Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 182

Wijziging van de Pensioenwet en enige andere
wetten in verband met versterking van het
bestuur bij pensioenfondsen en enige andere
wijzigingen (Wet versterking bestuur
pensioenfondsen)

Nr. 3

MEMORIE VAN TOELICHTING
ALGEMEEN
1. Inleiding
De tijden zijn veranderd op het gebied van pensioenen. Pensioenfondsen
worden geconfronteerd met een steeds complexere omgeving. Het gaat
hierbij niet alleen om de instabiliteit van de financiële markten maar ook
om vergrijzing en ontgroening. De financiële crisis in 2008 leidde tot een
forse daling van de dekkingsgraden van de meeste pensioenfondsen. Dit
heeft het vertrouwen in de pensioensector onder druk gezet. Steeds meer
mensen maken zich zorgen over hun pensioen. Wat eens zo gegarandeerd
en welvaartvast leek, blijkt sterk afhankelijk te zijn van risico’s van de
financiële markten. Dit heeft veel vragen opgeroepen bij deelnemers en
pensioengerechtigden, onder meer over de financiële positie van
pensioenfondsen, over de mogelijke gevolgen van eventuele dekkingstekorten voor de pensioenuitkeringen en over de kwaliteit van het beleggingsbeleid en het risicobeheer door het bestuur van pensioenfondsen.
De stand van de dekkingsgraden in het najaar van 2011 laat zien dat dit
geen incident is.
Om deze problemen aan te pakken heeft het kabinet onderzoek laten
verrichten door de Commissie Goudswaard naar de toekomstbestendigheid van aanvullende pensioenregelingen en door de Commissie Frijns
naar beleggingsbeleid en risicobeheer van pensioenfondsen. De onderzoeksresultaten maakten duidelijk dat het pensioenstelsel dringend
aanpassing behoeft om beter om te kunnen gaan met de onzekerheden op
de financiële markten en demografische veranderingen. Om deze
aanpassing van het stelsel te realiseren is er met de sociale partners
onderhandeld en dit heeft uiteindelijk in juni 2011 geleid tot het pensioenakkoord. Sociale partners zullen nieuwe pensioencontracten afsluiten en
de overheid zal het financieel toetsingskader aanpassen.
Met het pensioenakkoord is een belangrijke stap gezet in de richting van
het weer toekomstbestendig maken van het pensioenstelsel. Een belangrijk onderdeel daarvan is dat pensioenfondsen transparant zijn over de

kst-33182-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

1

risico’s die ze moeten nemen om een geïndexeerd pensioen mogelijk te
maken. Deelnemers en pensioengerechtigden zijn zich nu nog onvoldoende van die risico’s bewust.
Voor het behoud van het vertrouwen in het stelsel van aanvullende
pensioenen is het van groot belang dat deelnemers en pensioengerechtigden er zeker van kunnen zijn dat het bestuur van hun fonds deskundig
is, «in control» is en hun belangen op evenwichtige wijze afweegt.
De regering vindt aanpassing van het governancemodel voor pensioenfondsen noodzakelijk om dit vertrouwen te borgen. Dit wetsvoorstel bevat
maatregelen gericht op versterking van deskundigheid en het intern
toezicht en op een adequate vertegenwoordiging van alle risicodragers
binnen de organisatie van het pensioenfonds. Verder worden taken en
organen gestroomlijnd.
– Bedrijfstakpensioenfondsen worden verplicht om een permanente
raad van toezicht in te stellen. Ondernemingspensioenfondsen hebben
de keuze tussen een raad van toezicht en een visitatiecommissie. Maar
als er wordt gekozen voor een visitatiecommissie dan zal die visitatie
jaarlijks moeten plaatsvinden in plaats een keer per drie jaar zoals nu
het geval is.
– Verder wordt er een nieuw bestuursmodel toegevoegd: het onafhankelijk bestuursmodel. Hierdoor wordt het mogelijk dat pensioenfondsen
alleen door deskundige beroepsbestuurders worden bestuurd.
Belanghebbenden houden daarbij invloed op de belangrijke besluiten
omtrent de risicoverdeling via het belanghebbendenorgaan.
– De mogelijkheden om deskundigen op te nemen in het paritaire
bestuur worden verruimd.
– Ook in het paritaire model zijn alle partijen die risico dragen bij een
pensioenregeling op een goede wijze vertegenwoordigd. Dat geldt
voor de werkgevers, de werknemers en de pensioengerechtigden. Zij
hebben ieder standaard een plek in het paritaire bestuur.
– Het verantwoordingsorgaan vervalt, alsmede de schriftelijke raadpleging onder pensioengerechtigden. Hierdoor verminderen de administratieve lasten voor fondsen. Ook worden de adviesrechten van de
deelnemersraad geschrapt om dubbelop van zeggenschap en
medezeggenschap te voorkomen.
Leeswijzer
In hoofdstuk 1 worden de aanleiding, de hoofdelementen van het
wetsvoorstel, de relatie met het initiatiefwetsvoorstel van de leden Koşer
Kaya en Blok alsmede de gevolgen van het pensioenakkoord belicht. In de
navolgende drie hoofdstukken wordt weergegeven hoe de uitgangspunten hun weerslag hebben gevonden in dit wetsvoorstel. Zo wordt in
hoofdstuk 2 ingegaan op de versterking van deskundigheid en intern
toezicht. In hoofdstuk 3 gaat het over de adequate vertegenwoordiging
van alle risicodragers en in hoofdstuk 4 over de stroomlijning van taken
en organen. De beroepspensioenfondsen komen in hoofdstuk 5 aan bod.
De overige wijzigingen in dit wetsvoorstel, zoals de transparantie inzake
het beleggingsbeleid, de voorstellen van de toezichthouder, de meldingsplicht bij oprichting van een fonds en het beloningsbeleid worden in
hoofdstuk 6 toegelicht. In hoofdstuk 7 wordt ingegaan op de samenhang
met bestaande regelgeving en convenanten. De resultaten van de
internetconsultatie, de uitvoeringstoets door DNB en de administratieve
lasten worden in hoofdstuk 8 behandeld. En tot slot wordt in hoofdstuk 9
ingegaan op het overgangsrecht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

2

1.1. Aanleiding en uitgangspunten voor de herziening
Er zijn drie belangrijke aanleidingen voor de herziening van de wettelijke regels voor de governance en medezeggenschap voor pensioenfondsen. Deze komen in het nu volgende aan bod. Daarna wordt ingegaan
op de uitgangspunten van de herziening.
Commissie Frijns
Een belangrijke aanleiding voor de herziening van de wettelijke regels
over governance en medezeggenschap voor pensioenfondsen vormt het
onderzoek van de Commissie Frijns (Commissie Beleggingsbeleid en
risicobeheer, 19 januari 2010, Kamerstukken II 2009/10, 30 413, nr. 138). De
Commissie Frijns heeft onderzoek gedaan naar de wijze waarop het
beleggingsbeleid, het risicobeheer, de uitvoering en de governance van
pensioenfondsen zich sinds 1990 heeft ontwikkeld in relatie tot de
doelstelling en het risicodraagvlak van pensioenfondsen. De Commissie
concludeert onder meer dat:
– de omgeving waarin pensioenfondsen opereren sterk is veranderd
De onrust op de internationale financiële markten en de uitbreiding
van het toezicht stellen pensioenfondsbesturen voortdurend op de
proef. In 2008 kwam daar nog de financiële crisis bij. Pensioenpremies
als percentage van de loonsom zijn structureel omhoog gegaan. De
gemiddelde leeftijd van de deelnemers is hoger geworden. De
maatschappelijke belangstelling voor pensioen is veel groter geworden.
– de pensioenfondsen door de vergrijzing kwetsbaarder zijn geworden
Pensioenfondsen zijn «ageing giants»: meer dan 60% van het totale
pensioenvermogen is bestemd voor pensioenen, die al zijn ingegaan
of die binnen 10 jaar zullen ingaan. Dit betekent dat hun beleggingshorizon korter wordt en daarmee ook hun vermogen om te
herstellen van negatieve beleggingsresultaten.
– en afhankelijker van financiële markten
Zij zijn steeds meer gaan beleggen in zakelijke waarden als aandelen,
vastgoed en alternatieve beleggingen. Dit is deels voortgekomen uit de
noodzaak om een hoger rendement te behalen, om de pensioenkosten
laag te houden. Daardoor is ook het risicoprofiel van pensioenfondsen
(aanzienlijk) toegenomen.
– de meeste pensioenfondsen echter structureel te weinig aandacht
hebben voor risicobeleid en uitvoering van beleggingsbeleid
De uitvoering van het vermogensbeheer is massaal uitbesteed. De
risico’s van en de «grip» op uitbesteding krijgen te weinig aandacht.
– het governance model verbetering behoeft
Het bestuur dient aantoonbaar zodanige expertise/deskundigheid te
bezitten op het gebied van risicomanagement en vermogensbeheer
dat het in staat is initiërend op te treden. Pensioenfondsen hebben
echter steeds meer moeite om voldoende gekwalificeerde bestuurders
te vinden in de kringen van belanghebbenden. Om toch voldoende
expertise binnen besturen te verkrijgen zal daarom naast de bestaande
modellen meer ruimte moeten worden geboden voor andere modellen, waar een grotere rol is weggelegd voor deskundigen in het
bestuur van pensioenfondsen.
Ook onderzoeken van de toezichthouder, De Nederlandsche Bank (DNB),
laten zien dat het belangrijk is de deskundigheid te versterken. Zo blijkt uit
onderzoek van DNB naar het beleggingsbeleid van pensioenfondsen in
2009 dat er in meerdere gevallen sprake was van materiële tekortkomingen in de governance en bedrijfsvoering (DNB Kwartaalbericht,
december 2009). Pensioenfondsen blijken niet altijd doordrongen van de
rol en het belang van een adequate risicobeheersing. Adequate governance en beheersing vormen een basisvoorwaarde voor een gezond

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

3

beleggingsbeleid. Hoewel DNB in de beleggingsonderzoeken van 2010 bij
sommige fondsen substantiële verbeteringen constateert, is de kwaliteit
van het beleggingsbeleid en het risicobeheer naar de opvatting van DNB
sectorbreed nog niet op het gewenste niveau. Bij veel pensioenfondsen
staat de complexiteit van het beleggingsbeleid onvoldoende in verhouding tot het niveau van de risicobeheersing en de aanwezige expertise. Bij
een aantal pensioenfondsen ontbreekt voldoende «countervailing power»
ten opzichte van de vermogensbeheerder in de vorm van onafhankelijk en
adequaat risicobeheer op het niveau van het pensioenfonds (Nieuwsbericht DNB 28 april 2011 over Brief aan pensioenfondsbesturen inzake
resultaten beleggingsonderzoeken 2010).
Uit de onderzoeksresultaten van de Commissie Frijns en DNB vloeit
derhalve voort dat het van groot belang is de deskundigheid van het
bestuur van het pensioenfonds te versterken. De versterking van de
deskundigheid kan verder worden ondersteund door een versteviging van
het interne toezicht. Versterking van deskundigheid en van het interne
toezicht is dan ook het eerste uitgangspunt van de herziening van
wettelijke regels over governance en medezeggenschap.
Verschuiving risicodragerschap richting deelnemers en pensioengerechtigden
Een tweede aanleiding voor de herziening is de verschuiving van het
risicodragerschap richting deelnemers, pensioengerechtigden en andere
aanspraakgerechtigden. De Commissie Goudswaard (Commissie
Toekomstbestendigheid Aanvullende Pensioenregelingen, 27 januari 2010,
Kamerstukken II, 2009/10, 30 413, nr. 139) concludeert dat werknemers en
pensioengerechtigden nu al risico’s lopen ten aanzien van hun pensioenaanspraken en -rechten. In de nieuwe contracten uit hoofde van het
pensioenakkoord zullen deze risico’s verder worden geëxpliciteerd. De
geleidelijke verschuiving van het risicodragerschap richting deelnemers
en pensioengerechtigden kan uiteindelijk niet zonder gevolgen blijven
voor de rol van de betreffende partijen in de governance en de medezeggenschap.
De (mede)zeggenschap van deelnemers en pensioengerechtigden is
momenteel geregeld via de deelnemersraad die adviesrechten heeft of
soms via (hun recht op) een zetel in het bestuur. De huidige (mede)zeggenschapstructuur doet echter onvoldoende recht aan een adequate
vertegenwoordiging van deze risicodragers in de verschillende organen.
Dit is eerder ook geconstateerd door de leden Koşer Kaya en Blok in het
inititiatiefwetsvoorstel tot wijziging van de Pensioenwet met betrekking
tot een evenwichtige samenstelling van en de medezeggenschap in
pensioenfondsbesturen (Kamerstukken I 2009/10, 31 537, A).
Een tweede uitgangspunt voor de herziening van de wettelijke regels over
governance en medezeggenschap is dan ook een adequate vertegenwoordiging van alle risicodragers.
Onduidelijkheid over en overlap van taken van organen
Een derde aanleiding voor de herziening vormt ten slotte de onduidelijkheid over en overlap van taken van de verschillende organen. In 2008 is
onder verantwoordelijkheid van de Sociaal-Economische Raad (SER)
onderzoek gedaan naar medezeggenschap en goed pensioenfondsbestuur. Beide rapporten («Eindevaluatie Medezeggenschap Gepensioneerden» en «Inventarisatie Principes voor goed pensioenfondsbestuur»,
www.ser.nl) zijn op 19 maart 2009 gepubliceerd. Hoewel deze evaluatie
niet bedoeld was als beoordeling, zijn toch knelpunten zichtbaar
geworden die de werking van een goede governance in de weg kunnen
staan. Zo zijn de taken van de organen van het fonds niet altijd duidelijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

4

Gevolg hiervan kan zijn dat fondsen moeite hebben met afbakening van
verantwoordelijkheden, rollen en taken van de verschillende organen.
Een derde uitgangspunt voor de herziening van de wettelijke regels over
governance en medezeggenschap is dan ook de stroomlijning van taken
en organen.
Uitgangspunten
Samenvattend staan bij de herziening van de wettelijke regels over
governance en medezeggenschap derhalve de volgende uitgangspunten
centraal, die gelijktijdig en in onderlinge samenhang moeten worden
bezien:
1. versterking van deskundigheid en intern toezicht;
2. adequate vertegenwoordiging van alle risicodragers;
3. stroomlijning van taken en organen.
1.2. Hoofdelementen van het wetsvoorstel
Het wetsvoorstel bevat twee bestuursmodellen waaruit gekozen kan
worden: het paritaire bestuursmodel en het onafhankelijke bestuursmodel. Het eerste model is een versterking van het bestaande model, het
tweede model is nieuw.
Er is gekozen voor aanpassing van het bestaande paritaire model en
toevoeging van een nieuw bestuursmodel om meer keuzevrijheid te
bieden aan de pensioensector en om het potentiële aanbod van deskundige bestuurders te vergroten. Er bestaat een grote behoefte aan
deskundige bestuurders. Niet altijd zijn die in voldoende mate binnen de
geledingen van belanghebbenden beschikbaar.
Overwogen is om een derde bestuursmodel in de vorm van een one tier
board (een gemengd model) toe te voegen. In het voorontwerp van het
wetsvoorstel (Kamerstukken I 2010/11, 31 537, G) was dit ook verwerkt. In
dat model zaten uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders gezamenlijk
in het bestuur. De uitvoerende bestuurders werden in dit model gevormd
door de beroepsbestuurders. De niet-uitvoerende bestuurders bestonden
uit vertegenwoordigers van de belanghebbenden. Deze laatste bestuurders hielden toezicht op de uitvoerende bestuurders. In de consultatie
over het voorontwerp en de expertmeetings werd echter door velen het
belang van een onafhankelijk intern toezicht naar voren gebracht. Voor de
versterking van het intern toezicht is het van belang dat dit wordt
uitgeoefend door personen die zich onafhankelijk kunnen opstellen van de
uitvoerende bestuurders en daarbij tevens het belang van het pensioenfonds te allen tijde voorop kunnen stellen. Deze uitgangspunten zijn in de
praktijk niet goed te verenigen met niet uitvoerende bestuurders die
bepaalde belanghebbendengroeperingen vertegenwoordigen. Er is
daarom niet gekozen voor de opname van het gemengde model.
Bij de vormgeving van de bestuursmodellen is rekening gehouden met de
drie uitgangspunten van de herziening: versterking van deskundigheid en
intern toezicht, adequate vertegenwoordiging van alle risicodragers en
stroomlijning van taken en organen.
Daarnaast is rekening gehouden met het feit dat tweede pijler pensioen
een arbeidsvoorwaarde is met een collectief en solidair karakter. De
pensioenregeling komt tot stand in het arbeidsvoorwaardenoverleg
waarbij een uitruil plaatsvindt met andere arbeidsvoorwaarden. Bij de
uitvoering van de regelingen neemt het bestuur voortdurend besluiten die
de arbeidsvoorwaardelijke ruimte betreffen, maar ook het (toekomstig)
inkomen van deelnemers en pensioengerechtigden. Daarom is in beide
bestuursmodellen gewaarborgd dat de belanghebbenden gezamenlijk
beslissende invloed hebben op de besluitvorming van het bestuur en blijft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

5

de positie van sociale partners prominent. Pensioenfondsen blijven zich
daarmee onderscheiden van verzekeraars.
Het paritaire bestuursmodel
Het paritaire bestuursmodel sluit aan bij de huidige praktijk. Sociale
partners nemen plaats in het pensioenfondsbestuur. Het bestuur is
gehouden aan de verplichting om de belangen van allen die bij het fonds
betrokken zijn te behartigen.
Ter versterking van de deskundigheid is een aantal aanpassingen
doorgevoerd. Zo wordt voorgesteld dat voor alle geledingen (werkgevers,
werknemers en pensioengerechtigden) ook externe deskundigen in het
bestuur kunnen worden toegelaten als vertegenwoordigers namens een
van deze geledingen. Ook kan er gekozen worden voor toelating van
onafhankelijke externe deskundigen, die geen vertegenwoordiger zijn van
een van de geledingen. Door het aantal onafhankelijke bestuursleden te
beperken tot twee wordt gewaarborgd dat de stem van de belanghebbenden de doorslag geeft.
Tevens wordt het intern toezicht verstevigd. Zo dienen bedrijfstakpensioenfondsen in dit model een permanente raad van toezicht in te stellen,
tenzij er sprake is van volledige verzekering. Ondernemingspensioenfondsen krijgen een keuze voor een permanente raad van toezicht of een
visitatiecommissie die jaarlijks (in plaats van driejaarlijks) visiteert.
Een adequate vertegenwoordiging van alle risicodragers wordt bereikt
door bestuursparticipatie van pensioengerechtigden. Nu hebben de
pensioengerechtigden alleen bij een ondernemingspensioenfonds een
keuzerecht tussen een vertegenwoordiging via de deelnemersraad of een
vertegenwoordiging in het bestuur. In het nieuwe paritaire bestuursmodel
zullen de pensioengerechtigden altijd in het bestuur van fondsen
vertegenwoordigd zijn. Diversiteit naar leeftijd en geslacht binnen het
paritair bestuur wordt gestimuleerd door het wettelijk voorschrift om te
streven naar een zo evenwichtig mogelijke samenstelling van het bestuur.
Daarnaast is er een rapportageverplichting gericht op diversiteit. In het
geval er afspraken zijn gemaakt over maximalisatie van de premie van de
werkgever wordt de zetelverdeling aangepast. Is dat laatste het geval dan
zal het aantal zetels voor de werkgever lager zijn, omdat in dat geval ook
zijn risico beperkter is. Een hoofdtaak van de raad van toezicht en de
visitatiecommissie wordt bovendien het toezien op een evenwichtige
belangenafweging door het bestuur. Met deze voorstellen wordt recht
gedaan aan de gewijzigde risicoverdeling.
Stroomlijning van taken en organen heeft tot doel de bestuurbaarheid te
vergroten en de bureaucratie te verminderen. Daartoe zijn taken en
bevoegdheden anders belegd. Het verantwoordingsorgaan houdt op te
bestaan. De taken van het verantwoordingsorgaan zijn ondergebracht bij
de nieuwe deelnemers- en pensioengerechtigdenraad. De adviesrechten
van de huidige deelnemersraad komen te vervallen, met uitzondering van
de adviesrechten die voortvloeien uit de principes voor goed pensioenfondsbestuur (Stichting van de arbeid, december 2005). Daarmee wordt
voorkomen dat dezelfde geleding zowel zeggenschap als medezeggenschap toekomt. Tot slot wordt de schriftelijke raadpleging over bestuursdeelname onder pensioengerechtigden vervangen door een automatische
bestuursdeelname van deze geleding. Dit leidt tot een vermindering van
de administratieve lasten van de pensioenfondsen.
Het onafhankelijke bestuursmodel
Het onafhankelijke model maakt het mogelijk om het fonds te laten
besturen door onafhankelijke beroepsbestuurders die geen binding
hebben met een van de drie geledingen. Bij een beroepsbestuurder wordt
gedacht aan een persoon wiens beroep bestuurder is en die deze functie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

6

tegen betaling verricht. Een onafhankelijke bestuurder moet uiteraard
voldoen aan de deskundigheids- en betrouwbaarheidseisen van DNB.
Het onafhankelijke bestuur heeft dezelfde bevoegdheden als een paritair
bestuur, met dien verstande dat het belanghebbendenorgaan – een
orgaan samengesteld uit de drie geledingen – een goedkeuringsrecht
heeft ten aanzien van een aantal belangrijke besluiten. Hiertoe is besloten,
aangezien werkgevers, werknemers en pensioengerechtigden in het
onafhankelijke bestuursmodel geen zitting meer hebben in het bestuur.
Omdat pensioen een arbeidsvoorwaarde is met een collectief en solidair
karakter dienen de belanghebbenden invloed te hebben op een aantal
belangrijke besluiten.
Het goedkeuringsrecht heeft betrekking op besluiten als de wijziging van
het strategisch beleggingsbeleid, het premiebeleid, het vaststellen en
wijzigen van het toeslagbeleid, het terugstorten van premie of het geven
van premiekorting. Goedkeuring van deze besluiten garandeert dat
werkgevers, werknemers en pensioengerechtigden grip houden op
bestuursbeslissingen die hun belangen het meest direct raken. Het
belanghebbendenorgaan heeft naast goedkeuring ook nog advies- en
verantwoordingstaken. De bevoegdheden van het belanghebbendenorgaan hebben geen betrekking op de dagelijkse gang van zaken bij het
pensioenfonds.
De visie op de bestuursstructuur
Het uitgangspunt is dat pensioen een arbeidsvoorwaarde is en in overleg
tussen sociale partners tot stand komt. Sociale partners bepalen
gezamenlijk de inhoud van de regeling. Zij maken keuzes over premiehoogte, het (geambieerde) uitkeringsniveau, jaarlijkse opbouw, indexatie,
franchise etc. Daarnaast maken ze de keuze voor een pensioenuitvoerder.
Hoewel de werkgever degene is die de uitvoeringsovereenkomst afsluit,
zijn werknemers doorgaans betrokken bij deze keuze.
Bij de keuze voor een uitvoerder zullen sociale partners ook de afweging
maken welke mate van verantwoordelijkheid voor de uitvoering zij willen.
Die afwegingen zullen bepalend zijn voor de vraag bij welke pensioenuitvoerder de pensioenovereenkomst wordt ondergebracht. De keuze voor
een bepaalde pensioenuitvoerder en daarmee een mate van zeggenschap
is ook van belang voor de vormgeving van het contract. Wanneer gekozen
wordt voor zeggenschap van de belanghebbenden dan biedt dit de
mogelijkheid om de risicoverdeling niet vooraf volledig vast te leggen. Dat
laatste geeft flexibiliteit om met schokken en gewijzigde omstandigheden
om te kunnen gaan. Deelname aan het bestuur garandeert dan dat alle
partijen hun belang kunnen beschermen.
Wanneer sociale partners geen zeggenschap wensen, kunnen zij de
pensioenregeling bij een verzekeraar of premiepensioeninstelling (PPI)
onderbrengen. De afspraken die sociale partners hebben gemaakt over de
pensioenregeling liggen vast in de pensioenovereenkomst en in de
uitvoeringsovereenkomst. Deze afspraken zijn dus niet meer tussentijds te
wijzigen.
Als sociale partners ervoor kiezen om de pensioenregeling onder te
brengen bij een pensioenfonds, krijgen zij met dit wetsvoorstel twee
mogelijkheden. Als zij de verantwoordelijkheid willen behouden voor de
volledige uitvoering van de pensioenregeling dan kiezen zij voor het
paritaire bestuursmodel. Als ze betrokken willen zijn bij de besluitvorming
over de inzet van de instrumenten van de pensioenregeling, maar niet
meer verantwoordelijk willen zijn voor de volledige uitvoering van de
pensioenregeling, kunnen zij kiezen voor het onafhankelijke bestuursmodel. In dat model hebben de werkgever, deelnemers en pensioengerechtigden immers wel directe zeggenschap over het strategisch
beleggingsbeleid, de hoogte van de premie, het indexatiebeleid en het
korten van aanspraken. Maar het uitgangspunt is dat sociale partners zelf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

7

kiezen voor de mate van zeggenschap en verantwoordelijkheid bij de
uitvoering van hun pensioenregeling.
Het is legitiem vanuit de wetgever randvoorwaarden te stellen aan de
deelname van derden aan het bestuur, zoals dat met het onderhavige
wetsvoorstel en ook met het wetsvoorstel van de leden Koşer Kaya en
Blok tot wijziging van de Pensioenwet met betrekking tot een evenwichtige samenstelling van en de medezeggenschap in pensioenfondsbesturen gebeurt.
De regering vindt het evenwel niet nodig en niet gewenst om één of beide
partijen die betrokken zijn bij de totstandkoming van de pensioenovereenkomst te verbieden om bestuurlijke verantwoordelijkheid te dragen voor
de uitvoering van de regeling. Dat zou een inbreuk zijn in de contractsvrijheid van deze private partijen.
1.3. Relatie met het initiatiefwetsvoorstel van de leden Koşer Kaya en
Blok
Bij de uitwerking van het paritaire bestuursmodel is rekening gehouden
met het inmiddels in de Eerste Kamer aanvaarde initiatiefwetsvoorstel van
de leden Koşer Kaya en Blok. Net als beide initiatiefnemers is de regering
voorstander van een uitbreiding van de bestuursparticipatie voor
pensioengerechtigden, voor meer diversiteit, voor het verbeteren van de
informatieverstrekking over verenigingen van pensioengerechtigden en
werknemers en voor de mogelijkheid om beroepsbestuurders toe te laten
als vertegenwoordiger van pensioengerechtigden en deelnemers.
Het initiatiefwetsvoorstel richt zich met name op de bestuursparticipatie
van pensioengerechtigden. In dit voorstel wordt gekozen voor een
integrale aanpak van de governance en medezeggenschap. Het onderhavige wetsvoorstel wijkt op enkele punten af van het voorstel van Koşer
Kaya en Blok, juist vanwege de integrale aanpak en de noodzaak de
bestuurbaarheid te garanderen. Zo is in het onderhavige wetsvoorstel het
aantal zetels voor pensioengerechtigden gemaximeerd om te voorkomen
dat werkgevers in de minderheid kunnen komen. Hier staat tegenover dat
de werkgever zijn positie in het verantwoordingsorgaan verliest, omdat dit
orgaan wordt opgeheven en de verantwoordingstaken worden overgebracht naar de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
Ook is de raadpleging onder pensioengerechtigden vervangen door een
automatische deelname van deze geleding aan het paritaire bestuur. Dit
leidt tot een vermindering van administratieve lasten.
Verder vervallen de adviesrechten van de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad. Op het moment dat alle geledingen (werkgevers, werknemers en pensioengerechtigden) zitting hebben in het bestuur, kan
overlap van zeggenschap en medezeggenschap worden opgeheven.
Hiermee komt stroomlijning van taken en organen tot stand.
1.4. Gevolgen pensioenakkoord
Recent is het pensioenakkoord gesloten. De uitwerking van dit akkoord
raakt ook de governance van pensioenfondsen.
Allereerst maakt het pensioenakkoord expliciet dat er risico’s in de vorm
van een lagere pensioenuitkering, bij deelnemers en pensioengerechtigden liggen. Daarom wordt de governance van pensioenfondsen aangepast en wordt de positie van deelnemers en pensioengerechtigden
versterkt.
Wat betreft rol van de werkgever in het bestuur wordt het volgende
opgemerkt. Hoewel er sprake is van meer risicoverschuiving van de
werkgever naar deelnemers en pensioengerechtigden, zijn er voldoende
redenen voor betrokkenheid van de werkgever in het bestuur van het
pensioenfonds naast deelnemers en pensioengerechtigden. Zo kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

8

werkgever risico’s tijdens de contractperiode alsnog via een omweg voor
zijn rekening krijgen. Ook als er premiestabilisatie is afgesproken zal de
premie vaak voor een beperkt aantal jaren worden vastgesteld. Na afloop
van die periode zal er opnieuw worden onderhandeld over de premie en
de inhoud van de regeling. De werkgever heeft er dus belang bij dat de
ambities die partijen hebben bij de pensioenregeling worden bereikt en
daarmee heeft ook de werkgever een belang bij deelname aan het
bestuur. Een ander argument dat pleit voor deelname van werkgevers in
het bestuur is dat het aantal deskundige bestuurders beperkt is. Het zou
voor het pensioenfonds een gemis zijn als zij niet langer gebruik kunnen
maken van de deskundigheid die door de onderneming of de werkgeversorganisatie wordt geleverd.
Wel verandert de positie van de werkgever naarmate de risico’s meer
richting deelnemers en pensioengerechtigden verschuiven. Dit dient ook
tot uitdrukking te komen in de zetelverdeling. Zo is er aanleiding voor een
andere zetelverdeling indien er sprake is van maximalisatie van de premie
van de werkgever. Is dat laatste het geval dan dient het aantal zetels voor
de werkgever lager te zijn, omdat in dat geval ook zijn risico beperkter is.
In het onderhavige wetsvoorstel wordt de zetelverdeling daarom
afhankelijk gemaakt van de aanwezigheid van premiemaximering. De
zetelverdeling is in dat geval als volgt:
– Werkgevers krijgen minder zetels;
– Werkgevers en werknemers hebben evenveel zetels;
– Het aantal zetels voor pensioengerechtigden blijft gemaximeerd op
25%.
Met deze aanpassing wordt tevens invulling gegeven aan de toezegging
van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op 24 januari 2012
in de Eerste Kamer tijdens de plenaire behandeling van het initiatiefwetsvoorstel van de leden Koşer Kaya en Blok naar aanleiding van de
opmerkingen van de heer Noten over het werkgeversaandeel in het
bestuur van bedrijfstakpensioenfondsen als er sprake is van premiemaximalisatie.
Een tweede gevolg van het pensioenakkoord is dat de door het pensioenakkoord veronderstelde helderheid van het pensioencontract de beleidsruimte van pensioenfondsbesturen zal veranderen waar het gaat om de
vaststelling van de premie, toeslagen en het korten van pensioenrechten.
De mate waarin daarvan sprake zal zijn, zal van geval tot geval veranderen. Duidelijk is wel dat de inhoud van de pensioenregeling bij sociale
partners ligt. Dat verandert niet. Wat anders zal worden, is dat de inhoud
van de pensioenregeling explicieter wordt. Het pensioenfondsbestuur zal
de vastgestelde pensioenregeling vervolgens uitvoeren op basis van de
tussen het pensioenfonds en de werkgever(s) overeengekomen uitvoeringsovereenkomst, of op basis van het tussen het pensioenfonds en de
sociale partners overeengekomen uitvoeringsreglement, respectievelijk
op basis van de tussen het pensioenfonds en de beroepsgenoten
overeengekomen uitvoeringsovereenkomst. Het bestuur zal voorafgaand
aan de onderbrenging bij het fonds, op basis van een onafhankelijke en
kritische afweging moeten beoordelen of het bestuur dit contract
daadwerkelijk kan uitvoeren. Het pensioenfondsbestuur doet dit met
inachtneming van de plicht tot evenwichtige belangenafweging. Als blijkt
dat er sprake is van strijdigheid dan mag het bestuur de afspraken van de
cao-tafel niet accepteren. De bestuursstructuur dient te waarborgen dat
het pensioenfondsbestuur deze taak op deskundige en professionele wijze
uitvoert.
Ook dit rechtvaardigt een versterking van de governance van pensioenfondsen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

9

Bij de recente ontwikkelingen rondom het nieuwe pensioencontract is
verder de vraag naar voren gekomen of er eerst duidelijkheid moet
bestaan over de invulling daarvan voordat de wettelijke regels voor
governance en medezeggenschap herzien kunnen worden. De regering
acht het onnodig en onwenselijk te wachten op de definitieve vormgeving
van het pensioencontract. Het is nu nodig om de wettelijke regels voor
governance en medezeggenschap voor pensioenfondsen te herzien om te
kunnen voldoen aan de eisen die voortvloeien uit de huidige ontwikkelingen op pensioenterrein. Daarbij komt dat het onderhavige wetsvoorstel
de ruimte biedt aan sociale partners om een bestuursmodel te kiezen
passend bij de vormgeving van het uiteindelijke pensioencontract.
Tot slot is het van belang dat de nieuwe bestuursstructuur is ingevoerd
voordat de wetgeving met betrekking tot het nieuwe pensioencontract in
werking treedt. Belanghebbenden, waaronder pensioengerechtigden, zijn
dan tijdig vertegenwoordigd in het paritaire bestuur of in het belanghebbendenorgaan (bij het onafhankelijke bestuursmodel), zodat zij invloed
kunnen hebben op beslissingen samenhangend met het nieuwe
pensioencontract.
2. Versterken van deskundigheid en intern toezicht
Het wetsvoorstel bevat een aantal voorzieningen gericht op versterking
van de deskundigheid en intern toezicht. Deze worden in het nu volgende
nader toegelicht.
2.1. Mogelijkheid van beroepsbestuurders
Pensioenfondsbesturen zijn nu altijd primair samengesteld uit vertegenwoordigers van werkgevers(-) en werknemers(-organisaties). Dit kunnen
mensen zijn die namens de vakorganisaties een zetel in een of meerdere
fondsbesturen bezetten, mensen die bij de werkgever in dienst zijn of in
de bedrijfstak werkzaam zijn, maar ook pensioengerechtigden. Al deze
bestuurders voldoen in beginsel aan de wettelijke deskundigheids- en
betrouwbaarheidseisen en zijn daarop getoetst door DNB.
Door het zwaarder worden van het bestuurswerk is het voor pensioenfondsen echter moeilijker geworden om geschikte vertegenwoordigers
van de geledingen van werkgevers, werknemers en pensioengerechtigden
te vinden. Het wetsvoorstel verduidelijkt dat ook externe deskundigen in
het bestuur kunnen worden toegelaten namens de geledingen van
werknemers en pensioengerechtigden. Voor de geleding van werkgevers
volgde dit al uit de wettekst. Ook kan men ervoor kiezen onafhankelijke
externe bestuurders toe te laten tot het paritaire bestuur. Tevens biedt het
de mogelijkheid om een volledig onafhankelijk bestuur in te stellen. Het
gaat dan om mensen die beroepsbestuurder zijn en geen directe band
hebben met een van de geledingen. Via het toelaten van beroepsbestuurders van buiten de geledingen wordt het eenvoudiger om de
benodigde (en mogelijk schaarse) kennis en kunde in het bestuur te halen.
2.2. Versteviging van intern toezicht
De versterking van de deskundigheid wordt daarnaast ondersteund door
een versteviging van het intern toezicht. Op grond van de principes voor
goed pensioenfondsbestuur kunnen fondsbesturen nu opteren voor de
volgende varianten van het intern toezicht, te weten een raad van toezicht,
een visitatiecommissie, een auditcommissie of een one tier board. Uit
onderzoek van de SER uit 2009 blijkt dat bij de meeste fondsen het intern
toezicht door een visitatiecommissie wordt uitgevoerd. Deze commissie
beoordeelt het functioneren van het bestuur gemiddeld eens in de drie
jaar. Problemen op het terrein van risicobeheersing (zoals rondom

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

10

uitbesteding, het hanteren van een adequate beleggingsmix, het verloop
binnen het bestuur) laten zien dat de huidige vormgeving van het intern
toezicht zwak is. De frequentie is te beperkt en het orgaan heeft geen
bevoegdheden om in te grijpen.
Het is van belang dat het intern toezichtorgaan zich tijdig een goed
oordeel kan vormen van het functioneren van het bestuur, in het bijzonder
van het risicobeheer. De Commissie Frijns heeft eerder op het grote
belang van een goed risicobeheer gewezen. Ook dient het intern
toezichtorgaan voldoende mogelijkheden te hebben om het bestuur te
corrigeren.
Concreet leidt dit tot het voorstel om bij bedrijfstakpensioenfondsen een
permanente raad van toezicht in te stellen. Alleen een bedrijfstakpensioenfonds dat volledig verzekerd is bij een verzekeraar, kan kiezen voor
een visitatiecommissie. Ondernemingspensioenfondsen krijgen een keuze
voor een permanente raad van toezicht of een visitatiecommissie die
jaarlijks (in plaats van minimaal eens in de drie jaar) visiteert.
Er is gekozen voor een permanente raad van toezicht bij bedrijfstakpensioenfondsen omdat bij bedrijfstakpensioenfondsen de aangesloten
werkgevers alsmede de werknemers meer op afstand staan van het fonds
dan bij ondernemingspensioenfondsen. Zo zijn de werkgevers en de
werknemers meer indirect via de vakverenigingen vertegenwoordigd.
Verder kan een individuele werkgever bij een bedrijfstakpensioenfonds
geen afspraken maken met het fonds in de uitvoeringsovereenkomst.
Hierdoor ligt het meer voor de hand om een permanent toezichtsorgaan
in te stellen. Bij een ondernemingspensioenfonds kan de werkgever meer
invloed uitoefenen via de uitvoeringsovereenkomst met het fonds.
Doordat veel meer in het contract wordt vastgelegd en door de directere
vorm van vertegenwoordiging is de noodzaak voor een permanent orgaan
minder groot. Dat neemt niet weg dat er uiteraard wel voor kan worden
gekozen. Op termijn is het echter wenselijk dat ook ondernemingspensioenfondsen een permanente raad van toezicht hebben. Vanwege het
benodigde aantal onafhankelijke deskundigen is invoering van deze
verplichting op dit moment praktisch niet haalbaar. Na een periode van
vijf jaar na inwerkingtreding van deze wet zal worden geëvalueerd hoe het
stelsel van intern toezicht functioneert. Dan zal bezien worden of op dat
moment ondernemingspensioenfondsen verplicht kunnen worden tot het
instellen van een permanente raad van toezicht.
Taken en bevoegdheden intern toezicht
De raad van toezicht en de visitatiecommissie behouden alle taken die zij
op basis van de principes voor goed pensioenfondsbestuur ook al
hadden. Zo hebben de raad van toezicht en de visitatiecommissie tot taak
toezicht te houden op het beleid van het bestuur en op de algemene gang
van zaken in het pensioenfonds, en zijn ze ten minste belast met het
toezien op adequate risicobeheersing. De raad van toezicht alsmede de
visitatiecommissie bestaat uit tenminste drie onafhankelijke personen.
Onder onafhankelijkheid wordt allereerst verstaan dat de leden geen
binding hebben met de belanghebbenden in het fonds. Verder wordt
onder onafhankelijkheid verstaan dat er geen onderling toezicht tussen
pensioenfondsen wordt gerealiseerd. Bestuurder van pensioenfonds A
kan geen toezichthouder worden bij fonds B, als er een bestuurder van
fonds B toezichthouder is bij fonds A.
Ter vergroting van de transparantie zullen de raad van toezicht en de
visitatiecommissie over de uitvoering van de taken en de uitoefening van
de bevoegdheden rapporteren aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en de werkgever bij het paritaire model en aan het belanghebbendenorgaan bij het onafhankelijke model en verslag doen van de
bevindingen in het jaarverslag.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

11

Aangezien een pensioenfonds bij zijn taakvervulling voortdurend allerlei
tegengestelde belangen tegen elkaar moet afwegen, krijgt zowel de raad
van toezicht als ook de visitatiecommissie daarnaast de taak er op toe te
zien dat dit op een evenwichtige wijze gebeurt. Gezien het verschil in
belang tussen premiebetalers en ontvangers van pensioen en de verschuiving van het risicodragerschap is dat een wenselijke versterking.
Net als de raad van toezicht moet ook de visitatiecommissie verantwoording afleggen over de uitvoering van de taken aan de deelnemersen pensioengerechtigdenraad en de werkgever, het belanghebbendenorgaan en in het jaarverslag.
Aanvullende taken raad van toezicht
Ter versterking van het interne toezicht wordt aan de raad van toezicht
nog een aantal extra bevoegdheden toegekend. Zo krijgt de raad van
toezicht een aantal goedkeuringsrechten. Het gaat dan om de besluiten
van het bestuur tot vaststelling van het jaarverslag en de jaarrekening, de
actuariële en bedrijfstechnische nota (zie artikel 145 PW), en voor zover
het een paritair bestuur betreft een kortetermijnherstelplan (zie artikel 140
PW) en een langetermijnherstelplan (zie artikel 138 PW), de profielschets
voor benoeming van bestuurders en het beleid inzake beloningen. Ook
betreft het een aantal institutionele beslissingen waaronder liquidatie van
het fonds, samenvoeging van fondsen en het omzetten van het pensioenfonds in een andere rechtsvorm.
De raad van toezicht heeft op deze onderwerpen een goedkeuringsrecht
gekregen om goed uitvoering te kunnen geven aan haar taak toe te zien
op de bestuursprocessen en een adequate risicobeheersing. Verder wordt
op deze manier een extra waarborg gecreëerd voor de evenwichtige
belangenafweging.
Hierbij is het essentieel dat de raad van toezicht de jaarrekening en
jaarverslag goedkeurt, omdat het bestuur hierin verantwoording aflegt
over het boekjaar van het afgelopen jaar. Bij de herstelplannen wordt
gekeken naar de weerslag hiervan voor de verschillende groepen binnen
een fonds. Verder worden in de actuariële en bedrijfstechnische nota de
samenhangende aspecten van de bedrijfsvoering, het financieringsbeleid
en de risico’s beschreven, deze zijn ook voor het toezien op de belangenafweging en het risicobeleid van belang. Bij het goedkeuringsrecht ten
aanzien van de profielschets van een nieuwe bestuurder ziet de raad van
toezicht erop toe dat het bestuur door een goede samenstelling over de
vereiste deskundigheid en competenties beschikt om een fonds te
besturen. En ten aanzien van de beloningen geldt dat de raad ervoor zorg
kan dragen dat hier een beheerste bedrijfsvoering wordt gevolgd.
De raad van toezicht richt zich bij de vervulling van zijn taak naar het
belang van het fonds en weegt daartoe de in aanmerking komende
belangen van bij het fonds betrokkenen af. De raad van toezicht staat het
bestuur met raad ter zijde. Overwogen is aan de raad van toezicht de
benoeming en ontslag van bestuurders toe te kennen. In veel sectoren
met een onafhankelijk toezichtsorgaan heeft dit orgaan deze bevoegdheid.
Pensioen is een echter arbeidsvoorwaarde. Derhalve hebben sociale
partners een belangrijke rol. Benoeming van de leden van het paritaire
bestuur door de raad van toezicht is bovendien niet passend, aangezien
het hierbij gaat om het bestuur bestaande uit vertegenwoordigers van de
drie geledingen. Een dergelijk benoemingsrecht staat op gespannen voet
met een bestuursmodel gebaseerd op de gedachte van representativiteit.
Besloten is daarom om niet in de wet vast te leggen aan welk orgaan deze
bevoegdheid toekomt. Dit biedt partijen de mogelijkheid om in een
nieuwe code voor goed pensioenfondsbestuur nadere invulling te geven
aan de procedure voor benoeming en ontslag van het bestuur. Wettelijk
wordt geregeld, dat in het geval het bestuur disfunctioneert, de raad van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

12

toezicht dit meldt bij de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad bij een
paritair model of bij het belanghebbendenorgaan bij een onafhankelijk
model alsmede aan de partij die bevoegd is tot benoeming van het
bestuur. De wijze waarop bestuursleden worden benoemd en ontslagen is
neergelegd in de statuten. De benoemende partij kan vervolgens ervoor
kiezen een nieuwe bestuurder te benoemen. In andere gevallen kan de
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad of het belanghebbendenorgaan eventueel verdere stappen nemen richting het bestuur, bijvoorbeeld via het enquêterecht.
Verder is voor de versterking van het intern toezicht noodzakelijk dat de
leden van de raad van toezicht deskundig en betrouwbaar zijn. Dit zal
worden getoetst door DNB.
Benoeming en ontslag van intern toezicht
De raad van toezicht stelt een profielschets op voor nieuwe leden. Deze
profielschets wordt voor advies voorgelegd aan de deelnemers- en
pensioengerechtigdenraad in het paritaire model en aan het belanghebbendenorgaan in het onafhankelijke model. Het wordt aan partijen
overgelaten om in een nieuwe code voor goed pensioenfondsbestuur
nadere invulling te geven aan de procedure voor benoeming en ontslag
van de raad van toezicht en de visitatiecommissie.
2.3. Verscherping van deskundigheidstoets
Verdere versterking van de deskundigheid zal worden gerealiseerd via een
verscherping van de deskundigheidstoetsing van (mede)beleidsbepalers.
Het Ministerie van Financiën heeft samen met de beide toezichthouders
DNB en de Autoriteit Financiële Markten (AFM), en in overleg met het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW), een nieuw
voorstel onder de Wet op het financieel toezicht (Wft) voor de toets voor
bestuurders en commissarissen voorgesteld, ter vervanging van de
huidige deskundigheidstoets. Dit voorstel is neergelegd in de Wet van
22 december 2011 tot wijziging van de Wet op het financieel toezicht, de
Wet financiële markten BES en de Wet toezicht trustkantoren in verband
met de introductie van de geschiktheidseis en de versterking van de
samenwerking tussen de toezichthouders in het kader van de geschiktheidstoets en de betrouwbaarheidstoets (Stb. 2012, 7).
Deze nieuwe toets volgt uit de aanbevelingen van de Commissie
Scheltema (Rapport van de commissie van Onderzoek DSB Bank, 23 juni
2010). Uit dit rapport volgt dat de term geschiktheid in sommige gevallen
beter zou passen bij hetgeen daadwerkelijk wordt getoetst dan de term
deskundigheid. Geschiktheid omvat zowel kennis, vaardigheden als
professioneel gedrag. Kritisch vermogen en onbevangenheid zijn een
noodzakelijke aanvulling op deskundigheid omdat zij bevorderen dat
bestuurders en andere (mede)beleidsbepalers kritisch doorvragen waar
dit nodig is.
De wijziging in de Wft is voorzover mogelijk ook in de Pensioenwet en de
Wet verplichte beroepspensioenregeling (Wvb) opgenomen. Door de
aangescherpte formuleringen wordt het ook duidelijker hoe de individuele
toetsing zich verhoudt tot de toets op aanwezige kennis en kunde in het
collectief. Met deze voorgenomen wijziging worden daarmee de bezwaren
van de toezichthouder bij de huidige toetsing weggenomen. DNB zou
namelijk graag zien dat de wet- en regelgeving over de deskundigheidstoets voor beleidsbepalers van pensioenfondsen wordt aangepast, zodat
de toetsing (en hertoetsing) naar individuele deskundigheid van beleidsbepalers wordt geëxpliciteerd, waarbij het samenstel en het functioneren
van het collectief van beleidsbepalers een onderdeel van deze toetsing zal
blijven (zie bijlage bij Kamerstukken II 2010/11, 32 043, nr. 24). De nieuwe
geschiktheidstoets zal gaan gelden voor alle (mede)beleidsbepalers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

13

(waaronder leden van het belanghebbendenorgaan en de raad van
toezicht) bij het pensioenfonds en de visitatiecommissie.
2.4. Mogelijkheid tot weigeren kandidaat-bestuurder
Het is van belang dat het bestuur een kandidaat-bestuurder kan weigeren
indien deze naar het oordeel van het bestuur niet aan de eisen van
deskundigheid voldoet. Dit geldt zowel voor de benoeming van de
werkgevers- of werknemersvertegenwoordigers in het bestuur als voor de
pensioengerechtigden. Ook heeft dit betrekking op onafhankelijke
kandidaat-bestuursleden. In het onderhavige wetsvoorstel is daarom een
wettelijke weigeringsgrond voor het bestuur opgenomen indien de
kandidaat niet voldoet aan de profielschets. Dit vormt een extra waarborg
voor de kwaliteit en deskundigheid van het bestuur.
3. Adequate vertegenwoordiging van alle risicodragers
Het wetsvoorstel versterkt de positie van de deelnemers en pensioengerechtigden binnen de organisatie van het pensioenfonds. De wijze waarop
dit is gebeurd verschilt per bestuursmodel en per orgaan.
3.1. Bestuursparticipatie pensioengerechtigden
Voorgesteld wordt om pensioengerechtigden toe te laten tot het paritaire
bestuur van alle pensioenfondsen en dit niet afhankelijk te stellen van een
schriftelijke raadpleging. Reden hiervoor is dat pensioengerechtigden net
als werkgevers en werknemers een relatie hebben met pensioen als
arbeidsvoorwaarde. Weliswaar zijn pensioengerechtigden in de regel niet
meer betrokken bij de totstandkoming van de vigerende arbeidsvoorwaarden, maar wel waren zij betrokken bij de totstandkoming van de
arbeidsvoorwaarden in de periode waarin hun pensioenaanspraak werd
opgebouwd. Het pensioen is immers uitgesteld loon. En de waarde van
die arbeidsvoorwaarde wordt in belangrijke mate bepaald door beslissingen van het bestuur omtrent premies, indexatie, korten en beleggingsbeleid. In die zin zijn ze residueel risicodrager net als werknemers en
werkgevers. Bovendien wordt in de discussie over de governance
algemeen het uitgangspunt gehanteerd dat dragers van het residueel
risico ook zeggenschap zouden moeten hebben. Daarnaast hebben de
resultaten van het huidige arbeidsvoorwaardenoverleg ook gevolgen voor
hun pensioenrechten. Een voorbeeld hiervan is de keuze voor de
overgang naar een nieuw pensioencontract.
Verder is er de breed gedragen maatschappelijke wens tot de deelname
van pensioengerechtigden aan het paritaire bestuur. Dit komt onder meer
tot uitdrukking in het feit dat het wetsvoorstel van de leden Koşer Kaya en
Blok tot wijziging van de Pensioenwet met betrekking tot een evenwichtige samenstelling van en de medezeggenschap in pensioenfondsbesturen (Kamerstukken I 2011/12, 31 537, A) op 31 januari 2012 door de
Eerste Kamer is aangenomen. Ten slotte is van belang dat deelname aan
het paritaire bestuur van deze groep tegemoet komt aan het feit dat de
risico’s verbonden aan pensioen ook deels naar de pensioengerechtigden
verschuiven.
Door het vervallen van de raadpleging komt de geleding van pensioengerechtigden standaard in het paritaire bestuur. Bij het toelaten van een
andere geleding dan werkgevers en werknemers tot het bestuur, blijft het
van belang dat er een evenwicht in het bestuur blijft bestaan. Door een
maximering van het zetelaantal van pensioengerechtigden tot 25% wordt
voorkomen dat de rol en de positie van sociale partners in het paritaire
bestuur in onbalans raakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

14

Natuurlijk roept de deelname van pensioengerechtigden aan het bestuur
ook vragen op over de deelname van jongeren. De regering is van mening
dat binnen de bestuursgeleding van werknemers de vertegenwoordiging
van andere leeftijdsgroepen, waaronder jongeren, een plaats hoort te
hebben. Diversiteit binnen het paritair bestuur wordt gestimuleerd door
het wettelijk voorschrift om te streven naar een zo evenwichtig mogelijke
samenstelling van het bestuur. Daarnaast is er voor alle organen van het
fonds een rapportageverplichting van de samenstelling naar leeftijd en
geslacht en de inspanningen gericht op bevordering van diversiteit. Dit
ook in lijn met de motie Thissen c.s. over de vertegenwoordiging van
jongere generaties in pensioenfondsbesturen (Kamerstukken I 2011/12,
31 537, L).
Evenwicht in samenstelling kan behulpzaam zijn bij een evenwichtige
besluitvorming. Verder hebben ook de raad van toezicht en de visitatiecommissie hierbij een belangrijke taak. Deze organen dienen toe te zien
op een evenwichtige belangenafweging door het bestuur. Uiteindelijk zijn
de belangen van alle betrokkenen het best behartigd via de waarborgen
van professionaliteit en continuïteit tegenover de belangen van financiers
en deelnemers; de betrokkenheid bij de besluitvorming en het toezicht op
die besluitvorming.
3.2. Medezeggenschap
Alle pensioenfondsen met een paritair bestuursmodel dienen een
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad in te stellen. In de deelnemersen pensioengerechtigdenraad zijn de deelnemers en pensioengerechtigden evenredig op basis van onderlinge getalsverhoudingen vertegenwoordigd. De deelnemers- en pensioengerechtigdenraad heeft alleen de
adviesrechten die voortvloeien uit de principes voor goed pensioenfondsbestuur van de Stichting van de Arbeid. De adviesrechten van de huidige
deelnemersraad komen te vervallen. Deze waren in het leven geroepen
om pensioengerechtigden medezeggenschap te geven. Nu werknemers
en pensioengerechtigden in het bestuur vertegenwoordigd zijn, zijn deze
niet meer nodig. Het verantwoordingsorgaan, waarin ook de werkgever
zitting had, vervalt. De verantwoordingsbevoegdheden gaan over naar de
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad. Omdat de werkgever niet in
deze raad vertegenwoordigd is, krijgen de deelnemers en pensioengerechtigden een sterkere positie binnen de organisatie van het pensioenfonds. Op de positie van de werkgever wordt nader ingegaan in paragraaf
4.3.
3.3. Vertegenwoordiging via het belanghebbendenorgaan
In het onafhankelijke bestuursmodel wordt recht gedaan aan de adequate
belangenvertegenwoordiging via het belanghebbendenorgaan. In dit
model bestaat het bestuur uit de beroepsbestuurders die geen binding
hebben met de geledingen. Het belanghebbendenorgaan wordt daarom
samengesteld uit vertegenwoordigers van werkgevers(verenigingen),
vertegenwoordigers van werknemers(verenigingen) en pensioengerechtigden. Deelnemers kunnen plaatsnemen als vertegenwoordigers van
werknemers of van werknemersverenigingen. Daardoor kunnen ook bij
bedrijfstakpensioenfondsen individuele deelnemers in het bestuur
plaatsnemen namens de werknemersverenigingen. Ook de pensioengerechtigden hebben een vaste plek in het belanghebbendenorgaan.
De verhouding tussen de drie geledingen is gelijk aan de verhouding in
het paritaire bestuur van een ondernemingspensioenfonds of bedrijfstakpensioenfonds. Dit betekent dat bij een ondernemingspensioenfonds de
vertegenwoordigers van de werknemers en pensioengerechtigden ten
minste evenveel zetels in het belanghebbendenorgaan bezetten als de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

15

vertegenwoordigers van de werkgever in het geval er geen afspraken
gemaakt zijn over premiemaximering. De vertegenwoordiging van
werknemers en pensioengerechtigden mag dus groter zijn dan die van de
werkgever. De verdeling tussen werknemers en pensioengerechtigden is
gemaximeerd. Pensioengerechtigden kunnen hooguit de helft van het
tussen hen te verdelen aantal zetels bezetten, tenzij het aantal deelnemers
minder bedraagt dan 10% van de som van het aantal deelnemers en
pensioengerechtigden. Bij bedrijfstakpensioenfondsen wordt eveneens
deze verdeling tussen de drie geledingen aangehouden, met dien
verstande dat de vertegenwoordiging van werkgeversverenigingen altijd
de helft van het totaal aantal zetels bezet en daardoor nooit in een
minderheid kan komen.
Is er wel sprake van maximering van de premie van de werkgever dan is
de verhouding in het belanghebbendenorgaan gelijk aan de aangepaste
zetelverdeling in het paritaire bestuur. De geleding van de werkgevers is
dan kleiner. De geleding van de werknemers is even groot of bij een
ondernemingspensioenfonds ten minste even groot als die van de
werkgevers. De geleding van de pensioengerechtigden is maximaal 25%
van het totaal aantal zetels, tenzij het aantal deelnemers minder bedraagt
dan 10% van de som van het aantal deelnemers en pensioengerechtigden.
Is dat laatste het geval dan is het aantal zetels van pensioengerechtigden
gemaximeerd op 50%. Hiermee wordt voorkomen dat de geleding van
pensioengerechtigden in het belanghebbendenorgaan de absolute
meerderheid heeft in het belanghebbendenorgaan.
4. Stroomlijning van taken en organen
Om de bestuurbaarheid te vergroten en de bureaucratie te verminderen
zijn in het wetsvoorstel waar dat mogelijk was taken en bevoegdheden
anders belegd zodat bepaalde organen geschrapt konden worden of
samengevoegd.
4.1. Zeggenschap in plaats van medezeggenschap
De adviesrechten van de huidige deelnemersraad komen in het paritaire
model te vervallen. Deze waren in het leven geroepen om pensioengerechtigden medezeggenschap te geven. Nu werknemers en pensioengerechtigden in het bestuur vertegenwoordigd zijn, zijn deze niet meer
nodig. Voorkomen moet worden dat er sprake is van dubbel op inzake
(mede)zeggenschap.
Het belanghebbendenorgaan behoudt de adviesrechten van de huidige
deelnemersraad, omdat in het onafhankelijke bestuursmodel geen sprake
is van dubbel op inzake zeggenschap en medezeggenschap doordat het
bestuur bestaat uit onafhankelijke bestuurders.
4.2. Verantwoordingsorgaan vervalt
De «Inventarisatie van de principes voor goed pensioenfondsbestuur»
(SER, 2009) heeft enkele knelpunten zichtbaar gemaakt die de werking van
een goede governance in de weg kunnen staan. Onder andere blijken de
taken van de organen van het fonds niet altijd helder te zijn. Zo leidt het
naast elkaar bestaan van deelnemersraad en verantwoordingsorgaan tot
onduidelijkheid, mede door de overlap in taken. Daarom worden de taken
van het verantwoordingsorgaan ondergebracht bij de deelnemers- en
pensioengerechtigdenraad. Het verantwoordingsorgaan houdt op te
bestaan. Het enquêterecht dat nu is toegekend aan het verantwoordingsorgaan komt bij de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad te liggen.
In het geval een fonds een belanghebbendenorgaan heeft, heeft dit
orgaan ook de taken van de huidige deelnemersraad en het huidige
verantwoordingsorgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

16

4.3. Heroverweging positie werkgever
Bij deze stroomlijning is ook de positie van de werkgever heroverwogen.
Dit heeft te maken met het verschil in samenstelling van het verantwoordingsorgaan en de deelnemersraad. In het huidige verantwoordingsorgaan hebben de geleding van de werkgever, de deelnemers en de
pensioengerechtigden elk recht op een derde van de zetels. In de
deelnemersraad zijn de deelnemers en pensioengerechtigden evenredig
op basis van onderlinge getalsverhoudingen vertegenwoordigd.
Er is voor gekozen de werkgever geen plek te geven in de nieuwe
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad waarin de verantwoordingstaken zijn ondergebracht. De reden om de werkgever geen plek meer
te geven in dit orgaan is allereerst de gewijzigde risicoverdeling en het
daaruit volgende belang om de positie van deelnemers en pensioengerechtigden te versterken ten opzichte van de werkgever. Ten tweede is het
onnodig en ongewenst dat alle geledingen op alle niveaus meepraten. Dit
betekent dat in deze nieuwe deelnemers- en pensioengerechtigdenraad de
samenstelling van de huidige deelnemersraad wordt aangehouden.
Het fonds zal een eigen manier moeten vinden om verantwoording af te
leggen aan de werkgever(s). Dit kan bijvoorbeeld via het jaarverslag. In de
praktijk zijn er ook voorbeelden bekend van fondsen die een aparte
werkgeversraad hebben ingesteld. Het intern toezicht krijgt een belangrijke rol om toe te zien op de belangenafweging van alle groepen,
waaronder ook de belangen van de werkgever.
Het blijft wel mogelijk om ook slapers op te nemen in de deelnemers- en
pensioengerechtigdenraad. De huidige bepalingen daarvoor blijven van
toepassing.
4.4. Goedkeuringsrechten
De raad van toezicht en het belanghebbendenorgaan krijgen goedkeuringsrechten. Het bestuur behoeft de goedkeuring van de genoemde
organen voor bepaalde (voorgenomen) besluiten. Dit roept de vraag op
wat er gebeurt indien de goedkeuring ontbreekt. In sommige gevallen zal
het bestuur desondanks snel moeten handelen omdat de wettelijke
termijnen het bestuur daartoe verplichten of DNB het bestuur daartoe een
aanwijzing geeft. In het onderhavige wetsvoorstel is geregeld dat het
ontbreken van de goedkeuring de vertegenwoordigingsbevoegdheid van
het bestuur naar derden niet aantast. Het bestuur kan dan ook rechtsgeldige contracten sluiten met derden, zoals een vermogensbeheerder, en
tijdig een jaarverslag of korte termijnherstelplan indienen bij DNB. Dit
betekent niet dat het ontbreken van de goedkeuring geen effect heeft. De
raad van toezicht en het belanghebbendenorgaan kunnen namelijk op
grond van het enquêterecht voorlopige voorzieningen vragen bij de
ondernemingskamer. Een dergelijke voorlopige voorziening kan bestaan
uit de schorsing of vernietiging van het besluit van het bestuur. Slechts in
uitzonderingsgevallen zal van een dergelijk enquêterecht gebruik hoeven
te worden gemaakt. De statuten dienen namelijk te voorzien in een
regeling over geschillen over goedkeuring van besluiten.
5. Beroepspensioenfondsen
Een beroepspensioenfonds voert een verplichtgestelde regeling uit voor
een bepaalde beroepsgroep, welke hoofdzakelijk uit zelfstandige beroepsbeoefenaren bestaat (zoals huisartsen, verloskundigen of loodsen). De
Wet verplichte beroepspensioenregeling (Wvb) is hierop van toepassing.
Beroepspensioenfondsen hebben met dezelfde ontwikkelingen en
knelpunten op het terrein van governance te maken als ondernemingspensioenfondsen en bedrijfstakpensioenfondsen. Daarom zal ook de Wvb
op het punt van de governance worden aangepast. Hierbij wordt zoveel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

17

als mogelijk aangesloten bij de wijziging van de governance voor
ondernemingspensioenfondsen en bedrijfstakpensioenfondsen. Doordat
bij beroepspensioenfondsen in de meeste gevallen geen sprake is van een
werkgever/werknemer relatie, is de governancestructuur van beroepspensioenfondsen op enkele punten afwijkend van de governancestructuur
voor pensioenfondsen in de PW.
Allereerst zijn er in de Wvb geen eisen opgenomen over de samenstelling
van het bestuur van het beroepspensioenfonds. De enige eis is dat het
bestuur bestaat uit vertegenwoordigers van de beroepspensioenvereniging die de verplichtstelling van de pensioenregeling heeft aangevraagd en dat deze bestuurders deskundig en betrouwbaar zijn. In de
nieuwe governancestructuur worden geen veranderingen aangebracht in
de wettelijke eisen aan de samenstelling van het bestuur.
Ten tweede hebben de huidige beroepspensioenfondsen alleen een
verantwoordingsorgaan en geen verplichte deelnemersraad. Het
wetsvoorstel voorziet in een andere naam voor het verantwoordingsorgaan van beroepspensioenfondsen. Dit orgaan zal in de toekomst
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad heten. Verder zal duidelijk
worden gemaakt dat de samenstelling conform de samenstelling van de
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad van de andere pensioenfondsen moet zijn, dat wil zeggen dat actieve deelnemers en pensioengerechtigden zitting hebben op basis van evenredigheid.
De focus zal bij beroepspensioenfondsen derhalve liggen bij de
versterking van de deskundigheid. Dit zal worden gerealiseerd via
versterking van het intern toezicht en door aanpassing van de deskundigheidstoets. Het is al mogelijk dat er onafhankelijke beroepsbestuurders in
het bestuur zitting hebben, als zijnde vertegenwoordigers van de
beroepspensioenvereniging. Bestuursleden hoeven dus geen deelnemers
of pensioengerechtigden van het fonds te zijn. Het aantrekken van een
extern bestuurslid dat in het bestuur plaatsneemt namens de beroepspensioenvereniging is derhalve al een mogelijkheid om de deskundigheid
binnen het bestuur te versterken.
Een deskundig bestuur vereist een goede countervailing power en dus
deskundig intern toezicht. De eisen voor intern toezicht zijn dan ook
versterkt. Beroepspensioenfondsen hebben de keuze tussen een aparte
raad van toezicht of een jaarlijkse visitatie. Hierdoor kan het fonds de
toezichtsvorm kiezen die het beste bij de bestuursstructuur van het fonds
past. De beroepspensioenvereniging, waar alle beroepsgenoten bij zijn
aangesloten die verplichtstelling van de regeling wensen, stelt de
pensioenregeling vast en benoemt de leden van het bestuur. De afstand
tussen bestuur en deelnemers is klein. Hierdoor is er sprake van directere
vertegenwoordiging van de deelnemers bij het fonds. De noodzaak voor
een permanent toezichtsorgaan is dan ook minder stringent aanwezig.
6. Overige wijzigingen
6.1. Transparantie inzake beleggingsbeleid
Het onderhavige wetsvoorstel bevat de verplichting voor pensioenfondsen om in hun jaarverslag te rapporteren over de wijze waarop zij in
hun beleggingsbeleid rekening houden met milieu en klimaat, mensenrechten en sociale verhoudingen. Achtergrond daarvan is het volgende:
De afgelopen jaren is de aandacht voor het beleggingsbeleid van
pensioenfondsen enorm toegenomen. Met name de manier waarop en
waarin pensioenfondsen hun vermogen beleggen speelt daarbij een rol.
Een belangrijke katalysator is de Zembla-uitzending in maart 2007
geweest over investeren in clustermunitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

18

De PW stelt dat een pensioenfondsbestuur dient te handelen in het belang
van de aanspraak- en pensioengerechtigden. Het beleggingsbeleid van
pensioenfondsen is er daarom ook op gericht om een zo goed mogelijk
pensioen te bieden tegen een zo betaalbaar mogelijke premie. De
overheid heeft daarbij een waarborgfunctie, zij moet ervoor zorgen dat
gedane toezeggingen ook worden nagekomen.
Gezien het maatschappelijk belang van het pensioen en de mogelijke
gevolgen van het beleggingsbeleid, is het van belang dat een fonds
rekenschap geeft over zijn handelen. Dat gebeurt al deels via de verantwoordingstaak die het heeft, maar verwacht mag worden dat een fonds
ook verantwoording aflegt over de bredere maatschappelijke gevolgen
van zijn handelen. De samenleving en de politiek verwachten steeds meer
dat er expliciete aandacht komt voor duurzaamheid, zowel op het gebied
van milieu en klimaat als op het gebied van mensenrechten en sociale
verhoudingen. Maar ook deelnemers, die vaak verplicht zijn aangesloten
bij een pensioenfonds, wensen inzicht in het beleggingsbeleid van hun
fonds of verwachten minimaal dat het fonds aangeeft welk beleid wordt
gevoerd.
Daarnaast heeft het fonds, zo stelt de commissie Frijns, als langetermijnbelegger direct te maken met de consequenties van niet-duurzame
ecologische, economische of sociale ontwikkelingen op de toekomstige
waarde van de beleggingen. Duurzaamheidbeleid is dus onderdeel van
het risicobeleid.
Maatschappelijk verantwoord beleggen wordt in toenemende mate
ingebed in een beleggingsbeleid overstijgend duurzaamheidbeleid, maar
dat is nog geen gemeengoed. Zo heeft een zesde van de rapporterende
fondsen in het geheel geen beleid op dit gebied. Ongeveer veertig procent
heeft specifiek beleid in de vorm van uitsluiting van bedrijven of sectoren,
engagement (overleg met directies) en stemmen c.q. stemverklaringen
tijdens de algemene vergadering van aandeelhouders. Verder blijkt dat
veel pensioenfondsen momenteel nog niet systematisch verantwoording
afleggen over de prestaties op het gebied van hun maatschappelijk
verantwoord handelen.
In de aanbeveling van Stichting van de Arbeid (StvdA) uit mei 2001
(Moderne en betaalbare pensioenen voor alle werknemers) beveelt de
StvdA het volgende aan: «partijen betrokken bij pensioenregelingen als
ook de besturen van pensioenfondsen [wordt aanbevolen] om het thema
van maatschappelijk verantwoord beleggen in bespreking te nemen; dit
ten einde met elkaar na te gaan op welke wijze hiermee in de eigen
situatie zal (kunnen) worden omgegaan. Dit kan bijvoorbeeld door het
thema aan de orde te stellen bij de vaststelling van het beleggingsbeleid,
of uit te werken in een zogenaamde beleggingscode. In het jaarverslag
kan verantwoording van het gevoerde beleggingsbeleid worden
afgelegd.»
In de «Terugblik pensioenaanbevelingen Stichting van de Arbeid» van
6 mei 2009 is de volgende conclusie getrokken ten aanzien van bovenstaande aanbeveling: «Geconstateerd kan worden dat maatschappelijk
verantwoord beleggen een rol is gaan spelen bij veel pensioenfondsen. In
die zin is voldaan aan de oproep uit de aanbevelingen het onderwerp in
bespreking te nemen. Tegelijkertijd valt te constateren dat vooral
maatschappelijke druk aanleiding is geweest het onderwerp binnen de
fondsen een hogere prioriteit te geven.»
Ook sociale partners geven aan dat het een belangrijk onderwerp is,
tegelijkertijd valt te constateren dat nog niet alle fondsen het onderwerp
op de agenda hebben staan of er over rapporteren. Vanwege het
maatschappelijke en politieke belang dat gehecht wordt aan transparantie
en duurzaamheid is het kabinet van mening dat alle pensioenfondsen,
ongeacht hun omvang inzicht moeten geven in hun beleggingsuitgangspunten en verantwoording moeten afleggen over het gevoerde beleggingsbeleid in hun jaarverslag. Derhalve zal in de PW en de Wvb

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

19

opgenomen worden dat fondsen in het jaarverslag moeten rapporteren
over de wijze waarop zij in hun beleggingsbeleid rekening houden met
milieu en klimaat, mensenrechten en sociale verhoudingen.
6.2. Voorstellen van de toezichthouders
Beide toezichthouders DNB en de AFM hebben in december 2010 een
brief aan de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid gestuurd
over geconstateerde knelpunten in de toezichtregelgeving op het gebied
van pensioenen. Transparantie over verbeterpunten in toezichtwetgeving
draagt bij aan het vergroten van het vertrouwen in het toezicht en van het
pensioenstelsel in het algemeen. Ten aanzien van de punten die relevant
zijn voor governance van pensioenfondsen heeft de minister toegezegd
dat deze zullen worden bekeken bij herziening van de pension fund
governance (Kamerstukken II 2010/11, 32 043, nr. 24).
Op voorhand was al door het kabinet duidelijk gemaakt dat het punt van
versterking van het intern toezicht en de versterking van de deskundigheid
in de herziening van de governance zouden meelopen. Deze punten zijn in
voorgaande paragrafen al aan de orde gekomen. Nieuw ingebrachte
onderwerpen betreffen een meldingsplicht voor nieuwe pensioenfondsen
en het beloningsbeleid. Hieronder wordt weergegeven wat de voornemens zijn met deze onderwerpen in dit wetsvoorstel.
6.3. Meldingsplicht bij het voornemen oprichting pensioenfonds
Een pensioenfonds dient binnen drie maanden na zijn oprichting deze
oprichting aan de toezichthouder DNB te melden. Dit betekent dat de
melding van een oprichting van een pensioenfonds pas gebeurt als het
pensioenfonds al volledig in bedrijf is. Hierdoor is DNB in de eerste
maanden niet op de hoogte van het bestaan van een fonds, terwijl ze hier
volgens de wet wel toezicht op moet houden. Verder wordt DNB
vervolgens geconfronteerd met een bestuur dat al in functie is, terwijl de
betrouwbaarheids- en deskundigheidstoetsing van de betreffende
bestuurders nog niet heeft plaatsgevonden.
Gezien het feit dat er weinig nieuwe pensioenfondsen worden opgericht
komt het niet vaak voor. Desondanks acht de regering dit ongewenst. Het
is in het belang van deelnemers dat DNB vooraf in kennis wordt gesteld
van de oprichting van een nieuw fonds en dat zij ook de bestuurders tijdig
kan toetsen. Door de wettelijke meldingsplicht naar voren te halen,
worden dergelijke ongewenste situaties voorkomen.
Derhalve wordt in voorliggend voorstel bepaald dat werkgevers en
werknemers of vertegenwoordigers daarvan, die voornemens zijn een
pensioenfonds op te richten, dit voorafgaand aan de oprichting dienen te
melden bij DNB en de voorgenomen bestuurders ook voorafgaand aan de
bestuursvorming moeten laten toetsen.
De huidige termijn voor de deskundigheids- en betrouwbaarheidstoets
voor een nieuwe bestuurder is zes weken. Er is voor gekozen om bij deze
termijn aan te sluiten in het geval er voornemens zijn tot oprichting van
een nieuw pensioenfonds.
Voor de aanlevering van de officiële stukken blijft de bestaande termijn
van 3 maanden na oprichting gehandhaafd.
6.4. Beloningsbeleid
Het onderwerp beloning is bij pensioenfondsen nooit een bijzonder
belangrijk onderwerp geweest vanwege de aard van de organisatie. Bij
ondernemings- en bedrijfstakpensioenfondsen bestonden de bestuurders
altijd uit vertegenwoordigers van werkgevers(-organisaties) en werknemers(-organisaties). Hierdoor hebben zij geen arbeidsrelatie met het
pensioenfonds, maar met de betreffende werkgever of organisatie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

20

namens wie zij in het bestuur deelnemen. In beide gevallen zullen zij
ofwel geen enkele beloning ontvangen, omdat zij al een salaris van hun
werkgever ontvangen, ofwel zullen er vacatiegelden worden afgedragen
aan hun organisatie. Indien er bestuursleden uit de geleding van de
pensioengerechtigden zijn, zal er sprake kunnen zijn van een onkosten- of
vrijwilligersvergoeding.
In het geval van beroepspensioenfondsen zijn de bestuursleden vertegenwoordigers van een bepaalde beroepsgroep. Aangezien zij vanwege
bestuurswerkzaamheden hun eigen beroep niet kunnen uitoefenen,
ontvangen zij veelal vervangingsgelden. Deze vergoeding zal in hoogte
verschillen van de vacatiegelden die vakbondsbestuurders krijgen voor
hun bestuurswerkzaamheden of de mogelijke onkostenvergoeding die
werkgevers- en werknemersvertegenwoordigers krijgen.
Zoals ook bij het onafhankelijke bestuursmodel is gesteld, is het reëel dat
onafhankelijke bestuurders voor hun diensten een vergoeding vragen.
Daarnaast zal de eis tot verdergaande professionalisering de discussie
over het beloningsbeleid bij pensioenfondsen actueel maken. Leden van
een raad van toezicht zullen deze functie veelal niet onbezoldigd willen
uitoefenen.
Voor pensioenfondsen geldt dat zij op grond van artikel 143 PW en artikel
138 Wvb een beheerste en integere bedrijfsvoering moeten waarborgen.
Hieronder wordt ook verstaan dat fondsen financiële risico’s, waaronder
operationele risico’s, beheersen. Het ligt derhalve in de rede dat fondsen
zorgvuldig omgaan met beloningen en een beloningsbeleid zullen
opstellen. Verder is voorgesteld (conform de huidige principes voor goed
pensioenfondsbestuur) dat het beleid inzake beloningen een adviesplichtig besluit is voor de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en
het belanghebbendenorgaan.
DNB acht het wenselijk dat in de pensioenwetgeving de verplichting tot
het voeren van een beheerst beloningsbeleid wordt geëxpliciteerd ten
opzichte van de eisen die al uit artikel 143 PW en artikel 138 Wvb volgen
(beheerste en integere bedrijfsvoering). De huidige wettekst bevat de
mogelijkheid om hier nadere regels over te stellen. Deze nadere regels zijn
opgenomen in paragraaf 8 van het Besluit financieel toetsingskader
pensioenfondsen. In dit besluit zullen regels worden opgenomen naar
analogie van het Besluit prudentiële regels Wft (Stb. 2010, 806). Dit
betekent dat fondsen een beleid inzake beloningen moeten gaan hanteren
dat niet aanmoedigt tot het nemen van meer risico’s dan voor het
betreffende fonds aanvaardbaar is met het oog op de soliditeit van het
fonds. Het beloningsbeleid heeft niet alleen betrekking op beleidsbepalers, maar ook op andere medewerkers van wie de werkzaamheden het
risicoprofiel van het fonds materieel beïnvloeden. Het beleid zal schriftelijk
moeten worden vastgelegd, openbaar worden gemaakt, geïmplementeerd
en in stand worden gehouden.
7. Samenhang bestaande regelgeving en convenanten
Principes voor goed pensioenfondsbestuur
Op 16 december 2005 zijn door de Stichting van de Arbeid de principes
voor goed pensioenfondsbestuur gepubliceerd. Bij de totstandkoming
hiervan waren de pensioenkoepels Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen en Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen, het Verbond
van Verzekeraars en de Centrale Samenwerkende Ouderenorganisaties
betrokken. De Unie van Beroepspensioenfondsen heeft de principes later
omarmd. De principes zijn vervolgens wettelijk verankerd in de PW. In het
kader van stroomlijning is ervoor gekozen de taken en bevoegdheden van
het intern toezicht in de PW op te nemen en de taken van het verantwoor-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

21

dingsorgaan onder te brengen bij de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
Alle relevante A, B en C principes zijn grotendeels in het voorliggende
wetsvoorstel overgenomen. De resterende onderdelen en de D-principes
(gericht op verzekeraars en premiepensioeninstellingen) blijven gelden als
onderdeel van de principes voor goed pensioenfondsbestuur. Dit maakt
het noodzakelijk de huidige principes voor goed pensioenfondsbestuur te
herzien. De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zal partijen
hiertoe uitnodigen.
Verder kan in de nieuwe code voor goed pensioenfondsbestuur aan
bepaalde zaken nadere invulling worden gegeven. Op dat moment zouden
ook de D-principes heroverwogen kunnen worden en in de nieuwe code
een plek kunnen krijgen.
In de nieuwe code kan onder andere aandacht worden geschonken aan:
– de benoemings- en ontslagprocedures van bestuur en toezicht,
– de stemverhouding in het paritaire bestuursmodel waarin ook externe
bestuurders een plek in het bestuur krijgen,
– de zittingstermijnen voor bestuurders en leden van de raad van
toezicht.
Convenant Diversiteit van de Stichting van de Arbeid
Specifiek over het onderwerp diversiteit in de pensioenfondsorganen is de
StvdA in 2009 een breed overleg gestart met zowel de betrokken
pensioenkoepels (de Vereniging van Bedrijfstakpensioenfondsen en de
Stichting voor Ondernemingspensioenfondsen) als met de jongerenorganisaties van VNO-NCW, FNV, CNV en Unie, de FNV Vrouwenbond, ANBO,
E-quality, FORUM, Passage, Centrale Samenwerkende Ouderenorganisaties, MKB-Nederland, LTO-Nederland, Jong Management en het
Platform Deelnemersraden.
In december 2010 is door hen een convenant overeengekomen ter
bevordering van de diversiteit bij pensioenfondsen. De verwachting van
partijen is dat de bevordering van de diversiteit in de pensioenorganen
een enorme positieve stimulans krijgt. De ondertekenaars van dit
convenant hebben afgesproken dat zij zich zullen inzetten om te bevorderen dat de toekomstige samenstelling van besturen, deelnemersraden
en verantwoordingsorganen van pensioenfondsen beter aansluit bij de
diversiteit onder de deelnemers aan het fonds. Hierbij wordt gedoeld op
leeftijd, geslacht en (migranten)afkomst.
De betrokken partijen hebben afgesproken dat zij de opdracht aan het
fondsbestuur om diversiteit in samenstelling van bestuur, deelnemersraad
en verantwoordingsorgaan te bevorderen, onderdeel willen laten zijn van
de principes voor goed pensioenfondsbestuur. Zij hebben voorgesteld om
daarin het volgende op te nemen:
«Het bestuur streeft ernaar dat deelnemers en pensioengerechtigden zich
niet alleen vertegenwoordigd weten in, maar ook vertegenwoordigd
voelen door bestuur, deelnemersraad en verantwoordingsorgaan. Een
mogelijkheid daartoe is de samenstelling van de populatie van het fonds
(leeftijd, geslacht, (migranten)afkomst) zoveel mogelijk te laten weerspiegelen in de samenstelling van verschillende organen van het fonds. Om
dat te bereiken neem het bestuur tijdig contact op met benoemende en
kandidaatstellende organisaties. De samenstelling van de verschillende
organen naar diversiteitkenmerken wordt vermeld in het jaarverslag.»
Tijdens het debat over het initiatiefwetsvoorstel van de leden Koşer Kaya
en Blok (Handelingen II 2009/10, nr. 42, p. 4096–4115) is gebleken dat ook
de Tweede Kamer het belang van meer diversiteit in organen van
pensioenfondsen onderschrijft. Ook het kabinet is van mening dat
diversiteit van belang is en is zeer tevreden met het brede draagvlak voor
het convenant.
Er is niet gekozen voor het uitbreiden van de principes voor goed
pensioenfondsbestuur met de voorgestelde bepaling maar voor een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

22

wettelijke uitwerking. De regering heeft daarom in onderhavig wetsvoorstel opgenomen dat de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad
een evenwichtige afspiegeling moet vormen van de deelnemers en
pensioengerechtigden bij het fonds. Het is de bedoeling dat daarbij met
name naar geslacht en leeftijd wordt gekeken en minder naar afkomst,
aangezien er niet wordt geregistreerd op migrantenachtergrond. Ter
bevordering van de diversiteit in het bestuur en het belanghebbendenorgaan dient er gestreefd te worden naar een zo evenwichtige mogelijke
vertegenwoordiging van de belanghebbenden. Vanzelfsprekend dient
hierbij de eis van deskundigheid te prevaleren. Verder geldt er een
rapportageverplichting ten aanzien van de inspanning om de diversiteit
hier te realiseren. Derhalve zal er in het jaarverslag van het fonds moeten
worden gerapporteerd over de samenstelling naar leeftijd en geslacht van
het bestuur alsmede van de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en
het belanghebbendenorgaan en zal moeten worden gerapporteerd over
de inspanningen die zijn verricht om diversiteit in de organen van het
pensioenfonds te bevorderen.
8. Consultaties en toetsen
8.1. Resultaten internetconsultaties
Consultatie voorontwerp versterking bestuur pensioenfondsen
In juli en augustus 2011 is het Voorontwerp versterking bestuur pensioenfondsen voor consultatie op internet gepubliceerd. Daarnaast is dit
voorstel op 1 juli 2011 ter informatie aan de Tweede en Eerste Kamer
gezonden (Kamerstukken I 2010/11, 31 537, G) met daarbij een begeleidende brief, zodat de Eerste Kamer de gelegenheid kreeg zich een beeld te
vormen van de samenhang tussen het voorontwerp en het initiatiefwetsvoorstel van de leden Koşer Kaya en Blok.
Op de internetconsultatie zijn in totaal 46 reacties ontvangen, waarvan er
33 openbaar zijn en waarvan 2 reacties rechtstreeks aan het departement
zijn toegezonden. Verder zijn er nog twee expertmeetings gehouden over
het voorstel en de reacties op de internetconsultatie.
Het wordt zeer gewaardeerd dat er zoveel gebruik is gemaakt van de
mogelijkheid om te reageren op dit voorontwerp. Uit de veelheid van
reacties blijkt ook hoezeer men zich bij het onderwerp betrokken voelt.
Er is goede notie genomen van de ingebrachte suggesties. Daarbij bleek
wel dat er behoorlijk wat onderlinge tegenstellingen zaten in de verschillende reacties.
Hieronder is op hoofdlijnen het belangrijkste commentaar op de internetconsultatie getracht zo goed mogelijk weer te geven. Het is ondoenlijk
gebleken om een ieder die een reactie heeft geleverd daarbij evenveel
recht te doen, gezien de veelheid aan reacties.
In zijn algemeenheid blijkt uit de reacties dat men het een positieve
ontwikkeling vindt dat de governance van pensioenfondsen wordt
aangepast. De door het kabinet omschreven uitgangspunten worden
veelal gedeeld en veelal wordt het positief gevonden dat er een keuze
wordt geboden ten aanzien van het bestuursmodel, al is een enkeling van
mening dat de sector gebaat is bij slechts een model met onafhankelijke
bestuurders. Wel was er behoefte aan verduidelijking van de gedachtes en
de uitgangspunten bij goed pensioenfondsbestuur.
Ook ten aanzien van de drie bestuursmodellen waren veel opmerkingen.
De one tier board werd toch als een vreemde eend in de bijt gezien mede
gegeven het ontbreken van onafhankelijk toezicht. Ook werd voorgesteld
de keuze niet te beperken tot slechts drie modellen. Er kwamen ook enkele
suggesties voor andere varianten. Verder wilde men graag weten wie de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

23

keuze voor een nieuw model mocht maken. Daarmee samen hangt de
verantwoordelijkheidsverdeling tussen bestuur en cao-tafel. Pensioengerechtigden vonden het vooral bezwaarlijk dat ze geen invloed hadden op
de keuze van het model. Verder werd ook de link gelegd met het pensioenakkoord. Men vroeg zich onder andere af welke invloed dit zou hebben
op de modellen.
Het benoemen en ontslaan van bestuurders riep ook reacties op. Er is
geen duidelijke procedure voor vastgelegd. Er werd geopperd om de raad
van toezicht hier een rol te geven. Wat moet er precies gebeuren bij
disfunctioneren. Verder waren pensioengerechtigden van mening dat ook
zij benoemd zouden kunnen worden via de deelnemersraad, gelijk actieve
deelnemers.
De meningen waren verdeeld over het toelaten van pensioengerechtigden
tot het bestuur. Ook de voorgestelde zetelverdeling riep veel reacties op.
Pensioengerechtigden waren zeer tevreden over de mogelijkheid om toe
te treden tot het bestuur, anderen waren van mening dat pensioengerechtigden alleen voor hun eigen belang (toeslagverlening) zouden gaan of
zouden vasthouden aan het huidige systeem. Daarnaast werd
opgeworpen dat het ook moeilijk was om een vertegenwoordiger te
vinden die voldoende deskundig was en ook beschikbaar. Verder was er
de roep om meer jongeren en vrouwen op te nemen in het bestuur om zo
een betere afspiegeling te realiseren van de deelnemers. Maar ook werd
geopteerd om slapers meer invloed te geven. De term onafhankelijk riep
ook nog vragen op. Niet altijd was duidelijk wat hieronder werd verstaan.
Op de verplichte raad van toezicht kwam ook veel commentaar. Zo waren
er vragen over wat te doen bij geschillen tussen raad van toezicht en het
bestuur, bijvoorbeeld als er geen goedkeuring werd verleend. En er waren
vragen over hoe vaak de raad van toezicht overleg met het bestuur moest
hebben. Ook was er vrees voor het inschakelen van het «old boys
network». Tevens zouden er termijnen voor lidmaatschap moeten worden
vastgesteld. Verder werd gevraagd of een raad van toezicht nog wel nodig
was bij een extern bestuursmodel. En werden er opmerkingen gemaakt
over het verschil in toezicht bij een ondernemingspensioenfonds en een
bedrijfstakpensioenfonds.
Voor wat betreft de deskundigheid ziet men graag dat de deskundigheidseisen beter worden omschreven. Er moet beter aangegeven worden
hoe wordt aangesloten bij Wft en wat dit voor pensioenfondsbestuurders
betekent. Men onderschrijft veelal het belang van professionalisering.
Verder wordt opgemerkt dat de procedure rondom de deskundigheidstoetsing door DNB duidelijker zou moeten worden omschreven, zodat
helder is dat iemand pas kan benoemd worden na goedkeuring door DNB.
Ook wordt gesteld dat de Beleidsregel deskundigheid 2011 van DNB al
invulling geeft aan de verbetering van deskundigheid. Wel zou meer er
aandacht moeten zijn voor deskundigheidsbevordering van leden van
medezeggenschapsorganen. Er zou ook een toets nodig zijn voor leden
van het belanghebbendenorgaan aangezien deze goedkeuringsrechten
krijgen.
Ten aanzien van de checks and balances werd geschreven dat de
benoeming en ontslag van bestuurders beter moet worden geregeld.
Hierbij is een rol voor het intern toezicht nodig. Ook werd gevraagd
waarom hierover niets is geregeld bij externe model. Men ziet mogelijke
frictie tussen taken raad van toezicht en het belanghebbendenorgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

24

Meerdere reacties richten zich op de rol van de werkgever in de verantwoording. De meningen hierover zijn verdeeld, van uiterst ontevreden dat
de werkgever uit het verantwoordingsorgaan is gehaald, tot zeer tevreden
dat dit is gebeurd. Verder wordt gesteld dat de optie van een aparte
werkgeversraad voor verantwoording haaks staat op doelstelling van
stroomlijning.
De onderbrenging van de verantwoordingstaken bij de deelnemersraad
werd veelal positief ontvangen. Hoewel er ook vragen waren over de
samenloop tussen verantwoording en advies. De taken en bevoegdheden
konden volgens sommige geconsulteerden nog uitgebreider, wat zou
leiden tot meer goedkeuringsrechten. Zo zou de deelnemersraad
bijvoorbeeld invloed moeten hebben op het beloningsbeleid. Ook werd
aangegeven dat de keuze voor advies en goedkeuringsrechten niet altijd
duidelijk is.
Verder waren er ook veel reacties waarin naar voren werd gebracht dat de
deelnemersraad overbodig was indien er sprake was van zeggenschap
voor alle geledingen. Een dubbele medezeggenschap is ongewenst.
Met betrekking tot beroepspensioenfondsen werd opgemerkt dat er bij
deze pensioenfondsen wel deelnemersraden voorkomen. Verder werd
naar voren gebracht dat de deelnemersraad niet als verantwoordingsorgaan kan dienen.
Tot slot waren er nog wat losse punten die werden aangekaart. Zo werd
opgemerkt dat er voor pensioenfondsen geen rechtsvorm is voorgeschreven. Dit werd wel voorgesteld; bij voorkeur zou een pensioenfonds
altijd een stichting moeten zijn. Ook werd voorgesteld om de verschillende organen voor wat betreft omvang te begrenzen. Er werden nog
vragen gesteld over de overgangstermijn. Niet altijd was duidelijk
wanneer de raadpleging moet zijn gehouden en of deze ook via andere
communicatiemiddelen zou mogen plaatsvinden. Ook werd nog
opgemerkt dat de medezeggenschap bij andere pensioenuitvoerders hier
nu niet is geregeld. Verder werden vragen gesteld over de samenhang
met het wetsvoorstel van de leden Koşer Kaya en Blok. Ook werd
opgemerkt dat er een betere aansluiting zou moeten plaatsvinden met de
regels rondom de corporate governance. Daarnaast werd opgemerkt dat
het kostenaspect onvoldoende wordt erkend. Dit zou er toe kunnen leiden
dat kleine fondsen ophouden te bestaan en werkgevers gaan kiezen voor
een verzekerde regeling. Verder werd gerefereerd aan het pensioenakkoord. Volgens enkelen zou dit grote invloed kunnen hebben op het te
kiezen model.
Expertmeetings
Op 16 augustus en 7 september 2011 zijn twee expertmeetings georganiseerd. Daarbij is over het voorontwerp van gedachten gewisseld en is
n.a.v. de internetconsultatie een aantal vervolgvragen opgesteld die zijn
voorgelegd aan enkele deskundigen.
Belangrijkste conclusies van de eerste bijeenkomst waren dat in de
toelichting de visie op governance moet worden verduidelijkt. Verder
moet worden geëxpliciteerd wie welke organen zou moeten benoemen en
wat de bevoegdheden zijn. Ook zouden zowel bedrijfstakpensioenfondsen
als ondernemingspensioenfondsen beide een raad van toezicht als een
deelnemersraad moeten hebben. Verder zou er een nieuw bestuursmodel
moeten worden toegevoegd waarin sociale partners en externe deskundigen in het bestuur zitting hebben met een onafhankelijke raad van
toezicht. Het gemengde model (one tier model) zou dan kunnen vervallen.
Nadeel van het gemengde model is dat er geen onafhankelijk intern
toezicht is. En tot slot zou er een nieuwe governancecode moeten komen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

25

De tweede bijeenkomst ging over de verantwoordelijkheidsverdeling
tussen bestuur en sociale partners aan de cao-tafel. Dit zou verduidelijkt
moeten worden. Ook de zetelverdeling tussen de drie geledingen is aan
bod gekomen. Er was vrees voor specifieke belangenbehartiging en het
overhevelen van taken naar de cao-tafel, maar ook werd gezocht naar een
verdeling die recht doet aan de verschillende belangen. Hierover waren de
meningen verdeeld. De deskundigheid, met name op het terrein van
beleggingen en risicobeheersing is eveneens besproken. Men was van
mening dat dit veelal niet in korte tijd is aan te leren, waardoor het
gewenst is die specifieke kennis te verkrijgen door experts op te nemen in
het bestuur. Ook is besproken dat waar zeggenschap is er geen medezeggenschap meer nodig is en zijn verbeterpunten rondom de checks en
balances aan de orde gekomen (o.a. benoeming en ontslag van bestuurders en toezichthouders regelen).
Wat is er met het commentaar gedaan?
Mede naar aanleiding van de consultatiereacties en de expertmeetings is
het voorstel verder vereenvoudigd en op een aantal punten aangepast. Zo
is de stroomlijning verder doorgevoerd. Dit betekent dat als er sprake is
van zeggenschap er geen medezeggenschap meer nodig is. Hierdoor zijn
de adviesrechten geschrapt en is er altijd bestuursdeelname door
pensioengerechtigden. Verder is de deskundigheidstoets toegevoegd voor
leden van het belanghebbendenorgaan. Het gemengde bestuursmodel
(one tier model) is ondergebracht bij het paritaire model. Hiervoor is het
paritaire model aangepast zodat onafhankelijke bestuurders toegelaten
kunnen worden tot het bestuur. Verder zijn betere checks and balances
toegevoegd, waardoor meer duidelijkheid wordt gegeven omtrent
benoeming en ontslag. Ook is een voorstel voor nieuwe governancecode
van de sector opgenomen. En in de memorie van toelichting is het
voornemen tot het evalueren van het voorstel op bepaalde punten
toegevoegd. Tot slot hebben verschillende vragen van de respondenten
geleid tot nadere aanvulling en aanscherping van de memorie van
toelichting.
8.2. Toezichttoets door De Nederlandsche Bank
Het wetsvoorstel is ten behoeve van een toezichttoets voorgelegd aan
DNB. DNB verwelkomt de stimulans die het wetsvoorstel geeft om de
deskundigheid binnen het bestuur van een pensioenfonds te versterken,
zoals de mogelijkheid voor pensioenfondsen om voor een onafhankelijk
bestuursmodel te kiezen in plaats van een paritair bestuursmodel of om
externe deskundigen op te nemen in een paritair bestuur.
Gezien de noodzaak tot versterking van deskundigheid binnen pensioenfondsbesturen heeft DNB voorgesteld dat er een expliciete wettelijke
basis moet komen voor de mogelijkheid voor pensioenfondsen om
personen die zij niet geschikt achten te weigeren voor een bestuursfunctie. Dit is verwerkt in het wetsvoorstel.
DNB heeft een aantal tekstuele aanpassingen voorgesteld van artikel 106
met als doel de formulering met betrekking tot betrouwbaarheidstoetsing
van beleidsbepalers en toezichthouders in lijn te brengen met de
formulering over de geschiktheidtoetsing. Het betreffende artikel is
daarom in die zin aangepast.
DNB merkt op dat de in het wetsvoorstel opgenomen bepalingen ten
aanzien van de vorm en de taken en bevoegdheden van het intern toezicht
DNB mogelijkheden bieden beter toe te zien op het intern toezicht bij
pensioenfondsen. DNB acht echter verdergaande maatregelen voor het
intern toezicht noodzakelijk in geval van disfunctioneren van het bestuur

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

26

van het pensioenfonds. DNB pleit daarom voor de introductie van een
wettelijke verplichting voor de raad van toezicht tot een melding van
disfunctioneren van het bestuur bij DNB, indien de benoemende
instanties niet binnen een redelijke termijn naar tevredenheid van de raad
van toezicht handelen op een interne melding van het disfunctioneren van
het bestuur. Dit voorstel van DNB is niet overgenomen, omdat het interne
toezicht via dit wetsvoorstel voldoende bevoegdheden wordt geboden om
het bestuur waar nodig te corrigeren en disfunctioneren aan te pakken. In
dit kader kan gewezen worden op het enquêterecht. Overigens kan zowel
de raad van toezicht als de visitatiecommissie uit zichzelf het initiatief
nemen om DNB van disfunctioneren op de hoogte te stellen. Het intern
toezicht zal in een jaarverslag ook melding doen van haar bevindingen,
waaronder mogelijk disfunctioneren, waardoor DNB hiervan kennis kan
nemen.
DNB geeft aan voor het nieuwe bestuursmodel een voorkeur te hebben
voor de naam «extern bestuur» boven «onafhankelijk bestuur», omdat dit
laatste ten onrechte zou impliceren dat een paritair bestuur niet onafhankelijk is. De regering heeft besloten om de naam «extern bestuur» niet te
hanteren omdat dit suggereert dat het een bestuur betreft dat geen
onderdeel vormt van de organisatie van het pensioenfonds. Voor de term
«onafhankelijk bestuur» is gekozen omdat hiermee tot uitdrukking wordt
gebracht dat de bestuurders in dit bestuursmodel geen directe vertegenwoordigers van de belanghebbenden bij het pensioenfonds zijn.
Ten aanzien van het paritair bestuursmodel ziet DNB een risico op
belangenverstrengeling wanneer pensioenfondsen externe deskundigen
in het bestuur opnemen die tevens werkzaam zijn bij de (externe)
uitvoeringsorganisatie van het pensioenfonds dan wel bij een andere
onderneming die zijn diensten (mogelijk) verleent aan het pensioenfonds.
De regering onderkent dit risico en is van mening dat dit niet wenselijk is.
Daarom is de regering voornemens hieraan aandacht te besteden bij de
wijziging van het Besluit op grond van artikel 143 Pensioenwet inzake
beheerste en integere bedrijfsvoering.
DNB adviseert aan artikel 111, eerste lid, toe te voegen dat pensioenfondsen een regeling moeten opnemen in de statuten ten aanzien van de
mogelijkheden die in artikel 105 worden geboden tot het inschakelen van
deskundigen. Artikel 105 biedt de mogelijkheid voor het onbeperkt
inhuren van deskundigen, hetgeen gevolgen kan hebben voor de kosten
van het pensioenfonds. Mogelijk kunnen er problemen ontstaan nu meer
vertegenwoordigers van meerdere geledingen in het bestuur worden
opgenomen. Regeling in de statuten dwingt besturen hierover na te
denken voordat er hierover een geschil tussen de geledingen ontstaat. Dit
punt is overgenomen.
De raad van toezicht heeft op grond van artikel 104, derde lid, sub e een
goedkeuringsrecht ten aanzien van gedeeltelijke waardeoverdracht. DNB
stelt voor dit te schrappen en te vervangen door een goedkeuringsrecht
van de raad van toezicht ten aanzien van het beleid voor collectieve
waardeoverdrachten. Hiermee wordt voorkomen dat er afbreuk wordt
gedaan aan de slagvaardigheid van het pensioenfonds. Dit punt heeft de
regering niet overgenomen, omdat zij een inperking van het goedkeuringsrecht tot het beleid voor collectieve waardeoverdrachten niet
wenselijk acht. Veel pensioenfondsen zullen een dergelijk beleid niet
hebben. Verder zij opgemerkt dat uit de wetsgeschiedenis voortvloeit dat
met de term gedeeltelijke waardeoverdracht niet gedoeld wordt op
individuele gevallen van waardeoverdracht (TK 19 008, nr. 24, p. 8).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

27

Verder heeft DNB een aantal voorstellen gedaan met betrekking tot fusie
en splitsing. Het voorstel van DNB om de raad van toezicht een goedkeuringsrecht te geven ten aanzien van juridische fusies en splitsingen, is
overgenomen. Het voorstel van DNB voor een meldplicht van het bestuur
aan DNB van een voorgenomen juridische fusie of splitsing en een
mogelijkheid voor DNB een dergelijke fusie of splitsing te verbieden
indien daartoe prudentiële redenen zijn, zal nader bestudeerd worden.
Bezien zal worden of dit meegenomen kan worden in een separaat traject.
Artikel 115b, tweede lid, regelt dat de samenstelling van het belanghebbendenorgaan conform het paritair bestuur is. DNB stelt voor om in deze
bepaling te verduidelijken dat dit ook geldt voor de benoeming van het
belanghebbendenorgaan. Dit punt is niet overgenomen, aangezien het de
bedoeling is dat dit artikel alleen ziet op de samenstelling van het belanghebbendenorgaan.
8.3. Administratieve lasten en nalevingskosten
Nalevingskosten
Het wetsvoorstel brengt hogere nalevingskosten met zich mee voor de
pensioenfondsen: er is een verhoging van structureel € 4,6 mln en een
eenmalige verhoging van € 0,2 mln.
Bij de berekening van deze verhoging van de nalevingskosten zijn we van
de volgende veronderstellingen uitgegaan (bron: DNB statistiek, tabel 8.2
cijfers 2010):
– Van de 454 pensioenfondsen (2010) zal 95% voor het paritaire
bestuursmodel kiezen en 5% voor het onafhankelijke bestuursmodel
kiezen.
– Als fondsen de keuze hebben om een permanente raad van toezicht of
een jaarlijkse visitatiecommissie in te stellen, gaan we er van uit dat ze
vanwege de lagere kosten een visitatiecommissie zullen instellen. De
kosten van een raad van toezicht bedragen namelijk gemiddeld
€ 25 000 per jaar (Bron: jaarverslag Zorg en Welzijn 2009) en de kosten
van een visitatiecommissie (evenals die van een auditcommissie)
bedragen gemiddeld € 20 000 per jaar (bron: raadpleging diverse
aanbieders).
De verhoging van de nalevingskosten voor pensioenfondsen is als volgt
opgebouwd:
– De verplichting voor bedrijfstakpensioenfondsen om een raad van
toezicht in te stellen resulteert per saldo in ruim € 1,3 mln aan jaarlijks
hogere nalevingskosten. 77 van de 82 bedrijfstakpensioenfondsen
moeten een raad van toezicht instellen. Vijf fondsen hebben al een
raad van toezicht. Aan de ander kant zijn er besparingen omdat de
bedrijfstakpensioenfondsen hun driejaarlijkse visitatiecommissie of
auditcommissie kunnen schrappen.
– De verplichting voor ondernemingspensioenfondsen en beroepspensioenfondsen om voortaan een permanente raad van toezicht of een
jaarlijkse visitatiecommissie in te stellen brengt € 5 mln aan structurele nalevingskosten met zich mee. Aan de ene kant zullen 346 van de
360 ondernemingspensioenfondsen en 10 van de 12 beroepspensioenfondsen een raad van toezicht of een jaarlijkse visitatiecommissie
moeten instellen (de andere fondsen hebben al een raad van toezicht),
aan de ander kant kunnen 300 ondernemingspensioenfondsen en 8
beroepspensioenfondsen hun driejaarlijkse visitatiecommissie of
auditcommissie schrappen. Het omzetten van 23 fondsen van hun one
tier board in een paritair bestuursmodel levert geen besparingen op,
omdat we veronderstellen dat deze fondsen hun externe bestuursleden in de raad van toezicht zullen handhaven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

28

–

–

–

–

–

–

De introductie van de geschiktheidtoets van leden van de raad van
toezicht leidt tot een verhoging van de nalevingskosten van € 0,2 mln,
aangezien pensioenfondsen verplichtingen ten opzichte van de
toezichthouders krijgen. Er zullen in totaal 94 pensioenfondsen met
een raad van toezicht zijn (de andere kiezen voor een visitatiecommissie) en we gaan uit van 3 toezichthouders per raad. Voor de deskundigheidstoetsing door de toezichthouders dienen de pensioenfondsen
informatie over de geschiktheid van de toezichthouders te verstrekken.
Daarvoor wordt onder andere een toelichting op de competenties van
de toezichthouder en informatie over hoe de toezichthouders de
geschiktheid van de bestaande leden van de raad van toezicht aanvult
worden verstrekt. Dit kan in verschillende vormen worden gevraagd,
bijvoorbeeld door middel van verklaringen van referenten maar ook
gegevens en inlichtingen van de ondernemingen zijn mogelijk. Het
verstrekken van deze informatie samen met het verkrijgen van
eventuele additionele informatie zal gemiddeld gesproken grosso
modo zes uren kosten. In navolging van de uurtarieven die in de wet
inzake de introductie van de geschiktheidseis (zie paragraaf 2.3)
worden gehanteerd, wordt bij extra werkzaamheden voor pensioenfondsen en toezichthouders uitgegaan van een gemiddeld uurtarief
van € 100. Vaak zullen de werkzaamheden deels worden verricht door
een personeelsmedewerker en deels door bijvoorbeeld de toezichthouder zelf. Hiervoor bestaan geen standaardtarieven.
De oprichting van het belanghebbendenorgaan voor pensioenfondsen
met een onafhankelijk bestuursmodel leidt tot eenmalig hogere
nalevingskosten van € 0,2 mln. De eenmalige hogere kosten worden
geschat op € 10 000 per fonds, als gevolg van het wijzigen van
statuten of het houden van verkiezingen. De oprichting brengt geen
structureel hogere nalevingskosten met zich mee: tegenover de
verplichting voor pensioenfondsen met een onafhankelijk bestuursmodel om een belanghebbendenorgaan op te richten, staat de opheffing
van de deelnemersraad.
De introductie van de geschiktheidstoets voor leden van het belanghebbendenorgaan leidt ook tot een verhoging van de administratieve
lasten van € 0,1 mln. Er zullen 23 pensioenfondsen kiezen voor een
onafhankelijk model en we gaan uit van 6 leden per belanghebbendenorgaan (2 werkgevers, 2 werknemers en 2 pensioengerechtigden). De
werkzaamheden en uurtarieven zijn gelijk aan de geschiktheidstoets
van leden van de raad van toezicht.
Het komen te vervallen van de deelnemersraad brengt een verlaging in
de nalevingskosten van 2,0 mln met zich mee: alle bedrijfstakpensioenfondsen en ongeveer 107 ondernemingspensioenfondsen kunnen hun
deelnemersraad schrappen. De kosten van een deelnemersraad zijn
gemiddeld € 11 000 per fonds per jaar.
Het naar voren halen van de meldingsplicht bij het voornemen tot
oprichting van een pensioenfonds brengt slechts een verschuiving van
lasten in de tijd met zich mee.
Het opgaan van het verantwoordingsorgaan en het deelnemersorgaan
in één orgaan (de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad) brengt
geen verandering in de lasten met zich mee, daar de taken grotendeels
overeenkomen.

Administratieve lasten
De verplichting voor pensioenfondsen tot het rapporteren over de wijze
waarop zij in hun beleggingsbeleid rekening houden met milieu en
klimaat, mensenrechten en sociale verhoudingen en over de evenwichtige
afspiegeling naar geslacht en leeftijd ter vergroting van de diversiteit in
het jaarverslag zorgt voor een verhoging van de administratieve lasten
van € 25 000. Dit is het gevolg van 1 uur aan extra werkzaamheden per
pensioenfonds, bij een uurtarief van € 49.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

29

Uitvoeringskosten
DNB zal voortaan de leden van de raad van toezicht en de leden van het
belanghebbendenorgaan, welke beide door de uitbreiding van taken op
grond van het wetsvoorstel moeten worden aangemerkt als medebeleidsbepalers, toetsen op geschiktheid en betrouwbaarheid. Dit geldt zowel
voor het aantreden van een medebeleidsbepaler bij registratie van een
pensioenfonds of bij het voornemen tot aantreden van een nieuwe
medebeleidsbepaler bij een geregistreerd pensioenfonds, als na het
aantreden van de medebeleidsbepaler indien feiten en/of omstandigheden hiertoe een redelijke aanleiding geven.
Op grond van het wetsvoorstel zoals aan de toezichthouder is voorgelegd, zou DNB voortaan leden van een visitatiecommissie op betrouwbaarheid toetsen en op geschiktheid kunnen toetsen indien feiten en/of
omstandigheden hiertoe een redelijke aanleiding geven. DNB heeft
aangegeven de betrouwbaarheidstoetsing graag in lijn te brengen met de
geschiktheidstoetsing. Voor de berekening van de uitvoeringskosten is
DNB echter uitgegaan van het wetsvoorstel zoals aan de toezichthouder
voorgelegd.
De verwachting voor de uitvoeringskosten bedraagt jaarlijks € 0,6 miljoen
(2,4 fte) en € 2,1 miljoen (8,4 fte) eenmalig. De verwachting is dat de
uitvoeringskosten voor toetsing van leden van een visitatiecommissie
jaarlijks € 0,4 miljoen (1,4 fte) bedragen en € 1,4 miljoen (5,6 fte)
eenmalig.
Naar aanleiding van de toezichttoets is de wens van DNB gehonoreerd om
de betrouwbaarheidstoetsing in overeenstemming te brengen met de
geschiktheidstoetsing. Derhalve is de verwachting dat de uitvoeringskosten navenant lager zullen komen te liggen.
9. Overgangsrecht
Om pensioenfondsen en beroepspensioenfondsen voldoende tijd te
geven om de door dit voorstel gevraagde wijzigingen in de organisatie
door te voeren, zal voor het merendeel van de onderdelen van dit voorstel
de inwerkingtreding een jaar worden uitgesteld.
Oorspronkelijk was beoogd het wetsvoorstel in zijn geheel in werking te
laten treden, waarbij in het overgangsrecht was bepaald dat pensioenfondsen twee jaren de tijd kregen om de organen van het fonds en de
statuten in overeenstemming met de wet te brengen. Dit zou echter tot
gevolg hebben dat de adviesrechten van de huidige deelnemersraad
meteen vervallen, terwijl de bestuursdeelname van pensioengerechtigden
nog niet gerealiseerd hoeft te zijn. Dit is onwenselijk. Daarom is gekozen
voor een uitgestelde inwerkingtreding voor bepalingen die zien op de
organen van het pensioenfonds. Uitgestelde inwerkingtreding waarborgt
namelijk dat pensioengerechtigden of via de adviesrechten van de huidige
deelnemersraad of via bestuursdeelname invloed kunnen uitoefenen op
de keuze voor een bepaald bestuursmodel of een bepaalde vorm van
intern toezicht.
Na dit jaar zullen de pensioenfondsen volledig moeten voldoen aan de
wet. Gedurende het overgangsjaar zal de toezichthouder erop letten dat
de pensioenfondsen vorderingen maken in de aanpassingen van de
fondsstructuur. Wanneer het gaat om toetsing op geschiktheid of
betrouwbaarheid van nieuwe leden van de raad van toezicht zal DNB ook
in ogenschouw nemen dat hun toekomstige taak medebeleidsbepaler zal
zijn.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

30

Voor een aantal wijzigingen die in deze onderdelen zijn opgenomen geldt
echter dat het niet nodig of wenselijk is te wachten met inwerkingtreding.
Daarbij gaat het om de vervanging van de deskundigheidstoetsing door
toetsing op geschiktheid, de melding van de oprichting van een (beroeps)pensioenfonds en transparantie inzake beleggingsbeleid.
ARTIKELSGEWIJS
Artikel I
Artikel I, onderdeel A (artikel 23 PW)
De verwijzing naar artikel 212 wordt aangepast.
Artikel I, onderdeel B (artikel 28 PW)
Aan het eerste lid wordt het belanghebbendenorgaan toegevoegd zodat
premieachterstand door een pensioenfonds met een onafhankelijk
bestuur moet worden gemeld aan het belanghebbendenorgaan. Verder
wordt deelnemersraad vervangen door deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
Artikel I, onderdeel C (artikel 33 PW)
In het kader van de stroomlijning van pensioenfondsorganen verdwijnt
het verantwoordingsorgaan. De zin hierover in artikel 33 kan daarom
vervallen.
Artikel I, onderdeel D (hoofdstuk 5, paragraaf 1 en 2)
§ 5.1. Pensioenfondsen algemeen
Artikel 99 PW
In dit artikel wordt bepaald dat een pensioenfonds kan kiezen uit twee
bestuursmodellen: een paritair bestuur waarbij de sociale partners en
pensioengerechtigden zijn vertegenwoordigd in het bestuur en een
onafhankelijk bestuur waarbij het bestuur bestaat uit bestuurders die niet
directe vertegenwoordigers zijn van de belanghebbenden bij het
pensioenfonds en waarbij de sociale partners en pensioengerechtigden
worden vertegenwoordigd in een belanghebbendenorgaan.
Artikel 100 PW
In dit artikel wordt de bestuurssamenstelling van het paritaire bestuur
geregeld. Het artikel is deels gelijk aan het huidige artikel 99 met als
verschil dat pensioengerechtigden steeds deel uitmaken van het bestuur
en de bestuurssamenstelling afhankelijk van de afspraken over premiemaximering verschilt (zie paragraaf 1.4 algemeen deel van de toelichting).
Deze afspraken over premiemaximering kunnen worden gemaakt in het
overleg tussen werkgever(s) en werknemers, en zullen in ieder geval hun
weerslag moeten vinden in de uitvoeringsovereenkomst indien het een
ondernemingspensioenfonds betreft of het uitvoeringsreglement indien
het gaat om een bedrijfstakpensioenfonds. Alleen in het geval van een
hard maximum van de premie van de werkgever, dat niet bijvoorbeeld
door opslagen (zoals een herstelopslag of na-indexatie) verhoogd kan
worden, wordt de zetelverdeling aangepast. Verder zijn het tweede en
zesde lid van het huidige artikel 99 samengevoegd en is het huidige vijfde
lid verplaatst.
In het eerste en tweede lid wordt het streven naar meer diversiteit in
pensioenfondsbesturen vorm gegeven in die zin dat wordt voorgeschreven dat de belanghebbenden op zo evenwichtig mogelijke wijze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

31

vertegenwoordigd worden in het paritair bestuur van een pensioenfonds.
Door de zinsnede «zo evenwichtig mogelijk» wordt tot uitdrukking
gebracht dat hetgeen mogelijk is uiteraard afhankelijk is van de voorhanden geschiktheid. In het eerste lid wordt voor bedrijfstakpensioenfondsen verder geregeld dat vertegenwoordigers van werkgeversverenigingen, vertegenwoordigers van werknemersverenigingen en vertegenwoordigers van pensioengerechtigden zetels bezetten. De verdeling van
de zetels tussen deze drie groepen is afhankelijk van de afspraken over het
werkgeversdeel van de premie. Is de premie voor de werkgever niet
gemaximeerd dan bezetten de vertegenwoordigers van werkgeversverenigingen evenveel zetels als de vertegenwoordigers van werknemersverenigingen en vertegenwoordigers van pensioengerechtigden samen. Is wel
premiemaximering afgesproken dan bezetten de vertegenwoordigers van
werkgeversverenigingen minder zetels maar wel evenveel zetels als de
vertegenwoordigers van werknemersverenigingen. In het tweede lid
wordt voor ondernemingspensioenfondsen geregeld dat werknemersvertegenwoordigers, werkgeversvertegenwoordigers en vertegenwoordigers
van pensioengerechtigden zetels bezetten. Ook bij ondernemingspensioenfondsen is de verdeling van de zetels tussen deze drie groepen
afhankelijk van de afspraken over premiemaximering. Is geen premiemaximering afgesproken dan bezetten de werknemersvertegenwoordigers samen met de vertegenwoordigers van pensioengerechtigden ten
minste evenveel zetels als de werkgeversvertegenwoordigers. Is wel
premiemaximering afgesproken dan bezetten de werknemersvertegenwoordigers ten minste evenveel zetels als de werkgeversvertegenwoordigers. De verdeling van de zetels tussen vertegenwoordigers van
werknemersverenigingen dan wel werknemersvertegenwoordigers en
vertegenwoordigers van pensioengerechtigden is geregeld in artikel 102.
In het eerste en tweede lid van artikel 100 is bepaald dat vertegenwoordigers van pensioengerechtigden niet meer zetels bezetten dan 25% van
het totaal aantal zetels dat door vertegenwoordigers van belanghebbenden wordt bezet (of 50% bij een zeer vergrijsd ondernemingspensioenfonds).
In het derde lid is een regeling opgenomen voor ondernemingspensioenfondsen die voor meerdere ondernemingen of groepen pensioenregelingen uitvoeren. Nu vertegenwoordigers van pensioengerechtigden
steeds deel uitmaken van het bestuur wordt bepaald dat elke onderneming of groep door tenminste een werknemersvertegenwoordiger, een
vertegenwoordiger van pensioengerechtigden en een werkgeversvertegenwoordiger wordt vertegenwoordigd in het bestuur.
De in het vierde lid opgenomen regeling voor «andere» vertegenwoordigers in het bestuur ziet in de huidige wet op zowel pensioengerechtigden als gewezen deelnemers. Indien deze groepen in het bestuur
vertegenwoordigd zijn worden ze, voor de pariteit, aangemerkt als
vertegenwoordigers van werknemers(verenigingen). Nu in het eerste en
tweede lid is geregeld dat pensioengerechtigden steeds zijn vertegenwoordigd in het bestuur wordt de regeling gewijzigd. Op grond van het
vierde lid worden andere vertegenwoordigers zoals vertegenwoordigers
van gewezen deelnemers voor de vaststelling van de pariteit aangemerkt
als vertegenwoordigers van pensioengerechtigden.
In het zesde lid wordt bepaald dat aan een paritair bestuur ook maximaal
twee bestuurders kunnen worden toegevoegd die niet directe vertegenwoordigers zijn van de belanghebbenden bij het fonds. Zij hebben dan
zitting in het bestuur naast de vertegenwoordigers van werkgevers(verenigingen), werknemers(verengingen) en pensioengerechtigden. Er is
gekozen voor een maximum van twee extra bestuurders omdat in een
paritair bestuur de vertegenwoordigers van belanghebbenden steeds in
de meerderheid moeten zijn. Het vierde lid is niet van toepassing op de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

32

extra bestuurders. Dit betekent dat zij niet ten laste worden gebracht van
de vertegenwoordigers van pensioengerechtigden.
Op grond van het zevende lid stelt het bestuur een profielschets op voor
leden van het bestuur. Door het opstellen van een profielschets neemt het
bestuur verantwoordelijkheid inzake het benoemingsproces van nieuwe
bestuursleden. Het bestuur zal op voorhand duidelijkheid moeten creëren
over de gewenste vaardigheden en kennis waaraan een nieuw bestuurslid
zal moeten voldoen. Met deze profielschets in de hand kan ook beter aan
een voordragende of benoemende partij worden duidelijk gemaakt aan
welke eisen een kandidaat moet voldoen. Indien een kandidaat bestuurder
naar de mening van het bestuur niet voldoet aan de profielschets dan
heeft het bestuur de bevoegdheid deze kandidaat af te wijzen. De
voordragende of benoemende partij zal een andere kandidaat moeten
aanwijzen.
Artikel 101 PW
In het eerste lid wordt bepaald dat een onafhankelijk bestuur bestaat uit
ten minste twee bestuurders (vierogenprincipe). De bestuurders bij een
onafhankelijk bestuur zijn, in tegenstelling tot de bestuurders in het
paritaire model, niet directe vertegenwoordigers van de belanghebbenden
bij het pensioenfonds. Dit betekent dat deze bestuurders geen permanente zakelijke band mogen hebben met een van de geledingen. Op grond
van het tweede lid stelt het bestuur een profielschets op voor leden van
het bestuur. Door het opstellen van een profielschets neemt het bestuur
verantwoordelijkheid inzake het benoemingsproces van nieuwe bestuursleden. Het bestuur zal op voorhand duidelijkheid moeten creëren over de
gewenste vaardigheden en kennis waaraan een nieuw bestuurslid zal
moeten voldoen. Met deze profielschets in de hand kan ook beter aan een
voordragende of benoemende partij worden duidelijk gemaakt aan welke
eisen een kandidaat moet voldoen. Indien een kandidaat bestuurder naar
de mening van het bestuur niet voldoet aan de profielschets dan kan het
bestuur deze kandidaat afwijzen.
Artikel 102 PW
In dit artikel is de zetelverdeling en benoeming van vertegenwoordigers
van pensioengerechtigden en werknemersvertegenwoordigers of
vertegenwoordigers van werknemersverenigingen in het paritaire bestuur
van een pensioenfonds opgenomen. In het eerste lid is geregeld dat de
zetelverdeling plaatsvindt op basis van de onderlinge getalsverhoudingen
waarbij vertegenwoordigers van pensioengerechtigden ten hoogste de
helft van het aantal zetels bezetten dat vertegenwoordigers van pensioengerechtigden en vertegenwoordigers van werknemers(verenigingen)
samen bezetten. Dit is conform de bestaande regeling voor ondernemingspensioenfondsen (in het huidige artikel 101). In het tweede lid is de
bestaande uitzondering op deze regel voor (vergrijsde) ondernemingspensioenfondsen gehandhaafd. De bestaande uitzondering voor de situatie
dat in de raadpleging is gekozen voor een deelnemersraad terwijl
pensioengerechtigden al zitting hebben in het bestuur is geschrapt.
In het derde lid is de benoemingswijze van werknemersvertegenwoordigers in een ondernemingspensioenfonds, die in het huidige artikel 99,
vijfde lid, staat, opgenomen. Daarbij is «door en uit de deelnemers»
vervangen door: door de deelnemers. Zo wordt geregeld dat bij verkiezing
van de vertegenwoordigers door de deelnemers deze vertegenwoordigers
ook anderen dan deelnemers kan betreffen.
In het vierde lid is geregeld dat de benoeming van vertegenwoordigers
van pensioengerechtigden plaatsvindt na verkiezing van die vertegenwoordigers door de pensioengerechtigden. Daarbij wordt (net als in het
derde lid voor werknemers) geregeld dat pensioengerechtigden als hun
vertegenwoordigers ook anderen kunnen kiezen dan pensioengerechtigden van het fonds zelf. Verder is ook de mogelijkheid toegevoegd dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

33

de vertegenwoordigers van pensioengerechtigden worden benoemd na
voordracht door de vertegenwoordigers van pensioengerechtigden in de
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
Artikel 103 PW
Op grond van artikel 33 heeft een pensioenfonds als onderdeel van goed
bestuur intern toezicht. In artikel 103 wordt voorgeschreven welke vorm
dit interne toezicht heeft. Bij bedrijfstakpensioenfondsen wordt het intern
toezicht uitgeoefend door een raad van toezicht, tenzij het bedrijfstakpensioenfonds volledig verzekerd is. In dat geval kan het bedrijfstakpensioenfonds kiezen voor een jaarlijkse visitatie door een visitatiecommissie. Bij
ondernemingspensioenfondsen heeft het intern toezicht de vorm van een
raad van toezicht of jaarlijkse visitatie.
Artikel 104 PW
In artikel 104 worden regels gesteld voor de raad van toezicht en de
visitatiecommissie. Op grond van het eerste lid bestaat de raad van
toezicht en de visitatiecommissie uit ten minste drie natuurlijke personen.
De leden van de raad van toezicht of de visitatiecommissie zijn onafhankelijk en laten dit tot uiting komen in het toezicht.
De raad van toezicht houdt toezicht op het beleid van het bestuur en op de
algemene gang van zaken in het pensioenfonds. De raad van toezicht is
ten minste belast met het toezien op adequate risicobeheersing en
evenwichtige belangenafweging door het bestuur. De raad van toezicht
legt verantwoording af over de uitvoering van de taken en de uitoefening
van de bevoegdheden aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad
en de werkgever, het belanghebbendenorgaan en in het jaarverslag. De
raad van toezicht staat het bestuur met raad ter zijde. Op de leden van de
raad van toezicht is artikel 105, tweede lid, van toepassing aangezien zij
vanwege de goedkeuringsrechten als (mede) beleidsbepalers worden
gezien. Dit betekent dat zij, net als de andere beleidsbepalers of mede
beleidsbepalers, zich bij hun taakvervulling dienen te richten naar de
belangen van de bij het pensioenfonds betrokken deelnemers, gewezen
deelnemers, andere aanspraakgerechtigden, de pensioengerechtigden en
de werkgever en ervoor dienen te zorgen dat dezen zich door hen op
evenwichtige wijze vertegenwoordigd kunnen voelen.
In het derde en vierde lid zijn bepaalde besluiten van het bestuur
opgenomen die aan goedkeuring door de raad van toezicht zijn onderworpen. Daarbij gaat het om de vaststelling van een aantal stukken (zoals
jaarverslag en jaarrekening), herstelplannen, de profielschets voor
bestuurders en het beloningsbeleid (met uitzondering van de beloning
van de raad van toezicht zelf) en om beslissingen omtrent liquidatie, fusie
en splitsing, samenvoeging van pensioenfondsen en overdracht. De
besluiten tot vaststelling van de herstelplannen zijn alleen bij een
pensioenfonds met een paritair bestuur onderworpen aan goedkeuring
van de raad van toezicht omdat bij een pensioenfonds met een onafhankelijk bestuur deze besluiten al goedkeuring nodig hebben van het
belanghebbendenorgaan. In het vijfde lid wordt bepaald dat de statuten
moeten voorzien in een regeling voor geschillen over goedkeuring van
besluiten door de raad van toezicht en dat het ontbreken van goedkeuring
de vertegenwoordigingsbevoegdheid van bestuur of bestuurders niet
aantast. De goedkeuring heeft derhalve interne werking. Derden moeten
op de rechtsgeldigheid van de door de rechtspersoon verrichte handelingen kunnen vertrouwen.
Volgens het zesde lid meldt de raad van toezicht disfunctioneren van het
bestuur aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad, het belanghebbendenorgaan en aan de partij die tot benoeming van het bestuur
bevoegd is.
In het zevende lid wordt geregeld dat de raad van toezicht een profielschets opstelt voor leden van de raad van toezicht. Op grond van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

34

artikelen 115a en 115c wordt hierover advies gevraagd aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en het belanghebbendenorgaan.
In het negende lid zijn de taken van de visitatiecommissie opgenomen. De
visitatiecommissie is geen permanent orgaan van het fonds en zal, bij de
jaarlijkse visitatie, slechts tijdelijk bij het fonds betrokken zijn. De
visitatiecommissie heeft als zodanig dan ook minder taken en bevoegdheden dan de raad van toezicht. De visitatiecommissie houdt toezicht op
het beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken in het
pensioenfonds en is ten minste belast met het toezien op adequate
risicobeheersing en evenwichtige belangenafweging door het bestuur. De
visitatiecommissie legt verantwoording af aan de deelnemers- en
pensioengerechtigdenraad en de werkgever, het belanghebbendenorgaan
en in het jaarverslag.
Artikel 105 PW
In artikel 105 is een drietal bepalingen ongewijzigd overgenomen die in
het huidige artikel 105 staan. Het gaat daarbij om de bepaling dat het
dagelijks beleid van een pensioenfonds door ten minste twee natuurlijke
personen wordt bepaald (vierogenprincipe), de bepaling met betrekking
tot de evenwichtige belangenbehartiging door (mede) beleidsbepalers en
de bepaling op grond waarvan bestuurders deskundigen kunnen raadplegen dan wel zich door deskundigen kunnen laten bijstaan (het eerste,
tweede en vierde lid van het huidige artikel 105). De overige leden van het
huidige artikel 105 die betrekking hebben op de geschiktheid en betrouwbaarheid van beleidsbepalers zijn in het voorgestelde artikel 106
opgenomen.
Artikel 106 PW
In artikel 106 staan de bepalingen die betrekking hebben op de (toetsing
op) geschiktheid en betrouwbaarheid van beleidsbepalers van een
pensioenfonds. Deze bepalingen zijn overgenomen uit het huidige artikel
105, waarbij de term deskundig is vervangen door de term geschikt (zie
paragraaf 2.3 van het algemeen deel van de toelichting). In lid vier is
bepaald dat het pensioenfonds elke wijziging in de samenstelling van de
personen die het beleid bepalen of mede bepalen vooraf meldt aan de
toezichthouder. Daaronder wordt niet alleen benoeming van nieuwe
bestuursleden verstaan, maar ook wijzigingen van functie van zittende
bestuursleden.
Nieuw is verder dat in dit artikel ook bepalingen zijn opgenomen met
betrekking tot de geschiktheid en betrouwbaarheid van de toezichthouders waaronder de leden van de visitatiecommissie worden verstaan.
De leden van de raad van toezicht worden vanwege hun goedkeuringsrechten getoetst op geschiktheid als mede beleidsbepalers. Ook de leden
van het belanghebbendenorgaan worden om die reden als mede
beleidsbepalers op geschiktheid getoetst. De toetsing op geschiktheid en
betrouwbaarheid van de leden van de visitatiecommissie zal vanwege hun
beperktere rol niet steeds bij benoeming plaatsvinden, maar alleen als
daartoe een bepaalde aanleiding bestaat. In het Besluit uitvoering
Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling zullen voor de
toetsing van de geschiktheid en betrouwbaarheid regels worden gesteld.
Zoals in paragraaf 2.3 van het algemeen deel van deze toelichting reeds is
toegelicht wordt aangesloten bij de wijziging voor de Wft. Daarom wordt
ook de delegatiegrondslag aangevuld met een specifieke regeling voor
(een deel van) de betrouwbaarheidstoetsing. De feiten en omstandigheden die ten grondslag liggen aan bepaalde misdrijven worden op
voorhand niet verenigbaar geacht met de belangen die de wet beoogt te
beschermen. Gedoeld wordt op de feiten en omstandigheden die ten
grondslag liggen aan de in onderdeel 1 van de bijlage bij artikel 32 van het
Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling opgenomen en op te nemen strafrechtelijke antecedenten. Op basis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

35

van de voorgestelde wijziging zal dwingend worden voorgeschreven dat
de toezichthouder – zonder enige belangenafweging – tot het oordeel
dient te komen dat de betrouwbaarheid van een persoon niet buiten
twijfel staat, indien die persoon bij onherroepelijk vonnis is veroordeeld
terzake van bepaalde aangewezen misdrijven, tenzij er sinds het onherroepelijk worden van dat vonnis acht jaren zijn verstreken. De voorgestelde
regeling beperkt de beoordelingsruimte van de toezichthouder bij de
vaststelling van de betrouwbaarheid van de in het derde lid van artikel 106
genoemde personen. Immers, aan de toezichthouder wordt in bepaalde
gevallen dwingend voorgeschreven dat hij tot een negatief betrouwbaarheidsoordeel dient te komen.
Naar aanleiding van deze wijziging zal ook artikel 34 van het Besluit
uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling
worden aangepast. Naar aanleiding van de uitspraak van het College van
Beroep voor het bedrijfsleven van 4 maart 2010 (LJN: BL9360) is dit artikel
zodanig gewijzigd dat de toezichthouder ook bij een onherroepelijke
veroordeling in de afgelopen 8 jaren terzake van bepaalde misdrijven
telkens op basis van een belangenafweging tot een betrouwbaarheidsoordeel dient te komen. De hiervoor genoemde wijziging zal worden
teniet gedaan zodat aan de hiervoor bedoelde ernstige antecedenten
opnieuw het dwingende gevolg wordt verbonden dat de betrouwbaarheid
van de getoetste persoon niet buiten twijfel staat.
Artikel 107 PW
Op grond van dit artikel wordt in het jaarverslag van een pensioenfonds
gerapporteerd over de samenstelling naar leeftijd en geslacht van de
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad, het belanghebbendenorgaan
en het bestuur en over de inspanningen die zijn verricht om diversiteit in
de organen van het pensioenfonds te bevorderen. Voor het paritair
bestuur, de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en het belanghebbendenorgaan is ook voorgeschreven dat sprake is van een zo evenwichtig mogelijke afspiegeling dan wel vertegenwoordiging van de belanghebbenden (zie de voorgestelde artikelen 100, 115 en 115b). Van de inspanningen de diversiteit te bevorderen en het resultaat dient het pensioenfonds verslag te doen in het jaarverslag.
Artikel 108 PW
In dit artikel is het huidige artikel 104 overgenomen. Wel is het verantwoordingsorgaan geschrapt, de deelnemersraad vervangen door
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en is het belanghebbendenorgaan toegevoegd zodat de werknemersleden van het belanghebbendenorgaan en de werknemers die op de kandidatenlijst hebben gestaan voor
het belanghebbendenorgaan dezelfde bescherming genieten als bij de
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad. Ook is het huidige derde lid
geschrapt. Op grond van dat lid genoot degene die het initiatief had
genomen tot instelling van een deelnemersraad bescherming. Nu de
deelnemersraad verdwijnt en een deelnemers- en pensioengerechtigdenraad of belanghebbendenorgaan wettelijk wordt voorgeschreven kan
deze bepaling geschrapt worden.
Artikel 109 PW
In dit artikel is het huidige artikel 107 opgenomen waaraan de raad van
toezicht, de visitatiecommissie en het belanghebbendenorgaan zijn
toegevoegd waardoor het verbod van het stellen van een leeftijdgrens ook
hierop van toepassing is. De deelnemersraad wordt vervangen door
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
Artikel 110 PW
Deze bepaling is in de huidige wet opgenomen in artikel 108 en is
redactioneel aangepast waarbij geen wijziging is beoogd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

36

Artikel 111 PW
In dit artikel is hetgeen in het huidige artikel 106 is bepaald overgenomen
met een aantal wijzigingen. In de aanhef van het eerste lid worden de
woorden «in ieder geval» toegevoegd om buiten twijfel te stellen dat de
opsomming in dit artikel niet een limitatieve opsomming is van onderwerpen die in de statuten worden geregeld (zie bijvoorbeeld ook de
artikelen 104 en 115c).
In het eerste lid, onderdeel f, wordt bepaald dat in de statuten moet
worden opgenomen welk bestuursmodel het pensioenfonds heeft: een
paritair of onafhankelijk bestuursmodel.
Het eerste lid, onderdeel g, is redactioneel aangepast aan vergelijkbare
onderdelen.
In het eerste lid, onderdeel i, is bepaald dat in de statuten een regeling
wordt opgenomen voor de wijze waarop de leden van de raad van
toezicht of de visitatiecommissie worden benoemd en ontslagen. Op
grond van het eerste lid, onderdeel j, dient hetzelfde te worden geregeld
voor de leden van de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en het
belanghebbendenorgaan. In de huidige bepaling met betrekking tot de
deelnemersraad staat dat in de statuten moet worden opgenomen op
welke wijze de leden van de deelnemersraad worden gekozen. Het feit dat
in de voorgestelde bepaling wordt verwezen naar de wijze van benoeming
en ontslag brengt natuurlijk geen verandering in het feit dat leden van de
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad (net als de leden van het
belanghebbendenorgaan) kunnen worden benoemd na verkiezing.
In onderdeel n wordt bepaald dat in de statuten bepalingen worden
opgenomen betreffende de toepassing van artikel 105, derde lid. Het
betreft hier de mogelijkheid voor bestuurders om deskundigen te raadplegen of zich door deskundigen te laten bijstaan. Door opname van een
regeling in de statuten voor te schrijven is zeker gesteld dat het pensioenfonds stil staat bij de toepassing van de regeling.
Artikel 112 PW
In het eerste lid wordt bepaald dat het voornemen tot oprichting van een
pensioenfonds uiterlijk zes weken voor de beoogde datum van oprichting
aan de toezichthouder (DNB) wordt gemeld. De melding van de oprichting
van een pensioenfonds dient volgens de huidige wet te gebeuren binnen
drie maanden na de oprichting dus als het pensioenfonds al volledig in
bedrijf is. In de eerste maanden weet DNB mogelijk niet eens van het
bestaan van een nieuw fonds. Gezien de wettelijke taak van DNB om
toezicht op alle pensioenfondsen te houden is dat niet wenselijk. Het
betekent ook dat het bestuur al in functie is, terwijl de betrouwbaarheidstoetsing en geschiktheidtoetsing nog moet worden uitgevoerd. Dat is
ongewenst en simpel te voorkomen door de wettelijke meldingsplicht
naar voren te halen.
De melding van het voornemen tot oprichting moet worden gedaan door
de oprichters. Dat zullen veelal werkgevers en werknemers of vertegenwoordigers daarvan zijn. Verder is in dit artikel het huidige artikel 102
overgenomen waarbij de verplichting om bij de melding van de oprichting
van een pensioenfonds gebruik te maken van een door de toezichthouder
vastgesteld formulier komt te vervallen. Het formulier kan als gevolg van
deze wijziging makkelijker door DNB worden aangepast. Dit biedt de
toezichthouder de mogelijkheid snel en flexibel te reageren op ontwikkelingen.
Artikel 113 PW
Deze bepaling is in de huidige wet opgenomen in artikel 103 en is
ongewijzigd overgenomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

37

Artikel 114 PW
Deze bepaling is in de huidige wet opgenomen in artikel 108a en is
ongewijzigd overgenomen.
§ 5.2. Deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en belanghebbendenorgaan
Artikel 115 PW
In het eerste lid wordt voorgeschreven dat pensioenfondsen met een
paritair bestuur een deelnemers- en pensioengerechtigdenraad instellen.
Op grond van het tweede lid zijn in de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad de deelnemers en de pensioengerechtigden evenredig op basis
van de onderlinge getalsverhoudingen vertegenwoordigd. Dit is conform
de huidige regeling voor de deelnemersraad.
Er wordt gestreefd naar meer diversiteit in de organen van pensioenfondsen. Voor de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad wordt
daarom bepaald dat de leden een zo evenwichtig mogelijke afspiegeling
van de betreffende geleding moeten zijn. Dit is de geleding waartoe zij
behoren. Ingevolge het voorgestelde artikel 107 rapporteert het pensioenfonds in het jaarverslag over de verdeling naar leeftijd en geslacht.
Op grond van het derde lid kunnen ook gewezen deelnemers opgenomen
worden in de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
In het vierde, vijfde en zesde lid is een regeling opgenomen voor de
verkiezing of benoeming van de deelnemers en pensioengerechtigden die
lid worden van de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad. Daarbij is
de regeling voor de deelnemersraad bij ondernemingspensioenfondsen in
het huidige artikel 110 als uitgangspunt genomen.
Voor bedrijfstakpensioenfondsen betekent dit dat bij verkiezing van de
leden van de organen door deelnemers, gewezen deelnemers en
pensioengerechtigden de kandidaten niet alleen kunnen worden voorgedragen door verenigingen maar ook door individuele deelnemers,
gewezen deelnemers en pensioengerechtigden. Verder zijn de representativiteiteisen die nu gesteld worden aan de verenigingen die kandidaten
kunnen voordragen voor deelnemersraden bij bedrijfstakpensioenfondsen
niet overgenomen, zodat tegemoet gekomen wordt aan de toezegging in
de kabinetsreactie governance (Kamerstukken II 2009/10, 28 294, nr. 37).
Wel blijft de verplichting bestaan dat het statutaire doel van de verenigingen het behartigen van de belangen van haar leden als pensioengerechtigden bij een pensioenfonds moet bevatten.
In het zevende lid wordt geregeld dat de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad recht heeft op overleg met het interne toezicht. Impliciet blijkt
uit de principes van goed pensioenfondsbestuur van de StvdA van
16 december 2005 dat het verantwoordingsorgaan dit recht heeft. Nu de
taken en bevoegdheden van het verantwoordingsorgaan worden
overgeheveld naar de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad wordt
dit expliciet gemaakt.
In het achtste en negende lid zijn bepalingen opgenomen die betrekking
hebben op het overleg met het bestuur en het verstrekken van inlichtingen door het fonds. Deze bepalingen zijn overgenomen uit de huidige
regeling voor de deelnemersraad (zie het huidige artikel 111, zesde en
zevende lid).
Artikel 115a PW
In dit artikel zijn de taken van de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad opgenomen. Het gaat hierbij met name om taken die worden
overgenomen van het verantwoordingsorgaan. Voor de taken die zijn
overgenomen van het verantwoordingsorgaan is uitgegaan van de
regeling die is opgenomen in de principes voor goed pensioenfondsbestuur. De in het eerste lid opgenomen taak van het bestuur van het
pensioenfonds om verantwoording af te leggen aan de deelnemers- en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

38

pensioengerechtigdenraad over het beleid en de wijze waarop het is
uitgevoerd is overgenomen uit onderdeel B3 van de principes.
In het tweede lid staat de uit onderdeel B8 van de principes overgenomen
bevoegdheid van de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad om een
oordeel te geven over het handelen van het bestuur aan de hand van het
jaarverslag, de jaarrekening en andere informatie, waaronder de bevindingen van het interne toezicht, over het door het bestuur uitgevoerde
beleid, evenals over beleidskeuzes voor de toekomst. Dit oordeel wordt,
samen met de reactie van het bestuur daarop, bekend gemaakt en in het
jaarverslag opgenomen.
In het derde lid zijn onderwerpen opgenomen waarover de deelnemersen pensioengerechtigdenraad advies kan uitbrengen. Het betreft:
a. het beleid inzake beloningen;
b. de vorm en inrichting van het intern toezicht;
c. de profielschets voor leden van de raad van toezicht;
d. het vaststellen en wijzigen van een interne klachten- en geschillen
procedure; en
e. het vaststellen en wijzigen van het communicatie- en voorlichtingsbeleid.
In de principes staan de onderwerpen genoemd in a, b, d en e in
onderdeel B9, onder e, g,h en i. Het adviesrecht van B9, onder e heeft
betrekking op de vergoedingsregeling. In dit voorstel wordt het woord
beloningen gebruikt. Daarmee is geen wijziging beoogd maar wordt
gekozen voor gelijke terminologie. Daarnaast is het adviesrecht niet
beperkt tot het beloningsbeleid voor bestuurders maar betreft het ook het
beloningsbeleid voor bijvoorbeeld het intern toezicht. Verder is aan de
adviesrechten toegevoegd het adviesrecht met betrekking tot de profielschets voor leden van de raad van toezicht.
In artikel 104, zesde lid, is bepaald dat de raad van toezicht disfunctioneren van het bestuur meldt aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad. Op grond van het vierde lid adviseert de deelnemers- en
pensioengerechtigdenraad het bestuur naar aanleiding van een dergelijke
melding.
Artikel 115b PW
In het eerste lid wordt bepaald dat een pensioenfonds met een onafhankelijk bestuur een belanghebbendenorgaan instelt. Bij een pensioenfonds
met een onafhankelijk bestuur is er geen vertegenwoordiging van de
sociale partners en pensioengerechtigden in het bestuur. Daarom wordt
de (mede)zeggenschap bij deze fondsen anders vorm gegeven.
In het tweede lid wordt de samenstelling van het belanghebbendenorgaan
geregeld. In het belanghebbendenorgaan zijn de werkgevers(verenigingen), de werknemers(verenigingen) en de pensioengerechtigden
vertegenwoordigd zoals ze zijn vertegenwoordigd in een pensioenfonds
met een paritair bestuur. Ook deelnemers kunnen deel uitmaken van het
belanghebbendenorgaan. In het derde lid wordt geregeld dat het
belanghebbendenorgaan recht heeft op overleg met het interne toezicht.
Impliciet blijkt uit de principes van goed pensioenfondsbestuur van de
StvdA van 16 december 2005 dat het verantwoordingsorgaan dit recht
heeft. Nu de taken en bevoegdheden van het verantwoordingsorgaan
worden overgeheveld naar het belanghebbendenorgaan wordt dit
expliciet gemaakt.
In het vierde en vijfde lid zijn bepalingen opgenomen die betrekking
hebben op het overleg met het bestuur en het verstrekken van inlichtingen door het fonds. Deze bepalingen zullen zoals ze nu van toepassing
zijn op de deelnemersraad (zie het huidige artikel 111, zesde en zevende
lid) van toepassing zijn op het belanghebbendenorgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

39

Artikel 115c PW
In dit artikel zijn de taken en bevoegdheden van het belanghebbendenorgaan opgenomen. Het belanghebbendenorgaan krijgt dezelfde taken en
bevoegdheden als de deelnemersraad nu heeft aangevuld met een aantal
extra taken en bevoegdheden waaronder de bevoegdheid bepaalde
bestuursbesluiten goed te keuren en de verantwoordings- en adviestaken
die aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad bij het paritaire
bestuursmodel zijn opgedragen (zie toelichting bij artikel 115a). Op grond
van het achtste lid kunnen de statuten bepalen dat bestuursbesluiten
worden onderworpen aan de goedkeuring van het belanghebbendenorgaan, voor zover uit de wet niet anders voortvloeit. De statuten moeten
voorzien in een geschillenregeling voor goedkeuringsbesluiten. Bestuur
en belanghebbendenorgaan kunnen het oneens zijn over een besluit. Een
geschillenregeling kan bijvoorbeeld bestaan uit het toevoegen van een
extra besluitvormingsprocedure voor het geval er een geschil bestaat.
Gebruik maken van het enquêterecht kan op dat moment een te zwaar
middel zijn.
In het negende lid zijn een aantal onderwerpen opgenomen waarbij
bestuursbesluiten op dat terrein steeds aan goedkeuring van het
belanghebbendenorgaan zijn onderworpen. Het gaat daarbij om:
a. het strategische beleggingsbeleid;
b. de premie;
c. het vaststellen en wijzigen van het toeslagbeleid;
d. de vaststelling van een kortetermijnherstelplan of een langetermijnherstelplan;
e. het terugstorten van premie of geven van premiekorting, bedoeld in
artikel 129;
f.
vermindering van de verworven pensioenaanspraken en pensioenrechten indien toepassing wordt gegeven aan artikel 134.
Op grond van het tiende lid tast het ontbreken van goedkeuring de
vertegenwoordigingsbevoegdheid van bestuur of bestuurders niet aan.
De goedkeuring heeft derhalve interne werking. Derden moeten op de
rechtsgeldigheid van de door de rechtspersoon verrichte handelingen
kunnen vertrouwen.
Op de leden van het belanghebbendenorgaan is artikel 105, tweede lid,
van toepassing aangezien zij vanwege de goedkeuringsrechten als (mede)
beleidsbepalers worden gezien. Dit betekent dat zij, net als de andere
beleidsbepalers of mede beleidsbepalers, zich bij hun taakvervulling
dienen te richten naar de belangen van de bij het pensioenfonds
betrokken deelnemers, gewezen deelnemers, andere aanspraakgerechtigden, de pensioengerechtigden en de werkgever en ervoor dienen te
zorgen dat dezen zich door hen op evenwichtige wijze vertegenwoordigd
kunnen voelen.
Artikel 115d PW
In dit artikel is het huidige artikel 112 overgenomen waar het belanghebbendenorgaan aan is toegevoegd.
Artikel 115e PW
In dit artikel is het huidige artikel 113 overgenomen waarbij de deelnemersraad is vervangen door het belanghebbendenorgaan aangezien de
bestaande adviestaken van de deelnemersraad vervallen
Artikel 115f PW
In dit artikel is het huidige artikel 114 overgenomen waar het belanghebbendenorgaan aan is toegevoegd.
Artikel 115g PW
In dit artikel is het huidige artikel 115 overgenomen waar het belanghebbendenorgaan aan is toegevoegd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

40

Artikel 115h PW
Op grond van dit artikel is het pensioenfonds op verzoek gehouden mee
te werken aan het verstrekken van informatie over de oprichting van, dan
wel het bestaan van een werknemersvereniging dan wel een vereniging
van pensioengerechtigden.
Artikel I, onderdeel E (artikel 135 PW)
Aan artikel 135 wordt een lid toegevoegd op grond waarvan een
pensioenfonds in het jaarverslag moet rapporteren over het maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid. Zie hiervoor paragraaf 6.1 van het
algemeen deel van de toelichting.
Artikel I, onderdeel F (artikel 176 PW)
Het artikel met beboetbare voorschriften is aangepast aan het vernummeren van diverse artikelen. Tevens zijn een aantal nieuwe artikelen
toegevoegd.
Artikel I, onderdeel G (artikel 192 PW)
Het artikel is aangepast aan het vernummeren van het huidige artikel 105.
Artikel I, onderdeel H (artikel 212 PW)
Dit artikel is aangepast aan het vernummeren van de artikelen waarvan
ontheffing kan worden verleend.
Artikel I, onderdeel I (artikel 215 PW)
Dit artikel is aangepast aan het vernummeren van het huidige artikel 102.
Artikel I, onderdeel J (artikel 217 PW)
Artikel 217 regelt het beroepsrecht van de deelnemersraad bij de
ondernemingskamer. Dit beroepsrecht is gekoppeld aan het adviesrecht
dat alleen nog aan het belanghebbendenorgaan bij een pensioenfonds
met een onafhankelijk bestuur wordt gegeven. Het beroepsrecht komt dus
ook alleen aan het belanghebbendenorgaan toe.
Artikel I, onderdeel K (artikel 218 PW)
In artikel 104 wordt geregeld dat het bestuur bij de twee genoemde
onderwerpen (gehele of gedeeltelijke overdracht en liquidatie) de goedkeuring nodig heeft van de raad van toezicht. Een van de taken van de
raad van toezicht is het toezien op een evenwichtige behartiging van de
belangen van alle geledingen door het bestuur. Dit maakt een beroepsrecht voor een enkele geleding van het belanghebbendenorgaan
overbodig. Het artikel wordt dan ook geschrapt.
Artikel I, onderdeel L (artikel 219 PW)
In artikel 219 is het enquêterecht van het verantwoordingsorgaan
opgenomen. Aangezien de taken en bevoegdheden van het verantwoordingsorgaan worden overgenomen door de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en het belanghebbendenorgaan komt het enquêterecht
ook toe aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad of het
belanghebbendenorgaan. In de huidige bepaling staat als voorwaarde
voor het indienen van een verzoek tot enquête dat eerst het intern toezicht
zich daarover heeft uitgesproken. Deze zinsnede is niet overgenomen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

41

omdat in betrokkenheid van de raad van toezicht al is voorzien doordat
artikel 349 van Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek op grond van het
tweede lid van overeenkomstige toepassing is. Op grond van artikel 349
zijn verzoekers niet ontvankelijk, indien niet blijkt dat zij schriftelijk tevoren
hun bezwaren tegen beleid of gang van zaken hebben kenbaar gemaakt
aan het bestuur en de raad van commissarissen en sindsdien een
zodanige termijn is verlopen dat de rechtspersoon redelijkerwijze de
gelegenheid heeft gehad de bezwaren te onderzoeken en naar aanleiding
daarvan maatregelen te nemen. Betrokkenheid van een visitatiecommissie
ligt minder voor de hand en is ook moeilijk te realiseren omdat de
visitatiecommissie slechts tijdelijk bij het pensioenfonds betrokken is.
Verder wordt ook aan de raad van toezicht het enquêterecht toegekend. In
het wetsvoorstel tot wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in
verband met de aanpassing van het recht van enquête (Kamerstukken II,
2010/11, 32 887, nr. 2) wordt de raad van commissarissen ook toegevoegd
aan de regeling voor het enquêterecht in het Burgerlijk Wetboek.
Artikel I, onderdeel M (artikel 220a PW)
In deze bepaling is grotendeels het overgangsrecht opgenomen. Het
verantwoordingsorgaan en de deelnemersraad worden geschrapt. In het
huidige artikel 104 (dat gewijzigd artikel 108 wordt) is de arbeidsrechtelijke
bescherming geregeld van onder andere werknemers die lid zijn
(geweest) van een verantwoordingsorgaan of een deelnemersraad. Zo kan
op grond van het zesde lid van artikel 104 de werkgever zonder voorafgaande toestemming van de kantonrechter de dienstbetrekking niet
opzeggen met een werknemer die korter dan twee jaar geleden lid is
geweest van een verantwoordingsorgaan of een deelnemersraad. In het
tweede lid wordt geregeld dat die arbeidsrechtelijke bescherming in stand
blijft.
De wijziging van de deskundigheidstoetsing in toetsing op geschiktheid
zal een jaar eerder plaatsvinden dan de meeste wijzigingen in dit voorstel
(zie toelichting hoofdstuk 9). Dit betekent dat de toetsing op geschiktheid
het eerste jaar nog is geregeld in artikel 105 en daarna in artikel 106. In het
overgangsrecht is hiermee rekening gehouden.
Op grond van artikel 105, derde lid, dan wel artikel 106, eerste lid, dienen
leden van de raad van toezicht vanwege de goedkeuringsrechten die zij
krijgen als (mede) beleidsbepalers geschikt te zijn. Op grond van artikel
105, vijfde lid, dan wel artikel 106, derde lid, dienen zij betrouwbaar te zijn.
De geschiktheideis en de betrouwbaarheidseis geldt ook voor leden van
een raad van toezicht die al in functie zijn als artikel V, onderdeel B, van dit
wetsvoorstel in werking treedt. Zij worden momenteel niet getoetst. In het
overgangsrecht (het derde lid) wordt voor deze groep geregeld dat de
toets op geschiktheid en betrouwbaarheid pas plaatsvindt bij een
volgende benoeming (of, ervan uitgaande dat benoemingen doorgaans
voor vier jaar zijn, uiterlijk 1 januari 2017), tenzij sprake is van feiten,
omstandigheden en antecedenten die aanleiding geven voor een eerdere
toetsing. Voor andere beleidsbepalers (die al getoetst zijn op deskundigheid) wordt in het vierde lid geregeld dat zij geacht worden geschikt te
zijn, tenzij sprake is van feiten en omstandigheden die aanleiding geven
voor een (her)beoordeling. Die feiten en omstandigheden kunnen gelegen
zijn in het functioneren van de persoon of van het orgaan waarvan hij deel
uitmaakt alsmede in een gewijzigde situatie van het betrokken pensioenfonds.
De regeling voor beroep bij de ondernemingskamer wordt gewijzigd. Het
beroepsrecht in artikel 217 komt alleen nog toe aan het belanghebbendenorgaan en het beroepsrecht voor de minderheid in artikel 218 vervalt. In
het vijfde lid wordt geregeld dat voor beroepen ingesteld voor de
inwerkingtreding van dit wetsvoorstel het oude recht blijft gelden. Dus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

42

indien een deelnemersraad voor inwerkingtreding van dit voorstel beroep
heeft ingesteld blijft de bevoegdheid daartoe in stand.
In het zesde lid wordt geregeld dat een verantwoordingsorgaan dat voor
inwerkingtreding van de wet een verzoek tot enquête heeft ingediend ook
na inwerkingtreding als daartoe bevoegd wordt aangemerkt. De enquête
kan dan dus verder worden afgehandeld.
Artikel II
Artikel II, onderdeel A (artikel 42 Wvb)
In het kader van de stroomlijning van pensioenfondsorganen verdwijnt
het verantwoordingsorgaan. De zin hierover in artikel 42 kan daarom
vervallen.
Artikel II, onderdeel B (artikel 107 Wvb)
In het eerste lid wordt bepaald dat het voornemen tot oprichting van een
beroepspensioenfonds uiterlijk zes weken voor de beoogde datum van
oprichting aan de toezichthouder (DNB) wordt gemeld. De melding van de
oprichting van een beroepspensioenfonds dient volgens de huidige wet te
gebeuren binnen drie maanden na de oprichting dus als het beroepspensioenfonds al volledig in bedrijf is. In de eerste maanden weet DNB
mogelijk niet eens van het bestaan van een nieuw fonds. Gezien de
wettelijke taak van DNB om toezicht op alle beroepspensioenfondsen te
houden is dat niet wenselijk. Het betekent ook dat het bestuur al in functie
is, terwijl de betrouwbaarheidstoetsing en geschiktheidstoetsing nog
moet worden uitgevoerd. Dat is ongewenst en simpel te voorkomen door
de wettelijke meldingsplicht naar voren te halen.
De melding van het voornemen tot oprichting moet worden gedaan door
de oprichters. Dat zullen veelal vertegenwoordigers van de beroepspensioenvereniging zijn. Verder is in dit artikel de verplichting om bij de
melding van de oprichting van een beroepspensioenfonds gebruik te
maken van een door de toezichthouder vastgesteld formulier komen te
vervallen. Het formulier kan als gevolg van deze wijziging makkelijker
door DNB worden aangepast. Dit biedt de toezichthouder de mogelijkheid
snel en flexibel te reageren op ontwikkelingen.
Artikel II, onderdeel C (artikel 110 tot en met 110g Wvb)
Artikel 110 Wvb
Op grond van artikel 42 heeft een beroepspensioenfonds als onderdeel
van goed bestuur intern toezicht. In artikel 110 wordt voorgeschreven
welke vorm dit interne toezicht heeft: een raad van toezicht of jaarlijkse
visitatie door een visitatiecommissie.
Artikel 110a Wvb
In artikel 110a worden regels gesteld voor de raad van toezicht en de
visitatiecommissie. Op grond van het eerste lid bestaat de raad van
toezicht en de visitatiecommissie uit ten minste drie natuurlijke personen.
De leden van de raad van toezicht of de visitatiecommissie zijn onafhankelijk en laten dit tot uiting komen in het toezicht.
In het tweede lid zijn de taken van de raad van toezicht opgenomen. De
raad van toezicht houdt toezicht op het beleid van het bestuur en op de
algemene gang van zaken in het beroepspensioenfonds. De raad van
toezicht is ten minste belast met het toezien op adequate risicobeheersing
en evenwichtige belangenafweging door het bestuur. De raad van toezicht
legt verantwoording af over de uitvoering van de taken en de uitoefening
van de bevoegdheden aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad
en in het jaarverslag. De raad van toezicht staat het bestuur met raad ter

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

43

zijde. Op de leden van de raad van toezicht is artikel 110b, tweede lid, van
toepassing aangezien zij vanwege de goedkeuringsrechten als (mede)
beleidsbepalers worden gezien. Dit betekent dat zij, net als de andere
beleidsbepalers of mede beleidsbepalers, zich bij hun taakvervulling
dienen te richten naar de belangen van de bij het beroepspensioenfonds
betrokken deelnemers, gewezen deelnemers, andere aanspraakgerechtigden en de pensioengerechtigden en ervoor dienen te zorgen dat dezen
zich door hen op evenwichtige wijze vertegenwoordigd kunnen voelen.
In het derde en vierde lid zijn bepaalde besluiten van het bestuur
opgenomen die aan goedkeuring door de raad van toezicht zijn onderworpen. Daarbij gaat het onder andere om de vaststelling van een aantal
stukken (zoals jaarverslag en jaarrekening), de profielschets voor
bestuurders, het beloningsbeleid (met uitzondering van de beloning van
de raad van toezicht zelf) en liquidatie, fusie en splitsing van het beroepspensioenfonds. In het vijfde lid wordt bepaald dat de statuten moeten
voorzien in een regeling voor geschillen over goedkeuring van besluiten
door de raad van toezicht en dat het ontbreken van goedkeuring de
vertegenwoordigingsbevoegdheid van bestuur of bestuurders niet
aantast. De goedkeuring heeft derhalve interne werking. Derden moeten
op de rechtsgeldigheid van de door de rechtspersoon verrichte handelingen kunnen vertrouwen.
Volgens het zesde lid meldt de raad disfunctioneren van het bestuur aan
de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en aan de partij die tot
benoeming van het bestuur bevoegd is.
In het zevende lid wordt geregeld dat de raad van toezicht een profielschets opstelt voor leden van de raad van toezicht. Op grond van de
artikel 110e wordt hierover advies gevraagd aan de deelnemers- en
pensioengerechtigdenraad.
In het negende lid zijn de taken van de visitatiecommissie opgenomen. De
visitatiecommissie is geen permanent orgaan van het fonds en zal, bij de
jaarlijkse visitatie, slechts tijdelijk bij het fonds betrokken zijn. De
visitatiecommissie heeft als zodanig dan ook minder taken en bevoegdheden dan de raad van toezicht. De visitatiecommissie houdt toezicht op
het beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken in het
beroepspensioenfonds en is ten minste belast met het toezien op
adequate risicobeheersing en evenwichtige belangenafweging door het
bestuur. De visitatiecommissie legt verantwoording af aan de deelnemersen pensioengerechtigdenraad en in het jaarverslag.
Artikel 110b Wvb
In artikel 110b is een drietal bepalingen ongewijzigd overgenomen die in
het huidige artikel 110 staan. Het gaat daarbij om de bepaling dat het
dagelijks beleid van een beroepspensioenfonds door ten minste twee
natuurlijke personen wordt bepaald (vier-ogen-principe), de bepaling met
betrekking tot de evenwichtige belangenbehartiging door (mede)
beleidsbepalers en de bepaling op grond waarvan bestuurders deskundigen kunnen raadplegen dan wel zich door deskundigen kunnen laten
bijstaan (het eerste, tweede en vierde lid van het huidige artikel 110). De
overige leden van het huidige artikel 110 die betrekking hebben op de
geschiktheid en betrouwbaarheid van beleidsbepalers zijn in het voorgestelde artikel 110c opgenomen.
Artikel 110c Wvb
In artikel 110c staan de bepalingen die betrekking hebben op de (toetsing
op) geschiktheid en betrouwbaarheid van beleidsbepalers van een
beroepspensioenfonds. Deze bepalingen zijn overgenomen uit het huidige
artikel 110, waarbij de term deskundig is vervangen door de term geschikt
(zie paragraaf 2.3 van het algemeen deel van de toelichting). In lid vier is
bepaald dat het beroepspensioenfonds elke wijziging in de samenstelling
van de personen die het beleid bepalen of mede bepalen vooraf meldt aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

44

de toezichthouder. Daaronder wordt niet alleen benoeming van nieuwe
bestuursleden verstaan, maar ook wijzigingen van functie van zittende
bestuursleden.
Nieuw is verder dat in dit artikel ook bepalingen zijn opgenomen met
betrekking tot de geschiktheid en betrouwbaarheid van de toezichthouders waaronder de leden van de visitatiecommissie worden verstaan.
De leden van de raad van toezicht worden vanwege hun goedkeuringsrechten getoetst op geschiktheid als mede beleidsbepalers. De toetsing op
geschiktheid en betrouwbaarheid van de leden van de visitatiecommissie
zal vanwege hun beperktere rol niet steeds bij benoeming plaatsvinden,
maar alleen als daartoe een bepaalde aanleiding bestaat. In het Besluit
uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling zullen
voor de toetsing van de geschiktheid en betrouwbaarheid regels worden
gesteld
Zoals in paragraaf 2.3 van het algemeen deel van deze toelichting reeds is
toegelicht wordt aangesloten bij de wijziging voor de Wft. Daarom wordt
ook de delegatiegrondslag aangevuld met een specifieke regeling voor
(een deel van) de betrouwbaarheidstoetsing. De feiten en omstandigheden die ten grondslag liggen aan bepaalde misdrijven worden op
voorhand niet verenigbaar geacht met de belangen die de wet beoogt te
beschermen. Gedoeld wordt op de feiten en omstandigheden die ten
grondslag liggen aan de in onderdeel 1 van de bijlage bij artikel 32 van het
Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling opgenomen en op te nemen strafrechtelijke antecedenten. Op basis
van de voorgestelde wijziging zal dwingend worden voorgeschreven dat
de toezichthouder – zonder enige belangenafweging – tot het oordeel
dient te komen dat de betrouwbaarheid van een persoon niet buiten
twijfel staat, indien die persoon bij onherroepelijk vonnis is veroordeeld
ter zake van bepaalde aangewezen misdrijven, tenzij er sinds het
onherroepelijk worden van dat vonnis acht jaren zijn verstreken. De
voorgestelde regeling beperkt de beoordelingsruimte van de toezichthouder bij de vaststelling van de betrouwbaarheid van de in het derde lid
van artikel 110c genoemde personen. Immers, aan de toezichthouder
wordt in bepaalde gevallen dwingend voorgeschreven dat hij tot een
negatief betrouwbaarheidsoordeel dient te komen.
Naar aanleiding van deze wijziging zal ook artikel 34 van het Besluit
uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling
worden aangepast. Naar aanleiding van de uitspraak van het College van
Beroep voor het bedrijfsleven van 4 maart 2010 (LJN: BL9360) is dit artikel
zodanig gewijzigd dat de toezichthouder ook bij een onherroepelijke
veroordeling in de afgelopen 8 jaren ter zake van bepaalde misdrijven
telkens op basis van een belangenafweging tot een betrouwbaarheidsoordeel dient te komen. De hiervoor genoemde wijziging zal worden
teniet gedaan zodat aan de hiervoor bedoelde ernstige antecedenten
opnieuw het dwingende gevolg wordt verbonden dat de betrouwbaarheid
van de getoetste persoon niet buiten twijfel staat.
Artikel 110d Wvb
In het eerste lid wordt geregeld dat beroepspensioenfondsen een
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad instellen. Deze neemt de taken
en bevoegdheden van het verantwoordingsorgaan over. In het tweede lid
wordt voorgeschreven dat in de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad de deelnemers en de pensioengerechtigden evenredig op basis
van de onderlinge getalsverhoudingen zijn vertegenwoordigd. Dit is
conform de huidige regeling voor de deelnemersraad in de PW. Er wordt
gestreefd naar meer diversiteit in de organen van beroepspensioenfondsen. Voor de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad wordt
daarom bepaald dat de leden een zo evenwichtig mogelijke afspiegeling
van de betreffende geleding moeten zijn. Dit is de geleding waartoe zij
behoren. Ingevolge het voorgestelde artikel 110h rapporteert het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

45

beroepspensioenfonds in het jaarverslag over de verdeling naar leeftijd en
geslacht.
Op grond van het derde lid kunnen ook gewezen deelnemers opgenomen
worden in de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
In het vierde lid wordt geregeld dat de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad recht heeft op overleg met het interne toezicht. Impliciet blijkt uit
de principes van goed pensioenfondsbestuur van de StvdA van
16 december 2005 dat het verantwoordingsorgaan dit recht heeft. Nu de
taken en bevoegdheden van het verantwoordingsorgaan worden
overgeheveld naar de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad wordt
dit expliciet gemaakt.
In het vijfde en zesde lid zijn bepalingen opgenomen die betrekking
hebben op het overleg met het bestuur en het verstrekken van inlichtingen door het beroepspensioenfonds. Deze bepalingen zullen zoals ze
nu van toepassing zijn op de deelnemersraad in de PW (zie het huidige
artikel 111, zesde en zevende lid, van de PW) van toepassing zijn op de
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
Artikel 110e Wvb
Bij de regeling van de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad in artikel
110e is uitgegaan van de regeling voor het verantwoordingsorgaan die is
opgenomen in de principes voor goed pensioenfondsbestuur. De in het
eerste lid opgenomen taak van het bestuur van het beroepspensioenfonds
om verantwoording af te leggen aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad over het beleid en de wijze waarop het is uitgevoerd is
overgenomen uit onderdeel B3 van de principes.
In het tweede lid staat de uit onderdeel B8 van de principes overgenomen
bevoegdheid van de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad om een
oordeel te geven over het handelen van het bestuur aan de hand van het
jaarverslag, de jaarrekening en andere informatie, waaronder de
bevindingen van het interne toezicht, over het door het bestuur uitgevoerde beleid, evenals over beleidskeuzes voor de toekomst. Dit oordeel
wordt, samen met de reactie van het bestuur daarop, bekend gemaakt en
in het jaarverslag opgenomen.
In het derde lid zijn onderwerpen opgenomen waarover de deelnemersen pensioengerechtigdenraad advies kan uitbrengen. Het betreft:
a. het beleid inzake beloningen;
b. de vorm en inrichting van het interne toezicht;
c. de profielschets voor leden van de raad van toezicht;
d. het vaststellen en wijzigen van een interne klachten- en geschillen
procedure; en
e. het vaststellen en wijzigen van het communicatie- en voorlichtingsbeleid.
In de principes staan de onderwerpen genoemd in a, b, d en e in
onderdeel B9, onder e, g, h en i. Het adviesrecht van B9, onder e heeft
betrekking op de vergoedingsregeling. In dit voorstel wordt het woord
beloningen gebruikt. Daarmee is geen wijziging beoogd maar wordt
gekozen voor gelijke terminologie. Daarnaast is het adviesrecht niet
beperkt tot het beloningsbeleid voor bestuurders maar betreft het ook het
beloningsbeleid voor bijvoorbeeld het interne toezicht. Verder is aan de
adviesrechten toegevoegd het adviesrecht met betrekking tot de profielschets voor leden van de raad van toezicht.
In artikel 110a, zesde lid, is bepaald dat de raad van toezicht disfunctioneren van het bestuur meldt aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad. Op grond van het vierde lid adviseert de deelnemers- en
pensioengerechtigdenraad het bestuur naar aanleiding van een dergelijke
melding.
In het vijfde lid is geregeld dat aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad ook verdergaande bevoegdheden kunnen worden toegekend.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

46

Artikel 110f Wvb
In deze bepaling is een informatieverplichting van het beroepspensioenfonds aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad opgenomen.
Artikel 110g Wvb
In deze bepaling zijn een aantal voorzieningen en faciliteiten opgenomen die aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad ter beschikking moeten worden gesteld. Deze faciliteiten zijn nieuw voor de
beroepspensioenfondsen maar waren al opgenomen in de Pensioenwet
als faciliteiten voor de deelnemersraad en worden daar ook gegeven aan
de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
Artikel 110h Wvb
Op grond van dit artikel wordt in het jaarverslag van een beroepspensioenfonds gerapporteerd over de samenstelling naar leeftijd en geslacht
van de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad en het bestuur en over
de inspanningen die zijn verricht om diversiteit in de organen van het
beroepspensioenfonds te bevorderen. Bij de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad is ook voorgeschreven dat binnen iedere geleding
gestreefd wordt naar een zo evenwichtig mogelijke afspiegeling (zie het
voorgestelde artikel 110d). Van de inspanningen dit te realiseren en het
resultaat dient het beroepspensioenfonds verslag te doen in het
jaarverslag. Voor het bestuur is niet een vergelijkbare inspanningsverplichting opgenomen maar moet wel de feitelijke verdeling naar leeftijd
en geslacht van de leden gerapporteerd worden.
Artikel II, onderdeel D (artikel 111 Wvb)
Aan dit artikel wordt de raad van toezicht en de visitatiecommissie
toegevoegd waardoor het verbod van het stellen van een leeftijdsgrens
ook hierop van toepassing is. Het verantwoordingsorgaan wordt
vervangen door deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
Artikel II, onderdeel E (artikel 112 Wvb)
Deze bepaling is redactioneel aangepast waarbij geen wijziging is beoogd.
Artikel II, onderdeel F (artikel 113 Wvb)
In de aanhef van het eerste lid worden de woorden «in ieder geval»
toegevoegd om buiten twijfel te stellen dat de opsomming in dit artikel
niet een limitatieve opsomming is van onderwerpen die in de statuten
worden geregeld (zie bijvoorbeeld ook artikel 110a).
Het eerste lid, onderdeel f, is redactioneel aangepast aan vergelijkbare
onderdelen.
In het eerste lid, onderdeel j, is bepaald dat in de statuten een regeling
wordt opgenomen voor de wijze waarop de leden van de raad van
toezicht of de visitatiecommissie worden benoemd en ontslagen.
In onderdeel k wordt bepaald dat in de statuten bepalingen worden
opgenomen betreffende de toepassing van artikel 110b, derde lid. Het
betreft hier de mogelijkheid voor bestuurders om deskundigen te
raadplegen of zich door deskundigen te laten bijstaan. Door opname van
een regeling in de statuten voor te schrijven is zeker gesteld dat het
beroepspensioenfonds stil staat bij de toepassing van de regeling. In
onderdeel l wordt het verantwoordingsorgaan vervangen door de
deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

47

Artikel II, onderdeel G (artikel 130 Wvb)
Aan artikel 130 wordt een lid toegevoegd op grond waarvan een beroepspensioenfonds in het jaarverslag moet rapporteren over het maatschappelijk verantwoord beleggingsbeleid. Zie hiervoor paragraaf 6.1 van het
algemeen deel van de toelichting.
Artikel II, onderdeel H (artikel 171 Wvb)
Dit artikel wordt aangepast in verband met het vernummeren van een
aantal artikelen. Tevens worden nieuwe artikelen toegevoegd.
Artikel II, onderdeel I (artikel 187 Wvb)
Dit artikel wordt aangepast aan het vernummeren van artikel 110.
Artikel II, onderdeel J (artikel 209 Wvb)
Dit artikel wordt aangepast vanwege het toevoegen van een lid aan artikel
107.
Artikel II, onderdeel K (artikel 212 Wvb)
In artikel 212 is het enquêterecht van het verantwoordingsorgaan opgenomen. Aangezien de taken en bevoegdheden van het verantwoordingsorgaan worden overgenomen door de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad komt het enquêterecht toe aan de deelnemers- en pensioengerechtigdenraad.
In de huidige bepaling staat als voorwaarde voor het indienen van een
verzoek tot enquête dat eerst het intern toezicht zich daarover heeft
uitgesproken. Deze zinsnede is niet overgenomen omdat in betrokkenheid
van de raad van toezicht al is voorzien doordat artikel 349 van Boek 2 van
het Burgerlijk Wetboek op grond van het tweede lid van overeenkomstige
toepassing is. Op grond van artikel 349 zijn verzoekers niet ontvankelijk,
indien niet blijkt dat zij schriftelijk tevoren hun bezwaren tegen beleid of
gang van zaken hebben kenbaar gemaakt aan het bestuur en de raad van
commissarissen en sindsdien een zodanige termijn is verlopen dat de
rechtspersoon redelijkerwijze de gelegenheid heeft gehad de bezwaren te
onderzoeken en naar aanleiding daarvan maatregelen te nemen.
Betrokkenheid van een visitatiecommissie ligt minder voor de hand en is
ook moeilijk te realiseren omdat de visitatiecommissie slechts tijdelijk bij
het beroepspensioenfonds betrokken is.
Verder wordt ook aan de raad van toezicht het enquêterecht toegekend. In
het wetsvoorstel tot wijziging van boek 2 van het Burgerlijk Wetboek in
verband met de aanpassing van het recht van enquête (Kamerstukken II,
2010/11, 32 887, nr. 2) wordt de raad van commissarissen ook toegevoegd
aan de regeling voor het enquêterecht in het Burgerlijk Wetboek.
Artikel II, onderdeel L (artikel 214 Wvb)
In deze bepaling is het overgangsrecht opgenomen. De wijziging van de
deskundigheidstoetsing in toetsing op geschiktheid zal een jaar eerder
plaatsvinden dan de meeste wijzigingen in dit voorstel (zie toelichting
hoofdstuk 9). Dit betekent dat de toetsing op geschiktheid het eerste jaar
nog is geregeld in artikel 110 en daarna in artikel 110c. In het overgangsrecht is hiermee rekening gehouden.
Op grond van artikel 110, derde lid, dan wel 110c, eerste lid, dienen leden
van de raad van toezicht vanwege de goedkeuringsrechten die zij krijgen
als (mede) beleidsbepalers geschikt te zijn. Op grond van artikel 110,
vijfde lid, dan wel artikel 110c, derde lid, dienen zij betrouwbaar te zijn. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

48

geschiktheideis en de betrouwbaarheidseis geldt ook voor leden van een
raad van toezicht die al in functie zijn als artikel VI van dit wetsvoorstel in
werking treedt. Zij worden momenteel niet getoetst. In het overgangsrecht
wordt voor deze groep geregeld dat de toets op geschiktheid en betrouwbaarheid pas plaatsvindt bij een volgende benoeming (of, ervan uitgaande
dat benoemingen doorgaans voor vier jaar zijn, uiterlijk 1 januari 2017),
tenzij sprake is van feiten, omstandigheden en antecedenten die aanleiding geven voor een eerdere toetsing. Voor andere beleidsbepalers (die al
getoetst zijn op deskundigheid) wordt geregeld dat zij geacht worden
geschikt te zijn, tenzij sprake is van feiten en omstandigheden die
aanleiding geven voor een (her)beoordeling. Die feiten en omstandigheden kunnen gelegen zijn in het functioneren van de persoon of van het
orgaan waarvan hij deel uitmaakt alsmede in een gewijzigde situatie van
het betrokken beroepspensioenfonds.
In het achtste lid wordt geregeld dat een verantwoordingsorgaan dat voor
inwerkingtreding van de wet een verzoek tot enquête heeft ingediend ook
na inwerkingtreding als daartoe bevoegd wordt aangemerkt. De enquête
kan dan dus verder worden afgehandeld.
Artikel III, onderdeel A en B
In de Invoerings- en aanpassingswet Pensioenwet wordt uitgewerkt
overgangsrecht geschrapt.
Artikel IV
Artikel 113c van de Wet op het notarisambt wordt aangepast aan de
toevoeging van overgangsrecht aan artikel 214 Wvb.
Artikel V en VI
Om pensioenfondsen en beroepspensioenfondsen voldoende tijd te
geven om de door dit voorstel gevraagde wijzigingen in de organisatie
door te voeren zal voor het merendeel van de onderdelen van dit voorstel
de inwerkingtreding een jaar worden uitgesteld. Voor een aantal wijzigingen die in deze onderdelen zijn opgenomen geldt echter dat het niet
nodig of wenselijk is te wachten met inwerkingtreding. Daarbij gaat het
om de vervanging van de deskundigheidstoetsing door toetsing op
geschiktheid (zie paragraaf 2.3 van de toelichting en de toelichting bij
artikel 106 van de Pensioenwet en artikel 110c van de Wvb) en de melding
van de oprichting van een (beroeps)pensioenfonds (zie de toelichting bij
artikel 112 van de Pensioenwet en artikel 107 van de Wvb). In de artikelen
V en VI wordt voor deze onderwerpen de huidige wet aangepast. Dezelfde
wijziging (maar met vernummering van de betreffende artikelen) zit ook in
de onderdelen die later in werking zullen treden en waarbij de eerder in
werking getreden artikelen worden vervangen.
Artikel VII
Zoals in de toelichting bij de artikelen V en VI is aangegeven zal in het
inwerkingtredingbesluit het tijdstip van inwerkingtreding van het
merendeel van de onderdelen met een jaar worden uitgesteld. Deze tijd is
nodig omdat pensioenfondsen en beroepspensioenfondsen een (groot)
aantal wijzigingen in de organisatie moeten doorvoeren.
De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
H. G. J. Kamp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 182, nr. 3

49