Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 935

Beleidsdoorlichting Financiën

Nr. 41

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 9 mei 2017
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de Staatssecretaris van Financiën over de brief van 15 december 2016
inzake het rapport Beleidsdoorlichting uitvoering toeslagen door
Belastingdienst (Kamerstuk 31 935, nr. 36).
De Staatssecretaris van Financiën heeft deze vragen beantwoord bij brief
van 8 mei 2017. Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Duisenberg
De adjunct-griffier van de commissie,
Bartman

kst-31935-41
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 935, nr. 41

1

1. Hoe is er bij het vaststellen van de doelen van het beleid van de
Belastingdienst toeslagen nagedacht over hoe deze doelen gemeten
zouden gaan worden?
Antwoord
De missie van Belastingdienst/Toeslagen is toeslagen juist, tijdig en
rechtmatig toe te kennen en uit te betalen op een efficiënte manier en met
minimale inspanning voor de burger. Dit vertaalt zich in de volgende
doelen en indicatoren:
a. Klantgerichte dienstverlening aan burgers, waarbij het streven is de
toekenningszekerheid voor burgers te vergroten
De Belastingdienst wil de hoogte van terugvorderingen en nabetalingen
(als gevolg van een verschil tussen uitbetaalde voorschotten en het
definitief toegekende bedrag) bij het definitief toekennen beperken tot
bedragen die inherent zijn aan de systematiek van de inkomensafhankelijke regelingen. Als kwantitatieve indicator wordt gebruikt: het aantal
terug te betalen bedragen ≤ € 500,– bij definitief toekennen (kinderopvangtoeslag: ≤ € 1.000,–), als percentage van de totale hoeveelheid
definitief toekennen. Verder wordt gestuurd op een hogere toekenningszekerheid door het sneller afronden van het toezicht.
b. Rechtmatige toekenning van toeslagen
Belastingdienst/Toeslagen streeft naar een rechtmatige toekenning van
toeslagen. Voor het rapporteren van fouten en onzekerheden gelden
kwantitatieve (rijksbrede) rapportagegrenzen op artikelniveau die jaarlijks
in de Rijksbegrotingsvoorschriften worden vastgelegd. De periodieke
rechtmatigheidscontrole door de Auditdienst Rijk (ADR) dient hierbij als
belangrijke bron. Als aanvullende indicator voor rechtmatige toekenning
van toeslagen fungeert de mate van detectie en bestrijding van fraude.
c. Efficiënte uitvoering van processen
De Belastingdienst werkt aan een nieuw bekostigingsmodel. Daarmee
worden kosten van uitvoering in relatie gebracht tot prestaties, waardoor
inzicht ontstaat in de bijdrage van de verschillende werkprocessen aan de
doelen van de Belastingdienst en inzicht in de mogelijke ruimte voor
kostenefficiency.
2. Hoe verhoudt zich de nulmeting uit 2014, waaruit bleek dat er meer
indicatoren nodig waren om het beleid te kunnen beoordelen, zich tot het
feit dat er nu te weinig indicatoren zijn om het beleid te beoordelen?
3. Kunt u toelichten of de indicatoren voor een volgende beleidsdoorlichting gewijzigd zullen worden? Waarom wel of niet?
11. Welke indicatoren kunnen ervoor zorgen dat er betere conclusies
kunnen worden getrokken over het functioneren van Belastingdienst/
Toeslagen?
34. Had al eerder geconstateerd kunnen worden dat er geen op toeslagen
toegespitste indicatoren voor compliance bestaan? Zo ja, waarom is hier
geen actie op ondernomen?
38. Worden er maatregelen genomen om de indicatoren voor komende
onderzoeken wel de juiste relevante informatie naar boven te laten
brengen?
Antwoord
Sinds de nulmeting van 2014 zijn twee nieuwe indicatoren in de begroting
opgenomen, te weten een indicator voor de rechtmatige toekenning van
toeslagen en een indicator voor het zoveel mogelijk beperken van terug te
betalen bedragen. Verder zijn er met ingang van de begroting 2017
indicatoren opgenomen voor het definitief vaststellen van toeslagen1 en
het tijdig uitbetalen. Uit de doorlichting blijkt dat om de prestaties van de
1

De indicator meet in welke mate toeslaggerechtigden in het jaar t+1 de definitieve toekenning
krijgen van het toeslagjaar t.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 935, nr. 41

2

dienst Belastingdienst/Toeslagen goed over het voetlicht te krijgen,
hiermee niet kan worden volstaan. Voor een belangrijk deel ontbreken
nog indicatoren voor het functioneren van de beleidsinstrumenten
(dienstverlening en communicatie, toezicht en fraudebestrijding). Sinds
september 2016 werkt Toeslagen aan een aanvullende set aan indicatoren
met betrekking tot het instrument toezicht. De verwachting is dat een
eerste meting op basis van deze set verricht kan worden in het najaar van
2017. Op basis van de ervaringen kan de set worden bijgesteld. Zoals in
de kabinetsreactie is aangegeven is dit een continu proces dat mede
onder invloed staat van wijzigingen in beleid en regelgeving en
maatschappelijke discussies. Daarnaast blijkt dat het meten van sommige,
op zich gewenste indicatoren erg lastig is.
4. Kunt u toelichten of er een verdiepend onderzoek komt om het beleid
goed te kunnen beoordelen? Waarom wel of niet?
15. Hoe wordt er in de toekomst voor gezorgd dat er wel harde uitspraken
kunnen worden gedaan over de effectiviteit van de handhaving?
16. Hoe wordt er in de toekomst voor gezorgd dat de doeltreffendheid en
doelmatigheid wel vastgesteld kunnen worden?
Antwoord
Zoals gemeld wordt gewerkt aan een aanvullende set van meetbare
indicatoren die een goed beeld geven van de prestaties van
Belastingdienst/Toeslagen. Als regel zal bij nieuwe initiatieven worden
gewerkt met een nulmeting of een controlegroep. Met het gebruik van
data & analytics worden steeds meer gerichte interventies mogelijk. De
aanbeveling uit het rapport om daarnaast aselecte steekproeven uit te
voeren, wordt ook overgenomen. Dit jaar zal de eerste steekproef worden
uitgevoerd. De uitkomsten van de steekproeven worden gebruikt om
gemaakte keuzen in de handhaving te toetsen en kunnen leiden tot nieuw
inzicht in nalevingsrisico’s. In het rapport wordt verder bepleit verdiepend
onderzoek te doen als er slecht gescoord wordt op bepaalde indicatoren.
In de jaarlijkse onderzoeksprogrammering zal hier rekening mee worden
gehouden. Met behulp van het budgetmodel dat in ontwikkeling is kunnen
in de toekomst betere uitspraken worden gedaan over de doelmatigheid
van de handhaving.
5. Hoe wordt er bij andere beleidsdoorlichtingen omgegaan met het feit
dat er eigenlijk een controlegroep of nulmeting moet worden gedaan om
het beleid goed te kunnen beoordelen? Kan de Belastingdienst op de
ervaringen van anderen meeliften? Waarom wel of niet?
6. Op welke wijze zal invulling gegeven worden aan de aanbeveling om te
werken met een nulmeting of een andere benchmark?
20. In de beleidsreactie wordt de toezegging gedaan dat bij nieuwe
initiatieven waar mogelijk wordt gewerkt met een nulmeting of een
controlegroep. Wanneer is er sprake van deze mogelijkheid?
22. Wat wordt bedoeld met de zin «Waar mogelijk zal bij nieuw initiatieven
worden gewerkt met een nulmeting of een controlegroep.»?
Antwoord
Er zijn sommige beleidsterreinen waarbij het een uitdaging is om beleid
op een dergelijke «harde» manier te evalueren. Bewijs voor oorzaak/
gevolg relaties is dan lastig te leveren, omdat er oorzaken zijn waarvan de
invloed niet aanwijsbaar is terug te herleiden naar een specifieke
interventie door de overheid (denk bijv. aan de invloed van economische
groei op de belastingopbrengsten). Op zijn minst is het streven een
oordeel te kunnen geven of het beleid doordacht is en of het aannemelijk
is dat daardoor de beoogde doelen worden bereikt. Genoemde initiatieven voor een uitgebreidere set van indicatoren, monitoring en evaluatie
kunnen wel het inzicht vergroten. Daarnaast zal het effect van nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 935, nr. 41

3

toezichtinterventies worden gemeten met behulp van een nulmeting: hoe
gedraagt de doelgroep zich nu, zonder toezicht, en hoe gedraagt de
doelgroep zich na het uitvoeren van het toezicht. Uit de onderhavige
doorlichting bleek dat benchmarkgegevens niet voorhanden zijn en de
verschillen – qua wetgeving, beleid en organisatie – met buitenlandse
belastingdiensten die ook verantwoordelijk zijn voor toeslagen of
subsidies, te groot zijn om als best practices te dienen. De Belastingdienst
stelt zich niettemin op de hoogte van wat bijvoorbeeld de OECD, collega
Belastingdiensten in andere landen en andere overheden in Nederland
doen en ontwikkelen.
7. In de beleidsdoorlichting wordt geschreven dat het aannemelijk lijkt dat
het beleid wat betreft de toekenningszekerheid vruchten afwerpt. Waar
wordt dit op gebaseerd, aangezien de meting op basis van indicatoren dit
niet voldoende kan aantonen?
14. Hoe gaan de indicatoren voor de doelen toekenningszekerheid en
rechtmatigheid aangepast worden?
37. Is er voor het gedane onderzoek gekeken naar hoe informatief de
indicator voor rechtmatigheid is?
Antwoord
De toekenningszekerheid wordt afgemeten aan het zoveel mogelijk
beperken van terug te betalen bedragen. Hoewel het inherent is aan een
stelsel dat werkt met voorschotten op basis van deels geschatte
gegevens, is het aantal terugvorderingen boven de € 500,– (bij kinderopvangtoeslag € 1.000,–) de afgelopen jaren gedaald van 9% van het aantal
terugbetalingen naar 7,2%.2 Doordat het toezicht meer dan voorheen is
verschoven van nà afloop van het jaar naar voorafgaand aan de
toekenning of tijdens het toeslagjaar, kan tijdig worden gecorrigeerd en
neemt het aantal hoge terugvorderingen af.
Het rapport concludeert dat de rechtmatigheidstoets slechts een beperkt
oordeel geeft over de inspanningen van Belastingdienst/Toeslagen
doordat het alleen een beeld geeft na het definitief toekennen. In de
effectmeting van 2014 is de mate van detectie en bestrijding fraude als
aanvullende indicator voor rechtmatige toekenning van toeslagen
vastgesteld. Beide onderwerpen komen terug bij de actie om de set van
indicatoren te herijken en aan te vullen.
8. Kunt u toelichten hoe in een beleidsdoorlichting de scheiding wordt
gemaakt tussen uitvoering en beleid? Bent u van mening dat deze
scheiding altijd duidelijk is in deze doorlichting? Waarom wel of niet?
26. Waarom zijn beleidskeuzes buiten beschouwing gelaten bij het
onderzoek?
Antwoord
De onderhavige beleidsdoorlichting betreft de uitvoering van de toeslagenregelingen door Belastingdienst/Toeslagen. Daarmee richt de
doorlichting zich uitsluitend op de evaluatie van het uitvoeringsbeleid,
oftewel de «hoe-vraag», en niet op het beleid dat ten grondslag ligt aan de
verschillende toeslagen zelf en waar de beleidsdepartementen W&R, SZW
en VWS voor verantwoordelijk zijn, de «waarom-vraag». De scheiding
tussen beleid en uitvoering is niet altijd met een schaartje te knippen. Een
voorbeeld. Zo is er bij de onderhavige doorlichting géén onderzoek
gedaan naar het niet-gebruik van toeslagen. Dat onderwerp is de
verantwoordelijkheid van de beleidsdepartementen. Belastingdienst/
Toeslagen doet uiteraard wel aan voorlichting aan burgers, die er mede
op gericht is het niet-gebruik te minimaliseren. Deze voorlichtingsactiviteiten zijn ook betrokken bij de onderhavige doorlichting, maar alleen
2

Streefwaarde in de begroting IX is dat 91% van de terugbetalingen lager is dan € 500,–.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 935, nr. 41

4

beoordeeld in het licht van de doelen van Belastingdienst/Toeslagen (te
weten klantgerichte dienstverlening en rechtmatigheid) en niet in het licht
van de beleidsdoelen van de toeslagregelingen (te weten inkomensondersteuning en bevordering arbeidsparticipatie). Daar zijn beleidsdoorlichtingen van de beleidsdepartementen zelf of Interdepartementale Beleidsonderzoeken voor.3
9. Waarom is er voor gekozen om neutraal en tevreden over de dienstverlening samen te voegen? Kunt u toelichten of de belanghebbenden
tevreden zijn over de dienstverlening of hier geen mening over hebben?
Antwoord
Dit is de keuze die is gemaakt voor de Fiscale Monitor. Voor de beleidsdoorlichting is hierbij aangesloten. «Geen mening» behoort niet tot de
antwoordcategorieën van de vragen in de Fiscale Monitor. De beleving
van toeslaggerechtigden en toeslagen intermediairs wordt gemeten op
een schaal van negatief naar positief.
10. Kunt u verklaren waarom er een licht negatieve trend over de
tevredenheid zichtbaar is? Waarom wel of niet?
13. Kunt u reageren op de conclusie dat intermediairs de dienstverlening
van de Belastingdienst minder goed zijn gaan waarderen? Wat zijn
daarvan de oorzaken?
Antwoord
Voor toeslaggerechtigden zelf verandert het beeld gemiddeld genomen
niet over hoe men denkt over de klantvriendelijkheid van Belastingdienst/
Toeslagen. Voor intermediairs is er vanaf 2013 een lichte daling waar te
nemen, maar in het algemeen zijn zowel de toeslaggerechtigden als de
intermediairs positief noch negatief over de dienstverlening door
Belastingdienst/Toeslagen. Voor de geconstateerde lichte daling in
tevredenheid bij intermediairs is geen oorzaak bekend. Zoals uit het
rapport blijkt, draagt de Fiscale Monitor hiervoor geen verklaring aan.
12. Welke redenen zijn er om de Belastingdienst business cases op te
laten stellen voor het machtigen om wijzigingen door te voeren en het
achteraf uitbetalen?
23. Voor de beleidsopties h (belasting machtigen wijzigingen door te laten
voeren) en k (betaling toeslag maandelijks achteraf) worden business
cases gemaakt. Wanneer zijn deze gereed en hoe gaat het traject daarna?
Klopt het dat u hier de Kamer over zal informeren?
Antwoord
De redenen om deze business cases op te laten stellen zijn: het substantieel verminderen van het aantal terugvorderingen, plus minder bezwaren
en klachten, en minder papier. Het toeslagenstelsel is gebaseerd op het
verstrekken van voorschotten in de actualiteit, deels gebaseerd op
geschatte gegevens. Dit brengt met zich mee dat verschillen tussen de
voorlopige en definitieve toekenning voor een deel onvermijdelijk zijn. Bij
de uitvoering van het proces blijkt dat het voor een aanzienlijk deel van de
burgers – ondanks de extra voorlichting de laatste jaren – niet altijd geheel
duidelijk is welke plichten zij hebben, bijvoorbeeld met betrekking tot het
doorgeven van wijzigingen die van invloed kunnen zijn op (de hoogte van)
het recht. De afgelopen jaren heeft Belastingdienst/Toeslagen geïnvesteerd in het verkrijgen en toepassen van betrouwbare contra-informatie.
De beschikbare contra-informatie stelt de dienst in staat in bepaalde
gevallen het recht tijdig bij te stellen en daarmee een correctie op het
3

De relatie tussen beleid en uitvoering (en tussen beleidsdepartement en Belastingdienst) is
recentelijk onderwerp geweest in het IBO Belastingdienst. Kamerstuk 31 066, nr. 296.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 935, nr. 41

5

recht of een terugvordering te voorkomen. Ook het verschuiven van het
betaalmoment met een maand kan van invloed zijn op het aantal
correcties en de hoogte hiervan, omdat er op dat moment meer, definitievere gegevens beschikbaar zijn. In de loop van 2017 worden deze
trajecten opgestart. De Kamer zal uiteraard over de business cases
worden geïnformeerd. Daadwerkelijke invoering vergt een wetswijziging.
17. Kunt u per aanbeveling aangeven of en hoe u de aanbeveling
overneemt?
19. Wat wordt bedoeld met «ik sta dan ook positief tegenover de
aanbevelingen? Wat gaat er concreet met de aanbevelingen gedaan
worden?
25. Wat wordt concreet gedaan met de slotconclusies en aanbevelingen
uit de beleidsdoorlichting (graag per punt wat concreet gedaan gaat
worden en wanneer dat gereed is)?
Antwoord
In het rapport wordt een drietal aanbevelingen gedaan:
a. hernieuwd bezien van de indicatoren op doelbereiking en meetbaarheid, en «witte vlekken» in te vullen;
b. meer te investeren in effectmeting, door het werken met nulmetingen
en controlegroepen, en door het opzetten van een doorlopend
evaluatieprogramma waarin periodiek wordt gemeten en op tijd
nieuwe indicatoren worden ontwikkeld bij gewijzigd beleid;
c. periodiek aselecte steekproeven doen om een beter beeld te krijgen
van wat er onjuist wordt aangevraagd of gewijzigd.
De aanbevelingen worden overgenomen.
Ad a. Belastingdienst/Toeslagen bouwt aan een aanvullende set aan
indicatoren om de effectiviteit van het handhavingsbeleid beter te kunnen
meten. Dit is een continu proces dat mede onder invloed staat van
wijzigingen in beleid en regelgeving.
Ad b. Bij nieuwe initiatieven zal als regel worden gewerkt met een
nulmeting of een controlegroep. Deze effectmetingen worden uitgevoerd
bij specifieke interventies en er wordt zowel naar het korte als het lange
termijn effect gekeken. Ook dit is een doorlopend proces.
Ad c. In 2017 zal een eerste steekproef worden gedaan.
18. Welke pilots lopen er momenteel in het kader van «de natuurlijke
dialoog»?
Antwoord
In het kader van het experiment «de Natuurlijke Dialoog» is in 2016
geëxperimenteerd met verschillende vormen en momenten van interactie
met toeslaggerechtigden vóór de transactie. Een voorbeeld is het
voorafgaand aan het bereiken van de AOW-leeftijd proactief informeren
van de burger en het aanbieden van ondersteuning bij het doorgeven van
de inkomenswijziging. Dit leidde tot een groter aantal transacties dat
sneller en in één keer goed ging. Op basis van de resultaten gaat
Belastingdienst/Toeslagen door met deze wijze van experimenteren en is
inmiddels gestart met het vervolg van één van de pilots, namelijk het
kennis geven aan ouders in geval van te voorspellen verschillen tussen de
uren kinderopvang doorgegeven door de instelling en door de ouder.
21. In de beleidsreactie staat dat wat betreft kennis van de belastingplichtige, samenhang tussen hoofddoelstellingen en prestaties en
efficiënte inzet van mensen en middelen, nog slagen te maken zijn. Welke
slagen gaan er, naast het overnemen van de aanbevelingen, gemaakt
worden?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 935, nr. 41

6

Antwoord
Ten eerste heeft de Belastingdienst vanaf 2017 een nieuw klanttevredenheidsmodel geïntroduceerd voor de dienstverleningskanalen telefoon,
website, en balie. Hiermee wordt direct na de interactie de persoonlijke
ervaring – hoe de interactie met de Belastingdienst wordt beleefd door
burgers en bedrijven – gemeten. Door uitgebreid te meten krijgt de
Belastingdienst goed zicht op de variabelen die klanttevredenheid
bepalen, waardoor betere sturing op en verantwoording over prestaties
mogelijk is. Daarnaast blijft de Belastingdienst er aan werken de doelstellingen van de dienst en bijbehorende prestatie-indicatoren verder aan te
scherpen. Dit geldt ook voor Belastingdienst/Toeslagen. Ten slotte wordt
gewerkt aan een nieuw budgetmodel, waarmee kosten van uitvoering in
relatie worden gebracht tot prestaties. Hierdoor ontstaat inzicht in de
bijdrage van de verschillende werkprocessen aan de doelen van de
Belastingdienst en inzicht in de mogelijke ruimte voor kostenefficiency.
24. Waarom zijn alleen deze besparingsvarianten opgenomen? En niet
bijvoorbeeld een aantal IT-investeringen om het proces en de uitvoering
efficiënter te maken?
Antwoord
Aangezien Belastingdienst/Toeslagen beschikt over een goed functionerend geautomatiseerd systeem, is er in het algemeen geen reden om
specifieke IT-investeringen te doen. De complexiteit zit vooral in de weten regelgeving waardoor niet alle processen zijn te automatiseren. Wel
wordt er momenteel in het kader van de Investeringsagenda aan het
toeslagensysteem een bouwblok werkstroombesturing toegevoegd
waarmee de toedeling en afhandeling van productie wordt gestuurd en
gemonitord, alsmede bestuurlijke informatie wordt gegenereerd die kan
worden gebruikt voor inhoudelijke verbeteringen van de werkprocessen.
27. Kunnen toeslaggerechtigden zonder DigiD digitaal inloggen in het
burgerportal van toeslagen? Kunnen maatschappelijke organisaties die
toeslaggerechtigden ondersteunen bij de aanvraag, digitaal door middel
van machtiging inloggen door bijvoorbeeld e-Herkenning?
Antwoord
Voor het inloggen op Mijn toeslagen is op dit moment altijd een DigiD
nodig. Voor maatschappelijke organisaties met wie Belastingdienst/
Toeslagen een toeslagenservicepunt (TSP)-convenant heeft afgesloten, is
er de mogelijkheid om in te loggen op het TSP-portaal. Daarbinnen kan
dan een (specifiek) dossier worden geraadpleegd en namens de burger
wijzigingen worden doorgegeven. De inlogvoorziening is een door de
Belastingdienst uitgegeven (RSA-) token.
De intentie is, zodra e-Herkenning voor Mijn toeslagen beschikbaar is,
deze specifieke voorziening uit te faseren.
28. Vanaf wanneer wordt de beschikking waarmee de burger geïnformeerd wordt over de wijziging van de hoogte van het voorschot, alleen
nog maar digitaal gepubliceerd?
Antwoord
Sinds december 2013 worden de MAC-beschikkingen (massaal automatisch continueren) in de overheidsberichtenbox geplaatst. Vanaf de
implementatie van de Wet elektronisch berichtenverkeer (EBV) eind 2015,
worden de MAC-beschikkingen alleen nog digitaal aan de klant aangeboden. Vanaf dat moment worden ook de andere (massale) voorschotbeschikkingen alleen nog digitaal aangeboden. Dit behoudens de mensen in
de uitzonderingscategorieën van de Wet EBV en zij die bij de Belastingdienst om een uitzondering hebben gevraagd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 935, nr. 41

7

29. Wat zijn specifieke risico’s of risicosignalen bij de verschillende
toeslagen?
Antwoord
Risico’s hebben bijna altijd betrekking op het feit dat burgers onvoldoende
op de hoogte of zich onvoldoende bewust zijn van de plichten die zij
hebben met betrekking tot toeslagen. Het meest voorkomende risico
betreft het niet of niet tijdig doorgeven van een mutatie. Er zijn diverse
gegevens waarmee gefraudeerd kan worden, zoals het aantal uren
kinderopvang en het aantal personen dat op één adres woont. Daarnaast
geldt voor huurtoeslag en kinderopvangtoeslag het risico op samenspanning.
30. Kan inzicht worden gegeven in de werkelijk omvang van het probleem
van fraude met toeslagen? Hoe kan ervoor gezorgd worden dat de cijfers
in de toekomst wel inzicht in de werkelijke omvang het probleem bieden?
En hoe lukt het de Belastingdienst/Toeslagen om de omvang van het
probleem in te perken?
Antwoord
Het in beeld brengen van de werkelijke omvang van fraude met toeslagen
zal altijd moeilijk zijn. Er bestaat inzicht in de frauderisico’s. Alle
aanvragen en mutaties worden getoetst met behulp van het risicoclassificatiemodel. Dit model werkt met een groot aantal bronnen van contrainformatie en kent aan alle aanvragen, wijzigingen en lopende toekenningen maandelijks een risicoclassificatie toe. Daar waar de risico’s op een
onjuiste aanvraag of mutatie groot zijn worden gerichte, handmatige
controles uitgevoerd. De signalen voor fraude kunnen op verschillende
manieren bij Belastingdienst/Toeslagen terecht komen: door handmatige
behandeling (op basis van het risicoclassificatiemodel) of via het
fraudemeldpunt (ingericht in 2012) of de antifraudebox. Bij fraudesignalen
wordt er nauw samengewerkt met de Fiscale Inlichtingen en Opsporingsdienst (FIOD). Belastingdienst/Toeslagen kent twee fraudeteams die bij
ieder fraudesignaal een feitenonderzoek uitvoeren. Per januari 2014 is de
Wet aanpak fraude toeslagen en fiscaliteit in werking getreden. De
maatregelen in deze wet verruimen de mogelijkheden van
Belastingdienst/Toeslagen om risicovolle aanvragen goed te kunnen
beoordelen voordat eventuele voorschotten worden toegekend. De
resultaten laten blijkens het onderzoek (tabel 5.13 van het rapport) een
positief beeld zien van de inzet van deze nieuwe maatregelen.
31. Hoe kan het verschil in kostprijs per toegekende toeslag worden
verklaard? Hoe kan de kostprijs per toegekende toeslag voor de
uitschieters «huurtoeslag» en» kinderopvangtoeslag» worden verlaagd?
Waarom profiteert de huurtoeslag niet van het hoge volume (kosten delen
door hoog aantal)? Hoe kan bij complexe regelingen het aantal grondslagen worden verminderd?
Antwoord
Van de vier toeslagen zijn huurtoeslag en kinderopvangtoeslag de meest
complexe regelingen met de meeste grondslagen. Dit betekent verhoudingsgewijs veel (handmatige) inzet op het punt van het bepalen van het
recht, hoogte en duur en het verdere toezicht. De zorgtoeslag profiteert
van het hoge volume (kosten gedeeld door hoog aantal). Het kindgebonden budget vergt relatief weinig capaciteit maar is qua omvang van de
populatie klein, vandaar dat de gemiddelde kosten iets hoger liggen dan
bij de zorgtoeslag. De vraag hoe het de kostprijs per toeslag kan worden
verlaagd, is voor de huurtoeslag aan de orde geweest in het IBO Sociale
Huur. Daar was de conclusie dat de uitvoeringskosten slechts kunnen
dalen als de complexiteit van de onderliggende regels minder worden. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 935, nr. 41

8

complexiteit van de huurtoeslag maakt de regeling bewerkelijk, waardoor
niet kan worden geprofiteerd van het hoge volume. Voor de kinderopvangtoeslag geldt dat het aantal mutaties gedurende het jaar hoog is en
de hiermee gemoeide bedragen (ca. € 20.000 per aanvrager) de regeling
fraudegevoelig maken en toezicht nodig blijft. Er is momenteel een
wetsvoorstel in voorbereiding om – in plaats van toeslagverstrekking aan
burgers – de kinderopvanginstellingen direct te financieren.
32. Waarom wordt bij de afweging van de verschillende voorstellen vooral
gekeken naar de uitvoeringskosten, en worden niet ook bijvoorbeeld het
gemak of lagere administratieve lasten voor de burgers meegenomen?
Antwoord
Bij de voorstellen is ook gekeken naar de voordelen voor de burgers. Zo
zijn de beide business cases bedoeld om de toekenningszekerheid voor de
burger te vergroten en het aantal bezwaren en klachten te verminderen.
Daarmee wordt ook de administratieve last voor de burger verlaagd.
Omdat er door Belastingdienst/Toeslagen over contra-informatie wordt
beschikt, is het niet meer nodig bij de burger bewijsstukken op te vragen.
Daarnaast is het eerder vermelde experiment van De natuurlijke dialoog
een invulling van de ambitie om tot betere klantinteractie te komen:
minder juridisch en meer op maat. Het is bedoeld om werk snel en in een
keer goed af te handelen en daarmee grote vorderingen, bezwaren en
klachten te voorkomen. In het wetsvoorstel Directe financiering kinderopvang is ook expliciet gekeken naar het gemak van de burger en de
afname van de administratieve lasten voor de burger.
33. Wanneer is de verkenning van de interdepartementale werkgroep naar
de doorwerking van vermogen in verschillende inkomensafhankelijke
regelingen door harmonisatie gereed?
Antwoord
Het rapport van de werkgroep is inmiddels afgerond en gepubliceerd op
rijksoverheid.nl. (https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/fiscalebeleidsdocumenten/documenten/rapporten/2017/03/28/rapportharmonisatie-doorwerking-vermogen).
35. Hoe hoog is het percentage terug te vorderen bedragen onder € 500?
Antwoord
Als indicator wordt gebruikt het percentage van de totale hoeveelheid
definitief toegekende toeslagen, waarbij niet terugbetaald hoeft te worden
of het terug te betalen bedrag onder € 500 blijft (voor de kinderopvangtoeslag onder € 1.000). Meerjarig ligt dit percentage op 92% voor het
geheel van de toeslagen. Uitgesplitst naar toeslag ligt het percentage voor
de huurtoeslag op 88%, voor het kindgebonden budget op 91%, voor de
kinderopvangtoeslag op 93% en voor de zorgtoeslag op 94%.
36. Hoe komt het dat de foutpercentages van de rechtmatigheidscontroles
voor de huurtoeslag in de periode 2012–2014 boven de rapporteringstolerantie zitten?
Antwoord
Dat de foutpercentages voor de huurtoeslag in de onderzoeksperiode
meermalen zijn overschreden komt vooral door de relatief lage tolerantiegrens ten opzichte van de andere toeslagen. Voor de andere toeslagregelingen geldt een tolerantiegrens van 3%; voor de huurtoeslag geldt
vanwege de geringe omvang van het desbetreffende begrotingshoofdstuk
(beleidsartikel 01 Woningmarkt begroting XVIII Wonen en Rijksdienst) een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 935, nr. 41

9

lagere grens (2012: 1,76%; 2013: 1,15%; 2014: 1,13%). Voor 2015 is de
rechtmatigheid overigens onder de tolerantiegrens (1,19%) gebleven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 935, nr. 41

10