2

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

22 589

Betuweroute

Nr. 324

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
WATERSTAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 22 juni 2018
Conform afspraken met uw Kamer ontvangt u hierbij de halfjaarlijkse
voortgangsrapportage over het gebruik en de exploitatie van de Betuweroute1. De vorige voortgangsrapportage is van november vorig jaar
(Kamerstuk 22 589, nr. 323). In deze brief informeer ik u naast het gebruik
en de exploitatie van de Betuweroute tevens over de voortgang met
betrekking tot Derde spoor Duitsland en enkele Europese ontwikkelingen.
Gebruik en exploitatie Betuweroute
In mijn laatste voortgangsrapportage heb ik u een eerste overzicht
gegeven van de exploitatie van de Betuweroute tot en met 2016. Conform
de daarvoor ontwikkelde systematiek heeft ProRail inmiddels de cijfers
over 2017 kunnen opstellen.
Tabel 1. Exploitatie Betuweroute 2016–2017 (€ mln.)
2016

2017

Exploitatiesubsidie IenW
Gebruiksvergoedingen
Parkeer- en verhuurvergoedingen
Overig (doorbelastingen)

32,5
10,3
2,4
2,3

31,6
11,6
2,6
2,2

Netto omzet

47,5

48,0

Opbrengsten

1

kst-22589-324
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 589, nr. 324

1

2016

2017

Beheer en onderhoud
Inzet verkeersleiders
ICT
Personeel
Overige bedrijfskosten

31,9
5,9
3,6
4,5
1,6

32,8
6,0
3,6
4,6
1,0

Bedrijfslasten

47,5

48,0

Kosten

Bron: ProRail

Uit dit overzicht blijkt dat de inkomsten uit de gebruiksvergoeding ten
opzichte van 2016 zijn gestegen. Dit hangt samen met een verschuiving
van verkeer van het gemengde net naar de Betuweroute.
Dat is ook zichtbaar in onderstaande tabel: het verkeer op de grensovergang Zevenaar–Emmerich is in 2017 gestegen, terwijl op de andere
grensovergangen het verkeer is verminderd. Belangrijke oorzaak hiervan
ligt bij uitstel van werkzaamheden aan de bouw van het Derde spoor
tussen Zevenaar en Oberhausen (zie hierna).
Tabel 2. Aantal goederentreinen per grensovergang met Duitsland 2016 – 2018.
Grensovergang

2016

2017

2018
1e kwartaal

Oldenzaal – Bad Bentheim
Zevenaar – Emmerich
Venlo – Kaldenkirchen

6.750
20.750
16.350

5.850
24.500
12.500

1.650
4.700
4.250

Totaal

43.850

42.850

10.600

Toelichting: som beide richtingen samen, afgerond op 50-tallen
Bron: ProRail

Het totale goederenvervoer per spoor over het Nederlandse net is in 2017
niet toegenomen: ten opzichte van 2016 zijn ongeveer 1.000 treinen
minder over de Nederlands-Duitse grens gegaan. Een nadere toelichting
treft u aan in het jaarrapport over de ontwikkeling van het spoorgoederenverkeer in Nederland van ProRail (bijgevoegd). De daling hangt samen
met een forse afname in het kolenvervoer vanuit de Rotterdamse haven
als gevolg van de sluiting van enkele Duitse kolencentrales. Verder heeft
de versperring van zeven weken bij Rastatt in Zuid-Duitsland ervoor
gezorgd dat minder treinen hebben kunnen rijden. Omdat ProRail dit
rapport sinds dit jaar via zijn website2 publiceert, zal ik voortaan de link
naar het rapport op de website van ProRail vermelden.
Governance benutting Betuweroute
Tijdens het Algemeen Overleg Spoor van 6 juni jongstleden heeft het lid
Amhaouch gevraagd naar concrete doelen met termijnen voor een
optimale benutting van de Betuweroute en de governance daarvan
(Kamerstuk 29 984, nr. 784). Met het maatregelenpakket spoorgoederenvervoer dat ik op 19 juni aan uw Kamer heb gezonden (Kamerstuk 29 984,
nr. 782), streef ik met de sector naar een volumegroei van het goederenvervoer per spoor van 54 tot 61 miljoen ton in 2030. Het pakket richt zich
op modal shift: de groeiende vervoersbehoefte moet met een beter
aanbod aan vervoersdiensten naar het spoor – en zo mogelijk naar de
Betuweroute – verleid worden. In hoeverre deze groei daadwerkelijk over
2

https://www.prorail.nl/nieuws/rapport-jaarcijfers-spoorgoederenvervoer-openbaar.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 589, nr. 324

2

de Betuweroute zal gaan, blijft afhangen van marktomstandigheden en de
beschikbaarheid van het spoor, onder andere in het perspectief van de
bouwwerkzaamheden aan het Derde spoor (zie hierna). De uitvoering van
het maatregelenpakket en de monitoring van de effectiviteit is een
gezamenlijke verantwoordelijkheid van het ministerie en de Spoorgoederentafel.
Noordtak Betuweroute
Eerder is aangegeven dat er geen noodzaak is om, in het kader van het
Programma Hoogfrequent Spoorvervoer, voor 2030 de Goederenroutering
Oost-Nederland (de bestaande corridor Elst–Deventer–Oldenzaal) in te
richten voor extra goederentreinen. Daarbij is toegezegd dat indien
nieuwe actuele goederenprognoses een ander beeld zouden geven, dit
heroverwogen kan worden.
Recentelijk is een nieuwe Nationale Markt- en Capaciteitsanalyse (NMCA)
aan uw Kamer gezonden (Kamerstukken 31 305 en 29 984, nr. 229). De
prognoses voor het spoorgoederenvervoer door Oost-Nederland geven
mij geen aanleiding om de uitwerking van deze goederenroutering te
vervroegen. Daarmee handhaaf ik de eerdere besluiten om niet voor 2020
een haalbaarheidsonderzoek van een noordoostelijke verbinding en de
uitwerking van de Goederenroutering Oost-Nederland opnieuw te
beoordelen (Kamerstuk 32 404, nr. 74).
Derde spoor Duitsland
In de laatste voortgangsrapportage ben ik uitvoerig ingegaan op de stand
van zaken met betrekking tot de bouw van het Derde spoor. Recent is met
het Bondsministerie overleg gevoerd. Daaruit is gebleken dat de vergunningverlening voortgang boekt, maar dat dit nog niet leidt tot een
versnelling in het tempo van bouwwerkzaamheden. De verwachting is
nog steeds dat het tracé tussen Zevenaar en Oberhausen in 2018
gedurende 94 dagen buitendienststellingen kent, waarvan 31 dubbelsporig. In 2017 was dit 48 dagen, waarvan 12 dubbelsporig.
Voor 2019 houdt de Duitse infrastructuurbeheerder DB Netz vast aan het
zogenoemde «Sperrpause konzept». Dat houdt in dat er iedere maand een
enkelsporige buitendienststelling is tussen Zevenaar en Oberhausen met
om de maand een dubbelsporige buitendienststelling in een weekend.
Daarnaast is er een langdurige enkelsporige buitendienststelling voorzien
in de maanden juli en augustus van in totaal ruim 40 dagen en zijn in deze
periode ook dubbelsporige onttrekkingen gepland. ProRail onderhoudt
nauw contact met DB Netz over de planning van buitendienststellingen,
de afstemming van de om te leiden treinen en de betekenis hiervan voor
de operatie.
Monitoring effecten op zeehavens en industrie
Naar aanleiding van het verzoek van het lid Middendorp (zie Verslag,
Kamerstuk 29 984, nr. 728) heb ik het bureau Panteia gevraagd een
monitoringsinstrument te ontwikkelen. Dit instrument zal in de komende
maand worden afgerond. Het instrument zal zo worden ingericht dat het
gebruik kan maken van gegevens uit het door ProRail opgestelde
dashboard voor het Derde spoor en op basis daarvan kan worden getoetst
of ladingstromen verschoven zijn naar andere zeehavens.
Eerste berekeningen met de monitor laten zien dat het effect van
bouwwerkzaamheden aan het Derde spoor op havens en industrie tot nu
toe heel beperkt is. Dit betekent dat de eerder geconstateerde effectiviteit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 589, nr. 324

3

van het maatregelenpakket Derde spoor nog steeds van kracht is. Het is
mijn intentie deze monitor elk half jaar uit te voeren en hier uw Kamer via
de voortgangsrapportage spoorgoederen over te informeren.
Tracé Heerlen – Herzogenrath
ProRail is momenteel bezig met de uitwerking van de maatregelen. De
eerste maatregel, de elektrificatie van het tracé, wordt volgens de huidige
planning dit jaar afgerond zodat vanaf dienstregeling 2019 het spoor
tussen Heerlen en Herzogenrath beschikbaar is voor elektrisch materieel.
De tweede maatregel, de vervanging van het ATB-NG eiland tussen
Landgraaf en de Duitse grens, wordt momenteel uitgewerkt. Zoals in mijn
brief van 21 november 2017 (Kamerstuk 22 589, nr. 323) vermeld liggen op
het betreffende tracé twee niet-actief beveiligde overwegen die ofwel
opgeheven ofwel beter beveiligd moeten worden. ProRail werkt hiervoor
momenteel de alternatieven uit. Bedoeling is om de werkzaamheden in
2019 uit te voeren, zodat vanaf dienstregeling 2020 locomotieven zonder
ATB-NG van het tracé gebruik kunnen maken.
Europese agenda
Omdat spoorgoederenvervoer vrijwel uitsluitend grensoverschrijdend is,
is de Europese agenda van groot belang voor de positie van dit vervoer.
Hierna ga ik in op de voortgang in de Europese spoorgoederencorridors
en de uitvoering van initiatieven naar aanleiding van de Rotterdam
verklaring «Rail freight corridors to boost international freight» van juni
2016. In de brief van 29 mei 2018 (Kamerstuk 21 501-33, nr. 704) is
melding gemaakt van de ministersverklaring over internationaal crisismanagement bij grote verstoringen. Deze maatregelen zijn mede een reactie
op de stremming bij Rastatt in 2017.
In 2017 is de uitvoeringsverordening toegang diensten en voorzieningen
gepubliceerd (EU) 2177/2017. Deze verordening geeft invulling aan de
vereisten van Richtlijn 2012/34/EU om te komen tot meer transparante
toegangsvoorwaarden voor noodzakelijke diensten en voorzieningen. Dit
zijn bijvoorbeeld terminals, werkplaatsen, tankplaatsen etc. De sector
heeft tot juni 2019 om aan de vereisten van de verordening te voldoen. In
het geval van spoorterminals wordt ook vereist dat zij met vervoerders
informatie uitwisselen over de real-time verwachte tijden van aankomsten
van treinen.
In de Rotterdam verklaring is al een verwijzing opgenomen naar het
sectorbrede project «Time Table Redesign» (TTR). Dit internationale
project heeft als doel een effectiever proces voor het opstellen van de
dienstregeling in te richten door werkzaamheden beter op elkaar af te
stemmen en door aanvragen en aanvraagtermijnen voor infrastructurele
capaciteit voor het personenvervoer en goederenvervoer meer van elkaar
te scheiden. Het gedelegeerde besluit (EU) 2075/2017 geeft een kader voor
het internationaal afstemmen van werkzaamheden op het spoor en zal
stapsgewijs vanaf december 2018 worden ingevoerd. In het kader van TTR
worden vanaf december 2019 enkele pilots uitgevoerd over de nieuwe
wijze van opstellen van de dienstregeling. Een van die pilots betreft het
baanvak Rotterdam–Antwerpen.
Spoorgoederencorridors
Nederland is betrokken bij drie spoorgoederencorridors die op grond van
Verordening 913/2010/EC zijn ingericht, te weten Rhine Alpine, North Sea
Mediterranean en North Sea Baltic. De voortgang op deze corridors wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 589, nr. 324

4

door de respectieve uitvoerende comités gepubliceerd in jaarverslagen
die op de site van elke corridor in te zien zijn.
Verwacht wordt dat in de loop van dit jaar de spoorgoederencorridors
Rhine Alpine en North Sea Mediterranean hun corridor implementatieplan
zullen bijstellen met o.a. de nieuwste gegevens rond de uitrol van ERTMS
op die corridors. Daarnaast zal de corridor North Sea Baltic in 2020
worden uitgebreid naar Letland en Estland. Recentelijk, bij mededeling
van 16 april 2018 (COM(2018)198), heeft de Europese Commissie
aangekondigd om eind 2018 een impact assessment te starten om nut en
noodzaak van wijziging van de Verordening te bezien.
Op basis van de Rotterdam verklaring heeft de sector, mede in overleg
met de Europese Commissie, 10 prioriteiten vastgesteld. De prioriteiten
hebben vooral betrekking op het verbeteren van het aanbod van treinpaden, het harmoniseren van infrastructuurspecificaties en processen aan
de grenzen, en het monitoren van verkeers- en goederenstromen. De
sectororganisaties werken momenteel aan een voortgangsrapport op deze
punten dat wordt betrokken bij de voorbereiding van het Oostenrijks
voorzitterschap. Het Oostenrijks voorzitterschap is namelijk voornemens
om de spoorgoederencorridors nadrukkelijk op de agenda te zetten.
Tijdens de informele Transportraad op 28–29 oktober 2018 wil het
Oostenrijks voorzitterschap de voortgang van de Verklaring van
Rotterdam een vervolg geven en deze bezien in het licht van het
duurzaamheidsvraagstuk en de klimaatambities. Oostenrijk streeft hierbij
naar een ministersverklaring over de decarbonisatie van transport.
De Europese Commissie heeft het initiatief genomen om oplossingen van
diverse operationele problemen, met name op grensovergangen, bijeen te
brengen in een issue-log. Het gaat hierbij bijvoorbeeld om het bereiken
van afdoende flexibiliteit voor inzet van machinisten gezien de taalvereisten en het harmoniseren van diverse technische eisen.
Recent heb ik gesproken met de Duitse Staatssecretaris van Verkeer en
Digitale Infrastructuur, de heer Ferlemann, over de goede samenwerking
rond spoorgoederenvervoer. Om dit verder te versterken heb ik
afgesproken om in de tweede helft van dit jaar een high level bijeenkomst
te organiseren met een beperkt aantal vertegenwoordigers uit het
bedrijfsleven. Het op 19 juni jongstleden aan uw Kamer toegestuurde
maatregelenpakket spoorgoederenvervoer en de samenhang daarvan met
het Duitse Masterplan Schienengüterverkehr wordt daarbij betrokken.
Tot slot
De voortgangsrapportage geeft blijk van positieve ontwikkelingen. Nu het
eerdergenoemde maatregelenpakket spoorgoederenvervoer er ligt, zie ik
een goede basis om samen met de sector de positie van het vervoer per
spoor verder te versterken. Zoals in mijn brief van 19 juni is aangekondigd, zal ik in de eerstvolgende rapportages naast de monitoring van
de Betuweroute ook de voortgang van het maatregelenpakket betrekken
(Kamerstuk 29 984, nr. 782).
De Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat,
S. van Veldhoven-van der Meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, 22 589, nr. 324

5