Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

28 676

NAVO

Nr. 348

BRIEF VAN DE MINISTER VAN DEFENSIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 6 november 2020
Hierbij ontvangt u het verslag van de bijeenkomst van de NAVO-Ministers
van Defensie op 22 en 23 oktober 2020. De videoteleconferentie stond in
het teken van lastenverdeling, afschrikking door en verdediging van het
bondgenootschap, en NAVO-missies en -operaties. Ook werd door de
Ministers kort stilgestaan bij de situatie in de Middellandse Zee.
Lastenverdeling
De Ministers spraken over alle drie de aspecten van lastenverdeling (cash,
capabilities en contributions). Tijdens de bijeenkomst werd het
zogenoemde Defence Capability Review Report door de Ministers
vastgesteld. Het overzicht van het aan Nederland gewijde hoofdstuk uit de
bijlage bij dit rapport is recent met uw Kamer gedeeld (Kamerstuk 28 676,
nr. 347).
De dag voor de bijeenkomst maakte de secretaris-generaal een overzicht
van de defensie-uitgaven van de bondgenoten openbaar. Uit dat overzicht
blijkt dat de afgelopen zes jaar, inclusief 2020, de uitgaven van de
Europese bondgenoten en Canada zijn gestegen. De secretaris-generaal
benadrukte dat het, ook in tijden van COVID-19, belangrijk blijft om
prioriteit te geven aan de defensie-uitgaven, gelet op de huidige en in
sommige gevallen toenemende uitdagingen en dreigingen waarmee het
bondgenootschap wordt geconfronteerd.
Nederland verwees in dit kader naar de onlangs gepubliceerde Defensievisie 2035 (Kamerstuk 34 919, nr. 71). Daarin komt deze urgentie ook aan
bod. De Defensievisie biedt transparantie over hoe Defensie ervoor staat
en welke opties en dilemma’s voorliggen. Volgende kabinetten zullen zich
moeten buigen over eventuele vervolgstappen.

kst-28676-348
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 348

1

Afschrikking en verdediging
In het kader van afschrikking door en verdediging van de NAVO werd
gesproken over de coherentie van de zogenoemde Deterrence and
Defence Posture van de NAVO en hoe initiatieven ter versterking van deze
posture verder aan elkaar kunnen worden verbonden. Er werd vooruitgekeken naar februari 2021, wanneer de Ministers zullen spreken over de
implementatie van het concept for the Deterrence & Defence of the
Euro-Atlantic Area (DDA). Aangaande afschrikking en verdediging werd
verder door de secretaris-generaal in zijn openingsstatement aandacht
besteed aan zijn recente bezoek aan Vliegbasis Volkel in het kader van een
oefening met nucleaire dimensie en aan het belang van de vergrote
transparantie over deze oefening.
Tijdens de bijeenkomst werd ook gesproken over weerbaarheid. De
COVID-19 crisis is voor veel bondgenoten, waaronder Nederland,
aanleiding om het belang van dit onderwerp verder te onderstrepen en na
te gaan of en op welke onderdelen de (civiele) weerbaarheid kan worden
versterkt, via de zeven Baseline Requirements uit het Report on the State
of Civil Preparedness dat voorlag. Dit zijn niet-bindende minimumstandaarden om de weerbaarheid van enkele vitale functies in de samenleving
te garanderen, zodat in crisistijd militaire inzet niet verstoord wordt.
De Ministers spraken verder over het politiek-militair advies over hoe de
uitwerking van de ruimte als operationeel domein vorm moet krijgen. In
dat kader werd stilgestaan bij het opzetten van een NATO Space Centre in
Ramstein, als onderdeel van het overkoepelend ruimtebeleid van het
bondgenootschap. Ook kwam cyber aan de orde, waarbij de Ministers
steun uitspraken voor de aanbevelingen in het Progress Report on NATO
Cyber Defence. De Ministers gaven tevens opdracht om te komen tot een
nieuwe Cyber Defence Policy.
Middellandse Zee
De secretaris-generaal vroeg aandacht voor de situatie in de oostelijke
Middellandse Zee, waar Griekenland en Turkije elkaars aanspraken
betwisten. Er is een bilateraal militair de-conflictiemechanisme opgezet
om het risico op ongelukken en incidenten te verkleinen. Er was onder
bondgenoten brede steun voor de inspanningen van de secretarisgeneraal om dit de-conflictiemechanisme mogelijk te maken. Nederland
heeft in dit kader nogmaals het belang van dialoog benadrukt.
Operaties en missies
Tijdens de tweede werksessie lag de focus op de NAVO-missies in Irak en
Afghanistan. Daarnaast vroeg de secretaris-generaal zoals verwacht
aandacht voor de vulling van NAVO-activiteiten, -missies en -operaties. De
Supreme Allied Commander Europe (SACEUR) benoemde in dit kader
onder andere het belang van substantiëlere bijdragen aan de NATO
Response Force en Operation Sea Guardian. Beiden benadrukten dat het
noodzakelijk is dat de bondgenoten hun bijdrage leveren, zodat de NAVO
kan blijven voldoen aan haar hoofdtaken.
Irak
De Ministers spraken over de aanpassing van de NAVO-missie Irak (NMI).
De secretaris-generaal stelde dat de Iraakse autoriteiten recentelijk nog
hebben herbevestigd dat men de uitbreiding van de NMI verwelkomt. De
NAVO-missie gaat zich op verzoek van Irak in de nabije toekomst richten
op advisering en training van een breder scala aan Iraakse veiligheidsin-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 348

2

stituties dan enkel het Iraakse Ministerie van Defensie. NMI zal zich daarbij
in brede zin gaan richten op het versterken van deze instituties, om zo een
verdere stabilisatie te bewerkstelligen en de terroristische dreiging nog
effectiever te bestrijden.
Deze verbreding ligt in het verlengde van de inschatting die ook binnen de
anti-ISIS coalitie wordt gemaakt, namelijk dat er een verdere verschuiving
kan plaatsvinden richting Security Sector Reform (SSR) en capaciteitsopbouw op institutioneel niveau, omdat de Iraakse veiligheidssector in
toenemende mate zelf in staat is om de dreiging die van ISIS uitgaat het
hoofd te bieden.
Met deze verbreding gaat gepaard dat NMI niet enkel in (de nabije
omgeving van) Bagdad maar ook elders in Irak actief zal worden.
Daarnaast zal de missie zo veel als mogelijk flexibel worden opgezet om
adequaat in te kunnen blijven spelen op de behoefte van de Iraakse
autoriteiten. Door een aantal bondgenoten werd daarbij terecht aangegeven dat de beschikbaarheid van zogenaamde enabling capaciteiten
(logistiek, bevoorrading etc.) daarbij van groot belang is.
De Ministers stemden in met een herziening van het operatieplan van
NMI, wat een verdere concretisering op zal leveren. Het is de verwachting
dat tijdens de bijeenkomst van de NAVO-Ministers van Defensie in
februari 2021 een definitief besluit wordt genomen over de toekomst van
deze NAVO-missie. Op dat moment zal ook voor bondgenoten inzichtelijk
worden welke aanvullende militaire en civiele capaciteiten er precies
nodig zijn. Op basis daarvan zal het kabinet vervolgens wegen of
Nederland een aanvullende bijdrage kan leveren aan de toekomstige NMI.
Afghanistan
Tijdens de bijeenkomst onderstreepten bondgenoten eensgezind hun
toewijding aan duurzame vrede in Afghanistan. Er werd gesproken over
de ontwikkelingen in Afghanistan en de mogelijke gevolgen voor de
Resolute Support missie (RSM). Daarbij benadrukten vele bondgenoten,
waaronder Nederland, dat eventuele verdere aanpassingen van het
troepenaantal «conditions-based» moeten zijn en in nauwe samenwerking
gecoördineerd dienen te worden. Zij herhaalden daarbij het uitgangspunt:
«in together, adjust together and out together». Nederland vroeg
daarnaast aandacht voor het behouden van de vooruitgang die de
afgelopen jaren is geboekt.
Vrouwen, vrede en veiligheid
De Ministers stonden tijdens de tweede werksessie tevens stil bij het
20-jarig bestaan van de VN-Veiligheidsraad resolutie 1325. De Ministers
spraken zich uit voor het belang van dit onderwerp en stemden in met het
actieplan ter implementatie van de in 2019 vastgestelde NATO Policy on
Preventing and Responding to Sexual Exploitation and Abuse. In het
kader van dit onderwerp kondigde Nederland aan momenteel te werken
aan het vierde Nationaal Actieplan (NAP) 1325, voor de periode
2021–2025. Uw Kamer ontvangt dit Actieplan zodra deze gereed is.
Letter of Intent grondgebonden luchtverdediging
En marge van de bijeenkomst tekende Nederland samen met negen
NAVO-bondgenoten een Letter of Intent ten behoeve van de oprichting
van een multinationaal materieelsamenwerkingsverband op het gebied

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 348

3

van grondgebonden luchtruimverdediging1. Nederland gaat hiervan deel
uitmaken omdat het, net als een aantal andere bondgenoten, aan de
vooravond staat van de vervanging van belangrijke delen van de
grondgebonden luchtverdediging. Het samenwerkingsverband is gericht
op kostenbesparing, standaardisatie en interoperabiliteit. Met deze
ondertekening gaat Nederland nog geen financiële of juridische verplichtingen aan.
De Minister van Defensie,
A.Th.B. Bijleveld-Schouten

1

De negen bondgenoten zijn: België, Denemarken, Duitsland, Hongarije, Italië, Letland, Slovenië,
Spanje en het Verenigd Koninkrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 28 676, nr. 348

4