Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

32 429

G-20

Nr. 17

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 maart 2021
Mede namens de Minister-President informeer ik uw Kamer graag over de
Nederlandse G20 deelname dit jaar.
Inleiding
De G20 is een belangrijk informeel forum waarin ’s werelds grootste
economieën spreken over een scala aan onderwerpen die veelal direct of
indirect raken aan economische groei en ontwikkeling. Gezamenlijk
beslaan de leden van de G20 zo’n 80% van het wereldwijde bruto
nationaal product, zo’n 75% van de wereldhandel en twee derde van de
wereldbevolking. Als open en internationaal georiënteerde economie is
het voor Nederland belangrijk om aan tafel te zitten om te spreken over
mondiale kwesties (als financiële stabiliteit, economische groei en
ontwikkeling) die ons allen voor belangrijke beleidskeuzen stellen en in
veel gevallen om een gezamenlijke aanpak vragen. In het licht van de
COVID-19 pandemie en de sociaal-maatschappelijke en economische
impact daarvan is gecoördineerde, gezamenlijke actie essentiëler dan ooit.
Afspraken binnen de G20 over een breed palet aan beleidsterreinen
hebben een brede internationale impact en raken aan de effectiviteit van
het Nederlands beleid.
Nederland blijft sterk gecommitteerd aan internationale samenwerking en
wil een actieve en betrouwbare internationale partner blijven om
resultaten te boeken op de grote thema’s van deze tijd die landen niet
alleen kunnen bereiken. Het kabinet is daarom verheugd en waardeert het
dat Nederland een uitnodiging van het Italiaanse voorzitterschap heeft
ontvangen1 om in 2021 deel te nemen aan de G20 top van regeringsleiders (Rome, 30 en 31 oktober 2021), alle ministeriële G20 bijeenkomsten en de voorbereidende (ambtelijke) bijeenkomsten.
1

kst-32429-17
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Het jaarlijks roulerend voorzitterschap van de G20 heeft de mogelijkheid om naast de vaste
leden enkele andere landen uit te nodigen om deel te nemen aan de G20 activiteiten, zog.
gastlanden. Voor 2021 zijn, naast Nederland, Spanje en Singapore uitgenodigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 429, nr. 17

1

Aanwezigheid bij G20 bijeenkomsten is voor Nederland geen novum.
Nederland nam eerder, in de periode 2008 tot 2010 en in de periode 2017
tot en met 2019, deel aan een aantal G20-toppen. Daarnaast is Nederland
onder Turks (2015) en Chinees (2016) voorzitterschap betrokken geweest
bij bijeenkomsten in het handelstraject van de G20 en heeft Nederland als
voorzitter van de Europese Unie gedurende de eerste helft van 2016
deelgenomen aan bijeenkomsten van het financiële traject.
Het kabinet ziet de uitnodiging van Italië als een uitgelezen mogelijkheid
om een constructieve bijdrage te leveren aan de volle breedte van de G20
agenda. Het Italiaanse voorzitterschap van de G20 stelt zich ten doel een
meer inclusieve en duurzame samenleving te bereiken, ondersteund door
voldoende investeringen in de ontwikkeling naar een rechtvaardige,
groene en duurzame toekomst. De Italiaanse G20 agenda is daarbij
gestoeld op een drietal pilaren: People, Planet, Prosperity. De G20 zal het
komende jaar onder andere in het teken staan van de crisisrespons en de
gezamenlijk uitdaging voor een duurzaam economisch herstel na de
coronacrisis. Het economisch herstel is een langdurig proces waarbij het
nog enkele jaren kan duren voordat economieën zich weer op het niveau
van voor de coronacrisis bevinden. Bovendien zal het herstel naar
verwachting ongelijk verlopen tussen regio’s en landen. Juist in deze tijd
is het daarom van belang dat er gezamenlijk, onder andere in de G20,
goede multilaterale randvoorwaarden worden gecreëerd voor duurzame
mondiale groei. Binnen deze doelstellingen zijn verschillende hoofdonderwerpen te onderscheiden. Hieronder worden deze onderwerpen kort
geschetst en wordt tevens een korte kabinetsappreciatie gegeven in het
licht van de Nederlandse G20-deelname in het komende jaar.
Thema’s
Financiën
Een centraal thema binnen het zogenoemde Finance Track van de G20 in
2021 is de uitvoering van het «G20 actieplan»2 voor de mondiale
economie, zoals in 2020 vastgesteld in respons op de crisis. Dit plan van
aanpak beschrijft beleidsinspanningen op het gebied van i) coördinatie op
het gebied van de volksgezondheid en de financiële en economische
maatregelen; ii) het bewaren van de financiële stabiliteit en het ondersteunen van mensen en bedrijven (behouden van banen, scholing); iii) de
terugkeer naar sterke, duurzame, evenwichtige en inclusieve groei en iv)
het bieden van internationale hulp aan alle landen die hulp nodig hebben.
Nederland steunt deze aanpak aangezien in deze uitdagende tijden
internationale samenwerking en kennisuitwisseling van cruciaal belang is.
De herstelfase zal gepaard gaan met nieuwe uitdagingen voor landen, ook
op het gebied van digitalisering en klimaat. Deze onderwerpen zullen dan
ook onderdeel zijn van het financiële traject binnen de G20. Ten aanzien
van het macro-economisch beleid zal Italië met ondersteuning van de
OESO bezien hoe digitalisering productiviteitsgroei kan bevorderen en
kan bijdragen aan het economisch herstel. Ook steunt Nederland het
voornemen van Italië om risico’s voor mondiale groei beter in kaart te
brengen, gebaseerd op de analyse van internationale organisaties.
Nederland vraagt daarbij specifiek aandacht voor de macro-economische
risico’s die gepaard gaan met klimaatverandering.
Een belangrijke deliverable voor dit jaar in de G20 is belastingheffing in
een digitaliserende economie, waar momenteel aan wordt gewerkt in het

2

Zie http://www.g20.utoronto.ca/2020/2020-g20-finance-1014.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 429, nr. 17

2

Inclusive Framework3. In 2015 zijn in opdracht van de G20 in de OESO
afspraken gemaakt over de aanpak van belastingontwijking. In het
Inclusive Framework van de OESO wordt verder gewerkt aan een
herziening van het internationale belastingsysteem aan de hand van twee
pijlers. De eerste pijler betreft het aanpassen van de regels over
belastbare aanwezigheid en winsttoerekening. De tweede pijler van het
project ziet op maatregelen om te waarborgen dat multinationals altijd ten
minste een minimumniveau aan winstbelasting betalen. Het Italiaanse
voorzitterschap wil halverwege 2021 in OESO-verband consensus
bereiken over concrete maatregelen (in lijn met het doel dat in de OESO is
afgesproken). Nederland wil ook in 2021 tot concrete oplossingen komen
in OESO-verband.4 Daarnaast is het Italiaanse voorzitterschap
voornemens in G20-verband een discussie te starten over groene
belastingen, zoals milieubelastingen. Nederland is voorstander van
vergroening van het belastingstelsel.
Op het gebied van de internationale financiële architectuur blijft een sterk
mondiaal financieel vangnet (Global Financial Safey Net, GFSN) een
belangrijke prioriteit. Het is belangrijk dat het vangnet, waarin het
Internationaal Monetair Fonds een centrale positie heeft, voldoende
geëquipeerd blijft om haar cruciale rol te blijven vervullen. Daarnaast zal
binnen de G20 de discussie over de schuldenproblematiek van
lage-inkomenslanden en opkomende economieën worden voortgezet als
onderdeel van de crisisrespons. In 2020 hebben de Club van Parijs (CvP)
en de G20 een schuldendienstmoratorium ingesteld voor
lage-inkomenslanden: het Debt Service Suspension Initiative (DSSI)
(verlengd tot medio 2021). Tevens zal er binnen de G20 en de CvP verder
worden gesproken over de implementatie van een structurele oplossing
(Common Framework for Debt Treatments beyond the DSSI) voor de
behandeling van schulden van kwetsbare landen. Nederland steunt deze
inzet, en zal benadrukken dat met name internationale transparantie op
het gebied van schulden belangrijk is om risico’s voor schuldhoudbaarheid inzichtelijk te maken en goed schuldenbeheer te bevorderen.
Daarnaast is een gezamenlijke aanpak van onhoudbare schulden op basis
van gedeelde principes en een gelijke verdeling van lasten bij eventuele
toekomstige schuldherstructureringen van belang. Dit betekent dat ook
opkomende markten en private partijen gelijkwaardig bijdragen en niet
alleen traditionele crediteuren, zodat de lasten evenredig verdeeld
worden. Eventuele toekomstige herstructurering van onhoudbare schuld
op deze manier maakt een groen en inclusief herstel mogelijk.
De G20 heeft een belangrijke rol op het gebied van financiële stabiliteit en
de standaarden op het gebied van financiële regulering. In de G20 zal
onder andere de prioriteiten op het gebied van financiële stabiliteit en het
werkprogramma voor 2021 van de Financial Stability Board (FSB)
bespreken, waaronder lessen gerelateerd aan de COVID-19-uitbraak, als
ook versterking van de weerbaarheid van non-bancaire financiële
intermediairies (NBFIs). Daarnaast komen onderwerpen met betrekking tot
de digitalisering van de financiële sector aan bod, zoals zogenaamde
stablecoins, central bank digital currency (CBDC), fintech en cyber
security. Verder steunt Nederland in het bijzonder de agendering van
3

Het OESO/G20 Inclusive Framework on BEPS is in 2016 gevormd met het oog op implementatie van de maatregelen uit het OESO/G20-project om grondslaguitholling en winstverschuiving tegen te gaan (het BEPS-project) en verdere internationale samenwerking op het
gebied van belastingheffing. Binnen het Inclusive Framework werken lidstaten en niet-lidstaten
van de OESO op gelijke voet samen. Het Inclusive Framework heeft op het moment van
schrijven 139 leden.
4
Zie ook Kamerstuk 32 140, nr. 73 en Kamerstuk 32 140, nr. 76, waarin de demissionair Staatssecretaris van Financiën – Fiscaliteit en Belastingdienst uw Kamer heeft geïnformeerd over de
inhoud van de pijlers, het verloop van dit project en de Nederlandse inzet daarbij.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 429, nr. 17

3

sustainable finance. Daar zal Nederland inzetten op het belang van
klimaatrapportagestandaarden, het stellen van klimaatdoelen door
financiële instellingen, en adequaat risicomanagement te benadrukken.
Handel & Investeringen
Het Italiaanse G20-werkprogramma op handel en investeringen komt in
sterke mate overeen met Nederlandse prioriteiten op dit gebied. De
Nederlandse inzet qua handel en investering legt het accent op het
behouden, versterken en hervormen van het multilateraal handelssysteem
en de-escalatie van de huidige handelsfricties; het integreren van
duurzaamheid in het handelssysteem en duurzaam herstel van de
pandemie; digitale economie en handel; en het verbeteren van het
mondiale level playing field, met name gericht op marktverstorende
subsidies. Zo zet Nederland zich in voor liberalisering van handel in
milieuvriendelijke goederen en diensten en het vergemakkelijken van
handel in essentiële medische goederen (het zogeheten Trade & Health
Initiative van de EU en gelijkgezinde landen). Ook pleit Nederland voor
een spoedig akkoord op het terugdringen van schadelijke visserijsubsidies, om mondiale overbevissing en illegale bevissing tegen te gaan.
Nederland bepleit daarnaast het terugdringen van (handels)subsidies in
2021, om een gelijker speelveld tussen landen te bewerkstelligen.
Klimaat en Energie
Klimaat en energie zijn door het Italiaanse G20 voorzitterschap benoemd
tot centrale thema’s voor dit jaar. Het groeiende aantal G20 landen dat
ambitieuze klimaatdoelen stelt, in combinatie met de uitkomst van de
verkiezingen in de VS, wijst op een veranderd krachtenveld dat kansen
biedt voor afspraken tussen de grootste uitstoters van broeikasgassen.
Het Italiaanse voorzitterschap wil aandacht voor de samenhang tussen
klimaat en energie, en zet in op het versnellen van de noodzakelijke
energietransitie om de mondiale broeikasgasemissies tot netto-nul te
reduceren, in lijn met de lange termijn doelen van de Overeenkomst van
Parijs. Daarbij wordt het belang benadrukt van duurzaam en groen herstel
uit de COVID-19 crisis.
Nederland zet in op ambitieuze afspraken op klimaat- en energiegebied in
de G20 in aanloop naar de VN-Klimaattop CoP-26 in november 2021 te
Glasgow. G20-leden zijn samen verantwoordelijk voor ongeveer 80% van
de mondiale broeikasgasemissies. Nederland pleit daarom voor het
stellen van ambitieuze (net-zero) lange termijn doelen. Daarnaast wil
Nederland dat G20 landen die dit nog niet hebben gedaan, ambitieuze
NDCs indienen in lijn met deze net zero doelen vóór de klimaattop COP26
in november.
Nederland steunt de insteek van het Italiaanse voorzitterschap om
discussie over klimaatambitie – zowel in NDCs als in lange termijn
doelen – te verbinden met mondiaal groen herstel en zal ook aandacht
vragen voor de belangrijke rol van de multilaterale financiële instellingen
hierin. Zowel voor klimaatmitigatie als een mondiaal groen herstel is het
van belang dat G20 landen de beleidsdiscussies die cruciaal zijn voor de
transitie, niet uit de weg gaan. Zoals bijvoorbeeld de uitfasering van
steenkolen (in beleid en financiering), CO2-beprijzing en verduurzaming
van handel. Een ander belangrijk thema binnen de klimaatagenda is de
groeiende urgentie wat betreft klimaatadaptatie maatregelen door
kwetsbare landen.
Nederland steunt de inzet van het Italiaans voorzitterschap om de
energietransitie in lijn te brengen met de mondiale klimaatdoelstellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 429, nr. 17

4

Om dat te bereiken op een efficiënte manier, met oog voor de energieleveringszekerheid en voorzieningszekerheid en om de economische
kansen ten volle te benutten, zijn energiesysteemintegratie, de uitrol en
opschaling van waterstof, grootschalige uitrol van off shore wind en ten
slotte in de overgangsfase naar 2050 CC(U)S cruciale bouwstenen. Een
goed werkende energiemarkt met sterke regionale samenwerkingsverbanden is een beproefd middel om de bovenstaande pijlers voor de
energietransitie op een efficiënte en kosteneffectieve manier te bereiken.
Milieu
Het Italiaanse G20 voorzitterschap benoemt onder milieu 3 centrale
thema’s voor dit jaar te weten 1) bescherming en herstel van ecosystemen, 2) steunen van resource efficiency en implementeren van
circulaire economie, 3) uitwerken van financiele instrumenten ten
behoeve van SDG 14 (leven in water), SDG15 (leven op het land). Bij
ongewijzigd beleid zal in 2050 de wereldwijde consumptie van biomassa,
mineralen en het gebruik van fossiele brandstoffen verdubbelen i.p.v.
afnemen en de jaarlijkse afvalproductie zal eveneens toenemen met 70%.
Dit vraagt binnen de G20 landen om herbezinning op inzet van materialen
en grondstoffen wereldwijd. Gegeven het feit dat het mondiale grondstoffen gebruik en de productie van cement en staal goed zijn voor de
helft van het totaal aan greenhouse gas emissions en leiden tot biodiversiteitsverlies en water stress, zijn binnen de G20 stappen nodig om
wereldwijd de transitie naar een meer resource-efficiente economie te
versnellen. Dit laatste kan alleen maar met een volledige circulaire
economie in 2050. Nederland steunt op dit punt de inzet van het Italiaans
G20 voorzitterschap en organiseert op 15 april een 2021 een World
Circular Economy Forum (WCEF) in samenwerking met Finnish Innovation
Fund SITRA. Verder steunt Nederland het Italiaans G20 voorstel om
circulaire economie en duurzame consumptie en productie te linken aan
«post Covid sustainable recovery».
Gezondheid
De COVID-19-pandemie heeft ongekend vergaande gevolgen voor de
gezondheidszorg in zowel hogere als lagere inkomenslanden. Het
Italiaanse G20-voorzitterschap zal in samenwerking met de WHO en
andere internationale organisaties, wetenschappers, academische
instellingen en mondiale NGO’s haar G20-voorzitterschap concentreren op
de lessen die geleerd zijn uit de recente pandemische uitbraak en het
bepalen van de toekomst. Vier thema’s zullen daarbij centraal staan:
i) monitoren van de wereldwijde gezondheidseffecten van de pandemie
voor de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s) van de VN; ii) definiëren
van voorbereidingsplannen definiëren, beginnend met de meest
kwetsbare contexten en de minder veerkrachtige landen; iii) plannen van
een wereldwijd gecoördineerde en samenwerkende respons op gezondheidscrises en noodgevallen en iv) definiëren van gemeenschappelijke
globale strategieën om de ontwikkeling en de verspreiding van behandelingen en vaccins te ondersteunen.
Deze thema’s sluiten aan bij de opgave waarvoor ook Nederland zich
gesteld ziet. Verbetering van de internationale health security preparedness agenda en de financiering van van mondiale COVID-19 response
zijn thema’s die G20 landen gezamenlijk verder kunnen brengen.
Werkgelegenheid
De focus op het gebied van werkgelegenheid zal net als in de voorgaande
jaren komen te liggen op de vraag hoe om te gaan met de veranderingen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 429, nr. 17

5

die de arbeidsmarkt ondergaat als gevolg van o.a. digitalisering en
technologische ontwikkelingen, waarbinnen de platformeconomie een
belangrijk aspect vormt. Dit thema heeft de afgelopen jaren meerdere
keren op de agenda gestaan, en is in het licht van de huidige omstandigheden door COVID-19, onverminderd actueel. Italië vraagt in dit kader
specifiek aandacht voor de aanpassing van sociale bescherming aan de
nieuwe vormen van werk, alsmede het stimuleren van een leven lang
ontwikkelen en duurzame inzetbaarheid. Deze vraagstukken zijn ook
relevant voor Nederland. Het kabinet heeft reeds meerdere initiatieven
ontplooid om de duurzame inzetbaarheid van de beroepsbevolking te
vergroten, ook in het licht van COVID-19.
Gendergelijkheid en gelijke beloning voor mannen en vrouwen staan
daarnaast op de agenda. Het kabinet voert actief beleid om gendergelijkheid te bevorderen en gelijke kansen voor mannen en vrouwen te
creëren. Zo is in juli 2020 het wettelijke geboorteverlof voor partners
uitgebreid naar 6 weken en is in november 2020 een wetsvoorstel
ingediend om de verhouding tussen het aantal mannen en vrouwen in het
bestuur en de raad van commissarissen van grote naamloze en besloten
vennootschappen evenwichtiger te maken. Bovenstaande vraagstukken
sluiten goed aan bij de uitdagingen waar het kabinet voor staat.
Landbouw
Het Italiaanse voorzitterschap zet in op verduurzaming door een aantal
praktische zaken te adresseren die de kwetsbaarheid van voedselsystemen doet afnemen. Deze praktische aanpak sluit goed aan bij de
Nederlandse inzet. Het geeft ook mogelijkheden om de Nederlandse
kennis in te zetten. Het Italiaanse voorzitterschap legt hierbij de focus op
het aanpakken van voedselverspilling, verbeterde tracering, betere
uitgangsmaterialen en innovatie en digitalisering; onderwerpen die
Nederland sterk kan steunen. Voor Nederland liggen hier kansen om
kennis en innovatie in te zetten. Ook aandacht voor de rol van jeugd en
vrouwen bij sociale duurzaamheid wordt door Nederland gesteund.
Daarnaast zet het Italiaanse voorzitterschap in op het leveren van een
bijdrage aan duurzame landbouwontwikkeling in het kader van het
behalen van de SDG 2-doelstellingen (zero Hunger). Deze focus zou van
Nederland breder mogen. Nederland is voorstander van interventies die
gebaseerd zijn op een voedselsysteembenadering (meer dan een
ketenbenadering) en waarbij intensieve samenwerking tussen overheden,
bedrijfsleven, kennisinstellingen en andere relevante maatschappelijke
actoren plaatsvindt. Tot slot sluit Nederland zich aan bij de derde prioriteit
van Italië; G20 doelstelling tot een ambitieuze uitkomst van de Food
Systems Summit.
Digitale economie
Digitalisering zal een belangrijke rol spelen bij het economische herstel en
herstructurering van de economie na de COVID-19 pandemie. Investeringen en onderzoek en ontwikkeling in nieuwe digitale technologie o.a.
Artificial Intelligence (AI)/ Blockchain vormen dan ook een belangrijke
pijler in het vorig jaar opgestelde EU-herstelprogramma. Italië wil tijdens
zijn G20 voorzitterschap een gezamenlijke bijeenkomst van de Ministers
van digitale economie en van onderzoek en onderwijs organiseren.
Nederland steunt deze inzet; dit biedt Nederland kans de Nederlandse
triple helix benadering (samenwerking universiteiten en instellingen,
bedrijven en overheid) te laten zien. Het Italiaanse G20 voorzitterschap wil
ook een betere verbinding leggen tussen digitalisering en domeinen zoals
arbeid, financiën, handel, gezondheid en onderwijs. Nederland werkt hier

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 429, nr. 17

6

al drie jaar succesvol aan op basis van de Nationale Digitalisering
Strategie.
Het Italiaanse voorzitterschap zal op het gebied van digitale economie de
agenda van eerdere G20-voorzitterschappen voortzetten zoals het meten
van de digitale economie, bevorderen van connectiviteit, cross-border
data flows ter bevordering van handel in diensten en digitale handel als
bron van groei, AI en digitale overheid. Accenten lijken te liggen op het
beter bereiken van mSME’s (AI-toepassingen en aandacht voor cybersecurity) ter voorbereiding op de digitale en groene transities, bescherming
van kinderen online en betere overheidsdiensten op basis van digitale
identiteiten. Nederland verwelkomt deze onderwerpen.
Bij de discussies over digitale overheid, zal Nederland uitdragen om
mensgerichte en waarden gedreven ontwikkeling en toepassing van
nieuwe technologieën te stimuleren om enerzijds de maatschappelijke
kansen te adresseren en anderzijds om publieke dienstverlening te
verbeteren. Randvoorwaarde daarvoor is een goede data infrastructuur en
digitale identiteit.
Ontwikkelingssamenwerking
Het Italiaanse voorzitterschap zet binnen de ontwikkelingswerkgroep in op
twee prioriteiten, te weten; (1) Financing for Sustainable Development en
(2) Localizing the Sustainable Development Goals (SDGs) en daarnaast de
dwarsdoorsnijdende thema’s (1) one health approach en
(2) empowerment of women and youth. Nederland kan zich goed vinden
in deze onderwerpen omdat het aansluit bij de Nederlandse visie op
sociaaleconomisch post-COVID-19 herstel en herstel na eventuele
schuldenherstructureringen, namelijk in lijn met de SDG’s en de Parijse
Klimaatdoelstellingen. Daarnaast zijn gendergelijkheid en het versterken
van de stem van jongeren belangrijke speerpunten binnen het Nederlandse beleid. Vanzelfsprekend zal in deze werkgroep ook aandacht zijn
voor de toegang tot COVID-19 vaccins en andere technologieën in
ontwikkelingslanden, waarbij aansluiting zal worden gezocht bij de
discussie in de werkgroep voor Financiën, waar de financiële kant van
toegang tot mondiale publieke goederen voor gezondheid zal worden
bespreken.
Anticorruptie
De Italiaanse prioriteiten op het gebied van anti-corruptie sluiten op
hoofdlijnen aan bij de Nederlandse focus. Het kabinet steunt het Italiaanse
speerpunt om een holistische benadering van corruptie als een faciliterende factor van andere vormen van misdaad te hanteren. Internationale
samenwerking is hierbij van groot belang. Ook steunt het kabinet het
voorgestelde speerpunt over transparantie over uiteindelijke belanghebbenden (UBO), een onderwerp dat wordt overgenomen uit het
voorgaande voorzitterschap. Binnen het Italiaanse speerpunt corruptie en
sport ligt de focus van het kabinet op gezamenlijke afspraken tussen
overheden en sportorganisaties. Nederland zal daarnaast inzetten op het
breder uitdragen van het OESO-Verdrag inzake bestrijding van omkoping
van buitenlandse ambtenaren bij internationale zakelijke transacties,
mede ten behoeve van een level playing field.
Onderwijs
Het kabinet is verheugd over de blijvende aandacht voor onderwijs op de
agenda van de G20. Italië bouwt voort op het werk van voorgaande
voorzitterschappen met een sterkte thematische koppeling tussen de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 429, nr. 17

7

onderwijswerkgroep en de werkgelegenheidswerkgroep. De COVID-19
pandemie heeft een enorme impact gehad op onderwijs en arbeidsmarkt
die vraagt om gecoördineerde samenwerking binnen de G20. De
pandemie raakt kinderen en jongeren met een kwetsbare achtergrond
disproportioneel zwaar. Italië zet daarom in op kansengelijkheid bij de
toegang tot het onderwijs, het tegengaan van voortijdig schoolverlaten,
en aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt, inclusief aandacht voor
leven lang leren, upskilling, reskilling en gendergelijkheid in onderwijs en
op de arbeidsmarkt. Verder is er aandacht voor het bevorderen van
digitale vaardigheden en de uitdagingen die onderwijs op afstand en
hybride onderwijs met zich meebrengen.
De prioriteiten sluiten goed aan op de Nederlandse inzet. De pandemie
heeft het belang van digitalisering van het onderwijs en digitale
ontsluiting van de (internationale) arbeidsmarkt nog eens verder
benadrukt en de ontwikkeling hiervan versneld. Daarnaast is het door
gewijzigde economische omstandigheden en grote transities als
vergroening en digitalisering, zaak dat jongeren tot 23 jaar het onderwijs
niet alleen verlaten met een startkwalificatie voor de arbeidsmarkt, maar
vooral dat zij beschikken over de juiste vaardigheden om in dynamische
economische omstandigheden werk te vinden. Het is daarom belangrijk
om in te zetten op upskilling en reskilling van volwassenen. Daarnaast is
het essentieel om de toegankelijkheid van het onderwijs te borgen, de
kwaliteit ervan te behouden en waar mogelijk te verbeteren. Maatregelen
die gelijke kansen in het onderwijs bevorderen en zorgdragen voor
voldoende goede leraren en praktijkbegeleiders zijn nu meer dan ooit van
groot belang voor inclusief onderwijs van goede kwaliteit. De Onderwijswerkgroep biedt een goede mogelijkheid om deze onderwerpen in
samenwerking met de werkgelegenheidsgroep in G20-verband te
adresseren.
Onderzoek en Hoger Onderwijs
Het kabinet is verheugd dat Italië hoger onderwijs en onderzoek voor het
eerst een eigenstandige positie op de agenda van de G20 heeft gegeven.
Het voorzitterschap zet in op een betere aansluiting van de academische
wereld op de digitale transitie. Het kabinet is ervan overtuigd dat de
wetenschap het fundament legt voor zulke grote transities en dat het
tijdens de transitie een essentiële rol vervult in de verdere ontwikkeling en
het verantwoord gebruik van nieuwe technieken. Samenhang en
samenwerking tussen onderzoek en onderwijs in daarbij onmisbaar, ook
voor de duurzame verankering van nieuwe vaardigheden. Italië wijst op
het belang dat studenten over een adequaat niveau van digitale vaardigheden beschikken en ziet hier ook een belangrijke rol voor mobiliteit.
Daarnaast is er aandacht voor de uitdagingen die voortkomen uit de
alomtegenwoordigheid van digitale technologie in alle domeinen. Hier
gaat het bijvoorbeeld om de ethische dilemma’s die samen met nieuwe
technologieën opkomen, bijvoorbeeld op het gebied van AI (waaronder
genderbias) en het enorme aanbod aan digitale content waardoor feiten,
onwaarheden en meningen voor individuen niet altijd makkelijk te
onderscheiden zijn. Ook wil Italië inzetten op het potentieel voor academische samenwerking door middel van digitale technologie en
infrastructuur.
De prioriteiten sluiten goed aan op de Nederlandse inzet op nationaal
niveau en in andere internationale fora. De pandemie heeft een niet
eerder vertoonde druk op het onderwijs betekend en heeft geleid tot een
drastische verschuiving naar afstandsonderwijs en gemengde vormen
van fysiek- en afstandsonderwijs, maar ook tot veel nieuwe vraagstukken.
De focus op uitdagingen op het gebied van digitalisering in het Hoger

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 429, nr. 17

8

Onderwijs en Onderzoek komt dan ook op een goed moment. Het kabinet
deelt de mening van het voorzitterschap dat mobiliteit een belangrijke
aanjager van internationale kennissamenwerking is. Nederland vindt het
ook belangrijk dat mobiliteitsstromen meer inclusief worden. Uitgaande
mobiliteit is nog niet voor iedereen even bereikbaar: eerste generatiestudenten, studenten met een migratieachtergrond en studenten met een
handicap nemen minder vaak deel. Online/digitale mobiliteit kan de
drempel verlagen.
Het kabinet is ervan overtuigd dat een sterke wetenschappelijke basis
essentieel is voor het aanpakken van maatschappelijke uitdagingen, voor
het bestrijden van nepnieuws en voor innovatie. De ethische dilemma’s
die voortkomen uit het gebruik van algoritmes en AI hebben nationaal en
internationaal veel aandacht. Zo wordt samen met relevante stakeholders
meer bewustzijn gecreëerd rondom de kansen en risico’s van AI op het
vlak van gelijke behandeling en worden oplossingen verkend die
mogelijkheden bieden voor het opsporen van (gender, lhbti- en
etnische)bias en het beperken van de gevolgen daarvan. Daarnaast wordt
in UNESCO-verband op dit moment onderhandeld over ethische
richtlijnen voor AI. Bespreking in G20-verband kan dit onderwerp verder
internationaal verankeren. Daarnaast wijst Italië er terecht op dat het voor
individuen steeds moeilijker wordt om feiten, onwaarheden en meningen
uit elkaar te houden. Hier kunnen (open) wetenschap en wetenschapscommunicatie een belangrijke rol spelen. Daarnaast kan (open) wetenschap, met oog voor een andere manier van erkennen en waarderen van
wetenschappers en voor samenwerking met het bedrijfsleven, een
belangrijke bijdrage leveren aan een grotere kenniscirculatie en internationale wetenschappelijke doorbraken en innovaties (bijvoorbeeld de
COVID-19 vaccins).
Cultuur
Het kabinet is verheugd dat Italië cultuur centraal op de agenda heeft
gezet met de nadruk op de gemeenschappelijke actie voor het bevorderen
van de cultuur en de bescherming van het cultureel erfgoed voor een
duurzame toekomst. Naast aandacht voor klimaatadaptatie, erfgoedvaardigheden en de kennisoverdracht en uitwisseling daarover en de
bestrijding van de illegale handel in cultuurgoederen, zal er ook aandacht
zijn voor de relatie van deze onderwerpen met digitalisering en nieuwe
technologieën. De Italiaanse agenda sluit aan bij prioriteiten van internationale fora als de EU, de Raad van Europa en UNESCO, waar Nederland
nauw bij betrokken is. De keuze voor de prioritaire onderwerpen sluiten
ook goed aan bij het Nederlands beleid voor de bescherming van het
cultureel erfgoed.
Toerisme
Het Kabinet is verheugd dat het Italiaans voorzitterschap toerisme op de
G20-agenda heeft gezet. Door de COVID-19 crisis is de toeristische sector
wereldwijd hard geraakt. Voor een veerkrachtig wereldwijd herstel van de
sector is samenwerking noodzakelijk. De thema’s en de prioriteiten van
het Italiaanse voorzitterschap: inzetten op veilig en gezond reizen en het
verbeteren van de impact die de toerist heeft op lokale gemeenschappen,
met bijzondere aandacht voor ecologische duurzaamheid sluiten aan bij
het Nederlandse toerismebeleid waarin gestreefd wordt naar een
duurzaam herstel en lusten en lasten in balans en daarmee een goed
evenwicht tussen de belangen van de bezoekers, bewoners en bedrijven.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 429, nr. 17

9

Conclusie
Het kabinet hecht eraan dat tijdens het Italiaanse G20 voorzitterschap
concrete afspraken worden gemaakt over duurzaam economisch herstel
met inachtneming van de multilaterale instellingen en de geldende
internationale afspraken. Nederland heeft daar, als open en internationaal
georiënteerde economie, groot belang bij, zeker in het licht van de
COVID-19 pandemie en de sociaal-maatschappelijke en economische
impact daarvan. Het kabinet zal zich inspannen om het Italiaanse
G20-voorzitterschap bij het realiseren van deze afspraken waar mogelijk te
ondersteunen.
Het kabinet ziet de uitnodiging van Italie als een uitgelezen mogelijkheid
om een constructieve en inhoudelijke bijdrage te leveren aan de volle
breedte van de G20 agenda. Het kabinet wil van deze gelegenheid goed
gebruikmaken, waarbij de hierboven geschetste inhoudelijke lijn leidend
zal zijn. Daarbij past echter ook bescheidenheid. Als gastland is het niet
aan Nederland om de G20 agenda te sturen. Wel zal er in lijn met het
hierboven geschetste brede kabinetsbeleid worden gezocht naar accenten
binnen de G20 agenda die Nederland kan benadrukken.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 429, nr. 17

10