Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

1185
Vragen van het lid Van Oosten (VVD) aan de Ministers van Justitie en
Veiligheid en voor Rechtsbescherming over de strijd tegen seksuele uitbuiting
van minderjarigen (ingezonden 11 januari 2018).
Antwoord van Minister Grapperhaus (Justitie en Veiligheid) en
Staatssecretaris Harbers (Justitie en Veiligheid), mede namens de Minister van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport (ontvangen 15 februari 2018). Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 1028.
Vraag 1
Heeft u kennisgenomen van de diverse (media)berichten van 9 januari 2018
over de inzet van onder meer Terre des Hommes, Fier en het Centrum tegen
Kinderhandel en Mensenhandel om pedoseksuelen te ontmaskeren die op
zoek zijn naar (webcam)seks met kinderen?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 4
Wat is uw reactie op de stelling dat seksuele uitbuiting van minderjarige
puberjongens nauwelijks «op de kaart» staat? Is dit waar? Welke inzet pleegt
u c.q. wat gaat u doen om (seksueel) misbruik van deze doelgroep tegen te
gaan?
In hoeverre hebben organisatie als jeugdzorg en de politie in voldoende mate
zicht op jongensprostitutie?
Antwoord 2 en 4
Omdat er een behoefte bestaat aan meer zicht op de problematiek van
seksuele uitbuiting bij jongens, heeft onderzoeksbureau Regioplan hier samen
met Shop (hulpverlener voor sekswerkers en slachtoffers van mensenhandel)
in 2016 in opdracht van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport
(hierna: VWS) onderzoek naar gedaan. Dit onderzoek is op 8 mei 2017 naar
uw Kamer verzonden.2 Het onderzoek was gericht op jongensslachtoffers van
seksuele uitbuiting en mensenhandel in de leeftijd tot 23 jaar. Uit het

1

https://www.terredeshommes.nl/nieuws/eerste-jaar-loverboymeldpunt-watch-nederlandsuccesvol en De Telegraaf, 9 januari 2018
2
Bijlage bij Kamerstuk 31 839, nr. 575.

ah-tk-20172018-1185
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

onderzoek is gebleken dat de onderzoekers veel moeite hebben moeten doen
om jongensslachtoffers te vinden. Dit komt omdat deze problematiek, meer
nog dan bij meisjes het geval is, onzichtbaar lijkt te zijn.
Uit het onderzoek is gebleken dat professionals bij meisjes eerder alert zijn
op seksueel grensoverschrijdend gedrag dan bij jongens. Seksueel gedrag
wordt bij jongens minder snel als grensoverschrijdend gezien, waardoor
slachtofferschap bij jongens minder snel wordt herkend. Stereotype beelden
over genderrollen zijn hiervoor een belangrijke oorzaak. Daar komt bij dat
jongens zichzelf ook niet snel als slachtoffer zien. Uit het onderzoek is
gebleken dat het creëren van bekendheid voor deze doelgroep van belang is.
Om deze reden is er vorig jaar op initiatief van het Ministerie van VWS een
bijeenkomst georganiseerd met professionals uit de zorg, politie en OM om
de uitkomsten van dit onderzoek te delen en te bespreken wat er verder
nodig is om deze problematiek goed aan te pakken en jongens de juiste hulp
en ondersteuning te bieden. Een belangrijke conclusie van deze bijeenkomst
was dat er moet worden geïnvesteerd in kennisoverdracht over signalering,
opsporing en zorgverlening. Om de problematiek goed in zicht te krijgen en
zo de opsporing en hulpverlening te verbeteren, is een outreachende aanpak
in de regio’s en gemeenten noodzakelijk. Dit betekent dat er actief ingezet
moet worden op het leggen van contact met de doelgroep, het onderzoeken
van de vragen en het verwijzen van de doelgroep naar vormen van hulpverlening. In het kader van de aanpak van mensenhandel, waaronder seksuele
uitbuiting van jongens valt, wordt momenteel gewerkt aan de ontwikkeling
van een interdepartementaal plan van aanpak om de brede aanpak te
versterken. In de gesprekken die in dit kader met partijen uit het veld gevoerd
worden, zal bekeken worden welke aanvullende maatregelen genomen
kunnen worden om misbruik van jongeren in de prostitutie (zowel jongens
als meisjes) tegen te gaan en beter zicht te krijgen op deze problematiek.
Vraag 3
In hoeverre deelt u de zorgen van genoemde organisaties dat misschien wel
duizenden jongens seksueel uitgebuit zouden worden? Neemt dit aantal toe?
Zo ja, hoe verklaart zich dat? En -belangrijker nog – wat gaat u hier tegen
doen?
Antwoord 3
Volgens cijfers van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel
Geweld tegen Kinderen (hierna: Nationaal Rapporteur) zijn er in 2016 in totaal
drie minderjarige jongens gemeld als vermoedelijk slachtoffer van seksuele
uitbuiting. Daarnaast zijn er nog eens tien jongens in de leeftijd van 18 t/m 22
jaren gemeld als vermoedelijk slachtoffer van seksuele uitbuiting. Het totaal
aantal mannen dat in 2016 is gemeld als vermoedelijk slachtoffer van
seksuele uitbuiting was 38, terwijl in 2012 dit aantal nog op 46 lag. Op basis
van de voorhanden zijnde gegevens is dus geen duidelijke stijging van het
aantal slachtoffers van seksuele uitbuiting zichtbaar. Hoewel aangenomen kan
worden dat lang niet alle gevallen bekend zijn, herken ik daarom het beeld
dat duizenden jongens seksueel uitgebuit zouden worden niet.
Zoals reeds aangegeven in het antwoord op vragen 2 en 4, is er vorig jaar
vanuit het Ministerie van VWS een bijeenkomst georganiseerd om meer
kennis en bewustwording te genereren over jongens die slachtoffer worden
van seksuele uitbuiting.
Vraag 5
Staat het een organisatie als jeugdzorg vrij informatie met de politie te delen
in het kader van opsporing en vervolging van volwassenen die minderjarigen
seksueel misbruiken? Zijn beperkingen in informatiedeling weggenomen?
Antwoord 5
Op zorgprofessionals van jeugdhulpinstellingen rust het zogenaamde
beroepsgeheim. Hetgeen een jeugdige cq. slachtoffer met een zorgprofessional in vertrouwen bespreekt, dient dan ook vertrouwelijk te blijven. Het delen
van informatie of persoonsgegevens van een jeugdige met de politie of het
OM mag dus niet zonder meer. De geheimhoudingsplicht kan echter
doorbroken worden indien de jeugdige toestemming heeft verleend
informatie over hem of haar aan derden te verstrekken (of in het geval van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

een minderjarige onder de 16 jaren, indien de ouders/voogd toestemming
hebben gegeven).
De zorgprofessional kan echter ook, ingeval er geen toestemming wordt
verleend, bij conflict van plichten alsnog informatie delen. In een dergelijk
geval zal het doorbreken van het beroepsgeheim en het delen van informatie
altijd gericht moeten zijn op het afwenden van ernstige schade voor de
betrokken jeugdige of een ander en moet vrijwel zeker zijn dat die schade
door de doorbreking van het beroepsgeheim kan worden voorkomen of
beperkt. Voorts kan er sprake zijn van een meldrecht. Dit doet zich voor bij
acuut gevaar voor de veiligheid of het leven van een kind in het geval van
huiselijk geweld of als er acuut gevaar dreigt voor zwaar lichamelijk letsel of
het leven van een volwassene. In een dergelijk geval moet de zorgprofessional onmiddellijk contact opnemen met de politie.
Gelet op het voorgaande is het van belang dat jeugdhulpinstellingen en
politie elkaar goed weten te vinden. In de Handreiking «Hoe zorg je voor
goede samenwerking met politie en OM» voor jeugdhulpinstellingen zijn tips
opgenomen voor een goede samenwerking met de politie.3
Daarnaast is het van belang dat slachtoffers zelf aangifte doen. Jeugdhulpmedewerkers kunnen hier een belangrijke informerende rol in spelen. Ook hier is
aandacht aan besteed in de hiervoor genoemde handreiking.
Vraag 6
Wordt het gegeven de omvang van het probleem en de toenemende
digitalisering niet tijd dat u een actieplan opzet om misbruik van kinderen
tegen te gaan? Bent u hiertoe bereid? Wat mogen we in dit kader van u
verwachten? Hoe betrekt u hier organisaties als jeugdzorg en de politie bij?
Indien u hiertoe onverhoopt niet bereid bent, kunt u aangeven waarom u
meent dat hier geen reden toe zou zijn?
Antwoord 6
Zoals aangekondigd in het antwoord op vraag 2 en 4, wordt er momenteel
gewerkt aan de ontwikkeling van een interdepartementaal plan van aanpak. In
de brief van de Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid van 28 november
20174 is aangekondigd dat hierin ook specifiek aandacht zal worden besteed
aan minderjarige slachtoffers. Dit plan van aanpak wordt samen met de
Ministeries van VWS, Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Buitenlandse Zaken
en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ontwikkeld. Hierbij wordt ook een groot
aantal partijen van buiten de rijksoverheid betrokken. Naast politie en
Jeugdzorg, gaat het daarbij in ieder geval om de (overige) leden van de
taskforce Mensenhandel en verschillende NGO’s en opvanginstellingen voor
slachtoffers. Er wordt naar gestreefd dit plan van aanpak dit voorjaar aan uw
Kamer te sturen.
De toenemende digitalisering heeft niet alleen invloed op seksuele uitbuiting
en mensenhandel maar ook op seksueel misbruik en kinderporno. Ik heb uw
Kamer bij brief van 7 februari jl.5 geïnformeerd over een hernieuwde aanpak
online seksueel kindermisbruik. In deze aanpak worden zowel publiek-private
als preventieve acties toegevoegd aan de bestaande strafrechtelijke aanpak.
Bij de vormgeving en uitvoering van die aanpak is de politie (evenals het OM)
direct betrokken.
Vraag 7
Bent u bereid Terre des Hommes te steunen bij de inzet van een al dan niet
virtuele lokpuber om zo mannen op te sporen die minderjarigen de prostitutie
in duwen? Zo ja, hoe? Zo nee, waarom niet? Zijn overigens de eventuele
juridische beletselen ten aanzien van deze inzet inmiddels weggenomen? Zo
nee, welke inspanning mag op dit punt van u worden verwacht?

3

https://www.nji.nl/nl/Download-NJi/Hoe-zorg-je-voor-goede-samenwerking-met-politie-enjustitie.pdf
4
Kamerstuk 28 638, nr. 160
5
https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2018/02/07/brief-tweede-kamerhernieuwde-aanpak-online-seksueel-kindermisbruik

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Bij de inzet van een lokpuber door Terre des Hommes is geen sprake van een
opsporingsmiddel dat door of vanwege politie of justitie wordt ingezet. De
opsporing en vervolging van daders van strafbare feiten zijn taken voor
politie, bijzondere opsporingsdiensten en het OM. Opsporingsambtenaren zijn
voor de opsporing van strafbare feiten opgeleid. De opsporing en vervolging
dient met waarborgen omkleed te zijn en is aan wettelijke regels gebonden
om burgers te beschermen tegen ongerechtvaardigde inbreuken op hun recht
op privacy en het recht op een eerlijk proces. Opsporingsambtenaren zijn
onder voorwaarden bevoegd tot het inzetten van lokmiddelen. Als iemand
door het gebruik van lokmiddelen is bewogen tot anders handelen dan
waarop zijn opzet reeds is gericht (Tallon-criterium), is sprake van ongeoorloofde uitlokking en onrechtmatig verkregen bewijs.
In het verleden heeft het OM zo’n 20 zaken aangeleverd gekregen van Terre
des Hommes waarbij gebruik was gemaakt van een virtuele kindcreatie om in
contact te komen met mensen die via de webcam deze kindcreatie seksuele
handelingen wilden laten verrichten. In geen van de zaken kon vervolging
worden ingesteld, omdat telkens sprake was van ongeoorloofde uitlokking,
onrechtmatig verkregen bewijs of in strafrechtelijke procedures onbruikbaar
bewijs.
Zoals aangekondigd in de voortgangsbrief politie van 20 december 20176,
zullen politie en OM dit jaar een aantal proeftuinen starten in het kader van
de versterking van de opsporing, waarbij ook de mogelijkheden en rechtsstatelijke grenzen van het betrekken van burgers nader worden verkend.
Voor zover politie en OM momenteel juridische beletselen ervaren bij de inzet
van een lokpuber bij de opsporing van misdrijven als grooming en verleiding
van een minderjarige, omdat in de rechtspraak is geoordeeld dat een
verdachte die contact heeft met een persoon die in werkelijkheid zestien jaar
of ouder is niet strafbaar is op grond van de huidige delictsomschrijvingen,
worden deze opgelost in het Wetsvoorstel computercriminaliteit III7, dat op
dit moment bij de Eerste Kamer aanhangig is. Indien in de toekomst in de
opsporingspraktijk gebruik gemaakt gaat worden van bewegende animaties,
zal dan ook de grens van geoorloofde uitlokking in acht moeten worden
genomen.
Vraag 8 en 10
Op welke opvolging door politie en Openbaar Ministerie mag door de
kinderrechtenorganisaties worden gerekend bij het delen van aangetroffen
informatie? Worden mensenhandelaren en klanten van minderjarigen nadien
ook opgespoord en vervolgd?
Waar en hoe kunnen (vermoedens van) seksuele uitbuiting van minderjarigen
worden gemeld? Tot welke actie leidt dit?
Antwoord 8 en 10
(Vermoedens van) seksuele uitbuiting van minderjarigen kunnen te allen tijde
worden gemeld bij de politie. Dit geldt zowel voor meldingen van burgers als
voor informatie van kinderrechtenorganisaties. Mensenhandel, waaronder
seksuele uitbuiting van minderjarigen, is een ernstig strafbaar feit dat de
voortdurende aandacht heeft van politie en OM. Indien er een concreet
vermoeden bestaat dat dergelijke ernstige strafbare feiten worden gepleegd,
zal hiernaar door politie en OM strafrechtelijk onderzoek worden gedaan. De
afgelopen jaren zijn er veel klanten van minderjarige prostituées met succes
vervolgd door het OM, zoals in de Valkenburgse zedenzaken en de Schiedammer zedenzaken.8 Ook kan er anoniem gemeld worden via Meld Misdaad
Anoniem. Meld Misdaad Anoniem zet de meldingen door naar de politie. Tot
slot kan ook contact worden opgenomen met de helpdesk van het Coördinatiecentrum Mensenhandel (hierna: CoMensha). Dit kan bijvoorbeeld voor
hulpverleners een laagdrempelige eerste stap zijn indien zij vermoedens
hebben dat er sprake is van seksuele uitbuiting. De adviseurs van CoMensha
kunnen advies geven over de te volgen stappen.

6

Bijlage bij Kamerstuk 30 880, 32 822, nr. AB
Kamerstuk 34 372, nr. 2
8
www.nationaalrapporteur.nl/binaries/2015-de-klant-erbij-interactieve-versie_tcm23-34703.pdf
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4

Vraag 9
Welke (specialistische) hulp is aanwezig voor de jongens en meisjes die
slachtoffer zijn van seksueel geweld en seksuele uitbuiting? Is deze hulp
toereikend? Zo ja, waar baseert u dit op? Zo nee, welke stappen gaat u
ondernemen om hier een verbetering te bewerkstelligen?
Antwoord 9
Voor minderjarige vrouwelijke slachtoffers van seksuele uitbuiting (loverboyproblematiek) zijn er diverse (specialistische) opvangmogelijkheden.
Gemeenten zijn hier met de decentralisatie van de jeugdhulp verantwoordelijk voor. Door de Commissie Azough is alle kennis over specialistische
opvang vergaard en aan de jeugdhulpinstellingen beschikbaar gesteld. Dit
heeft ertoe geleid dat naast de twee hulpaanbieders die opgenomen zijn in
het landelijk transitiearrangement jeugd ook andere jeugdhulpaanbieders
werken aan een specifiek aanbod voor slachtoffers van loverboys. De
Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (i.o.) is in 2017 gestart met het
onderzoeken van jeugdhulpaanbieders die gespecialiseerde residentiële
jeugdhulp bieden aan vermoedelijke en werkelijke slachtoffers van loverboys.
Tijdens deze inspectie wordt getoetst aan het kwaliteitskader Verantwoorde
hulp bij jeugd en wordt nagegaan in hoeverre de kernelementen uit het
kwaliteitskader van de Commissie Azough aantoonbaar aanwezig zijn binnen
de geboden hulp. Het rapport van de inspectie verschijnt naar verwachting in
het voorjaar.
Het behandelaanbod voor jongens die slachtoffer zijn van seksuele uitbuiting
is beperkter dan voor meisjes. In zes steden (Amsterdam, Rotterdam, Utrecht,
Delft, Tilburg en Zwolle) wordt opvang aangeboden aan mannen die
slachtoffer zijn van geweld in afhankelijkheidsrelaties. De doelgroep bestaat
uit mannen die slachtoffer zijn van huiselijk geweld, van eergerelateerd
geweld of van mensenhandel. Voor meerderjarige buitenlandse slachtoffers
in de bedenktijd is er de Categorale Opvang voor Slachtoffers van mensenhandel (hierna: COSM). De COSM wordt uitgevoerd door drie instellingen.
Mannelijke slachtoffers worden in één van die drie instellingen opgevangen.
Zoals eerder genoemd in het antwoord op de vragen 2 en 4 heeft Regioplan
onderzoek gedaan naar jongens die slachtoffers zijn van seksuele uitbuiting
en het zorgaanbod voor deze slachtoffers. Reguliere voorzieningen zoals de
jeugdhulpvoorzieningen bieden opvang en begeleiding aan jongeren met
allerhande problematiek, waaronder jongens die slachtoffer zijn van seksuele
uitbuiting. In sommige regio’s bieden organisaties voor maatschappelijke
opvang en Prostitutie Maatschappelijk Werk ook hulp aan deze jongens. Fier!
heeft aangekondigd in 2018 te willen starten met opvang- en behandelgroepen voor jongens die slachtoffer zijn van seksuele uitbuiting.
De Ministeries van VWS en Justitie en Veiligheid hebben een ronde langs
meerdere gemeenten gedaan om de verschillende aanpakken en knelpunten
op te halen rondom loverboyproblematiek. Tijdens gesprekken met hulpverleners is naar voren gekomen dat de aandacht voor jongensslachtoffers
toeneemt. Het onderzoek naar jongensprostitutie in de regio Eindhoven door
welzijnsorganisatie Lumens is hier een goed voorbeeld van.
Vraag 11
Wat is overigens de stand van zaken van de reeds aangekondigde modernisering van de zedenwetgeving? Doet u de toezegging van uw ambtsvoorganger
gestand dat nog begin dit jaar het wetsvoorstel in consultatie wordt gegeven?
Antwoord 11
Bij brief van 2 februari 20189 heb ik uw Kamer geïnformeerd over het
bijgestelde tijdpad van de modernisering van de zedenwetgeving. Gelet op
het feit dat het deskundigenoverleg over het wetsvoorstel nog gaande is en
in het voorjaar van 2018 wordt afgerond, zal naar verwachting rond de zomer
van 2018 een wetsvoorstel tot modernisering van de zedenwetgeving in
consultatie kunnen worden gegeven.

9

Kamerstuk 29 279, nr. 406

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

5

Vraag 12
Wilt u deze vragen beantwoorden voorafgaand aan het algemeen overleg
(aanpak) Kinderporno en kindermisbruik op 15 februari aanstaande?
Antwoord 12
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

6