MONITOR INVOERING
ONDERWIJSNUMMER PRIMAIR
ONDERWIJS
Nulmeting

- eindrapport -

Drs. E.S. van Cooten
Drs. C.T.A. van Bergen

Amsterdam, januari 2008
Regioplan publicatienr. 1562
Regioplan Beleidsonderzoek
Nieuwezijds Voorburgwal 35
1012 RD Amsterdam
Tel.: +31 (0)20 - 5315315
Fax : +31 (0)20 - 6265199

Onderzoek, uitgevoerd door Regioplan
Beleidsonderzoek in opdracht van het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

INHOUDSOPGAVE

Samenvatting ...........................................................................................

I

1

Inleiding ...........................................................................................
1.1
Inleiding..............................................................................
1.2
Achtergrond........................................................................
1.3
Onderzoeksopzet ...............................................................
1.4
Leeswijzer………………………………………………………..

1
1
1
2
3

2

De resultaten ....................................................................................
2.1
Inleiding..............................................................................
2.2
Communicatie ....................................................................
2.3
De structurele situatie ........................................................
2.4
Het invoeringsproces .........................................................
2.5
De huidige stand van zaken...............................................

5
5
5
6
15
20

3

Conclusies ........................................................................................
3.1
Achtergrondkenmerken en risicoscholen...........................
3.2
Conclusies..........................................................................

27
27
28

Bijlagen
Bijlage 1
Bijlage 2
Bijlage 3

...........................................................................................
Respons .............................................................................
Tabellen bij hoofdstuk 2 .....................................................
Vragenlijst ..........................................................................

31
33
35
41

SAMENVATTING

In het najaar van 2007 heeft Regioplan Beleidsonderzoek in opdracht van het
ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) de nulmeting
uitgevoerd van de ‘Monitor invoering onderwijsnummer po’. De gegevens voor
de nulmeting zijn verzameld via een internetenquête waaraan 657 scholen
hebben deelgenomen en via een telefonische interviewronde onder zestien
scholen. We onderscheiden in het onderzoek vier onderdelen:
de communicatie, de structurele situatie die ontstaat door de invoering van het
onderwijsnummer, het proces van invoering en de huidige stand van zaken op
de scholen. Hieronder vatten we de belangrijkste bevindingen en conclusies
van de nulmeting samen.
De communicatie
De scholen zijn vooral geïnformeerd over het onderwijsnummer via de
brochure ‘PGN PO: Samen maken we er een succes van!’. Ook de projectmail
van de projectorganisatie PGN PO en de Nieuwsbrief PO waren belangrijke
informatiebronnen. De website van projectorganisatie PGN PO wordt door een
groot deel van de scholen als bruikbaar ervaren.
Op het moment dat de internetenquête werd uitgevoerd, hadden de scholen
het invoeringsplan nog niet toegestuurd gekregen. Ten tijde van de interviews
was dat wel het geval. De eerste indruk was dat het invoeringsplan in de
meeste gevallen voldeed aan de behoefte aan informatie over de volgende
stappen die de scholen moesten zetten.
De structurele situatie
De invoering van het onderwijsnummer leidt tot een nieuwe situatie met
gevolgen voor het bekostigingproces, de gegevenslevering in dat kader, het
toezicht op de scholen en de mogelijkheden tot informatie-uitwisseling.
De kennis over de situatie die ontstaat na de invoering van het onderwijsnummer, is nog onvoldoende. De kennis over de te leveren leerlinggegevens
lijkt vooralsnog het best ontwikkeld. Over de overige onderdelen die betrekking
hebben op de gegevenslevering voor het onderwijsnummer, is er minder
kennis aanwezig. De kennis over de gevolgen van de invoering (voor de
bekostiging, het toezicht en de beleidsinformatie), de kennis over de
voorwaarden voor het gebruik en de uitwisseling van gegevens en de kennis
over de privacybescherming blijven daar nog bij achter.
Op de meeste scholen is de houding ten opzichte van de situatie die ontstaat
na de invoering van het onderwijsnummer (nog) niet uitgesproken negatief of
positief. De houding is veeleer neutraal, waarbij de positieve kanten iets vaker
worden benadrukt dan de negatieve. Deze houding wordt waarschijnlijk mede
bepaald door het feit dat men nog niet voldoende op de hoogte is van de
verschillende aspecten van het onderwijsnummer. Op de meeste scholen
wordt nog niet ver vooruit gekeken en lijkt men vooralsnog meer bezig met de
verschillende stappen in de invoering dan met de uiteindelijke situatie.
I

Het meest positief is men over de verbeterde mogelijkheden tot het
voorkomen van fraude en vergissingen bij de bekostiging, over het
eenvoudiger worden van de gegevenslevering aan de overheid en over de
vereenvoudiging van de gegevensuitwisseling met andere scholen. De
mogelijk toenemende bureaucratische controle van de overheid door het
onderwijsnummer wordt gezien als een zorgpunt.
Er doen zich wel verschillen voor naar schoolsoort en naar bestuursomvang.
Scholen voor basisonderwijs geven aan meer kennis te hebben over de
gegevenslevering en de gevolgen van het onderwijsnummer dan scholen voor
speciaal basisonderwijs, maar hebben over het algemeen een wat negatievere
houding ten opzichte van het onderwijsnummer. Zogenaamde éénpitters (één
school onder een bestuur) zijn positiever over de gevolgen van het onderwijsnummer en over de mogelijkheden en voordelen van terugkoppeling van
informatie naar de scholen zelf dan scholen die onder grotere besturen vallen.
Het invoeringsproces
In 2009 vindt de eerste bekostiging op basis van het onderwijsnummer plaats.
Het invoeringsproces moet dan zijn afgerond. De kennis over het invoeringsproces was relatief wat beter ontwikkeld dan die over de structurele situatie,
maar ook hier is er op aspecten nog onvoldoende duidelijkheid bij de scholen.
Vooral over de op te nemen gegevens in het leerlingadministratiesysteem en
de door de school uit te voeren werkzaamheden en de (globale) planning van
het invoeringsproces geven scholen aan voldoende kennis te hebben. Over de
datum waarop de eerste bekostiging via het onderwijsnummer plaatsvindt, lijkt
minder kennis aanwezig te zijn. In de interviews gaven veel scholen aan dat
ze nog onvoldoende overzicht hebben over de precieze stappen in de
planning van het proces en dat ze afwachten wat er van ze wordt verwacht.
Er doen zich ook hier verschillen voor naar schoolsoort: basisscholen zijn
beter op de hoogte van het invoeringsproces dan scholen voor speciaal
onderwijs.
De houding ten opzichte van het invoeringsproces is over het algemeen iets
positiever dan die ten opzichte van de structurele situatie. Ongeveer de helft
van de respondenten vindt echter wel dat de invoering van het onderwijsnummer in de praktijk te veel tijd kost. Tegelijkertijd zijn ook veel respondenten
van mening dat de scholen voldoende tijd hebben voor de voorbereiding op de
definitieve overgang.
Ruim de helft van de scholen vindt dat er voldoende ondersteuning is van de
projectorganisatie PGN PO en van de softwareleveranciers. Hierbij zijn er wel
verschillen tussen softwareleveranciers. Verder zien we een verschil bij het
percentage leerlingen van allochtone herkomst: scholen met veel allochtone
leerlingen vinden vaker dat ze op zichzelf zijn aangewezen bij knelpunten.
De scholen zijn redelijk op de hoogte van de ondersteuningsmogelijkheden.
Een kwart van de scholen heeft een beroep gedaan op de helpdesk van PGN
PO en op de heldesk van de softwareleveranciers. Degenen die gebruik
hebben gemaakt van de ondersteuningsmogelijkheden beoordelen deze over
het algemeen goed tot voldoende. Opvallend is wel dat de ondersteuning die
binnen de eigen organisatie of het bestuur wordt geboden, relatief iets minder
II

positief wordt beoordeeld dan de ondersteuning door PGN PO of de softwareleveranciers.
De invoering van het onderwijsnummer is op bijna alle scholen een zaak van
directie en administratief medewerkers. De rest van het personeel wordt er
niet of nauwelijks bij betrokken. Binnen besturen en met collega-directeuren
wordt vooral gesproken over praktische zaken, van beleidsmatige uitwisseling
is nog weinig sprake.
De huidige stand van zaken
In de afgelopen fase werden de scholen geacht sofinummers te verzamelen
en te registreren en hun leerlingadministratiesysteem gereed te maken voor
de uitwisseling van gegevens in de volgende fase van de invoering.
Het grootste deel van de scholen heeft bijna alle sofinummers verzameld en
ingevoerd in het leerlingadministratiesysteem. Minder ver is men met de
registratie van de sofinummers bij PGN PO.
Het aantal sofinummers dat de school heeft weten te verzamelen, is
afhankelijk van het aantal leerlingen en de samenstelling van de populatie.
Hoe meer (allochtone) leerlingen op een school zitten, hoe minder
sofinummers zijn verzameld. Scholen hebben vooral problemen met het
verkrijgen van de gegevens van een klein aantal leerlingen, de laatste
gevallen. Het verzamelen van de sofinummers heeft daardoor vaak veel tijd
gekost.
Op twee derde van de scholen is het systeem van de leerlingadministratie
gereed voor de registratie van de gewenste leerlinggevens. Voor de
uitwisseling van die gegevens in de volgende fase van de invoering is een
update van het leerlingadministratiesysteem nodig. Die is op veertig procent
van de scholen al geïnstalleerd. Er zijn echter ook veel respondenten niet op
de hoogte van de update. Het blijkt dat veel scholen de praktische zaken met
betrekking tot de computer hebben uitbesteed aan de systeembeheerder of
een ICT-bedrijf. Bij de vraag naar de installatie van de update was er in de
meetperiode een verschil tussen softwareleveranciers: sommige leveranciers
waren verder dan andere. Bovendien hebben kleine scholen de update het
minst vaak gereed.
Een klein deel van de scholen verwacht problemen in de volgende fase van de
invoering. Die scholen geven aan de meeste problemen te verwachten bij het
verkrijgen van de gewenste leerlinggegevens. Als verwachte problemen
worden ook genoemd: onvoldoende duidelijkheid over wat de school geacht
wordt te doen en de communicatie met PGN PO over de uitwisseling van de
gegevens.
Driekwart van de scholen heeft behoefte aan hulp. In de meeste gevallen
betreft het hulp bij het uitwisselen van de gegevens met PGN PO. Verder heeft
men vooral behoefte aan hulp bij het werken met het aangepaste
administratiesysteem.

III

Totaalbeeld
Bij de analyse van de resultaten hebben we geconstateerd dat zich op
sommige onderdelen verschillen naar achtergrondkenmerken van scholen
voordeden. Bij de kennis- en attitudevragen over de structurele situatie
hebben we verschillen gevonden naar schoolsoort. Bij de vragen over het
invoeringsproces en de stand van zaken viel op dat scholen verschillen al naar
gelang het percentage allochtone leerlingen. Het is echter niet zo dat een
bepaald soort scholen op alle onderdelen beter of slechter scoort. We kunnen
dus niet een bepaald soort scholen tot risicogroep bestempelen.
Het is wel duidelijk dat een positief of negatief totaalbeeld vooral afhangt van
de visie op de structurele situatie die straks na de invoering zal ontstaan.
Scholen die negatief zijn, zijn dit vooral omdat ze de voordelen van het
onderwijsnummer en het uiteindelijke doel van de invoering niet zien. Zij
beschouwen het vooral als veel extra werk, terwijl ze niet zien wat de school
ervoor terugkrijgt. Scholen die positief zijn, benadrukken juist de praktische
voordelen van één gestructureerde telling voor de bekostiging en de
mogelijkheden van de gegevensuitwisseling.

IV

1

INLEIDING

1.1

Inleiding
Het onderwijsnummer, een uniek nummer voor elke leerling, wordt ingevoerd
in het primair onderwijs (po). Eerder vond al invoering plaats in het voortgezet
onderwijs en de bve-sector. De ervaring in het vo en de bve-sector leert dat
het van belang is het proces goed te monitoren, zodat eventuele bijsturing in
een vroeg stadium kan plaatsvinden.
Het ministerie van OCW, CFI, IB-groep en de in het ProcesManagement Veld
(PMV) vertegenwoordigde besturenorganisaties en AVS hebben dan ook
behoefte aan informatie over de activiteiten, voortgang en veranderingen bij de
scholen voor po. Regioplan Beleidsonderzoek heeft daarom de opdracht
gekregen tot het uitvoeren van een monitor, waarmee de invoering zal worden
gevolgd. In totaal zullen vier metingen worden gehouden in het kader van
deze ‘Monitor invoering onderwijsnummer po’. In dit rapport wordt de nulmeting besproken die in het kader van de monitor is uitgevoerd.

1.2

Achtergrond
Het onderwijsnummer is in de praktijk gelijk aan het burgerservicenummer.
Leerlingen die geen burgerservicenummer hebben, krijgen een persoonsgebonden onderwijsnummer toegewezen. Scholen voor po worden geacht de
nummers van leerlingen op te vragen en aan te leveren aan de IB-groep. De
IB-groep levert deze informatie vervolgens weer door aan CFI. De termen
onderwijsnummer en persoonsgebonden nummer (PGN) worden door elkaar
heen gebruikt.
Met de invoering van het onderwijsnummer in het po worden de volgende
doelen nagestreefd:
• kwalitatieve verbetering van de beleidsinformatie. De op basis van het
onderwijsnummer opgebouwde gegevensbestanden kunnen worden
gebruikt bij het ontwikkelen van beleid door het ministerie van OCW.
• vermindering van de administratieve belasting van de po-instellingen. Het
onderwijsnummer kan worden gebruikt om het aantal verschillende
informatieleveringen door scholen terug te dringen.
• verbetering van de controle op de rechtmatigheid van de bekostiging.
Hiermee wordt gedoeld op de bekostiging van scholen via CFI.
Invoering in fasen
De invoering van het onderwijsnummer gebeurt gefaseerd. Fase 1 is de fase
waarin afspraken worden gemaakt tussen de betrokken partijen. Deze fase is
inmiddels afgerond.
In fase 2 vindt de voorbereiding plaats van de aanpassingen die nodig zijn
1

voor het PGN, in organisaties, processen en informatiesystemen. In deze fase
verzamelen de scholen de sofinummers van hun leerlingen en registreren ze
het aantal verzamelde sofinummers. Deze fase is in 2007 afgerond.
Fase 3 is de fase waarin de leerlingadministratiesystemen worden aangepast
(PGN-scan 2) De IB-Groep en CFI maken daarnaast eigen aangepaste of
nieuwe informatiesystemen. Op het moment dat we dit rapport schrijven zijn
de eerste scholen begonnen met PGN-scan 2. Na de PGN-scan 2 volgt fase
4, waarin de aanpassingen voor de echte uitwisseling van de gegevens
worden getest.
Fase 5 is de conformiteitsfase. Er vindt gegevensuitwisseling plaats met de IBGroep en scholen worden ondersteund bij problemen die ze daarbij
tegenkomen. In fase 6 ten slotte is de start van het eerste productiejaar. Per
1 oktober 2009 vervalt de huidige leerlingentelling door CFI en wordt de school
op basis van de nieuwe gegevenslevering bekostigd.

1.3

Onderzoeksopzet
In totaal zullen vier metingen worden gehouden in het kader van de monitor
Invoering onderwijsnummer po. Voor elke meting wordt een representatieve
steekproef getrokken van 1200 scholen. Dit doen we door een gestratificeerde
steekproef te trekken uit alle scholen voor primair onderwijs. In de stratificatie
wordt rekening gehouden met de volgende kenmerken: schooltype (bo, sbo en
wec), stedelijkheid, aantal allochtone leerlingen, schoolgrootte en soort
administratiepakket.
De nulmeting van de monitor bestond uit twee onderdelen: een
internetenquête en een telefonische interviewronde. Hieronder gaan we op
beide onderdelen kort in.
Internetenquête
Voor de internetenquête is in nauw overleg met de opdrachtgever en de
begeleidingscommissie een vragenlijst ontwikkeld. De vragen in de vragenlijst
hadden betrekking op
1. de informatievoorziening aan de scholen;
2. het ontwikkelde kennisniveau over en de houding en verwachtingen ten
aanzien van de effecten van de invoering en het invoeringsproces;
3. de voorbereidingen voor de invoering en de inspanningen op de scholen;
4. het gebruik van en de behoefte aan informatie en ondersteuning.
De vragenlijst bestond uit een vast deel dat ook voor de vervolgmetingen zal
worden gebruikt en een flexibel deel dat in de volgende metingen zal worden
aangepast. Het vaste deel bevat een aantal kennisvragen en stellingen over
de communicatie, de structurele situatie die ontstaat na de invoering van het
onderwijsnummer en over het proces van invoering. Het flexibele deel is
vooral gericht op de actuele ontwikkelingen rond de invoering en de
voorbereiding die op de scholen worden getroffen.
2

De vragenlijst is uitgezet onder de eerste steekproef van 1200 scholen. Deze
scholen hebben per e-mail een uitnodiging ontvangen om de internetenquête
in te vullen. Uiteindelijk hebben 657 respondenten de vragenlijst in zijn geheel
ingevuld. Dat komt neer op een respons van 55 procent. De antwoorden van
deze respondenten zijn in de analyses meegenomen. De responderende
scholen waren mede door de gestratificeerde steekproef niet volledig
representatief voor de totale populatie. Om voor de afwijking te corrigeren is bij
de analyse van de resultaten een weging toegepast. 1
Uit de vragenlijst is veel kwantitatieve informatie over de structurele situatie,
het invoeringsproces en de huidige stand van zaken op de scholen naar voren
gekomen.
Telefonische interviews
Om de resultaten van de internetenquête verder te verdiepen zijn voor deel
twee van de nulmeting in november 2007 zestien aanvullende interviews
gehouden. Op basis van antwoorden op kennis- en attitudevragen en een
aantal vragen over de huidige stand van zaken uit de internetenquête hebben
we een rangordening van scholen aangebracht. We hebben vervolgens zeven
scholen die goed scoren op kennis, attitude en enkele voorbereidingsonderwerpen, zeven zwak scorende scholen en vier scholen uit de middengroep
geselecteerd voor de interviews. 2
In de interviews zijn we aan de hand van de antwoorden op de enquête dieper
ingaan op de structurele situatie, het invoeringsproces en de huidige stand van
zaken. Voor de interviews is in overleg met de de opdrachtgever en de
begeleidingscommissie een lijst met gespreksonderwerpen vastgesteld.

1.4

Leeswijzer
In hoofdstuk 2 komen de resultaten van de internetenquête en de telefonische
interviews aan bod. In het hoofdstuk wordt ingegaan op de communicatie, de
structurele situatie, het invoeringsproces en de actuele situatie op de scholen.
We presenteren hierbij de resultaten uit de internetenquête aan de hand van
tabellen. Deze resultaten vullen we vervolgens aan met bevindingen uit de
interviews. In de tabellen worden de onderwerpen van de kennisvragen en de
verschillende stellingen vaak in het kort omschreven. De volledige
formuleringen staan in de vragenlijst die als bijlage bij dit rapport is te vinden. 3
Vanwege de leesbaarheid hebben we in hoofdstuk twee alleen de
belangrijkste tabellen opgenomen. In de bijlagen zijn alle tabellen opgenomen
die niet in het hoofdstuk terug zijn te vinden. In hoofdstuk 3 schetsen we een
totaalbeeld.
1

In bijlage 1 worden steekproef en respons nader besproken.

2

Uiteindelijk kon met twee scholen, wegens herhaald vervallen van afspraken, toch geen
gesprek worden gevoerd.

3

Zie bijlage 3 voor de volledige vragenlijst.

3

Gepresenteerde scores
In hoofdstuk 2 worden scores per onderdeel gepresenteerd om vergelijkingen
tussen verschillende scholen te maken. Bovendien maken deze scores
vergelijkingen met resultaten van toekomstige metingen mogelijk. We hebben
scores berekend over de verschillende onderdelen en items van de
internetenquête aan de hand van de verschillende kennis- en attitudevragen
en vragen over de actuele situatie. Elk antwoord op de betreffende vragen
heeft een waarde gekregen. 4 Per set van vragen kon vervolgens een
totaalscore worden berekend. Een respondent die op alle items van een
kennisvraag of stellingen van een attitudevraag maximaal scoort, krijgt voor de
gehele set een score van 100.
In de vergelijking tussen de scholen hebben we gekeken naar de volgende
achtergrondkenmerken: schooltype (bo, sbo en wec), stedelijkheid,
percentage allochtone leerlingen, schoolgrootte, bestuursomvang en soort
administratiepakket.
We hebben uitsplitsingen gemaakt naar het percentage leerlingen van
allochtone herkomst en niet naar het percentage gewichtenleerlingen. Onder
gewichtenleerlingen valt ook een grote groep autochtone leerlingen, terwijl
problemen met betrekking tot het verkrijgen van de sofinummers eerder
worden verwacht bij allochtone leerlingen.

4

Zo kregen items van kennisvragen de waarde 2 voor voldoende, 1 voor onvoldoende en 0
voor helemaal geen kennis. Als uit specifieke vervolgvragen bleek dat de kennis op
onderdelen toch niet voldoende was, hebben we voor dit kennisonderdeel alsnog de waarde
‘onvoldoende’ toegekend.Bij de attitudevragen werden aan positieve stellingen waarden
toegekend van 5 bij ‘zeer eens’ tot 1 bij ‘zeer ‘oneens’.

4

2

DE RESULTATEN

2.1

Inleiding
In dit hoofdstuk komen de resultaten uit de internetenquête en uit de
interviews aan bod. We onderscheiden daarbij vier onderdelen: communicatie,
de structurele situatie, het invoeringsproces en de huidige stand van zaken.
We presenteren steeds eerst de resultaten uit de internetenquête met daarbij
een aantal tabellen. Deze resultaten zullen we waar mogelijk aanvullen met
bevindingen uit de interviews.

2.2

Communicatie
Scholen zijn de afgelopen jaren op verschillende manieren voorgelicht over de
komst van het onderwijsnummer. De projectorganisatie PGN PO (verder in dit
rapport afgekort als PGN PO) verspreidt regelmatig nieuwsbrieven en projectmail naar de scholen en heeft verschillende brochures uitgebracht. Ook op de
website van PGN PO is veel informatie te vinden. We hebben de respondenten in de internetenquête gevraagd via welke informatiebron(nen) zij over het
onderwijsnummer zijn geïnformeerd.

Tabel 2.1

Gebruikte informatiebron (n=657)

Bron

Aantal

De brochure PGN PO: ‘Samen maken we
er een succes van!’
Projectmail van projectorganisatie PGN PO
De Nieuwsbrief PO
De website PGN PO
De Wet onderwijsnummer
‘Mijn PGN PO’
De brochure ‘Nu doen 1’
De helpdesk PGN PO
Anders*

417
369
353
302
138
134
64
18
47

Percentage
63,5%
56,2%
53,8%
46,0%
21,0%
20,4%
9,7%
2,8%
7,2%

* Als andere informatiebron worden informatiebijeenkomsten en het bovenschools management
een aantal keer genoemd.

Uit bovenstaande tabel blijkt dat het merendeel van de respondenten uit de
internetenquête over het onderwijsnummer is geïnformeerd door de brochure
‘PGN PO: Samen maken we er een succes van!’. Ook door de projectmail van
PGN PO en door de Nieuwsbrief PO zijn veel scholen op de hoogte gebracht
van het onderwijsnummer. De Wet onderwijsnummer wordt daarentegen door
relatief weinig respondenten genoemd als informatiebron.

5

De respondenten zijn in de internetenquête gevraagd om over de door hen
genoemde informatiebronnen aan te geven in hoeverre ze deze toegankelijk
en bruikbaar vinden. De respondenten oordelen over het algemeen iets
positiever over de toegankelijkheid van de informatiebronnen dan over de
bruikbaarheid. Vooral de toegankelijkheid van de helpdesk van PGN PO wordt
goed beoordeeld. Bij de bruikbaarheid komt de website van PGN PO als
beste bron naar voren. Slechts zeer weinigen beoordelen de toegankelijkheid
en bruikbaarheid negatief (zie bijlage 2 tabel B2.1 en B2.2).
Ook hebben we gevraagd via welke kanalen men het liefst op de hoogte wil
worden gebracht de komende jaren. De meeste respondenten worden het
liefst via e-mail en (in iets mindere mate) via de Nieuwsbrief PO geïnformeerd
over het onderwijsnummer. Aan voorlichtingsbijeenkomsten gaven slechts
weinig respondenten de voorkeur (zie bijlage 2 tabel B2.3).
Ook tijdens de interviews gaven de meeste respondenten aan dat ze zich
hebben laten informeren over het onderwijsnummer via de website en via de
brochures van PGN PO. Ook zijn sommige scholen geïnformeerd via de
softwareleverancier of via vakbladen. Een aantal scholen is daarnaast nog via
het bestuur geïnformeerd.
In bijna alle interviews waren de respondenten van mening dat ze goed op de
hoogte zijn gebracht van het onderwijsnummer en dat de informatie helder en
duidelijk is. Ook is de meerderheid van mening dat de scholen op tijd van
informatie worden voorzien. Vooral de website van PGN PO wordt als een
goede en bruikbare bron van informatie genoemd.

2.3

De structurele situatie
Een belangrijk onderwerp dat in de internetenquête en de interviews aan de
orde is gesteld, is de situatie die zal ontstaan na de invoering van het
onderwijsnummer. We hebben de respondenten vragen voorgelegd over de
gegevenslevering, de gevolgen van het onderwijsnummer, de terugkoppeling
van informatie en de bescherming van de privacy.

2.3.1

Gegevenslevering voor het onderwijsnummer
Vanaf oktober 2009 moeten scholen tweewekelijks leerlinggegevens
uitwisselen met de IB-groep. De bekostiging van CFI wordt vervolgens op die
gegevenslevering gebaseerd. We hebben de scholen gevraagd of ze al
voldoende op de hoogte zijn van de gegevenslevering.

6

Tabel 2.2

Kennis over gegevenslevering (n=657)

Te leveren gegevens over elke
leerling
Te leveren gegevens over
leerlingen zonder sofinummer
Gegevensset voor reguliere
telling
Aan wie te leveren
Door te geven wijzigingen
Frequentie van updates

Voldoende
kennis

Onvoldoende
kennis

Geen
kennis

Geen
antwoord

71,8%

25,0%

2,7%

0,5%

32,6%

55,6%

11,5%

0,3%

43,5%
50,2%
25,6%
18,5%

50,1%
43,6%
63,6%
67,6%

5,7%
5,3%
10,5%
13,0%

0,7%
0,9%
0,3%
0,9%

Meer dan zeventig procent van de respondenten geeft in de internetenquête
aan voldoende kennis te hebben over de identificerende gegevens die
scholen volgens de wet moeten leveren over alle leerlingen. Over de overige
onderdelen die betrekking hebben op de gegevenslevering voor het
onderwijsnummer, is de kennis echter minder goed.
De respondenten die hebben aangegeven voldoende kennis te hebben over
de verschillende onderdelen van de gegevenslevering, hebben we een aantal
vervolgvragen voorgelegd (zie bijlage 2 tabellen B2.4 tot en met B2.6).
285 respondenten hebben aangegeven dat ze voldoende kennis hebben van
de gehele gegevensset die voor de reguliere telling over de ingeschreven
leerlingen moet worden geleverd. Na het analyseren van de vervolgvraag
hierover blijkt dat slechts 112 respondenten hier de juiste antwoorden geven.
Het blijkt dat dus slechts een zesde van alle respondenten voldoende op de
hoogte is van de gegevensset die moet worden geleverd. Ook weet lang niet
iedereen aan wie de gegevens geleverd moeten worden. Slechts vier op de
tien respondenten noemt de IB-groep, het grootste gedeelte van de
respondenten noemt hier CFI. Ook blijkt toch niet iedereen op de hoogte te
zijn van de frequentie waarmee de updates moeten worden doorgegeven.
Slechts vijftien procent van de respondenten die aangegeven hebben dat ze
hier voldoende kennis over hebben, geeft het juiste antwoord. Uit de
antwoorden op deze vervolgvragen blijkt dus dat de kennis over de
gegevenslevering voor het onderwijsnummer nog zeer gering is.
Er zijn enkele verschillen te ontdekken in achtergrondkenmerken van de
scholen bij de kennis over de gegevenslevering. Scholen voor speciaal
onderwijs hebben minder kennis over de gegevensset die moet worden
geleverd dan de reguliere basisscholen.
Over de frequentie waarmee de wijzigingen moeten worden doorgegeven
hebben scholen met veel allochtone leerlingen meer kennis dan scholen met
weinig allochtone leerlingen.
We hebben ook gekeken naar de gemeenteomvang van de school en het is
gebleken dat scholen uit de vier grote steden beter op de hoogte zijn van de
wijzigingen die moeten worden doorgegeven.

7

Ook tijdens de interviews hebben we enkele vervolgvragen gesteld over de
gegevenslevering, bijvoorbeeld over de frequentie waarop wijzigingen moeten
worden doorgegeven. Ook hier is gebleken dat nog lang niet iedereen goed
op de hoogte is van wat er precies van hen wordt verwacht na 2009. Van de
gegevens die geleverd moeten worden, is iedereen wel redelijk goed op de
hoogte, maar kennis over de betrokken instanties en de frequentie van
updates is nog zeer gering. Bijna alle geïnterviewden hebben aangegeven dat
ze stap voor stap werken en afwachten wat er in elke fase van hen wordt
verwacht.
Naast kennisvragen hebben we de respondenten ook een aantal stellingen
voorgelegd over de gegevenslevering en administratie.

Tabel 2.3

Stellingen over gegevenslevering en administratie (n=657)

Gegevenslevering aan overheid
wordt eenvoudiger
Leerlingadministratie kost op
den duur minder tijd
Leerlingadministratie wordt beter
gestructureerd
Bureaucratische controle van de
overheid neemt toe
Administratieve last weegt niet
op tegen voordelen

(Zeer)
eens

Neutraal

(Zeer)
oneens

Geen
antwoord

50,5%

42,4%

6,7%

0,4%

25,3%

52,2%

22,2%

0,3%

24,5%

52,4%

22,9%

0,2%

58,1%

36,8%

5,0%

0,1%

32,8%

56,7%

10,1%

0,5%

Uit de internetenquête blijkt dat ongeveer de helft van de respondenten het
ermee eens is dat door de invoering van het onderwijsnummer de
gegevenslevering aan de overheid uiteindelijk eenvoudiger wordt. Een groot
deel van de respondenten denkt neutraal over de stellingen dat de
administratie op den duur minder tijd gaat kosten en beter gestructureerd
wordt. Meer dan de helft van de respondenten uit de enquête denkt dat de
bureaucratische controle van de overheid toeneemt met de komst van het
onderwijsnummer.
Ongeveer de helft van degenen die we hebben geïnterviewd, is eveneens van
mening dat de gegevenslevering makkelijker wordt door het onderwijsnummer. Deze geïnterviewden zijn hier vooral positief over, omdat dan alle
bekostigingsonderdelen via één telling gaan verlopen in plaats van via
verschillende losse tellingen. De meeste scholen zien op dit terrein echter
slechts voordelen voor de overheid en niet voor de school zelf. Daarom wordt
op een aantal scholen negatief over het onderwijsnummer gedacht. Het is
veel administratief werk, terwijl ze voor de school geen voordelen zien. Het
doel staat te ver van ze af. Ook geven sommigen aan dat ze sceptisch zijn,
omdat ze geen inzicht hebben in de opbrengst. “Ik zie geen toegevoegde
waarde, het is heel veel organisatie en we krijgen er niks voor terug.”
8

Tijdens de interviews gaf slechts een enkele school aan bang te zijn voor een
toename van de bureaucratische controle van de overheid. Wel geven
sommigen aan dat op dit moment sprake is van bureaucratie van de overheid
door de administratieve taken die de scholen moeten uitvoeren. De
geïnterviewden denken echter dat het op lange termijn wel mee zal vallen.
Een aantal scholen denkt zelfs dat de bureaucratische last zal afnemen door
de invoering van het onderwijsnummer omdat alle procedures vastliggen.
Een ander bezwaar dat tijdens de interviews is genoemd over de
gegevenslevering voor het onderwijsnummer, is dat men nu niks meer zelf
kan checken. “Alles moet worden opgestuurd en dan moet de school maar
afwachten op bevestiging dat het klopt.”
2.3.2

Gevolgen van de invoering van het onderwijsnummer
Ook over de gevolgen van de invoering van het onderwijsnummer hebben we
kennis en attitudevragen gesteld.

Tabel 2.4

Kennis van gevolgen (n=657)

Consequenties voor bekostiging
Consequenties voor toezicht op
kwaliteit
Consequenties voor landelijke
statistieken en beleidsinformatie

Voldoende
kennis

Onvoldoende
kennis

Geen
kennis

Geen
antwoord

31,4%

62,8%

5,16%

0,7%

13,5%

76,2%

10,1%

0,3%

17,7%

69,3%

11,4%

1,5%

De kennis over de consequenties die de invoering van het onderwijsnummer
met zich meebrengt, is nog zeer beperkt. De respondenten die in de internetenquête hebben aangegeven voldoende kennis te hebben over de consequenties voor de bekostiging, is gevraagd of ze na de invoering nog apart
informatie moeten leveren over leerlingen in verband met gewichtenregeling,
leerlinggebonden financiering en groeiformatie. Uit deze vervolgvraag blijkt
dat ook deze mensen nog niet voldoende op de hoogte zijn van de consequenties voor de bekostiging. Basisscholen hebben meer kennis over de
consequenties voor de bekostiging en het toezicht op de kwaliteit dan scholen
voor speciaal onderwijs.
Ook is uit de interviews gebleken dat scholen nog weinig kennis hebben van
de consequenties die het onderwijsnummer met zich meebrengt. De
geïnterviewden weten alleen dat de bekostiging wordt gebaseerd op de
gegevens in het leerlingadministratiesysteem. Verder wachten veel scholen af
wat er nog op ze afkomt.

9

Naast vragen over kennis van de gevolgen hebben we de respondenten ook
een aantal stellingen voorgelegd over de gevolgen van het onderwijsnummer.

Tabel 2.5

Stellingen over gevolgen van invoering (n=657)

Bekostiging zal zonder
problemen verlopen
Beter voorkomen van
vergissingen en fraude
Bezuiniging op rijksvergoeding
Minder gegevens aan inspectie
leveren
Ontwikkelingen beter te volgen

(Zeer)
eens

Neutraal

(Zeer)
oneens

Geen
antwoord

11,9%

61,0%

25,7%

1,4%

57,4%

37,9%

4,0%

0,7%

25,1%

65,0%

8,6%

1,3%

19,0%

60,8%

19,3%

0,8%

29,2%

53,6%

16,2%

0,9%

Uit de internetenquête blijkt dat het grootste deel van de respondenten
neutraal denkt over de verschillende stellingen die betrekking hebben op de
gevolgen.
Over de stelling dat door het onderwijsnummer vergissingen en fraude bij de
bekostiging beter voorkomen kunnen worden, is men wel positief. Scholen uit
de grote steden zijn het hier overigens het minst vaak mee eens. Slechts
weinigen denken dat de bekostiging op basis van het onderwijsnummer
zonder problemen zal verlopen of dat er minder gegevens aan de inspectie
hoeven te worden geleverd.
Het enige significante verschil tussen schooltype is dat scholen voor speciaal
onderwijs het vaker eens zijn met de stelling dat ontwikkelingen in het
onderwijs beter kunnen worden gevolgd.
In de interviews zag men vooral voordelen in het voorkomen van vergissingen
en fraude met het onderwijsnummer. Er is een aantal keer genoemd dat
fraude kan worden voorkomen als de bestanden op een goede en betrouwbare manier kunnen worden gekoppeld. Als voorbeeld wordt genoemd dat
scholen zeggen dat ze meer leerlingen hebben dan echt zo is of wachten met
het uitschrijven van leerlingen en zo meer geld krijgen. Door het onderwijsnummer kan dat niet meer. Ook geeft iemand aan dat door het werken met
een uniek bestand met consequente gegevens geen fouten meer gemaakt
kunnen worden in de telling.
Een bezwaar van de gevolgen dat door enkele geïnterviewden is genoemd, is
dat ze er bang voor zijn dat de overheid door het koppelen van onderwijsnummerbestanden nieuwe kwaliteitslijsten van scholen gaat opzetten, met
beoordelingen en rangordes. Ze zijn bang dat er bijvoorbeeld een openbare
lijst opduikt met zwakke scholen. Andere voordelen of bezwaren werden in de
interviews nauwelijks naar voren gebracht.

10

2.3.3

Terugkoppelen van informatie
Door het onderwijsnummer is het mogelijk om gegevens naar de scholen
terug te koppelen. Dit zou kunnen gebeuren via de website ‘Onderwijs in
cijfers’. Op deze website is nu al informatie te vinden over deelnemers en
personeel van de onderwijsinstellingen. Slechts een kwart van de
respondenten is op de hoogte van deze website (zie bijlage 2 tabel B2.7). Het
grootste deel van de scholen vindt het echter wel belangrijk om na de
invoering van het onderwijsnummer meer benchmarkinformatie te kunnen
krijgen (zie bijlage tabel B2.8). In onderstaande tabel is te zien hoe de
respondenten uit de internetenquête verder denken over stellingen over het
terugkoppelen van informatie.

Tabel 2.6

Stellingen over het terugkoppelen van informatie (n=657)

De gegevens zijn door de school te
gebruiken voor beleidsontwikkeling
en verantwoording
Terugkoppeling draagt bij aan
verbetering van kwaliteit
Terugkoppeling vergemakkelijkt
horizontale verantwoording
Voordelen van terugkoppeling
wegen op tegen administratieve last

(Zeer)
Eens

Neutraal

(Zeer)
oneens

Geen
antwoord

34,1%

51,5%

13,5%

1,0%

23,3%

58,5%

17,0%

1,3%

26,0%

63,0%

9,6%

1,4%

15,5%

65,4%

17,5%

1,6%

Over de stellingen die gaan over de terugkoppeling van informatie heeft het
grootste deel van de respondenten een neutrale mening. Slechts een kwart
van de respondenten is positief over de mogelijkheden van terugkoppeling
van informatie.
Ook hier zijn verschillen in achtergrond te zien. Scholen voor speciaal onderwijs vinden vaker dat de terugkoppeling bijdraagt aan de kwaliteit van de
school en opweegt tegen de administratieve last. In de interviews is de
mogelijkheid tot terugkoppeling door niemand genoemd als een voordeel van
het onderwijsnummer.
2.3.4

Gebruik van gegevens en privacybescherming
De Wet bescherming persoonsgegevens (WBP) is van toepassing op het
onderwijsnummer. De informatie over leerlingen is dus niet zomaar
toegankelijk. Ook de scholen hebben een verantwoordelijkheid om de privacy
van de gegevens te bewaken. Zowel de school als de overheid moeten
bepaalde maatregelen treffen om de privacy van leerlingen te beschermen.
Over deze maatregelen hebben we de respondenten in de internetenquête
een aantal kennisvragen en stellingen voorgelegd.

11

Uit onderstaande tabel blijkt dat de respondenten van mening zijn dat ze nog
relatief weinig kennis hebben over de voorwaarden voor gebruik en
uitwisseling van de gegevens.

Tabel 2.7

Kennis over gegevensgebruik en privacy (n=657)
Voldoende Onvoldoen
kennis
de kennis

Maatregelen die de rijksoverheid
neemt om privacy van leerlingen
te beschermen
Maatregelen die de school moet
treffen om privacy van leerlingen
te beschermen
Organisaties waarmee de school
gegevens mag uitwisselen
Welke gegevens de school mag
uitwisselen

Geen
kennis

Geen
antwoord

17,7%

69,2%

11,7%

1,4%

30,8%

61,5%

6,6%

1,1%

12,9%

74,2%

12,0%

0,8%

11,1%

75,0%

13,1%

0,9%

We hebben naast bovenstaande kennisvragen in de internetenquête nog een
aantal vervolgvragen gesteld over wie onder welke voorwaarden gebruik mag
maken van de gegevens en met wie de school de gegevens mag uitwisselen.
Uit de antwoorden op deze vragen blijkt dat ook de respondenten die
aangegeven hebben voldoende kennis te hebben, toch nog zeer slecht op de
hoogte blijken te zijn over dit onderwerp. (zie bijlage 2 tabellen B2.9 en B2.10)
In tabel 2.8 is de mening van de respondenten te zien over verschillende
stellingen in de internetenquête over gebruik en uitwisseling van gegevens.
Bijna de helft van de respondenten denkt dat door het onderwijsnummer de
uitwisseling van gegevens met andere scholen bij de in- en uitschrijving wordt
vereenvoudigd. Er zijn wel verschillen te zien tussen de scholen. In de grote
steden is men het hier het minst vaak mee eens. Scholen voor speciaal
onderwijs zijn het hier daarentegen het vaakst mee eens.
Over de waarborging van privacy van leerlingen en ouders lijkt zorg te
bestaan. Hoewel een derde van de scholen zegt de uitwisseling van gegevens
voldoende te hebben beveiligd, hebben nog maar weinig scholen die uitwisseling in procedures vastgelegd om de privacy te waarborgen.
Ook hier zijn verschillen naar achtergrondkenmerken te ontdekken. Scholen
voor speciaal onderwijs hebben de uitwisseling al vaker in procedures
vastgelegd. Dit geldt ook voor scholen met veel allochtone leerlingen. Hoe
meer allochtone leerlingen die school heeft, hoe vaker de uitwisseling in
procedures is vastgelegd.
In de internetenquête hebben de respondenten ook de stelling voorgelegd
gekregen dat het moeilijker wordt voor buitenlandse leerlingen om onderwijs
te volgen. Hoe meer allochtone leerlingen de school heeft, hoe vaker de
school het eens is met deze stelling.

12

Tabel 2.8

Stellingen over gebruik en uitwisseling van gegevens (n=657)

Uitwisseling met andere scholen
wordt eenvoudiger
Verzuim kan beter worden
bestreden
Communicatie met instellingen
voor jeugdzorg kan worden
verbeterd
Privacy van leerlingen en ouders
is niet voldoende gewaarborgd
Uitwisseling is voldoende
beveiligd
Uitwisseling is door school in
procedures vastgelegd
Moeilijker voor buitenlandse
leerlingen om onderwijs te
volgen

(Zeer)
Eens

Neutraal

(Zeer)
oneens

Geen
antwoord

49,0%

39,4%

9,2%

2,5%

32,1%

40,7%

24,6%

2,6%

33,4%

49,1%

14,9%

2,6%

15,1%

66,0%

16,3%

2,7%

36,5%

53,0%

7,6%

3,0%

9,8%

39,9%

47,3%

3,0%

34,3%

44,9%

17,5%

3,3%

Het voordeel van de verbeterde gegevensuitwisseling is ook meerdere malen
tijdens de interviews naar voren gekomen. Veel scholen zien hier het voordeel
van in. Wel zegt een aantal geïnterviewden dat het onderwijsnummer hiervoor
niet noodzakelijk is; dat het altijd al mogelijk was om gegevens op een goede
manier uit te wisselen. Volgens hen was het zicht op verdere loopbaan van
leerlingen nu ook al duidelijk en daar is geen onderwijsnummer voor nodig.
Enkele geïnterviewden uit het speciaal basisonderwijs zagen (anders dan in
de internetenquête) geen voordelen in het uitwisselen van gegevens, omdat
zij niet of nauwelijks leerlingen uitwisselen.
Een ander onderwerp dat meermaals aan de orde is gekomen tijdens de
interviews, is de privacy. Slechts enkele scholen zijn bang dat de privacy van
de gegevens niet goed is beschermd. In dat geval zien de scholen de
overheid als een soort van ‘big brother’ die alle gegevens kan inzien en “in
gegevens gaat neuzen.”
De meeste respondenten geven echter aan dat door het onderwijsnummer de
gegevens van leerlingen niet privacygevoeliger worden dan ze al waren.
Scholen moesten altijd al persoonlijke gegevens van leerlingen opvragen. Een
respondent geeft daarnaast aan dat je in Nederland niet ontkomt aan het
opgeven van dit soort gegevens.
Wel wordt een aantal keer genoemd dat ouders bang zijn voor de privacy van
de gegevens. Een enkele school heeft de ouders een brief gestuurd met de
regels over de privacy, zodat ouders weten dat de gegevens niet zomaar voor
iedereen toegankelijk zijn.
2.3.5

Scores structurele situatie
Zoals in hoofdstuk 1 vermeld, hebben we aan de hand van de verschillende
items van de kennis- en attitudevragen over de structurele situatie scores
13

berekend, om vergelijkingen tussen verschillende scholen en vergelijkingen
met resultaten van toekomstige metingen mogelijk te maken. In onderstaande
tabel worden de gemiddelde scores op de verschillende onderdelen over de
structurele situatie gepresenteerd. We merken daarbij nadrukkelijk op dat er
door verschillen in de antwoordcategorieën een verschil is in de berekeningswijze van de gemiddelde scores voor kennisvragen en voor attitudevragen.
Een respondent die op alle items van een kennisvraag of stellingen van een
attitudevraag maximaal scoort, krijgt voor de gehele set een score van 100.
Een gemiddelde score van 50 op kennisvragen betekent echter dat er nog
onvoldoende kennis over het betreffende onderwerp is, terwijl een gemiddelde
score van 50 op de attitudevragen daarentegen wijst op een neutrale houding
ten aanzien van het betreffende onderwerp. 1

Tabel 2.9

Scores structurele situatie

Onderwerp

Score

Kennis gegevenslevering
Kennis gevolgen
Kennis gegevensgebruik

64
56
54

Attitude gegevenslevering
Attitude gevolgen
Attitude terugkoppeling
Attitude gegevensgebruik

58
61
62
61

Op basis van de berekende scores kunnen we vaststellen dat de kennis over
de structurele situatie nog beperkt is. Het blijkt dat men nog de meeste kennis
heeft over de gegevenslevering. De kennis over de gevolgen van de invoering
van het onderwijsnummer en over het gegevensgebruik en de privacy is nog
onvoldoende ontwikkeld.
De houding ten opzichte van de situatie die ontstaat na de invoering van het
onderwijsnummer is licht positief, waarbij de houding ten opzichte van de
gegevenslevering het laagst scoort. Dit hangt waarschijnlijk samen met de
hoeveelheid werk die hier voor de scholen mee gemoeid is.
Met behulp van de scores kunnen we een vergelijking maken naar achtergrondkenmerken. Als we per onderwerp kijken naar de verschillen in
achtergrondkenmerken kunnen we vaststellen dat op de kennisvragen over de
gegevenslevering en de gevolgen van de invoering basisscholen gemiddeld
hoger scoren dan de scholen voor speciaal onderwijs. Op alle attitudevragen
hebben scholen voor speciaal onderwijs daarentegen een positievere score
dan reguliere basisscholen.
Omdat basisscholen op het kennisonderdeel hoger scoren, en scholen voor
sbo op het gedeelte over attitude, vallen de verschillen over het geheel
1

Bij de items van de kennisvragen waren maar drie mogelijkheden: de waarde 2 voor
voldoende, 1 voor onvoldoende en 0 voor helemaal geen kennis. Bij de attitudevragen
waren er vijf mogelijkheden: 5 bij ‘zeer eens’ tot 1 bij ‘zeer ‘oneens’. Zie ook hoofdstuk 1.

14

genomen tegen elkaar weg. We kunnen dus niet zeggen dat de ene
schoolsoort beter scoort dan de ander.
We vinden verder verschillen naar bestuursomvang bij de attitudevragen over
de terugkoppeling. De scholen die zelfstandig onder een bestuur vallen (de
éénpitters) zijn het meest positief. De middengroep scoort hier het minst goed.
Ook bij de attitudevragen over de gevolgen van het onderwijsnummer scoren
de éénpitters het best, maar dit is slechts een zwak verschil.

2.4

Het invoeringsproces

2.4.1

Kennis en attitude over het invoeringsproces
Het invoeringsproces van het onderwijsnummer wordt gefaseerd aangepakt.
Op dit moment is de fase van het verzamelen van de sofinummers door bijna
alle scholen afgerond. In de internetenquête en tijdens de interviews hebben
we de respondenten vragen gesteld over het invoeringsproces. We hebben
vragen gesteld over kennis en attitude, administratieve organisatie,
ondersteuningsmogelijkheden, hulpbehoefte en verwachte problemen. We
beginnen met vragen over kennis over het invoeringsproces.

Tabel 2.10 Kennis over het invoeringsproces (n=657)

Op te nemen gegevens in
leerlingadministratiesysteem
Eisen aan computer
Planning invoeringstraject
Door de school uit te voeren
werkzaamheden
Betrokken instanties
Datum eerste bekostiging

Voldoende
kennis

Onvoldoende
kennis

Geen
kennis

Geen
antwoord

89,2%
56,3%
60,1%

8,9%
35,1%
35,1%

0,7%
8,0%
2,8%

1,2%
0,6%
2,0%

70,5%
48,1%
31,2%

26,8%
45,4%
57,1%

1,7%
5,0%
10,5%

1,0%
1,5%
1,1%

De meeste respondenten geven in de internetenquête aan dat ze voldoende
kennis hebben over de gegevens die voor het invoeringsproces in het leerlingadministratiesysteem moeten worden opgenomen en over de werkzaamheden die de school moet uitvoeren voor een succesvolle invoering van het
onderwijsnummer. Basisscholen geven vaker aan dat ze voldoende op de
hoogte zijn dan scholen voor speciaal onderwijs. Bovendien is meer dan de
helft van de scholen voldoende op de hoogte van de eisen die aan de computer worden gesteld en de planning van het invoeringstraject. Daarbij geven
basisscholen opnieuw vaker aan voldoende op de hoogte te zijn van de
planning van het invoeringstraject dan scholen voor speciaal onderwijs.
Over de datum waarop de eerste bekostiging via het onderwijsnummer
15

plaatsvindt, lijkt minder kennis te bestaan. De respondenten die hebben
aangegeven wel voldoende kennis te hebben over de datum van de eerste
bekostiging, hebben we gevraagd het juiste jaartal in te vullen. Op deze vraag
geven slechts 77 van de 206 respondenten het juiste antwoord. Hierdoor blijkt
dat niet 31,2 procent, maar 11,7 procent van de ondervraagde scholen
voldoende kennis over dit onderwerp heeft.
Uit de interviews is duidelijk geworden dat op veel scholen weliswaar een
globaal beeld bestaat van de planning, maar dat men toch niet precies op de
hoogte is van het traject en afwacht wat er wordt verwacht. De meeste
geïnterviewden denken wel dat het allemaal duidelijker gaat worden door het
lezen van het invoeringsplan. Een enkeling geeft aan dat het wel fijn zou zijn
om een overzicht te hebben met wanneer alles precies af moet zijn. Op de
vraag over de datum van eerste bekostiging wist ook hier lang niet iedereen
het juiste antwoord te geven.
We hebben in de interviews ook gevraagd of de scholen op de hoogte zijn van
de eisen waaraan de computer moet voldoen. Niet iedereen weet dat precies.
Dit komt omdat op veel scholen de praktische zaken met betrekking tot de
computer zijn uitbesteed aan de systeembeheerder of een ICT-bedrijf. Zij
vertrouwen erop dat het goed komt.
Naast kennisvragen over het invoeringsproces hebben we de respondenten
ook een aantal stellingen voorgelegd over het invoeringsproces.

Tabel 2.11 Stellingen over het invoeringsproces (n=657)

School heeft voldoende tijd voor
voorbereiding overgang
School krijgt voldoende
ondersteuning van overheid
(CFI/IB-groep)
School krijgt voldoende
ondersteuning van
besturenorganisaties
(projectorganisatie PGN PO)
School krijgt voldoende
ondersteuning van
softwareleveranciers
School is op zichzelf
aangewezen bij knelpunten
Invoering kost de school teveel
tijd

(Zeer)
eens

Neutraal

(Zeer)
oneens

Geen
antwoord

65,3%

28,4%

5,2%

1,1%

41,0%

44,4%

13,6%

1,0%

60,9%

31,9%

5,8%

1,4%

52,3%

37,1%

9,3%

1,3%

40,0%

39,1%

19,6%

1,3%

51,3%

35,0%

12,6%

1,2%

Uit de stellingen blijkt dat de meeste respondenten uit de internetenquête
vinden dat de scholen op zich voldoende tijd hebben voor de voorbereiding op
de definitieve overgang. Tegelijkertijd vindt ongeveer de helft van de
respondenten dat de invoering van het onderwijsnummer in de praktijk te veel
16

tijd kost voor de school.
Hier zijn verschillen te zien tussen scholen. Basisscholen vinden minder vaak
dat ze voldoende tijd voor de invoering hebben dan scholen voor speciaal
onderwijs. Ook vinden basisscholen vaker dat de invoering te veel tijd kost.
Het merendeel van de scholen vindt dat er voldoende ondersteuning is door
de besturenorganisaties. Dit geldt vooral voor scholen met weinig allochtone
leerlingen. Scholen met veel allochtone leerlingen vinden vaker dat ze op
zichzelf zijn aangewezen bij knelpunten.
Ook vindt het grootste deel van de scholen dat er voldoende ondersteuning is
door de softwareleveranciers. Daarbij zijn er echter wel verschillen tussen de
leveranciers.
Uit de interviews blijkt ook dat het grootste deel van de scholen vindt dat er
voldoende tijd is voor voorbereiding. Gevraagd naar het oordeel over het
invoeringsproces, begonnen veel geïnterviewden over de manier waarop ze
worden geïnformeerd. Ze zijn het erover eens dat ze op een goede en
duidelijke manier zijn geïnformeerd over de gang van zaken tijdens het
invoeringsproces. Een aantal respondenten geeft aan dat je de informatie ook
zelf op kunt zoeken. “Als je ergens tegenaan loopt, kun je het ook zelf
opzoeken.”
Van de kant van de projectorganisatie vinden de meeste respondenten het
perfect georganiseerd. Een enkeling vindt het daarentegen dwingend en
voorschrijvend. Deze respondent geeft aan dit proces te weigeren als er nog
meer bij komt kijken dan nu blijkt. Ook geeft iemand aan dat hij hoopt dat het
allemaal gecontinueerd gaat worden en dat niet over een tijd wéér iets anders
ingevoerd gaat worden.
De meeste scholen hebben het invoeringsplan op het moment van de
interviews wel ontvangen, maar nog niet gelezen. Degenen die het wel
hadden gelezen, zeiden dat er voor hen niets nieuws of verrassends in stond.
Slechts één persoon kwam er bij het lezen van de map pas achter hoeveel het
eigenlijk allemaal inhield. Het was voor hem tot nu toe onbekend welke
gegevens moesten worden geleverd en hoe het traject eruit zou zien. “Het
blijkt toch meer in te houden dan gedacht, ik twijfel of de kosten opwegen
tegen het rendement.”
2.4.2

Administratieve organisatie
In de internetenquête zijn de respondenten gevraagd aan te geven wie de
gegevens invoert in het administratiesysteem. Op meer dan de helft van de
scholen worden de gegevens door een administratief medewerker ingevoerd
in de leerlingadministratie (tabel 2.12). Op vrijwel evenveel scholen gebeurt
dat door een directeur of adjunct-directeur of zijn die er ook bij betrokken.

17

Tabel 2.12 Wie voert de gegevens in de leerlingadministratie in? (n=657)
Functie
Administratief medewerker
Directeur
Adjunct directeur
ICT-medewerker
Leerkracht
Anders

Aantal
363
278
92
29
19
38

Percentage
55,2%
42,4%
14,0%
4,4%
2,9%
5,6%

Er is in de internetenquête ook gevraagd wie gaat zorgen voor de uitwisseling
van gegevens. Op zeventig procent van de scholen gaat dezelfde persoon
ook de uitwisseling van de onderwijsnummers verzorgen. Op 27 procent van
de scholen is dit nog niet duidelijk. Slechts drie procent van de respondenten
geeft aan dat een andere persoon de uitwisseling van de onderwijsnummers
gaat verzorgen. In de meeste gevallen wordt de directeur dan verantwoordelijk.
Ongeveer één op de vijf scholen heeft de administratieve organisatie
veranderd in verband met de invoering van het onderwijsnummer (zie bijlage
2 tabel B2.11).
Aan scholen waar de administratieve organisatie nog niet is veranderd,
hebben we gevraagd of dit de komende jaren wel gaat gebeuren. Slechts drie
procent van de scholen gaat de administratieve organisatie de komende jaren
zeker nog aanpassen.
Tijdens de interviews hebben we ook gevraagd naar de administratieve
organisatie, ondersteuning en taakverdeling op de school. Op bijna elke
school voert een administratieve kracht de gegevens in en heeft de directeur
een controlerende taak en is eindverantwoordelijk. Alleen op hele kleine
scholen komt het voor dat één persoon alles alleen regelt. Op geen enkele
school wordt de rest van het personeel bij het onderwijsnummer betrokken,
het is slechts een zaak van directie en administratie.
We hebben ook gevraagd of er nog afspraken zijn gemaakt op bestuursniveau. Vaak wordt echter alles op schoolniveau geregeld. Wel is bij grote
besturen vaak sprake van een overkoepelend leerlingadministratiesysteem.
Tussen directeuren onderling wordt vooral gesproken over praktische zaken,
niet over beleid.
2.4.3

Ondersteuningsmogelijkheden bij de invoering
Tijdens het invoeringstraject kunnen de scholen een beroep doen op
ondersteuningsmogelijkheden. Zowel de softwareleveranciers als de
projectorganisatie PGN PO hebben een helpdesk. In de internetenquête
hebben we gevraagd in hoeverre de scholen op de hoogte zijn van deze
ondersteuningsmogelijkheden. Van beide ondersteuningsmogelijkheden is
ongeveer een vierde van de respondenten goed op de hoogte. Daarentegen
geeft ook ongeveer een vierde aan slecht op de hoogte te zijn.
18

Tabel 2.13 Kennis van ondersteuningsmogelijkheden (n=657)

Ondersteuningsmogelijkheden
bij helpdesk PGN PO
Ondersteuningsmogelijkheden
bij softwareleveranciers

(Zeer)
goed

Redelijk

(Zeer)
slecht

Geen
antwoord

25,9%

48,7%

24,4%

1,0%

27,7%

41,8%

29,6%

0,9%

In de enquête is ook gevraagd of men een beroep heeft gedaan op de
ondersteuningsmogelijkheden. Zowel op de helpdesk van PGN PO als op de
helpdesk van de softwareleverancier heeft iets meer dan een kwart van de
respondenten een beroep gedaan. Het grootste deel van deze scholen heeft
één of twee keer een beroep gedaan op de betreffende ondersteuningsmogelijkheden (zie bijlage 2 tabel B2.12 en B2.13).
Naast bovenstaande ondersteuningsmogelijkheden wijzen respondenten op
ondersteuning binnen de eigen organisatie of bestuur. Op deze ondersteuning
wordt relatief wat meer frequent een beroep gedaan dan op ondersteuning
van PGN PO en softwareleveranciers.
Degenen die aangaven gebruik te hebben gemaakt van een bepaalde ondersteuningsmogelijkheid is ook gevraagd de geboden ondersteuning te beoordelen. Over het algemeen worden de ondersteuningsmogelijkheden goed tot
voldoende beoordeeld. (zie bijlage 2 tabel B2.14) Opvallend is wel dat de
ondersteuning die binnen de eigen organisatie of bestuur wordt geboden,
relatief iets minder positief wordt beoordeeld.
Ook uit de interviews blijkt dat besturen en eigen organisatie maar een
beperkte rol spelen. Beleidsmatige uitwisseling is er nog niet veel: er is soms
overleg met collega-directeuren binnen en buiten het eigen bestuur, maar niet
met andere instanties. Verder is tijdens de interviews vooral de helpdesk van
PGN PO naar voren gekomen als bekende ondersteuningsmogelijkheid. Nog
niet veel scholen hebben daar gebruik van hoeven te maken. Veel scholen
geven aan dat ze veel informatie kunnen terugvinden op de website van PGN
PO.
2.4.4

Scores invoeringsproces
Net als bij de structurele situatie hebben ook voor het invoeringsproces scores
berekend. 2 In onderstaande tabel worden de scores op de verschillende
onderdelen van het invoeringsproces gepresenteerd.

2

Ook hier geldt dat een gemiddelde score van 50 op kennisvragen betekent dat er nog
onvoldoende kennis over het betreffende onderwerp is, terwijl een gemiddelde score van 50
op de attitudevragen wijst op een neutrale houding. Zie hoofdstuk 1 en paragraaf 2.3.5 voor
een verder uitleg.

19

Tabel 2.14 Scores invoeringsproces
Onderwerp

Score

Kennis invoeringsproces
Kennis ondersteuningsmogelijkheden

76
60

Attitude invoeringsproces

64

De scores op de individuele kennis- en attitudevragen over het
invoeringsproces zijn hoger dan de scores op de kennis- en attitudevragen
over de structurele situatie. De kennis over het invoeringsproces en de kennis
over de ondersteuningsmogelijkheden zijn beide licht positief.
Ook hier hebben we per onderdeel gekeken of verschillen zijn te ontdekken
naar achtergrondkenmerken van de school. Het blijkt dat basisscholen meer
kennis hebben over het invoeringsproces dan scholen voor speciaal
onderwijs. De kennis over de ondersteuningsmogelijkheden is daarentegen
beter bij scholen voor speciaal onderwijs. De attitude ten opzichte van het
invoeringsproces verschilt niet per schooltype. Hier is wel een verschil in het
aantal allochtone leerlingen dat een school heeft. Scholen met weinig
allochtone leerlingen staan het meest positief ten opzichte van het
invoeringsproces.

2.5

De huidige stand van zaken
In het laatste gedeelte van de internetenquête en tijdens de interviews zijn we
ingegaan op de huidige situatie. De gang van zaken met betrekking tot het
verzamelen en invoeren van de sofinummers komt hier aan de orde, evenals
de eisen die aan de computer en het administratiesysteem worden gesteld.

2.5.1

Subsidie ‘Faciliteitenregeling onderwijsnummer primair onderwijs’
Eind 2005 is aan de besturen een subsidie uitgekeerd in het kader van de
zogenaamde ‘Faciliteitenregeling onderwijsnummer primair onderwijs’. Dit is
een bijdrage in de kosten van de invoering van het onderwijsnummer.
We hebben gevraagd of de scholen dit ontvangen geld al hebben gebruikt
voor het invoeringstraject. (zie bijlage 2 tabel B2.15) Opvallend is dat ruim een
derde van de respondenten onbekend is met de subsidie. Dit is waarschijnlijk
het geval omdat de subsidie aan de besturen is uitgekeerd en niet aan de
individuele scholen.
Ongeveer een derde van de scholen heeft in de enquête aangegeven dat
deze subsidie wel is gebruikt. De subsidie is vooral ingezet voor
administratieve kosten: veel scholen hebben extra krachten ingehuurd voor
het invoeren van de gegevens. Verder is het geld op veel scholen gebruikt
voor het aanpassen van het computerprogramma. Daarnaast is het geld
besteed aan het sturen van brieven aan ouders.
20

Tijdens de interviews is eveneens gebleken dat veel respondenten op
schoolniveau niet op de hoogte zijn van de uitgekeerde subsidie. Degenen die
dat wel waren, hebben aangegeven dat het is besteed aan administratieve
ondersteuning. De geïnterviewden van de scholen waar de subsidie is
uitgegeven aan extra administratieve hulp, zeiden dat het verzamelen en
invoeren van de sofinummers mede daardoor goed is verlopen.
2.5.2

Het verzamelen en invoeren van de gegevens
De eerste stap van de invoering van het onderwijsnummer is het verzamelen
van de sofinummers van alle leerlingen die nu op school zitten. We hebben de
respondenten in de internetenquête gevraagd aan te geven van hoeveel
procent van de leerlingen de school over het sofinummer beschikt.
Het grootste deel van de scholen had in september/oktober meer dan 75
procent van de sofinummers verzameld. Ook had meer dan een kwart op het
moment van invullen alle sofinummers al verzameld.

Tabel 2.15 Van hoeveel procent van de leerlingen beschikt u over het
sofinummer? (n=657)
Minder dan 25%
Tussen 25 en 50%
Tussen 50 en 75%
Meer dan 75%
Van alle leerlingen
Geen antwoord

Aantal

Percentage

2
5
35
436
178
1

0,3%
0,8%
5,3%
66,4%
27,2%
0,1%

De projectorganisatie PGN PO heeft voorbeeldbrieven opgesteld die de
scholen naar de ouders konden sturen om de gegevens op te vragen. Het
grootste deel van de respondenten heeft bij het verzamelen van sofinummers
gebruikgemaakt van deze voorbeeldbrieven (zie bijlage 2 tabel B2.16).
In de enquête konden de respondenten aangeven of het verzamelen van de
sofinummers meer of minder tijd kostte dan van tevoren was verwacht.
Driekwart heeft aangegeven dat het méér tijd heeft gekost dan verwacht (zie
bijlage 2 tabel B2.17).
Ook tijdens de interviews is meerdere malen naar voren gekomen dat het
verzamelen van de sofinummers veel tijd heeft gekost. Vaak moet verschillende malen een herinnering naar de ouders worden gestuurd en soms zelfs met
verschillende varianten van de brief worden gewerkt.
Scholen hebben vooral problemen met het verkrijgen van de gegevens van
een klein aantal leerlingen, de laatste gevallen. Op een aantal scholen is het
lastig om de gegevens te verkrijgen van leerlingen uit ‘probleemgezinnen’: “De
sofinummers zijn dan bijvoorbeeld bij de vader en de moeder krijgt ze niet”.
Geïnterviewden wezen in dit verband ook op vergelijkbare problemen die
21

meer samenhangen met het verzamelen van gegevens voor de aangepaste
gewichtenregeling. Zij werden er weer mee geconfronteerd dat het moeilijk is
inschrijfgegevens compleet te krijgen, omdat een deel van de ouders
bepaalde gegevens (bijvoorbeeld over hun opleiding) niet wil doorgeven.
Wel geven meerdere scholen aan dat als ouders moeilijk doen, ze hen wel
vaak kunnen overtuigen van het belang van het onderwijsnummer. Als ze
aangeven dat de bekostiging van de school ervan afhangt zien ze vaak wel
het belang ervan in en worden de gegevens toch opgeleverd. Scholen met
veel allochtone leerlingen hebben niet aangegeven dat ze hier extra veel
moeite hebben. Ze vragen de pas van de zorgverzekering op en anders
krijgen ze een alternatief nummer.
Tijdens een interview kwam naar voren dat het onderwijsnummer bij scholen
wel bekend is, maar in de omgeving niet. “De informatieverstrekking naar de
ouders en betrokken instellingen en instanties zou duidelijker kunnen.”
Alle verzamelde sofinummers moeten worden ingevoerd in het
leerlingadministratiesysteem van de school. Uit de internetenquête bleek dat
bijna alle scholen de verzamelde sofinummers hebben ingevoerd.

Tabel 2.16 Zijn de verzamelende sofinummers ingevoerd in het leerlingadministratiesysteem? (n=657)
Ja, allemaal
Ja, een deel
Nee
Onbekend
Geen antwoord

Aantal

Percentage

613
36
2
3
3

93,4%
5,4%
0,3%
0,5%
0,5%

Over de tijd die het kost om de sofinummers in te voeren is men in de
internetenquête iets positiever dan over de tijd die het kost om de gegevens te
verzamelen. Maar nog steeds is de helft van mening dat ook dit onderdeel
meer tijd kost dan van tevoren werd verwacht (zie bijlage 2 tabel B2.18).
Ook in de interviews geeft bijna iedereen aan dat het over het algemeen wel
goed gaat, maar dat het wel veel tijd kost. “De hele administratieve organisatie
rond het verzamelen en registreren van sofinummers had beter centraal
georganiseerd kunnen worden, zodat de individuele scholen er niet zoveel tijd
mee kwijt zijn.”
Op de website van PGN PO moeten de scholen de actuele stand van het
aantal leerlingen met sofinummer doorgeven. Van vier op de tien scholen is
de laatste stand van het aantal verzamelde sofinummers geregistreerd bij
PGN PO.

22

Tabel 2.17 Zijn de verzamelde sofinummers geregistreerd bij PGN PO? (n=657)

Ja, de laatste stand
Ja deels, niet de laatste stand
Nee
Onbekend
Geen antwoord

Aantal

Percentage

271
212
67
103
4

41,3%
32,3%
10,1%
15,6%
0,6%

Uit een aantal interviews blijkt dat de respondenten behoefte hebben aan
feedback over de geregistreerde gegevens. Veel scholen weten niet of ze de
huidige stand van het aantal sofinummers juist hebben geregistreerd. Ook
geven enkele scholen aan dat ze het vervelend vinden dat ze geen
herinnering krijgen om de huidige stand door te geven, je moet er zelf aan
denken.
2.5.3

Computer en administratiesysteem
Naast vragen over het verzamelen en invoeren van de gegevens, hebben we
in de internetenquête ook een aantal vragen gesteld over de stand van zaken
omtrent de computer en het leerlingadministratiesysteem.
Op bijna alle scholen is de computer waarop de leerlingadministratie wordt
gevoerd aangesloten op het internet (zie bijlage 2 tabel B2.19). Enkele
scholen die in de enquête hadden aangegeven dat ze nog geen internet op de
computer hadden, gaven tijdens de interviews aan dit nu wel te hebben.
Op ongeveer twee derde van de scholen is het systeem voor de leerlingadministratie al gereed voor de registratie van de gewenste leerlinggegevens
(zie bijlage 2 tabel B2.20).
Voor de uitwisseling in de volgende fase van de invoering is een update van
het leerlingadministratiesysteem nodig. Op vier op de tien scholen is de
update van het systeem reeds geïnstalleerd en op een derde van de scholen
is de update ook al in gebruik. De rest heeft de update niet geïnstalleerd of
weet niet of het is gebeurd (zie bijlage 2 tabel B2.21).
Tijdens de interviews bleek echter dat veel respondenten niet precies weten of
de update gereed is. Dit komt omdat op veel scholen de ict-medewerker
hiervoor verantwoordelijk is en niet degene die de gegevens verzamelt en
uitwisselt. Ook is het administratiesysteem in veel gevallen op bestuursniveau
geregeld en wordt ook daar de update verzorgd. Een respondent geeft in een
interview aan dat het belangrijk is dat de besturen daarom ook goed worden
ingelicht over de eisen aan het administratiepakket.

2.5.4

Verwachte problemen en behoefte aan hulp
Tot slot zijn er nog enkele vragen gesteld over de behoefte aan hulp en
eventuele problemen die worden verwacht.

23

Tabel 2.18 Waarbij heeft u behoefte aan hulp? (n=657)
Bij uitwisselen van leerlinggegevens met PGN PO
Bij werken met aangepast administratiesysteem
Bij het verzamelen van sofinummers
Geen hulp nodig
Andere hulp

Aantal

Percentage

350
138
87
166
56

53,3%
21,0%
13,2%
25,2%
8,6%

Een kwart van de respondenten geeft in de internetenquête aan geen hulp
nodig te hebben. Als er wel hulp nodig is, dan blijkt dat vooral te zijn bij het
uitwisselen van de gegevens met PGN PO. Meer dan de helft van de scholen
heeft hierbij behoefte aan hulp.
Onder andere hulp wordt vooral de behoefte aan extra administratieve
krachten om alles in te voeren genoemd. Verder geeft een aantal
respondenten aan behoefte te hebben aan meer voorlichting.
Op de vraag of in de volgende fase van de invoering problemen worden
verwacht, heeft bijna de helft van de respondenten in de internetenquête
geantwoord geen problemen te verwachten. Twaalf procent van de scholen
verwacht echter wel problemen. 3 In onderstaande tabel is te zien wat voor
soort problemen men verwacht.

Tabel 2.19 Verwachte problemen (n=79)
Verkrijgen van gewenste leerlinggegevens
Onvoldoende duidelijkheid over wat er van de school
wordt verwacht
Communicatie met PGN PO
Werken met het aangepaste systeem voor leerlingadministratie
Administratieve organisatie
Systeem niet op tijd gereed
Andere problemen

Aantal

Percentage

57

66,4%

56
40

65,8%
47,0%

27
21
20
7

31,2%
24,2%
22,9%
8,8%

De meeste problemen worden door deze groep respondenten verwacht bij het
verkrijgen van de gewenste leerlinggegevens. Het gaat dan vooral om de
laatste, moeilijke gevallen zoals bij het verzamelen van de sofinummers ook al
aan de orde is gekomen. Ook worden veel problemen verwacht door onvoldoende duidelijkheid over wat de school geacht wordt te doen. Daarnaast
noemt ook bijna de helft van de respondenten problemen te verwachten in de
communicatie met PGN PO over de uitwisseling van de gegevens. Andere
problemen die worden genoemd zijn een verwacht probleem met leerlingen
die geen sofinummer hebben en tijdgebrek.
3

De overige respondenten hebben hier ‘onbekend’ ingevuld.

24

Hoewel de geïnterviewden aangeven tevreden te zijn over de informatie tot nu
toe, blijkt toch dat veel scholen nog niet voldoende overzicht hebben. Het is
meerdere malen naar voren gekomen dat nog niet duidelijk is wat precies van
de scholen wordt verwacht. Bij de vraag wat de volgende stappen voor de
school zijn, antwoordt bijna iedereen dat ze afwachten wat er gevraagd gaat
worden.
Verder zijn geen opvallende problemen genoemd. Wel geeft een school aan
over te stappen naar een administratiepakket dat niet op de lijst van PGN PO
staat. Dit besluit is op bestuursniveau genomen, de school geeft echter aan
dat dit wellicht nog voor problemen gaat zorgen.
2.5.3

Scores stand van zaken
Om meer inzicht te krijgen in verschillen tussen scholen, zijn ook bij de stand
van zaken de afzonderlijke vragen omgezet naar scores. In onderstaande
tabel worden de scores op de verschillende onderdelen over de huidige stand
van zaken gepresenteerd.

Tabel 2.20 Scores stand van zaken
Onderwerp
Verzamelde sofinummers
Ingevoerde sofinummers
Geregistreerde sofinummers
Internet
Systeem gereed
Update geïnstalleerd

Score
93
97
66
95
80
54

Uit bovenstaande tabel blijkt dat scholen relatief goed scoren op het
verzamelen en invoeren van de sofinummers en op de internetverbinding.
Daarmee is men het verst gevorderd. Minder ver is men met de registratie van
de sofinummers en de update.
Bij de vragen over dit onderdeel zijn veel verschillen te ontdekken in achtergrondkenmerken van de scholen.
Bij het aantal sofinummers dat de scholen hebben verzameld zien we een
groot verschil bij het aantal allochtone leerlingen. Hoe meer allochtone
leerlingen op een school zitten, hoe minder sofinummers zijn verzameld.
Ook zijn er verschillen te zien naar gemeenteomvang: de scholen in de vier
grote steden scoren op dit onderdeel het minst goed. Dit houdt verband met
het gegeven dat de scholen in de grote steden de meeste allochtone
leerlingen tellen. Verder zien we dat het aantal leerlingen ook een verschil
maakt; hoe meer leerlingen, hoe minder sofinummers de school heeft
verzameld. Concluderend kunnen we zeggen dat het aantal sofinummers dat
de school heeft weten te verzamelen, afhankelijk is van het aantal leerlingen
en de samenstelling van de populatie.

25

Ook bij het aantal sofinummers dat de school heeft ingevoerd in het leerlingadministratiesysteem, zien we verschillen tussen het aantal allochtone
leerlingen dat een school heeft. Scholen met weinig allochtone leerlingen
hebben de meeste gegevens ingevoerd, terwijl de middengroep hier het
slechtst scoort. Ook het aantal leerlingen maakt een verschil, grote scholen
hebben de minste gegevens ingevoerd.
Als we kijken naar het aantal gegevens dat is geregistreerd bij PGN PO blijkt
dat de scholen in de vier grote steden met minst goed scoren.
Bij de vraag of het systeem voor leerlingadministratie al gereed was voor de
registratie van de gewenste leerlinggegevens bleek dat dit op grote scholen
vaker het geval was dan op kleine scholen.
Tot slot hebben we gekeken naar de, voor de uitwisseling in de volgende fase
benodigde, update van het systeem voor leerling-administratie. Er is een
verschil te zien bij het aantal allochtone leerlingen: de middengroep scoort
hier het slechtst. Tijdens de meetperiode (half september tot half oktober) was
er bovendien een verschil te zien tussen de verschillende softwarepakketten:
bepaalde leveranciers waren op dat moment verder dan andere. Ten slotte
zien we een verschil in de omvang van de school. Kleine scholen hebben het
minst vaak de update gereed.

26

3

CONCLUSIES

In dit hoofdstuk gaan we eerst nog kort in op de vraag of er scholen zijn met
specifieke kenmerken die op alle onderdelen van de monitor slecht scoren.
Met andere woorden: zijn er op basis van achtergrondkenmerken specifieke
scholen als risicogroep aan te merken? Vervolgens presenteren we de
algemene conclusies die uit de nulmeting van de monitor kunnen worden
getrokken.

3.1

Achtergrondkenmerken en risicoscholen
Bij de analyse van de resultaten in het vorige hoofdstuk hebben we
geconstateerd dat zich op sommige onderdelen van het onderzoek verschillen
naar achtergrondkenmerken van scholen voordeden. Zo waren er bij de
kennis- en attitudevragen over de structurele situatie die ontstaat na de
invoering van het onderwijsnummer verschillen naar schoolsoort. Reguliere
basisscholen lijken meer kennis te hebben over de structurele situatie, terwijl
scholen voor speciaal onderwijs een positievere houding hebben. We kunnen
dus niet zeggen dat de ene schoolsoort over de gehele linie minder goed
scoort dan de andere.
Ook bij de onderdelen over kennis en houding ten opzichte van het
invoeringsproces hebben we verschillen naar schoolsoort gezien. Verder is
hierbij gebleken dat scholen met weinig allochtone leerlingen het meest
positief staan tegenover het invoeringsproces.
Bij de verschillende onderdelen over de stand van zaken op de scholen deden
zich verschillen voor, vooral tussen scholen met verschillende percentages
allochtone leerlingen. Maar ook hier is het niet zo dat een bepaald soort
scholen op alle onderdelen beter of slechter is.
Om het beeld volledig te maken, hebben we de scholen ingedeeld naar
scholen met hoge, met hooggemiddelde, met laaggemiddelde en met lage
scores op de verschillende onderdelen. We hebben in de vergelijking vooral
gekeken naar de specifieke kenmerken van de hoogscorende en
laagscorende scholen.
Met betrekking tot de structurele situatie konden we op dit punt geen
verschillen ontdekken. Wat betreft het invoeringsproces en de huidige stand
van zaken in dat proces wel. Bij de onderwerpen die betrekking hebben op het
invoeringsproces zijn scholen met weinig allochtone leerlingen sterk oververtegenwoordigd in de groep hoogscoorders. Overigens zijn scholen met een
gemiddeld aantal allochtone leerlingen juist ondervertegenwoordigd in deze
groep. Hetzelfde beeld zien we bij de scores over de huidige stand van zaken:
ook daar zijn scholen met weinig allochtone leerlingen oververtegenwoordigd
in de groep met hoogscoorders en ondervertegenwoordigd in de groep met

27

laagscoorders. In de groep laagscoorders komen relatief veel scholen voor
met een gemiddeld aantal allochtone leerlingen.
Het is in beide gevallen dus niet zo dat de groep laagscoorders vooral uit
scholen met veel allochtone leerlingen bestaat. Een mogelijke verklaring
hiervoor is dat scholen met veel allochtone leerlingen extra aandacht besteden
aan de voorbereidingen op en de activiteiten rond de invoering, omdat ze al bij
voorbaat verwachten problemen te gaan ondervinden tijdens het proces,
bijvoorbeeld bij het verkrijgen van de gewenste gegevens. Scholen met een
gemiddeld aantal allochtone leerlingen zouden zich dan waarschijnlijk minder
bewust zijn van eventuele problemen die zich kunnen voordoen en daardoor
minder goed voorbereid zijn.

3.2

Conclusies
Concluderend kunnen we vaststellen dat de kennis op de scholen over de
structurele situatie die ontstaat na de invoering van het onderwijsnummer, nog
onvoldoende is en dat scholen hier nog verder over moeten worden geïnformeerd. Blijkbaar heeft men op een groot deel van de scholen pas globaal
kennis genomen van de verschillende aspecten van het onderwijsnummer en
is men nog niet goed op de hoogte van de consequenties op de langere
termijn. Op de meeste scholen lijkt men vooralsnog meer bezig met de
eerstvolgende stappen in de invoering. De kennis over het invoeringsproces
was relatief wat beter dan over de structurele situatie, maar ook hier is er op
aspecten nog onvoldoende duidelijkheid bij de scholen. Omdat de scholen
inmiddels het plan van invoering hebben ontvangen, is de gewenste informatie
nu wel op de scholen beschikbaar.
De houding ten opzichte van de structurele situatie die ontstaat na de
invoering van het onderwijsnummer, is voorlopig neutraal tot gematigd positief.
Deze houding wordt waarschijnlijk mede bepaald door het feit dat de scholen
over het algemeen nog niet voldoende op de hoogte zijn van de verschillende
aspecten van het onderwijsnummer en nog onvoldoende kunnen overzien wat
er op termijn verandert en van ze wordt verwacht. Dit maakt bijvoorbeeld dat
ze ook nog niet uitgesproken positief zijn over de mogelijkheden tot
terugkoppeling van informatie. Overleg tussen scholen onderling en met
andere instanties over de gevolgen voor het toekomstig beleid vindt
vooralsnog ook niet veel plaats.
De houding ten opzichte van het invoeringsproces is over het algemeen iets
positiever dan die ten opzichte van de structurele situatie na de invoering. Het
kan een rol spelen dat men wat beter van op de hoogte is van het
invoeringsproces. Wel maakt men zich op een deel van de scholen zorgen
over de tijd die de invoering in de praktijk gaat kosten. Voorlopig lijken de
scholen wel tevreden over de manier waarop ze over de invoering worden
geïnformeerd. Omdat de scholen echter pas onlangs kennis hebben kunnen
28

nemen van het invoeringsplan, waren ze in een aantal gevallen dus nog niet
volledig op de hoogte van de precieze stappen die in het invoeringstraject
gezet gaan worden.
Scholen die de ondersteuningsmogelijkheden van PGN PO en de softwareleveranciers kennen en er ook een beroep op hebben gedaan, beoordelen
deze mogelijkheden over het algemeen positief.
Het invoeringsproces en de activiteiten die daaruit voor de school voortvloeien,
zijn voorlopig op bijna alle scholen een zaak van directie en (indien aanwezig)
administratief medewerkers. De rest van het personeel wordt er niet of
nauwelijks betrokken. Binnen het bestuur wordt tussen directeuren onderling
vooral gesproken over praktische zaken. Beleidsmatige uitwisseling is er nog
niet veel. Scholen van grotere besturen maken vaak wel gebruik van dezelfde
softwareleverancier.
Een belangrijke activiteit die in de vorige fase door de scholen moest worden
uitgevoerd, betrof het verzamelen van de sofinummers. De scholen hebben
het afgelopen schooljaar een groot deel van de sofinummers verzameld en
ingevoerd. Het registreren van het aantal verzamelde sofinummers bij PGN
PO bleef daarbij echter achter. Het verzamelen en invoeren van de
sofinummers heeft een deel van de scholen echter veel tijd gekost. Het kost
de scholen relatief veel moeite om de laatste sofinummers binnen te krijgen.
Het uiteindelijke percentage sofinummers dat de school heeft weten te
verzamelen, blijkt afhankelijk van het aantal leerlingen en van de
samenstelling van de leerling-populatie. Hoe groter de school of hoe meer
allochtone leerlingen op een school zitten, hoe minder sofinummers zijn
verzameld.
We hebben geconstateerd dat zich op enkele onderdelen van het onderzoek
verschillen voordeden tussen scholen. Vooral de verschillen in aantallen
allochtone leerlingen kwamen op enkele punten naar voren. Zoals gezegd
waren scholen met weinig allochtone leerlingen op enkele punten beter
vertegenwoordigd in de groepen hoogscoorders en ondervonden scholen met
veel allochtone leerlingen meer moeite met het binnenhalen van de
sofinummers. Het betekent echter niet dat de scholen met veel allochtone
leerlingen tot risicogroep moeten worden bestempeld. De resultaten wijzen er
in een aantal gevallen op dat juist de middencategorie op bepaalde aspecten
minder goed naar voren komt.
We konden in de interviews niet vaststellen of en hoe een positief, negatief of
neutraal totaalbeeld op de internetenquête samenhing met een specifiek
achtergrondkenmerk van de school. Wel werd duidelijk dat een positief of
negatief totaalbeeld vooral afhangt van de visie op de structurele situatie die
straks na de invoering zal ontstaan. Scholen die negatief zijn, zijn dit vooral
omdat ze de voordelen van het onderwijsnummer en het uiteindelijke doel van
de invoering niet zien. Zij beschouwen het vooral als heel veel (extra) werk dat
de komende jaren moet worden uitgevoerd, terwijl ze niet zien wat ze er straks
29

voor terugkrijgen en hoe ze er beter van worden. Scholen die positief zijn,
benadrukken juist de praktische voordelen van één gestructureerde telling
voor de bekostiging en de betere mogelijkheden van de gegevensuitwisseling.
Scholen die als neutraal kunnen worden gekwalificeerd, zijn niet echt
overtuigd van de toekomstige voordelen, maar zien ook geen grote nadelen.
Ze vinden de gevraagde inspanningen wel in verhouding.

30

BIJLAGEN

31

32

BIJLAGE 1

Respons
Voor deelname aan de nulmeting van de Monitor invoering onderwijsnummer
primair onderwijs zijn 1200 scholen benaderd. Deze scholen hebben per email een uitnodiging ontvangen om de internetenquête in te vullen. Voor het
benaderen van de respondenten is gebruikgemaakt van een adressenbestand
van het projectmanagement PGN PO. Er is tweemaal per e-mail gerappelleerd. Uiteindelijk hebben 657 respondenten de vragenlijst in zijn geheel
ingevuld. Dat komt neer op een respons van 55 procent. De antwoorden van
deze respondenten zijn in de analyses meegenomen.
We hebben de verdeling binnen de respons op achtergrondkenmerken
vergeleken met die binnen de totale populatie. Omdat een steekproef is
getrokken waarbij rekening is gehouden met schooltype, stedelijkheid en
percentage allochtone leerlingen, is ook de respons niet representatief voor
de gehele populatie. 1 De steekproeven van de vier metingen worden zo
samengesteld dat categorieën van scholen die in de populatie zijn ondervertegenwoordigd evenredig zijn verdeeld over de vier metingen. Zo worden
bijvoorbeeld alle scholen voor sbo en wec eenmaal benaderd.
De responderende scholen waren niet geheel representatief voor de totale
populatie op de variabelen schooltype, stedelijkheid, het percentage leerlingen
van allochtone herkomst en het gebruikte leerlingadminstratiepakket. Om
uitspraken te kunnen doen voor de gehele populatie en over verschillen
tussen scholen is voor de afwijking gecorrigeerd door een weging toe te
passen. In de onderstaande tabellen wordt de omvang van de steekproef en
de respons nader vergeleken.

Tabel B1.1 Populatie, steekproef en respons naar schooltype
Bron

Populatie

Steekproef

Respons

Basisonderwijs
Speciaal basisonderwijs
Expertisecentra

91,5%
4,2%
4,3%

87,1%
6,7%
6,3%

87,4%
7,0%
5,6%

Aantal

7572

1200

657

1

Om voldoende scholen voor speciaal onderwijs uit de vier grote steden met meer dan 25
procent leerlingen van allochtone herkomst en met specifieke administratiepakketten in het
onderzoek te betrekken, zijn deze categorieën relatief oververtegenwoordigd in de
steekproef.

33

Tabel B1.2

Populatie, steekproef en respons naar gemeenteomvang

Bron

Populatie

Steekproef

Respons

G4
G21
Overig

9,2%
12,4%
78,4%

13,6%
13,5%
72,9%

11,6%
13,5%
74,9%

Aantal

7572

1200

657

Tabel B1.3

Populatie, steekproef en respons naar percentage allochtone
leerlingen

Bron

Populatie

Steekproef

Respons

< 5% allochtone leerlingen
5 tot 25% allochtone
leerlingen
25 tot 50% allochtone
leerlingen
>= 50% allochtone leerlingen

52,4%

47,1%

49,5%

30,2%

26,5%

27,1%

8,9%
8,5%

13,3%
13,1%

13,4%
10,0%

Aantal

7572

1200

657

Tabel B1.4

Populatie, steekproef en respons naar administratiepakket

Bron

Populatie

Steekproef

Respons

ESIS
LAR
Overig
Winsas
OAS, ParnasSys, Tangram

45,5%
16,0%
7,0%
14,9%
16,6%

39,1%
20,0%
7,5%
18,0%
15,4%

38,4%
20,9%
7,2%
17,7%
16,0%

Aantal

7572

1200

657

De enquête is in twee derde van de gevallen ingevuld door directeuren. In de
andere gevallen was de invuller meestal een administratief medewerker of een
adjunct-directeur.

Tabel B1.5
Functie

Functie (n=657)

Bestuurslid
Bovenschools directeur/manager
Directeur
Adjunct directeur
Administratief medewerker
Leerkracht
Anders*
Geen antwoord

Aantal

Percentage

2
11
433
56
105
6
37
5

*Bij andere functies wordt de functie ICT-coördinator een aantal keer genoemd.

34

0,3%
1,7%
66,0%
8,5%
16,0%
0,9%
5,7%
0,8%

BIJLAGE 2

Tabellen bij hoofdstuk 2
Tabel B2.1 Toegankelijkheid van de bron
Bron

De brochure PGN PO: ‘Samen
maken we er een succes van!’
Projectmail van
projectorganisatie PGN PO
De Nieuwsbrief PO
De website PGN PO
De Wet Onderwijsnummer
‘Mijn PGN PO’
De brochure ’Nu doen 1’
De helpdesk PGN PO
Anders

Goed

Voldoende

Slecht/
Onvoldoende

Aantal*

45,3%

54,0%

0,6%

404

47,7%
40,8%
44,9%
24,0%
42,5%
45,8%
51,9%
35,0%

50,9%
59,0%
53,7%
74,2%
55,7%
51,5%
48,1%
57,8%

1,4%
0,3%
1,4%
1,8%
1,8%
2,8%
0,0%
7,2%

355
340
285
131
124
62
17
28

* Omdat niet iedereen de vraag heeft beantwoord, komen de aantallen niet precies overeen met
de aantallen in tabel 2.1.

Tabel B2.2 Bruikbaarheid van de bron
Bron

De brochure PGN PO: ‘Samen
maken we er een succes van!’
Projectmail van
projectorganisatie PGN PO
De Nieuwsbrief PO
De website PGN PO
De Wet onderwijsnummer
‘Mijn PGN PO’
De brochure ’Nu doen 1’
De helpdesk PGN PO
Anders

Goed

Voldoende

Slecht/
Onvol
doende

Aantal*

41,5%

58,1%

0,4%

402

38,7%
37,0%
44,0%
26,1%
37,7%
39,2%
30,8%
36,6%

59,4%
62,1%
53,7%
72,1%
59,8%
59,3%
69,2%
51,1%

1,9%
0,9%
2,3%
1,8%
2,5%
1,5%
0,0%
12,3%

353
338
286
126
123
62
17
29

* Omdat niet iedereen de vraag heeft beantwoord, komen de aantallen niet precies overeen met
de aantallen in tabel 2.1.

35

Tabel B2.3 Gewenste informatiebron (n=657)
Bron

Aantal

E-mail
De nieuwsbrief PO
Brochures
Helpdesk PGN PO
Internet
Vakbladen
Voorlichtingsbijeenkomsten
Anders*

504
349
203
159
149
87
29
13

Percentage
76,7%
53,1%
30,9%
24,3%
22,7%
13,2%
4,4%
1,9%

* Bij andere gewenste informatiebron wordt het bestuur van de school een aantal keer genoemd.

Tabel B2.4 Welke gegevens moet de school verplicht opleveren aan de
rijksoverheid? (n=285)
Gegevens over

Aantal

Frequentie

Voor- en vroegschoolse educatie
Groep/verblijfsjaar
Ambulante begeleiding
Rugzakje
Leerprestaties
Gewicht/cumi-gegevens
Sociale competenties
Advies voor vo
Eindtoets

54
212
95
219
47
254
4
79
105

19,0%
74,4%
33,2%
76,7%
16,4%
88,8%
1,2%
27,7%
36,8%

Instantie

Aantal

Frequentie

Cfi
IB-groep
Inspectie
CBS
Weet niet

240
137
54
9
15

72,8%
41,5%
16,4%
2,6%
4,4%

Tabel B2.5 Aan wie te leveren (n=330)

Tabel B2.6 Frequentie van updates doorgeven (n=121)
Frequentie

Aantal

Percentage

Wekelijks
Tweewekelijks
Maandelijks
Elk kwartaal
Elk half jaar
Één keer per jaar
Weet niet

9
18
28
5
4
29
28

7,7%
15,0%
23,3%
4,0%
3,2%
24,0%
22,8%

36

Tabel B2.7

Bekendheid met ‘Onderwijs in cijfers’ (n=657)
Aantal

Percentage

179
447
29
1

27,3%
68,1%
4,4%
0,2%

Ja
Nee
Weet niet
Geen antwoord

Tabel B2.8 Belangrijk om meer benchmarkinformatie voor uw school te
krijgen? (n=657)
Aantal

Percentage

60
401
171
12
14

9,1%
61,0%
26,0%
1,8%
2,1%

Ja, erg belangrijk
Ja, belangrijk
Nee, niet belangrijk
Nee, zeer onbelangrijk
Geen antwoord

Tabel B2.9 Wie mag gebruikmaken van gegevens uit basisregister? (n=657)

Cfi
IB-groep
Inspectie van het Onderwijs
Gemeenten
CBS
SVB
Onderzoeksbureaus die
werken voor OCW

Geen
gebruik

Alle gegevens

Geanomiseerde
gegevens

Weet
niet

Geen
antwoord

1,3%
2,1%
2,0%
5,5%
8,2%
10,5%

55,6%
46,5%
43,4%
28,1%
4,6%
11,1%

26,0%
19,6%
36,2%
38,1%
45,2%
19,2%

14,9%
26,4%
15,6%
23,8%
35,2%
52,3%

2,2%
5,3%
2,8%
4,4%
6,8%
6,9%

13,1%

2,1%

39,9%

39,2%

5,7%

Tabel B2.10 Met welke instanties mag de school gegevens op basis van het
sofinummer uitwisselen? (n=657)

Andere onderwijsinstellingen (po, vo en mbo)
Afdeling leerplicht van gemeente
De Centrale commissie Voor Indicatiestelling
(CVI)
Welzijnsinstellingen
Instellingen voor (jeugd)gezondheidszorg
Raad voor de Kinderbescherming
Politie/justitie
Immigratie en Naturalisatiedienst
Het Europees Sociaal Fonds voor
subsidieaanvragen (ESF)
Weet niet

Aantal

Percentage

390
424

59,4%
64,6%

307
20
75
141
181
90

46,8%
3,0%
11,5%
21,5%
27,5%
13,6%

15
178

2,3%
27,1%

37

Tabel B2.11 Is de administratieve organisatie veranderd in verband met het
onderwijsnummer (n=657)
Ja
Nee
Geen antwoord

Tabel B2.12

Aantal

Percentage

118
535
4

17,9%
81,5%
0,6%

Beroep op ondersteuningsmogelijkheden (n=657)

Ondersteuningsmogelijkheid
De helpdesk PGN PO
De helpdesk van softwareleverancier
Ondersteuning binnen eigen
organisatie/bestuur
Andere externe ondersteuning*
Andere interne ondersteuning
Geen beroep op ondersteuning

Aantal

Percentage

172
155

26,3%
23,6%

118
16
13
172

18,0%
2,4%
1,9%
26,3%

* Als andere externe ondersteuning wordt de gemeente een aantal keer genoemd.

Tabel B2.13

Frequentie beroep op ondersteuningsmogelijkheden

Ondersteuningsmogelijkheid

1 tot 2
keer

3 tot 5 keer Vaker dan
5 keer

Aantal*

De helpdesk PGN PO
De helpdesk van
softwareleverancier
Ondersteuning binnen eigen
organisatie/bestuur
Andere interne ondersteuning
Andere externe ondersteuning

74,0%

25,0%

1,1%

168

70,9%

26,6%

2,5%

151

59,3%
72,9%
44,7%

37,2%
11,9%
49,8%

3,5%
15,2%
5,5%

117
13
12

* Omdat niet iedereen de vraag heeft beantwoord, komen de aantallen niet precies overeen met
de aantallen in tabel B2.12.

Tabel B2.14

Beoordeling ondersteuningsmogelijkheden

Ondersteuningsmogelijkheid

Goed

Voldoende Onvoldoende/slecht

Aantal*

De helpdesk PGN PO
De helpdesk van
softwareleverancier
Ondersteuning binnen eigen
organisatie/bestuur
Andere externe ondersteuning
Andere interne ondersteuning

41,0%

54,3%

4,7%

169

41,4%

54,2%

4,4%

152

30,8%
43,8%
56,8%

65,0%
40,1%
32,9%

4,2%
16,1%
10,2%

118
14
13

* Omdat niet iedereen de vraag heeft beantwoord, komen de aantallen niet precies overeen met
de aantallen in tabel B2.12.

38

Tabel B2.15 Heeft u de subsidie gebruikt voor de invoering van het
onderwijsnummer? (n=657)
Ja
Nee nog niet, maar het geld gaat wel besteed worden
Nee, het geld is/wordt anders besteed
Onbekend met subsidie
Geen antwoord

Aantal

Percentage

209
118
64
247
17

31,9%
18,0%
9,8%
37,7%
2,7%

Tabel B2.16 Heeft u de voorbeeldbrieven van PGN PO gebruikt? (n=657)
Ja
Nee, andere brief gebruikt
Onbekend met voorbeeldbrieven
Geen antwoord

Aantal

Percentage

458
176
17
6

69,7%
26,8%
2,6%
0,8%

Tabel B2.17 Kost(te) het verzamelen van sofinummers meer of minder werk dan
u van tevoren had verwacht? (n=657)
Veel meer
Meer
Niet meer/niet minder
Minder
Veel minder
Geen antwoord

Aantal

Percentage

180
309
149
12
1
7

27,4%
47,0%
22,7%
1,9%
0,1%
1,0%

Tabel B2.18 Kost(te) het invoeren van sofinummers meer of minder werk dan u
van tevoren had verwacht? (n=657)
Veel meer
Meer
Niet meer/niet minder
Minder
Veel minder
Geen antwoord

Aantal

Percentage

66
257
307
20
2
5

10,0%
39,1%
46,8%
3,0%
0,3%
0,8%

Tabel B2.19 Heeft u toegang tot internet vanaf de computer waarop de leerlingadministratie wordt gevoerd? (n=657)
Ja
Nee nog niet
Onbekend
Geen antwoord

Aantal

Percentage

615
26
13
3

93,6%
3,9%
2,0%
0,4%

39

Tabel B2.20 Is uw systeem voor de leerlingadministratie gereed voor de
registratie van de gewenste leerlinggegevens? (n=657)
Ja
Nee
Onbekend
Geen antwoord

Aantal

Percentage

450
62
140
4

68,6%
9,5%
21,3%
0,6%

Tabel B2.21 Is de update van het systeem voor leerlingadministratie
geïnstalleerd? (n=657)
Ja, geïnstalleerd en in gebruik
Ja, geïnstalleerd maar nog niet in gebruik
Nee
Onbekend
Geen antwoord

40

Aantal

Percentage

205
82
148
218
4

31,2%
12,4%
22,5%
33,1%
0,6%

BIJLAGE 3
Vragenlijst
Monitor Invoering Onderwijsnummer
Welkom bij de enquête over de invoering van het onderwijsnummer of persoonsgebonden nummer (PGN) in het
primair onderwijs.
Deze enquête is bedoeld om een beeld te krijgen van de bekendheid van het onderwijsnummer. In hoeverre bent
u op de hoogte van het invoeringstraject van het PGN PO? Weet u waarom het persoonsgebonden nummer
wordt ingevoerd en wat u daarvoor moet doen? Wat vindt u van het onderwijsnummer en hoe verloopt de
invoering bij u op school?
Met de resultaten krijgen we zicht op eventuele knelpunten in het invoeringsproces. Het ministerie van OCW, de
organisaties voor bestuur en management en de AVS kunnen op basis van de uitkomsten bekijken op welke
punten u behoefte heeft aan meer informatie of ondersteuning. Aan het eind van de vragenlijst zijn enkele vragen
opgenomen over de stappen die u al heeft gezet en nog gaat zetten met het oog op de invoering van het
onderwijsnummer.
Wanneer u vragen heeft over het onderzoek kunt u contact opnemen met …..
Alvast hartelijk dank voor uw medewerking.

1. Voor we beginnen met de eigenlijke vragenlijst willen graag weten wat uw functie is?
Bestuurslid
Bovenschools directeur/manager
Directeur
Adjunct directeur
Administratief medewerker
Leerkracht
Anders, namelijk…

Communicatie
2. Via welke bronnen bent u over het onderwijsnummer geïnformeerd? Welke van de volgende informatiebronnen
over (de invoering van) het onderwijsnummer kent u? (Meer antwoorden mogelijk)
De Wet Onderwijsnummer
De Nieuwsbrief PO
De brochure ‘PGN PO: Samen maken we er een succes van!’
De brochure ‘Nu doen 1’
Het invoeringsplan
Projectmail van de projectorganisatie PGN PO
De website PGN PO
Het onderdeel ‘Mijn PGN PO’ op die website
De helpdesk PGN PO
Anders, namelijk………………..

De volgende twee vragen, V3 en V4, SVP alleen invullen voor de bronnen die u bij V2 heeft aangekruist.
3. Hoe beoordeelt u de toegankelijkheid (leesbaarheid) van de genoemde informatiebronnen?
goed voldoende
3a De Wet Onderwijsnummer
3b De Nieuwsbrief PO
3c De brochure ‘PGN PO: Samen maken we er een succes van!’
3d De brochure ‘Nu doen 1’
3e Het invoeringsplan
3f
Projectmail van de projectorganisatie PGN PO
3g De website PGN PO
3h Het onderdeel ‘Mijn PGN PO’ op die website

slecht

41

3i
3j

De helpdesk PGN PO
Andere door u genoemde bron

4. Hoe beoordeelt u de bruikbaarheid van de informatie van de genoemde bronnen?
goed
4a De Wet Onderwijsnummer
4b De Nieuwsbrief PO
4c De brochure ‘PGN PO: Samen maken we er een succes van!’
4d De brochure ‘Nu doen 1’
4e Het invoeringsplan
4f
Projectmail van de projectorganisatie PGN PO
4g De website PGN PO
4h Het onderdeel ‘Mijn PGN PO’ op die website
4i
De helpdesk PGN PO
4j
Andere door u genoemde bron

voldoende

slecht

5. Via welke kanalen wordt u in de komende jaren het liefst over het onderwijsnummer geïnformeerd? (Meer
antwoorden mogelijk)
De Nieuwsbrief PO
Brochures
E-mail
Internet
Vakbladen
Voorlichtingsbijeenkomsten
Anders, namelijk………………..

Het invoeringsproces
6. Het proces van invoering van het onderwijsnummer is inmiddels gestart. Kunt u aangeven hoeveel kennis u op
dit moment heeft over:
voldoende onvoldoende
geen
kennis
kennis
kennis
6a de gegevens die u in het leerling-administratiesysteem moet
opnemen
6b de eisen waaraan de computer waarmee de uitwisseling van
gegevens plaatsvindt moet voldoen
6c de planning van het totale invoeringstraject
6d de door de school voor een succesvolle invoering uit te voeren
werkzaamheden
6e de instanties die betrokken zijn bij de invoering
6f
wanneer de scholen voor primair onderwijs voor het eerst
bekostigd worden op basis van de tellingen van het
onderwijsnummer

De volgende vraag SVP alleen invullen wanneer u heeft aangegeven over voldoende kennis te beschikken over
wanneer bekostiging plaats zal vinden (6f):
7. Op welke teldatum vindt volgens u de eerste reguliere telling van leerlingen op basis van het onderwijsnummer
plaats waarop de bekostiging van de scholen voor primair onderwijs zal worden vastgesteld?
Op 1-10-20….

42

8. Wilt u aangeven of u het eens of oneens bent met de volgende stellingen?
zeer
eens
eens
8a Het invoeringstraject biedt de school voldoende tijd voor
een goede voorbereiding op de definitieve overgang.
8b Tijdens de invoering van het onderwijsnummer wordt de
school voldoende ondersteund door de overheid (Cfi/IBgroep).
8c Tijdens de invoering van het onderwijsnummer wordt de
school voldoende ondersteund door de
besturenorganisaties (projectorganisatie PGN PO).
8d Tijdens de invoering van het onderwijsnummer wordt de
school voldoende ondersteund door de
softwareleveranciers.
8e Bij het oplossen van knelpunten tijdens de invoering is de
school vooral op zichzelf aangewezen.
8f
De invoering van het onderwijsnummer kost mijn school
teveel tijd

neutraal

oneens

zeer
oneens

Administratieve organisatie
In de volgende vragen willen we een beeld krijgen van de organisatorische voorbereidingen op uw school voor de
invoering van het onderwijsnummer.
9. Wie voert de gegevens in, in de leerling-administratie? (Meer antwoorden mogelijk)
Bovenschoolse directie
Directeur
Adjunct directeur
Administratief medewerker
ICT-medewerker
Leerkracht
Administratiekantoor
Anders, namelijk…

10. Gaat dezelfde persoon ook de uitwisseling van onderwijsnummergegevens verzorgen?
Ja
Nee
Dat is nog niet duidelijk

SVP Alleen invullen wanneer u bij V10 Nee heeft ingevuld:
11. Wie gaat dan de uitwisseling van onderwijsnummergegevens verzorgen? (Meer antwoorden mogelijk)
Bovenschoolse directie
Directeur
Adjunct directeur
Administratief medewerker
ICT-medewerker
Leerkracht
Administratiekantoor
Anders, namelijk…

12. Is de administratieve organisatie op uw school veranderd in verband met de komende werkzaamheden voor
de invoering van het onderwijsnummer?
Ja, de administratieve organisatie is veranderd
Nee, de administratieve organisatie is niet veranderd

43

SVP Alleen invullen wanneer u bij V12 Ja heeft ingevuld:
13. Wordt de administratieve organisatie op uw school de komende jaren nog verder veranderd in verband met
de werkzaamheden voor het onderwijsnummer?
Ja, de administratieve organisatie zal nog verder veranderen
Nee, de administratieve organisatie zal niet verder veranderen
Dat is nog onduidelijk

SVP Alleen invullen wanneer u bij V12 Nee heeft ingevuld:
14. Wordt de administratieve organisatie op uw school de komende jaren veranderd in verband met de
werkzaamheden voor het onderwijsnummer?
Ja, de administratieve organisatie zal nog veranderen
Nee, de administratieve organisatie zal niet veranderen
Dat is nog niet duidelijk

Ondersteuningsmogelijkheden bij de invoering
15. In hoeverre bent u op de hoogte van:
zeer
goed

goed

redelijk

slecht

zeer
slecht

15a de ondersteuningsmogelijkheden bij de helpdesk PGN
PO
15b de ondersteuningsmogelijkheden bij de
softwareleveranciers

16. Op welke ondersteuningsmogelijkheden heeft u een beroep gedaan? (Meer antwoorden mogelijk)
De helpdesk PGN PO
De helpdesk van uw softwareleverancier
Andere externe ondersteuning, namelijk..............
Ondersteuning binnen eigen organisatie/bestuur
Andere interne ondersteuning, namelijk…..
Geen

De volgende twee vragen, V17 en V18, SVP alleen invullen voor de ondersteuningsmogelijkheden die u bij V16
heeft aangekruist.
17. Hoe vaak hebt u een beroep gedaan op de genoemde ondersteuningsmogelijkheden?
1 tot 2
3 tot 5
keer
keer
17a De ondersteuningsmogelijkheden bij de helpdesk PGN PO
17b De ondersteuningsmogelijkheden bij de softwareleveranciers
17c Andere externe ondersteuning PO
17d Ondersteuning binnen eigen organisatie/bestuur
17e Andere interne ondersteuning

5 tot 10
keer

vaker dan
10 keer

onvoldoende

slecht

18. Hoe beoordeelt u de geboden ondersteuning?
goed
18a
18b
18c
18d
18e

44

De ondersteuningsmogelijkheden bij de helpdesk PGN PO
De ondersteuningsmogelijkheden bij de softwareleveranciers
Andere externe ondersteuning PO
Ondersteuning binnen eigen organisatie/bestuur
Andere interne ondersteuning

voldoende

Het onderwijsnummer: mogelijkheden en verplichtingen
Alle scholen zijn wettelijk verplicht de Sofinummers van hun leerlingen op te vragen en te registreren. Dit is de
eerste stap op weg naar de invoering van het onderwijsnummer. We willen graag van u weten of u voldoende op
de hoogte bent van de mogelijkheden die er nu al zijn, de mogelijkheden voor gegevensuitwisseling die er nog bij
zullen komen en de regels die daarbij in acht moeten worden genomen.

De gegevenslevering voor het onderwijsnummer
19. Voor het onderwijsnummer moet u regelmatig gegevens gaan aanleveren. Hoeveel kennis heeft u op dit
moment over
voldoende onvoldoende
geen
kennis
kennis
kennis
19a de identificerende gegevens die u volgens de wet over elke
leerling moet leveren
19b de identificerende gegevens die u volgens de wet moet leveren
over die leerlingen die geen SOFInummer hebben
19c de gehele gegevensset die u voor de reguliere telling over de
ingeschreven leerlingen moet leveren
19d aan wie u de gegevens moet leveren
19e de wijzigingen die u gedurende het schooljaar moet doorgeven
voor een correcte weergave van de leerlingpopulatie
19f de frequentie waarmee u die wijzigingen moet doorgeven

De volgende vraag SVP alleen invullen wanneer u heeft aangegeven over voldoende kennis te beschikken over
de aan te leveren gegevensset (19c):
20. Welke van de volgende gegevens van uw leerlingen moet u volgens de wet verplicht opleveren aan de
rijksoverheid met het onderwijsnummer? (Meer antwoorden mogelijk)
Gegevens over voor- en vroegschoolse educatie
Gegevens over de groep waar leerlingen in zitten (basisonderwijs) of over het verblijfsjaar (speciaal
onderwijs)
Gegevens over het wel of niet ambulant begeleid worden
Gegevens over het wel of niet hebben van een rugzakje
Gegevens over de leerprestaties van leerlingen in het basisonderwijs die zijn geregistreerd in een
leerlingvolgsysteem
Gegevens over gewicht (BO) of cumi-gegevens (SO) van de leerling
Gegevens over sociale competenties
Gegevens over het advies voor het voortgezet onderwijs (groep 8 basisonderwijs)
Gegevens over de uitkomsten van een eindtoets (groep 8 basisonderwijs).

De volgende vraag SVP alleen invullen wanneer u heeft aangegeven over voldoende kennis te beschikken over
de instanties aan wie moet worden aangeleverd (19d):
21. Aan welke instanties moet u de gegevens voor het onderwijsnummer volgens u aanleveren?
CFI
IB-groep
CBS
Inspectie
Weet niet

45

De volgende vraag SVP alleen invullen wanneer u heeft aangegeven over voldoende kennis te beschikken over
de frequentie van leveren (19f):
22. Met welke frequentie moet u de updates die voortvloeien uit wijzigingen in de leerlingenpopulatie op uw
school volgens u aanleveren?
Wekelijks
Tweewekelijks
Maandelijks
Elk kwartaal
Elk half jaar
Één keer per jaar
Weet niet

23. Wilt u aangeven of u het eens of oneens bent met de volgende stellingen?
zeer
eens
eens
23a Door het onderwijsnummer wordt de gegevenslevering
aan de overheid uiteindelijk eenvoudiger.
23b Het onderwijsnummer maakt dat de leerlingadministratie
op den duur minder tijd in beslag neemt.
23c Door het onderwijsnummer wordt de leerlingadministratie
van de school beter gestructureerd.
23d Door het onderwijsnummer neemt de bureaucratische
controle van de overheid toe.
23e De administratieve last van het onderwijsnummer weegt
niet op tegen de voordelen voor de scholen.

neutraal

oneens

zeer
oneens

Gevolgen van het invoeren van het onderwijsnummer
24. Als de invoering van het onderwijsnummer succesvol is afgerond heeft dat verschillende gevolgen. Kunt u
aangeven hoeveel kennis u op dit moment heeft over
voldoende onvoldoende
geen
kennis
kennis
kennis
24a de consequenties van de invoering van het onderwijsnummer
voor de bekostiging van uw school (regulier, gewichten, LGF,
groeitelling, e.d.)
24b de consequenties van de invoering van het onderwijsnummer
voor het toezicht op de kwaliteit van uw school
24c de consequenties van de invoering van het onderwijsnummer
voor de productie van landelijke statistieken en beleidsinformatie
over de sector onderwijs

De volgende vraag SVP alleen invullen wanneer u heeft aangegeven over voldoende kennis te beschikken over
de bekostiging (24a):
25. Moet u na de invoering nog apart informatie aanleveren over leerlingen in verband met de gewichtenregeling,
leerling-gebonden financiering en groeiformatie.
Ja
Nee
Weet niet

46

26. Wilt u aangeven of u het eens of oneens bent met de volgende stellingen?
zeer
eens
eens
26a De bekostiging op basis van het onderwijsnummer zal
zonder problemen verlopen.
26b Door het onderwijsnummer kunnen vergissingen en
fraude bij de bekostiging beter worden voorkomen.
26c Het onderwijsnummer betekent een bezuiniging op het
beschikbare budget.
26d Door het onderwijsnummer hoeven er veel minder
gegevens aan de Inspectie te worden geleverd.
26e Door het onderwijsnummer kunnen de ontwikkelingen in
het onderwijs beter worden gevolgd.

neutraal

oneens

zeer
oneens

Terugkoppelen van informatie
27. Kent u Onderwijs in Cijfers, de website waarop CFI namens het ministerie van OCW informatie over
deelnemers, personeel en financiën van onderwijsinstellingen ontsluit?
Ja
Nee
weet niet

28. Vindt u het belangrijk dat u na invoering van het onderwijsnummer meer benchmark-informatie voor uw
school kunt krijgen via Onderwijs in Cijfers?
Ja, erg belangrijk
Ja, belangrijk
Nee, niet belangrijk
Nee, zeer onbelangrijk

29. Wilt u aangeven of u het eens of oneens bent met de volgende stellingen?
zeer
eens
eens
29a De gegevens die voor het onderwijsnummer worden
geregistreerd kan de school zelf gebruiken voor
beleidsontwikkeling en verantwoording.
29b De terugkoppeling van informatie op basis van het
onderwijsnummer draagt op termijn bij aan de verbetering
van het kwaliteitsbeleid van de school.
29c De terugkoppeling van informatie op basis van het
onderwijsnummer vergemakkelijkt op termijn de
horizontale verantwoording
29d De voordelen van de terugkoppeling van informatie
wegen op tegen de administratieve last.

neutraal

oneens

zeer
oneens

47

Gebruik van gegevens en privacybescherming
30. In het kader van de Wet op het Onderwijsnummer wordt privacygevoelige informatie verzameld en
uitgewisseld. Kunt u aangeven hoeveel kennis u op dit moment heeft over
voldoende onvoldoende
kennis
kennis
30a de maatregelen die de rijksoverheid neemt om de privacy van uw
leerlingen te beschermen vanaf het moment dat u gegevens gaat
aanleveren aan de rijksoverheid
30b de maatregelen die de school moet treffen om de privacy van de
leerlingen te beschermen bij de registratie, het gebruik en de
uitwisseling van persoonsgegevens.
30c de organisaties in de directe omgeving van de school waarmee u
op basis van het SOFInummer gegevens mag uitwisselen
30d welke gegevens u precies wel of niet mag uitwisselen met deze
organisaties

geen
kennis

31. De onderwijsnummergegevens worden opgeslagen in het Basisregister Onderwijs. In de wet is geregeld
welke instanties gebruik mogen maken van de gegevens uit het basisregister en welke voorwaarden daarbij
gelden. Wie kunnen er volgens u gebruik van maken en onder welke voorwaarden?
geen
gebruik van
alleen
weet niet
gebruik
alle gegevens geanonimiseerde
gegevens
31a CFI
31b IB-groep
31c
Inspectie
31d Gemeenten
31e CBS
31f
SVB
31g Onderzoeksbureaus die werken voor
OCW

32. De school mag het Sofinummer van de leerlingen nu al gebruiken voor de uitwisseling met andere
organisaties in de directe omgeving, maar alleen voor specifieke doelen en alleen specifieke gegevens. Kunt u
aangeven voor de uitwisseling met welke van de volgende instellingen en instanties u het Sofinummer mag
gebruiken? (Meer antwoorden mogelijk)
Andere onderwijsinstellingen (po, vo en mbo)
De afdeling leerplicht van de gemeente
De Centrale commissie Voor Indicatiestelling (CVI)
Welzijnsinstellingen
Instellingen voor (jeugd)gezondheidszorg
Raad voor de Kinderbescherming
Politie/justitie
Immigratie en Naturalisatiedienst
Het Europees Sociaal Fonds voor subsidieaanvragen
Weet niet

48

33. Wilt u aangeven of u het eens of oneens bent met de volgende stellingen?
zeer
eens
eens
33a Door het onderwijsnummer wordt de uitwisseling van
gegevens met andere scholen bij in- en uitschrijving
vereenvoudigd.
33b Met behulp van het onderwijsnummer kan verzuim beter
worden bestreden.
33c Met behulp van het onderwijsnummer kan de
communicatie met instellingen voor jeugdzorg worden
verbeterd.
33d Bij het gebruik van het onderwijsnummer door de
overheid is de privacy van leerlingen en ouders niet
voldoende gewaarborgd.
33e De uitwisseling van het onderwijsnummer is door de
school voldoende beveiligd
33f Om de privacy te waarborgen is de uitwisseling van
onderwijsnummergegevens door de school in procedures
vastgelegd
33g Door het onderwijsnummer wordt het moeilijker voor
buitenlandse leerlingen zonder SOFInummer om
onderwijs te volgen.

neutraal

oneens

zeer
oneens

De huidige stand van zaken
Tot slot stellen we u nog enkele vragen over de fase van het invoeringsproces waar u de school zich nu in
bevindt.
34. In december 2005 is door de minister van OCW de zogenaamde ‘Faciliteitenregeling onderwijsnummer
primair onderwijs’ vastgesteld. Uw school heeft in dat kader een subsidie ontvangen als bijdrage in de kosten van
de invoering van het onderwijsnummer. Heeft uw school het ontvangen geld al gebruikt voor het
invoeringstraject?
Ja, het geld is besteed aan de invoering
Nee nog niet, maar het geld gaat wel besteed worden aan de invoering
Nee, het geld is/wordt anders besteed
Ik wist niet dat er een subsidie uitgekeerd is
SVP Alleen invullen wanneer u bij V34 Ja heeft ingevuld:
35. Aan welke met de invoering verbonden kosten hebt u het geld besteed?
……………………

SVP Alleen invullen wanneer u bij V34 Nee, nog niet heeft ingevuld:
36. Aan welke met de invoering verbonden kosten gaat u het geld besteden?
……………………

37. Het afgelopen jaar heeft u Sofinummers van leerlingen verzameld. Heeft u bij het verzamelen van de
Sofinummers gebruik gemaakt van de voorbeeldbrieven die u kon downloaden van de website van PGN PO?
Ja
Nee, we hebben een andere brief gebruikt
Ik wist niet dat er voorbeeldbrieven beschikbaar waren

49

38. Van hoeveel procent van de leerlingen beschikt u over het Sofinummer? (Eventueel geschat)
………..%

39. Zijn de verzamelde Sofinummers ingevoerd in het leerling-administratiesysteem?
Ja, alle verzamelde Sofinummers
Ja, een deel van de verzamelde Sofinummers
Nee, nog geen Sofinummers ingevoerd
onbekend

40. Kost(te) het verzamelen van sofinummers meer of minder werk dan u van tevoren had verwacht?
Veel meer
Meer
Niet meer/niet minder
Minder
Veel minder

41. Kost(te) het invoeren van sofinummers meer of minder werk dan u van tevoren had verwacht?
Veel meer
Meer
Niet meer/niet minder
Minder
Veel minder

42. Is het aantal verzamelde sofinummers geregistreerd bij PGN PO?
Ja, de laatste stand is geregistreerd
Ja deels, maar de laatste stand is nog niet geregistreerd
Nee, de verzamelde sofinummers zijn nog niet geregistreerd
Onbekend

43. Heeft u toegang tot internet vanaf de computer waarop de leerlingenadministratie gevoerd wordt?
Ja
Nee, nog niet
Onbekend

44. Is uw systeem voor de leerlingadminstratie al gereed voor de registratie van de gewenste
leerlingengegevens?
Ja, het systeem is gereed
Nee, het systeem is nog niet gereed
Onbekend

45. Is de update van het systeem voor de leerlingadminstratie geïnstalleerd, die nodig is voor uitwisseling in de
volgende fase van de invoering?
Ja, de update is al geïnstalleerd en in gebruik
Ja, de update is al geïnstalleerd, maar nog niet in gebruik
Nee, de update is nog niet geïnstalleerd
Onbekend

50

46. Waarbij heeft u nu het meeste behoefte aan hulp? (Meer antwoorden mogelijk)
Geen hulp nodig
Bij het verzamelen van de (resterende) Sofinummers
Bij het werken met het aanpaste administratiesysteem
Bij het uitwisselen van leerlinggegevens met PGN PO in het komend schooljaar
Andere hulp, namelijk …

47. Verwacht u problemen in de volgende fase van de invoering van het onderwijsnummer?
Ja, wij verwachten problemen
Nee, wij verwachten geen problemen
Onbekend

SVP Alleen invullen wanneer u bij V47 Ja heeft ingevuld:
48. Kunt u in aangeven wat voor soort problemen u verwacht? (Meer antwoorden mogelijk)
Problemen door onvoldoende duidelijkheid over wat er van de school verwacht wordt
Problemen met het verkrijgen van de gewenste leerlinggegevens
Problemen omdat het systeem voor leerlingadministratie niet op tijd gereed is
Problemen met het werken met het aangepaste systeem voor leerlingadministratie
Problemen met de administratieve organisatie op school
Problemen in de communicatie met PGN PO over de uitwisseling van de gegevens
Andere problemen, namelijk
……………

Dit is het einde van de vragenlijst. We danken u hartelijk voor uw medewerking. Als u nog opmerkingen wilt
maken over het onderzoek of een nadere toelichting wilt geven op eerdere antwoorden, dan kunt u dat hieronder
doen.

………………………………………………………………………..

51

52