Inhoudsopgave
0.1 Belangrijkste bevindingen ............................................................................................... 2
0.2 Ten geleide ................................................................................................................... 2
1. Kerncijfers WIA ............................................................................................................... 3
1.1. Ontwikkeling instroomcijfers WIA ................................................................................ 3
1.2. Mutaties toekenningspercentage WIA ........................................................................... 8
1.3. Huidig bestand WIA ................................................................................................... 9
1.4. Uitstroom WIA en heropeningen ................................................................................ 10
1.5 Langetermijnraming WIA ........................................................................................... 11
1.6. Sectorale ontwikkelingen WIA ................................................................................... 12
2. Oorzaken toename WIA-instroom .................................................................................... 13
2.1 Stijging Aow-gerechtigde leeftijd ................................................................................ 13
2.2 Afschaffen VUT- en prepensioen ................................................................................. 14
2.3 Toename instroomkans vrouwen ................................................................................ 14
2.4 Conjunctuur ............................................................................................................. 14
3. Overige onderzoeksvragen ............................................................................................. 15
3.1 Objectiviteit claimbeoordelingen ................................................................................. 16
3.2 Ontwikkelingen arbeidsmarkt en de claimbeoordeling .................................................... 16
Bijlage A: Aanvullende tabellen ........................................................................................... 17

1

Analyse WIA

0.1 Belangrijkste bevindingen
In deze paragraaf worden kort en bondig de belangrijkste bevindingen uit de analyse
weergegeven:

De Wet Beperking Ziekteverzuim Arbeidsongeschikte Vangnetters (Bezava) heeft tot een
lagere instroom in de WGA van vangnetters geleid. Deze afname is waar te nemen tussen
2014 en 2015. Daarna is de instroom van zowel vangnetters als niet-vangnetters in de WIA
toegenomen.

De toename van de instroom zit vooral geconcentreerd bij vrouwen en 60-plussers. De
instroomkans van mannen onder de 60 jaar verandert nauwelijks.

In de WGA neemt het aandeel psychische klachten toe; in de IVA is juist het aandeel
bewegingsapparaat toegenomen.

De toename van de WIA van zieke werknemers is geconcentreerd in een aantal bedrijfstakken.
Met name in de bedrijfstakken Gezondheid, Overheid overig, Overheid onderwijs, en Financieel
& diensten is de instroom van zieke werknemers toegenomen. In deze bedrijfstakken is sprake
van een toename van aantal stress-gerelateerde ziektebeelden. Dit zijn ook bedrijfstakken
waar relatief veel vrouwen werken.

De WIA doet haar werk; werkhervatting is de afgelopen jaren toegenomen en het aandeel
arbeidsongeschikten in de verzekerde populatie neemt steeds verder af.

De toename van de instroom in de WIA kan grotendeels verklaard worden met een aantal
redenen:
o De Aow-leeftijd neemt toe. Hierdoor werken mensen langer door en kunnen ze tot op
latere leeftijd arbeidsongeschikt raken.
o Het afschaffen van vervroegde uittredingsregelingen (VUT-regelingen) en
prepensioenregelingen. Vroeger gingen mensen die relatief wat minder gezond waren
vaak met de VUT of met een prepensioenregeling. Deze bestaan niet meer. Daardoor
blijft ook een relatief wat minder gezonde populatie actief op de arbeidsmarkt die een
hogere kans op WIA heeft.
o De instroomkans van vrouwen neemt toe. Het is onduidelijk wat de precieze oorzaak
hierachter is. Hiervoor zou aanvullend onderzoek nodig zijn.
o Het aantal verzekerden is toegenomen in de afgelopen jaren. Dit werkt met een
vertraging van 2 jaar door in de WIA-instroom. Met name in de groep 60 jaar en ouder
is het aantal verzekerden sterk toegenomen. Aangezien zij ook de hoogste
instroomkans hebben werkt dit het zwaarst door in de WIA-instroom.

Het effect van conjunctuur op de WIA-instroom is niet bekend. De WIA bestaat nog maar
“kort”, waardoor er nog niet veel duidelijk is over de relatie tussen conjunctuur en WIA. Wel is
duidelijk dat WW-gerechtigden en tijdelijke werknemers een hogere instroomkans hebben dan
reguliere werknemers.

0.2 Ten geleide
De data in de analyse heeft betrekking op de periode van voor de coronacrisis. Over de effecten
van de coronacrisis op de WIA is daarom ook niets terug te vinden in deze analyse.

2

1. Kerncijfers WIA
1.1. Ontwikkeling instroomcijfers WIA
Algemene ontwikkelingen
Deze analyse van de WIA begint met de cijfers van de instroom in de WIA. In tabel 1 is de
instroom in de WIA weergegeven, met een uitsplitsing naar eigenrisicodragers en publiek
verzekerde werkgevers.
Tabel 1: Instroom WIA

Instroom WIA
WGA-publiek
WGA-ERD
IVA
Totaal

2014
2015
2016
2017
2018
20191
23.369
21.725
24.419
25.806
25.803
26.715
5.312
5.495
6.003
5.448
5.965
7.362
8.195
8.543
9.589
10.481
11.648
11.733
36.876
35.763
40.011
41.735
43.416
45.810

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Wat opvalt in de instroomcijfers is een forse toename van de instroom van eigenrisicodragers in de
WGA in 2019. Dit valt te verklaren omdat in 2017 een koppeling is gemaakt tussen WGA-vast en
WGA-flex voor het eigenrisicodragerschap. Sinds dat jaar is het mogelijk om voor het gehele WGArisico eigenrisicodrager te worden en niet alleen voor het vaste personeel. Dat werkt met een
vertraging van twee jaar door in de instroom van eigenrisicodragers in de WGA (de ziekteperiode).
Echter is er geen tegengesteld effect waar te nemen bij de WGA-publiek. De WIA-instroom neemt
dus over de gehele linie toe. Hier wordt later uitvoerig verder op ingegaan.
Er kunnen twee groepen onderscheiden worden in de instroom in de WIA. Dat zijn de werknemers
met een vast contract die na 2 jaar loondoorbetaling bij ziekte de WIA instromen en vangnetters
die (vaak) een tijdelijk contract hebben en via de Ziektewet de WIA instromen. In de eerste tabel
valt op dat de instroom in 2015 is afgenomen ten opzichte van 2014. Dit hangt (waarschijnlijk)
samen met de Wet beperking ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid vangnetters (Bezava). De
Wet Bezava2 is namelijk ingegaan op 1 januari 2013. De eerste effecten van deze maatregelen zijn
te zien van 1 januari 2015. Dit blijkt overigens ook uit tabel 2. Waar het aantal vangnetters in de
WGA-instroom fors daalt in 2015. Voor de IVA (tabel 3) geldt niet dat het aantal vangnetters is
afgenomen. De maatregelen uit de Wet Bezava lijken hiermee relatief weinig effect te sorteren op
de zwaardere arbeidsongeschiktheidsgevallen. Dit valt te verklaren vanuit het feit dat IVAgerechtigden duurzame beperkingen hebben en ook minder goed te re-integreren vallen.
Financiële prikkels zijn minder effectief voor deze groep.
Vanaf 2016 ligt de instroom van vangnetters in de WGA weer (nagenoeg) op hetzelfde niveau als
in 2014. Dit betekent niet dat het effect van de Wet Bezava maar éénmalig was. Er speelt hier
namelijk een ander effect. Als gevolg van de economische crisis was het aantal WW-gerechtigden
fors toegenomen. Dit werkt met een vertraging van 2 jaar door in de instroom van vangnetters in
de WIA. Dit effect is geconstateerd vanaf 2016.3
Tabel 2: Instroom WGA naar vangnet/niet-vangnet

Instroom WGA
Vangnetter
Niet-vangnetter
Totaal WGA

2014
2015
2016
2017
2018
2019
16.843
15.053
16.771
16.918
16.196
16.798
11.838
12.167
13.651
14.336
15.572
17.279
28.681
27.220
30.422
31.254
31.768
34.077

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tabel 3: Instroom IVA naar vangnet/niet-vangnet

Cijfers in 2019 betreffen voorlopige cijfers. Dit geldt voor alle data voor 2019 afkomstig uit de kwantitatieve
informatie van het UWV.
2
In de Wet Bezava is geregeld dat er een eerstejaars ziektewet-beoordeling komt voor vangnetters. Als zij
meer dan 65% arbeidsgeschikt blijken te zijn bij deze beoordeling stromen zij niet in het tweede ziektejaar in
(en in potentie ook niet in de WIA). Daarnaast is in de Wet Bezava premiedifferentiatie geregeld voor de ZW.
3 Zie ook UWV kennisverslag 2017-5 “Wat is er aan de hand met de WIA?”.
1

3

Instroom IVA
2014
2015
2016
2017
2018
2019
Vangnetter
2.984
3.033
3.560
3.920
4.068
3.977
Niet-vangnetter
5.211
5.510
6.029
6.561
7.580
7.756
Totaal IVA
8.195
8.543
9.589
10.481
11.648
11.733
Bron: UWV kwantitatieve informatie
Als gezegd valt op dat de instroom over de gehele linie is toegenomen. Dit is het geval vanaf
2016. Zowel de instroom in de WGA is toegenomen als de instroom in de IVA.
Voorschotten
Indien het voor het UWV niet mogelijk is om het recht op WIA vast te stellen voordat het einde
van de wachttijd voor de WIA is verstreken, dan kan het UWV overgaan tot het verstrekken van
een voorschot. In de registratie komen deze voorschotten terug als instroom in de WGA 80-100.
Deze cijfers kunnen ontwikkelingen in de instroom potentieel wat vertekenen. In tabel 4 staat het
aantal voorschotten in de afgelopen jaren weergegeven. Daarbij valt op dat met name in 2019 het
aantal verstrekte voorschotten relatief hoog lag. Dat betekent dat de uiteindelijke instroomstijging
die in tabel 1 is te zien tussen 2019 en 2018 wat minder groot zal zijn geweest. Wel is het zo dat
de meeste voorschotten uiteindelijk ook tot een WIA-uitkering zullen leiden aangezien ca. 2/3e van
de WIA-beoordelingen leidt tot een uitkering (zie ook paragraaf 1.2).
Tabel 4: Voorschotten

Voorschotten
WGA

2014

2015

2529

1864

2016
2679

2017
2580

2018
2261

2019
4442

Bron: Cijfers UWV
Geslacht
De instroom kan verder uitgesplitst worden naar leeftijd en geslacht. De uitsplitsing van de
instroom naar geslacht staat weergegeven in tabel 5.
Tabel 5: Instroom in de WIA naar geslacht

Geslacht
WGA-Man
WGA-Vrouw
IVA-Man
IVA-vrouw
Onbekend
Totaal WIA

2014
2015
2016
2017
2018
2019
14.110
13.245
14.326
14.495
14.406
15.002
14.569
13.970
16.095
16.759
17.362
19.075
4.499
4.624
5.121
5.428
6.026
6.002
3.696
3.914
4.458
5.053
5.622
5.731
2
10
11
0
0
0
36.876
35.763
40.011
41.735
43.416
45.810

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Wat opvalt is dat de instroom van zowel mannen als vrouwen toeneemt. Maar als wordt gekeken
naar het aandeel mannen/vrouwen dat de WIA instroomt valt op dat er toename te zien is bij
vrouwen. Oftewel sinds 2016 stijgt de instroom van vrouwen harder dan bij de mannen. Dit is
goed te zien in tabel 6 die het aandeel mannen/vrouwen in de WIA-instroom weergeeft. In de
bijlage is volledigheidshalve ook het aantal mannen en vrouwen in de WIA-instroom weergegeven.
Tabel 6: Aandeel naar geslacht WIA-instroom

Geslacht
WGA-Man
WGA-Vrouw
IVA-Man
IVA-vrouw
Aandeel man
Aandeel vrouw

2014
2015
2016
2017
2018
2019
38%
37%
36%
35%
33%
33%
40%
39%
40%
40%
40%
42%
12%
13%
13%
13%
14%
13%
10%
11%
11%
12%
13%
13%
50%
50%
49%
48%
47%
46%
50%
50%
51%
52%
53%
54%

Bron: UWV kwantitatieve informatie

4

Het valt op dat het aandeel vrouwen eigenlijk al jaren hoger ligt in de WGA ten opzichte van
mannen. Het aandeel vrouwen in de WGA is sinds 2014 verder toegenomen. Terwijl vrouwen
oorspronkelijk relatief minder vaak in de IVA terecht kwamen is dat inmiddels gelijkgetrokken met
mannen. Verderop in deze analyse zal nog nader ingegaan worden op de instroomkansen van
mannen en vrouwen.
Leeftijd
In tabel 7 en 8 staat de instroom in de WIA uitgesplitst naar leeftijdscategorie.
Tabel 7: Instroom in de WGA naar leeftijdscategorie

Leeftijdsklasse (WGA)
2014
2015
2016
2017
2018
2019
t/m 24 jaar
610
484
493
445
497
589
25 t/m 34 jaar
4.900
4.494
4.601
4.568
4.770
5.292
35 t/m 45 jaar
6.637
6.097
6.710
6.712
6.582
7.082
45 t/m 54 jaar
8.876
8.255
9.211
9.312
9.152
9.399
55 t/m 64 jaar
7.619
7.828
9.232
9.894
10.222
10.860
65 t/m AOW gerechtigde leeftijd
39
62
175
323
545
855
Totaal WGA
28.681
27.220
30.422
31.254
31.768
34.077
Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tabel 8: Instroom in de IVA naar leeftijdscategorie

Leeftijdsklasse (IVA)
2014
2015
2016
2017
2018
2019
t/m 24 jaar
47
35
45
44
57
54
25 t/m 34 jaar
346
320
304
346
377
371
35 t/m 45 jaar
768
763
777
878
851
867
45 t/m 54 jaar
2.386
2.319
2.494
2.639
2.659
2.574
55 t/m 64 jaar
4.630
5.050
5.831
6.300
7.141
7.047
65 t/m AOW gerechtigde leeftijd
18
56
138
274
563
820
Totaal IVA
8.195
8.543
9.589
10.481
11.648
11.733
Bron: UWV kwantitatieve informatie
Wat opvalt is dat de instroom in de WIA tussen 2014 en 2019 in elke leeftijdscategorie is
toegenomen. In de categorie 65 t/m AOW-gerechtigde leeftijd is dit vanzelfsprekend omdat de
AOW-gerechtigde leeftijd is toegenomen in deze periode. In de andere leeftijdscategorieën valt
met name de stijging van het aandeel 55 t/m 64-jarigen op in de WIA-instroom. Dit is goed te zien
in tabel 9 en tabel 10. De verklaring hiervoor lijkt te liggen in het afschaffen van VUT-regelingen.4
Vroeger gingen relatief ongezondere mensen vaak met de VUT. Deze blijven nu op de
arbeidsmarkt waardoor de instroom van de groep 55 t/m 64-jarigen toeneemt. Op dit effect zal in
paragraaf 2 nader in worden gegaan.
Tabel 9: Aandeel instroom in de WGA naar leeftijdscategorie

Leeftijdsklasse (WGA)
2014
2015
2016
2017
2018
2019
t/m 24 jaar
2%
2%
2%
1%
2%
2%
25 t/m 34 jaar
17%
17%
15%
15%
15%
16%
35 t/m 45 jaar
23%
22%
22%
21%
21%
21%
45 t/m 54 jaar
31%
30%
30%
30%
29%
28%
55 t/m 64 jaar
27%
29%
30%
32%
32%
32%
65 t/m AOW gerechtigde leeftijd
0%
0%
1%
1%
2%
3%
Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tabel 10: Aandeel instroom in de IVA naar leeftijdscategorie
4

Zie ook bijvoorbeeld UKV 2019-3.

5

Leeftijdsklasse (IVA)
2014
2015
2016
2017
2018
2019
t/m 24 jaar
1%
0%
0%
0%
0%
0%
25 t/m 34 jaar
4%
4%
3%
3%
3%
3%
35 t/m 45 jaar
9%
9%
8%
8%
7%
7%
45 t/m 54 jaar
29%
27%
26%
25%
23%
22%
55 t/m 64 jaar
56%
59%
61%
60%
61%
60%
65 t/m AOW gerechtigde leeftijd
0%
1%
1%
3%
5%
7%
Bron: UWV kwantitatieve informatie
Diagnose
Voor de analyse is ook de uitsplitsing gemaakt van de WGA- en IVA-instroom naar
diagnosehoofdgroep. Alhoewel het aandeel in de instroom naar diagnosehoofdgroep redelijk stabiel
is tussen 2014 en 2019 valt op dat het aandeel psychische stoornissen in de instroom licht
toeneemt. Dit is te zien in tabel 11 en 12.
Tabel 11: Aandeel instroom in de WGA naar diagnosehoofdgroep

Diagnosehoofdgroep (WGA)
Nieuwvormingen5
Psychische stoornissen
Zenuwstelsel
Hart- en vaatstelsel
Bewegingsapparaat6
Overig
Onbekend

2014
6%
41%
5%
5%
23%
17%
3%

2015
7%
41%
5%
5%
21%
17%
3%

2016
7%
42%
5%
5%
22%
16%
3%

2017
7%
42%
5%
5%
21%
16%
3%

2018
7%
43%
5%
5%
20%
17%
4%

2019
6%
43%
5%
5%
19%
16%
6%

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tabel 12: Aandeel instroom in de IVA naar diagnosehoofdgroep

Diagnosehoofdgroep (IVA)
Nieuwvormingen
Psychische stoornissen
Zenuwstelsel
Hart- en vaatstelsel
Bewegingsapparaat
Overig
Onbekend

2014
2015
2016
2017
2018
2019
19%
20%
18%
17%
17%
17%
11%
10%
11%
11%
11%
12%
14%
14%
14%
14%
12%
12%
15%
14%
14%
14%
13%
12%
16%
16%
17%
18%
19%
19%
19%
19%
19%
19%
20%
19%
7%
7%
8%
7%
8%
8%

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Psychische ziektebeelden
Een verdere analyse van de diagnosecodes geeft geen reden voor de stijging van de instroom,
maar geeft wel inzichten in de redenen achter arbeidsongeschiktheid door psychische
ziektebeelden.
De grootste diagnosegroepen binnen de hoofdgroep psychische ziekten zijn depressieve episodes
(36,2% in 2019), Burn-out (11,3%), overige aanpassingsstoornissen (11%) en posttraumatische
stressstoornis (8,8%). Deze 4 stoornissen vertegenwoordigen tweederde van de instroom in de
groep psychische ziekten en zijn allen stress gerelateerd. De grootste toename zit bij burn-out.
Het aandeel depressieve periodes daalt wat, maar is nog steeds verreweg de grootste groep. Het
is belangrijk om hierbij op te merken dat dit aanhoudende klachten betreft, omdat er een
ziekteperiode van twee jaar vooraf gaat aan de WIA.
Ziekelijke weefselontaarding. Er worden zowel goedaardige als kwaadaardige gezwellen (kanker), inclusief
kwaadaardige bloedziekten onder verstaan (ICD-10 codes C00-D48).
5

Alle aandoeningen die op de een of andere wijze de houding en/of beweging van het lichaam negatief
beïnvloeden en een lichamelijke handicap tot gevolg kunnen hebben.
6

6

Waarom er sprake is van een toename van psychische ziektebeelden is onduidelijk. Mogelijk kan
dit ook te maken hebben met conjunctuur. In een hoogconjunctuur kan er meer sprake zijn van
stress dan in een laagconjunctuur. Echter is dit niet aan te tonen. Aanvullend onderzoek zou nodig
zijn om uit te vinden waarom psychische ziektebeelden toenemen.
Instroomkans en verzekerden
Mutaties in de instroom van de WIA kunnen worden uitgesplitst naar 2 factoren. Namelijk de
instroomkans en het aantal verzekerden. De instroomkans voor mannen is weergegeven in tabel
13. De instroomkans neemt toe, maar alleen in de leeftijdscategorie 60 jaar en ouder. De toename
van de instroomkans in deze groep is te verklaren door het afschaffen van VUT- en
prepensioenregelingen en de toename van de Aow-leeftijd. In paragraaf 2 zal hier nader op
ingegaan worden.
Tabel 13: Instroomkans WIA mannen
Leeftijd

2014

2015

2016

2017

2018

2019

20 - 24 jaar

0,067%

0,059%

0,067%

0,052%

0,062%

0,067%

25 - 29 jaar

0,200%

0,180%

0,182%

0,172%

0,179%

0,193%

30 - 34 jaar

0,295%

0,287%

0,264%

0,275%

0,274%

0,275%

35 - 39 jaar

0,395%

0,348%

0,375%

0,381%

0,350%

0,367%

40 - 44 jaar

0,464%

0,422%

0,442%

0,458%

0,445%

0,440%

45 - 49 jaar

0,539%

0,494%

0,534%

0,537%

0,528%

0,538%

50 - 54 jaar

0,654%

0,629%

0,676%

0,665%

0,667%

0,631%

55 - 59 jaar

0,934%

0,896%

0,943%

0,960%

0,952%

0,932%

60 - 66 jaar

0,813%

0,861%

1,001%

1,058%

1,176%

1,234%

Totaal WGA
Bron: Cijfers UWV

0,490%

0,474%

0,513%

0,521%

0,532%

0,535%

De instroomkans voor vrouwen laat een ander beeld zien. In tabel 14 is de instroomkans voor
vrouwen in de WIA terug te vinden. De instroomkans voor vrouwen is eigenlijk in iedere
leeftijdsgroep toegenomen. De stijging is wel het sterkst in de leeftijdscategorie 60 jaar en ouder,
maar ook in lagere leeftijdsgroepen is een stijging te zien. Deze valt niet goed te verklaren. In
paragraaf 2.3 zal nader ingegaan worden op de instroom van vrouwen in de WIA.
Tabel 14: Instroomkans WIA vrouwen
Leeftijd

2014

2015

2016

2017

2018

2019

20 - 24 jaar

0,099%

0,088%

0,085%

0,082%

0,085%

0,093%

25 - 29 jaar

0,380%

0,346%

0,370%

0,346%

0,367%

0,400%

30 - 34 jaar

0,489%

0,457%

0,478%

0,494%

0,515%

0,544%

35 - 39 jaar

0,504%

0,489%

0,580%

0,585%

0,586%

0,628%

40 - 44 jaar

0,497%

0,512%

0,572%

0,610%

0,607%

0,668%

45 - 49 jaar

0,566%

0,550%

0,624%

0,674%

0,695%

0,767%

50 - 54 jaar

0,719%

0,673%

0,765%

0,807%

0,798%

0,827%

55 - 59 jaar

0,825%

0,835%

0,945%

0,982%

1,032%

1,046%

60 - 66 jaar

0,674%

0,697%

0,878%

0,990%

1,112%

1,174%

Totaal WGA
Bron: Cijfers UWV

0,520%

0,511%

0,583%

0,613%

0,640%

0,677%

In bijlage A staat de instroomkans van mannen en vrouwen nog uitgesplitst naar WGA en IVA. Dit
laat hetzelfde beeld zien als hiervoor. De instroomkansen voor mannen blijven ongeveer gelijk met
uitzondering van de leeftijdscategorie 55 jaar en ouder. De instroomkansen voor vrouwen nemen
daarentegen toe over de hele linie (maar het sterkst in de leeftijdscategorie 60 jaar en ouder). De
stijging van de instroomkansen is het sterkst bij de WGA.

7

Naast de instroomkans kan ook een toename van het bestand aan verzekerden er toe leiden dat
de WIA-instroom toeneemt. De afgelopen jaren blijkt het aantal verzekerden voor de WIA te zijn
toegenomen. Dit werkt met een vertraging van 2 jaar door in de WIA-instroom. Vooral de toename
van het aantal 58-jarigen en ouder werkt sterk door in de WIA-instroom aangezien zij de grootste
instroomkans hebben. De jaar-op-jaar mutaties in het verzekerdenbestand zijn hieronder
weergegeven. In de bijlage is de mutatie van verzekerden ook uitgesplitst naar man en vrouw. Dit
geeft geen andere inzichten.
Tabel 15: Mutatie verzekerden
Leeftijd
2013
2014
2015
2016
2017
18 - 22 jaar
-3,9%
0,3%
3,5%
0,1%
6,0%
23 - 27 jaar
-0,8%
0,8%
1,7%
0,6%
3,0%
28 - 32 jaar
-0,5%
0,9%
1,8%
2,1%
3,4%
33 - 37 jaar
0,3%
0,5%
-0,1%
0,9%
1,9%
38 - 42 jaar
-5,0%
-3,4%
-2,8%
-0,8%
0,9%
43 - 47 jaar
-0,7%
-0,3%
-1,9%
-3,4%
-3,4%
48 - 52 jaar
-0,2%
0,2%
-0,4%
0,0%
1,0%
53 - 57 jaar
1,6%
2,5%
1,7%
1,5%
1,9%
58 - 64 jaar
5,9%
5,7%
4,5%
4,8%
4,4%
Totaal
-0,5%
0,7%
0,8%
0,6%
2,1%
Bron: Cijfers UWV
Ook is nog de uitsplitsing van de instroom in de WGA naar gedeeltelijk en volledig
arbeidsongeschikt gemaakt. Uit deze uitsplitsing blijkt dat hier geen (significante) veranderingen
hebben plaatsgevonden. Deze tabel is opgenomen in bijlage A.
Tot slot is er voor de analyse nog gekeken naar het aandeel medisch arbeidsongeschikten en
arbeidskundig arbeidsongeschikten in de WIA-instroom. Het onderscheid tussen deze twee
groepen is dat iemand die arbeidskundig volledig arbeidsongeschikt is nog wel functionele
mogelijkheden heeft. Bij medisch arbeidsongeschikten gaat het om een situatie waarin de
mogelijkheden om te functioneren zo gering zijn dat de cliënt niet zelfredzaam is of zijn
zelfredzaamheid binnen drie maanden zal verliezen of waarin er sprake is van een sterk wisselende
belastbaarheid. Uit tabel 16 blijkt dat het aandeel medisch arbeidsongeschikten in de instroom in
de WGA 80-100 de afgelopen jaren is afgenomen. Voor de IVA geldt hetzelfde. Dit betekent dat bij
de instroom steeds vaker functionele mogelijkheden zijn vast te stellen.
Tabel 16: Aandeel medisch en arbeidskundig WGA 80-100

WGA 80-100
Medisch
Arbeidskundig

2014
2015
2016
2017
2018
2019
30,1%
30,0%
29,4%
28,0%
27,3%
25,9%
69,9%
70,0%
70,6%
72,0%
72,7%
74,1%

1.2. Mutaties toekenningspercentage WIA
Voor de analyse kijken we ook naar mutaties in het toekenningspercentage. Het
toekenningspercentage staat weergegeven in tabel 17.
Tabel 17 Ontwikkeling toekenningspercentage WIA

Aandeel
Toegekende WIA-aanvragen
Afgewezen WIA-aanvragen

2014
2015
2016
2017
2018
2019
57%
65%
68%
68%
68%
68%
43%
35%
32%
32%
32%
32%

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Wat opvalt is dat het toekenningspercentage in de WIA tussen 2014 en 2019 fors is toegenomen.
Dit valt te verklaren door invoering van de wet Bezava in 2013. In 2015 kwam namelijk voor het
eerst de groep vangnetters aan de WIA-poort die een eerstejaarsziektewetbeoordeling (hierna:
EZWB) hadden gehad. Bij de EZWB worden de relatief gezondere vangnetters arbeidsgeschikt
bevonden, waardoor zij twee jaar ziektewet niet volmaken en de WIA-poort dus ook niet bereiken.
De vangnetters die na twee jaar in de ziektewet de WIA-poort bereiken, behoren dan ook relatief
vaak tot de ongezonder en zwakkere groep vangnetters. Zij komen vaker in aanmerking voor een
WIA-uitkering, waardoor het toekenningspercentage per 2015 logischerwijs is gestegen.

8

De stijging in het toekenningspercentage in 2016 kan niet volledig verklaard worden. 7 Mogelijk zal
ook hier het afschaffen van de VUT- en prepensioenregelingen een rol spelen. Dit wordt nader
beschreven in paragraaf 2.
1.3. Huidig bestand WIA
In deze paragraaf wordt nader ingegaan op de ontwikkelingen van het WIA-bestand, waar de focus
in voorgaande paragrafen op de WIA-instroom lag. In tabel 18 is de ontwikkeling van het bestand
weergegeven. Daaruit blijkt vanzelfsprekend dat het WIA-bestand nog aan het toenemen is. Dit
komt doordat het WIA-bestand nog niet volgroeid is. De WIA is een relatief “jonge” regeling en
gemiddeld genomen doen personen meerdere jaren een beroep op de uitkering. Elk jaar is er nog
altijd meer instroom dan uitstroom. Dit zal nog tot minimaal 2050 het geval zijn. Al wordt de
toename van het bestand wel elk jaar kleiner. Zie daarvoor ook tabel 19.
Tabel 18: Bestand WIA

Bestand (x1.000)
WGA
IVA
Totaal

2014
2015
2016
2017
2018
2019
148.315 157.597 168.309 178.829 189.584 200.469
61.295
72.017
85.041
98.141 112.929 127.483
209.610 229.614 253.350 276.970 302.513 327.952

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tabel 19: Mutatie WIA-bestand

Mutatie bestand
WGA
IVA
Totaal

2015
2016
2017
2018
2019
6,3%
6,8%
6,3%
6,0%
5,7%
17,5%
18,1%
15,4%
15,1%
12,9%
9,5%
10,3%
9,3%
9,2%
8,4%

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Wat opvalt als verder ingezoomd wordt op het WIA-bestand is dat de IVA sneller toeneemt dan de
WGA. Dit komt doordat duurzaamheid van de arbeidsongeschiktheid aan het begin van de WIAuitkering vaak nog niet kan worden vastgesteld. Naarmate iemand langer in de WGA zit wordt de
kans dat hij/zij doorstroomt naar de IVA dan ook groter (dit is ook terug te zien in tabel 218).
Hierdoor neemt het aandeel IVA in het totale WIA-bestand elk jaar nog toe (zie tabel 20). Op de
lange termijn (2060) verwachten we dat het WIA-bestand voor 47% bestaat uit de WGA en 53%
uit de IVA.
Tabel 20: Aandeel WGA/IVA in WIA-bestand

Aandeel
WGA
IVA

2014
2015
2016
2017
2018
2019
71%
69%
66%
65%
63%
61%
29%
31%
34%
35%
37%
39%

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tabel 21: Doorstroom WGA naar IVA

Aantal
Doorstroom WGA naar IVA
Mutatie

2014
2015
2016
2017
2018
2019
6.614
8.457
10.147
10.100
11.720
12.400
28%
20%
0%
16%
6%

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Daarnaast blijkt dat de doorstroomkans in de WGA over de jaren heen iets toeneemt. Hierbij is de
doorstroomkans gedefinieerd als de doorstroom WGA naar IVA als percentage van het bestand
WGA in een bepaald jaar. Bij deze doorstroomkans moet wel worden opgemerkt dat deze sterk
afhankelijk is van het aantal uitgevoerde herbeoordelingen. Aangezien er tekorten bestaan in het
aantal verzekeringsartsen zijn deze doorstroomcijfers vertekend. In een jaar dat er meer

Zie ook UKV 2017-5.
Alhoewel enige voorzichtigheid is geboden met conclusies op basis van deze tabel. Want de doorstroom is
gelimiteerd door de capaciteit aan herbeoordelingen.
7
8

9

herbeoordelingen kunnen worden uitgevoerd zal het percentage toenemen en in een jaar met
minder capaciteit zal het percentage lager liggen.
Tabel 22: Doorstroomkans WGA naar IVA

2014
2015
2016
2017
2018
2019
4,5%
5,4%
6,0%
5,6%
6,2%
6,2%

Doorstroomkans WGA naar IVA

Bron: Berekening op basis van kwantitatieve informatie UWV
Het is ook relevant om te kijken hoe het aantal arbeidsongeschikten zich in zijn totaliteit
ontwikkelt. Er zijn namelijk ook nog WAO-gerechtigden. Het totale aandeel arbeidsongeschikten
neemt elk jaar nog af als percentage van het totaal aantal verzekerden. Dit blijkt uit tabel 23. Dit
kan als positief worden gezien. Zeker aangezien de pensioenleeftijd is toegenomen en de instroom
de afgelopen jaren is toegenomen. Wel moet worden opgemerkt dat dit cijfer waarschijnlijk weer
zal gaan stijgen op het moment dat het aantal verzekerden afneemt (bijvoorbeeld door
economische crisis).
Tabel 23: Bestand WAO en WIA per 100 verzekerden

Bestand per 100
verzekerden
WAO en WIA

2014

2015
8,1

2016
8,1

2017
8,1

2018
7,9

2019
7,8

7,7

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tot slot is er nog gekeken naar het activerende karakter van de WIA door te kijken hoeveel WIAgerechtigden er aan het werk zijn. In tabel 24 staat dit weergegeven. Hier is een positieve
ontwikkeling te zien. Het aandeel werkenden in de WGA 35-80 is toegenomen in de afgelopen
jaren. Het aandeel werkenden in de WGA 35-80 ligt nog wel onder de 50%. Een verklaring achter
de toegenomen arbeidsparticipatie zou kunnen zijn dat de economie sinds 2014 steeds beter is
gaan draaien. In de WGA 80-100 zijn kleine schommelingen te zien in het aandeel werkenden.
Over het algemeen ligt dit aandeel veel lager dan in de WGA 35-80. Dit komt doordat mensen in
de WGA 80-100 geen of een hele kleine restverdiencapaciteit9 hebben.
Tabel 24: Aandeel werkenden WIA

Aandeel werkend
WGA 35-80
WGA 80-100
Totaal

2014
2015
2016
2017
2018
2019
42,8%
43,2%
44,2%
45,2%
47,6%
48,6%
7,6%
7,2%
7,1%
7,1%
7,6%
7,8%
18,0%
18,0%
18,5%
19,0%
20,1%
20,7%

Bron: UWV kwantitatieve informatie
1.4. Uitstroom WIA en heropeningen
De (absolute) uitstroom uit de WIA neemt elk jaar toe, doordat het bestand in de WIA elk jaar
groter wordt. Als naar de uitstroom uit de WGA wordt gekeken dan valt op dat deze uitstroom met
name wordt veroorzaakt door herstel en pensionering.
Het aandeel herstel in de uitstroom neemt de afgelopen jaren af. Dit is op zichzelf niet zo raar
omdat mensen gemiddeld genomen steeds langer in de WGA zitten. De kans op herstel neemt af
naarmate de WGA-duur toeneemt. Wel is de daling van herstel in het aandeel uitstroom tussen
2018 en 2017 opvallend. Dit zou gedeeltelijk kunnen samenhangen met de capaciteit aan
herbeoordelingen. In 2015 en 2016 werden er nog relatief veel herbeoordelingen uitgevoerd.
Tabel 25: Aandeel uitstroom WGA naar reden

Aandeel uitstroom WGA
Herstel/Herbeoordeling
Pensionering
Overlijden
Detentie
9

2014
2015
2016
2017
2018
2019
55%
48%
49%
50%
40%
41%
25%
32%
29%
30%
37%
35%
9%
9%
10%
8%
10%
9%
2%
3%
3%
2%
3%
3%

Het bedrag dat een WIA-gerechtigde nog kan verdienen volgens de WIA-beoordeling.

10

Overige redenen

9%

8%

8%

9%

10%

11%

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tabel 26: Aantal herbeoordelingen WIA

Herbeoordelingen
Totaal
Mutatie

2014
2015
2016
2017
2018
2019
25786
31484
35059
28655
27594
29868
22%
11%
-18%
-4%
8%

Als er naar de IVA wordt gekeken dan valt op dat uitstroom voor het overgrote deel komt door
pensionering en overlijden. Dit is niet raar aangezien deze groep duurzaam volledig
arbeidsongeschikt is. Een hoog aantal bij herstel zou dan ook duiden op onjuiste beoordelingen
(want dan zijn deze mensen toch niet duurzaam volledig arbeidsongeschikt gebleken). Wel is te
zien dat het aandeel pensionering in de uitstroom toeneemt ten opzichte van overlijden. Een
mogelijke verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat IVA-gerechtigden met een hoog overlijdensrisico
meestal direct in de IVA instromen (bijvoorbeeld terminaal). Het aandeel IVA-gerechtigden dat
eerst in de WGA heeft gezeten voordat ze in de IVA zijn beland neemt toe. Zij hebben mogelijk
een wat lagere overlijdenskans waardoor pensionering een belangrijkere reden voor uitstroom
wordt.
Tabel 27: Aandeel uitstroom IVA naar reden

Aandeel uitstroom IVA
Herstel/Herbeoordeling
Pensionering
Overlijden
Detentie
Overige redenen

2014
1%
49%
49%
1%
1%

2015
0%
54%
44%
1%
1%

2016
0%
52%
46%
0%
1%

2017
0%
55%
42%
0%
1%

2018

2019

0%
57%
41%
0%
1%

1%
57%
39%
1%
3%

Wanneer een WIA-gerechtigde is uitgestroomd kan de uitkering naar verloop van tijd weer
herleven. We noemen dit een heropening. Hiertoe zijn een aantal mogelijkheden:
- De uitkering stopte minder dan 5 jaar geleden, omdat iemand weer 65% of meer van zijn/haar
oude loon kon verdienen. En nu is zijn/haar gezondheid verslechterd door dezelfde oorzaak.
- De aanvraag is korter dan 4 weken geleden afgewezen. En de persoon kan sindsdien minder
werken, omdat zijn/haar gezondheid slechter is geworden door dezelfde of een andere oorzaak.
- De aanvraag is minder dan 5 jaar geleden afgewezen. Iemand kon namelijk 65% of meer van
zij/haar oude loon verdienen. Nu is zijn/haar gezondheid slechter geworden door dezelfde oorzaak.
Uit tabel 28 blijkt dat het aantal heropeningen licht toeneemt. Dit is in lijn met een toenemende
uitstroom en het gegeven dat de WIA nog een ingroeiende regeling is.
Tabel 28: Heropeningen WIA

Heropeningen
WGA
IVA
Totaal

2014
2015
2016
2017
2018
2019
1.554
1.607
1.757
2.013
1.762
1.794
193
216
264
309
317
413
1.747
1.823
2.021
2.322
2.079
2.207

Bron: UWV kwantitatieve informatie
1.5 Langetermijnraming WIA
SZW heeft ook een doorrekening gemaakt van het bestand en budgettair beslag van de WIA op de
lange termijn (2060). Deze analyse is relevant omdat de WIA nog jarenlang zal blijven groeien.
In 2019 bedroegen de uitgaven aan de WIA €5,9 miljard (Rijksjaarverslag SZW, 2019). De
uitgaven aan de WAO bedroegen in 2019 €3,9 miljard (Rijksjaarverslag SZW, 2019). De totale
uitgaven aan arbeidsongeschiktheid bedroegen dus ongeveer €9,8 miljard.
De uitkeringslasten van de WIA groeien met 6,4 miljard tussen 2018 en 2060. De grootste
verklaring hiervoor is de basis-ingroei (+3,7 mld). De WIA is een ingroeiende regeling, jaarlijks
stromen er meer mensen in dan uit. De basisingroei is de groei van de regeling die je krijgt als je
11

tot en met 2060 rekent met een jaarlijkse instroom van dezelfde omvang als die uit 2018. Een
andere grote verklaring is de verhoging van de AOW-leeftijd(+2,6 mld). Daardoor zitten mensen
langer in de regeling. In 2060 ligt de AOW-leeftijd naar verwachting op 69 jaar en 6 maanden, 3,5
jaar hoger dan in 2018. De stijging van de AOW-leeftijd zorgt er ook voor dat de
arbeidsongeschiktheidsuitgaven (WAO en WIA samen) toenemen.
1.6. Sectorale ontwikkelingen WIA
UWV heeft onderzocht hoe de instroom zich ontwikkelt naar verschillende bedrijfstakken van zieke
werknemers die via de loondoorbetaling de WIA zijn ingestroomd.10 Uit deze analyse blijkt dat de
toename van de instroom van zieke werknemers met name geconcentreerd is in een viertal
bedrijfstakken. Namelijk in de bedrijfstakken Gezondheid, Overheid overig, Overheid onderwijs, en
Financieel & diensten. Deze bedrijfstakken vertegenwoordigen bijna 80% van de instroomstijging
in 2016, die voor bijna 80% toe te schrijven is aan vrouwen. In 2017 is de toename met 1.230
minder groot, maar ook nu ligt 60% van de toename in de genoemde 4 bedrijfstakken en betreft
70% van de stijging vrouwen. In onderstaande tabel is weergegeven hoe de instroom zich
ontwikkelt naar bedrijfstak.
Deze 4 bedrijfstakken vertegenwoordigen ca. 56% van de totale risicopopulatie en dat aandeel is
redelijk stabiel. Opmerkelijk is dat naar verhouding veel vrouwen werken in deze bedrijfstakken:
60% versus 33% in de overige bedrijfstakken. En juist bij vrouwen zien we een relatief grote
toename van de instroom.
Parallel aan de toename in de instroomkans in deze 4 sectoren zien we daar een meer dan
gemiddelde toename van de instroom van stressgerelateerde ziektebeelden. Wat de oorzaak
hierachter precies is, is onduidelijk en niet via data te achterhalen.

10

Zie https://www.uwv.nl/overuwv/Images/stijging-wia-instroom.pdf

12

Tabel 29: Instroom WIA zieke werknemers naar bedrijfstak

Bedrijfstak
Landbouw en Voeding,
waarvan:
aandeel vrouwen
Bouw en Hout, waarvan:
aandeel vrouwen
Industrie sec, waarvan:
aandeel vrouwen
Winkelbedrijf en groothandel,
waarvan:
aandeel vrouwen
Transport, waarvan:
aandeel vrouwen
Gezondheid, waarvan:
aandeel vrouwen
Overheid onderwijs, waarvan:
aandeel vrouwen
Overheid overig, waarvan:
aandeel vrouwen
Financieel & diensten,
waarvan:
aandeel vrouwen
Uitzendbedrijf, waarvan:
aandeel vrouwen
Overig bedrijf en beroep,
waarvan:
aandeel vrouwen

2014

Totale instroom, waarvan:
aandeel vrouwen

toename in
2016 (%)

toename in
2017 (%)

2015

2016

2017

728
35%
779
7%
1851
17%

814
32%
681
8%
1952
17%

801
33%
716
6%
2092
18%

858
35%
663
6%
2156
17%

-2%

7%

5%

-7%

7%

3%

2027
57%
1017
23%
3651
88%
1305
71%
1725
44%

2147
54%
1062
27%
4028
89%
1228
67%
2121
43%

2224
58%
1148
25%
4775
89%
1493
68%
2437
45%

2409
55%
1271
27%
5071
89%
1592
68%
2662
46%

4%

8%

8%

11%

19%

6%

22%

7%

15%

9%

1725
55%
302
42%

1714
52%
248
38%

1934
56%
222
32%

2044
54%
210
34%

13%

6%

-10%

-5%

1831
58%

1556
63%

1696
64%

1814
66%

9%

7%

17038 17677 19626 20856
53% 53% 56% 56%

11%

6%

Bron: UWV onderzoek WIA-instroom (2018)11
2. Oorzaken toename WIA-instroom
In paragraaf 1 is gekeken naar een groot aantal kerngegevens over de WIA. Op basis van die
kerngegevens en het beschikbare onderzoek zal in paragraaf 2 nader ingezoomd worden op de
oorzaken achter de stijging van de WIA-instroom.
2.1 Stijging Aow-gerechtigde leeftijd
Een eerste verklaring voor de toename in de WIA-instroom is de verhoging van de AOWgerechtigde leeftijd. Sinds 1 januari 2013 wordt de Aow-gerechtigde leeftijd in stapjes verhoogd.
Dit heeft twee effecten op de WIA. (1) De instroom in de WIA neemt toe. Mensen kunnen tot op
latere leeftijd de WIA instromen. Zo waren er in 2019 1.675 personen boven de 65 die nog de WIA
instroomden. Daarnaast werken sommige mensen onder de 65 waarschijnlijk langer door omdat
zij pas later recht krijgen op Aow en pensioen. Dit effect op de instroom is lastig te kwantificeren.
Het andere effect van de verhoging van de Aow-leeftijd is (2) dat mensen langer in de WIA blijven.
Uitstroom wegens pensionering vindt immers pas op een later moment plaats. In 2019 bedroeg
het lopende bestand aan WIA-uitkeringen van 65-plussers 19.392 (6% van het totale WIAbestand).

11 https://www.uwv.nl/overuwv/kennis-cijfers-en-onderzoek/kennis-onderzoeken/stijging-wia-instroom.aspx

13

2.2 Afschaffen VUT- en prepensioen
In paragraaf 1.1 is opgevallen dat de instroomkans van 60-plussers aan het toenemen is. Dit kan
verklaard worden door het volgende. Vroeger konden mensen met (een groter risico op)
gezondheidsproblemen vervroegd met pensioen via een VUT-regeling of prepensioenregeling. De
mensen die bleven doorwerken, waren de mensen zonder gezondheidsproblemen met een relatief
laag risico op arbeidsongeschiktheid. Na het afschaffen van vervroegde-uittredingsregelingen
werken alle mensen langer door, en dus ook de mensen met een gezondheidsrisico. Hierdoor stijgt
het gemiddelde instroomrisico van ouderen geleidelijk.
Dit is ook terug te zien in tabel 30. Deze geeft het instroomrisico weer voor werknemers jonger
dan 60 jaar en werknemers tussen de 60 en 65 jaar. Hierin valt op dat voor beide groepen het
instroomrisico is toegenomen maar dat het voor de groep 60 tot 65-jarigen een stuk harder is
gegaan. Dit hangt samen met het afschaffen van VUT- en prepensioenregelingen en met de
toename van de Aow-leeftijd (paragraaf 2.1). Voor de leeftijdsgroep jonger dan 60 jaar vindt de
toename van de instroomkans plaats bij vrouwen. Hierna wordt nader ingegaan op deze toename.
Tabel 30: Instroomrisico naar leeftijdsgroep (instroom per 100 verzekerden)

Instroomrisico WIA
Jonger dan 60 jaar
60-65 jaar

2015
2016
2017
2018
2019
0,46
0,50
0,51
0,51
0,51
0,88
1,06
1,16
1,29
1,34

Bron: UWV kennisverslag 2019-3
2.3 Toename instroomkans vrouwen
In paragraaf 1.1 is opgevallen dat de instroomkans over de gehele linie is toegenomen bij
vrouwen. Wat de oorzaak hierachter precies is, is onduidelijk en niet te verklaren in deze analyse.
Wel valt de samenhang op met een aantal bedrijfstakken waarin de instroom fors is toegenomen.
Dat zijn de bedrijfstakken Gezondheid, Overheid overig, Overheid onderwijs, en Financieel &
diensten. Met uitzondering van de sector Financieel & diensten zijn dit sectoren waar relatief veel
vrouwen werken. UWV beschrijft een trendmatige verhoging van de kans op arbeidsongeschiktheid
in de bedrijfstak Gezondheid. Bij mannen uit zich een verhoging van de kans op
arbeidsongeschiktheid bij de 50-plussers maar bij vrouwen is het zichtbaar in alle leeftijdsgroepen.
Daarnaast ziet UWV dat stress gerelateerde ziektebeelden een belangrijke component vormen van
de stijging van de instroomkans in de WIA bij vrouwen in de bedrijfstak Gezondheid. Ook in de
bedrijfstak Overheid en Onderwijs is de instroomkans in de WIA toegenomen de afgelopen jaren,
zowel bij mannen als bij vrouwen. Psychische aandoeningen zijn voor een groot deel
verantwoordelijk voor deze stijging bij mannen (70% van de stijging) en bij vrouwen (40% van de
stijging).
Uit de nationale enquete arbeidsomstandigheden (2019) van TNO blijkt daarnaast dat vrouwen op
vrijwel alle indicatoren van psychosociale arbeidsbelasting (PSA) ongunstiger scoren dan mannen.
Zij ervaren minder autonomie, meer taakeisen, een hogere emotionele belasting en meer burnoutklachten. Er is geen verschil tussen mannen en vrouwen met betrekking tot de werk-privé
balans. Vrouwen ervaren wel iets minder vaak dan mannen dat het werk moeilijk is.
Om nader te verklaren waardoor de instroomkans van vrouwen is toegenomen zou aanvullend
onderzoek nodig zijn.
2.4 Conjunctuur
De afgelopen jaren is er een sterke economische groei te zien geweest. Deze economische groei
ging samen met een toename van de werkzame beroepsbevolking. Dit is terug te zien in tabel 31
waar de toename van het aantal personen dat verzekerd was in de WIA is weergegeven. Bij een
gelijkblijvende instroomkans betekent een toename van het aantal verzekerden dat de instroom in
de WIA (met een vertraging van 2 jaar) zal toenemen.
Tabel 31: Mutatie verzekerden
Leeftijd
2013
2014
2015
2016
2017
18 - 22 jaar
-3,9%
0,3%
3,5%
0,1%
6,0%
23 - 27 jaar
-0,8%
0,8%
1,7%
0,6%
3,0%
28 - 32 jaar
-0,5%
0,9%
1,8%
2,1%
3,4%
33 - 37 jaar
0,3%
0,5%
-0,1%
0,9%
1,9%
38 - 42 jaar
-5,0%
-3,4%
-2,8%
-0,8%
0,9%

14

43 - 47 jaar
48 - 52 jaar
53 - 57 jaar
58 - 64 jaar
Totaal
Bron: Cijfers UWV

-0,7%
-0,2%
1,6%
5,9%
-0,5%

-0,3%
0,2%
2,5%
5,7%
0,7%

-1,9%
-0,4%
1,7%
4,5%
0,8%

-3,4%
0,0%
1,5%
4,8%
0,6%

-3,4%
1,0%
1,9%
4,4%
2,1%

Wat de precieze effecten van conjunctuur op de instroomkans voor de WIA zijn, is niet bekend. De
WIA bestaat nog maar “kort”, waardoor er nog niet veel duidelijk is over de relatie tussen
conjunctuur en WIA. Wel is duidelijk dat WW-gerechtigden en tijdelijke werknemers een hogere
instroomkans hebben dan reguliere werknemers.
Wat betreft WW-gerechtigden was het bestand in de WW in 2015 op zijn hoogtepunt als gevolg
van de economische crisis. Dat betekent dat de WIA-instroom in 2017 op zijn hoogtepunt was
vanuit deze groep.12
Voor arbeidsrelaties valt op dat het aandeel tijdelijke dienstverbanden in het totaal van
arbeidsrelaties is toegenomen. Dit is terug te zien in tabel 32. Dit zou ook een deel van de stijging
in de WIA kunnen verklaren. Werkgevers hebben namelijk voor werknemers met een tijdelijk
dienstverband minder verplichtingen en minder mogelijkheden om de re-integratie te bevorderen.
Tijdelijke dienstverbanden omvatten vanzelfsprekend geen ondernemers aangezien deze niet
verzekerd zijn voor de WIA.
Tabel 32: Verhouding typen arbeidsrelaties

Aandeel
Vaste dienstverbanden
Tijdelijke
dienstverbanden

2012
2013
2014
2015
2016
2017
78%
76%
75%
74%
74%
73%
22%

24%

25%

26%

26%

27%

Bron: Statline (werkzame beroepsbevolking; positie in de werkkring)

Box 1: Conjunctuureffecten WIA
De precieze effecten van conjunctuur op de WIA zijn niet bekend. Wel is het zo dat er in
theorie een aantal effecten te verwachten zijn:
- In laagconjunctuur neemt het bestand WW-gerechtigden toe. Zij hebben een relatief hoge
instroomkans in de WIA. Hierdoor neemt de instroom in de WIA vanuit deze groep toe als het
WW-bestand toeneemt (met een vertraging van 2 jaar).
- In zowel laag- als hoogconjunctuur kan stress een rol spelen in de instroom in de WIA. In
laagconjunctuur zal de angst op baanverlies er toe kunnen leiden dat mensen overspannen
raken. Aan de andere kant zal in een hoogconjunctuur juist de druk om te produceren kunnen
leiden tot psychische klachten.
- In een hoogconjunctuur is het bestand aan werknemers hoger. Daarmee zijn er meer
werknemers die potentieel gebruik kunnen maken van de WIA. Omgekeerd zijn er in een
laagconjunctuur minder werknemers die potentieel gebruik kunnen maken van de WIA.
- In een hoogconjunctuur is de werkhervattingskans hoger, omdat door krapte op de
arbeidsmarkt het vinden van een baan makkelijker is.
- In hoogconjunctuur nemen werkgevers makkelijker werknemers met een
gezondheidsbeperking aan vanwege krapte op de arbeidsmarkt. Daardoor zijn er relatief meer
verzekerden met een hoger arbeidsongeschiktheidsrisico.

3. Overige onderzoeksvragen
In paragraaf 3 komen een aantal resterende onderzoeksvragen aan bod. Deze hangen niet
noodzakelijkerwijs samen met de stijging van de WIA-instroom maar zijn desalniettemin
interessant om nader te belichten.

12

Zie ook UKV 2017-8.

15

3.1 Objectiviteit claimbeoordelingen
Een vraag die vaak opkomt in relatie tot psychische ziektebeelden is de vraag in hoeverre deze
objectief zijn vast te stellen. Meer in het algemeen is in het IBO “geschikt voor de arbeidsmarkt”
gekeken naar de objectiveerbaarheid van klachten bij de WIA-claimbeoordeling.13
Voor het IBO is gekeken naar WIA-claimbeoordelingen van zieke WW’ers tot en met april 2016.
Bijna 90% van de mensen met een beoordeling IVA heeft een aandoening uit de categorie
gemakkelijk objectiveerbaar. Bij de mensen met een beoordeling WGA is dit ongeveer de helft.
Vermoedelijk is dit verschil (deels) het gevolg van de strikte toepassing van het
duurzaamheidscriterium voor de IVA: het ligt voor de hand dat het voor moeilijk objectiveerbare
aandoeningen lastiger is vast te stellen dat toekomstig herstel vrijwel is uitgesloten. Mensen van
wie de WIA-claim wordt afgewezen (35-min) hebben, net als mensen met een beoordeling WGA,
in ongeveer de helft van de gevallen een aandoening die wordt beschouwd als moeilijk
objectiveerbaar. Hierbij moet worden bedacht dat er ook sprake kan zijn van zogenaamde
comorbiditeit, oftewel het samengaan van verschillende aandoeningen. Bijvoorbeeld psychische
klachten naast lichamelijke klachten.
Bij moeilijk objectiveerbare aandoeningen is er een grotere onzekerheid in de beoordeling, en zal
er gemiddeld genomen dus ook meer ruimte zijn om de beoordeling te beïnvloeden. Niemand is
graag ziek, maar mensen wier inkomen of inkomenszekerheid ervan afhangt, kunnen zich wel
verleid of gedwongen voelen om hun klachten wat steviger aan te zetten dan ze in werkelijkheid
zijn teneinde te voorkomen dat ze geen uitkering (meer) krijgen. Bij de toelating tot de IVA zal dit
waarschijnlijk zelden van invloed zijn omdat dit makkelijk objectiveerbare klachten zijn. Bij de
toelating tot de WGA is de ruimte voor beïnvloeding groter. Die kan overigens ook de andere kant
opgaan als mensen in het gesprek met de verzekeringsarts hun eigen mogelijkheden juist
positiever inschatten dan ze in werkelijkheid zijn. Enkele deelnemers aan de focusgroepen (die in
het kader van het IBO zijn gehouden) met WIA-gerechtigden gaven aan dat zij de beoordeling van
hun arbeidsmogelijkheden door UWV aanvankelijk te pessimistisch vonden, maar dat zij later tot
de conclusie waren gekomen dat zij hun beperkingen zelf te licht hadden ingeschat.
3.2 Ontwikkelingen arbeidsmarkt en de claimbeoordeling
Op dit moment wordt er bij werkgevers nagevraagd of functies uit het CBBS ook in deeltijd
beschikbaar zijn. In dat geval komen functies meerdere malen voor in het functiebestand. Gezien
de huidige arbeidsmarkt kan er echter van uit gegaan worden dat functies – in principe – in
deeltijd op de arbeidsmarkt bestaan. Vaak is de urenomvang onderdeel van onderhandeling tussen
werkgever en werknemer. Daarnaast bestaat het recht op deeltijd werk met de Wet flexibel
werken.
Een interessante variant om daarom nader uit te werken is om standaard alle functies ook in
deeltijd in het CBBS op te nemen. Dit is weliswaar geen oorzaak achter de stijgende WIA-instroom
maar het is wel een variant die past binnen de huidige tijdsgeest en leidt tot een daling van de
WIA-instroom.

13

Zie box 4 op pagina 49-50 van het IBO “geschikt voor de arbeidsmarkt”

16

Bijlage A: Aanvullende tabellen
Tabel A.1 Instroom WIA naar geslacht

Geslacht
WGA-Man
WGA-Vrouw
IVA-Man
IVA-vrouw
Onbekend
Totaal WIA

2014
2015
2016
2017
2018
2019
14110
13245
14326
14495
14406
15002
14569
13970
16095
16759
17362
19075
4499
4624
5121
5428
6026
6002
3696
3914
4458
5053
5622
5731
2
10
11
0
0
0
36876
35763
40011
41735
43416
45810

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tabel A.2: Aandeel instroom WGA naar mate arbeidsongeschiktheid

Instroom WGA
WGA 35-80
WGA 80-100

2014
2015
2016
2017
2018
2019
31%
32%
31%
32%
32%
30%
69%
68%
69%
68%
68%
70%

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tabel A.3 Instroomkans WGA - Man
Leeftijd

2014

2015

2016

2017

2018

2019

20 - 24 jaar

0,061%

0,054%

0,059%

0,048%

0,052%

0,059%

25 - 29 jaar

0,185%

0,166%

0,169%

0,159%

0,158%

0,177%

30 - 34 jaar

0,264%

0,261%

0,243%

0,247%

0,247%

0,249%

35 - 39 jaar

0,354%

0,305%

0,333%

0,334%

0,311%

0,324%

40 - 44 jaar

0,407%

0,367%

0,388%

0,391%

0,382%

0,379%

45 - 49 jaar

0,447%

0,411%

0,439%

0,440%

0,429%

0,433%

50 - 54 jaar

0,506%

0,469%

0,510%

0,495%

0,491%

0,474%

55 - 59 jaar

0,621%

0,588%

0,618%

0,641%

0,616%

0,606%

60 - 66 jaar

0,457%

0,481%

0,564%

0,590%

0,619%

0,683%

Totaal WGA

0,372%

0,351%

0,378%

0,379%

0,375%

0,382%

Tabel A.4 Instroomkans WGA – Vrouw
Leeftijd

2014

2015

2016

2017

2018

2019

20 - 24 jaar

0,093%

0,083%

0,080%

0,074%

0,080%

0,086%

25 - 29 jaar

0,361%

0,332%

0,354%

0,325%

0,345%

0,381%

30 - 34 jaar

0,461%

0,427%

0,448%

0,463%

0,484%

0,513%

35 - 39 jaar

0,467%

0,442%

0,537%

0,533%

0,528%

0,575%

40 - 44 jaar

0,442%

0,458%

0,504%

0,535%

0,529%

0,586%

45 - 49 jaar

0,454%

0,446%

0,514%

0,547%

0,564%

0,640%

50 - 54 jaar

0,541%

0,500%

0,575%

0,604%

0,590%

0,620%

55 - 59 jaar

0,551%

0,545%

0,629%

0,645%

0,674%

0,690%

60 - 66 jaar

0,372%

0,359%

0,478%

0,536%

0,577%

0,642%

Totaal WGA

0,414%

0,399%

0,456%

0,471%

0,484%

0,521%

17

Tabel A.5 Instroomkans IVA – Man
Leeftijd

2014

2015

2016

2017

2018

2019

20 - 24 jaar

0,005%

0,005%

0,008%

0,004%

0,010%

0,008%

25 - 29 jaar

0,016%

0,015%

0,013%

0,013%

0,021%

0,015%

30 - 34 jaar

0,031%

0,026%

0,021%

0,028%

0,026%

0,027%

35 - 39 jaar

0,041%

0,042%

0,043%

0,047%

0,038%

0,043%

40 - 44 jaar

0,057%

0,055%

0,054%

0,067%

0,064%

0,061%

45 - 49 jaar

0,092%

0,083%

0,096%

0,097%

0,099%

0,105%

50 - 54 jaar

0,148%

0,159%

0,166%

0,170%

0,176%

0,157%

55 - 59 jaar

0,313%

0,308%

0,325%

0,319%

0,336%

0,326%

60 - 66 jaar

0,356%

0,381%

0,437%

0,469%

0,556%

0,552%

Totaal IVA

0,119%

0,123%

0,135%

0,142%

0,157%

0,153%

Tabel A.6 Instroomkans IVA – Vrouw
Leeftijd

2014

2015

2016

2017

2018

2019

20 - 24 jaar

0,006%

0,005%

0,006%

0,008%

0,005%

0,007%

25 - 29 jaar

0,019%

0,014%

0,016%

0,022%

0,021%

0,019%

30 - 34 jaar

0,027%

0,030%

0,030%

0,031%

0,031%

0,032%

35 - 39 jaar

0,037%

0,047%

0,043%

0,053%

0,058%

0,053%

40 - 44 jaar

0,055%

0,055%

0,069%

0,075%

0,078%

0,082%

45 - 49 jaar

0,111%

0,104%

0,110%

0,127%

0,131%

0,127%

50 - 54 jaar

0,178%

0,174%

0,189%

0,203%

0,209%

0,208%

55 - 59 jaar

0,274%

0,290%

0,316%

0,337%

0,358%

0,356%

60 - 66 jaar

0,301%

0,338%

0,400%

0,454%

0,534%

0,532%

Totaal IVA

0,105%

0,112%

0,126%

0,142%

0,157%

0,156%

Tabel A.7: Mutatie verzekerden – Man
Leeftijd
2013
2014
2015
2016
2017
18 - 22 jaar
-3,8%
0,5%
4,2%
0,9%
6,6%
23 - 27 jaar
-0,7%
0,8%
2,3%
0,9%
3,5%
28 - 32 jaar
-0,5%
1,0%
2,1%
2,0%
3,4%
33 - 37 jaar
0,3%
0,5%
0,1%
1,1%
2,4%
38 - 42 jaar
-5,2%
-3,5%
-2,7%
-0,8%
1,2%
43 - 47 jaar
-0,9%
-0,6%
-2,4%
-3,9%
-3,4%
48 - 52 jaar
-0,6%
-0,1%
-0,6%
-0,5%
0,9%
53 - 57 jaar
0,8%
2,1%
1,2%
0,6%
1,7%
58 - 64 jaar
4,7%
5,0%
3,7%
3,3%
3,7%
Totaal man
-0,7%
0,6%
0,8%
0,4%
2,2%
Tabel A.8: Mutatie verzekerden - Vrouw
Leeftijd
2013
2014
2015
2016
2017
18 - 22 jaar
-4,0%
0,0%
2,8%
-0,6%
5,5%
23 - 27 jaar
-0,9%
0,8%
1,1%
0,4%
2,4%
28 - 32 jaar
-0,6%
0,7%
1,5%
2,1%
3,3%
33 - 37 jaar
0,2%
0,4%
-0,4%
0,6%
1,3%
38 - 42 jaar
-4,8%
-3,4%
-2,9%
-0,8%
0,6%
43 - 47 jaar
-0,4%
0,0%
-1,3%
-2,9%
-3,3%
48 - 52 jaar
0,3%
0,5%
-0,2%
0,6%
1,2%
53 - 57 jaar
2,6%
3,0%
2,3%
2,4%
2,2%
58 - 64 jaar
7,5%
6,6%
5,7%
6,8%
5,4%
Totaal vrouw
-0,3%
0,8%
0,8%
0,8%
2,0%

18

Tabel A.9: Uitstroom WGA naar reden

Uitstroom WGA
Herstel/Herbeoordeling
Pensionering
Overlijden
Detentie
Overige redenen
Totaal

2014
2015
2016
2017
2018
2019
4.995
4.762
4.988
5.612
4.032
4.547
2.248
3.213
2.963
3.413
3.752
3.869
868
923
1.002
916
1.054
1.038
226
248
274
271
307
321
826
773
851
979
1.038
1.223
9.163
9.919
10.078
11.191
10.183
10.998

Bron: UWV kwantitatieve informatie
Tabel A.10: Uitstroom IVA naar reden

Uitstroom IVA
Herstel/Herbeoordeling
Pensionering
Overlijden
Detentie
Overige redenen
Totaal

2014
25
2.409
2.414
33
62
4.943

2015
21
3.321
2.713
41
63
6.159

2016
22
3.409
3.006
30
71
6.538

2017
34
4.006
3.053
28
106
7.227

2018
42
4.911
3.495
37
122
8.607

2019
66
5.059
3.461
53
301
8.940

Bron: UWV kwantitatieve informatie

19