Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

3007
Vragen van het lid Van Gerven (SP) aan de Staatssecretaris van
Volksgezondheid, Welzijn en Sport over de dalende deelname van vrouwen
aan baarmoederhalskankerscreening (ingezonden 7 augustus 2018).
Antwoord van Staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
(ontvangen 28 augustus 2018).
Vraag 1
Wat is uw oordeel over het bericht dat het percentage vrouwen dat deelneemt aan baarmoederhalskankerscreening met 5% is gedaald?1
Antwoord 1
De hoogte van de deelname aan het bevolkingsonderzoek is een aandachtspunt. De in het bericht genoemde daling betreft de voorlopige resultaten over
2017. Na de zomer verschijnt de rapportage met de monitoring over 2017 met
meer recente cijfers. De lagere deelname in 2017 wordt mede beïnvloed
doordat het vernieuwde bevolkingsonderzoek pas in maart 2017 volledig was
uitgerold. Ook zijn vrouwen die de zelfafnameset gebruiken nog niet volledig
in de monitoring verwerkt omdat de zelfafnameset pas later in het traject
wordt ingezet. Tot slot wachten sommige vrouwen lang met het maken van
een afspraak voor het bevolkingsonderzoek en nemen later alsnog deel.
Hierdoor kan de deelname later nog stijgen. De rapportage van 2019 met de
monitoring over 2018 zal meer inzicht bieden omdat hierin ook de deelname
over 2017 wordt geactualiseerd. Mogelijk bieden deze factoren echter geen
afdoende verklaring voor de nu geconstateerde lagere deelname. Hiernaar zal
in 2019 onderzoek plaatsvinden. Een hogere deelname levert meer gezondheidswinst op voor vrouwen. Ik vind echter voorop staan dat vrouwen op
basis van goede informatie een weloverwogen keuze maken over het al dan
niet deelnemen aan het bevolkingsonderzoek.
Vraag 2
Klopt het dat als alle vrouwen uit de doelgroep tussen 30 en 60 jaar wel
zouden deelnemen aan de baarmoederhalskankerscreening hierdoor elk jaar
meer dan honderd vrouwen minder zouden overlijden aan baarmoederhals-

1

ah-tk-20172018-3007
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.ad.nl/binnenland/jaarlijks-honderd-doden-door-negeren-oproepuitstrijkje~a4eda4ed/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

1

kanker? Wat zijn de exacte cijfers aan levenswinst die bij maximale deelname
is te behalen?
Antwoord 2
Exacte cijfers over de levenswinst die bereikt zou worden als alle vrouwen
zouden deelnemen aan het bevolkingsonderzoek zijn niet te geven. De
berekening van de effecten van het bevolkingsonderzoek gebeurt met
gebruikmaking van het zogenaamde MISCAN model van het ErasmusMC. De
schatting is dat wanneer er geen bevolkingsonderzoek zou zijn, jaarlijks 1.300
vrouwen per jaar baarmoederhalskanker krijgen. De Erasmus Universiteit
heeft voorafgaand aan de invoering van het vernieuwde bevolkingsonderzoek
uitgerekend dat door het bevolkingsonderzoek het aantal diagnoses met 700
en het aantal sterfgevallen met 325 zou afnemen. Hierbij werd uitgegaan van
een opkomst van 71% (Effecten en kosten van het vernieuwde bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker in Nederland: Erasmus Medisch Centrum
Rotterdam, 2016). Bij een hogere deelname zal de gezondheidswinst
toenemen maar deze kan niet door extrapolatie worden bepaald.
Vraag 3
Wat vindt u van de stellingname van de oncologen in het Antoni van
Leeuwenhoekziekenhuis die vinden dat het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) is doorgeschoten in het ongekleurd brengen van de
mogelijkheid om deel te nemen aan de screening op baarmoederhalskanker?2
Antwoord 3
Uitgangspunt is dat vrouwen op basis van goede informatie zelf een keuze
moeten kunnen maken over het al dan niet deelnemen aan het bevolkingsonderzoek. Op bevolkingsniveau levert deelname aan het bevolkingsonderzoek
gezondheidswinst op voor de groep vrouwen die daaraan deelnemen. Voor
individuele vrouwen kan de afweging tussen de voor- en nadelen anders
uitvallen, waardoor ze tot het besluit kunnen komen niet deel te nemen aan
het bevolkingsonderzoek. Ik ben van mening dat het RIVM informatie biedt
aan vrouwen over de voor- en nadelen van het bevolkingsonderzoek die
beide kanten goed belicht.
Vraag 4
Denkt u dat het filmpje dat het RIVM op de website heeft gezet waarbij een
vrouw uitlegt waarom ze niet deelneemt aan baarmoederhalskankerscreening
leidt tot een verhoging van de deelname aan baarmoederhalskankerscreening?3 Is de argumentatie van de betrokken vrouw om niet deel te
nemen in wetenschappelijk opzicht valide gezien de uitspraken van de in het
Algemeen Dagbladartikel geciteerde gynaecoloog en oncoloog van het Antoni
van Leeuwenhoekziekenhuis, die aangeeft dat (jonge) vrouwen het risico op
baarmoederhalskanker onderschatten?4 5
Antwoord 4
Het filmpje op de website van het RIVM is onderdeel van een geheel aan
informatie waarbij de voor- en nadelen van het bevolkingsonderzoek worden
belicht. Onderdeel hiervan zijn filmpjes met zowel een vrouw die wel voor het
bevolkingsonderzoek kiest als een vrouw die daar niet voor kiest. Mensen
maken keuzen op basis van vele argumenten waarbij wetenschappelijke
argumenten niet altijd doorslaggevend zijn. De argumentatie van de vrouw
om niet deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek geeft een afspiegeling
2

Gynaecoloog en oncoloog van het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis: «Het RIVM wil iedereen
een eigen keus laten maken, maar de voorlichting wordt wel heel erg ongekleurd gebracht. Het
RIVM is daarin doorgeschoten.»» AD 6 augustus 2018.
3
https://www.rivm.nl/Documenten_en_publicaties/Algemeen_Actueel/Multimedia/
Preventie_Ziekte_Zorg/Bevolkingsonderzoek_baarmoederhalskanker/
Waarom_ik_niet_deelneem_aan_het_bevolkingsonderzoek/Download/
Waarom_ik_niet_deelneem_aan_het_bevolkingsonderzoek
4
Gynaecoloog en oncoloog van het Antoni van Leeuwenhoekziekenhuis: «Het RIVM wil iedereen
een eigen keus laten maken, maar de voorlichting wordt wel heel erg ongekleurd gebracht. Het
RIVM is daarin doorgeschoten.» AD 6 augustus 2018.
5
NPO radio 1. 1-op-1, 6 augustus 2018 https://www.nporadio1.nl/1-op-1/uitzendingen/5937352018-08-06.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

2

van de afwegingen die vrouwen die niet deelnemen aan het bevolkingsonderzoek maken en is daarmee een realistisch filmpje.
Vraag 5
Vindt u niet dat de werkwijze van het RIVM erop gericht moet zijn dat de
deelnamegraad zoveel mogelijk wordt bevorderd?
Antwoord 5
Nee, een hoog deelnamepercentage is niet het primaire doel bij een
bevolkingsonderzoek. Een hogere deelname levert weliswaar meer gezondheidswinst op voor vrouwen maar ik vind voorop staan dat vrouwen op basis
van goede informatie een weloverwogen keuze maken over het al dan niet
deelnemen aan het bevolkingsonderzoek.
Vraag 6
Wat vindt u van de Belgische aanpak waarbij van overheidswege een minder
terughoudende opstelling gehanteerd wordt en gewezen wordt op de
voordelen van screening?6
Antwoord 6
Het is aan de Belgische regering om te bepalen welke uitgangspunten zij
volgt bij de preventie van baarmoederhalskanker en hoe de uitvoering
daarvan vorm krijgt. Ik weet niet welke uitgangspunten in België zijn gevolgd
en onthoud mij daarom van een oordeel over de Belgische aanpak.
Vraag 7, 9, 10 en 11
Welke maatregelen acht u wenselijk om de deelname aan baarmoederhalskankerscreening te verbeteren en de negatieve trend te keren?
Welke factoren spelen een rol bij de lagere inkomensgroepen die volgens het
RIVM in hogere mate afzien van deelname aan het bevolkingsonderzoek?
Hoe gaat u bevorderen dat deze groep juist wel gaat deelnemen aan het
bevolkingsonderzoek?
Speelt het hoge eigen risico dat vrouwen moeten betalen bij vervolgonderzoek een rol bij de dalende deelname aan screening?
Antwoord 7, 9, 10 en 11
Dit jaar wordt onderzocht welke scenario’s mogelijk zijn voor een verbeterde
inzet van de zelfafnameset. In 2019 wordt een evaluatie uitgevoerd die zich in
het bijzonder zal richten op het bereik onder de verschillende doelgroepen, de
redenen waarom vrouwen al dan niet deelnemen aan het bevolkingsonderzoek en naar eventuele barrières die mogelijk kunnen worden weggenomen.
De uitkomsten van beide onderzoeken kunnen meer inzicht geven in de
achtergronden van de deelname en aanleiding geven tot maatregelen.
Vraag 8
Welke rol zou de huisarts kunnen spelen in het verhogen van de deelnamegraad door vrouwen?
Antwoord 8
Bij de invoering van het vernieuwde bevolkingsonderzoek is gekozen voor
een landelijke, centrale uitnodiging van de vrouwen. Huisartsen en doktersassistenten spelen een belangrijke rol in het bevolkingsonderzoek bij het geven
van informatie over het bevolkingsonderzoek, bij de uitvoering van het
onderzoek en bij de terugkoppeling van de uitslag naar vrouwen. Mogelijk
levert het onderzoek dat in het antwoord op vraag 7 wordt genoemd nog
suggesties voor een rol van de huisarts bij de verbetering van het bevolkingsonderzoek.
Vraag 12
Bent u bereid het eigen risico af te schaffen voor het hele screeningstraject
op baarmoederhalskanker?

6

https://baarmoederhalskanker.bevolkingsonderzoek.be/nl/actiemaand-baarmoederhalskanker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

3

Antwoord 12
Aan het maken van een uitstrijkje bij de huisarts zijn voor de vrouw geen
kosten verbonden. Met het uitstrijkje wordt bepaald of een vrouw een
verhoogd risico heeft op baarmoederhalskanker. Ook het maken van een
eventueel controle-uitstrijkje bij de huisarts binnen het bevolkingsonderzoek
levert voor de vrouw geen kosten op. Een uitstrijkje of vervolgonderzoek bij
de gynaecoloog hoort niet bij het bevolkingsonderzoek. De gynaecoloog stelt
een diagnose waarop zo nodig een behandeling volgt. Deze kosten vallen
onder de zorgverzekering en hierop is het eigen risico van toepassing. Ik zie
geen aanleiding om verzekerde zorg ten laste van de rijksbegroting te
brengen.
Toelichting:
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van de leden
Ploumen en Van den Hul (beiden PvdA), ingezonden 6 augustus 2018
(Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2017–2018, nr. 3008)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2017–2018, Aanhangsel

4