Inventarisatie wegval thiofanaat-methyl:
Alternatieve middelen en maatregelen

Opdrachtgever
Opdracht binnen per
Datum

: Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit
directie Plantaardige Agroketens en Voedselkwaliteit
: e-mail
: 22 oktober 2020

Behandeld door
Datum oplevering
Aantal pagina's

: Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
: 18 november 2020
: 11

VOORBEHOUD:
De NVWA heeft de grootst mogelijke aandacht en zorg besteed aan de
betrouwbaarheid, juistheid en volledigheid van de informatie in dit document.
Desondanks kan het voorkomen dat bepaalde informatie niet meer actueel, volledig
of correct is. Aan de inhoud van dit document kunnen daarom geen rechten worden
ontleend. Ook is de NVWA niet aansprakelijk voor de gevolgen van het gebruik, op
welke wijze dan ook, van de aangeboden informatie.

Inhoud
1
2

Inleiding ......................................................................................................... 3
Werkwijze, uitgangspunten en Afbakening .......................................................... 3
2.1 Werkwijze .................................................................................................... 3
2.2 Uitgangspunten/afbakening ............................................................................ 3
3
Uitkomsten Inventarisatie................................................................................. 4
3.1
Huidige situatie ......................................................................................... 4
3.2
Beschikbare alternatieven: maatregelen en middelen..................................... 6

Pagina 2 van 12

1

INLEIDING

Naar aanleiding van een vraag van de Tweede Kamer over het niet hernieuwen van de
stof thiofanaat-methyl, heeft PAV de NVWA gevraagd om een (korte) inventarisatie te
maken van de beschikbare chemische en niet-chemische alternatieven van deze stof voor
Nederlandse telers.
Zie ook de brief aan de Tweede Kamer van 2 november 2020: ‘Om een beeld te krijgen
van de op korte termijn beschikbare alternatieven in iedere teelt heb ik de NVWA
gevraagd een nadere analyse uit te voeren en zal deze uw Kamer toesturen wanneer
deze gereed is’.
De goedkeuring van de werkzame stof thiofanaat-methyl is op 31 oktober 2020
vervallen, de respijtperiode loopt uiterlijk op 19 oktober 2021 af (Uitvoeringsverordening
(EU) 2020/1498 van de Commissie, 15 oktober 2020).

2

WERKWIJZE, UITGANGSPUNTEN EN AFBAKENING

2.1 Werkwijze
Deze analyse beschrijft de beschikbare alternatieven voor het gebruik van
gewasbeschermingsmiddelen op basis van thiofanaat-methyl in Nederland (situatie eind
oktober 2020).
2.2 Uitgangspunten/afbakening
Deze rapportage is een momentopname. Na oplevering is het mogelijk dat zowel nieuwe
alternatieven beschikbaar komen als vervallen.
De toepassingen zijn de gewas/ziektecombinaties die in het Wettelijk Gebruiksvoorschrift
staan. Nevenwerking op ziekten is buiten beschouwing gelaten.
De ernst van te beheersen ziekten in de gewassen in de Nederlandse land- en tuinbouw
vormt geen onderdeel van deze inventarisatie.
Er is vanuit gegaan dat de mogelijke alternatieven daadwerkelijk in Nederland
beschikbaar zijn1.
Alleen alternatieve gewasbeschermingsmiddelen voor professioneel gebruik in de
Nederlandse landbouw- en tuinbouw zijn in de inventarisatie meegenomen. De zaaizaad
behandeling voor export is in dit rapport niet opgenomen.
Alternatieve gewasbeschermingsmiddelen, die nog een opgebruik termijn hebben, zijn in
deze inventarisatie meegenomen, met de vermelding van de opgebruiktermijn.
Alternatieve middelen met substitutiestoffen zijn in de inventarisatie gemarkeerd.
Voor een alternatief hoeft het type toepassing niet exact het zelfde te zijn als de
middelen op basis van thiofonaat-methyl. Bijvoorbeeld bij bodemgebonden ziekten kan
een alternatief voor een knol- of dompelbehandeling ook een bodem- of veurbehandeling
zijn.

1 Het komt soms voor dat middelen wel toegelaten in zijn Nederland maar (nog) niet op de Nederlandse markt

beschikbaar zijn.
Pagina 3 van 12

3

UITKOMSTEN INVENTARISATIE
3.1

Huidige situatie

In de Nederlandse land- en tuinbouw zijn drie gewasbeschermingsmiddelen (fungiciden)
op basis van thiofanaat-methyl toegelaten voor professioneel gebruik, Topsin Ultra WG,
VSM thiofanaat 500 SC en Thiophamet Extra.
Tabel 1 geeft een overzicht van de toegelaten toepassingen.
Tabel 1: In Nederland toegelaten gebruik van middelen op basis van thiofanaatmethyl, eind oktober 2020.
Toepassingsgebied

Type toepassing

Werkzaamheid getoetst op

Pootaardappel

Knolbehandeling

Droogrot (Fusarium spp., Phoma spp.)/
Zilverschurft (Helminthosporium solani)

Wintertarwe

Gewasbehandeling

Afrijpingsziekten

Meloen (niet- grondgebonden,
bedekte teelt)

Gewasbehandeling

Grauwe schimmel (Botrytis spp.)/
Sclerotinia (Sclerotinia spp.)

Tweedejaars plantui (onbedekte
teelt)

Dompelbehandeling

Koprot (Botrytis aclada)

Plantsjalot (onbedekte teelt)

Dompelbehandeling

Koprot (Botrytis aclada)

Prei (onbedekte teelt)

Dompelbehandeling

Bladvlekkenziekte (Fusarium culmorum)

Tulp (plantgoed en leverbaar)

Dompelbehandeling

Zuur (Fusarium oxysporum)
Grauwe schimmel (Botrytis spp.)
Huidziek (Septocylindrium spp.)
Kwade grond (Rhizoctonia tuliparum)

Gladiool (plantgoed en leverbaar)

Dompelbehandeling

Fusariumrot (Fusarium oxysporum)
Grauwe schimmel (Botrytis spp.)
Droogrot (Stromatinia gladioli)

Lelie (plantgoed en leverbaar)

Dompelbehandeling

Schubrot (Fusarium oxysporum /
Cylindrocarpon destructans)

Bloembol- en bloemknolgewassen m.u.v. tulp, gladiool en
lelie (plantgoed en leverbaar)

Dompelbehandeling

Fusariumrot (Fusarium oxysporum)

Bloemisterijgewassen (bedekte
teelt)

Gewasbehandeling

Grauwe schimmel (Botrytis spp.)
Sclerotinia (Sclerotinia spp.)

Roos (bedekte teelt)

Gewasbehandeling

Meeldauw (Podosphaera pannosa /
Sphaerotheca pannosa)
Sterroetdauw (Diplocarpon rosae)

Bloemisterijgewassen (nietgrondgebonden teelt) m.u.v.
van clematis en cyclamen

Aangietbehandeling

Voet- of wortelrot (Rhizoctonia spp.,
Fusarium spp., Thielaviopsis spp.)

Clematis (niet- grondgebonden
teelt)

Aangietbehandeling

Verwelkingsziekte

Cyclamen (bedekte, nietgrondgebonden teelt)

Aangietbehandeling

Hartrot (Botrytis spp.)

Bloemisterijgewassen (bedekte,
niet-grondgebonden teelt)

Potgrondbehandeling

Wortelrot (Thielaviopsis spp., Nectria
spp.).

Pagina 4 van 12

3.2

Beschikbare alternatieven: maatregelen en middelen

Pagina 5 van 12

3.2

Beschikbare alternatieven: maatregelen en middelen

De maatregelen en middelen dragen bij aan de geïntegreerde gewasbescherming ter beheersing van de genoemde aantasters (ziekten)
opgenomen in het Wettelijke Gebruiksvoorschrift van middelen op basis van thiofanaat-methyl. Voor de maatregelen zijn diverse bronnen
gebruikt (o.a. Delphy, Beeldenbank). Voor toegelaten alternatieve gewasbeschermingsmiddelen is de Ctgb toelatingendatabank
geraadpleegd en Staatscourant Nr. 34588, 1 juli 2020 voor de tijdelijk beschikbare voormalige RUB (Regeling Uitzonderling
Bestrijdingsmiddelen).
Gewas

Aantaster

(preventieve) maatregelen

gewasbeschermingsmiddelen op basis van
onderstaande werkzame stoffen 2
(resistentiegroep FRAC)

Pootaardappel

Droogrot
(Fusarium spp.,
Phoma spp.)/
Zilverschurft
(Helminthosporium
solani)

Droogrot algemeen: rasgevoeligheid bekend.
Droogrot (Fusarium):

knolbehandeling:
penflufen (C2);
penflufen (C2) / prothioconazool (G1);
thiabendazool (B1);
Pseudomonas sp. stam DSMZ 13134 (-);

-

Voorkom allerhande vormen van
beschadiging bij rooien, inschuren en
omstorten.
Zorg voor een snelle wondheling na het
inschuren door na het inschuren te zorgen
voor en hoge relatieve luchtvochtigheid. en
een temperatuur boven 15 °C in de hoop.
Niet sorteren of verdere behandelingen
uitvoeren bij pootgoed beneden de 12 °C ook
weer om beschadiging te voorkomen.
Verdachte pootgoedpartijen niet afkiemen.
Droogrot (Phoma):
-

Telen van weinig vatbare rassen indien
problemen worden verwacht.
Aangetaste knollen uit pootgoed partijen
verwijderen.
Bij voorkeur loofvernietiging via klappen
en/spuiten en tijdig rooien.

2 Substitutiestof
Pagina 6 van 12

ruimtebehandeling:
imazalil (G1)

veurbehandeling :
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM)

Gewas

Aantaster

(preventieve) maatregelen

-

-

gewasbeschermingsmiddelen op basis van
onderstaande werkzame stoffen 2
(resistentiegroep FRAC)

Voorkomen van knolbeschadiging bij het
rooien en bij het sorteren. De beschadigingen
zijn een invalspoort voor de sporen van de
schimmel.
Zorgen voor een wondhelingsperiode aan het
begin van de bewaring. Indien de
temperatuur tijdens de wondheling hoger is
dan 8 graden, dan wordt een mogelijke
infectie ingekapseld door het kurkweefsel en
vindt geen gangreenvorming plaats. Als de
wondoppervlakken goed verkurkt zijn kan
ook daarna bij lagere temperaturen geen
verdere besmetting plaatsvinden.

Zilverschurft:
-

Wintertarwe

Afrijpingsziekten

Raskeuze: Er is een verschil in gevoeligheid
tussen de verschillende rassen.
Vruchtwisseling: een ruime vruchtwisseling
gekoppeld aan opslagbestrijding verlaagt de
kans op infectie vanuit de grond.
Voorkom condensatie bij o.a. sorteren. De
moederknol is de grootste verspreider
Lage bewaartemperatuur.
Droog bewaren.
Behandelen van pootgoed tijdens het
inschuren.

Afrijpingsziekten zijn een complex van ziekten op
blad en aar zoals meeldauw, Septoria, bruine roest,
gele roest, DTR en aar fusarium. In de Aanbevelende
Rassenlijst zijn de raseigenschappen weergegeven
voor gele roest, bruine roest, bladvlekkenziekte,
meeldauw en aarfusarium.

Pagina 7 van 12

gewasbehandeling:
azoxystrobin (C3);
azoxystrobin (C3) / cyproconazool (G1);
bixafen (C2)/ fluopyram (C2)/ prothioconazool
(G1);
bixafen (C2)/ fluoxastrobin (C3)/
prothioconazool (G1);
bixafen (C2)/ prothioconazool (G1);

Gewas

Aantaster

(preventieve) maatregelen

gewasbeschermingsmiddelen op basis van
onderstaande werkzame stoffen 2
(resistentiegroep FRAC)

Aarfusarium:
Bedrijfshygiëne.
Zorgen voor zorgvuldig onderwerken van
stoppel en andere gewasresten, gebruiken
van goedgekeurd zaaizaad.
Vruchtwisseling
Een ruime vruchtwisseling verlaagt de
ziektedruk.

cyflufenamid (U);
fluoxastrobin (C3)/ prothioconazool (G1);
Fluxapyroxad (C2);
Fluxapyroxad (C2) / pyraclostrobine (C3);
metrafenon (B6);
penthiopyrad (C2);
prothioconazool (G1);
prothioconazool (G1) / spiroxamine (G2);
Pyriofenon (B6);
zwavel (M);
mefentrifluconazool (G1);
prothioconazool (G1) / trifloxystrobin (C3);
pyraclostrobine (C3)
Benzovindiflupyr (C2);
Benzovindiflupyr (C2) / prothioconazool (G1);
bixafen (C2)/ prothioconazool (G1) /
tebuconazool(G1);
bromuconazool (G1)/ tebuconazool(G1);
cyproconazool (G1) / penthiopyrad (C2);
isopyrazam (C2)/ prothioconazool (G1);
metconazool (G1);
prochloraz (G1);
prochloraz (G1) / tebuconazool(G1);
prothioconazool (G1) / tebuconazool(G1);
Tebuconazool(G1);
mancozeb (M); (niet goedkeuringsbesluit)
Middelen op basis van niet-goedgekeurde stof
epoxiconazool hebben een opgebruiktermijn tot
en met 31-07-2021.
Epoxiconazool (G1) / fenpropidin (G2);
epoxiconazool (G1)/ fenpropimorf (G2);
epoxiconazool (G1)/ Fluxapyroxad (C2);
epoxiconazool (G1)/ Fluxapyroxad (C2) /
pyraclostrobine (G1) (C3);
epoxiconazool (G1)/ folpet (M);

Pagina 8 van 12

Gewas

Aantaster

(preventieve) maatregelen

gewasbeschermingsmiddelen op basis van
onderstaande werkzame stoffen 2
(resistentiegroep FRAC)
epoxiconazool (G1)/ isopyrazam;
epoxiconazool (G1)/ metconazool (G1);
epoxiconazool (G1)/ pyraclostrobine (C3)

Meloen (niet-grond
gebonden, bedekte
teelt)

Grauwe schimmel
(Botrytis spp.)/
Sclerotinia
(Sclerotinia spp.)

Voorkom condensatie in het gewas.
Verwijder aangetaste delen van de plant om
infectiedruk laag te houden.

Tweedejaars plantui
en plantsjalot
(onbedekte teelt)

Koprot (Botrytis
aclada)

Preventief in het groeiseizoen: afdekken afvalhopen.

Prei
(onbedekte teelt)

Bladvlekkenziekte
(Fusarium
culmorum)

Ruime vruchtwisseling.
Op plantenveld een goede uienvliegbestrijding
uitvoeren.
Beschadigingen zoveel mogelijk voorkomen.
Goede weggroei.

Tulp (plantgoed
en
leverbaar)

Zuur (Fusarium
oxysporum)
Grauwe
schimmel
(Botrytis spp.)
Huidziek
(Septocylindrium
spp.)
Kwade grond
(Rhizoctonia
tuliparum)

Vruchtwisseling toepassen.
Gebruik ziektevrij uitgangsmateriaal.
Laat planten in verband met een zo laag mogelijke
bodemtemperatuur.
Pas biologische grondontsmetting of inundatie toe om
besmette percelen ziektevrij te krijgen.
Neem maatregelen om beschadiging tijdens de oogst
en de verwerking te vermijden.

gewasbehandeling:
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM)

dompelbehandeling:
prothioconazool (G1) (alleen plantui)

dompelbehandeling:
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM)
grondbehandeling:
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM)
Trichoderma harzianum Rifai stam T-22 (BM)
dompelbehandeling:
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM);
Captan (M);
fluazinam (C5);
folpet (M);
folpet (M)/ pyraclostrobine (C3);
prothioconazool (G1);
pyrimethanil (D5)
fludioxonil (E2)/ folpet (M);
folpet (M)/ prochloraz (G1);
prochloraz (G1);
grondbehandeling:
tolclofos-methyl (F3);
Trichoderma harzianum Rifai stam T-22 (BM);
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM)

Pagina 9 van 12

Gewas

Aantaster

(preventieve) maatregelen

gewasbeschermingsmiddelen op basis van
onderstaande werkzame stoffen 2
(resistentiegroep FRAC)

Gladiool (plantgoed
en leverbaar)

Fusariumrot
(Fusarium
oxysporum)
Grauwe schimmel
(Botrytis spp.)
Droogrot
(Stromatinia
gladioli)

Vruchtwisseling toepassen.
Laat planten in verband met een zo laag mogelijke
bodemtemperatuur.
Gebruik ziektevrij uitgangsmateriaal.
Pas biologische grondontsmetting of inundatie toe om
besmette percelen ziektevrij te krijgen.
Aangetaste planten vroegtijdig verwijderen.
Maatregelen nemen om beschadiging tijdens de oogst
en de verwerking te vermijden.
Warmwaterbehandeling van kralen voor het planten.

dompelbehandeling:
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM);
captan (M);
boscalid (C2) / kresoxim-methyl (C3);
pyrimethanil (D5);
folpet (M)/ pyraclostrobine (C3);
folpet (M);
prothioconazool (G1)
folpet (M)/ prochloraz (G1);
fludioxonil (E2)/ folpet (M);
prochloraz (G1);

grondbehandeling:
fluxapyroxad (C2) ;
Trichoderma harzianum Rifai stam T-22 (BM)
Lelie (plantgoed en
leverbaar)

Bloembol- en
bloemknolgewassen
m.u.v. tulp,
gladiool

Schubrot
(Fusarium
oxysporum /
Cylindrocarpon
destructans)

Fusariumrot
(Fusarium
oxysporum)

Vruchtwisseling toepassen.
Pas biologische grondontsmetting of inundatie toe om
besmette percelen ziektevrij te krijgen.
Laat planten in verband met een zo laag mogelijke
bodemtemperatuur. Gebruik ziektevrij
uitgangsmateriaal.
Verwijder aangetaste bollen uit de partij.
Warmwaterbehandeling van plantgoed.
Maatregelen nemen om beschadiging tijdens de oogst
en de verwerking te vermijden.

dompelbehandeling:
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM);
captan (M);
folpet (M);
folpet (M)/ prochloraz (G1);
folpet (M)/ pyraclostrobine (C3);
prochloraz (G1); prothioconazool (G1)
fludioxonil (E2)/ folpet (M);

Vruchtwisseling toepassen.
Pas biologische grondontsmetting of inundatie toe om
besmette percelen ziektevrij te krijgen.
Laat planten in verband met een zo laag mogelijke
bodemtemperatuur. Gebruik ziektevrij
uitgangsmateriaal.

dompelbehandeling:
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM);
boscalid (C2) / kresoxim-methyl (C3);
captan (M);
folpet (M)/ pyraclostrobine (C3);
prothioconazool (G1);
fludioxonil (E2)/ folpet (M);

Pagina 10 van 12

grondbehandeling:
Trichoderma harzianum Rifai stam T-22 (BM)

Gewas

Aantaster

en lelie (plantgoed
en leverbaar)

(preventieve) maatregelen

gewasbeschermingsmiddelen op basis van
onderstaande werkzame stoffen 2
(resistentiegroep FRAC)

Maatregelen nemen om beschadiging tijdens de oogst
en de verwerking te vermijden

folpet (M); folpet (M)/ prochloraz (G1);
prochloraz (G1);
grondbehandeling:
Trichoderma harzianum Rifai stam T-22 (BM);
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM)

Bloemisterijgewassen (bedekte
teelt)

Grauwe
schimmel
(Botrytis spp.)
Sclerotinia
(Sclerotinia spp.)

Verwijder aangetaste planten of delen van de plant in
afgesloten zak.
Verwijder gewasresten waarop de schimmel kan
groeien en sporuleren.
Voorkom dat het gewas langdurig nat is.
Voorkom onnodig wondweefsel.

gewasbehandeling:
boscalid (C2) / pyraclostrobine (C3);
captan (M);
fenhexamide (G3);
Fenpyrazamine (G3);
fluopyram (C2) /trifloxystrobin (C3) (alleen
pioen)
cyprodinil (D1) / fludioxonil (E2);
difenoconazool (G1)/ Fluxapyroxad (C2);

Roos (bedekte teelt)

Meeldauw
(Podosphaera
pannosa /
Sphaerotheca
pannosa)
Sterroetdauw
(Diplocarpon
rosae)

Sterroetdauw (Diplocarpon rosae) is in bedekte teelt
van roos geen belangrijk probleem.
Voorkom verspreiding van sporen door sterke
luchtbeweging in de kas, open deuren en via kleding.
Teel minder gevoelige cultivars.

gewasbehandeling:
acibenzolar-S-methyl (P1);
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM);
boscalid (C2) / kresoxim-methyl (C3);
bupirimaat (A2);
fenpropidin (G2) / penconazool (G1);
imazalil (G1);
lecithinen (basisstof);
triflumizool (G1)
zwavel (voormalig RUB middelen, tijdelijk
beschikbaar)
azoxystrobin (C3) / difenoconazool (G1);
azoxystrobin (C3) / isopyrazam (C2);
difenoconazool (G1)/ Fluxapyroxad (C2)

Bloemisterijgewassen
(nietgrondgebonden
teelt) m.u.v.

Voet- of wortelrot
(Rhizoctonia spp.,
Fusarium spp.,
Thielaviopsis spp.)

Ontsmet recirculatiewater voor hergebruik.
Reinig en ontsmet teeltsysteem bij teeltwisseling.
Gebruik van ziektevrij uitgangsmateriaal.
Ontsmet gereedschap bij gewashandelingen.

aangietbehandeling:
Bacillus amyloliquefaciens str. QST 713 (BM);
gliocladium catenulatum stam J1446 (BM);
pencycuron (B4);
Streptomyces griseoviridis K61 isolate;

Pagina 11 van 12

Gewas

Aantaster

(preventieve) maatregelen

gewasbeschermingsmiddelen op basis van
onderstaande werkzame stoffen 2
(resistentiegroep FRAC)

van clematis
en cyclamen

T. asperellum stam T34 (BM);
tolclofos-methyl (F3);
Trichoderma asperellum ICC012 (BM) /
Trichoderma gamsii ICC080 (-)

Clematis (nietgrondgebonden
teelt)

Verwelkingsziekte

Cyclamen
(bedekte,
nietgrondgebonden
teelt)

Hartrot (Botrytis
spp.)

Bloemisterijgewassen
(bedekte, nietgrondgebonden
teelt)

Wortelrot
(Thielaviopsis
spp., Nectria
spp.).

Ontsmet recirculatiewater voor hergebruik.
Reinig en ontsmet teeltsysteem bij teeltwisseling.
Gebruik van ziektevrij uitgangsmateriaal.
Ontsmet gereedschap bij gewashandelingen.
Teel minder gevoelige cultivars.

-

Verwijder aangetaste planten of delen van de plant in
afgesloten zak.
Verwijder gewasresten waarop de schimmel kan
groeien en sporuleren.
Voorkom dat het gewas langdurig nat is.
Zorg voor voldoende ventilatie.

-

Ontsmet recirculatiewater voor hergebruik.
Reinig en ontsmet teeltsysteem bij teeltwisseling.
Gebruik van ziektevrij uitgangsmateriaal.
Ontsmet gereedschap bij gewashandelingen.

-

Pagina 12 van 12