Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 700 VIII

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap (VIII) voor het jaar 2009

Nr. 152

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 3 april 2009
Op 19 maart zou een Algemeen Overleg plaatsvinden over de evaluatie
van het Brim (Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten). Dat
overleg is verzet. Gelet op een aantal recente ontwikkelingen in het Brim,
informeer ik u over de actuele stand van zaken en de maatregelen die ik
per direct wil treffen. Over de evaluatie zelf zullen we elkaar op 8 april
spreken.
Systematiek van het Brim
Het Brim is sinds 1 februari 2006 van kracht. De systematiek van het Brim
werkt met zesjarenplannen die zijn gekoppeld aan zes maal het budget op
de rijksbegroting. Eén Brim tranche van zes jaar heeft de mogelijkheid
over in totaal 6 x € 40 miljoen = € 240 miljoen te beschikken. Gelet op de
beperkte subsidiemiddelen, is gekozen voor een gefaseerde inwerkingtreding van het Brim op basis van groepen monumenten, de
CBS-categorieën. In de afgelopen drie jaar hebben eigenaren van monumenten in de onderstaande categorieën een Brim-aanvraag kunnen doen:
– In 2006 molens, kastelen, landhuizen e.d. en horeca-instellingen voor
de periode 2007–2012.
– In 2007 agrarische gebouwen, (delen van) gebouwen en woonhuizen
en weg- en waterwerken voor de periode 2008–2013.
– In 2008 openbare gebouwen, verdedigingswerken, liefdadige instellingen en losse objecten voor de periode 2009–2014.
Van 2009 tot en met 2011 stromen kerkelijke gebouwen en kerkonderdelen/-objecten gefaseerd de regeling in.
Bij het opstellen van het BRIM waren geen voorbeelden in Europa bekend.
Het systeem was als innovatief te bestempelen. Met alle onzekerheden is
een rekenmodel gemaakt dat zo veel mogelijk monumenten zo goed
mogelijk probeert te bedienen. Vanwege het uitgangspunt van budgetneutraliteit zijn er plafonds en maximaal subsidiabele kosten ingesteld.

KST129756
0809tkkst31700VIII-152
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 152

1

Jaren 2009–11
Inmiddels heeft de Rijksdienst voor Archeologie, Cultuurlandschap en
Monumenten (RACM) de financiële kant van het proces van aanvragen en
beschikkingen over de afgelopen drie jaar (2006–2008) afgerond. Daaruit
blijkt dat van de beschikbare middelen (3x € 40 miljoen) in totaal minder
is aangevraagd dan bij het opstellen van het Brim was geraamd. Voor
sommige categorieën monumenten zijn nauwelijks aanvragen ingediend,
terwijl daar in de (positieve) berekeningen van het Brim wel vanuit werd
gegaan. Dat betekent dat er over de periode 2006–2008 voor ongeveer
€ 40 miljoen minder is beschikt dan theoretisch mogelijk was.
De komende drie budgetjaren is dus ruimte om voor € 40 miljoen extra te
beschikken. Op grond van deze feiten en gegevens heb ik de regeling
zodanig aangepast dat de maximale subsidiabele kosten voor de categorie kerken per 1 april zijn verhoogd tot € 1 miljoen.1
Jaren 2009–11
In de jaren 2009–11 zullen kerkelijke gebouwen gefaseerd het Brim
instromen. Vanuit kerkelijke organisaties wordt al langere tijd aangedrongen op verhoging van de budgetten voor hun monumenten. Ook de
Stichting Jaar voor het Religieus Erfgoed heeft in haar Strategisch Plan
Religieus Erfgoed (SPRE) becijferd dat de huidge Brim-budgetten en
plafonds een zorgvuldige instandhouding onmogelijk zouden maken. Er
wordt door deze organisaties becijferd dat er € 30 à € 50 miljoen per jaar
aan het Brim-budget toegevoegd zou moeten worden, om aan de
instandhoudingsbehoefte te kunnen voldoen.
Overgang oude regelingen (Brom en Brrm 1997) naar nieuwe
regeling (Brim)
Op 9 maart 2009 heb ik overleg gevoerd met enkele vertegenwoordigers
van de RK-kerk en protestantse kerk. De organisaties hebben gewezen op
de nadelige effecten van de overgang van de oude regelingen voor onderhoud (Brom) en restauratie (Brrm) naar de geïntegreerde Brim regeling.
Intussen heb ik met de kerkelijke organisaties de cijfers bestudeerd en kan
gesteld worden dat het direct aanwijsbare nadelige effect zich beperkt tot
een 400-tal middelgrote en grote kerken.
Alle kerken die onder het maximum aan subsidiabele kosten blijven, zijn
immers beter af doordat het Brim een subsidiepercentage kent van 65%
tegen 50% in het Brom. In absolute zin zou het nadelig effect dat door de
huidige maximale subsidiabele kosten ontstaat ten opzichte van de
situatie onder het Brom in de orde van grootte van € 6 miljoen bedragen.
Niet kerkelijke monumenten
De andere categorieën die de afgelopen drie jaar ingestroomd zijn hebben
te maken gehad met de plafonds. Zij hebben er daardoor mede voor
gezorgd dat er nu meer budgettaire ruimte is. Ook in die categorieën zijn
veel knelpunten geconstateerd en bestaat behoefte aan hogere budgetten
en in veel gevallen restauratiebudgetten. Ik wil daarom, als minister
verantwoordelijk voor alle rijksmonumenten, de beschikbare ruimte niet
alleen besteden aan kerken, maar ook aan die andere categorieën, die
immers mede ruimte hebben gemaakt voor extra budget.

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 152

2

Verdeling € 40 miljoen
Zoals gezegd is het direct te berekenen nadeel voor kerken van Brom naar
Brim een bedrag in de orde van grootte van € 6 miljoen. Ik zal daarom het
Brim budget in de komende drie jaar verhogen met in totaal € 21 miljoen
zodat het totale jaarbudget Brim van € 40 miljoen per jaar naar € 47
miljoen per jaar stijgt. De maximale subsidiabele kosten voor kerkgebouwen verhoog ik van € 100 000 naar € 1 000 000,– per zesjarig
instandhoudingplan. Ik realiseer me dat de kans dat aanvragen moeten
worden afgewezen omdat het jaarbudget verplicht is, zal toenemen. Gelet
op de lage participatiegraad in de huidige regeling, lijkt het risico beperkt
van omvang te zijn. Nog belangrijker vind ik het om zoveel mogelijk
monumentale kerken op een goede wijze in stand te houden, dan onvolledige plannen te subsidiëren die op termijn weer leiden tot achteruitgang
van de kwaliteit van de gebouwen.
De overige € 19 miljoen besteed ik aan restauraties in de komende drie
jaar. Hierbij heb ik de steun van provincies gezocht om te kijken hoe we
gezamenlijk een programma kunnen starten om (startklare) restauratieprojecten gesubsidieerd te kunnen krijgen. De provincies hebben aangegeven restauraties van rijksmonumenten mede te willen financieren,
zodat een substantiële bouwstroom kan starten. Dit schept mogelijkheden
om in te springen op gebiedsgerichte ontwikkelingen. Ik zal u voor 1 juli
2009 over onze gezamenlijke aanpak informeren.
Tot slot
Om zo scherp mogelijk te kunnen beoordelen of de aannames in het BRIM
voor de komende drie jaar kloppen, zal de RACM mij niet langer jaarlijks,
maar elk kwartaal inzicht geven in de aanvragen en beschikkingen over
die periode. Indien er sprake is van nieuwe feiten, dan zal ik uw Kamer
daarover informeren.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
R. H. A. Plasterk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 700 VIII, nr. 152

3