Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 836

Personen- en familierecht

Nr. 43

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 mei 2019
Met deze brief kom ik, mede namens de Minister voor Rechtsbescherming, tegemoet aan de toezegging uit het algemeen overleg
armoede en schulden van 14 februari jl. (Kamerstuk 24 515, nr. 483) om
een reactie te geven op de petitie van de organisatie Single SuperMom.
De petitie benoemt verschillende punten die volgens de indieners
aangepakt moeten worden om de positie van alleenstaande ouders te
verbeteren. Hierbij komen de inkomenspositie, de alimentatie, kinderopvang en het hulpaanbod voor alleenstaande ouders aan bod. Verder
roept de petitie op tot het opzetten van projecten om de impact van
scheidingen te verminderen en vaderemancipatie te verbeteren. Deze
brief zal ingaan op de afzonderlijke punten die in de petitie genoemd
worden en hoe het kabinet deze punten aanpakt.
Zorg dat het sociaal minimum voor alleenstaande ouders toereikend is.
Verhoog het minimumloon, de bijstandsuitkering en kindgebonden
budget.
Om de toereikendheid van een bijstandsuitkering te bepalen kan gekeken
worden naar de minimumvoorbeeldbegrotingen van het Nibud. Alleenstaande ouders ontvangen uit het kindgebonden budget een extra bedrag,
de alleenstaande ouderkop. De Nibud minimumvoorbeeldbegrotingen
voor eenoudergezinnen geven niet het beeld dat hier grote tekorten
ontstaan. Bovendien geven de cijfers van het Nibud aan dat juist
alleenstaande ouders een groter deel overhouden van hun inkomen na de
minimaal noodzakelijke uitgaven in vergelijking met paren met kinderen.1
Ik ben me er overigens terdege van bewust dat leven van de bijstand of
het minimumloon niet altijd gemakkelijk is.

1

kst-33836-43
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Nibud, Budgethandboek 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 836, nr. 43

1

In de recente jaren is veel gedaan om de inkomenspositie van alleenstaande ouders te verbeteren. Zo heeft het vorige kabinet de Wet
Hervorming Kindregelingen doorgevoerd. Hierdoor is het voor alleenstaande ouders lonend geworden om vanuit de bijstand aan de slag te
gaan tegen het minimumloon. Divosa heeft recentelijk geconcludeerd dat
deze hervorming heeft geleid tot een daling van het aantal alleenstaande
ouders in de bijstand met 6%2. Het vorige kabinet en het huidige kabinet
hebben daarnaast geïnvesteerd in het verhogen van de arbeidskorting.
Daardoor houden werkende alleenstaande ouders meer over van hun
brutoloon. Te zien in de terugblik inkomensbeleid is dat tussen 2012 en
2017 onder andere deze wijzigingen tot een koopkrachtplus hebben geleid
van 18,9% voor een alleenstaande ouder3. De stapsgewijze lastenverlichting tot en met 2021, in de vorm van lagere belastingtarieven en
hogere heffingskortingen, die dit kabinet heeft afgesproken komt ook ten
goede aan werkende alleenstaande ouders.
Het kabinet vindt het belangrijk dat alleenstaande ouders bekend zijn met
de regelingen waar ze recht op hebben. Naast de toeslagen zijn er
namelijk ook vaak gemeentelijke regelingen waar alleenstaande ouders
gebruik van kunnen maken. Daarom heeft het kabinet zich samen met de
VNG gecommitteerd aan de ambitie om alle kinderen in armoede te
bereiken. Onderdeel hiervan is dat ouders bekender worden met de
regelingen die beschikbaar zijn.
Beleg de inning van alimentatie centraal bij een overheidsinstantie die
tevens garandeert dat de vrouwen en kinderen sowieso hun geld krijgen.
En voorkom dat vrouwen worden opgezadeld met de schulden van hun
ex.
De alimentatieplichtige ouder is zelf verantwoordelijk voor de rechtstreekse betaling van (kinder)alimentatie aan de alimentatiegerechtigde
ouder. Als de betaling van (kinder)alimentatie uitblijft, kan het Landelijk
Bureau Inning Onderhoudsbijdragen (LBIO) op verzoek van de alimentatiegerechtigde ouder de (kinder)alimentatie innen. Het LBIO probeert eerst
vrijwillige betaling door de alimentatieplichtige op gang te brengen. Als
dit niet lukt, gaat het LBIO over tot inning van de alimentatievordering. De
alimentatieplichtige moet dan een niet geringe kostenopslag betalen. Op
die manier krijgt de alimentatieplichtige een prikkel om de achterstallige
alimentatie alsnog zo spoedig mogelijk te voldoen. Het LBIO kan
eventueel dwangmaatregelen nemen om ervoor te zorgen dat de betaling
alsnog wordt gerealiseerd. Het LBIO kan beslag leggen op het loon van de
alimentatieplichtige of als dit niet mogelijk is kan een deurwaarder
worden ingeschakeld voor beslaglegging op goederen van de alimentatieplichtige.
De (mede-)aansprakelijkheid voor eventuele schulden van de andere
partner na een scheiding is het gevolg van de keuze die echtgenoten bij of
gedurende hun huwelijk (of geregistreerd partnerschap) hebben gemaakt
ten aanzien van hun huwelijksgoederenregime. De overheid kan die keuze
niet ongedaan maken. Overigens is de situatie voor huwelijken gesloten
na 1 januari 2018 fundamenteel gewijzigd. Sindsdien geldt, in plaats van
een algehele gemeenschap van goederen, bij gebreke van een eigen
keuze automatisch een beperkte gemeenschap van goederen. Dit betekent
dat de voorhuwelijkse privéschulden van elk van de echtgenoten door het

2

Divosa, Fiscale maatregelen helpen alleenstaande ouders uit de bijstand, https://
www.divosa.nl/nieuws/fiscale-maatregelen-helpen-alleenstaande-ouders-uit-de-bijstand
3
Terugblik inkomensbeleid en koopkracht 2012–2017 (bijlage bij Kamerstuk 34 550 XV, nr. 12)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 836, nr. 43

2

huwelijk niet gemeenschappelijk worden -zoals vroeger- maar voortaan
privé blijven.4
Geef het LBIO, het alimentatiebureau, prioriteit bij schuldinning zodat
vrouwen en kinderen voorrang krijgen en verplicht een minimale bijdrage
van 50 euro per kind.
Op 22 februari jongstleden heeft de Minister voor Rechtsbescherming een
brief aan de Tweede Kamer gestuurd waarin de voor- en nadelen van
preferentie voor kinderalimentatievorderingen worden geschetst.5 Daarbij
is opgemerkt dat een ingrijpende verandering in het huidige systeem van
inning van vorderingen en preferenties vraagt om een diepgaandere
afweging. Tijdens het Voortgezet Algemeen Overleg Personen- en
familierecht van 13 maart jongstleden heeft de Minister toegezegd dit
onderzoek te gaan uitvoeren.
Op dit moment worden reeds minimumbedragen voor kinderalimentatie
gehanteerd. In het rapport Alimentatienormen, waarin door rechters
aanbevelingen zijn opgenomen voor een eenvormige praktische invulling
van de wettelijke maatstaven behoefte en draagkracht in de rechtspraak,
wordt aanbevolen van een minimumdraagkracht uit te gaan. Het betreft
een minimumdraagkracht van € 25 voor één kind en € 50 voor twee of
meer kinderen. Hierop zijn in het rapport ook uitzonderingen aangegeven,
bijv. als bij de vast te stellen bijdrage niet meer in de noodzakelijke kosten
van bestaan voor de alimentatieplichtige ouder kan worden voorzien.
Ontwikkel een laagdrempelig en inclusief hulpaanbod voor de negatieve
effecten van scheidingen voor ouders en kinderen.
De Minister voor Rechtsbescherming en de Minister voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport zijn in 2018 in partnerschap met de VNG het
uitvoeringsprogramma Scheiden zonder Schade gestart. Het programma
is het vervolg op het actieplan «Scheiden{ en de kinderen dan?». Dit
nieuwe actieplan bevat een groot aantal concrete actielijnen die zich
richten op het echtscheidingsproces, vanaf het beginnend ouderschap tot
en met de fase na scheiding. De ambitie is kinderen niet meer de dupe te
laten zijn van de scheiding van hun ouders. Het programma is erop
gericht om zowel kinderen, ouders als ook hun omgeving te begeleiden
naar de nieuwe situatie, waarin de scheiding een feit is, maar het
ouderschap blijft. Een belangrijke actie om dit te bereiken is het inrichten
van een laagdrempelig scheidingsloket, waarin snel geschakeld kan
worden naar de juiste hulp en maatwerk geboden kan worden.6
Twee dagen gratis kinderopvang voor alleenstaande ouders in de bijstand
of met een laag inkomen en meer flexibele opvang voor alle ouders.
Het kabinet hecht aan kwalitatief goede en toegankelijke kinderopvang,
opdat dit ouders in staat stelt om werk en de zorg voor hun kinderen te
combineren. Het levert daarmee een bijdrage aan de arbeidsparticipatie in
ons land. Tegelijkertijd kan kinderopvang een positieve invloed hebben op
de ontwikkeling van kinderen.
Het kabinet zet zich dan ook in om (alleenstaande) ouders steun en hulp te
bieden om hun arbeid- en zorgtaken te kunnen combineren. Ouders die
4

www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/trouwen-samenlevingscontract-en-geregistreerdpartnerschap/vraag-en-antwoord/waar-heb-ik-recht-op-als-ik-trouw-in-gemeenschap-vangoederen.
5
Kamerstuk 33 836, nr. 35.
6
Kamerstuk 33 836, nr. 25.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 836, nr. 43

3

werken of een re-integratietraject naar werk volgen kunnen in aanmerking
komen voor de kinderopvangtoeslag. De kinderopvangtoeslag is een
inkomensafhankelijke tegemoetkoming in de kosten van kinderopvang:
lagere inkomens ontvangen meer toeslag dan hogere inkomens. Doordat
dit kabinet de kinderopvangtoeslag met 248 miljoen euro geïntensiveerd
heeft, wordt de financiële toegankelijkheid van kinderopvang voor
werkende ouders met verschillende banen en inkomens vergroot. De
laagste inkomens betalen slechts 4% van de kosten.
Daarnaast spelen gemeenten ook een belangrijke rol. Specifiek voor
ouders die in de bijstand zitten en een re-integratietraject volgen, kunnen
gemeenten de eigen bijdrage van de kinderopvangtoeslag compenseren.
Op die manier wordt de kinderopvang voor deze groep ouders nog
toegankelijker. Voor de ouders die niet in aanmerking komen voor
kinderopvangtoeslag en die in een situatie verkeren waarin het gebruik
van kinderopvang voor het kind of voor de ouder om sociale of medische
redenen wenselijk is, kunnen gemeenten via de sociaal-medische indicatie
kinderopvang toegankelijk aanbieden.
Daarnaast hebben gemeenten middelen om een peuteraanbod te doen en
kunnen gemeenten voorschoolse educatie voor kinderen met een risico
op een achterstand gratis aanbieden.
Toegankelijkheid van kinderopvang is niet alleen een financiële zaak, maar
heeft ook een praktische kant: kan de ouder die werkzaam is in de zorg of
de horeca, met flexibele uren, ook daadwerkelijk gebruik maken van
kinderopvang. Voor de bepaling van de openingstijden en het aanbieden
van diverse soorten kinderopvangcontracten is een trekkende rol vanuit
de sector weggelegd. Ouders kunnen zelf de opvang uitkiezen die bij hen
past. Waar bij sommige ouders kinderopvang passend is, kan voor andere
ouders gastouderopvang een goede rol spelen.
Start een online campagne voor vaderemancipatie en zorg voor een
laag-drempelig aanbod voor alleenstaande mannen die hulp zoeken bij
het invullen van hun vaderrol.
Het kabinet acht het van belang dat iedere ouder, zowel moeders als
vaders, voldoende ruimte krijgt om betrokken te zijn bij de zorg en
opvoeding voor het kind. Met het oog op deze doelstellingen is het
kabinet overgegaan tot de introductie van de WIEG (Wet Invoering Extra
Geboorteverlof) die voorziet in een verruiming van het geboorteverlof.
Sinds afgelopen januari is het geboorteverlof verruimt naar een week en
vanaf 1 juli 2020 wordt dit 5 weken. Ruimer verlof biedt meer ruimte aan
ouders om tijd door te brengen en een band op te bouwen met hun kind.
Daarnaast draagt het bij aan een evenwichtige verdeling van arbeid en
zorg voor beide ouders. Het ruimere verlof draagt op deze wijze bij aan de
emancipatie van vaders. Naast de WIEG richt het kabinet zich ook middels
publiekcampagnes en door het aanbieden van online tools7 op een betere
verdeling van arbeid en zorg tussen ouders.
Geef alleenstaande ouders in de bijstand, en met een laag inkomen de
mogelijkheid zich te laten omscholen of te studeren (richting kansrijk
beroep).
De Participatiewet schrijft voor dat gemeenten de alleenstaande ouder
zonder startkwalificatie, die de volledige zorg heeft voor kinderen tot 5
jaar die tot zijn last komen en aan wie een ontheffing van de arbeidsplicht
is verleend, scholing of opleiding aanbieden die de toegang tot de
7

WerkZorgBerekenaar, https://werkzorgberekenaar.nibud.nl

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 836, nr. 43

4

arbeidsmarkt bevordert. Gemeenten zijn vrij in de wijze van invulling van
de meest geëigende voorziening voor de individuele persoon en die de
toegang tot de arbeidsmarkt bevordert. Denkbaar is dat betrokkene een
opleiding volgt in de vorm van een beroepsbegeleidende leerweg (BBL).
Dat is een combinatie van werken en leren. In het geval dat een alleenstaande ouder niet in staat is een dergelijke opleiding of scholing te
volgen, dient de gemeente een andere re-integratievoorziening aan te
bieden.
De alleenstaande ouder die al wél beschikt over een startkwalificatie kan
eveneens verzoeken om een re-integratievoorziening. Het college vult de
voorziening in met een geëigend instrument gericht op een beroepsopleiding, die de toegang tot de arbeidsmarkt bevordert.
Biedt structureel in alle gemeentes hulpprogramma’s aan voor alleenstaande moeders om hun situatie te verbeteren en een netwerk op te
doen.
Het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid subsidieert het
project Durven Doen! van Single SuperMom tussen 2018 en 2020 vanuit
de subsidieregeling ter stimulering van activiteiten die een duurzame
bijdrage leveren aan het tegengaan van armoede- en schuldenproblematiek.
Het belangrijkste resultaat van Durven Doen! is dat er na afloop van het
project een methodiek is ontwikkeld die in heel Nederland met de inzet
van vrijwillige coaches van Single SuperMom kan worden aangeboden en
waarmee de doelgroep met een groot armoederisico op maat geholpen
en ondersteund kan worden om blijvende verandering tot stand te
brengen.
De ontwikkelingen binnen dit project worden met belangstelling gevolgd
en bij succes kunnen resultaten na afloop onder de aandacht van
gemeenten gebracht worden via het gemeentenieuws SZW.
De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
P. Blokhuis

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 836, nr. 43

5