Voorzitter

Tweede Kamer
DER STATEN-GEN ERAAL

Postbus 20018
2500 EA Den Haag
T 070 318 30 33

Aan de President van de Algemene Rekenkamer
T.a.v. dhr. P. Duisenberg

Den Haag, 26 september 2023

Geachte heer Duisenberg,
De Tweede Kamer der Staten-Generaal heeft in haar vergadering van 26 september
2023, op grond van artikel 7.35 lid 1 b van het Reglement van Orde, besloten de
Algemene Rekenkamer te verzoeken onderzoek te doen naar de werking,
doelmatigheid en doeltreffendheid van het prijsplafond en andere energiesubsidies.
De brief van het Presidium met de inhoud van het adviesverzoek zend ik u hierbij toe.
Namens de Kamer vraag ik u aan dit verzoek te voldoen.
Met vriendelijke groet,

Vera Bergkamp
Voorzitter van de Tweede Kamer
der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022-2023

29 023

Voorzienings- en leveringszekerheid energie

Nr. 445

BRIEF VAN HET PRESIDIUM
Aan de Leden
Den Haag, 14 september 2023
Het Presidium legt hierbij, conform artikel 7.35 lid 2 van het Reglement
van Orde, aan u voor het verzoek van de vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat bij brief van 28 juni 2023 om advies te vragen
aan de Algemene Rekenkamer inzake de werking, doelmatigheid en
doeltreffendheid van het prijsplafond en andere energiesubsidies.
Het Presidium stelt u voor in te stemmen met het bijgevoegde verzoek en
dit door te geleiden aan de Algemene Rekenkamer.
De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal,
Vera Bergkamp

kst-29023-445
ISSN 0921 - 7371
's-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 29 023, nr. 445

1

BIJLAGE

BRIEF VAN DE VASTE COMMISSIE VOOR ECONOMISCHE ZAKEN
EN KLIMAAT
Aan het Presidium
Den Haag, 28 juni 2023
De Kamer heeft op 6 juni 2023 de motie van het lid Omtzigt c.s. unaniem
aangenomen, waarin de Algemene Rekenkamer worclt verzocht onderzoek
te doen naar de werking, cloelmatigheicl en doeltreffendheid van het
prijsplafond en andere energiesubsidies, en te vragen om een tussenevaluatie voor Prinsjesdag op te leveren (Kamerstuk 29 023, nr. 429).
Bij brief van 8 juni 2023 heeft het Presidium de vaste commissie voor
Economische Zaken en Klimaat verzocht de uitvoering van de motie ter
hand te nemen en het Presidium hierover te informeren.
Bij brief van 13 juni 2023 heeft de commissie voor Economische Zaken en
Klimaat aan de commissie voor de Rijksuitgaven verzocht om (conform
artikel 7.4, viercle lid, van het Reglement van Orde) aaneen advies uit te
brengen over een conceptverzoek van de Kamer aan de Algemene
Rekenkamer om een onderzoek in te stellen naar de werking, doelmatigheid en doeltreffendheid van het prijsplafond en andere energiesubsidies, met cle oplevering van een tussenevaluatie voor Prinsjesdag 2023.
Op 22 juni 2023 heeft de commissie voor cle Rijksuitgaven haar advies
over het conceptverzoek uitgebracht.
Ten behoeve van de advisering door de commissie voor de Rijksuitgaven
heeft de indiener van de motie aanvullende informatie over de beoogde
probleemstelling en vraagstelling van het verzoekonderzoek aan de
commissie ter beschikking gestelcl en cleze mondeling toegelicht. Op basis
hiervan is de commissie tot een positief oorcleel over het conceptverzoek
gekomen. Een belangrijke voorwaarcle voor de positieve beoordeling van
het conceptverzoek is dat de tussenrapportage voor Prinsjesdag 2023,
waarin de motie voorziet, komt te vervallen. Dit is immers in strijcl met de
werkwijze van de Algemene Rekenkamer en in de tijd niet mogelijk
vanvvege de door haar gehanteerde doorlooptijden voor ambtelijk en
bestuurlijk hoor- en wederhoor. Een belangrijke kanttekening vercler is dat
de Minister in eerste instantie zelf verantwoorclelijk is voor het delen van
toereikende monitor en voortgangsinformatie en Kier ook op aangesproken mag worclen. Het advies van de commissie voor de Rijksuitgaven
is bijgevoegd bij cleze brief.
Namens de vaste commissie voor Economische Zaken en Klimaat verzoek
ik u de Kamer voor te stellen de Algemene Rekenkamer te verzoeken
onclerzoek te cloen naar de werking, doelmatigheicl en doeltreffendheid
van het prijsplafond en andere energiesubsidies.
De voorzitter van de commissie,
Klink
De griffier van cle commissie,
Nava

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023. 29 023, nr. 445

2

BIJLAGE

ADVIES VAN DE COMMISSIE VOOR DE RIJKSUITGAVEN
Op 13 juni jl. heeft de commissie voor de Rijksuitgaven van u een brief
ontvangen met het verzoek om (conform artikel 7.4, vierde lid, van het
Reglement van Orde) aan uw commissie een advies uit te brengen over
een conceptverzoek van de Kamer aan de Algemene Rekenkamer om een
onderzoek in te stellen naar de werking, doelmatigheid en doeltreffendheid van het prijsplafond en andere energiesubsidies, met de
oplevering van een tussenevaluatie voor Prinsjesdag 2023. Dit verzoek
vloeit voort uit de motie-Omtzigt c.s. die op 6 juni jl. met algemene
stemmen door de Kamer is aangenomen (Kamerstuk 29 023, nr. 429).
Ten behoeve van de advisering door de commissie voor de Rijksuitgaven
heeft de indiener van de motie aanvullende informatie ()verde beoogde
probleemstelling en vraagstelling van het verzoekonderzoek aan de
commissie ter beschikking gesteld en deze mondeling toegelicht. Op basis
hiervan is de commissie tot een positief oordeel over het conceptverzoek
gekomen. Hieronder vindt u een onderbouwing van het advies.
Een belangrijke voorwaarde voor de positieve beoordeling van het
conceptverzoek is dat de tussenrapportage voor Prinsjesdag 2023, waarin
de motie voorziet, komt te vervallen. Dit is immers in strijd met de
werkwijze van de Algemene Rekenkamer en in de tijd niet mogelijk
vanwege de door haar gehanteerde doorlooptijden voor ambtelijk en
bestuurlijk hoor- en wederhoor. Een belangrijke kanttekening verder is dat
de Minister in eerste instantie zelf verantwoordelijk is voor het delen van
toereikende monitor en voortgangsinformatie en hier ook op aangesproken mag worden.
Mocht uw commissie besluiten dat het gewenst is om, in lijn met de
strekking van de motie, op korte termijn (voor Prinsjesdag 2023) te
beschikken over informatie over de werking, doelmatigheid en doeltreffendheid van het prijsplafond en andere energiesubsidies wordt u in
overweging gegeven ofwel de Minister om informatie te verzoeken ofwel
met de EZK-commissiestaf een voorstel uit te werken.
Advies
De commissie voor de Rijksuitgaven geeft een positief advies over het
conceptverzoek om een onderzoek van de Algemene Rekenkamer naar de
werking, doelmatigheid en doeltreffendheid van het prijsplafond en
andere energiesubsidies. Voorwaarde voor deze positieve beoordeling is
dat de beoogde tussenrapportage voor Prinsjesdag 2023 komt te
vervallen.
Toetsing aan criteria
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft het verzoek getoetst aan de
hieronder genoemde criteria voor verzoeken van de Kamer aan de
Algemene Rekenkamer.
1. Heeft de Algemene Rekenkamer voldoende bevoegdheden?
Ja, de Algemene Rekenkamer beschikt over voldoende bevoegdheden om
dit onderzoek uit te voeren. Zij kan zowel (vertrouwelijke) informatie
opvragen en inzien bij de relevante ministerie(s) en uitvoeringsorganisaties als, bijvoorbeeld, gebruik maken van statistische informatie van het
CBS. Tevens zou zij, onder voorwaarden, toegang kunnen verkrijgen tot
informatie van energieleveranciers.
2. Beschikt de Algemene Rekenkamer over de vereiste kennis en
expertise?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 29 023, nr. 445

3

Ja, de Algemene Rekenkamer voert jaarlijks verantwoordingsonderzoek
uit bij het ministerie. Daarnaast heeft zij ruime ervaring met onderzoek
naar doeltreffendheid en doelmatigheid van subsidies. Of de expertise
over marktwerking, die mogelijk nodig is om het onderzoek uit te vberen,
op dit moment aanwezig is bij de Rekenkamer is ons niet bekend.
Niettemin menen wij dat zij daarover op enigerlei wijze zouden moeten
kunnen beschikken.
3. Heeft uitvoering door de Algemene Rekenkamer meerwaarde?
Ja, onderzoek van de Algemene Rekenkamer heeft meerwaarde in
vergelijking met soortgelijk onderzoek door een extern of commercieel
onderzaekbureau vanwege de unieke onderzoekbevoegdheden met
vrijwel onbeperkte toegang tot informatie.
Bij dit oordeel dient echter een voorbehoud te worden gemaakt. Vanwege
de bij de Algemene Rekenkamer geldende procedures en doorlooptijden
van ambtelijk en bestuurlijk hoor- en wederhoor valt de inzet van de
unieke onderzoekbevoegdheden niet te combineren met onderzoeksresultaten voor Prinsjesdag. Een andere kanttekening is dat in eerste instantie
het Ministerie van EZK verantwoordelijk is voor het leveren van nuttige en
goede monitoringsinformatie. Hier mag de Minister zelf op worden
aangesproken.
Indien de commissie van mening is dat er reeds op Prinsjesdag informatie
over de werking, doelmatigheid en doeltreffendheid van het prijsplafond
en andere energiesubsidies beschikbaar dient te zijn, kan worden
overwogen (in aanvulling op onderzoek door de Algemene Rekenkamer)
het ministerie zelf of een door het ministerie of de Tweede Kamer
ingehuurd extern onderzoeksbureau om deze informatie te vragen. Zo zijn
er voor enkele energiesubsidies al (tussentijdse) onderzoeksresultaten
bekend. De ACM ziet daarnaast specifiek toe op de tarieven die energiebedrijven hanteren en komt tot nu toe tot de conclusie dat er geen onredelijke tarieven worden gehanteerd. Tot slot zou de Minister verzocht kunnen
worden om bijvoorbeeld het CPB te vragen inzicht te verschaffen in de
werking en de doeltreffendheid van het prijsplafond.
4. Is de probleemstelling en vraagstelling helder?
In uw brief refereert u aan de probleem- en vraagstelling uit de motie.
Deze is zeer algemeen geformuleerd. Zo is het niet duidelijk voor welke
periocle de Algemene Rekenkamer gevraagd wordt inzicht te bieden in de
werking, doeltreffendheid en doelmatigheid van het prijsplafond. Evenmin
is duidelijk om welke energiesubsidies het zou gaan.
Mede op basis van de toelichting van de indiener van de motie, meent de
commissie voor de Rijksuitgaven dat de vraagstelling uit de hieroncler
genoemde deelvragen zou kunnen bestaan. Dit is deels afhankelijk van de
vraag of de Algemene Rekenkamer het onderzoek, indien zij daar positief
over beslist, dan wel als afzonderlijk onderzoek dan wel als cleel van het
Verantwoordingsonderzoek over 2023 zou willen uitvoeren.
Op welke vvijze, en met vvelke omvang, is er gebruik gemaakt van de
prijsplafonds voor aardgas en elektriciteit (in de periode januari-juli of
januari-december 2023)?
- Wat is daarvan het financieel beslag voor de overheid?
- Wat is de omvang van de uitvoeringskosten voor energiebedrijven en
de overheid?
- Hebben de energiebedrijven reeds ingekochte (goedkope) energie op
de termijnmarkt verkocht voor de ingang van het prijsplafond? Hebben
zij andere transacties gedaan of kunnen doen die nadelig waren voor
de overheid?
- Hoeveel van de subsidie is effectief terecht gekomen bij de huishoudens in de vorm van lagere prijzen?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 29 023, nr. 445

— Welk effect hebben de prijsplafonds gehad op de koopkracht van
verschillende type huishoudens?
- Wat kan op basis hiervan worden geconcludeerd over de doeltreffendheld en doelmatigheid van het prijsplafond?
Voor wat betreft de energiesubsidies die genoemd worden in de motie is
het aannemelijk dat het hierbij met name zou gaan om de volgende
subsidies:
- Energietoeslag voor lage inkomens van ongeveer 1.300 euro die via de
gemeenten is uitgekeerd;
- Korting op de maandelijkse energierekening van 190 euro in november
/ december 2022;
— De tijdelijke regeling tegemoetkoming blokaansluitingen;
— Tegemoetkoming energiekosten Studenten;
— Tijdelijk Noodfonds Energie.
Voor ieder van bovengenoemde regelingen kunnen de volgende
onderzoeksvragen worden gesteld. Uiteraard is het aan de Algemene
Rekenkamer om haar eigen vraagstelling en onderzoekmethoden vast te
stellen, indien zij besluit in te gaan op het verzoek.
- Op welke wijze, en met welke omvang, is er gebruik gemaakt van de
subsidie, gedurende de looptijd?
— Wat is het totale financiele beslag?
- Wat is de omvang van de uitvoeringskosten, uitgesplitst naar
verschillende actoren?
— Welk effect heeft de subsidie gehad op de koopkracht van verschillende type huishoudens?
— Zijn er categorieen huishoudens die niet of onvoldoende bereikt zijn en
zijn er categorieen huishoudens die te veel toegang hadden tot
subsidies?
5. Is helder op welk termijn het onderzoek moet plaatsvinden?
In het conceptverzoek wordt de Algemene Rekenkamer gevraagd in een
tussenrapportage inzicht te bieden voor Prinsjesdag. Gezien de doorlooptijden van onderzoek van de Algemene Rekenkamer, en van de reguliere
procedures van ambtelijk en bestuurlijk hoor- en wederhoor, is dit voor de
Algemene Rekenkamer niet mogelijk. Het gaat immers om een nieuwe
onderzoeksvraag en bijvoorbeeld niet om de actualisering van eerdere
onderzoeksresultaten.
Uit de toelichting van de indiener van de motie begrijpt de commissie
voor de Rijksuitgaven dat de Algemene Rekenkamer gevraagd kan
worden het beoogde onderzoek dan wel als afzonderlijk onderzoek dan
wel als deel van het Verantwoordingsonderzoek over 2023 uit te willen
uitvoeren.
De voorzitter van de commissie,
Sneller
De griffier van de commissie,
Lips

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022-2023, 29 023, nr. 445

5