nationaal
plan
open
science
1

2

Inhoudsopgave
Samenvatting

5

Verklaring Open Science

6

1

Nationaal Plan Open Science

9

1.1

Nationale aanpak open science

9

1.2

Waarom is open science belangrijk?

10

1.3

Het internationale speelveld

11

1.4

De totstandkoming van dit Plan

12

2

Wat gebeurt er al?

15

2.1

Onderzoeksvoorbereiding

15

2.2

Onderzoeksuitvoering

16

2.3

Onderzoeksresultaten

18

2.4

Trainingen en technische hulpmiddelen

19

2.5

Evalueren en waarderen

19

3

Nederlandse ambities

21

3.1

100% open access publiceren

21

3.1.1 Ambitie: bestuurlijk draagvlak verbreden

21

3.1.2 Ambitie: Europees en wereldwijd draagvlak verbreden

21

3.1.3 Ambitie: open access voor kennisinstellingen en onderzoeksdomeinen

21

3.1.4 Ambitie: geen non-disclosure licentiecontracten

22

3.1.5 Ambitie: verankering van open access

22

3.1.6 Ambitie: open access voor de brede maatschappij

22

3.2

22

Onderzoeksdata optimaal geschikt maken voor hergebruik

3.2.1 Ambitie: een consistent systeem voor het FAIR ontsluiten van onderzoeksdata

23

3.2.2 Ambitie: onderzoeksdata duurzaam opslaan en aanbieden ten behoeve van ontsluiting

23

3.2.3 Ambitie: de techniek is voorhanden voor het duurzaam opslaan van onderzoeksdata ten behoeve van hergebruik

24

3.3

25

Erkennen en waarderen van onderzoekers

3.3.1 Ambitie: onderzoeken hoe het Standaard Evaluatie Protocol (SEP) de transitie naar open science kan bevorderen

25

3.3.2 Ambitie: onderzoeken hoe open science een plaats kan krijgen in de evaluatie van onderzoekers en onderzoeksvoorstellen

25

3.4

26

Stimuleren en ondersteunen van open science

3.4.1	Ambitie: creëer een breed gedragen portaal waar zowel onderzoekers als ondersteuners met vragen voor
ondersteuning en informatie terecht kunnen en adequaat worden doorverwezen

26

3.4.2 Ambitie: disciplinespecifieke afspraken over de ontwikkeling van onderzoeksondersteuning

26

3.4.3 Ambitie: Betrek onderzoekers in de transitie naar open science

27

3.5

Verder onderzoek

27

4

Nationaal Platform Open Science

29

4.1

Het Nationaal Platform Open Science

29

4.2

Organisatie

29

4.3

Openscience.nl

30

Dank		
Literatuurlijst
Afkortingen

32
33
34

3

4

Samenvatting
Dankzij informatie- en communicatietechnologie en globalisering ontstaan nieuwe
kansen voor het uitwisselen van resultaten van wetenschappelijk onderzoek
– publicaties, onderzoeksgegevens – en zelfs van methoden en praktijken van
wetenschapsbeoefening. Het gaat bij open science in de eerste plaats om de
onderzoekers en om de toenemende kwaliteit van hun werk. De wetenschap ziet
deze kansen en dit Nationaal Plan Open Science toont daarom in de eerste plaats
wat betrokken partijen1 nu al doen en willen gaan doen om die kansen te grijpen en
tegelijkertijd wetenschap nog toegankelijker te maken voor anderen. De omslag naar
open science vergt ambitie, investeringen in mensen en middelen, en waakzaamheid
voor risico’s, want die zijn er ook.
Er zijn al veel nationale initiatieven. De afstemming daartussen en de grote ambitie
vragen beiden om een stevige impuls. Daarom zet dit Plan de ambities op een rij en
noemt het de partijen die actie willen ondernemen en op welke termijn ze hun doelen
denken te realiseren.

De belangrijkste ambities zijn:
â 100% open access publiceren in 2020
	Doorgaan met de Nederlandse aanpak voor alle Nederlandse
onderzoeksorganisaties en onderzoeksdisciplines met erkenning van hun verschillen
en overeenkomsten.

â Onderzoeksdata optimaal geschikt maken voor hergebruik
	Duidelijk en gezamenlijk stellen van technische en beleidsmatige randvoorwaarden
om hergebruik van onderzoeksdata mogelijk te maken, inclusief de benodigde
expertise en ondersteuning.

â Erkenning en waardering
	Open science gaat onderdeel uitmaken van het evaluatie- en waarderingsproces
voor onderzoekers, onderzoeksgroepen en onderzoeksvoorstellen. Een onderzoek
hiervoor wordt gezamenlijk gestart.

â Stimulering en ondersteuning
	Inrichten van een ’clearinghouse’ dat alle benodigde informatie over ondersteuning
biedt aan onderzoekers op alle terreinen van open science.
Nederland geeft met de in dit plan geformuleerde ambities uitvoering aan de in april
2016 gepubliceerde Amsterdam Call for Action on Open Science, aan de conclusies
van de Raad voor Concurrentievermogen in mei 2016, en aan de in de kamerbrief over
open science bevestigde vraag van de staatssecretaris van OCW (januari 2017). Voor alle
kennisinstellingen en onderzoeksdomeinen worden open access publiceren en optimaal
hergebruik van onderzoeksdata de norm. Het motto hierbij is: open als het kan, gesloten
als het moet. Er zijn nog veel technische en organisatorische maatregelen nodig om
deze norm volledig op te volgen. Om de benodigde samenwerking te bevorderen, in te
spelen op nieuwe ontwikkelingen en de voortgang te bewaken, richten de deelnemende
partijen, met steun van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap het
Nationaal Platform Open Science op. Het Platform staat open voor nieuwe deelnemers
DANS, De Jonge Akademie, DTL, GO FAIR,

1

en zal vooral onderzoekers bij de ambities en acties betrekken.

KB, KNAW, LCRDM, Netherlands eScience
Center, NFU, NWO, PNN, SURF, 4TU.Centre

Tijdens de bijeenkomst op 9 februari 2017 waar het Plan is gepresenteerd en het

for Research Data, UKB, VH, VSNU, ZonMw,

Platform gelanceerd, is de Nederlandse Verklaring Open Science door de betrokken

op moment van publicatie.

partijen getekend.

5

Open Science Verklaring
9 februari 2017, Den Haag
Presentatie Nationaal Plan Open Science
Ervan uitgaande dat open science
•

een transitie is die zich wetenschapsbreed en wereldwijd voltrekt;

•

grote voordelen biedt voor wetenschappers bij onderzoek, onderwijs en valorisatie;

•

de kwaliteit van wetenschapsbeoefening bevordert;

•	mensen en organisaties in staat stelt om kennis te nemen van onderzoek en
van onderzoeksgegevens en daaraan bij te dragen; en
•	het innovatief vermogen van Nederland versterkt.

Constaterende dat
•	gezamenlijke en gecoördineerde actie nationaal en internationaal vereist is om de transitie
voor onderzoekers en andere betrokkenen goed te laten verlopen; en
•

Nederland een gidsrol kan vervullen in de transitie.

Verklaren wij bij te dragen aan de transitie naar open science in Nederland door
•	ons ervoor in te zetten om de ambities in het Nationaal Plan Open Science die de actieve inzet
van onze organisaties vergen te realiseren; en
•

actief deel te nemen aan het Nationaal Platform Open Science.

Karl Dittrich

José van Dijck

Stan Gielen

Thom de Graaf

Rolf van Wegberg

Tjibbe Joustra

Paul Rullmann

Pancras Hogendoorn

Richard Janssen

Karel Luyben

Deze verklaring wordt hiermee ook onderschreven door de volgende partijen: DANS, De Jonge Akademie, DTL, LCRDM,
Netherlands eScience Center, 4TU.Centre for Research Data, en UKB.

6

7

“De patiënt centraal is een veel
gehoord credo, maar gaat nog
niet op voor wetenschappelijke
publicaties. De toegang voor patiënten
en patiëntenorganisaties is vaak
zeer beperkt en er hangt een hoog
prijskaartje aan. Terwijl deze toegang
van cruciaal belang is. Het Longfonds
behartigt de belangen van patiënten
en maakt daarin verschil. Zo hebben
we in het vergoedingstraject van de
overheid samen met anderen voor
elkaar gekregen dat omalizumab
(Xolair) wordt vergoed. Een medicijn
dat voor sommige mensen met
ernstig astma het énige middel is om
de ziekte onder controle te houden
en deel te kunnen nemen aan het
maatschappelijke en sociale leven.
Zonder gedegen wetenschappelijke
onderbouwing zijn dit soort
doorbraken in belangenbehartiging
niet te realiseren. Directe toegang
tot wetenschappelijke publicaties is
daarom cruciaal. Op dit moment is het
opvragen van publicaties tijdrovend
en zijn we voor toegang afhankelijk
van zorgverleners en farmaceuten.
Het aanschaffen van abonnementen
op alle relevante tijdschriften is voor
ons en andere patiëntenorganisaties
financieel niet haalbaar. Open Access
van publicaties maakt ons sterker
als belangenbehartiger, helpt bij
het financieren en stimuleren van
wetenschappelijk onderzoek en
geeft ons de mogelijkheid om onze
achterban goed te informeren over
recente ontwikkelingen.”
Hendrien Witte, directeur Longfonds
Patiëntenvereniging

8

1

Nationaal Plan Open Science
Voor u ligt het Nationaal Plan Open Science. Het doel van dit plan is om de nationale
transitie naar open science te realiseren. Open Science is een internationaal fenomeen
dat door de Europese Commissie wordt gedefinieerd als:
“Open Science represents a new approach to the scientific process based on
cooperative work and new ways of diffusing knowledge by using digital technologies
and new collaborative tools. The idea captures a systemic change to the way science
and research have been carried out for the last fifty years: shifting from the standard
practices of publishing research results in scientific publications towards sharing and
using all available knowledge at an earlier stage in the research process”. (European
Commission, n.d.)

1.1 Nationale aanpak open science
Op 19 januari 2017 heeft de staatssecretaris van OCW de Tweede Kamer een brief
gestuurd over het onderwerp open science. Daarin bevestigde hij de vraag aan een
brede coalitie van betrokken partijen om gezamenlijk een Nationaal Plan Open Science
op te stellen (OCW, 2017). Dit document geeft gehoor aan die oproep.
Het Nationaal Plan Open Science bouwt voort op het stevige en ambitieuze
Nederlandse open access beleid waar het Ministerie in 2013 toe heeft opgeroepen
(OCW, 2013). Tijdens het Nederlandse EU-voorzitterschap in de eerste helft van 2016
was open science – waar open access onderdeel van is – topprioriteit. Resultaat van
het Nederlandse voorzitterschap was onder meer de Amsterdam Call for Action (NLU,
2016). Een van de aanbevelingen hierin is dat elke lidstaat een nationaal plan voor
open science ontwikkelt. Deze Call for Action leidde tot Raadsconclusies (Council of the
European Union, 2016) waarin de Europese lidstaten afspraken maakten op het gebied
van open science. Hierin is onder meer vastgelegd dat wetenschappelijke publicaties
die met publiek geld zijn gefinancierd, per 2020 voor iedereen open toegankelijk moeten
zijn. Ook zijn er afspraken gemaakt over het optimaal hergebruik van onderzoeksdata,
met name uit publiek gefinancierd onderzoek. Voor deze onderzoeksdata geldt het
uitgangspunt “as open as possible, as closed as necessary.”

Het Nationaal Plan Open Science concentreert zich op drie speerpunten:
1.	Het bevorderen van de open toegang tot wetenschappelijke publicaties
(open access).
2. Het bevorderen van het optimaal (her)gebruik van onderzoeksdata.
3.	Het laten aansluiten van evaluatie- en waarderingssystemen op de doelen van open
science (reward systems).

Ad 1
Wetenschappelijke publicaties (artikelen, (delen van) boeken, rapporten) die met
publiek geld zijn gefinancierd zijn vanaf 2020 voor iedereen waar ook ter wereld direct
open toegankelijk te raadplegen en te hergebruiken. In de huidige situatie staat het
grootste deel van de publicaties nog achter een betaalmuur en wordt toegang voor het
wetenschappelijk circuit georganiseerd via dure abonnementen.

9

Ad 2
Onderzoekers moeten onderzoeksgegevens van anderen waar mogelijk kunnen
hergebruiken en eigen onderzoeksgegevens2 zo goed mogelijk uitwisselen. In de
huidige situatie worden onderzoeksgegevens nog niet overal volgens afgesproken
standaarden en systematiek beheerd en gepubliceerd en zijn daardoor slecht vindbaar
of herbruikbaar. De Europese inzet rond “text and data mining” of “content mining” is
hier ook relevant.

Ad 3
In de huidige evaluatie- en waarderingssystemen ligt de nadruk vaak op het aantal
publicaties in gerenommeerde tijdschriften met een hoge impactfactor, vaak van
gevestigde uitgevers en niet open access. De cultuur van “publish or perish” wordt
daardoor in stand gehouden. Open science nodigt uit tot een bredere set aan
evaluatiecriteria dan louter onderzoeksoutput en -kwaliteit, zoals bijvoorbeeld de
kwaliteit van onderwijs, valorisatie, leiderschap en goed datastewardship.
Door deze aanpak en focus op de genoemde speerpunten wil Nederland de
opgebouwde reputatie als gidsland voor open science waarmaken en zo snel mogelijk
profiteren – en anderen laten profiteren – van de voordelen die van open science
verwacht worden.
Andere belangrijke aspecten van open science – zoals bijvoorbeeld open education, het
gebruik van open source software, of citizen science –komen in dit Plan niet of slechts
terloops aan bod. Tevens wordt niet ingegaan op (hergebruik van) publieke en private
data. Het Platform (zie Hoofdstuk 4) kan deze belangrijke onderwerpen later in gaan
vullen.

1.2		

Waarom is open science belangrijk?

Uit principieel oogpunt is het belangrijk om onderzoek dat met publieke middelen is
gefinancierd, ten goede te laten komen aan de gehele samenleving. Ontwikkeling van
een innovatief open model is nodig om doelgroepen zoals het MKB3, gemeenten en
de ‘gewone burger’ kennis te kunnen laten nemen van onderzoeksresultaten. Artikel
27 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens stelt bovendien: “Een
ieder heeft het recht (…) om deel te hebben aan wetenschappelijke vooruitgang en de
vruchten daarvan”. (United Nations, 1948)
Praktische voordelen van open science:
•	Voor de wetenschap leidt open science tot een transparanter, controleerbaar, sneller,
efficiënter, reproduceerbaar en duurzamer onderzoeksproces; en dus tot snellere
kennisontwikkeling.
•	Voor bedrijven vergroot open science het innovatief vermogen, doordat ze sneller
kunnen profiteren van de aanwezige openbare informatie om, in combinatie met
eigen kennis, vernieuwende producten en processen te ontwikkelen.
•	In de samenleving als geheel profiteren maatschappelijke organisaties, (decentrale)
overheden, leraren, zorgprofessionals, burgers, patiënten en andere groeperingen
en individuen die zich buiten het wetenschappelijke circuit bevinden van open
science, doordat ze laagdrempelige toegang krijgen tot wetenschappelijke
gegevens.
Data en gegevens worden in dit Plan soms

2

Door open science kunnen gebruikers ‘van buiten de wetenschap’ de onderzoekswereld

door elkaar gebruikt. Belangrijk is dat in beide

beïnvloeden met vragen en ideeën en onderzoeksgegevens helpen verzamelen. De

gevallen alle soorten onderzoeksgegevens

groep van gebruikers is zo breed als de gehele maatschappij. In de onderwijs- en de
zorgsector bijvoorbeeld hebben professionals wetenschappelijke informatie nodig
voor het uitoefenen van hun vak. Ook geven patiëntenorganisaties aan dat zij toegang

10

worden bedoeld.
Zie de afkortingenlijst voor alle gebruikte

3

afkortingen.

tot wetenschappelijke informatie nodig hebben om de achterban te kunnen informeren
en om een gelijkwaardige gesprekspartner te kunnen zijn voor zorgverzekeraars en
farmaceuten. Zij vertegenwoordigen de belangen van grote groepen in alle lagen van de
maatschappij op een gebied dat veel mensen belangrijk vinden, namelijk gezondheid.
Er kunnen ook kanttekeningen worden geplaatst bij de bovengenoemde voordelen.
Volledige openheid in een vroeg stadium van het proces zou er in sommige gevallen
toe kunnen leiden dat een concurrentievoordeel wordt weggegeven, en dat het
moeilijker wordt een octrooi aan te vragen. Bij het internationaal opereren van
de onderzoeker zouden nationale afspraken beperkend kunnen werken. Tevens
wordt aandacht gevraagd voor de ook benodigde “vakmatige rijping”. Een andere
“We all need to learn the rules of a

kanttekening is dat het voor de gemiddelde burger of professional vaak niet eenvoudig

different game. In the digital world

is om het wetenschappelijk proces of de resultaten daarvan adequaat te kunnen

you will work differently than in the

interpreteren of te begrijpen. Daartegenover staat dat goed begrip nog lastiger is als

material world. Stop wasting your

de burger alleen een samenvatting van het artikel tot haar beschikking heeft, en dat de

time fighting for a bigger piece. Digital

wetenschap(per) een beter begrip in de samenleving voor het wetenschappelijk proces

is nonmaterial, with an unlimited

kan helpen bevorderen. Zie voor de benodigde ‘vertaling van wetenschap’ ook het

number of products & services. You

AWTI-rapport van 2016 (AWTI, 2016).

have much bigger cakes and everyone
can be thriving. Sharing can create

Dergelijke kanttekeningen kunnen verschillende ontwikkelingssnelheden tot gevolg

value. Culture grows when shared,

hebben, bijvoorbeeld tussen wetenschappelijke disciplines. Het doel blijft echter

and that characterizes the digital

overeind staan: kennis zo vroeg, breed en goed mogelijk delen.

world. So to all ‘old’ companies and
politics: Do not stop progress, that

1.3		

would be bad for the entire country!”

Wetenschap kent geen grenzen. Een onderzoeker zoekt naar inspiratie en samenwerking

Het internationale speelveld

op thema’s waar onderzoekers wereldwijd mee bezig zijn. Het Nationaal Plan Open
Dirk Helbing, hoogleraar ETH Zurich,

Science geeft concreet aan wat Nederland doet en wil gaan doen, passend in de

Zwitserland

internationale context. Die wordt helder beschreven in de publicatie ‘Open Innovation,
open science, open to the world – a vision for Europe’ van de Europese Commissie
(European Commission, Directorate-General for Research and Innovation, 2016a), en
de eerder genoemde ‘Council Conclusions on the transition towards an open science
system’ van de Raad van de Europese Unie.
Het in 2016 opgerichte Open Science Policy Platform speelt een rol in het ontwerpen en
ontwikkelen van een Europese open science agenda (European Commission, Research
& Innovation, 2016). Op deze agenda staat een breed scala aan onderwerpen. Ze
variëren van het delen van de goede voorbeelden van open science en het ontwikkelen
van onderzoeksinfrastructuren tot het creëren van goede stimuli voor onderzoekers,
het garanderen van onderzoekskwaliteit, -impact en -integriteit en het inbedden
van open science in de maatschappij (onder meer citizen science). Ook wordt door
lidstaten onderling samengewerkt om open science verder te brengen zoals met de
“ERAC opinion on open research data” (European Union, European Research Area and
Innovation Committee, 2016, February 3), en het advies van de High-Level Expert Group
on the European Open Science Cloud (European Commission, Directorate-General for
Research and Innovation, 2016b) opgesteld met een leidende rol voor Nederland.
Open access tot publicaties en open onderzoeksdata zijn al de norm (“comply or
explain”) in Horizon 2020, het onderzoeksfinancieringsprogramma van de Europese
Unie.
Ook buiten Europa staat open science op de agenda. Zo kwam in december 2016 het
bericht naar buiten dat acht grote onderzoeksfinanciers in de Verenigde Staten samen
de ORFG hebben opgezet: de Open Research Funders Group (Tananbaum,2016). Dit
initiatief moet toegang tot onderzoeksresultaten vergroten. Het gaat hierbij niet alleen
om het afstemmen van onderling beleid om publicaties of onderzoeksdata open te

11

krijgen, maar ook om het financieren van de benodigde infrastructuur en het goed
documenteren van het beoordelingsproces van aanvragen bij de betrokken fondsen.
Toegang tot onderzoeksresultaten biedt kansen voor de wetenschap in ‘the global
south’. Opkomende landen, bijvoorbeeld op het Afrikaanse continent, kunnen met open
science een sprong voorwaarts maken en de kwaliteit van hun wetenschapsbeoefening
vergroten. Landen als China en India zijn gegroeid tot wetenschappelijke grootmachten
met een output die voor andere landen van belang is.
Het stimuleren van open science wereldwijd is dus ook in ons eigen belang. Nederland
zal met zijn Europese partners wegen moeten vinden om open science wereldwijd te
stimuleren, bijvoorbeeld via UNESCO.

1.4

De totstandkoming van dit Plan

Dit Plan beschrijft het speelveld van open science vanuit de optiek van betrokken
partijen in Nederland. Wat zijn hun plannen en ambities, en hoe kunnen die met elkaar
in samenhang worden gebracht om de ontwikkeling van open science te stimuleren en
te versnellen? Bij de totstandkoming zijn diverse partijen betrokken, ook onderzoekers,
maar de brede achterban van onderzoekers is niet actief benaderd. Deze rol is
weggelegd voor het Nationaal Platform Open Science.
De partijen die zijn betrokken bij de ontwikkeling van dit plan, zijn:
•	Onderzoekers bij universiteiten, KNAW, De Jonge Akademie, Het Promovendi
Netwerk Nederland, PostdocNL.
•	Onderwijs/onderzoeksinstellingen en bibliotheken: VSNU, NFU, VH, KB, UKB,
CvDUR.
•

Overheidsbeleid en -financiering: OCW, EZ, NWO, ZonMw.

•	Ondersteunende organisaties, platforms in wetenschap: DANS, Netherlands
eScience Center, DTL, 4TU.Centre for Research Data, SURF, LCRDM,
Data4lifesciences en Health-RI.
Open science raakt veel belanghebbende partijen maar die zijn veelal niet allemaal
actief betrokken bij het ontwikkelen van open science vanuit de eerste (publieke) lijn of
die konden door de beschikbare tijd voor de totstandkoming van dit Plan niet worden
meegenomen.
Partijen waar gesprekken mee zijn gevoerd, zijn:
•	Gebruikersgroepen van wetenschappelijke publicaties, zoals zorgprofessionals,
mensen in het onderwijs, praktijkjuristen en patiëntenorganisaties.
•	Het bedrijfsleven: high-tech bedrijven met grote R&D-afdelingen via Business
Europe, het MKB, VNO-NCW, uitgevers via de STM organisatie.
•	Organisaties en instellingen die invloed hebben doordat zij onderzoek doen naar de

“Toegang tot wetenschappelijke
publicaties is voor mijn werk van

wetenschap zelf: de KNAW als adviesorgaan van de regering, het Rathenau instituut,

groot belang, om kennis op te bouwen

de AWTI en de nationale UNESCO Commissie.

over de nieuwste ontwikkelingen

In de volgende hoofdstukken komt achtereenvolgens aan de orde wat de bij dit Plan

in het oncologisch veld en om

betrokken partijen concreet doen (Hoofdstuk 2) en gaan doen (Hoofdstuk 3) om open

kennisdeling te laten plaatsvinden.

science in Nederland te realiseren. Het laatste Hoofdstuk (4) kijkt daarbij vooruit naar

Ik kan niet op alleen abstracts afgaan

hoe het Nationaal Platform Open Science daarbij kan helpen.

om te kunnen inschatten of een
onderzoek relevant is voor de missie
van KWF.”
Wies van Roosmalen,
programmacoördinator KWF
Kankerbestrijding

12

13

“De leraren in ons team zoeken
steeds naar betere manieren om
kinderen te begeleiden bij hun
leren. Aanbevelingen uit onderzoek
worden uitgeprobeerd in hun
praktijk en met elkaar geëvalueerd.
Om deze onderzoekende houding
van de leraren te ondersteunen zou
ik wensen dat er geen onnodige
drempels worden opgeworpen maar
vrije toegang tot wetenschappelijke
publicaties volkomen normaal is.”
Jacqueline Kenter, directeur
Basisschool De Touwladder

“Toegang tot wetenschappelijke
publicaties heb ik nodig omdat
de laatste inzichten uit de
wetenschap van de wiskunde en de
onderwijskunde mij inspireren en
mij aanmoedigen om me steeds weer
te kunnen ontwikkelen als docent.
Deze inspiratie heb ik nodig om een
inspirerende docent te kunnen zijn
voor mijn leerlingen. Als docenten
niet bij deze publicaties kunnen om
over het onderzoek te leren, voor wie
zijn ze dan geschreven?”
Gerardo Soto y Koelemeijer,
docent wiskunde

14

2

Wat gebeurt er al?
Er is een inventarisatie gemaakt van de initiatieven die bij de betrokken partijen al in
ontwikkeling zijn. Lang niet alles is daarbij in beeld gekomen, de inventarisatie zet wel
een aantal van de belangrijkste initiatieven op een rij. Via de website openscience.nl
kan het overzicht van initiatieven worden aangevuld. De initiatieven zijn gerangschikt
naar fasen in het onderzoeksproces en ondersteunende elementen als trainingen,
hulpmiddelen en waardering.

2.1

Onderzoeksvoorbereiding

Veel partijen werken actief aan open science in de beginfase van het onderzoek. Er zijn
activiteiten rond financiering, beschikbaarstelling van bestaande onderzoeksdata, en
er is ondersteuning bij het opstellen van datamanagementplannen. Ook zijn enkele
partijen gestart met onderzoek om data leesbaar te maken voor computerprogramma’s
en ze vindbaar op te slaan. Enkele voorbeelden:
•	DANS biedt informatie en ondersteuning bij het opstellen van
datamanagementplannen voor projecten; ook voor projecten in het kader van
Horizon 2020.
•	De universiteitsbibliotheken (samen met ICT-ondersteuners en beleidsafdelingen)
geven advies, begeleiding en ondersteuning aan onderzoekers van de eigen
universiteit op het gebied van datamanagement. Kennisuitwisseling hierover
gaat via het UKB. In dit samenwerkingsverband zijn er onder meer inventarisaties
gemaakt van templates voor researchdata-managementplannen, opleidingen en
hergebruik van onderzoeksdata. De werkgroep Research Data van de UKB heeft een
overzicht van thema’s die in de afgelopen drie jaar zijn opgepakt en uitgewisseld.
•	Ook de hogeschoolbibliotheken, verenigd in het SHB, adviseren over onderzoek en
stimuleren kennisdeling op dit vlak.
•	DANS stelt onderzoeksdata beschikbaar en een systeem voor databeheer. Dit hoort
gedeeltelijk bij voorbereiding van onderzoek, maar ook bij onderzoeksuitvoering.
•

NWO vraagt om een datamanagementplan voor al het onderzoek dat ze financiert
en heeft voor haar instituten een beleidskader datamanagement vastgesteld.

•	Het eScience Center begeleidt onderzoekers bij datamanagement: het financiert
onderzoeksprojecten, heeft een software- en -kennisplatform en geeft training voor
het gebruik van tools op het gebied van open science.
•	Een coalitie van de VSNU, KNAW, SURF en NWO onderzoekt de mogelijkheden om
informatie over onderzoek uniform te registeren en uit te wisselen. Dit gebeurt ook
door andere partijen (bijvoorbeeld NFU) discipline-specifiek, bijvoorbeeld op het
gebied van mensgebonden onderzoek.
•

ZonMw werkt in nationaal en internationaal verband mee aan
beleid en ondersteuning van onderzoekers om samen te werken in
onderzoeksdatainfrastructuren.

•	
DTL onderzoekt hoe de data zo compact mogelijk geproduceerd kan worden en hoe
ze machineleesbaar kan worden gemaakt en ondersteunt dit proces.
•	SURF voert momenteel een Open Science Innovatieprogramma uit. Dit programma
heeft de ambitie een goede aansluiting te realiseren van dienstontwikkeling en
support op de behoeften van onderzoekers, binnen de kaders van nationaal
en internationaal open science beleid. In het bijzonder heeft het programma
aandacht voor optimaal gebruik van computer-, data- en netwerkdiensten en aan
ondersteuning bij het hergebruik van onderzoeksresultaten (data en publicaties).
Daarbij wordt nadrukkelijk aangesloten bij de internationale context van de
Europeaan Open Science Cloud en de FAIR-dataprincipes.

15

•	Het Landelijk Coördinatiepunt Research Data Management (LCRDM) is een groeiend
samenwerkingsverband van vele partijen die zich bezighouden met research
datamanagement zoals VSNU, SURF, RDNL, UKB en DTL. Sinds 2015 faciliteert
LCRDM efficiënte en effectieve ontwikkeling en uitvoering van RDM (beleid) voor
wetenschappelijk onderzoek in Nederland, waarbij kennisdeling en samenwerking
de belangrijkste pijlers zijn. De focus ligt op vijf kernvraagstukken, die door
werkgroepen worden aangepakt.
•	
101 Innovations in Scholarly Communication, een initiatief ontstaan vanuit de
universiteitsbibliotheek Utrecht, heeft een overzicht van beschikbare tools rond
onder meer open science gecreëerd en blijft de nieuwe mogelijkheden onderzoeken.

2.2

Onderzoeksuitvoering

Bij onderzoeksuitvoering zijn infrastructuren (laboratoria, collecties en andere
faciliteiten) van belang plus ondersteuning voor het opslaan, beheren en analyseren
van onderzoeksdata. De ondersteuning is enerzijds technisch van aard, in de vorm van
repositories en zoekmechanismen, het aanbieden van voorzieningen en ondersteuning
bij de verwerking en analyse van data; anderzijds beleidsmatig, in de vorm van
protocollen en richtlijnen.
Voorzieningen en initiatieven die vanuit Nederland zijn opgezet:
•	Universiteiten stellen infrastructuur beschikbaar voor opslag, verplaatsen en
automatisch documenteren van datasets, en helpen bij de aanmaak van metadata.
Aanvullende informatie is veelal beschikbaar via de universiteitsbibliotheken.
Betrokken partijen kunnen variëren; ook facultaire of meer centrale ICTondersteuning faciliteert hier.
•	Vanuit de NFU is een gedeelde datainfrastructuur voor biomedisch onderzoek
opgezet. Daarin kan data worden opgeslagen, maar vooral ook worden hergebruikt
voor nieuw onderzoek. Er is een speciale handleiding ontwikkeld, ‘HANDS’
genaamd, om datastewardship voor de data te faciliteren. DTL is hier ook bij
betrokken.
•	Ook op nationaal niveau is er aandacht voor de benodigde onderzoeksfaciliteiten.
In opdracht van het ministerie van OCW heeft de Permanente Commissie
Grootschalige Wetenschappelijke Infrastructuur de Nationale Roadmap
Grootschalige Onderzoeksfaciliteiten 2016 opgesteld.
•	SURF coördineert de nationale e-infrastructuur voor onderzoek en onderwijs,
voor onder andere toegang, transport, lange-termijnopslag en analyse van
(grootschalige) onderzoeksdata. Ook zorgt SURF voor aansluiting en samenwerking
van de e-infrastructuur in internationaal verband. In de EOSC-pilot (project binnen
H2020) werkt SURF als onderdeel van deze partijen samen aan de realisatie van
een coherente internationale e-infrastructuur die aansluit op de behoeften van
internationaal onderzoek.
•	DANS, SURF en het 4TU.Centre for Research Data stellen datalabs beschikbaar voor
het bewaren en combineren van onderzoeksdata.
•	Het eScience Center zorgt dat in alle onderzoeksprojecten met Nederlandse
universiteiten de onderzoekssoftware publiek, open-source en volledig
gedocumenteerd toegankelijk wordt gemaakt voor de hele wetenschappelijke
gemeenschap, via het eScience Technology Platform en open platforms zoals GitHub
en Zenodo. Daarnaast draagt het eScience Center actief bij aan de doorontwikkeling
en Nederlandse toepassing van de meest veelbelovende software en tools op het
gebied van open science. Voorbeelden zijn de Common Workflow Language, voor
het beschrijven van analyses en het gebruik van software; en Docker, waarmee
software duurzaam wordt vastgelegd voor hergebruik. Beide dragen bij aan het
reproduceerbaar uitvoeren van analyses, ongeacht de computer of omgeving.

16

“Op zoveel plaatsen binnen de
paramedische zorg doen zeer
betrokken mensen, hoe kleinschalig
ook, aan onderzoek. Wat zou het mooi
zijn als ze hierbij op de schouders
kunnen staan van hen die hun
voor gingen. Vanwege gebrekkige
toegang tot wetenschappelijke
publicaties, is dit nu niet mogelijk.
Als we willen dat paramedici meer
evidence based gaan handelen, dan is
toegang tot de onderzoeksresultaten
een voorwaarde. Wetenschappelijk
onderzoek dat veelal vanuit publieke
middelen gefinancierd is, moet toch
sowieso voor een breed publiek
toegankelijk zijn.”
Erik Gielen, hoofd paramedici, ASVZ

“Wij zijn een nieuwsgierig en
onderzoekend gezin, en willen onze
mening over maatschappelijke
kwesties graag kunnen onderbouwen.
Zomaar iets roepen of geloven
wat in de media staat, past niet bij
ons. We zijn toch niet voor niets
wetenschappelijk opgeleid? We
raadplegen daarom regelmatig
wetenschappelijke literatuur. Het is
dan bijzonder vervelend als we tegen
betaalmuren stuiten.
Voor mijn werk is toegang tot
wetenschappelijke publicaties net zo
relevant. Ook daar wil ik zelfstandig
kunnen werken en mijn visie of
strategie onafhankelijk kunnen
onderbouwen.”
Inge Wertwijn, gezinslid en ICT architect

17

•	De UKB onderzoekt welk databeleid nodig is en welke dataprincipes gehanteerd
moeten worden voor open science. Het LCRDM ondersteunt de gecoördineerde
beleidsontwikkeling en implementatie.

2.3

Onderzoeksresultaten

“Where Society feels the need to

Veel van de huidige open science activiteiten richten zich op de fasen van publiceren,

understand the world it regularly

dissemineren en duurzaam archiveren. RDM-beleid, gericht op het hergebruik van

turns to the scientific community

data, raakt aan alle fasen van het onderzoeksproces. Voor het archiveren en duurzaam

for analysis, insight and answers.

beschikbaar stellen van onderzoeksresultaten zijn infrastructuren en/of ondersteuning

Open science allows the public and

beschikbaar:

scholars to keep the dialogue open as

•	NWO stelt, waar mogelijk, ‘immediate open access’ verplicht voor al het door

it enables all of us to provide a solid

NWO gefinancierd onderzoek en voor het onderzoek dat haar instituten uitvoeren.

basis for decision making and develop

NWO ontwikkelt en implementeert beleid ten aanzien van monitoring en
compliance.

opportunities for the future. I hope it
provides also a source of inspiration

•	De VSNU onderhandelt met grote uitgevers om publicaties direct in open access

for young generations of researchers.”

beschikbaar te krijgen. Aanvullende informatie over de strategie en de concrete
stand van zaken is te vinden in het eZine over open access van de VSNU en op

Ben Feringa, hoogleraar Rijksuniversteit
Groningen

openaccess.nl.
•	De KNAW heeft meningen en ervaringen van onderzoekers over open access
gebundeld.
•

CLARIAH is de beschikbare onderzoeksinfrastructuur voor Geesteswetenschappen
(die overigens ook gericht is op de analyse-fase).

•	Alle universiteiten hebben eigen repositories. Recent is als landelijk beleid
vastgesteld dat wetenschappelijke output moet worden opgeslagen in trusted
repositories. De universiteitsbibliotheken ondersteunen onderzoekers hierbij. Tevens
zijn bij enkele universiteiten open access fondsen beschikbaar: daarmee vergoeden
ze voor hun onderzoekers de kosten die gepaard kunnen gaan met het direct
publiceren in open access journals.
•	Voor de hogescholen zijn repositories, zoals het veel gebruikte Sharekit en een
HBO kennisbank beschikbaar. Verder is het Podium Praktijkgericht Onderzoek
opgezet en is in samenwerking met diverse universiteiten het OPUS-platform
opgericht. Ondersteuning voor open access wordt aangeboden via het netwerk van
auteursrechteninformatiepunten in het HBO, het NAI HBO. In samenwerking met
SURF, HKI en NRPO-SIA wordt gewerkt aan een plan voor betere ontsluiting van
onderzoeksresultaten.
•	De Koninklijke Bibliotheek (KB) heeft een gidsfunctie voor het brede publiek om
toegang tot open access publicaties te verbeteren. Zij werkt hierbij samen met
openbare en universiteitsbibliotheken.
•	De KB organiseert duurzame opslag en ontsluiting van Nederlands cultureel en
wetenschappelijk tekstueel erfgoed. Zij stelt data beschikbaar aan de wetenschap
via Data Services. De KB fungeert als een van de pijlers van het Netwerk Digitaal
Erfgoed (voortvloeiend uit de Nationale Digitale Strategie) in samenwerking met
het Nationaal Archief, Rijksdienst Cultureel Erfgoed, Beeld en Geluid, en Digitaal
Erfgoed Nederland.
•

Research Data Netherlands is een samenwerkingsverband van 4TU.Centre for
Research Data, Data Archiving and Networked Services (DANS) en SURFsara.
Met deze coalitie bundelen de drie data-archieven hun krachten op het gebied van
duurzame data-archivering.

•	Het Health-RI-initiatief is een open nationaal platform dat streeft naar het
verbinden en ontwikkelen van de bestaande infrastructuren, zoals biobanken,
bevolkingscohorten, datacollecties, imaging-collecties en experimentele faciliteiten,
met als doel dat interdisciplinair onderzoek op het gebied van personalised
medicine & health wordt ondersteund en gestimuleerd.

18

•	Het kost geld om te investeren in een nieuwe infrastructuur en deze te
onderhouden. Vanuit het LCRDM is een verkenning gestart om de financiële
implicaties van verantwoorde opslag in beeld te brengen en aanbevelingen hiervoor
te doen.
•	Internationaal zijn er ontwikkelingen waarbij elementaire collecties van
referentiedata worden samengebracht in internationale repositories. Dit speelt
bijvoorbeeld sterk in de levenswetenschappen.

2.4

Trainingen en technische hulpmiddelen

Ter ondersteuning zijn trainingen beschikbaar en worden technische hulpmiddelen
ontwikkeld om online te kunnen samenwerken en informatie uit te wisselen. Aanbieders
zijn zowel private als publieke organisaties:
•	Trainingen voor onderzoekers via de universiteiten en hogescholen.
Aanvullende informatie hierover is te vinden via de websites van de betreffende
“We hebben een “Deltaplan voor
Science in Transition” nodig. We
moeten wetenschappers gaan
belonen voor onderzoek met
(mogelijke) impact. Daarvoor moeten

universiteitsbibliotheek of hogeschool.
•	Research Data Netherlands, een samenwerkingsverband tussen 4TU. Centre for
Research Data, DANS en SURFsara, biedt de cursus Essentials 4 Data Support aan
voor ondersteuners.
•	Via SURF worden trainingen aangeboden voor onderzoek. In aanvulling

wetenschappers goede vragen

op de trainingen biedt SURF consultancy en richt zij zich onder de noemer

stellen, met maatschappelijke partijen

Support4research op de aansluiting tussen onderzoeksondersteuning op

overleggen, de juiste methoden
gebruiken en data op de goede manier

instellingsniveau en de ondersteuning vanuit SURF.
•	Het eScience Center biedt trainingen zoals ‘data carpentry’ en ‘software carpentry’

opslaan en openbaar maken. Als

aan, waarbij de focus volledig ligt op open science en open source. Dergelijke

we dat gaan doen kan dat gevolgen

trainingen, met name gericht op het FAIR maken van data, worden ook door DTL

hebben voor de manier waarop we

aangeboden in de context van ELIXIR.

geld verdelen. Niet meer op basis van

•	Het Promovendi Netwerk Nederland benadrukt actief het belang om onderzoekers

publicaties (of aantallen promoties

in Nederland zo goed mogelijk op te leiden in de skills die nodig zijn om open

of aantallen studenten) alleen, maar

science te kunnen bedrijven.

op basis van veel meer indicatoren.
Het is misschien ingewikkeld om het

2.5

hele systeem te veranderen, maar

Evalueren en waarderen

Het ontbreekt in veel gevallen aan expliciete waardering voor de inspanningen en

we moeten er wel mee starten. De

resultaten van onderzoekers op het gebied van open science. Zowel in de Amsterdam

bedoeling blijft om excellentie te

Call for Action als in de recente Kamerbrief is gesteld dat waardering een belangrijke

belonen , maar deze wel anders te

voorwaarde is voor transitie. Het vereist uiteraard ook een systematiek voor evaluatie.

definiëren. In de gezondheidszorg

Ontwikkelingen die al in gang zijn gezet:

is dit keihard nodig. Beoordeling

•	Het SEP is de methodiek waarmee evaluaties van instituten/instellingen/

van wetenschappelijke kwaliteit

universiteiten worden uitgevoerd. Het beschrijft onder meer hoe een dergelijke

op basis van publicaties leidt tot

evaluatie wordt uitgevoerd en wat de verantwoordelijkheden van diverse actoren

verschillen in waardering waarbij

zijn. Het nieuwe protocol dat bijvoorbeeld in het UMC Utrecht wordt gebruikt voor

genetica en moleculaire biologie

het SEP bepaalt expliciet dat “the unit of assessment promoties open data and

bijvoorbeeld veel hoger gewaardeerd

reproducibility.“ Het stelt ook een aantal indicatoren voor, zoals “Availability of data

worden dan huisartsgeneeskunde

management plans” en “Publication of raw data or availability of data for external

of revalidatiewetenschap, terwijl
die verschillen in waardering niet
gerechtvaardigd worden door grotere
impact op patiënten.”

use”’.
•	Het Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek (BKO) voor hogescholen bevat
elementen van open science, maar ook andere criteria, waar instellingen hun keuze
in kunnen maken.
•	Ter ondersteuning van de algemene onderzoeksevaluatiesystemen ontwikkelt DANS

Frank Miedema, hoogleraar UMC

in samenwerking met DTL een systeem voor het beoordelen van onderzoeksdata

Utrecht

volgens de FAIR-principes.

19

“Let’s build a new publishing system
that offers openly, globally and
perpetually accessible science. That
was my original thought and I have
made it a reality by launching SciPost.
Most importantly, there are no fees
for access, and no fees for publication
in all of our journals. All contributors
to SciPost are professionally-active
scientists dedicated to serving their
community, and to realizing the
dream of true openness in scientific
publishing. We enforce the highest
refereeing standards with our
innovative peer-witnessed refereeing
methods, while maintaining much
lower operational costs than
traditional/corporate publishers. The
small financial backing needed by the
SciPost Foundation is coordinated
under our Supporting Partners
programme, and is sought from
organizations which are positively
impacted by the Foundation’s
activities, directly or indirectly,
i.e., funders, universities, libraries,
academic consortia, governmental
bodies and anyone interested in
ensuring a proper and healthy future
to scientific publishing.”
Jean-Sebastien Caux, hoogleraar
Universiteit van Amsterdam

20

3

Nederlandse ambities
De vele activiteiten die zijn beschreven in Hoofdstuk 2, bieden de mogelijkheid voor
ontwikkeling en versnelling. In de volgende paragrafen staan de door betrokken partijen
geformuleerde ambities voor de komende jaren. In principe gaat het om de periode
2017-2020, maar enkele ambities hebben een langere doorlooptijd.
De ambities zijn gerangschikt onder de eerder genoemde hoofdlijnen voor open
science: 100% open access publiceren (paragraaf 3.1), onderzoeksdata optimaal
geschikt maken voor optimaal hergebruik (paragraaf 3.2) en onderzoeksevaluatie:
erkennen en waarderen van onderzoekers (paragraaf 3.3). Het thema ‘Stimuleren en
ondersteunen van open science’ is hieraan toegevoegd (paragraaf 3.4). Ten slotte is er
nog een paragraaf ‘Verder onderzoek’ opgenomen.

3.1 100% open access publiceren
De ambitie van Nederland is om 100% open access te bereiken in 2020. Leidend
is daarbij het principe dat publiek gefinancierde onderzoeksresultaten ook publiek
toegankelijk moeten zijn zonder extra kosten. Zolang de ambitie van 100% open access
publiceren in Nederland en daarbuiten nog niet is waargemaakt, blijft de toegang tot
wetenschappelijke informatie voor het grootste deel van de maatschappij beperkt.
Coalities van betrokken partijen willen met de onderstaande ambities concrete
vervolgstappen zetten. 100% open access in 2020 vraagt van universiteiten dat zij in
tussenliggende jaren invullen hoe zij open access publicaties onderdeel maken van het
beoordelingssysteem.

3.1.1 Ambitie: bestuurlijk draagvlak verbreden
Om 100% open access te kunnen bereiken, is continuering maar ook verbreding van
steun, commitment en samenwerking tussen betrokken partijen cruciaal. Met een focus
op verdere gezamenlijke ontwikkeling van beleid en implementatie van dat beleid.
Continuering van de rol van de overheid en politiek, in het bijzonder OCW, blijft hierbij
ook cruciaal.
Verantwoordelijke coalitie:
De gebruikte volgorde in deze en volgende

4

KNAW, NWO, VSNU, NFU, VH, PNN4

genoemde coalities is willekeurig gekozen.

Indicatie van tijdslijn:
Ten minste tot en met 2020, gezien het tijdpad van de uitgesproken ambitie.

3.1.2 Ambitie: Europees en wereldwijd draagvlak verbreden
Verdere ontwikkeling van de lobby, kennisdeling en samenwerking inzake open access,
binnen de Europese Unie en met landen die actief zijn rond open access zoals Finland,
Duitsland en Oostenrijk. Ontwikkelingen in Europa worden gevolgd; waar nodig wordt
eraan bijgedragen. Continuering van de rol van de overheid en politiek, in het bijzonder
OCW, blijft hierbij cruciaal.
Verantwoordelijke coalitie:
KNAW, NWO, VSNU, VH, KB, PNN, SURF (en later ook Neth-ER)
Indicatie van tijdslijn:
Ten minste tot en met 2020, gezien het tijdpad van de uitgesproken ambitie.

21

3.1.3 	Ambitie: open access voor kennisinstellingen en
onderzoeksdisciplines
We gaan ervoor zorgen dat open access tot in de haarvaten van kennisinstellingen en
voor alle domeinen geregeld wordt. Iedereen moet meedoen; alle kennisinstellingen
en onderzoeksdisciplines moeten een open access beleid hebben. 100% open access
in alle onderzoeksdisciplines vergt oog voor de verschillen tussen de disciplines en dus

“Op 18 januari 2017 vond een

een maatwerkaanpak. Er is een noodzaak om een gedragsverandering te bevorderen

rondetafelconferentie plaats om

om100% open access te bereiken (zie ook 3.1.5 en 3.3). Daarnaast is een aanpak nodig

een start te maken met het opstellen

waarin alle Nederlandse onderzoeksorganisaties en onderzoeksdisciplines een voor

van een roadmap die leidt tot

hen passend model van financiering en bijbehorend werkproces kunnen hanteren voor

een publiek toegankelijke, open

publiceren in open access.

juridische kennisinfrastructuur voor
wetenschappelijke en praktijkgerichte

Verantwoordelijke coalitie:

juridische informatie en voor

VSNU, NFU, SURF, KNAW, NWO, VH, KB, PNN, HKI, NRPO-SIA en aanhakend ook

overheidspublicaties op juridisch

PostdocNL

gebied. Deze infrastructuur moet
kunnen werken met de door

Indicatie van tijdslijn:

juristen ontwikkelde standaarden

•	Formuleren benodigde beleidsdoelstellingen en in gang zetten van het beleid

(Juriconnect) opdat de data niet alleen

richting 2020: 2017.
•	Implementeren zodat het beleid in 2020 volledig en overal wordt uitgevoerd, zowel
organisatorisch als ICT-faciliteiten: 2017-2020.

open zijn, maar tevens makkelijk
ontsloten, gekoppeld en geanalyseerd
kunnen worden.”

•	Gezamenlijke inventarisatie van huidige goed werkende businessmodellen, en
identificatie van domeinen waar het nieuwe businessmodel minder goed past: 2017.
•	Ontwikkelen en toetsen (met name ook aan internationale context) van alternatieve

Ton Hol, voorzitter van de Raad van
Decanen Rechtsgeleerdheid

businessmodellen en bijbehorende werkprocessen: 2017-2018.
•	Implementatie van (nieuwe) businessmodellen en verfijnen werkprocessen: 20182020.

3.1.4 Ambitie: geen non-disclosure licentiecontracten
Non disclosure agreements5 passen niet binnen open science. Uitgangspunt bij alle
licentiecontracten (met open access als component) moet openbaarheid van de kosten zijn.
Indien het juridisch mogelijk is willen universiteiten de kosten van open access contracten
openbaar maken via de Wet Openbaarheid van Bestuur. Een wettelijke regeling die
openbaarmaking voorschrijft verdient de voorkeur en wordt verkend met OCW.
Verantwoordelijke coalitie:
VSNU (waar relevant met OCW)
Indicatie van tijdslijn:
•

2017 en verder.

3.1.5 Ambitie: verankering van open access
Het recht op open access publiceren is in Nederland vastgelegd in de auteurswet.
Dit moet nog beter worden gecommuniceerd naar onderzoekers om maximaal
effect te hebben. Er komt een campagne door betrokken partijen om de open access
mogelijkheden voor onderzoekers beter te benutten. Er is ook aandacht nodig voor
het eigenaarschap van publicaties uit onderzoek, om zonder kosten hergebruik te
bevorderen.
Verantwoordelijke coalitie:
VSNU, NWO, VH, PNN (en aanhakend ook PostdocNL)
Indicatie van tijdslijn:
•

22

Ten minste tot en met 2020, gezien het tijdpad van de uitgesproken ambitie.

In deze context: geheimhoudingsverklaringen

5

rondom de kosten van open access publiceren.

3.1.6 Ambitie: open access voor de brede maatschappij
Vrije toegang tot wetenschappelijke publicaties is slechts een eerste stap: begrijpen
waar je de publicaties kunt vinden, het begrijpen van de publicaties zelf en hoe je ze kunt
gebruiken, is stap 2. Het wetenschappelijke informatielandschap is divers, verandert
continu en kent niet één ingang. Het brede publiek heeft dan ook baat bij een organisatie
“My recruitment experience at

met een gidsfunctie.

the Champalimaud was unusual.
I had learned to present relatively

Verantwoordelijke coalitie:

conservative future plans at other

KB, en daarbij aangehaakt openbare bibliotheken (Plusbibliotheken) met partijen die

institutes, to prove the feasibility and

opereren op het gebied van wetenschapscommunicatie.

immediate fundability of my research.
When I started describing the very

Indicatie van tijdslijn:

predictable “next experiments” I would

•	Uitwerken wegwijsfunctie en organiseren van toegang: 2017-2018.

do at the Champalimaud, however, my
future colleagues interrupted me. “Is

3.2

that what you really want to do?” they

Onderzoeksdata optimaal geschikt maken voor hergebruik

Open science beoogt dat onderzoekers onderzoeksdata en diensten van anderen

asked. It wasn’t, actually, and it was

waar mogelijk hergebruiken en de eigen data zo goed mogelijk beschikbaar stellen.

liberating to be able to admit it. I had

Hiertoe moeten die gegevens eerst worden opgeslagen en omschreven met het oog op

found a place that cared about my big

ontsluiting voor hergebruik en reproduceerbaarheid van onderzoek.

ideas and that didn’t want me wasting

Om onderzoeksdata op deze manier op te kunnen slaan, ook tijdens het uitvoeren

time on more feasible experiments

van onderzoek, moet aan zowel technische als beleidsmatige randvoorwaarden

before pursuing them. I took the job

worden voldaan. De verwachting is dat een groot deel van deze randvoorwaarden

at this private institute, where not just

disciplinespecifiek zal moeten zijn. Hoe andere partijen – zoals uitgevers – hierin een

my colleagues but also the structure

faciliterende rol kunnen spelen, moet nader worden uitgewerkt.

of the position encouraged me to
renewable 6 year appointments,

3.2.1	Ambitie: een consistent systeem voor het FAIR ontsluiten van
onderzoeksdata

with review after 3 years, come with

Praktische uitwerking en implementatie van FAIR-criteria binnen technische en

internal funding for startup and

beleidsmatige randvoorwaarden6. Hierin wordt aandacht besteed aan:

running costs that are sufficient

•	Interoperabiliteit: standaarden kiezen voor de vindbaarheid, toegang,

pursue creative new directions. The

to run a small lab. In my case, this

uitwisselbaarheid en citeerbaarheid. De data moeten leesbaar en vindbaar zijn voor

seed funding allowed me to attract

computerprogramma’s en mensen.

additional flexible external funding

•

from the Howard Hughes Medical

•	De wijze waarop deze onderzoeksdata actueel toegankelijk zijn voor laagdrempelig

Regels en afspraken (“rules of engagement”) voor dit deel van open science.
en effectief hergebruik door derden.

Institute (which funds “people, not
projects”), and to build a new research

•	Documentatie voor verifieerbaarheid. Hiermee wordt bedoeld het meeleveren van

program that now forms the basis of

alle onderzoekstappen en analyses die zijn doorlopen om van de ruwe data tot de
uiteindelijke onderzoeksdata- en resultaten te komen.

my ERC grant. The environment at
the Champalimaud has enabled my

•	Richtlijnen op het gebied van privacy, eigendoms- en hergebruikrechten en

colleagues and me to take big risks

duurzaamheid van zowel publieke als private voorzieningen waarin onderzoeksdata

and succeed in unexpected ways.“

wordt gedeeld.

Megan Carey, principal investigator

Verantwoordelijke coalitie:

Champalimaud Research, Portugal

•	Voor het vaststellen van het beleidskader: KNAW, NWO, ZonMw, VSNU (in
samenwerking met UKB), VH, NFU, PNN. Met ondersteuning van LCRDM en andere
partijen als NCDD.
•	Voor het opstellen van de protocollen, waar nodig per discipline: GO FAIR,
DANS, SURF, 4TU.Centre for Research Data, NFU en DTL in samenwerking met
vertegenwoordigers van de disciplines, en grootschalige infrastructuren (zoals
Health-RI), rekening houdend met publiek-private samenwerking.

Daarbij wordt gekeken naar wat er al in de

6

disciplines gebeurt en is gebeurd, bijvoorbeeld

Indicatie van tijdslijn:

in onderzoek naar het menselijk genoom,

•

Beleidskader: eind 2017.

klimatologie en deeltjesfysica.

•

Randvoorwaarden: vanaf eind 2018.

23

3.2.2	Ambitie: onderzoeksdata duurzaam opslaan en aanbieden
ten behoeve van ontsluiting
Het duurzaam beschikbaar houden van onderzoeksdata is kostbaar en het is niet altijd
opportuun om dat onbeperkt te doen. Kritische selectie aan de poort (‘welke data moet
echt bewaard worden’) en een actief deselectiebeleid (‘moet data na een bepaalde
periode nog steeds bewaard blijven’) blijven nodig om de totale omvang van data te
beperken en daarmee kosten te beheersen. De te volgen strategie zou zoveel mogelijk
bij aanvang van het onderzoek bepaald moeten worden. De criteria die hiervoor nodig
zijn, kunnen in disciplinespecifieke protocollen worden vastgelegd.
Verantwoordelijke coalitie:
•	Voor het vaststellen van het beleidskader: KNAW, NWO, ZonMw, VSNU (in
samenwerking met UKB), VH, NFU, PNN en KB. Ondersteuning door LCRDM.
•	Voor het opstellen van de randvoorwaarden, waar nodig per discipline: GO FAIR,
DANS, SURF, NFU, DTL in samenwerking met vertegenwoordigers van de disciplines.
Indicatie van tijdslijn:
•

Beleidskader: 2018.

•	Randvoorwaarden: op dit moment is dat moeilijk aan te geven. Als het beleidskader
gereed is kan een nulmeting worden opgesteld van de stand van zaken in
Nederland (en met oog voor internationale ontwikkelingen) en kan mogelijk een
vervolgplanning worden afgegeven.

3.2.3	Ambitie: de techniek is voorhanden voor het duurzaam opslaan van
onderzoeksdata ten behoeve van hergebruik
Het is nodig te zorgen dat het ook mogelijk is om de onderzoeksdata op een
consistente, betrouwbare en duurzame wijze op te slaan.
Om deze ambitie te realiseren is het in ieder geval nodig om:
•	Te definiëren wat een erkende data repository is, gebruikmakend van alle
certificering en initiatieven die hier internationaal al voor zijn.
•	Te inventariseren welke repositories er al zijn en wat de status hiervan is
(internationaal).
•	Nieuwe data repositories aan te leggen die sectorbreed zijn, als bovenstaande
inventarisatie daar aanleiding toe geeft.
•	Open-sourcesoftware en -tools waarmee de hele science workflow kan worden
vastgelegd en in de toekomst kan worden geproduceerd, actief te stimuleren.
•	Software sustainability mee te nemen: software behorende bij onderzoeksdata zelf
ook duurzaam opslaan.
•	Tools te ontwikkelen om de data repositories te doorzoeken, data te linken, et cetera
(en te zorgen dat eventuele nieuw te realiseren data repositories voldoen aan
minimumnormen hiervoor).
Vanuit GO FAIR, de European Open Science Cloud-pilot, en ook het LCRDM zijn op
deze punten al voorbereidingen getroffen die nuttig zijn om over te nemen en verder
uit te werken in de Nederlandse situatie. SURF is sinds januari 2017 betrokken bij de
EOSC-pilot, waarin met een brede coalitie van Europese partners de ondersteunings-,
besturings- en financieringsmodellen voor een geïntegreerde Europese e-infrastructuur
worden verkend. Binnen het SURF Open Science-programma worden in advanced user
pilots de ervaringen uit de EOSC-pilot gekoppeld aan de GO FAIR-pilots.
GO FAIR is de werktitel van een internationale aanpak om de ontwikkelingen voor een
gewenste ‘Internet of FAIR data and Services’ aan te jagen. Het is een open en inclusief
consortium gestart door enkele vooruitstrevende enthousiaste EU lidstaten.
Het opslaan en delen van data vergt een versterking van de (ICT)-infrastructuur.

24

Hiermee zijn kosten gemoeid. De Permanente Commissie voor Grootschalige
Wetenschappelijke Infrastructuur bereidt een advies voor over de ICT-infrastructuur voor
Nederland. Dit advies wordt in de loop van het voorjaar verwacht.
Verantwoordelijke coalitie:
GO FAIR, SURF, DANS, DTL, 4TU.Centre for Research Data, eScience Center, PNN, en
(nog aan te haken) Health-RI, Target Groningen.
Indicatie van tijdslijn:
•

Nader te bepalen.

3.3

Erkennen en waarderen van onderzoekers

De huidige evaluatiesystemen stimuleren wetenschapsbeoefening nog niet voldoende
volgens de criteria van open science. In de actuele beoordeling is vaak een grote rol
weggelegd voor het aantal publicaties in historisch gerenommeerde tijdschriften
met een hoge impactfactor. Hierdoor wordt de cultuur van “publish or perish” in
stand gehouden. Technische en praktische ondersteuning zijn niet voldoende om
open science vaart te geven. Het praktiseren van open science vraagt aanmoediging
en beloning. Om open science te stimuleren in de eerste, tweede, derde en vierde
geldstroom is het belangrijk te onderzoeken hoe open science een plaats kan krijgen
in de evaluatie van onderzoekers en onderzoeksvoorstellen. Het belangrijke werk dat
nodig is om onderzoeksdata te kunnen delen – deels uitgevoerd door datastewards
of data-engineers – wordt vaak onderbelicht. Het is lastig dergelijke inspanningen via
de traditionele manier van citeren zichtbaar te maken. Wanneer open science criteria
in de toekomst onderdeel uit gaan maken van onderzoeksevaluaties is het van belang
om rekening te houden met de context waarin onderzoekers functioneren: ze willen
internationaal meetellen en onderscheidend zijn. Daarnaast moet er voor worden
gewaakt dat de manier van wetenschapsbeoefening in de natuurwetenschappen de
open science transitie domineert. Het Nationaal Platform Open Science moet zich
bewust zijn van de grote verschillen tussen wetenschappelijke disciplines.

3.3.1 A
 mbitie: onderzoeken hoe het Standaard Evaluatie Protocol (SEP)
de transitie naar open science kan bevorderen
Het SEP biedt in zijn huidige vorm mogelijkheden om indicatoren voor open science op
te nemen. Daarbij is belangrijk dat deze indicatoren daadwerkelijk door de te evalueren
eenheden binnen de instellingen zelf worden geselecteerd en gehanteerd. In de
aanstaande tussenbeoordeling van het huidige SEP-protocol zal extra aandacht worden
besteed aan het onderwerp open science en zullen, indien nodig, aanbevelingen worden
geformuleerd voor aanpassingen in het volgende SEP om gebruik te bevorderen.
Verantwoordelijke coalitie:
NWO, KNAW, VSNU, wellicht ZonMw
Indicatie van tijdslijn:
•

Mid-termreview vindt plaats begin 2018.

3.3.2

 mbitie: Onderzoeken hoe open science een plaats kan krijgen in
A
de evaluatie van onderzoekers en onderzoeksvoorstellen

Open access publiceren wordt de norm en het belang van het delen van het
onderzoeksproces wordt steeds meer onderkend. Daarom zal onderzocht worden hoe
open science een plaats kan krijgen in het personeelsbeleid van de instellingen.
De coalitie gaat aan de slag door allereerst een onderzoek te starten naar alternatieve
indicatoren (altmetrics) voor de beoordeling van onderzoekers .

25

NWO kijkt nu al bij beoordelingen naar meer dan alleen publicatielijsten. NWO verwacht
nu al open access en datamanagementplannen van onderzoekers. NWO gaat de
uitdaging aan om open science ook breder een plaats te geven in de beoordeling
van onderzoeksaanvragen. Daarbij zoekt NWO de aansluiting bij internationale
ontwikkelingen.
Verantwoordelijke coalitie:
NWO (financiers), VSNU (instellingen), VH (instellingen)
Indicatie van tijdslijn:
Onderzoek start in loop van 2017.

3.4

Stimuleren en ondersteunen van open science

Onderzoek overschrijdt vaak de grenzen van vakgroepen, instellingen, landen en in
toenemende mate ook disciplines. De ondersteuning met expertise en voorzieningen is
echter veelal binnen deze grenzen georganiseerd. Gezien vanuit het onderzoeksproces
is ze daarmee gefragmenteerd, hoewel onderzoekers zelf vaak prima weten wat er
in hun discipline speelt en wat voor hen relevant is. Het aanbod van nuttige extra
voorzieningen is voor de onderzoeker echter soms weinig inzichtelijk; omgekeerd
spreekt het niet vanzelf om deze voorzieningen aan te passen aan haar/zijn specifieke
behoeften. Ondertussen krijgen succesvolle praktijkvoorbeelden te weinig bekendheid
en worden schaalvoordelen gemist. Een effectieve ondersteuning van open science
vraagt een gecoördineerde aanpak. Op Europees niveau wordt onder de noemer
European Open Science Cloud een ambitie neergezet om verbindingen te leggen
tussen onderzoeksinfrastructuren en zo de beschikbaarheid van onderzoeksresultaten
te bevorderen. Nederland heeft met zijn sterke samenwerkingscultuur en beperkte
geografische omvang een ideale uitgangspositie om als koploper in deze beweging
zoveel mogelijk landen te inspireren. Daarbij kan het Nationaal Platform Open Science
(zie Hoofdstuk 4) een belangrijke rol spelen.

3.4.1	Ambitie: creëer een breed gedragen portaal waar zowel
onderzoekers als ondersteuners met vragen voor ondersteuning en
informatie terecht kunnen en adequaat worden doorverwezen
In dit ‘clearinghouse’ moet alle informatie over de beschikbare
onderzoeksondersteuning eenduidig beschikbaar zijn. Dit vraagt georganiseerde
samenwerking van onderzoeksondersteuners. Kies hier voor een meersporige aanpak:
richt je op eerstelijns ondersteuners, ICT-beslissers en onderzoeksdirecteuren.
Een eerste pilot hiervoor zou het digital scholarship centre e-Humanities kunnen zijn.
Verantwoordelijke coalitie:
Voor de ontwikkeling hiervan: NWO, VSNU, VH, UKB, KNAW, SURF, LCRDM, DANS,
4TU.Research Data, eScience Center (ePLAN), GO FAIR, DTL, NFU
Voor de uitvoering: UKB, SURF, eScience Center (ePLAN)
Indicatie van tijdslijn:
•

Eerste bijeenkomst inzake competenties: tweede kwartaal van 2017.

•	Overzicht van gremia en bijeenkomstagenda op OpenScience.nl: derde kwartaal van
2017.
•

26

Opname van resultaten en ‘adres’ in het Platform: vierde kwartaal van 2017.

3.4.2	Ambitie: disciplinespecifieke afspraken over de ontwikkeling van
onderzoeksondersteuning
De precieze inrichting van onderzoeksondersteuning zal per discipline verschillen.
Disciplinespecifieke afspraken kunnen alleen vanuit de wetenschap zelf starten. Dit
vraagt om een zorgvuldige aanpak en het betrekken van de juiste wetenschapsgremia.
“Binnen het Discipline overleg Sociale
Wetenschappen is de commissie

Verantwoordelijke coalitie:

Wetenschappelijke transparantie,

NWO, GO FAIR, ZonMw, UKB

data opslag en reproduceerbaarheid
actief. Op basis van een inventarisatie

Indicatie van tijdslijn:

van de onderzoeksprotocollen

Eerste bijeenkomst en opname van resultaten in het Platform: tweede kwartaal van

binnen de sociale wetenschappen

2017.

aan Nederlandse universiteiten is de
commissie momenteel een concept

3.4.3 Ambitie: Betrek onderzoekers in de transitie naar open science

protocol aan het opstellen. De

Laat (jonge) onderzoekers reageren op het Nationaal Plan Open Science en bijdragen

bedoeling is dat dit een leidraad wordt

aan het Nationaal Platform Open Science (online per 9-02-2017). Houd de dialoog met

met betrekking tot data packages en

de gehele onderzoeksgemeenschap open bij de verdere ontwikkeling en implementatie

datamanagement binnen de sociale

van de ambities die in dit Plan genoemd staan. Articuleer de wensen voor

wetenschappen. Als DSW hechten

ondersteuning vanuit de wetenschap. Illustreer met best practices wat de onderzoeker

we er waarde aan om binnen de

en lectoren aan Hogescholen helpt om goed onderzoek te doen.

sociale wetenschappen als betrokken
faculteiten gezamenlijk afspraken te

Verantwoordelijke coalitie:

maken over hoe we met onze data

De Jonge Akademie, Promovendi Netwerk Nederland (samen met PostdocNL), UKB (ook

omgaan. Dat zal in de toekomst de

met 101 Innovations), DTL (samen met ePLAN), en aanhakend de Vereniging van lectoren

toegankelijkheid en het uitwisselen
van onderzoeksgegevens verder

Indicatie van tijdslijn:

vergemakkelijken en onze wetenschap

•

Organiseren van een eerste evenement: tweede kwartaal van 2017.

ten goede komen.”

3.5

Verder onderzoek

Daniel Wigboldus, hoogleraar Radboud

Onderwerpen die verder onderzoek vragen zijn:

Universiteit

•	Onderzoek naar de impact van en incentives voor open science, om de toepassing
van open science te bevorderen (gebruik makend van reeds beschikbare
onderzoeken, waaronder een verwachte beleidsnotitie voor de VSNU door LCRDM).
•	Onderzoek naar de (kwalitatieve en kwantitatieve) behoefte aan datastewards
en research software engineers in Nederland, de inhoud van hun rol, benodigde
opleiding, en waardering van hun werk.
•	Economische benadering van open science. Ontwikkel businesscases (vooralsnog
beperkt tot open access en onderzoeksdata):
•	Hoe dekken we: de kosten voor bouw en in stand houden van infrastructuur;
de kosten voor opleiden en inzet van datastewards?
•	Welke baten of voordelen zijn te verwachten van hergebruik van
onderzoeksdata: hoe wordt onderzoek efficiënter, goedkoper of beter door
hergebruik van onderzoeksdata?
•	Kosten en baten in Nederland van open access publiceren.
•	Onderzoek naar de eigendomsvraag van onderzoeksdata en hoe deze in het
publiek-private speelveld zo goed mogelijk ingezet kan worden. Dus niet alleen de
wetenschap die onderzoeksdata beschikbaar stelt en het bedrijfsleven dat deze data
verwerkt tot nieuwe informatie en verkoopt, maar ook het besef dat bijvoorbeeld
financiële instellingen over data beschikken waar academische economen dolgraag
onderzoek aan doen. Hier moet een gedragscode of formulering van principes voor
bedrijfsleven en wetenschap uit voortkomen (of scherpere opt-outcriteria). Dit is aan
de orde gesteld door de werkgroep Juridische Aspecten van LCRDM.
•

Onderzoek naar (en overleg over) de kosten die open access met zich meebrengt.

27

28

4

Nationaal Platform
Open Science
Het realiseren van open science vraagt betrokkenheid en toewijding van veel partijen.
Enerzijds gaat het hierbij om het nemen van verantwoordelijkheid door de betrokken
partijen en anderzijds om afstemming en verbinding van de ambities. Daarmee
beantwoorden de betrokken partijen aan de vraag van de staatssecretaris van OCW en
geeft Nederland vorm aan de gezamenlijkheid waartoe de Europese Raadsconclusies
oproepen.
Om toewijding uit te spreken voor het Nationaal Plan Open Science hebben betrokken
partijen op 9 februari 2017 de Verklaring Open Science ondertekend.
De oplevering van dit Plan is slechts het begin. Voor de gezamenlijke en gecoördineerde
inzet voor open science en het uitdragen van belang ervan wordt het Nationaal Platform
Open Science opgericht.

4.1

Het Nationaal Platform Open Science

In het Platform komen de betrokken partijen uit het Nationaal Plan Open Science
bijeen, met steun van het ministerie van OCW, dat de opzet van het Platform, zoals een
secretariaat en de website, zal organiseren. Het Platform zorgt ervoor dat Nederland
vordert met de realisatie van de ambities en houdt zicht op de ontwikkelingen.
Om goed zicht te houden op de voortgang moeten de partijen afspreken wat
kwantitatief en kwalitatief meetbare elementen zijn in aansluiting op bestaande
nationale en Europese monitoring zoals de regelmatige rapportage die de VSNU
opstelt over de groei van het aandeel open access publicaties. Dit mag geen zware
administratieve last met zich meebrengen.
Het Platform is ook de plek om kennis en ervaring met elkaar te delen en om verbanden
te leggen. Dat dit succesvol kan zijn wordt getoond in het LCRDM. Op deze manier kan
er versnelling plaatsvinden door het delen van kennis en kunde.
Het Platform zal kunnen inspelen op nieuwe ontwikkelingen op het gebied van open
science, die aanvullende acties met zich mee kunnen meebrengen. De focus voor
het Platform is versnelling creëren op de drie speerpunten: 1) 100% open access
publiceren; 2) optimaal hergebruik van onderzoeksdata, en 3) bijpassende evaluatie-,
en waarderingssystemen. Open science is echter breder: op termijn kunnen ook andere
aandachtsgebieden – indien opportuun – aan de orde worden gesteld binnen het
Platform.

4.2

Organisatie

De bij het Nationaal Plan betrokken partijen nemen deel aan regelmatig overleg in
het Platform. Het externe secretariaat ondersteunt de voorzitter van het Platform
(OCW) zowel logistiek als inhoudelijk, vormt het aanspreekpunt voor Nederlandse en
internationale partijen, en ondersteunt het Platform bij de invulling van zijn functies. Het
Platform zal ook een Stuurgroep kennen, die wordt gevormd door de bestuurders van
betrokken partijen en minder frequent bijeen zal komen.

29

Naast de organisaties die zich via het Nationaal Plan Open Science verbinden aan het
Platform, zijn er meer partijen die een rol spelen in de realisatie van open science. Hoe
meer partijen zich actief willen inzetten, hoe beter we de nationale ambities kunnen
realiseren. Actieve belanghebbenden kunnen bij het Platform aanhaken.
Hierbij gaat het in de eerste plaats om de onderzoeker zelf. Ook het bedrijfsleven is
belangrijk, waaronder de uitgevers. Die hebben hun eigen ontwikkelpaden, met een
directe relatie tot de acties van de partijen in dit Plan. Het Platform staat nadrukkelijk
ook open voor maatschappelijke belangen- en beroepsverenigingen, bijvoorbeeld uit
het onderwijs en de zorgsector.

4.3

Openscience.nl

Om het Platform – en open science als begrip – toegankelijk te maken, wordt de website
www.openscience.nl gelanceerd. Op deze site worden het Plan, de deelnemers en
de vorderingen op het gebied van open science gedeeld. Initiatieven, succesvolle
praktijkvoorbeelden en interessante voorbeelden van de betrokken partijen worden
voor het voetlicht gebracht en de voortgang van het Nationaal Plan Open Science kan
er worden gevolgd. De website zal daarnaast het belang tonen van de impact die open
science heeft op onderzoek en op de maatschappij als geheel.

30

31

Dank
Van begin november 2016 tot eind januari 2017 is het schrijfteam hard bezig geweest
met het verzamelen van relevante informatie, het spreken van diverse betrokkenen en
samenhang te brengen in wat er al gebeurt of staat te gebeuren rond open science in
Nederland. We willen iedereen die we hebben gesproken, en diegenen die ons input
hebben geleverd op de 80% versie van het Plan of anderszins hebben geholpen, heel
hartelijk bedanken. Het eindproduct is een gedeeld resultaat van alle betrokken partijen
geworden, en geeft ons veel vertrouwen in het vervolg.
In willekeurige volgorde de mensen die we hebben gesproken of die een waardevolle
bijdrage hebben geleverd aan de totstandkoming van dit document, met excuses als
we toch nog mensen hierbij zijn vergeten:
Jan van den Biesen Egon Willighagen Dirk Helbing Ron Dekker Barend Mons Erik van de
Linde Lily Knibbeler Hubert Krekels Marjolein Nieboer John Doove Erik van Aert Eva Hoogland
Kurt de Belder Wilco Hazeleger Patrick Aerts Erik Fledderus Karin Clavel Melle de Vries
Thom de Graaf Albert van der Steen Mark Patterson Ingeborg Verheul Tessa Pronk Arjan
Schalken Ruben Kok Colja Laane Marc van den Berg Annemie Mordant Paul Hoffman Megan
Carey Olga Wessels Hamilcar Knops Michel Beerens Karl Dittrich Colette Bos Nora van der
Wenden Margreet Groen Erik Gielen Jaap Winter Eelco Ferwerda Ralf Schimmer Karin van
Grieken Leonie van Drooge Karine van ‘t Land Stephen Curry Eefke Smit Esther Hoorn Peter
Doorn René Daane Carola Hageman Thomas Grosfeld Lisa Oskamp Bianca Kramer Wies
van Roosmalen Jelle Kaldewaij Pieter Moerman Roy Keesenberg Pauline Evers Michiel van
den Hauten Magchiel Bijsterbosch Saskia Wijnands Axel Berg Kim van Gennip Robert van
der Vooren Federica Rosetta Paul Rullmann Just de Leeuwe Karel Luyben Wouter Feldberg
Inge Wertwijn Fred van der Meer Daniel Wigboldus Frank Miedema Jeroen Bosman Rinze
Benedictus Jeroen Sondervan Saskia Woutersen Corno Vromans Petra Drankier Jacqueline
Kenter Margreet Bloemers Aad van de Wijngaart Alexander Brandenburg Dimitri Mau Asam
Marietje Beemsterboer Ben Feringa Santje van Londen Tom Bakker Pancras Hogendoorn
Gareth O’Neill Isabelle Peters Roy Edwin Valentijn Alastair Dunning IJsbrand Haagsma Nelke
Manders Marjan van Meerloo Rolf van Wegberg Jozien Helleman Marjolein Blaauboer Sjef
Öllers Tjibbe Joustra Hendrien Witte Raf de Bont Jeroen Geurts Sander Dekker Josephine
Scholten Marina Noordegraaf Stan Gielen Nynke Cornelissen Wendy Venema Jacqueline
Michielen Events-Library José van Dijck Vera Willems Merle Rodenburg Anja Smit Josje Calff
Chris Hartgerink Sander van der Waal Irene Haslinger Hugo Besemer Floor Frederiks Ingrid
Dillo Ton Hol Jean-Sebastien Caux Hannah Wittenburg Cees Smit Gerardo Soto y Koelemeijer
Ingrid Lether Sandra Mergler Theo Smit
Schrijfteam NPOS
Wilma van Wezenbeek Hester Touwen Anke Versteeg Astrid van Wesenbeeck

32

Literatuurlijst
AWTI. (2016). Durven delen: op weg naar een toegankelijke wetenschap.
Retrieved from https://www.awti.nl/documenten/adviezen/2016/01/20/durven-delen
Council of the European Union. (2016). Council conclusions on the transition towards an Open Science system,
adopted by the Council at its 3470th meeting held on 27 May 2016 (No. 9526/16).
Retrieved from http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-9526-2016-INIT/en/pdf
European Commission. (n.d.).Open Science (Open Access).
Retrieved from https://ec.europa.eu/programmes/horizon2020/en/h2020-section/open-science-open-access
European Commission, Directorate-General for Research and Innovation. (2016a).
Open Innovation, Open Science, Open to the World: a vision for Europe.
doi: 10.2777/061652
European Commission, Directorate-General for Research and Innovation. (2016b).
Realising the European Open Science Cloud: first report and recommendations of the Commission High Level Expert Group
on the European Open Science Cloud.
doi: 10.2777/940154
European Commission, Research & Innovation. (2016). European Open Science Policy Platform.
Retrieved from http://ec.europa.eu/research/openscience/index.cfm?pg=open-science-policy-platform
European Union, European Research Area and Innovation Committee. (2016, February 3).
ERAC Opinion on Open Research Data (ERAC 1202/16).
Retrieved from http://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-1202-2016-INIT/en/pdf
NLU. (2016). Amsterdam Call for Action on Open Science.
Retrieved from https://english.eu2016.nl/documents/reports/2016/04/04/amsterdam-call-for-action-on-open-science
OCW (2013, 15 november). Open Access van publicaties [Kamerbrief].
Retrieved from https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2013/11/15/kamerbrief-over-open-access-van-publicaties
OCW (2017, 19 januari). Voortgang open science [Kamerbrief].
Retrieved from https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2017Z00637&did=2017D01327
Tananbaum, G. (2016, December 15). Prominent Funding Organizations Team Up to Launch Open Research Funders Group.
Open Research Funders Group News.
Retrieved from http://www.orfg.org/news/
United Nations. (1948). The Universal Declaration of Human Rights. Article 27.1.
Retrieved from http://www.ohchr.org/EN/UDHR/Documents/UDHR_Translations/eng.pdf

33

Afkortingen
AWTI		

Adviesraad voor Wetenschap, Technologie en Innovatie

BKO		

Brancheprotocol Kwaliteitszorg Onderzoek

CLARIAH	Common Lab Research Infrastructure for the Arts and Humanities
CvDUR		

College van Directeuren Universitaire Rekencentra

DANS		

Data Archiving and Networking Services

DOI		

Digital object identifier

DTL		

Dutch Techcentre for Life Sciences

EOSC		

European Open Science Cloud

ePLAN		

Platform of eScience & Data Research Groups of The Netherlands

EU			

Europese Unie

EZ			

ministerie van Economische Zaken

FAIR		

Findable, accessible, interoperable, reusable

GO FAIR

Global Open Findable, Accessible, Interoperable, Reusable

H2020		

Horizon 2020

HANDS

Handbook for Adequate Natural Data Stewardship

HBO		

Hoger beroepsonderwijs

HKI			

HBO kennisinfrastructuur

ICT			

informatie- en communicatietechnologie

KB			

Koninklijke Bibliotheek

KNAW		

Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen

LCRDM

Landelijk Coördinatiepunt Research Data Management

MKB		

Midden- en kleinbedrijf

NAI HBO

Netwerk van auteursrechteninformatiepunten uit het HBO

NCDD		

Nationale Coalitie Digitale Duurzaamheid

NFU		

Nederlandse Federatie van Universitair medische centra

NRPO-SIA

Nationaal Regieorgaan Praktijkgericht Onderzoek SIA

NWO		

Nederlandse organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek

OCW 		

ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap

OPUS		

Open Access Publishing Services

ORFG		

Open Research Funder Group

PNN		

Promovendi Network Nederland

RDM		

Research data management

RDNL		

Research Data Netherlands

SEP		

Standaard Evaluatie Protocol

SHB		

Samenwerkingsverband Hogeschoolbibliotheken

STM		

Scientific, Technical and Medical publishing

SURF		

ICT-samenwerkingsorganisatie van het onderwijs en onderzoek in Nederland

UKB		

Universiteitsbibliotheken en Koninklijke Bibliotheek

UNESCO

United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization

VH			

Vereniging Hogescholen

VNO-NCW

Verbond van Nederlandse Ondernemingen-Nederlands Christelijk Werkgeversverbond

VSNU		

Vereniging van universiteiten

ZonMw

Nederlandse organisatie voor gezondheidsonderzoek en zorginnovatie

34

Colofon
Dit is een uitgave van het schrijfteam Nationaal Plan
Open Science, mogelijk gemaakt door het ministerie
van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Bij de totstandkoming van dit Plan is door het
schrijfteam Nationaal Plan Open Science nauw
samengewerkt met een groot aantal partijen.
Wij danken iedereen voor hun bijdrage.
Vormgeving
Dimitri Mau-Asam, (Dimardesign BNO)
Druk
Impressed druk en print
Uitgave
Februari 2017
Alles uit deze uitgave mag worden gedeeld (CC BY 4.0),
graag naar refereren als:
OCW (2017, 9 februari). National Plan Open Science.
doi: 10.4233/uuid:9e9fa82e-06c1-4d0d-9e20-5620259a6c65

35

36