/

rruv)[3^1^

S l^o
0
0

Ministerie van Binnenlandse Zaken en

Koninkrijksrelaties

TER ONDERTEKENING

DGBRW

Aan

MBZK

Van

DGBR

directie Bestuur, Financier! en
Regie's

n

Datum

Sjuli 2021

nota

Kenmerk

Uitkomsten en vervolgproces herijking gemeentefonds

2021-0000353654

Bijlage(n)
4

Samengewerkt met
VNG

lAanleidin^

'
- T Met opmerkinge

De vervolgonderzoeken random de herijking van het gemeentefonds zijn afgerond
en leiden tot een herzien verdeelvoorstel. De wijzigingen zijn met u besproken
tijdens het PO van 22 juni jl. U hebt aangegeven het herziene verdeelvoorstel en
de antwoorden op het tussenbericht van de ROB voor het zomerreces te willen
versturen aan zowel de ROB, als de Tweede Kamer als de VNG. De ROB kan dan

zijn eindadvies uitbrengen (verwacht begin September). De VNG wordt parallel
geconsulteerd, maar zai waarschijniijk pas reageren na publicatie van het
eindadvies van de ROB. Middels deze nota wordt u gevraagd de brieven aan de
ROB, de VNG en Tweede Kamer te ondertekenen. De technische antwoorden op
het tussenbericht van de ROB worden als bijiage bij deze brieven gevoegd; deze
is nog niet volledig en moet komende dagen nog met enkele partijen worden
afgestemd.

U stelde n.a.v. deze nota de vraag weike opties er nog zijn om de gemeenten in
Groningen met erg grote nadelige effecten te bedienen. Deze nota is aangevuld
met een voorstel hiertoe.

Advies/actie
U wordt gevraagd:

•
•
•
•

Kennis te nemen van de brieven aan de ROB, de VNG en de Tweede Kamer;
In te stemmen met het versturen van deze brieven met bijiagen (de Tweede
Kamer ontvangt een afschrift van de brieven aan de ROB en VNG);
In te stemmen met het op voorhand geen uitzonderingsposities te creeren
voor (groepen van) gemeenten;
Uw mandaat te verlenen aan dBFR voor het afronden van de technische

bijiage met de antwoorden aan de ROB (concept is opgenomen als bijiage).
Kern

De vervolgonderzoeken leiden tot een herzien verdeelvoorstel. De
onderzoeken richtten zich op 1) de verdeling van de middelen in het sociaal
domein en 2) de manier waarop de niet-OZB inkomsten van gemeenten in de
verdeling werden meegenomen. Daarnaast (3) is gekeken of de verdeling in
de tijd de kostenontwikkeling bij gemeenten volgt (actualisatie van 2017 naar
2019).
Onzes inziens is de herziene verdeling beter dan het eerdere voorstel; de
uitkomst van de kostenverdeling sluit goed aan bij de kosten van gemeenten,
waarbij we tegemoet zijn gekomen aan een aantal van de opmerkingen van

Pagina 1 van 4

de ROB en gemeenten. Vender is ook de uitlegbaarheid verbeterd en is bet
aantai heel grote uitschieters minder dan in bet voorstel uit februari.
Het berziene voorstel leidt tot andere berverdeeleffecten dan bet voorstel dat

In februari van dit jaar ten advies aan de ROB is voorgelegd. De bijgestelde
modeilen sociaal domein leiden tot een gunstiger uitkomst voor die regie's die
In bet oorspronkelijke voorstel bet grootste nadeel badden (Friesland,
Groningen). Een uitzonderingspositie lijkt in bet nieuwe voorstel niet meer
nodig (zie toelicbting).
Ondanks dat de VNG ambtelijk en bestuurlijk betrokken is geweest bij bet
vervolgproces en de gemaakte keuzes objectief gemaakt zijn, bestaat bet
risico dat gemeenten die van bet berziene voorstel nadeel ondervlnden de
veranderingen mogeiijk zullen neerzetten ais bet bevoordelen van de
gemeenten die eerder forse nadelen ondervonden (Noorden, G4).
De uitkomst van de verdeling van bet sociaal domein is giobaai getoetst aan
andere onderzoeken (o.a. Divosa). De verdeling sluit aan bij de patronen
('leefwereid') die Divosa onderscbeidt: centrumgemeenten (of grotere
gemeenten) bebben de boogste kosten in bet sociaal domein, evenals
gemeenten aan de grens en gemeenten in bet Noord-Oosten. Dit
kostenpatroon voigt ook uit bet nieuwe voorstel.
De andere grote aanpassing betreft de manler waarop de niet-OZB inkomsten
van gemeenten (de Overige Eigen Middelen, OEM) in de verdeling zijn
meegenomen. In bet oorspronkelijke voorstel was de verdeling van de OEM
om pragmatiscbe redenen gekoppeld aan de uitkomst van de verdeling voor
bet sociaal domein. Dat ieidde tot kritiek van sommlge gemeenten met een
boge uitkering in bet sociaal domein, omdat ze die inkomsten niet badden.
Daarnaast bad een aantai gemeenten (boofdzakeiijk de G4) de indruk dat
eigen inkomsten dubbel in de verdeling werden meegenomen. In bet nieuwe
voorstel is de koppeling met de uitgaven iosgelaten en wordt gekozen deze
middelen op basis van een bedrag per inwoner te verdelen. Dat past ook bij
de keuzevrijbeid die gemeenten bebben bij bet opbalen van deze middelen en
sluit aan bij de constatering dat de OEM niet samenbangt met
structuurkenmerken van gemeenten. Dit Is voorai gunstig voor gemeenten
met bovengemiddeld veel eigen middelen die anderen niet bebben (zoals de
G4) en voor gemeenten die veei kosten toegerekend krijgen, maar die de
inkomsten feitelijk niet bebben (zoals aan de randen van bet land).
De actualisatie van 2017 naar 2019 is nog niet voliedig afgerond i.v.m. bet
tecbniscb verwerken van enkele posten, maar is al wei globaal getoetst aan
de ontwikkeling van de kosten van gemeenten (zowel macro als op
grootteklassen van gemeenten). De spreiding van de kostenontwikkeling voor
Individuele gemeenten tussen 2017 en 2019 is wel erg groot, omdat de
uitgaven van jaar op jaar voor individuele gemeenten fluctueren.
De Groningse situatie benaderen we als volgt: de verdeling wordt de

Datum

Sjuli 2021
Kenmerk
2021-0000353654

komende jaren beei nauw gemonitord, waarbij we ook specifiek naar deze
regionale kenmerken kijken en waar nodig verdiepend onderzoek zullen doen.
Ook voor de Groningse gemeenten wordt bet ingroeipad begrensd tot
maximaal € 60 per inwoner negatief.
Voor de uitvoeringskracbt van de aardbevingsgemeenten zijn er naast Ijet
gemeentefonds ook andere budgetten bescbikbaar gesteld.
Net als in bet buidige verdeelmodei ontvang de Groningse gemeenten nog
steeds een van de boogste uitkeringen per inwoner.
We leggen nogmaals ter advies aan de ROB voor of een uitzonderingspositie
voor de Groningse gemeente moet worden overwogen.

*

L
'if''

•.V

Pagina 2 van 4

f"

. >\-V

9

<r 4^

5V. 1

..V.Hr,»-' '-f

*f-:
•

Een aantal Groningse gemeenten moet gezien hun financiele uitgangspositie
de nadelige effecten kunnen dragen. Vooral voor de meest recent
heringedeelde gemeenten geldt dat zij een zwakke financiele positie hebben
en ondanks de aanpassingen van de verdeiing nog steeds een nadelig

Datum

5 juli 2021
Kenmerk

2021-0000353654

herverdeeieffect hebben.
Herverdeeleffecten

•

•

•

•

•

•

•

De herverdeeleffecten zljn minder vergaand dan In het oorspronkelijke
voorstel. Desondanks blljft een klelne groep gemeenten tot de ultschleters
behoren: enkele gemeenten In Gronlngen (de herverdeeleffecten zljn wel een
heel stuk minder negatlef) en Den Haag.

'r

1!" if''N- I

Onderdeel van het voorstel Is om de herverdeeleffecten van dit voorstel te

■

beperken tot max € 60 per Inwoner met een Ingroelpad van 4 jaar(4 x €15).
De komende jaren wordt de ontw/lkkeling van de verdeiing en de financiele
posltle van gemeenten gevolgd en waar nodig voeren we extra onderzoek ult
om de verdeiing bij te stellen. Voor het merendeel van de gemeenten
betekent dit een maximaal effect van circa 1% a 2% van de begroting.
Indien het volgende kabinet besiuit tot structureie compensate van de
tekorten In het Jeugddomein betekent dat 00k dat In comblnatle met het'
Ingroelpad er geen gemeenten zljn die er In absolute zin op achterult gaan.
Het Is onzes Inzlens dan ook niet nodIg om op voorhand ultzonderlngsposltles
voor (groepen van) gemeenten te maken.
Herindelingen; door de ROB is gewezen op de mogelljke negatieve
prikkeiwerking op herindelingen van het verhogen van het vaste bedrag dat
alle gemeenten krijgen (van C 250.000 naar rulm € 900.000). Gemeenten die
na de Invoering van de verdeiing gaan herlndelen verllezen de vaste
bedragen van de betrokken gemeenten (op een na). Voor de Invoering hoeft
dit geen belemmering te zljn. De optle Is om de herlndellngsmaatstaf (die
gedurende een aantal jaar het nadelige effect van het vervalien van vaste
bedragen dempt) aan te passen aan het hogere vaste bedrag.
Met de G4 en de Noordelljke gemeenten Is afgesproken hen te Informeren
over de nieuwe ultkomsten voorafgaand aan verzending ROB/VNG. U hebt
gesproken me
namens de G4; het vervoiggesprek wordt nog
deze week gepland, danwei In augustus. Daarnaast spreken BZK/ VNG
ambtelljk met de Noordelljke gemeenten.
Den Haag] de G4 gaan er als groep op voorult ten opzlchte van het eerdere
voorstel: het nadeei in het soclaal domein wordt(meer dan) gecompenseerd
door de beperktere verevening van de OEM. Aileen de gemeente Den Haag
biijft een groot nadeilg effect houden (circa € 130 per Inwoner, wordt
gemaximeerd op € 60 per Inwoner). Dit nadeei ontstaat doordat Den Haag op
de structuurkenmerken voor het sociaal domein minder hoog scoort dan de
andere G4 gemeenten (o.a. Inwoners met laag Inkomen, Inwoners met een
nIet-Westerse migratleachtergrond en klelnere centrumfunctle). Daarnaast
heeft Den Haag relatlef veel nadeei door het vervalien van het vaste bedrag.
De Noordelljke gemeenten] de Friese gemeenten zljn In het herzlene voorstel
bijna allemaal voordeeigemeenten geworden. De Groningse gemeenten
hebben veel minder nadeei In het herzlene voorstel. Gronlngen stad heeft
een positlef herverdeeieffect. De recent heringedeelde gemeenten (onderste
3) hebben de meest precaire situatle: een slechte financiele posltle en groot
negatlef herverdeeieffect.

■

' '' .f ■' •-

H'"

-var'-

5" ,4# ^

•,

-

iT-. 5^,4^ ' '

Pagina 3 van 4

m

Sl#'

•t.'

m
t?

K

m

11

Op basis van gemeentelijke indeling 2021 ziet het beeld er als volgt uit:

Datum

juli 2021
Gemeenteiijlie indeiinc 2021

Inwl7

voorsteLfeb voofsteljun

verschil

enmerk

Eeoisdeits

11.971

-111

-53

58

Groningeo

229.494

36

114

78

StadsksnasI

32,252

-82

8

89

Veendam

27.527

•107

-46

62

Pekela

12 517

-68

-16

52

Oidambt

38.108

-128

•63(afgetopt op 60}

65
IS

Westefwoide

24.827

-14

1

Midden-Groningen

81 131

■134

-100 (afgetopt op 60}

34

Het Hogeiand

49.819

-76

-61 (afgetopt op 60}

15

Westericw«tie?

61.056

-95

-89 (afgetoptopSO)

7

121-0000353654

m

V

Pagina 4 van 4