde gewaardeerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

114

Saldibalans

Mandatory Convertible Notes
De MCN’s zijn verplicht converteerbare leningen aan ABN AMRO. De
notes zijn bij de separatie omgezet in aandelenkapitaal.
Vordering IJslandse DGS
De Nederlandse Staat heeft de uitkeringen uit hoofde van het IJslandse
Deposito Garantie Stelsel (DGS) aan depositohouders bij het Nederlandse
bijkantoor van de IJslandse bank Landsbanki (Icesave) voorgefinancierd.
Als gevolg hiervan is er een vordering ontstaan op het IJslandse DGS. De
hoofdsom bedraagt o.b.v. het nieuwe akkoord € 1 329,2 mln. en de rente
€ 50,7 mln.
Vordering premie ontvangsten Garantie Interbancaire Leningen
Deze vordering betreft de fee-opbrengsten uit hoofde van de in 2008, 2009
en 2010 door het ministerie van Financiën verstrekte garanties met
betrekking tot de garantieregeling interbancaire regelingen. De vordering
betreft de nog te ontvangen fees over 2011, 2012, 2013 en 2014.
Vorderingen
De vordering op ING heeft betrekking op gemaakte kosten voor de inhuur
van expertise.
Alt-A portefeuille
Tegenover de meerjaren verplichting aan ING staat de Alt-A portefeuille
(€ 16,4 mld.). ING blijft juridisch eigenaar van de Alt-A portefeuille. Door
de Illiquid Assets Back-up Facility heeft de Nederlandse Staat 80% van de
risico’s op deze portefeuille overgenomen. De Staat ontvangt ook 80% van
de kasstromen op de portefeuille. De omvang van de Alt-A portefeuille
luidt in US dollar en wordt omgerekend naar euro met de ECB referentiekoers per ultimo jaar. De nominale omvang van ons deel van de Alt-A
portefeuille per ultimo 2010 bedroeg € 16,1 mld. Het op de saldibalans
vermelde bedrag omvat daarnaast een deel van de portefeuilleontvangsten die reeds in december 2010 door ING zijn ontvangen, maar
pas in januari 2011 worden betaald aan de Staat (€ 0,3 mld.).
Lening Griekenland
Met het oog op de financiële stabiliteit in de eurozone, is in 2010 een
leningenprogramma gestart voor Griekenland. Het programma betreft een
gezamenlijk programma van het IMF en de lidstaten van de eurozone. Op
7 mei 2010 heeft de Tweede Kamer ingestemd met de Nederlandse
deelname (d.d. 3 mei 2010, kenmerk BFB 2010-450M). Voor Nederland
gaat het om een aandeel in dit programma van maximaal € 4,7 mld. over
de gehele periode 2010–2013. In 2010 is voor ongeveer € 1,2 mld. aan
leningen verstrekt. Dit leidt tot een vordering op Griekenland.
9. Schulden
De schuld vloeit vrijwel geheel voort uit verkopen van strategische
goederen door Domeinen. Immers, de opbrengst moet worden doorbetaald aan het ministerie van Defensie.
De ouderdom van de schulden is als volgt:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

115

Saldibalans

Ontstaan in 2010
Ontstaan in 2009
Ontstaan in 2008
Ontstaan in 2007
Ontstaan vóór 2007

58 781
106 260
35 215
14 700
324 885

Totaal

539 841

10. Voorschotten
Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
Ultimo 2010

Ultimo 2009

Toeslagen
Personeel en Materieel
WOZ
Overige

16 834 088
16 278
0
117 183

15 711 469
16 099
4 160
145 350

Totaal

16 967 549

15 877 078

Toeslagen
Deze post bestaat uit kindertoeslag (€ 47 mln.), kinderopvang (€ 6 081
mln.), huurtoeslag (€ 3 764 mln.), zorgtoeslag (€ 5 594 mln.) en kindgebonden budget (€ 1 348 mln.).
De voorschotten toeslagen zijn als volgt opgebouwd.
(€ x 1 mln.)
Voorschotten

Kindertoeslag

Huurtoeslag

Kinderopvang

Zorgtoeslag

Kindgebonden
budget

Toeslagjaar 2006
Toeslagjaar 2007
Toeslagjaar 2008
Toeslagjaar 2009
Toeslagjaar 2010

0
0
47
0
0

14
14
221
879
2 636

4
80
440
2 436
3 121

13
11
182
836
4 552

0
0
0
242
1 106

Totaal

47

3 764

6 081

5 594

1 348

De uitkering van toeslagen is gevoelig voor misbruik en oneigenlijk
gebruik (M&O), omdat de hoogte van de toeslag afhankelijk is van
gegevens die toeslaggerechtigden zelf verstrekken. Het tegengaan van
M&O bij de uitvoering van de wet- en regelgeving vormt een geïntegreerd
onderdeel van het rechtshandhavingsbeleid. In het Beheersverslag van de
Belastingdienst wordt dit meer uitgebreid toegelicht.
Kinderopvangtoeslag
De kinderopvangtoeslag bestaat voor circa 15% uit toeslagen, verleend
voor kinderopvang bij gastouders. De juistheid van de opgegeven uren
kan door de Belastingdienst niet objectief worden vastgesteld. Over dit
deel van de uitbetalingen, circa € 450 mln., bestaat derhalve een
inherente onzekerheid voor de rechtmatigheid.
Personeel en Materieel
Deze post betreft diverse voorschotten aan personeel. Daarnaast hebben
deze voorschotten betrekking op betalingen aan diverse crediteuren
waarvan de goederen/diensten nog geleverd dienen te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

116

Saldibalans

WOZ
De voorschotten WOZ betreffen het restant van de aan de gemeenten in
2003 en 2004 verstrekte voorschotten in het kader van de vangnetregeling
1999 t/m 2002. Op 1 juli 2010 is t.a.v. de voorschotten WOZ de verjaring
van alle openstaande dossiers ingetreden. De stand van de voorschotten
is sinds die datum nihil.
Overige voorschotten
Voor € 117,2 mln. betreft het ambtshalve voorschotten uitbetaald op de
evenredige bijdrage verdeling (EBV). Deze voorschotten zijn uitbetaald
aan burgers bij wie meer dan het maximum aan inkomensafhankelijke
bijdrage in het kader van de zorgverzekeringswet is ingehouden. Hiervan
is € 117,1 mln. ontstaan in 2010, € 0,03 mln. ontstaan in 2009, € 0,01 mln.
ontstaan in 2008, € 0,02 mln. ontstaan in 2007 en € 0,04 mln. ontstaan
vóór 2007.
11. Openstaande garantieverplichtingen
Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
Ultimo 2010

Ultimo 2009

Deelnemingen
IMF
Ontwikkelingsbanken/NWB

42 105 080
28 792 809
13 312 271

36 451 205
23 376 263
13 074 942

Kernongevallen (WAKO)

14 023 000

14 023 000

Verzekeringen
Exportkredietverzekering
Investeringsverzekering

13 652 207
13 438 4261
213 781

12 579 461
12 316 4611
263 000

Stabiliteitsmechanisme EU EFSM
Stabiliteitsmechanisme SPV (EFSF)

2 946 000
25 872 000

0
0

Garanties bancaire leningen

38 997 966

47 100 869

0
950 000

32 611 091
0

Overige

3 919 257

2 640 229

Totaal

142 465 510

145 405 855

Credit Relief Instrument (CRI) ABN AMRO
Counter Indemnity ABN AMRO

1
In dit bedrag is circa € 1,1 mld. aan garanties begrepen, die vanwege de aard van een bepaalde
garantie niet tot uitbetaling kunnen komen.

Toelichting openstaande garantieverplichtingen
Deelnemingen
• IMF: DNB neemt namens de Staat, onder Staatsgarantie, deel in het
kapitaal van het Internationale Monetaire Fonds (IMF).
• Ontwikkelingsbanken (Wereldbank, EIB, EBRD, MIGA) en NWB: dit
betreft het garantiekapitaal (de niet volgestorte aandelen) inzake de
deelneming van de Staat in het kapitaal van de betreffende banken.
Slechts indien de banken in ernstige financiële problemen komen, kan
om storting (vol- of bijstorting) van het garantiekapitaal worden
gevraagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

117

Saldibalans

Kernongevallen (WAKO)
De Staat dient, voor zover de vergoedingen uit anderen hoofde niet
toereikend zijn om schade ten gevolge van een kernongeval te vergoeden,
aanvullend openbare middelen beschikbaar te stellen. Momenteel zijn er
in Nederland zeven kerninstallaties in de zin van de WAKO. Afhankelijk
van het bedrag waarvoor de onderscheiden kerninstallaties aansprakelijk
zijn, verschilt het door de Staat maximaal beschikbaar te stellen bedrag
tussen € 1 785 mln. en € 2 100 mln. per kernongeval.
Verzekeringen
De openstaande garantieverplichting betreft voornamelijk het risico
(obligo) van de Staat als verzekeraar van exportkredieten en koersrisico’s.
Daarnaast betreft de openstaande verplichting het risico uit hoofde van de
verzekerde investeringen in het kader van de Regeling Investeringsverzekeringen (RIV, € 213,8 mln.) en de verzekeringsfaciliteit Seno-Gom
(€ 450,9 mln.).
Stabiliteitsmechanisme EU (EFSM)
Op 10 mei 2010 besloot de Ecofin Raad tot een totaalpakket aan maatregelen ter borging van de financiële stabiliteit (d.d. 10 mei 2010, kenmerk
BFB 2010-548M). Een belangrijk onderdeel hiervan zijn de stabilisatiemechanismen EFSF en EFSM. Via het communautaire EFSM is een bedrag
van € 60 mld. beschikbaar. Dit bedrag kan door de Commissie worden
uitgeleend aan lidstaten in nood. Lidstaten van de EU staan via hun
aandeel in de Europese begroting garant voor deze leningen. Voor
Nederland gaat het dan om een garantstelling voor maximaal ca. € 3 mld.
In november 2010 heeft Ierland een aanvraag ingediend voor steun van
EFSM, EFSF en het IMF. De Ecofin en Eurogroep hebben besloten steun
aan Ierland te verstrekken waarbij EFSM voor € 22,5 mld. zal verstrekken
vanaf 2011. In april 2011 heeft Portugal een steunaanvraag ingediend.
Stabiliteitsmechanisme SPV (EFSF)
Het communautaire stabiliteitsmechanisme wordt aangevuld met
additionele leningen. Hiertoe is een Special Purpose Vehicle (SPV), het
EFSF opgericht. De landen van de eurozone staan voor maximaal € 440
mld. garant voor de verplichtingen die EFSF aangaat voor de financiering
van deze leningen. Het Nederlandse aandeel hierin, inclusief een
eventuele bijdrage aan het eigen vermogen van het EFSF, bedraagt
maximaal € 26 mld. In november 2010 heeft Ierland een aanvraag
ingediend voor steun van EFSM, EFSF en het IMF. De Ecofin en Eurogroep
hebben besloten steun aan Ierland te verstrekken waarbij EFSF voor
€ 17,7 mld. steun zal verstrekken vanaf 2011. In april 2011 heeft Portugal
een steunaanvraag ingediend.
Credit Relief Instrument (CRI) ABN AMRO
Op verzoek van ABN AMRO is de garantie van de Staat op een deel van de
Nederlandse hypothekenportefeuille van ABN AMRO in 2010 beëindigd.
Counter indemnity ABN AMRO
Er zijn wederzijdse aansprakelijkheden ontstaan door de afsplitsing van
HBU (Newbank) uit het oude ABN AMRO, nu RBS N.V. genaamd. Indien
RBS N.V. in default raakt, kunnen crediteuren onder specifieke
voorwaarden tot maximaal € 950 mln. claimen bij HBU. Hiervoor heeft
ABN AMRO een vrijwaring afgegeven aan de Deutsche Bank. Aangezien
ABN AMRO het risico van uitbetaling niet zelf kan lopen, is er een counter
indemnity door de Staat afgegeven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

118

Saldibalans

Niet in de balans opgenomen garantieverplichting
De Staat heeft op grond van haar overeenkomst met de FMO (overeenkomst Staat-FMO van 16 november 1998) instandhoudingsverplichtingen
ten opzichte van de FMO na eventuele uitputting van haar Reserverekening Algemene Risico’s (RAR Fonds) en bij onvoldoende dekking van
bijzondere bedrijfsrisico’s. Deze verplichtingen zijn vastgelegd in artikel 7
van de overeenkomst Staat-FMO. Daarnaast heeft de Staat op grond van
artikel 8 van haar overeenkomst met FMO nog andere financiële zekerheidsverplichtingen ten opzichte van FMO.
De Staat heeft bij het verkopen van deelnemingen een aantal garanties en
vrijwaringen afgegeven met betrekking tot de deelneming die verkocht
zijn. Het betreft hier meer algemene garanties en vrijwaringen die niet
kwantificeerbaar zijn.
12. Openstaande betalingsverplichtingen
Deze post kan als volgt worden gespecificeerd.
Ultimo 2010

Ultimo 2009

Meerjaren verplichting aan ING
Deelnemingen ontwikkelingsbanken
Overige

13 084 111
618 305
3 757 105

15 856 949
674 090
372 566

Totaal

17 459 521

16 903 605

Meerjaren verplichting aan ING
Op 26 januari 2009 heeft de Staat een back-up faciliteit verleend aan ING.
Bij aangaan van de transactie bedroeg de gegarandeerde waarde € 21,4
mld. De gegarandeerde waarde is een aangegane meerjaren betalingsverplichting aan ING.
De saldibalans vermeldt de resterende meerjaren betalingsverplichting
ultimo 2010 (€ 13,1 mld.). De meerjaren verplichting is opgebouwd uit de
gegarandeerde waarde ultimo 2010 (€ 12,8 mld.) plus een verplichting
van de Staat aan ING die begin 2011 is voldaan, maar betrekking heeft op
december 2010 (€ 0,3 mld.). De meerjaren verplichting aan ING luidt in US
dollars en is omgerekend naar euro met de ECB referentie koers per
ultimo jaar.
13. Deelnemingen
De post deelnemingen bestaat uit de aandelen in Nederlandse ondernemingen en de aandelen in internationale instellingen. De deelnemingen
zijn als volgt gewaardeerd:
• Nederlandse ondernemingen: op basis van de historische aanschafwaarde. Voor Tennet, DNB en NV Luchthaven Schiphol zijn de
historische aanschafwaarden onbekend. Deze zijn dan ook opgenomen
tegen de nominale waarde.
• Internationale instellingen: op basis van het gestorte kapitaal (oorspronkelijke aankoopprijs) en nog te storten kapitaal uit hoofde van
een betalingsverplichting (paid-in capital). Voor het restant dat niet als
deelneming is opgenomen, is een garantieverplichting verstrekt
(callable capital), die onder saldibalanspost 11 is opgenomen.
De deelnemingen kunnen als volgt gespecificeerd worden. In de laatste
kolom van het overzicht is het deelnemingspercentage ultimo 2010
vermeld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

119

Saldibalans

Ultimo 2010

Ultimo 2009

Aandeel in %

10 067 312
1 012 265
100 000
500 000
26 517
69 613
58 937
462 500

10 067 312
1 012 265
100 000
500 000
26 517
69 613
58 937
462 500

100
100
100
100
33,3
50
69,7
29,17

Overige

176 632

176 650

div.

Subtotaal

12 473 776

12 473 794

Nederlandse ondernemingen
Nederlandse Gasunie N.V.
NS N.V.
Tennet B.V.
De Nederlandsche Bank (DNB)
VSN N.V. (Connexxion)
Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)
NV Luchthaven Schiphol
Havenbedrijf Rotterdam

Ontstaan tijdens de kredietcrisis
Fortis Bank (Nederland) NV*
ASR Nederland NV*
* onderverdeling is onbekend
RFS Holdings BV (houdstermaatschappij
van aandelen ABN AMRO)
ABN AMRO Group NV

33,8
100

0
0

97,8 2
100

0

1,25 3

Cumulatief totaal

40 444 776

36 813 894

199 396
1 054
369 353

183 811
0
369 353

6,18
5,71
3,60

130 200
42 267

130 200
38 964

26,25
100

5 912

5 449

18,98

748 182

727 777

41 192 958

37 541 671

Totaal

3

6 540 000
100

27 971 000

Subtotaal

2

17 800 000

na reorganisatie ABN AMRO en Fortis
Bank Nederland
ABN AMRO Group NV**
ASR Nederland NV**
RFS Holdings BV (inclusief Z-share en
residual N-share)**
** onderverdeling is onbekend

Internationale instellingen
Wereldbank (IBRD)
EFSF
Europese Investeringsbank (EIB)
Europese Bank voor Wederopbouw en
Ontwikkeling (EBRD)
Internationale Financieringsmij. (IFC)
Multilateraal Agentschap van
Investeringsgaranties (MIGA)

1

97,8 1
100

0

De Staat bezit 92,6% rechtstreeks en 5,2% via Fortis FBN(H) Preferred Investments BV
De Staat bezit 92,6% rechtstreeks en 5,2% via ABN AMRO Preferred Investments BV
Na de uitplaatsing van het Nederlandse gedeelte van ABN AMRO is het bedrag van 33,8% terug gebracht naar 1,25%

Toelichting deelnemingen
Naar aanleiding van de nota «Deelnemingenbeleid Rijksoverheid» is
voorgesteld om het beheer van deelnemingen zoveel mogelijk samen te
brengen op één plaats binnen de Rijksoverheid. Gekozen daarbij is voor
het ministerie van Financiën, dat reeds een coördinerende functie rond de
staatsdeelnemingen heeft.
Havenbedrijf Rotterdam (HBR)
Met het oog op de voor de financiering van de Tweede Maasvlakte
benodigde vermogenspositie, is de Staat mede-aandeelhouder geworden
van het Havenbedrijf Rotterdam (HBR). Dit is de tweede tranche, waarmee
de Staat in totaal 29,2% van het aandelenkapitaal in het HBR heeft
verworven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

120

Saldibalans

Beheer investeringen kredietcrisis
2010 is een belangrijk jaar geweest na de reddingsoperaties van
voorgaande jaren. De opsplitsing van het oude ABN AMRO is voltooid en
Fortis Bank Nederland en het staatsdeel van het oude ABN AMRO zijn
gefuseerd tot het nieuwe ABN AMRO.
Segregatie-Separatie
De splitsing van het voormalige ABN AMRO-concern is in een aantal
juridische stappen verlopen. Voor het deel dat aan de Staat toeviel, het
zgn. N-share, zijn die te verdelen in een «segregatie» en een «separatie».
De segregatie vond plaats in februari 2010: binnen het oude concern werd
het grootste deel van het zgn. N-share samengevoegd onder een entiteit
die aanvankelijk ABN AMRO II, later ABN AMRO Bank werd genoemd.
Vervolgens, op 1 april 2010, is ABN AMRO Bank buiten het concern
geplaatst (gesepareerd) en onder een door de Staat opgerichte moedermaatschappij geplaatst.
Bij separatie zijn de door ABN AMRO uitgegeven MCN instrumenten
volgens contract geconverteerd naar kapitaal. Deze uitwerking lag in lijn
met het doel van de instrumenten, namelijk het versterken van het
kapitaal van ABN AMRO.
Fusie ABN Amro en Fortis in ABN AMRO Group NV
Op 1 april werd ABN AMRO Group de moedermaatschappij van ABN
AMRO Bank (zoals hierboven beschreven) opgericht. Tevens bracht de
Staat zijn aandelen in Fortis Bank Nederland in. Op 1 juli zijn ABN AMRO
Bank en Fortis Bank Nederland gefuseerd, onder de naam ABN AMRO
Bank. Daarbij zijn de preferente aandelen in Fortis Bank Nederland onder
algemene titel overgegaan naar ABN AMRO Group.
Kapitaalstorting 490 mln.
Dit betreft het laatste deel van het kapitaalplan met een totale omvang van
€ 6,88 mld. dat in december 2009 door de TK is goedgekeurd. Dit bedrag
is op 30 juni 2010 aan ABN AMRO overgemaakt in de vorm van een
toevoeging aan de agioreserve van ABN AMRO en hing samen met een
aantal kosten en voorzieningen die ABN AMRO Group moest nemen en
die voortvloeiden uit het strategische besluit om beide banken te
integreren.
Verrekening RFS € 218 mln.
ABN AMRO Bank werd op 1 april 2010 gesepareerd. Op dit moment werd
ook de rekening opgemaakt tussen de consortiumleden. De Nederlandse
Staat nam als aandeelhouder enige Asset & Liability management
portfolio’s over voor het nieuwe ABN AMRO. Dit was de uitwerking van
overeenkomsten die reeds door het oude Fortis gesloten waren en in
wiens sporen de Staat was toegetreden tot het consortium. Omdat de
verrekening tijdsgedwongen onder voorlopige Q1-cijfers moest plaatsvinden werd er overeengekomen dat later, op basis van de definitieve
cijfers, een definitieve verrekening zou plaats vinden. Deze laatste
verrekening wordt de «true up» genoemd.
Tijdelijke kapitalisatie RFS
Binnen het overnamevehikel RFS Holdings resteert voor de Staat nog haar
belang in de oude Z-share. Door de uitvoering van het kapitaalsplan is het
kapitaalstekort in de Z-share weggenomen. Voor de resterende Z-share
belangen, waar de consortiumleden allemaal hun pro-rata belang in
houden, is overeengekomen dat deze verkocht of verrekend worden. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

121

Saldibalans

verkopen van activa en het verrekenen van passiva gebeurt op deels
willekeurige momenten. Doordat verplichtingen op de passivazijde
mogelijk eerder verrekend worden dan dat activa verkocht worden, kan er
nog steeds een situatie ontstaan waarin de Z-share tijdelijk ondergekapitaliseerd is. Om een dergelijke situatie te voorkomen hebben de consortiumleden besloten de Z-share tijdelijk – tot volledige liquidatie – tot het
niveau van de verplichtingen te kapitaliseren. Naarmate activa verkocht
wordt zullen de consortiumleden, waaronder de Staat, kapitaal gerepatrieerd krijgen.
Restated consortium shareholderagreement
De RCSA is het document dat de consortiumpartners, RBS, Santander en
de Staat der Nederlanden hebben afgesloten om daarin de consortiumverhoudingen vast te leggen na de separatie. Het document is gebaseerd op
de CSA en bevat noodzakelijke aanpassingen om de gewijzigde omstandigheden na separatie te reflecteren.
Niet in de saldibalans opgenomen «deelnemingen»
Zowel de Staatsloterij (SENS) als Holland Casino hebben de juridische
status van stichting. Het kansspelbeleid met de daaraan gekoppelde
vergunningen behoren toe aan het ministerie van Justitie. Het ministerie
van Financiën onderhoudt de financiële betrekkingen. Financiën ontvangt
de opbrengsten en houdt toezicht conform de statuten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

122

Baten-lastendiensten

9. BATEN-LASTENDIENSTEN
9.1 Domeinen Roerende Zaken
Algemeen
Domeinen Roerende Zaken (DRZ) heeft in het boekjaar 2010 een nettoresultaat van € 55 380 geboekt. Het verschil tussen het toegestaan Eigen
Vermogen (5% van de gemiddelde omzet van de afgelopen 3 jaar:
€ 740 974), en het aanwezige Eigen Vermogen (€ 807 103) wordt
uitgekeerd aan het moederdepartement. De afroming bedraagt € 66 129.
1. Staat van baten en lasten
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2010 (x € 1 000)

Omschrijving

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengsten derden
Rentebaten
Bijzondere baten
Totaal baten

(1)

(2)

(3)=(2)- (1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2010

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2009

200
11 109
2 885
60
0
14 254

552
11 872
3 342
30
238
16 034

352
763
457
– 30
238
1 780

406
10 935
3 663
89
757
15 850

4 455
8 947
41

4 536
9 584
19

81
637
– 22

4 750
8 290
17

Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
– Materiele kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Overige lasten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal lasten

715
89

546
19

– 169
– 70

440
18

0
0
14 247

1 252
23
15 979

1 252
23
1 732

– 701
4
12 818

Saldo van baten en lasten

7

55

48

3 032

Toelichting saldo van baten en lasten ten opzichte van ontwerpbegroting 2010
Toelichting baten
Opbrengst moederdepartement (+ € 0,4 mln.)
Met de Belastingdienst is voor 2010 een overeenkomst gesloten voor de
verwerking van executoriaal in beslag genomen voertuigen. De waarde
van deze overeenkomst bedraagt in 2010 € 0,3 mln. Overige meerinkomsten bestaan uit opslagactiviteiten voor de Belastingdienst (€ 0,1
mln.).
Opbrengsten overige departementen (+ € 0,8 mln.)
• De opbrengst uit het schonen van datadragers dragen in 2010 € 0,3
mln. positief bij aan het resultaat.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

123

Baten-lastendiensten

•

•

De opbrengst uit vernietigen van het vuurwerk ontvangen in 2009, is
eind 2009 doorgeschoven naar 2010, aangezien de vernietiging nog
moest plaatsvinden (€ 0,3 mln.). Inmiddels heeft de vernietiging
plaatsgevonden.
Meerinkomsten bestaan verder uit opslagactiviteiten voor de KLPD
(€ 0,1 mln.) en diverse ministeries (€ 0,1 mln.).

Opbrengsten derden (+ € 0,5 mln.)
• Meerinkomsten bestaan in 2010 uit metaalopbrengsten (koper uit
transformatoren) in verband met de verwerking van materiaal uit
hennepkwekerijen (€ 0,2 mln.).
• De ketenpartijen schakelen Domeinen steeds vaker in voor de
afhandeling van logistieke handelingen. In 2010 vallen hierdoor de aan
transport gerelateerde opbrengsten € 0,2 mln. positiever uit.
• De opgelden over verkopen en in rekening gebrachte boetes dragen
€ 0,1 mln. meer bij aan de opbrengsten derden.
Buitengewone baten (+ € 0,2 mln.)
• De buitengewone baten betreffen de bijdrage vanuit het sociaal
flankerend beleid om verloop en herplaatsing te stimuleren in het
kader van de fte-taakstelling.
Toelichting lasten
Materiële kosten (+ € 0,6 mln.)
Mutaties in de materiële lasten betreffen het resultaat van de volgende
posten:
• Kosten vernietiging vuurwerk
• Minder communicatiekosten
• Logistieke kosten ketenpartijen
• Schade-uitkeringen

+ 0,3 mln.
– 0,2 mln.
+ 0,3 mln.
+ 0,2 mln.

De stijging van de materiële lasten voor vuurwerk wordt gecompenseerd
door vrijval van voor deze kosten in 2009 gereserveerde dotaties
voorzieningen (€ 0,3 mln.). De logistieke kosten ketenpartijen worden
gecompenseerd in de opbrengsten derden.
Materiële afschrijvingskosten (– € 0,2 mln.)
In verband met wijziging van de afschrijvingstermijn vallen de afschrijvingen van de verbouwing te Soesterberg lager uit. Samen met de
uitgestelde upgrade van SAP (hardware) levert dit een besparing op van
€ 0,2 mln.
Immateriële afschrijvingskosten (– € 0,1 mln.)
De uitgestelde upgrade van SAP levert een besparing op van € 0,1 mln.
Dotaties voorzieningen (+ € 1,3 mln.)
De volgende mutaties hebben plaatsgevonden in het afgelopen jaar:
• Mutatie voorziening schadeclaims
• Mutatie reorganisatievoorziening
• Mutatie voorziening vuurwerk
• Voorziening afkoop Veldhoven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

– € 0,3 mln.
+ € 0,2 mln.
+ € 0,1 mln.
+ € 1,3 mln.

124

Baten-lastendiensten

Een voorziening ter hoogte van € 0,4 mln. is getroffen voor in 2010
ontvangen vuurwerk waarvan de vernietiging in 2011 zal plaatsvinden. De
in 2009 voorziene kosten voor vernietiging van vuurwerk in 2010 vallen
vrij voor een bedrag van € 0,3 mln.
In verband met de in 2010 gerealiseerde sluiting van regio Veldhoven zijn
de huurkosten voor 2011 voorzien.
2. Balans per 31 december 2010
(x € 1 000)
Omschrijving

Balans per
31-12-2010

Balans per
31-12-2009

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventaris
– overige materiële vaste activa
Voorraden
Debiteuren
Nog te ontvangen
Liquide middelen
Totaal activa

212

39

829
602
775
0
475
645
4 499
8 037

822
831
797
0
746
749
4 867
8 851

Passiva
Eigen vermogen
– exploitatie reserve
– verplichte reserve
– onverdeeld resultaat
Leningen bij MinFin
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen
Totaal Passiva

752
0
55
320
3 263
1 035
2 612
8 037

1 017
01
3 032
409
2 008
1 073
1 312
8 851

1
Conform de RBV richtlijn is de verplichte reserve per 31 december 2009 (€ 30) opgenomen
onder de exploitatiereserve per deze datum.

Toelichting activa
Materiële activa
In 2010 is geïnvesteerd in pc’s, beeldschermen, palletstellingen, gereedschap, een server, een nieuwe heftruck, een toegangscontrole- en
inbraakmeldinstallatie en gevelbelettering.
Toelichting passiva
Ontwikkeling Eigen Vermogen
De gemiddelde omzet over de afgelopen 3 jaar is € 14 819 471. Het eigen
vermogen mag totaal 5% van de gemiddelde omzet (= € 740 974)
bedragen. Het eigen vermogen per 31 december 2010 is € 807 000. Dat is
€ 66 000 hoger dan toegestaan. Het overschot wordt in 2011 afgedragen
aan het moederdepartement.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

125

Baten-lastendiensten

Eigen vermogen (* € 1 000)

Eigen vermogen per 1 januari
Toegepaste correctie op het eigen
vermogen 2008
Saldo van baten en lasten
Uitkering van het moederdepartement
Vorming wettelijke reserve
Afname wettelijke reserve i.v.m.
stelselwijziging
Toename exploitatiereserve i.v.m.
stelselwijziging
Eigen vermogen per 31 december

2007

2008

2009

2010

2 328

4 087

1 008

4 049

3 453
– 1 526
– 168

36
– 3 238
123

9
3 032
0
– 15

55
– 3 297
0
– 30

4 087

1 008

15
4 049

30
807

Voorzieningen
De mutaties zijn gespecificeerd in de toelichting op de dotaties voorzieningen bij de Staat van baten en lasten.
Nog te betalen
De belangrijkste posten zijn:
• vooruit ontvangen opbrengsten in het kader van rijksmarktplaats (voor
de uitvoering van deze pilot in 2011 heeft DRZ eenmalig een bedrag
van € 0,545 mln. ontvangen);
• nog te betalen bedrag inzake de service level agreement met RVOB
voor het leveren van ICT diensten € 0,6 mln.;
• de vooruit ontvangen lumpsum van de Belastingdienst inzake
verwerking van executoriaal in beslag genomen voertuigen € 0,5 mln.
Niet uit de balans blijkende verplichtingen
Voor de huisvesting is Domeinen Roerende Zaken langdurige gebruiksovereenkomsten aangegaan met de Rijksgebouwendienst. De waarde van
deze verplichting bedraagt per 31 december 2010 € 18,3 mln.
3. Kasstroomoverzicht
(x € 1 000)

Omschrijving

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

4 867
811

4 867
3 513

0
2 702

1.
2.

Rekening-courant RHB 1 januari 2010
Totaal kasstroom uit operationele activiteiten

3a
3b
3.
4a
4b
4c
4d
4.

Totaal investeringen -/Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom

– 1 000
0
– 1 000
0
0
– 434
800
366

– 521
26
– 495
– 3 297
0
– 89
0
– 3 386

479
26
505
– 3 297
0
345
– 800
– 3 752

5.

Rekening-courant RHB 31 december 2010 (1+2+3+4)

5 044

4 499

– 545

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

126

Baten-lastendiensten

Toelichting
Investeringen zijn in 2010 gedaan uit eigen middelen. De investeringen
voor Veldhoven zijn vervallen i.v.m. de sluiting van de vestiging per
1 september 2010.
4. Doelmatigheidsindicatoren
Doelmatigheidsindicatoren DRZ
Kwantitatieve indicatoren

norm

2007

2008

2009

2010

Kostendekkendheid totaal
Kostendekkendheid bewaartaak
Kostendekkendheid verkooptaak
Kostendekkendheid pc schonen
Kostendekkendheid vernietiging vuurwerk

100%
100%
100%
100%
100%

126%
100%
153%
128%
95%

103%
95%
126%
83%
79%

124%
113%
134%
152%
67%

100%
91%
115%
193%
118%

Bezettingsgraad Totaal
Bezettingsgraad Binnen
Bezettingsgraad Buiten

80%
80%
80%

65%
73%
56%

79%
69%
95%

78%
67%
94%

88%1
79%1
99%1

Kostprijs per m`
Kostprijs per m` binnen
Kostprijs per m` buiten

97
130
54

96
128
52

97
143
46

92
136
45

83
136
36

Uurtarief DRZ totaal
Uurtarief verkooptaak (incl. huisvesting)
Uurtarief bewaartaak

98
155
82

89
137
75

83
115
72

79
101
73

80
117
74

Verhouding direct/indirect DRZ
Verhouding direct/indirect verkooptaak

60%
75%

61%
70%

60%
75%

56%
82%

61%
83%

Verhouding direct/indirect bewaartaak

75%

75%

75%

80%

80%

Omzet per productgroep
Bewaren
Verkopen
PC schonen
Verwerking vuurwerk
Totaal omzet per productgroep

9 309
2 885
500
1 500
14 194

9 632
4 118
817
1 838
16 405

9 083
3 240
574
836
13 733

9 324
3 663
804
1 213
15 004

9 837
3 342
782
1 805
15 766

FTE-totaal (excl. externe inhuur)

86,8

79

82

88

81

Saldo van baten en lasten (%)

0%

20 %

0%

19 %

0%

100%
7,0

–
7,3

–
–

82%
–

100%
7,7

uitvoering kwaliteitsprogramma en
risicomanagementsysteem
Klanttevredenheid
1

Bezetting eind 2010 is exclusief Veldhoven.

Kostendekkendheid bewaartaak – realisatie 91%/norm 100%
Opbrengsten Belastingdienst executoriaal blijven ca. € 0,5 mln. achter bij
begroot. Met deze opbrengsten zou de kostendekkendheid 95% zijn.
Kostendekkendheid verkooptaak – realisatie 115%/norm 100%
Geen bijzonderheden, anders dan hogere opbrengsten per verkoop dan
geraamd. Incidentele verkopen van KLPD helikopters en vaartuigen
(€ 0,104 mln.) en Defensie voertuigen (€ 0,046 mln.) nemen 5% van de
kostendekkendheid voor hun rekening.
Kostendekkendheid pc schonen – realisatie 193%/norm 100%
Vermindering kosten bij gestegen aantal vernietigingen van datadragers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

127

Baten-lastendiensten

Kostendekkendheid vernietiging vuurwerk – realisatie 118%/norm 100%
Geen bijzonderheden.
Bezettingsgraad
De sluiting van opslaglocatie Veldhoven per 1 september heeft er toe
geleid dat de bezettingsgraad op de andere opslaglocaties is gaan
toenemen.
Ontwikkeling kostprijs per m`
De kostprijs per m` heeft betrekking op de opslaglocaties Bleiswijk en
Hoogeveen. Per eind 2010 is Veldhoven buiten deze berekening gelaten.
Ontwikkeling kostprijs per direct/declarabel uur
Geen bijzonderheden.
Omzet per productgroep
Zie toelichting staat van baten en lasten.
FTE-totaal
Het aantal FTE’s is in 2010 gedaald naar 81 FTE.
Saldo van baten en lasten (%)
Het percentage is als volgt berekend: het saldo van baten en lasten
gedeeld door de totale baten.
Klanttevredenheid
Eind 2010 heeft DRZ een klanttevredenheidsonderzoek gehouden. DRZ
acteert als partner binnen de keten van in beslag genomen goederen en
als partner voor de afstoot van goederen rijksbreed. Om een zo breed
mogelijk beeld te krijgen, werden beide «interne» klantcategorieën
benaderd. Tevens werden de kopende klanten (burgers) bevraagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

128

Baten-lastendiensten

9.2 Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf (RVOB)
Algemeen
RVOB heeft in het boekjaar 2 010 een netto-resultaat van € 1 114 852
geboekt. Het verschil tussen het toegestaan Eigen Vermogen (5% van de
gemiddelde omzet van de afgelopen 3 jaar: € 1 234 046), en het
aanwezige Eigen Vermogen incl. winst (€ 2 234 323) wordt uitgekeerd aan
het moederdepartement. De afroming bedraagt € 1 000 277.
Door de fusie van het voormalige Domeinen Onroerende Zaken met het
Gemeenschappelijk Ontwikkelingsbedrijf (GOB) en de vorming van de
tijdelijke batenlastendienst Rijksvastgoed- en ontwikkelingsbedrijf (RVOB)
is bij VJN 2010 de batenlastenparagraaf gewijzigd.
In de kolom «Oorspronkelijk vastgestelde begroting» zijn de cijfers
opgenomen die bij VJN 2010 zijn vastgesteld.
1. Staat van baten en lasten
Gespecificeerde verantwoordingsstaat 2010 (x € 1 000)

Omschrijving

Baten
Opbrengst moederdepartement
Opbrengst overige departementen
Opbrengsten derden
Rentebaten
Bijzondere baten
Totaal baten
Lasten
Apparaatskosten
– Personele kosten
– Materiele kosten
Rentelasten
Afschrijvingskosten
– Materieel
– Immaterieel
Overige lasten
– Dotaties voorzieningen
– Bijzondere lasten
Totaal lasten
Saldo van baten en lasten

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie
2010

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie 2009 1

22 904
750
750
20

22 595
142
629
19

– 309
– 608
– 121
–1

20 766
420
632
11

24 424

23 385

– 1 039

21 829

16 682
6 893
64
672
665
7

15 597
5 280
16
375
351
24

– 1 085
– 1 613
– 48
– 297
– 314
+17

13 875
5 786
27
–
386
12

1 002

+1 002

24 311

22 270

– 2 041

19 698

113

1 115

+1 002

2 131

1
De realisatie 2009 betreft alleen het voormalige Domeinen Onroerende Zaken (nu Directie Vastgoed van het RVOB), aangezien het voormalige
Gemeenschappelijk Ontwikkelingsbedrijf (nu Directie Ontwikkeling van het RVOB) per 1 januari 2010 in de batenlastendienst RVOB is opgegaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

129

Baten-lastendiensten

Toelichting saldo van baten en lasten ten opzichte van ontwerpbegroting 2010
Toelichting baten (– € 1 039)
Opbrengst moederdepartement (– € 309)
Producten

Omzetbedrag
(* € 1 000)

Erfpacht
Huur
Pacht
Medegebruik
Behandelen zakelijke lasten
Onbeheerde nalatenschappen
Bodemmaterialen
Beheerstaken in eigen beheer
Verkopen
Aankopen
Advies en taxatie
Projectopdrachten gebiedsontwikkeling
Business cases gebiedsontwikkeling
Adviezen over ontwikkelmogelijkheden

1 021
3 591
2 174
1 658
1 540
893
395
924
6 382
102
606
690
1 881
347

Totaal

22 134

Naast de opbrengst van de bovenvermelde producten is er vanwege
omzet tijdelijk beheeropdrachten € 461 gerealiseerd.
Opbrengst overige departementen (– € 608)
In de begroting was rekening gehouden met opbrengsten vanuit het
voormalige GOB (ongeveer € 500). Door de overgang naar het RVOB zijn
de gerealiseerde opbrengsten verantwoord bij het moederdepartement
terwijl deze in de begroting onder «opbrengst overige departementen»
zijn opgenomen. Daarnaast zijn er door andere departementen minder
taxatieopdrachten verstrekt.
Toelichting lasten (– € 2 041)
Personele kosten (– € 1 085)
De lagere personele kosten worden voornamelijk veroorzaakt door twee
oorzaken:
• Het voeren van een behoudend personeelsbeleid, zodat in 2010
voldaan werd aan de taakstelling bedrijfsvoering Rijk (ca. € 0,6 mln.);
• Minder gebruik gemaakt van de zgn. flexibele schil bij de directie
Ontwikkeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

130

Baten-lastendiensten

Materiële kosten (– € 1 613)

1

Materiële kosten – categorieën

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting 2010 1

Realisatie

Verschil realisatie en
oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Automatisering
Huren RGD
Huisvesting
Opleiding en wervingskosten
Reis- en verblijfkosten
Communicatie
Overig

1 895
1 300
895
628
601
404
1 170

915
1 571
474
287
679
252
1 103

– 980
+ 271
– 421
– 341
+ 78
– 153
– 67

Totaal

6 893

5 280

1 613

Zie voorjaarsnota 2010

Automatisering (– € 980)
Veel projecten zijn doorgeschoven naar 2011, mede als gevolg van
rijksbrede ontwikkelingen, zoals de projecten digitalisering, digitale
factuurregistratie, programma basisregistraties en programma optimalisatie ict-architectuur. Daarnaast is het kader structureel te hoog (ongeveer
€ 500). Met ingang van 2011 is het (interne) kader bijgesteld.
Huren Rgd/Huisvesting (– € 150)
Voor een goede vergelijking moeten deze twee kostensoorten bij elkaar
worden genomen. Door de samenvoeging van 2 regionale eenheden zijn
de huisvestingskosten lager uitgevallen dan begroot.
Opleiding en wervingskosten (– € 341)
De daadwerkelijke opleidingsbehoefte is structureel lager dan het
(meerjarige) kader. Met ingang van 2011 is het (interne) kader bijgesteld.
Dotaties voorzieningen (€ 1 002)
De personele voorzieningen zijn geactualiseerd aan de te verwachten
toekomstige uitkeringen voor postactieven.
Saldo van baten en lasten
RVOB heeft in het boekjaar 2010 een netto-resultaat van € 1 114 852
geboekt. Het verschil tussen het toegestaan Eigen Vermogen (5% van de
gemiddelde omzet van de afgelopen 3 jaar: € 1 234 046), en het
aanwezige Eigen Vermogen incl. winst 2010, (€ 2 234 323) wordt
uitgekeerd aan het moederdepartement. De afroming bedraagt
€ 1 000 277.
2. Balans per 31 december 2010
(x € 1 000)
Omschrijving

Balans per
31-12-2010

Balans per
01-01-20101

42

47

87
570
58

107
795
40

Activa
Immateriële activa
Materiële activa
– grond en gebouwen
– installaties en inventaris
– overige materiële vaste activa

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

131

Baten-lastendiensten

Omschrijving

Onderhanden werk grondexploitaties
Debiteuren
Nog te ontvangen en vooruitbetaalde posten
Te vorderen van moederdepartement
Liquide middelen
Totaal activa
Passiva
Eigen vermogen
– exploitatie reserve
– verplichte reserve
– risicoreserve
– onverdeeld resultaat
Leningen bij MinFin
Voorzieningen
Crediteuren
Nog te betalen en vooruitontvangen posten
Totaal Passiva

Balans per
31-12-2010

Balans per
01-01-20101

161 908
296
2 120
0
5 119
170 200

156 267
797
596
756
4 234
163 639

1 119

952

1 964
1 115
155 482
2 161
8 359
170 200

2 131
155 873
1 825
327
2 531
163 639

Toelichting op de Balans
Op 1 januari 2010 is het RVOB tijdelijke batenlastendienst geworden.
Hiertoe is een openingsbalans per die datum opgesteld. Als vergelijkende
cijfers zijn de standen van de openingsbalans opgenomen.
Voorzieningen (x € 1 000)
Stand 1 januari 2010

Onttrekkingen

Toevoegingen

Stand
31 december 2010

1 307
518

606
60

1 002
0

1 703
458

1 825

666

1 002

2 161

Personeel
Overige voorzieningen

Ontwikkeling eigen vermogen
Zie de toelichting bij Algemeen en Saldo van baten en lasten.
3. Kasstroomoverzicht
(x € 1 000)

Omschrijving

1.
2.

Rekening-courant RHB 1 januari 2010
Totaal kasstroom uit operationele activiteiten

3a
3b
3.
4a
4b
4c
4d
4.

Totaal investeringen (-/-)
Totaal boekwaarde desinvesteringen (+)
Totaal investeringskasstroom
Eenmalige uitkering aan moederdepartement (-/-)
Eenmalige storting door moederdepartement (+)
Aflossingen op leningen (-/-)
Beroep op leenfaciliteit (+)
Totaal financieringskasstroom

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

1 979
– 962

4 234
– 4 915

2 255
– 3 953

– 188 378
0
– 188 378
– 88
756
– 624
188 378
188 422

– 150 148
6
– 150 142
– 1 963
2 719
– 156
155 342
155 942

38 230
6
38 236
– 1 875
1 963
468
– 33 036
– 32 480

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

132

Baten-lastendiensten

Omschrijving

5.

Rekening-courant RHB 31 december 2010 (1+2+3+4)

(1)

(2)

(3)=(2)-(1)

Oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

Realisatie

Verschil realisatie
en oorspronkelijk
vastgestelde
begroting

1 061

5 119

4 058

Toelichting op het Kasstroomoverzicht
1. Rekening-courant RHB 1 januari 2010 (+ € 2 255)
Ten tijde van de oorspronkelijk vastgestelde begroting 2010 was het
uiteindelijk resultaat 2009 nog niet bekend. De afwijking is veroorzaakt
door het positief resultaat 2009.
2. Totaal operationele kasstroom (– € 3 953)
Het totaalbedrag is berekend op basis van het netto resultaat, gecorrigeerd voor afschrijvingen, mutaties debiteuren, crediteuren en lang- en
kortlopende schulden, dotatie en onttrekking van voorzieningen. Het
verschil t.o.v. de ontwerpbegroting wordt grotendeels veroorzaakt door
een mutatie op de langlopende schulden en een onderuitputting van
personele en materiële kosten. (zie ook de gespecificeerde Staat van baten
en lasten).
3. Totaal investeringen (– € 38 236)
De gerealiseerde investeringen zijn € 38 236 lager dan begroot doordat
van twee projecten de grondverwerving nog niet heeft plaatsgevonden.
4a. Eenmalig uitkering aan het moederdepartement (+ € 1 875)
Doordat de winst 2 009 hoger was dan begroot, is de afdracht aan het
moederdepartement navenant hoger.
4b. Eenmalige storting door het moederdepartement (+ € 1 963)
De uitkeerbare winst is door het moederdepartement weer uitgekeerd ter
vorming van een risicoreserve.
4c. Aflossingen op leningen (+ € 468)
Er is minder afgelost doordat er in het verleden minder leningen zijn
opgenomen dan gepland.
4d. Beroep op leenfaciliteit (– € 33 036)
Doordat van twee projecten de grondverwerving nog niet heeft plaatsgevonden, behoefde hiervoor in 2010 geen beroep op de leenfaciliteit
gedaan te worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

133

Baten-lastendiensten

4. Doelmatigheidsindicatoren
Overzicht doelmatigheidskengetallen per 31 december 2010
indicatoren

2008

2009

2010

Streefwaarde
2010

Mate van kostendekkendheid

100 %

100 %

100 %

100 %

Kostprijzen per product
• Pacht
• Huur
• Erfpacht
• Medegebruik/overig
• Zakelijke lasten

€ 888
€ 762
€ 794
€ 345
€ 362

€ 813
€ 739
€ 662
€ 383
€ 317

€ 717
€ 674
€ 556
€ 396
€ 364

€ 696
€ 696
€ 642
€ 375
€ 375

€ 11 742
€ 11 207
€ 22 949

€ 12 628
€ 9 201
€ 21 829

€ 11 272
€ 12 113
€ 23 385

€ 11 924
€ 12 500
€ 24 424

Aandeel directe uren
Aandeel directe uren voor medewerker in primair proces

52%
1 148

56%
1 246

61%
1 289

54%
1 170

Uurtarief homogenen producten

100%

97%

93%

93%

FTE-totaal (excl. externe inhuur)

227

238

232

266,9

Saldo van baten en lasten (%)

4%

10%

5%

1%

Omzet per productgroep (* € 1000)
• Homogene producten
• Heterogene producten
• Totaal

Uitkomst klanttevredenheidsonderzoek

7

Percentage in het gelijkgestelde procedures (WOZ)
Klachten binnen termijn van 6 weken afgehandeld

92%
92%

85%
100%

95%
83%

70%
100%

Toelichting doelmatigheidskengetallen
Kostprijzen per product
De hierboven vermelde kostprijzen streefwaarde 2010 zijn berekend op
basis van vastgestelde normtijden vermenigvuldigd met het, met de
eigenaar van de baten-lastendienst, afgesproken uurtarief van € 107. De
realisaties zijn berekend door per product de gemiddelde gerealiseerde
uren te vermenigvuldigen met het uurtarief van € 107. De relatief geringe
afwijkingen worden veroorzaakt doordat de gerealiseerde gemiddelde
doorlooptijden enigszins afwijken van de gehanteerde normtijden.
Omzet naar productgroep
Het RVOB heeft voor de taken die voortvloeien uit de Comptabiliteitswet
twee soorten producten onderscheiden: homogene en heterogene
producten. De homogene producten zijn: pacht, huur, erfpacht,
medegebruik/overig en zakelijke lasten. Per soort homogeen product zijn
normuren gedefinieerd. Dat betekent dat er een genormeerd aantal uren
per overeenkomst/zaak beschikbaar is. In tegenstelling tot de homogene
producten zijn er voor de heterogene producten geen normtijden vast te
stellen. Dit i.v.m. de diversiteit aan inzet van uren en activiteiten binnen
het soort product. De heterogene producten zijn met name verkopen,
aankopen, taxaties & advies.
Aandeel directe uren voor totaal RVOB/DV
Dit kengetal geeft aan hoe het totale aantal netto te werken uren
(aanwezige uren) aan directe en indirecte uren besteed wordt. Het geeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

134

Baten-lastendiensten

daarmee inzicht in het aandeel van de overhead (bedrijfsvoering,
management en beleid).
Het aandeel directe uren scoort hoger dan de norm. Dit wordt grotendeels
veroorzaakt door (sturing op ) een hoger aandeel directe uren van
medewerkers in het primair proces.
Aantal directe uren voor medewerker in primair proces
Dit kengetal laat de ontwikkeling zien van het aantal directe uren dat een
medewerker (in fte) in het primaire proces op jaarbasis levert.
De organisatie heeft zichzelf hogere streefwaarden opgelegd dan de in de
begroting 2010 opgenomen reeks, zodat eerder het gewenste niveau
wordt bereikt.
FTE-totaal
Het als streefwaarde vermelde aantal fte’s betreft de begrotingssterkte. De
werkelijke bezetting ligt lager. In de afgelopen jaren is het RVOB terughoudend geweest met het vervullen van openstaande vacatures vanwege
de voorgenomen organisatieveranderingen.
Saldo van baten en lasten (%)
Het percentage is als volgt berekend: het saldo van baten en lasten
gedeeld door de totale baten.
Uitkomst klanttevredenheidsonderzoek
Het klanttevredenheidsonderzoek is tegen het jaareinde opgestart en zal in
2011 worden afgerond.
Percentage in het gelijkgestelde procedures (WOZ)
Het RVOB/DV betaalt namens het Rijk de onroerendezaakbelasting. Zij
beoordeelt hiertoe de aanslagen en maakt waar nodig bezwaar. Door het
aantal gehonoreerde bezwaarschriften te vergelijken met het aantal
ingediende bezwaarschriften ontstaat een beeld van de effectiviteit van
het maken van bezwaar door het RVOB/DV. De in de tabel vermelde norm
stelt dat minimaal 70% van alle ingediende bezwaarschriften door de
gemeente toegekend moet worden. In 2010 werd uiteindelijk van de door
de gemeenten afgehandelde bezwaarschriften, 95% toegewezen.
Klachten binnen termijn van 6 weken afgehandeld
Doelstelling is dat alle ontvangen klachten binnen de gestelde termijn van
de klachtenprocedure, binnen 6 weken, inhoudelijk worden beantwoord
(100%-score). De uitkomst over 2010 bedraagt 83%. Dit is te wijten aan
één klacht die niet binnen de gestelde termijn inhoudelijk werd beantwoord. De afhandeling was enigszins vertraagd doordat deze klacht door
omstandigheden overgedragen moest worden naar een andere regionale
directie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

135

10. TOPINKOMENS
Op grond van artikel 6 van de Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens (Stb. 2006, 95) moet een overzicht worden
opgenomen van medewerkers die in het verslagjaar meer verdiend hebben dan het gemiddelde belastbare loon van de ministers. Dit gemiddelde
belastbare jaarloon is voor 2010 vastgesteld op € 193 000.
functie

Belastbaar
jaarloon 2009

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
op termijn
2009

Totaal 2009

Belastbaar
jaarloon 2010

Pensioenafdrachten en
overige
voorzieningen
op termijn
2010

Ontslagvergoeding 2010

Totaal 2010

Motivering

€ 61 667

€ 14 169

€ 75 836

€ 157 916

€ 39 680

–

€ 197 596

arbeidsmarkttoelage

Plv. DG

Opmerkingen

Baten-lastendiensten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1
136

Bijlagen

D. BIJLAGEN
BIJLAGE 1: TOEZICHTRELATIES ZBO’s/RWT’s
Instelling

ZBO

RWT

Begr. Artikel

Rijksbijdrage 2010
(x € 1 000)

Waarderingskamer
AFM
DNB
Stichting Waarborgfonds motorverkeer
Bureau der motorrijtuigverzekeraars
Commissie Eindtermen Accountantsopleiding
Stichting Afwikkeling Maror-gelden Overheid
(SAMO)
Stichting Joods Humanitair Fonds (SJHF)

Ja
Ja
Ja
Nee
Nee
Ja

Ja
Ja
Ja
Ja
Ja
Nee

Art. 1
Art. 2
Art. 2 en 5
Art. 2
Art. 2
Art. 2

589
28 666
28 496
0
0
0

Ja
Ja

Nee
Nee

Art. 9
Art. 9

0
0

Moties van de leden De Nerée tot Babberich c.s. (Kamerstukken II 2005/06,
30 300, nr. 39) en Bibi de Vries c.s. (Kamerstukken II 2006/07, 30 413,
nr. 79).
Via bovenstaande moties is de regering ten aanzien van onder meer de
toezichthouders op de financiële markten, te weten De Nederlandsche
Bank (DNB) en de Autoriteit Financiële Markten (AFM), verzocht in het
departementale jaarverslag een overzicht op te nemen van:
a. de toezichtstaak, de beleidsdoelen en de geleverde prestaties door de
toezichthouders;
b. de kosten van de toezichthouders;
c. het aantal formatieplaatsen, zo mogelijk per beleidsdoel en toezichtstaak;
d. de kosten en bedragen die worden doorberekend aan de onder
toezicht gestelden.
Opm.: De navolgende informatie is gebaseerd op gegevens die afkomstig
zijn van DNB en de AFM.
DNB1
Toezichttaak
Als prudentieel toezichthouder ziet DNB toe op de soliditeit van financiële
ondernemingen en het bijdragen aan de stabiliteit van de financiële
sector.
Beleidsdoelen
Hoofddoel van het toezicht is een stabiele en integere financiële sector die
op een groot vertrouwen van het publiek mag én kan rekenen. Daartoe
zijn drie doelstellingen geformuleerd:

1
Zie voor een meer uitgebreide beschrijving
de ZBO-verantwoording van DNB over 2010.

1. Goede uitvoering van het toezicht
a. Het toezicht op governance en integriteit is versterkt. Daarbij is de
aandacht vooral uitgegaan naar het beloningsbeleid, de deskundigheid van beleidsbepalers van financiële instellingen en het gedrag en
cultuur van financiële ondernemingen.
b. De stress-testen zijn verder uitgebouwd terwijl DNB actief betrokken
was bij de ontwikkeling van nieuwe Guidelines for Stress testing door
het Europese Comité van Bankentoezichthouders.
c. DNB heeft de invoering van de Richtlijn Betaaldiensten (Payment
Services Directive) voorbereid maar nog niet afgerond.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

137

Bijlagen

2. Proactief inspelen op externe ontwikkelingen
a. Belangrijke lessen uit de crisis zijn geïmplementeerd. Met de
aanpassingen in de inrichting van het toezicht heeft DNB de
risico-oriëntatie verscherpt in de nieuwe afdeling «risicomanagement
toezichtprocessen», expertrollen dichter bij elkaar gebracht terwijl
ook gewerkt is aan een meer indringend en vasthoudend gedrag.
Tevens heeft DNB nadruk gelegd op de koppeling tussen het microen macro-prudentieel toezicht.
b. Er zijn stappen gezet in de voorbereiding van de sector en DNB op de
invoering van Solvency II.
c. DNB heeft proactief bijgedragen aan de institutionele vernieuwing
van het pensioenstelsel.
d. Tevens is bijgedragen aan de versterking van het Europese toezicht
alsmede aan het hervormingspakket van het Bazels Comité.
3. Continue verbetering van toezicht
DNB ontwikkelde de «Visie DNB Toezicht 2010–2014» en kwam met een
plan van aanpak voor cultuurverandering. Ook is het actieplan risicooriëntatie verzekeringstoezicht uitgevoerd en is het raamwerk interne
kwaliteitsbeoordeling versterkt. Als onderdeel van de herstructurering is
met ingang van 1 januari 2011 de afdeling «risicomanagement toezichtprocessen« opgericht. Verder is in 2010 een fundamentele review gestart
van de methode die DNB hanteert bij de analyse en aanpak van de risico’s
bij onder toezicht staande instellingen.
Geleverde prestaties
Enige kerncijfers:

Maatregelen bij onder toezicht staande instellingen
Aanwijzing
Last onder dwangsom
Bestuurlijke boete
Financieringsplan
Saneringsplan
Herstelplan
Stille curatele
Aanstelling bewindvoerder
Doorhaling register op initiatief van DNB
Noodregeling
Aangifte bij het OM
Maatregelen bij niet onder toezicht staande instellingen
Last onder dwangsom
Bestuurlijke boete
Publicatie
Aanwijzing
Stille curatele
Noodregeling
Aangifte bij het OM
Faillissement op verzoek van DNB

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

2009

2010

11
203
2
0
4
343
3
0
1
1
0

12
114
1
1
0
13
3
0
2
1
0

3
8
4
4
2
0
2
0

1
1
0
5
2
0
2
0

138

Bijlagen

Toezichtkosten etc.
Kosten DNB:

1
2

2009

2010

Banken 1
Pensioenfondsen
Verzekeraars
Overige instellingen en sanctiewet
FEC-eenheid

– 38,16 mln.
– 23,71 mln.
– 23,70 mln.
– 9,07 mln.
– 0,84 mln.

– 42,81 mln.
– 23,87 mln.
– 27,81 mln.
– 9,88 mln.
– 0,79 mln.

Som der lasten
Aan onder toezichtsgestelden toe te rekenen kosten
Gemiddeld aantal fte’s 2

– 95,47 mln.
– 74,65 mln.
641

– 105,16 mln.
– 80,82 mln.
625

Banken inclusief elektronische geldinstellingen en overige kredietinstellingen (niet-banken).
Direct personeel plus toegerekende ondersteuning.

AFM1
Toezichttaak
Als gedragstoezichthouder ziet de AFM toe op ordelijke en transparante
financiële marktprocessen, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen en
zorgvuldige behandeling van cliënten.
Beleidsdoelen
Hoofddoel van het toezicht is het bevorderen van eerlijke en transparante
financiële markten. Daartoe is de AFM actief op twee terreinen, te weten
financiële dienstverlening en kapitaalmarkten.
1. Financiële dienstverlening
De AFM bevordert de zorgvuldige financiële dienstverlening aan
consumenten. Bedrijven en personen die financiële diensten verlenen,
moeten deskundig, betrouwbaar en integer zijn. De informatie van
financiële ondernemingen en pensioenuitvoerders dient feitelijk juist,
begrijpelijk en niet misleidend te zijn. De ondernemingen moeten
handelen in het belang van hun klanten (zorgplicht).
2. Kapitaalmarkten
De AFM bevordert de eerlijke en efficiënte werking van kapitaalmarkten,
waarop beleggers kunnen vertrouwen. De toezichthouder handhaaft de
spelregels voor degenen die actief zijn op de markt van aandelen en
andere effecten. Marktmisbruik – gebruik van voorwetenschap, manipulatie of misleiding – is verboden. Beursgenoteerde bedrijven moeten
koersgevoelige informatie tijdig en correct naar buiten brengen. De AFM
handhaaft de regels voor de uitgifte van effecten en openbare biedingen,
voor financiële verslaggeving en voor accountants die de verslaggeving
controleren.

1

Zie voor een meer uitgebreide beschrijving
het jaarverslag van de AFM over 2010.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

139

Bijlagen

Geleverde prestaties
Enige kerncijfers:
2009

2010

52
59
15
38
242
9
6
33
454

53
42
12
29
201
3
1
25
366

1 605

673

2009

2010

– 24,4 mln.
– 5,7 mln.
– 18,5 mln.
– 14,9 mln.
– 1,1 mln.
– 0,1 mln.
– 4,0 mln.

– 27,0 mln.
– 6,3 mln.
– 19,4 mln.
– 16,4 mln.
– 1,1 mln.
– 0,1 mln.
– 4,6 mln.

– 2,5 mln.
– 5,4 mln.
– 0,5 mln.

– 3,7 mln.
– 5,1 mln.
– 0,0 mln.

– 77,1 mln.
– 43,8 mln.
456

– 83,7 mln.
– 47,0 mln.
474

Toezichtmaatregelen
Formele toezichtmaatregelen
Opgelegde boetes
Opgelegde lasten onder dwangsom
Aangiftes
Intrekking vergunning
Aanwijzingen
Publieke waarschuwingen
Instelling van een Wft curator
Civielrechtelijke maatregelen (Wtfv)
Totaal aantal formele toezichtmaatregelen
Informele toezichtmaatregelen
Aantal normoverdragende gesprekken/brieven

Toezichtkosten etc.
Aanbieders
Accountantsorganisaties
Adviseurs en bemiddelaars in financiële producten
Effecten uitgevende instellingen
Infrastructuur
Integriteit
Overig
Kosten van werkzaamheden die niet direct herleidbaar
zijn tot een wettelijke taak
Afschrijving eerder geactiveerde kosten
Geactiveerde lasten ontwikkelde software
Som der lasten
Aan onder toezichtgestelden toe te rekenen kosten 1
Gemiddeld aantal fte’s
1

Inclusief de in het betreffende jaar gemaakte voorbereidingskosten die later aan onder
toezichtgestelden worden doorberekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

140

Bijlagen

BIJLAGE 2: OVERZICHT NIET-FINANCIËLE INFORMATIE OVER
INKOOP VAN ADVISEURS EN TIJDELIJK PERSONEEL (INHUUR
EXTERNEN)
Programma- en apparaatskosten (x € 1 000)
1. Interim management
2. Organisatie- en formatieadvies
3. Beleidsadvies
4. Communicatieadvisering
Beleidsgevoelig (som 1 t/m 4)

769
612
– 671
468
1 178

5. Juridisch advies/ondersteuning
6. Advisering/ondersteuning opdrachtgevers automatisering
7. Accountancy, financiën en administratieve organisatie
(Beleids)ondersteunend (som 5 t/m 7)

2 953
3 159
12 311
18 423

8. Uitzendkrachten (formatie & piek)
Ondersteuning Bedrijfsvoering

99 507
99 507

Totaal uitgaven inhuur externen

119 108

Toelichting1
De totale uitgaven inhuur externen van het Ministerie van Financiën zijn
verder afgenomen van 10% van de totale personele uitgaven over 2009
naar afgerond 6% in 2010 en bevinden zich daarmee ruim onder de
rijksbrede norm van 13%. De uitgaven inhuur kredietcrisis is netto
meegenomen in het bovenstaand overzicht. De grootste post aan inhuur
betreft de inzet van uitzendkrachten bij de Belastingdienst (o.a. de
Belastingtelefoon), ook deze is met 20% sterk verminderd ten opzichte van
2009.

1
Bij de baten-lastendiensten is de inhuur
bepaald op basis van kosten en niet op basis
van uitgaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 32 710 IXB, nr. 1

141