Berenschot

EINDRAPPORT
Evaluatie Partners voor
Water 3 (2010-2015)

2

Evaluatie Partners voor Water 3

EINDRAPPORT

Evaluatie Partners voor Water 3
(2010 - 2015)
Eindrapport

Wolter te Riele
Marjolein Lem
Martine Olde Wolbers
Rens Baltus
Lisanne Wessels
Basja Jantowski (Aidenvironment)
mei 2016

3

4

Evaluatie Partners voor Water 3

EINDRAPPORT

5

Inhoudsopgave

Managementsamenvatting..............................................7

6.

Component 3: Communicatie en

1.

Introductie ..........................................................13

6.1

Introductie................................................................... 65

1.1

Achtergrond en doel van de evaluatie.......................... 13

6.2

Evenementen............................................................... 65

1.2

Onderzoeksproces........................................................ 13

6.3

Communicatie en branding......................................... 68

1.3

Verantwoording onderzoek.......................................... 14

6.4

Conclusie .................................................................... 71

1.4

Definities, afkortingen en begrippen........................... 16

1.5

Structuur van het rapport............................................ 18

7.

Meerwaarde in de samenhang tussen

evenementen.......................................................65

componenten.......................................................73
2.

Beleidscontext van het derde Partners

7.1

Introductie .................................................................. 73

voor Water programma........................................ 19

7.2

Conclusie..................................................................... 78

8.

Evaluatie van de governance van het

2.1

Introductie................................................................... 19

2.2

Strategisch beleidskader............................................... 19

2.3

Operationeel beleidskader en uitvoeringskader........... 23

2.4

Conclusie..................................................................... 23

programma..........................................................79
8.1

Introductie................................................................... 79

8.2

Vermogen om te acteren en committeren................... 79

3.

Doel en opzet van PvW3. .....................................25

8.3

Vermogen om te verbinden ......................................... 83

3.1

Doelstellingen Partners voor Water............................. 25

8.4

Vermogen om aan te passen en te vernieuwen............ 86

3.2

Opzet programma........................................................ 27

8.5

Vermogen om coherentie te bewaren.......................... 87

3.3

Planning en sturing..................................................... 28

8.6

Vermogen om te leveren.............................................. 88

3.4

Uitvoering.................................................................... 31

8.7

Conclusies.................................................................... 89

3.5

Conclusie..................................................................... 34
9.

Doelbereik en doeltreffendheid...........................91

4.

Component 1: Stimulering..................................35

9.1

Introductie................................................................... 91

4.1

Introductie................................................................... 35

9.2

Doeltreffendheid en doelmatigheid............................. 91

4.2

Subsidieregeling ‘Wereldwijd werken met water’ ....... 35

9.3

Doelgroepenbereik....................................................... 95

4.3

Opdrachten deltalanden.............................................. 44

9.4

Conclusies.................................................................... 97

4.4

Incidentele subsidies.................................................... 51

4.5

Disaster Risk Reduction (DRR) missies....................... 53

10.

Aanbevelingen voor het nieuwe programma.. ....99

4.6

Conclusie .................................................................... 54

10.1

Introductie................................................................... 99

10.2

Aanbevelingen gericht op de efficiëntie,

5.

Component 2: Samenwerking.............................57

effectiviteit en

5.1

Introductie................................................................... 57

impact van PvW........................................................... 99

5.2

Strategische landenaanpak en cross-sectorale
(landen-overstijgende) activiteiten ............................. 57

5.3

Landenplatforms.......................................................... 60

5.4

Conclusie..................................................................... 63

10.3

Aanbevelingen voor verbetering van
monitoring en evaluatie............................................. 104

Bijlagen........................................................................ 107

EINDRAPPORT

Managementsamenvatting

Korte schets Partners voor Water 3
Partners voor Water (PvW) is gericht op het bundelen van krachten om de internationale positie van de Nederlandse watersector te verbeteren en zo bij te dragen
aan oplossingen voor de wereldwater-problematiek. PvW wordt uitgevoerd door
de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en het Netherlands Water
Partnership (NWP), in opdracht van het ministerie van Infrastructuur & Milieu
(IenM), mede namens de ministeries van Buitenlandse Zaken (BZ) en Economische Zaken (EZ). Het interdepartementale programma steunt vernieuwende
projecten van samenwerkende Nederlandse partijen in het buitenland en bevordert de ontwikkeling van de (internationale) visie en ambitie van de Nederlandse
watersector.
Het eerste Partners voor Water programma liep van 1999 t/m 2004. De tweede
fase werd uitgevoerd van 2005 t/m 2009. Het derde programma (PvW3) liep van
2010 tot eind 2015 en wordt na afronding van de laatste projecten op 30 juni 2016
afgesloten.
PvW3 richtte zich op 26 (later 28) landen, waaronder 7 deltalanden. De instrumenten van PvW3 kunnen worden ingedeeld naar de Componenten Stimulering
(waaronder de subsidieregeling ‘Wereldwijd werken met Water’ en opdrachten),
Samenwerking (landenplatforms en landenoverstijgende activiteiten) en Communicatie / evenementen.
Binnen HGIS was €57 miljoen gereserveerd voor PvW3 (2010 tot en met 2015).
Hiervan is iets meer dan de helft besteed aan stimulering, ongeveer een derde
aan samenwerking en de rest aan communicatie, evenementen / conferenties en
organisatiekosten.
Beleidscontext van PvW3
Belangrijk beleidskader voor PvW3 was het Nationaal Waterplan, waarin onder
andere de keuze is gemaakt om langjarige samenwerkingsrelaties aan te gaan met
een beperkt aantal deltagebieden. Het internationale hoofdstuk uit het Nationaal
Waterplan is verder uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma Water Mondiaal.
Vanaf het begin van dit uitvoeringsprogramma is er discussie over de reikwijdte van
het programma.

7

Evaluatie Partners voor Water 3

8

Na het gereed komen van het Nationaal Waterplan en Water Mondiaal is de
beleidscontext waarin PvW3 plaatsvond constant in beweging geweest. Zo wordt
in 2011 het topsectorenbeleid van kracht en stelt het Kernteam Export & Promotie van de Topsector Water een eigen internationaliseringsstrategie op. In 2011
maakt het ministerie van Buitenlandse Zaken de nieuwe contouren bekend voor
het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid, met daarin onder andere de
watersector als prioriteit. Ten slotte gaan voor een betere kennisontsluiting en meer
synergie de ministeries van BZ, EZ en IenM eind 2014 samenwerken in het Interdepartementaal Water Cluster (IWC). In 2016 wordt de Internationale Waterambitie
‘Convergerende Stromen’ (IWA) naar de Tweede Kamer gestuurd: één Rijksvisie op
internationaal waterbeleid van de ministeries van Buitenlandse Zaken, Infrastructuur en Milieu en Economische Zaken.
Samenhang met andere financieringsinstrumenten
Partners voor Water is niet het enige financieringsinstrument waar de watersector
gebruik van kan maken. Zo zijn er ook (niet uitputtend) Water-OS, het Fonds
Duurzaam Water, het Ontwikkelingsrelevante Infrastructuurontwikkeling programma (ORIO, inmiddels DRIVE) en het Partners for international Business
(PIB). Voor Partners voor Water riepen de ontwikkelingen in de beleidscontext vragen op rondom de positionering van PvW ten opzichte van de overige programma’s
en hun financieringsinstrumenten.
Berenschot concludeerde bij de evaluatie van PvW2 in 2008 dat de samenhang
zowel binnen het programma als daarbuiten met andere initiatieven in de sector
mager was. Bij de evaluatie van het derde PvW programma, concluderen we dat in
beide opzichten de samenhang is verbeterd. Wel is het opvallend dat er geen duidelijke visie vooraf was op de samenhang en dat deze door de jaren heen - soms door
beleid, soms vanuit de uitvoering – en wisselend van inhoud, is vormgegeven.
Doeltreffendheid en doelmatigheid van het programma
Meetbaarheid
Berenschot concludeert in deze evaluatie dat de strategische keuzen uit onder
andere het Nationaal Waterplan bij de start van PvW3 niet geoperationaliseerd zijn
in een uitvoeringskader voor RVO en NWP. Dit houdt in dat er geen vertaling is
gemaakt van de strategische beleidsdoelen in doelen met bijbehorende (meetbare)
indicatoren, waarbij is aangegeven hoe de verschillende onderdelen van het programma daaraan bijdragen. Dit is opmerkelijk, aangezien PvW al sinds 2000 loopt
en de strategische doelen min of meer gelijk zijn gebleven.
Doeltreffendheid
Wij concluderen dat betrokkenen overwegend positief oordelen over het gedeelte
van de doelstelling ‘bundelen van krachten om de internationale positie van de
Nederlandse watersector te verbeteren’. PvW heeft hier aan bijgedragen. Door het
bundelen van krachten rondom internationale watervraagstukken, is het aannemelijk dat PvW met verschillende projecten en activiteiten een bijdrage heeft geleverd
aan het bieden van oplossingen voor de ‘wereldwaterproblematiek’. De mate van
attributie kan op dit hoogste effectenniveau (impact) en door de niet nader uitgewerkte definitie van de ‘wereldwaterproblematiek’ niet worden vastgesteld.

EINDRAPPORT

Doelmatigheid
Er bestaat consensus over het feit dat investeren in een doelland een lange adem
vergt en dat het tot stand brengen en onderhouden van relaties in het doelland
van groot belang is voor het uiteindelijk realiseren van opdrachten. In die zin heeft
met PvW3 een zinvolle besteding van middelen plaatsgevonden. Daarbij geldt dat
er meerdere voorbeelden zijn van grote opdrachten die de Nederlandse watersector
gekregen heeft in de programmaperiode en de doellanden van PvW. Opdrachten die
het totale budget van PvW3 ruimschoots overstijgen. Hoewel de causaliteit niet één
op één vastgesteld kan worden, is het plausibel dat PvW heeft bijgedragen aan het
binnenhalen van deze opdrachten.
Ook bestaat brede consensus over het feit dat de focus op een beperkt aantal deltalanden vruchten afwerpt. De delta-aanpak met deltateams zorgt voor coördinatie
van initiatieven, kennis delen en inbreng van de kennis van de ambassades en is
essentieel voor het bereiken van focus en afstemming.
Wel plaatsen we vraagtekens bij de verdeling van de middelen over de verschillende
instrumenten. Zo lijken de kosten voor de component Samenwerking hoog (circa
een derde van het budget) en vragen wij ons af of sommige investeringen in deze
component, indien er een scherp uitvoeringskader geweest zou zijn, gedaan zouden
zijn.
Governance
De inrichting en de organisatievorm (governancestructuur) van PvW3 ondersteunen het realiseren van de doelstellingen met mate. Berenschot ziet als positieve
punten het verbindend vermogen van het programma, de borging van de inbreng
van de belangen van partijen en het feit dat het programma goed inspeelt op kansen en trends. Ook zijn de procedures voor de uitvoering van de subsidiecomponent
goed.
Aandachtspunten zijn het ontbreken van een uitgewerkt beleidskader en een duidelijke uitvoeringstrategie door de ministeries, het ontbreken van een functionerend
resultaat-meetsysteem op programmaniveau, het ontbreken van een coherente
identiteit en positionering van het programma en de kans op rolvermenging in de
uitvoering tussen RVO en NWP.

9

Evaluatie Partners voor Water 3

10

Aanbevelingen op programmaniveau
Aanbeveling 1. Werk voor het nieuwe programma een beleidskader en
uitvoeringskader uit, voorafgegaan door een grondige analyse en inclusief
monitoringsstructuur
Wij bevelen aan dat de betrokken ministeries een analyse maken van de Nederlandse watersector (problemen- en kansenanalyse, inclusief een definitie van de
sector en uitdagingen en behoeften van de sector) en van de vraag in de wereld
(inclusief een definitie van de ‘wereldwaterproblematiek’). Op basis daarvan
zouden de ministeries tot een programmatische aanpak in de hele breedte van
’Water Mondiaal’ moeten komen, waarbij de strategische doelen vertaald zijn in
operationele doelen met bijbehorende indicatoren en waarbij de samenhang tussen
de verschillende instrumenten en de mate waarin ze verwacht worden bij te dragen
aan de doelen in beeld is gebracht.
Ook bevelen wij aan dat de ministeries een programma van eisen maken waarmee
de uitvoerders een uitvoeringskader kunnen maken.
Aanbeveling 2. Betrek hierbij nut en noodzaak van de doelstellingen
(internationale positionering Nederlandse watersector / bijdragen aan
oplossingen voor de wereldwaterproblematiek)
Over het al dan niet samengaan van de doelstellingen voor PvW wordt verschillend gedacht. Onze aanbeveling is de dubbeldoelstelling te onderscheiden en uit te
werken in outcome en impact.
Aanbeveling 3. Breng hierbij ook de relaties met en meerwaarde van PvW
ten opzichte van andere programma’s in beeld
De aanbeveling is om een totaalbeeld te creëren van de verschillende instrumenten
en de meerwaarde van de verschillende programma’s en financieringsinstrumenten
inzichtelijk te maken.
Aanbeveling 4. Breng (nog) meer focus aan
Onze aanbeveling is om nog meer focus aan te brengen voor PvW4. Dit betreft
onder andere de landenlijst. Wij achten de lijst van 26 (die aan uitbreiding onderhevig is) te omvangrijk. Dit leidt tot versnippering. Wij verwachten dat een focus
op circa 10 landen de impact van het programma aanzienlijk kan vergroten.
Aanbeveling 5. Stel een duidelijke strategie op voor het betrekken van
doelgroepen in binnen- en buitenland
Wij bevelen aan om een duidelijke strategie voor het betrekken van doelgroepen op
te stellen, maar ook om context-specifieke keuzes te maken tussen de doelgroepen
per land. Op deze manier wordt er effectiever en efficiënter ingezet op geselecteerde
doelgroepen en kan hierop gestuurd worden. Dit geldt zowel voor doelgroepen in
Nederland als voor doelgroepen in het buitenland.

EINDRAPPORT

Aanbeveling 6. Zorg tijdig voor aansluiting van uit PvW gefinancierde
projecten op andere financieringsbronnen (‘financial engineering’)
‘Financial engineering’ van het volledige traject van pilot tot uitvoering op grote
schaal is een belangrijk instrument om financiële risico’s maar ook kansen in beeld
te brengen. Wij bevelen aan om na te denken of er vanuit het oogpunt van financial engineering nadere eisen aan subsidieprojecten en opdrachten gesteld zouden
moeten worden en wat financial engineering betekent voor bijvoorbeeld de landenplatforms en communicatie.
Aanbevelingen voor de componenten
Aanbeveling 7. Voer enkele verbeteringen door in de component Stimulering
Aanbeveling is om de subsidieregeling zo aan te passen dat deze stuurt op een goede
aansluiting van subsidieprojecten bij de inhoudelijke focus van de deltalanden. Ook
raden we aan om een beter zicht te genereren op de spin-off van de subsidieprojecten en opdrachten, bijvoorbeeld door structureel een jaar na afsluiting van het
project navraag te doen naar de spin-off.
Aanbeveling 8. Houd de activiteiten van de component Samenwerking
tegen het licht
Wij bevelen aan om het palet aan activiteiten (inclusief het beschikbare budget
hiervoor) dat binnen de Component Samenwerking vorm krijgt, kritisch tegen het
licht te houden en de activiteiten die direct bijdragen aan de doelstellingen en de
gekozen focus van PvW scherper af te bakenen. Een beperking in het aantal landenoverstijgende en cross-sectorale activiteiten ligt voor de hand.
Aanbeveling 9. Zorg voor een coherente identiteit en branding
De identiteit en branding van het programma zijn niet coherent geweest gedurende
de looptijd van PvW3. De keuze om meer te focussen op de internationale positionering van de watersector in plaats van de branding van het programma PvW zelf,
ondersteunen wij. De aanbeveling is om hier consequent aan vast te houden.
Voor wat betreft de communicatie bestaat bij partijen de behoefte aan het verder
terugbrengen van het aantal communicatiemiddelen, een verduidelijking van hoe
activiteiten zich tot elkaar verhouden en meer communicatie over resultaten. Wij
bevelen aan om invulling aan deze wensen te geven.
Aanbevelingen voor de governance van het programma
Aanbeveling 10. Geef RVO de ruimte om verschillende partners te
contracteren als onderaannemers
Wij bevelen aan om de gelijkwaardigheid tussen RVO en NWP af te schaffen en
een duidelijke opdrachtgever – opdrachtnemer relatie te scheppen in de uitvoeringspraktijk. RVO zou de mogelijkheid moeten hebben om eventueel andere partijen
in te huren voor de uitvoering van activiteiten om daardoor de beste speler in de
markt te hebben voor bepaalde onderwerpen en een breed netwerkfundament in de
watersector te bouwen.

11

Evaluatie Partners voor Water 3

12

Aanbeveling 11. Stel een duidelijke strategie op voor PvW 2016-2020 en
houd daar aan vast.
Wij hebben geconstateerd dat er vanuit het beleid veel aanvullende eisen aan PvW
zijn gesteld gedurende de looptijd van het programma. Wij bevelen aan om voor
het komende PvW een duidelijke strategie op te stellen (zie ook aanbeveling 1) en
hier gedurende de looptijd aan vast te houden. Dit zou zich moeten vertalen in
meer duidelijkheid voor alle betrokkenen en daarmee tot meer efficiency en minder
micromanagement tussen beleid en uitvoering.
Aanbeveling 12. Zorg voor een beter inzicht in de financiën van het
programma
Het wordt aanbevolen om met het financiële overzicht in de jaarplannen en
jaarverslagen aan te sluiten bij het niveau van instrumenten, waarbij tevens
onderscheid wordt gemaakt tussen deltalanden en overige landen. Ook dienen de
organisatiekosten voor NWP en RVO (beter) inzichtelijk te worden gemaakt in de
jaarplannen en jaarverslagen.
Aanbeveling 13. Heroverweeg de hoogte van de inzet van middelen op de
verschillende onderdelen van het programma
Het programma kent een hoge mate van flexibiliteit qua inzet van middelen. Wij
bevelen aan om bij de start van het volgende PvW de inzet van middelen voor een
groter deel vast te leggen dan bij PvW3 het geval is geweest.
Aanbevelingen voor verbetering van monitoring en evaluatie
Voor het verbeteren van de monitoring en evaluatiestructuur van PvW3 bevelen wij
een methode aan die gebruik maakt van een stapsgewijze benadering. Hierbij worden in vijf stappen de gewenste impact, outcome en output van PvW3 gedefinieerd,
een leer- en innovatiecyclus ingericht en een monitoringprotocol worden opgesteld.

EINDRAPPORT

13

1. Introductie

1.1

Achtergrond en doel van de evaluatie

Box 1.1 Doel van de evaluatie als

Partners voor Water (PvW) is gericht op het bundelen van krachten om de inter-

geformuleerd in het Programma

nationale positie van de Nederlandse watersector te verbeteren en zo bij te dragen

van Eisen (augustus 2015)

aan oplossingen voor de wereldwater-problematiek. PvW wordt uitgevoerd door

Centrale onderzoeksvraag: In

de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) en het Netherlands Water

hoeverre heeft PvW3 zijn doelstel-

Partnership (NWP), in opdracht van het ministerie van Infrastructuur & Milieu

lingen bereikt, namelijk: 1) de po-

(IenM), mede namens de ministeries van Buitenlandse Zaken (BZ) en Econo-

sitionering van de NL watersector

mische Zaken (EZ). Het interdepartementale programma steunt vernieuwende

in het buitenland; 2) de krachten-

projecten van samenwerkende Nederlandse partijen in het buitenland en bevor-

bundeling binnen de watersector;

dert de ontwikkeling van de (internationale) visie en ambitie van de Nederlandse

en 3) bijgedragen aan oplossingen

watersector.

voor de wereldwaterproblematiek?

Het eerste PvW programma (PvW1) liep van 1999 t/m 2004. De tweede fase

Het adresseren van deze centrale

(PvW2) werd uitgevoerd van 2005 t/m 2009. Het derde programma (PvW3) liep

vraag zal de volgende inzichten

van 2010 tot eind 2015 en wordt na afronding van de laatste projecten op 30

geven die meegenomen kun-

juni 2016 afgesloten. Aan de Tweede Kamer is toegezegd dat PvW3 geëvalueerd zal

nen worden in de opzet van een

worden op zijn doeltreffendheid. Het betreft een eindevaluatie van het gehele pro-

vervolg van PvW voor 2016-2021.

gramma PvW3 (totale programmabudget circa €57 miljoen). De evaluatie behelst

Deze zijn:

de verschillende componenten, de samenhang binnen het programma, de aanstu-

• Inzicht in doeltreffendheid en

ring, en het monitorings- en rapportagesysteem. Na een aanbesteding hebben de

doelmatigheid van de drie com-

ministeries Berenschot gecontracteerd om deze evaluatie uit te voeren.

ponenten afzonderlijk (projectniveau);

1.2

Onderzoeksproces

• Inzicht in de samenhang tussen

De evaluatie is uitgevoerd in de periode van begin oktober 2015 tot april 2016. Bij

de componenten (programma-

aanvang van het onderzoek heeft Berenschot, op basis van de onderzoeksvragen uit

niveau)

het Inkoopplan (bijlage van de offerteaanvraag van 5 augustus 2015) en in overleg

• Inzicht in de procesorganisatie

met de Evaluatie Begeleidingscommissie (EBC) een onderzoeksmatrix opgesteld

en governance van het pro-

voor de evaluatie. Deze matrix bevat zeven hoofdvragen en 35 deelvragen, en

gramma; en

specificeert per vraag de indicatoren en onderzoeksmethoden die gebruikt zijn. De

• Lessen voor toekomstig beleid

hoofdvragen van de evaluatie zijn hieronder opgenomen. Deze vragen bepalen de

op projectniveau, programma-

structuur van het rapport.

niveau en ‘procesorganisatie en
governance’
• Inzicht in de opzet van een
raamwerk voor monitoring en
evaluatie

Evaluatie Partners voor Water 3

14

A. Doel en opzet
1.

Hoe zit het programma PvW3 in elkaar?

B. Evaluatie op het niveau van instrumenten
2.

Hoe relevant, effectief en doelmatig zijn de volgende acht instrumenten
(geweest): 1) subsidieprogramma ‘Wereldwijd werken met water’,
2) aanbestedingen en opdrachten, 3) evenementen, 4) landenplatforms,
5) incidentele subsidies, 6) DRR-missies, 7) landenoverstijgende activiteiten en
8) branding en communicatie?

C. Evaluatie op het niveau van het programma
3.

Welke meerwaarde is er (geweest) in de samenhang tussen de instrumenten?

4.

In hoeverre ondersteunen de inrichting en organisatievorm (governance structuur) van PvW3 het realiseren van de doelstellingen van het programma?

5.

In hoeverre heeft het PvW3 zijn doelstellingen bereikt? (doeltreffendheid)

D. Aanbevelingen voor de toekomst
6.

Hoe kunnen de efficiëntie, effectiviteit, relevantie, duurzaamheid en impact van
het programma (verder) worden vergroot?

7.

Hoe kan het systeem van monitoring en evaluatie worden verbeterd?

Tabel 1.1: Onderzoeksvragen

1.3

Verantwoording onderzoek

1.3.1

Uitgangspunten onderzoek

Voor het onderzoek hebben we gebruik gemaakt van een evaluatiemodel dat bestaat
uit input, throughput, output en outcome, doeltreffendheid en doelmatigheid.

Figuur 1.1: Evaluatiemodel

1.3.2

Afbakening en methodiek onderzoek

Het programma PvW3 bestaat uit drie componenten:
zz

Component 1 Stimulering. Hieronder vallen de subsidieprojecten binnen de
regeling ‘Wereldwijd werken met Water’, projecten in deltalanden die via
opdrachten en aanbestedingen worden gegund, incidentele subsidies voor
bijzondere projecten en de financiële bijdragen aan het Disaster Risk Reduction
(DRR) team. De coördinatie en uitvoering van deze activiteiten is belegd bij
RVO.

zz

Component 2 Samenwerking. Activiteiten die betrekking hebben op het
vormgeven en stimuleren van samenwerking tussen partijen in de Nederlandse
watersector. Hieronder vallen de strategische landenaanpak, cross-sectorale
(landen-overstijgende) activiteiten en landenplatforms voor deltalanden en
voor overige landen. Aanvankelijk werden inspanningen voor branding en
evenementen ook geschaard onder deze component, maar dit is tijdens het
programma samengevoegd met communicatie.

EINDRAPPORT

zz

Component 3 Communicatie en evenementen. Met deze component bouwt PvW3
aan het fundament van de Nederlandse watersector. Het omvat evenementen,
corporate communicatie over het programma PvW, communicatie over hetgeen
er breed op het gebied van water gebeurt en internationale branding. De
coördinatie en uitvoering van de componenten 2 en 3 is belegd bij NWP.

Om uitspraken te kunnen doen over de relevantie, doeltreffendheid en doelmatigheid van het programma als geheel, is het nodig om de componenten van het
programma en de onderliggende activiteiten te begrijpen. Op basis van een analyse
van wat er is gedaan binnen de verschillende instrumenten en welke resultaten
hiermee zijn geboekt, kunnen bevindingen worden geaggregeerd op programmaniveau. We hebben de volgende onderzoeksmethoden gebruikt om de componenten
te analyseren.
Documentenonderzoek
Voor de evaluatie heeft Berenschot meer dan 1.500 documenten ontvangen en
in meer of minder detail bestudeerd. Een deel hiervan betreft de vergaderstukken
van de Stuurgroep Water Mondiaal en IWC, die maandelijks plaatsvonden over de
gehele periode 2010-2015. Daarnaast omvat de documentatie onder meer jaarplannen, jaarverslagen, overzichten van projectactiviteiten, projectdossiers, financiële
rapportages, eerdere evaluatierapporten en andere achtergrondinformatie. Voor een
overzicht van de belangrijkste documenten, zie bijlage 1.
Interviews
In totaal hebben we 37 interviews en telefoongesprekken gehouden:
zz

21 telefonische interviews met dossierhouders (overheid), penvoerders en
projectpartners (overheid, bedrijfsleven) ter aanvulling van of verheldering van
het documentonderzoek.

zz

10 interviews met in totaal 16 beleidsmakers, -managers, deltacoördinatoren en
programma-uitvoerders

zz

4 aanvullende interviews met in totaal 4 vertegenwoordigers uit de watersector
(bedrijfsleven en NGO)

Voor de namen en functies van degenen die zijn geïnterviewd, zie bijlage 2.
Online enquête
Wij hebben een online enquête uitgezet onder 1.337 functionerende emailadressen
van mensen die zich tot 2014 bij NWP hadden geregistreerd als geïnteresseerden
in informatie over het PvW-programma. Daarnaast zijn via de websites van NWP
en RVO, de NWP-nieuwsbrief en sociale media (LinkedIn-groep Topsector Water,
Twitter) mensen werkzaam in de Nederlandse watersector aangemoedigd om de
enquête in te vullen. Het invullen van de vragenlijst duurde gemiddeld achttien
minuten. Bij het sluiten van de enquête op 3 februari hadden 118 mensen de vragenlijst ingevuld. Hiervan was 59% werkzaam in de private sector (vooral adviesbureaus, ingenieursbureaus en bedrijven uit de maakindustrie), 19% in de publieke
sector (vooral rijksoverheid), 15% bij een kennisinstelling, 5% bij een NGO en 2%
bij een financiële dienstverlener.

15

Evaluatie Partners voor Water 3

16

De groep van mensen die naar eigen zeggen voldoende kennis en ervaring hebben
om het PvW3 te kunnen beoordelen bestond uit 88 mensen. Dit is een beperkt
aantal, en bovendien een heterogene groep. Het is statistisch niet zinvol om de antwoorden te onderscheiden naar doelgroep. Daarom kon niet worden vastgesteld of
bedrijven een andere mening over het programma hebben dan publieke organisaties
of kennisinstellingen, of dat gebruikers van bijvoorbeeld de subsidieregeling meer
of minder positief zijn dan deelnemers aan een landenplatform of een evenement.
Om deze redenen trekken wij in het evaluatierapport geen conclusies die uitsluitend zijn gebaseerd op de enquêteresultaten.
Zie bijlage 3 voor een verdere analyse van de respons en de kenmerken van
respondenten.
Klankbordsessie met universitair experts
De bevindingen van het onderzoek zijn getoetst in een klankbordsessie met twee
hoogleraren, prof. Dr. Luuk Rietveld, Professor Drinking Water and Urban Water
Cycle Technology van de TU Delft en prof. Dr. Kris Lulofs, Associate Research Professor, UTwente. Deze universitair watersectorexperts hebben het concept-rapport
bestudeerd. We vroegen hen om te reflecteren op de uitkomsten van het onderzoek
en de conclusies die wij daaraan verbinden. Zie ook bijlage 2.
1.4

Definities, afkortingen en begrippen

1.4.1

Definitie watersector

Wat de watersector inhoudt, is in de stukken over PvW3 niet gedefinieerd. Het
onderliggende beleidsstuk, het Nationaal Waterplan, spreekt weliswaar van ‘de
watersector’ en de ‘brede watersector’, maar geeft evenmin een definitie.
Een gangbare definitie van de watersector is geformuleerd in het NWP-document
‘Strategic Water Cards’ (2002)1. Deze definitie is ook gebruikt in de Water Export
Index en wordt hier gegeven om de lezer een idee te geven van wat ‘de watersector’
kan inhouden.
zz

Watertechnologie:
--

­	Watervoorziening (drinkwatervoorziening en -behandeling, drinkwatertransport en -distributie, industriële watervoorziening en -behandeling,
industrieel watertransport en -distributie).

--

­	Afvalwater (collectie en/of sanitatie, industrieel afvalwater, huishoudelijk
afvalwater en hergebruik van afvalwater).

zz

Deltatechnologie:
--

­	Waterbeheer (integraal waterbeheer, grondwater, oppervlaktewater,
waterkwantiteit, waterkwaliteit).

---

­	Water en groen.

­	Waterkracht (een segment van beperkte omvang dat niet nader wordt
onderverdeeld).

--

­	Waterbouw (kustontwikkeling, havenconstructie en baggeren).

1 Muizer A. en Van den Bergh M., ‘Strategic Water cards: International opportunities for the Dutch water sector’,
i.o.v. Netherlands Water Partnership (2002)

EINDRAPPORT

17

In deze definitie is de Maritieme sector (kustontwikkeling, havenconstructie en
baggeren) opgenomen onder Deltatechnologie - waterbouw.
1.4.2

Afkortingen en begrippen

De volgende afkortingen en begrippen worden in het rapport gebruikt.
BHOS

Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking.

BZ

Ministerie van Buitenlandse Zaken.

DGBEB

Directoraat-generaal Buitenlandse Economische Betrekkingen van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

DGIS

Directoraat-generaal Internationale Samenwerking van het Ministerie van Buitenlandse Zaken.

DGRW

Directoraat-generaal Ruimte en Water, Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Voorheen Directoraat-generaal
Water DGW).

Deltaland

Zeven landen die, net als Nederland, gelegen zijn in een delta en waarmee Nederland een langdurige samenwerkingsrelatie is aangegaan op het terrein van waterproblematiek. In eerste instantie waren dit Bangladesh,
Mozambique, Vietnam, Indonesië en Egypte. Later zijn hier Colombia en Myanmar aan toegevoegd. Elk deltaland is een doelland van PvW3.

Doelland

Historisch gegroeide lijst van 28 landen waar PvW3 zich op richt. Dit zijn landen waarin de in Nederland gevestigde watersector al langere tijd actief is.

EBC

Evaluatiebegeleidingscommissie

EZ

Ministerie van Economische Zaken. Ontstond in oktober 2010 uit de ministeries van Economische Zaken en
van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV). Heette aanvankelijk het Ministerie van Economische Zaken,
Landbouw en Innovatie (EL&I) en sinds november 2012 (weer) Ministerie van Economische Zaken.

HGIS

Homogene Groep Internationale Samenwerking. HGIS is sinds 1997 een budgettaire constructie binnen de
rijksbegroting, waarmee de uitgaven van de verschillende ministeries op het gebied van het buitenlandbeleid
gebundeld worden en in zo in onderlinge samenhang getoond worden. De HGIS vormt daarmee een instrument
voor een geïntegreerd en coherent buitenlandbeleid. Binnen de HGIS wordt onderscheid gemaakt tussen de
uitgaven voor ontwikkelingssamenwerking die voldoen aan de criteria voor officiële ontwikkelingssamenwerking (Official Development Assistance, ODA) en de overige uitgaven voor het buitenlands beleid (non-ODA).
De Minister van Buitenlandse Zaken coördineert de HGIS. De Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking heeft een coördinerende bevoegdheid voor de uitgaven aan ODA binnen de HGIS.

IenM

Ministerie van Infrastructuur en Milieu. Ontstond in oktober 2010 uit de ministeries van Verkeer en Waterstaat
(VenW) en het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM); VenW was de
opdrachtgever voor PvW2 en de start van PvW3; wij noemen de organisaties hierna zoals ze heetten ten tijde
van het besprokene.

IFI

Internationale Financiële Instelling, zoals de ontwikkelingsbanken (Wereldbank, Asian Development Bank, etc.)

IWA

Internationale Water Ambitie - rijksvisie op het internationaal waterbeleid van de ministeries van Buitenlandse
Zaken, Infrastructuur en Milieu en Economische Zaken.

IWC

Interdepartementaal Water Cluster – samenwerking tussen de ministeries van BZ, EZ en IenM vanaf eind 2014
.

MoU

Memorandum of Understanding.

NWP

Netherlands Water Partnership, netwerk van meer dan 200 overheden, bedrijfsleven, kennisinstellingen en
NGO’s. NWP ondersteunt de Nederlandse watersector bij export en internationale samenwerking. NWP voert
in opdracht van RVO een deel van het PvW programma uit.

PvW1

Eerste Partners voor Water-programma dat liep van 1999 tot en met 2004 en werd uitgevoerd door Rijkswaterstaat.

PvW2

Tweede Partners voor Water-programma dat liep van 2005 t/m 2009, uitgevoerd door RVO en NWP.

PvW3

Derde Partners voor Water-programma dat liep van 2010 t/m 2015, uitgevoerd door RVO en NWP.

RVO

Rijksdienst voor Ondernemend Nederland. RVO is onderdeel van het ministerie van Economische Zaken. Het
agentschap voert ook opdrachten uit namens andere departementen, waaronder het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en het ministerie van Buitenlandse Zaken. Voorheen: AgentschapNL en
daarvoor EVD Internationaal. RVO is de uitvoerder van PvW3.

Uitvoerders,
projectuitvoerders

• Uitvoerders: de uitvoerders van het programma PvW3: AgentschapNL/RVO en NWP;
• Projectuitvoerders: overheden, bedrijven, kennisinstellingen en/of NGO’s die door PvW3 gefinancierde
projecten uitvoeren.

Evaluatie Partners voor Water 3

18

1.5

Structuur van het rapport

Dit rapport is gestructureerd naar de onderzoeksvragen. Hoofdstuk 2 beschrijft de
beleidscontext van het PvW3 programma en hoofdstuk 3 de doelen en de opzet
van het programma. De hoofdstukken 4, 5 en 6 presenteren de bevindingen op
het niveau van componenten. Hoofdstuk 7 beoordeelt de samenhang tussen en de
meerwaarde die de inzet van verschillende instrumenten heeft opgeleverd voor de
doelstellingen van het programma. In hoofdstuk 8 analyseren we de inrichtings- en
organisatievorm (governance structuur) van PvW3 en in hoeverre deze bevorderend
is geweest voor het realiseren van de doelstellingen van het programma. Hoofdstuk
9 beantwoordt de vraag of het PvW3 zijn doelstellingen heeft bereikt. Ten slotte
doen we in hoofdstuk 10 aanbevelingen hoe de efficiëntie, effectiviteit, relevantie,
duurzaamheid en impact van het programma (verder) kunnen worden en geven we
suggesties hoe het systeem van monitoring en evaluatie kan worden verbeterd.

EINDRAPPORT

19

2. Beleidscontext van het
derde Partners voor
Water programma
2.1

Introductie

Dit hoofdstuk beschrijft de beleidscontext waarin PvW3 is ontstaan. Ter structurering van dit en het volgende hoofdstuk gebruiken we het ‘beleids-8-tje’: de theoretische structuur van beleid en uitvoering.
Strategisch beleidskader

Rapportage en evaluatie

Strategische cyclus

Operationeel beleidskader

Planning & Control

Uitvoeringskader

Operationele cyclus

Monitoren

Uitvoering

Figuur 2.1: Cyclus van beleid en uitvoering

2.2

Strategisch beleidskader

2.2.1

Nationaal Waterplan

Tijdens het laatste jaar van PvW2 en de formulering van PvW3, werd ook het Nationaal Waterplan geschreven. Hoofdstuk 6 daarvan, ‘Nederland werkt wereldwijd
met water’, bevat de beleidsuitgangspunten voor PvW3.
Zo kiest het kabinet in het Nationaal Waterplan voor de volgende ‘hoofdlijnen van
de mondiale waterinzet’:
zz

Het benadrukken van het belang van en het bijdragen aan klimaatadaptatie in
de wereld.

zz

Het bijdragen aan de millenniumdoelen.

zz

Het creëren en benutten van economische kansen.

Ook beschrijft het Nationaal Waterplan dat Nederland langjarige samenwerkingsrelaties aan zal gaan met een beperkt aantal deltagebieden. De inzet op vijf
deltagebieden zou verder uitgewerkt worden in een ‘Uitvoeringsprogramma Water
Mondiaal’.

Evaluatie Partners voor Water 3

20

Over Partners voor Water geeft het kabinet aan het bestaande programma (PvW2)
te verlengen met zes jaar (tot eind 2015) en de dubbelde doelstelling (zie hoofdstuk
3) te handhaven. Ook de nadruk op bilaterale landencontacten blijft gehandhaafd,
met daarbij speciaal de vijf deltagebieden. Verder moet de aandacht in PvW3
komen te liggen op het ‘stimuleren van innovatieve, kleinschalige initiatieven uit
de watersector’.
2.2.2

Uitvoeringsprogramma Water Mondiaal

Om hoofdstuk zes van het Nationaal Waterplan handen en voeten te geven, riepen
de vijf betrokken ministeries (VenW, VROM, BZ, EZ, LNV, onder coördinatie van
VenW) het Uitvoeringsprogramma ‘Water Mondiaal’ in het leven.2 Het programma
volgde de doelstellingen, thema’s, deltalandenkeuze van het Nationaal Waterplan
en moest zorgen voor synergie tussen de waterprogramma’s van de verschillende
ministeries.
Het programma wilde Nederlandse overheden, bedrijven, kennisinstituten en
non-gouvernementele organisaties betrekken bij het mondiale waterbeleid van de
Nederlandse Rijksoverheid (‘verbinden’) en het bundelen van krachten binnen de
Nederlandse watersector stimuleren zodat de sector sterker staat in de wereldmarkt
(‘bundelen’).
Het Uitvoeringsprogramma legt twee accenten: ‘van hulp naar handel’ en ‘van
innovatie naar handel’. Voor dit laatste was de ambitie om innovatieve demonstratieprojecten aan te laten haken bij programma’s van internationale organisaties
(zoals ontwikkelingsbanken). Het zou een taak worden van Min EZ om de relatie
met de nationale en internationale innovatieprogramma’s op het gebied van water
te versterken.
Vanaf het begin van de planvorming voor Water Mondiaal is er tussen de ministeries discussie over de reikwijdte: is Water Mondiaal alleen de optelsom van de
departementale activiteiten of is er ook een meerwaarde? Welk internationale
activiteiten vallen er, naast die van PvW, nog onder ‘Water Mondiaal’? Er waren
twee denkrichtingen:
Het meest ambitieuze model was om: a) de ambtelijke, sectorale en financiële capaciteit te bundelen; b) rijksbreed (en eventueel met andere stakeholders zoals andere
overheden, de kennisinstellingen, bedrijfsleven en NGO’s in de watersector) doelen
te formuleren en c) alle financiële en niet-financiële instrumenten die de betrokken departementen en andere spelers op water ter beschikking hadden op te lijnen.

2 Bron van deze paragraaf: Uitvoeringsprogramma Water Mondiaal, juli 2010 (bijlage stukken Stuurgroep Water
Mondiaal, 14 juli 2010.

EINDRAPPORT

Een ander model was dat de departementen er (vooralsnog) voor zouden kiezen om
(slechts) een deel van hun activiteiten in een samenwerking onder te brengen. ‘Bij
deze optie voert ieder onderdeel vanuit de eigen doelen en (politieke) voorkeuren
nationaal en internationaal beleid uit, welke buiten de specifieke samenwerking
blijft. Ook keuzes voor specifieke landen vallen buiten de samenwerking. Uiteraard
kan wel sprake zijn van informatie-uitwisseling over elkaars activiteiten. Bij dat deel
waar wordt samengewerkt, bestaat overeenstemming over doelen, werkwijzen en
verwachtingen (en landenkeuze).’345
Uiteindelijk wordt het geen allesomvattend kader voor alle internationale wateractiviteiten van de ministeries. Ten tijde van de discussie hierover, trad op 14 oktober
2010 het eerste kabinet-Rutte aan. Door de daarop volgende samenvoeging van
ministeries, geplande bezuinigingen bij de EVD en het nog nader in beleid om te
zetten regeerakkoord, kiezen de in de Stuurgroep Water Mondiaal deelnemende
departementen begin 2011 voor de tweede optie, met bij enkele deelnemers wel de
ambitie in de toekomst tot optie 1 te komen. De facto wordt daarmee het formeel
sinds januari 2010 lopende PvW3, met deltaprogramma, het uitvoeringsprogramma van Water Mondiaal4. Over de inhoud van Water Mondiaal bestaat echter
onduidelijkheid, concludeert de Mid Term Review, waarna de Stuurgroep eind 2011
besluit, dat er ‘een plaatje moet worden geschetst’5.
2.2.3

Veranderingen in de beleidscontext van PvW3 over 2010 – 2015

De beleidscontext waarin PvW3 plaatsvond is constant in beweging geweest. De
jaren na het uitbrengen van het Nationaal Waterplan en het plan voor Water
Mondiaal, blijft het beleid in beweging. Zo wordt in 2011 het topsectorenbeleid
van kracht, waarbij ook Water als Topsector wordt benoemd. In 2012 stelt het
Kernteam Export & Promotie van de Topsector Water een eigen internationaliseringsstrategie op. Tevens in 2011 maakt het ministerie van Buitenlandse Zaken de
nieuwe contouren bekend voor het Nederlandse ontwikkelingssamenwerkingsbeleid, met daarin onder andere de watersector als prioriteit.

3 ‘Notitie reikwijdte Water Mondiaal versie 4. Discussiestuk ambitie gezamenlijke en gebundelde Nederlandse
inzet op waterbeleid’, versie 10-11-2010, EZ/BEB, Bijlage 4.1 voor de Stuurgroep Water Mondiaal van 16
november 2010.
4 Verslagen en bijlagen bij de Interdepartementale Stuurgroep Water Mondiaal van 14 juli 2010, van 16 november
2010 en van 15 december 2010. Kamerstuk 32 503 Homogene Groep Internationale Samenwerking 2011 (HGISnota 2011) , Brief aan de Tweede Kamer van de minister van Buitenlandse Zaken, 16 mei 2012, www.overheid.nl
/officielebekendmakingen.
5 Verslag van Stuurgroep Water Mondiaal van 30 november 2011.

21

22

Evaluatie Partners voor Water 3

Op het niveau van financiële instrumenten heeft de veranderende beleidscontext ook gevolgen. Nieuwe instrumenten, exclusief voor de watersector zijn in de
looptijd van PvW3: Water-OS (alleen voor 12 ontwikkelingslanden) en Fonds
Duurzaam Water (FDW, 2012 - 2015)6. Andere nieuwe instrumenten ten tijde
van PvW3 die voor de watersector in den brede openstaan zijn onder andere het
Programma Starters op Buitenlandse markten (PSB) en het Ontwikkelingsrelevante
Infrastructuurontwikkeling (ORIO) programma dat grote kapitaalinvesteringen
in onder andere water(infrastructuur) in ontwikkelingslanden financiert. Dit
programma gaat sinds 2015 in aangepaste vorm verder als DRIVE. Verder zijn er
de Faciliteit Duurzaam Ondernemen en Voedselzekerheid (FDOV), de Transitiefaciliteit Vietnam, Zuid-Afrika en Colombia en het Private Sector Investeringsprogramma (PSI). Het in Water Mondiaal genoemde 2g@there (2007 t/m 2011) en
G2G gingen op in ‘Partners for international Business’ (PIB).7
Voor Partners voor Water riepen deze ontwikkelingen vragen op rondom de positionering van PvW ten opzichte van de overige programma’s en hun financieringsinstrumenten. Dit was ook al een aandachtspunt bij de evaluatie van PvW28. Op deze
samenhang met andere instrumenten komen we in hoofdstuk 7 terug. PvW krijgt
de opdracht mee om de onderlinge verbinding te leggen tussen de inhoudelijke
thema’s, doellanden, innovatieagenda’s en dergelijke.
In 2013 presenteert het ministerie van BZ het rapport ‘Wat de Wereld verdient: een
nieuwe agenda voor hulp, handel en investeringen’. Dit gaat gepaard met bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking en de oprichting van het Dutch Good Growth
Fund (DGGF), een faciliteit van 750 miljoen euro ter ondersteuning voor ontwikkelingsrelevante handel en investeringen in 68 landen, gericht op het MKB. Het
in Water Mondiaal genoemde Package4Growth maakt in 2013 plaats voor DHK
(Demonstratieprojecten, Haalbaarheidsstudies en Kennisverwerving)9, dat in 2015
zal overgegaan in Subsidieregeling voor demonstratieprojecten, haalbaarheids­
studies en investeringsvoorbereidingsstudies (DHI).

6 FDW, FDOV en Ghana Wash Window (GWW) waren drie instrumenten die samen onder het Programma Publiek
Private Samenwerking (PPP) vielen. FDW was een subsidie voor ‘de financiering van activiteiten op het gebied
van waterveiligheid en waterzekerheid die strekken tot structurele armoedebestrijding, duurzame economische
groei en zelfredzaamheid’. http://wetten.overheid.nl/BWBR0034875/2014-03-06.
7 PiB sinds 2012, circa 7 miljoen euro per jaar, open op 64 landen wereldwijd, van Duitsland tot Azerbeidzjan.
www.rvo.nl/subsidies-regelingen/partners-international-business-pib ; www.rvo.nl/subsidies-regelingen/
partners-international-business/landen.
8 ‘Verbinden en vervlechten. Evaluatie Partners voor Water 2 2005 - maart 2008’, Berenschot, september 2008.
9 DHK stond open voor 88 landen: a) de Opkomende Markten (budget 2015: €4 miljoen): Argentinië, Azerbeidzjan,
Brazilië, Chili, China (inclusief Taiwan), Golfregio (Bahrein, Koeweit, Oman, Qatar, Saudi-Arabië en Verenigde
Arabische Emiraten), Irak, Kazachstan, Maleisië, Mexico, Oekraïne, Panama, Singapore, Servië, Turkije en ZuidKorea; b) Transitiefaciliteit -landen; c) DGGF-landen.

EINDRAPPORT

Ten slotte gaan voor een betere kennisontsluiting en meer synergie de ministeries
van BZ, EZ en IenM eind 2014 samenwerken in het Interdepartementaal Water
Cluster (IWC). In 2016 wordt de Internationale Waterambitie ‘Convergerende
Stromen’ (IWA) naar de Tweede Kamer gestuurd: één Rijksvisie op internationaal
waterbeleid van de ministeries van Buitenlandse Zaken, Infrastructuur en Milieu
en Economische Zaken. In dit beleid wordt de nadruk op deltalanden bevestigd: ‘De
waterveiligheid en waterzekerheid van stedelijke delta’s en toeleverende systemen,
en het Nederlandse aandeel daarin, is vergroot (2016-2021)’.10
2.3

Operationeel beleidskader en uitvoeringskader

Een operationeel beleidskader, waaruit vervolgens een uitvoeringskader gemaakt
kan worden, hebben de ministeries voor PvW3 niet opgesteld. De beleidsdoelstellingen uit het internationaliseringshoofdstuk van het Nationaal Waterplan, die voor
PvW3 zijn overgenomen, zijn niet vertaald naar operationele doelen met daaraan
gekoppeld budgetten en een tijdslijn. In 2009 heeft VenW weliswaar een Specificatie van Eisen uitgebracht en hebben RVO en NWP daarop een meerjaren plan van
aanpak (PvA) opgesteld voor PvW3, maar dit plan is niet gebruikt. Het plan sloot
in de ogen van het ministerie onvoldoende aan op de meer beleidsmatige insteek
van PvW3 ten opzichte van PvW2. Besloten werd om in plaats daarvan te werken
met jaarplannen. Daarbij gold de oude raamovereenkomst uit 2008, van PvW2, als
basis. Dat dit geen ideale situatie is, geeft het Programmabureau (EVD en NWP)
enkele malen aan: ‘Vooralsnog is het enige beleidsuitgangspunt dat er in het Nationaal Waterplan en bij HGIS wordt uitgegaan van ‘een PvW3 2010 t/m 2015’.’11
(augustus 2011); ‘U benoemt geen te realiseren eindresultaten, noch beleid waarop
het programma dient te anticiperen. Mogen wij dit interpreteren als dat u ons als
opdrachtnemer de vrijheid geeft - uitgaande van de doelstelling - om zelf eindresultaten te formuleren?’12 Het ministerie gaat er mee akkoord dat de uitvoerders
eindresultaten op deelniveau voorstellen, waarna nadere invulling in samenspraak
met de opdrachtgever plaatsvindt.
2.4

Conclusie

PvW3 was een uitvoeringsinstrument binnen Water Mondiaal, het uitvoeringsprogramma van het Nationaal Waterplan. Het strategisch beleidskader voor PvW3
was daarmee helder. Het strategisch beleidskader is in beperkte mate doorvertaald
in een operationeel beleidskader en niet aan de voorkant geoperationaliseerd in
een uitvoeringskader voor RVO en NWP. Het was daardoor vaak aan de uitvoerders
om tijdens de looptijd van het programma in overleg met de Stuurgroep invulling
te geven aan de operationalisering van de doelstellingen, terwijl tegelijkertijd het
beleid en de betrokken organisaties aan veranderingen onderhevig waren.

10 Kamerbrief over samenwerking in waterbeleid, 3 februari 2016 (https://www.rijksoverheid.nl/actueel/
nieuws/2016/02/02/ministeries-gaan-wereldwijde-waterproblemen-samen-aanpakken).
11 Memo aan de stuurgroep ISWM van het Programmabureau PvW, 25 augustus 2011, over: ‘Budgetverdeling 2010
t/m 2015; Plan van Aanpak PvW3 en jaarplan 2012’. Bijlage bij stukken voor Stuurgroep Water Mondiaal, 1
september 2011.
12 Concept (meerjaren-) Plan van Aanpak Partners voor Water 3 2010-2015, versie 20 oktober 2011, Programmabureau PvW. Bijlage bij stukken voor Stuurgroep Water Mondiaal, 30 november 2011.

23

EINDRAPPORT

25

3. Doel en opzet van PvW3

3.1

Doelstellingen Partners voor Water

Het programma Partners voor Water werd opgezet in 1999 onder het motto
‘versterking buitenlandse waterinzet’, o.a. ter voorbereiding van het Tweede Wereld
Water Forum in 2000. PvW1 had een tweeledige doelstelling: 1) het bevorderen
van de internationale positie van de Nederlandse watersector, en 2) het bijdragen
aan een oplossing van de wereldwaterproblematiek door samenwerking tussen alle
betrokken partijen in de sector (overheid, bedrijfsleven, kennisinstituten en nietgouvernementele organisaties (NGO’s).
Voor PvW2 werd de doelstelling: ‘Het bundelen van krachten om de internationale positie van de Nederlandse watersector te verbeteren’. Gedurende PvW2
is ervoor gekozen om (weer) aan de doelstelling toe te voegen: ‘en zo een bijdrage te leveren aan oplossingen voor de wereldwaterproblematiek’. Inhoudelijk
kwam het accent te liggen op thema’s en landen die te maken hadden met de
‘wereldwaterproblematiek’.
Voor PvW3 (2010-2015) werd de doelstelling conform het Nationaal Waterplan:
‘het bundelen van krachten om de internationale positie van de Nederlandse
watersector – overheid, bedrijfsleven, kennisinstituten en NGO’s – te verbeteren, en
zo een bijdrage te leveren aan oplossingen voor de wereldwaterproblematiek13’.
Zoals in hoofdstuk 1 besproken, is voor PvW geen definitie voor de watersector
gegeven. Wel zijn er doelgroepen, thema’s en landenfocus gedefinieerd.
3.1.1

Doelgroepen van het programma

In de doelstelling van PvW3 staan vier doelgroepen:
zz

De Nederlandse overheid (niet nader gedefinieerd, maar omvat naast de
betrokken ministeries ook bijvoorbeeld waterschappen en de (publieke)
waterbedrijven)

zz

Nederlandse bedrijven

zz

Nederlandse kennisinstituten

zz

Nederlandse NGO’s

13 Bij deze formulering zijn destijds geen definities opgesteld van wat de Nederlandse watersector is en wat de
wereldwaterproblematiek inhoudt.

Evaluatie Partners voor Water 3

26

Vanaf 2014 wordt (nog) actiever aangestuurd op samenwerking binnen de sector,
omdat specifieke doelgroepen onvoldoende betrokken zouden zijn.14 Als Nederland
haar internationale ambitie wil kunnen waarmaken, dan zal de watersector meer
als eenheid op moeten treden. De positie op de wereldmarkt is op dat moment
vooral te danken aan een beperkt aantal grote tot zeer grote spelers. Daarom, en
ook op basis van een aanbeveling uit de evaluatie van PvW2, wordt in de laatste
jaren van PvW3 actiever ingezet op participatie, verbreding en versterking door
het betrekken van MKB en NGO’s, het creëren van toegang tot (internationale)
financiële instellingen en het bevorderen van samenhang en samenwerking in de
sector en binnen ketens.
3.1.2

Thema’s

PvW3 richt zich, in overeenstemming met het Nationaal Waterplan en het uitvoeringsprogramma Water Mondiaal, gedurende de hele looptijd van het programma
op vijf thema’s.
Governance

• Drinkwater en sanitatie
• Water en klimaat
• Watergovernance

Klimaatadaptie

Waterveiligheid

• Waterveiligheid

Voedsel en ecosystemen

• Water voor voedsel en ecosystemen

Drinkwater en sanitatie

Thematische oriëntatie van PvW3

Figuur 3.1: PvW3: drie inhoudelijke waterthema’s en twee doorsnijdende thema’s

Omdat projecten en activiteiten van PvW3 voor meerdere thema’s kunnen dienen,
zijn de thema’s niet gebruikt om aparte budgetten per thema op te stellen; aan het
eind van het jaar bekijken de uitvoerders of en in welke mate thema’s aandacht
hebben gekregen.
Tijdens de looptijd van PvW3 komt de Topsector Water met de thema’s: ‘Enabling
Delta Life’, ‘More Crop per Drop’ en ‘Water for All’. PvW3 neemt deze over omdat
ze passen bij respectievelijk ‘Waterveiligheid’, ‘Water voor voedsel en ecosystemen’
en ‘Drinkwater en sanitatie’,
3.1.3

Landenfocus

Conform het plan voor Water Mondiaal, werd het aantal landen van PvW2 teruggebracht naar 26, door de landen uit de actieve en reactieve categorieën (categorie
2 en 3), waar niet of nauwelijks belangstelling voor was in de Nederlandse watersector, te schrappen. De subsidieregeling PvW zou in ieder geval voor een beperkter
aantal landen opengesteld worden. Nadere prioritering zou volgen na een focusstudie in 2010.

14 Jaarverslag PvW3 2014.

EINDRAPPORT

In afwachting van het goedkeuren van het PvA en de focusstudie, richtte PvW3 zich aanvankelijk op de vijf deltalanden en verder op landen waar al activiteiten op werden uitgevoerd
zoals Polen, Brazilië en Roemenië. De landenstudie wordt in januari 2011 in de Stuurgroep
Water Mondiaal besproken maar leidt niet tot aanpassingen.15 Tussen 2010 en 2013 richtte
PvW3 zich dus op 26 landen, waaronder Myanmar als (kandidaat-)deltaland. In 2013 voegt
PvW3, de landendiscussie binnen Topsector Water, Water-OS en Water Mondiaal volgend,
aan de lijst van 26 Colombia (als deltaland) en Angola toe.16 Daarmee komt het totaal op
28 landen waarvan 7 deltalanden:
Box 3.1 Geografische oriëntatie van PvW3 – ‘officiële landenlijst’
• Deltalanden (deltagebieden): Bangladesh (Ganges/Brahmapoetra), Egypte
(Nijl), Indonesië (Jakarta), Mozambique (Incomati), Vietnam (Mekong). Later
komen daar bij: Colombia en Myanmar.
• Overige landen: Angola, China, Ethiopië, Estland, Georgië, Ghana, Hongarije,
India, Kazachstan, Kenia, Mali, Maleisië, Mexico, Oekraïne, Polen, Rusland, Roemenië, Slowakije, Thailand, Turkije en Zuid-Afrika
In 2015 richt PvW zich ook op de Verenigde Staten (naar aanleiding van kansen na
orkaan Sandy) en Mexico (in verband met een bezoek van Minister Schulz van Haegen).
Mexico had in PvW2 en in 2010 op de ‘reactieve lijst’ van PvW (buiten de 26) gestaan.
Ook reserveert PvW3 in 2015 budget voor enkele nieuwe landen die de Topsector prioritair acht: de Golfstaten en Singapore17.18
3.2

Opzet programma

Met figuur 3.2 hebben we een poging gedaan om het PvW3 in één overzicht samen te vatten. De figuur laat zien hoe PvW3 volgens Berenschot op verschillende niveaus opereert en
hoe componenten, instrumenten en rollen van de uitvoerders zich tot elkaar verhouden.
Het PvW3-programma is de blauwe kolom. Instrumenten die alleen ten dele uit PvW3
worden gefinancierd, staan deels buiten deze kolom. In hoeverre er samenhang is tussen de
instrumenten, bespreken we in hoofdstuk 7.
zz

Door communicatie en branding draagt het programma bij aan het
netwerkfundament van de watersector.

zz

Activiteiten op het niveau van ‘sector-brede marketing’ zitten in de pre-competitieve
fase. Door op dat niveau partijen met elkaar te verbinden, wordt de basis gelegd voor
business development.

zz

De subsidies scharen wij vanwege hun aard (zie doelstelling in tabel 3.1) onder
business development, evenals opdrachten die bedrijven e.a. door tenders verwerven
in de deltalanden. Hiermee gaan we verder de richting van(competitieve) ‘business’
zelf op.

zz

Business zelf is geen onderdeel van PvW, maar een beoogd resultaat ervan. Business
vormt in de illustratie de ‘punt’ van de piramide, maar is, als het gaat om de waarde
van de business, het omvangrijkste deel van de illustratie; de export van de Nederlandse
watersector is circa 8 miljard euro per jaar.18

15 Jaarplan 2012, blz. 34. Stuurgroep Water Mondiaal 27 januari 2011: verslag en bijlagen bij de Agenda: 5.3, 5.3a en 5.3b.
16 Jaarplan 2013, blz. 42.
17 Jaarplan 2015.
18 De totale omzet van de watersector is circa 17 miljard op jaarbasis (2014), volgens onderzoek van Panteia (Water Export
Index). Een kleine 8 miljard is export, waarvan Deltatechnologie (waaronder de baggerbedrijven) een kleine 5 miljard
voor zijn rekening. Het grootste deel van de export is binnen Europa.

27

Evaluatie Partners voor Water 3

28

Legenda
RVO
NWP

3. Business

PvW
Component 1:
Stimulering
Component 2:
Samenwerking
Component 3:
Evenementen en
communicatie

2. Business development

DRR missies

Cross-sectorale en strategische landenaanpak
1. Sectorbrede marketing

Van precompetitief naar competitief

• Subsidieregeling
‘WWMW’ (28 landen)
• Incidentele subsidies

Van gezamenlijk naar individueel

Opdrachten (G2G, G2B
en G2K) in deltalanden

Landenplatforms Deltalanden en overige landen
Evenementen als AIWW, IWA World Congress

Communicatie naar de NL watersector

0. Netwerk fundament

Branding van de NL Watersector onder internationale partijen

Figuur 3.2: Samenvatting van de opzet van het PvW3: niveaus van interventie, componenten en
daarbinnen instrumenten en/of activiteiten en rolverdeling tussen uitvoerders
Bron: Berenschot, op basis van documentatie PvW3

3.3

Planning en sturing

3.3.1

Meerjarenplanning en jaarplannen

Na het terzijde leggen van het eerste (meerjaren-) plan van aanpak, is er de eerste
jaren veel discussie over de inhoud en kwaliteit van de jaarplannen. Eind 2011
verzoekt IenM aan de Stuurgroep om een nieuw PvA, waarmee AgentschapNL
(thans RVO) en NWP in 2011 komen, te accorderen, omdat dit zou helpen om
meer duidelijkheid en continuïteit te krijgen in het programma en het opstellen
van jaarplannen efficiënter te laten verlopen.19 In de Stuurgroep van 30 november
2011 wordt het Plan van Aanpak voor PvW3 (2010-2015) goedgekeurd.
Dit PvA bevestigt de doelstellingen, thema’s en landenfocus en de organisatiestructuur. Ook in dit PvA ontbreekt een uitwerking in een uitvoeringskader, met
deelresultaten, mijlpalen en indicatoren.

19 Memo IenM over Partners voor Water 3 (2012 - 2015): concept Plan van Aanpak.

EINDRAPPORT

29

RVO en NWP stellen jaarlijks een jaarplan op dat zij voorleggen aan IenM. Na
goedkeuring van het jaarplan door IenM, brengt NWP offerte uit aan RVO, in overeenstemming met het jaarplan. RVO verleent vervolgens opdracht voor het betreffende jaar aan NWP. Het NWP is verantwoordelijk voor de uitvoering van wat de
samenwerkings- en communicatiecomponent(en) wordt/worden genoemd. RVO
is verantwoordelijk voor het onderdeel subsidies en aanbestedingen en inkopen bij
derden. Voor de afzonderlijke activiteiten binnen de samenwerkingscomponent
dient NWP ter goedkeuring projectvoorstellen in bij RVO.
3.2.2

Sturing

PvW3 was een interdepartementaal programma. Het programma was de gedeelde
verantwoordelijkheid van de ministeries van VenW, BZ en EZ, later IenM, BZ en
EZ. Het Directoraat-generaal Ruimte en Water van IenM zorgde voor de directe
aansturing van het programma. De Minister van IenM verzorgde de verantwoording aan de Tweede Kamer.
Sturing binnen het programma kwam vanuit Stuurgroepen en vanuit het Directoraat-Generaal Water van het IenM (DGW) en, binnen de sturing van de stuurgroep, via de deltacoördinatoren.
Directoraat-Generaal Water
DGW is opdrachtgever van RVO. Binnen het uitgezette kader van het jaarplan zijn
bijstellingen op operationeel niveau mogelijk. Daarvan moet DGW vooraf geïnformeerd worden.
Stuurgroepen
PvW2 had een eigen stuurgroep, de Interdepartementale Stuurgroep PvW (ISPvW).
PvW3 heeft de volgende stuurgroepen gehad:
JAAR

STUURGROEP

ORIËNTATIE

2009
(PvW2)

Interdepartementale Stuurgroep
PvW (ISPvW)

Stuurgroep geheel gericht op PvW

2010
(PvW3)

Interdepartementale Stuurgroep
Water Mondiaal

Stuurgroep gericht op rijksbreed
internationaal waterbeleid; PvW
agendaonderdeel

2012

Interdepartementale Stuurgroep
Water Internationaal

Gericht op strategische coördinatie van het gehele internationale
waterbeleid

2014

Stuurgroep Interdepartementaal
Water Cluster

Idem.

Tabel 3.1: Stuurgroepen van PvW3

Evaluatie Partners voor Water 3

30

Aan de Stuurgroepbijeenkomsten nemen VenW, BZ, EZ en het ‘Programmabureau’
(programmamanager EVD en, tot 2012, directeur NWP) deel. De taken van de
stuurgroep zijn20:
zz

Aansturing op hoofdlijnen van het beleid. Uitspraken gedaan in de stuurgroep
neemt DGW mee in de aansturing van AgentschapNL, waarover DGW weer
rapporteert aan de stuurgroep. Het secretariaat van de stuurgroep ligt bij DGW.

zz

Aanwijzingen geven voor en goedkeuring van jaarplannen.

zz

Accorderen van de inzet van het budget ten laste van Partners voor
Watermiddelen.

zz

Bijstellingen op operationeel niveau in het programma worden vooraf aan
IenM/DGW gemeld en achteraf aan de stuurgroep.

In 2016 komt het Rijk met de Internationale Waterambitie ‘Convergerende
Stromen’ (IWA)21. Voor een betere kennisontsluiting en meer synergie,
zijn de ministeries van IeM, BZ en EZ eind 2014 gaan samenwerken in het
Interdepartementaal Watercluster (IWC). Als gevolg veranderde de Stuurgroep
Water Internationaal (WI) in de Stuurgroep IWC. Hierin zitten zeven directeuren
van verschillende directies van IenM, BZ en EZ, en als secretaris RVO.
De Stuurgroep IWC houdt zich niet alleen met PvW bezig. De Stuurgroep bespreekt
hoe het IWC zou moeten functioneren en heeft de opdracht het gezamenlijke
internationale waterprogramma te coördineren, synergie tussen de individuele
programma’s van de departementen te stimuleren en een deel van de beschikbare
interdepartementale middelen aan te sturen, waaronder onder andere PvW3. De
Stuurgroep komt maandelijks bijeen.
Het IWC heeft (evenals de voorgaande stuurgroepen) een programmaoverleg dat
maandelijks bijeenkomt en de Stuurgroep voorbereidt. Hier worden onder andere
de jaarplannen en planning voorbesproken en beslispunten voor de Stuurgroep
voorbereid. In dit programmaoverleg zitten naast beleidsmedewerkers van verschillende directies van de departementen ook de Unie van Waterschappen, Rijkswaterstaat, RVO en NWP. Het IWC heeft sinds 2015 een programmamanager.
Verder hebben beleidsmedewerkers van het ministerie van IenM en de managers
van RVO en NWP een tweewekelijks Regulier Overleg, waarin de uitvoering wordt
besproken.

20 Uit goedgekeurd Concept (meerjaren-) Plan van Aanpak Partners voor Water 3 2010-2015, versie 20 oktober
2011,
21 Kamerbrief over samenwerking in waterbeleid, 3 februari 2016 (https://www.rijksoverheid.nl/actueel/
nieuws/2016/02/02/ministeries-gaan-wereldwijde-waterproblemen-samen-aanpakken).

EINDRAPPORT

Deltateams
Voor de vijf (later zeven) deltalanden hebben de ministeries in 2010 ‘Deltacoördinatoren’ (van IenM of BZ) aangesteld. Deze voeren in opdracht van de
stuurgroep de regie op de deltalanden. PvW3 levert beleidsondersteuning aan de
delta­coördinatoren in de vorm van landenplatforms, medewerkers of ingehuurde
experts. Iedere coördinator heeft een deltateam, bestaande uit de deltacoördinator,
een medewerker (waterexpert) van de Nederlandse ambassade in het deltaland,
leden van andere departementen en organisaties, met ondersteuning vanuit RVO
en NWP. Deze deltateams stellen jaarlijks een jaarplan op voor het betreffende
land. Hierbij wordt de verbinding gelegd tussen Water Mondiaal en andere programma’s die van belang zijn voor het land, zoals het bilaterale waterprogramma,
het Water OS-programma en/of de Topsector Water. De deltacoördinatoren maken
jaarplannen per deltaland, die in lijn moeten zijn met het Water Mondiaal-beleid.
De coördinatoren zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de activiteiten in het
jaarplan en kunnen daarbij aanspraak maken op de budgetten van Partners voor
Water voor onder andere opdrachten, incidentele subsidies en landenplatforms.
3.4

Uitvoering

3.4.1

Uitvoering

De uitvoering van PvW1 lag bij VenW zelf: bij Rijkswaterstaat (RWS/RIKZ). Voor
PvW2 werd gekozen voor externe uitvoerders. Dit werd als tender uitgezet en door
de EVD22 en het NWP gewonnen. Voor PvW3 werd deze opdracht verlengd; het
contract voor PvW2 bevatte een clausule met de mogelijkheid daartoe. Deze verlenging heeft voor PvW3 daarom vorm gekregen met een wijzigingsovereenkomst. Om
de opdracht te verlengen moest eerst aangetoond worden dat NWP als organisatie
‘uniek’ is. Dit is getoetst in verband met de Europese aanbestedingsregels en is
geaccordeerd door de staatssecretaris van IenM.
De uitvoering van PvW3 lag bij de opvolger van de EVD, NL EVD Internationaal.
Hoewel NL EVD Internationaal en NWP als gelijkwaardige partners in het
programma werden aangemerkt, was NL EVD Internationaal formeel opdrachtgever
van NWP. NWP is geen publiek orgaan en kan daardoor niet direct (mede-)
ontvanger van de opdracht zijn. Daarom was NL EVD Internationaal richting IenM
verantwoordelijk voor de gehele opdracht en voor het beheer van het budget. NWP
voerde zijn deel van de opdracht uit onder regie van NL EVD Internationaal.
Omdat NL EVD Internationaal contractueel verantwoordelijk was voor de
uitvoering van PvW3, was de programmamanager van NL EVD Internationaal
het eerste aanspreekpunt voor de opdrachtgever voor het programmabeheer.
In de praktijk voerden beiden de taken gezamenlijk uit, waarbij NL EVD
Internationaal verantwoordelijk was voor de stimuleringscomponent en NWP
voor de samenwerking en communicatie. Voor de uitvoering vormden de
programmamanager van NL EVD Internationaal en de directeur van NWP samen
het ‘Programmabureau PvW’. In 2014 gaat NL EVD Internationaal verder onder de
naam Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO).
22 De PvW2 tender werd gewonnen door de EVD. De EVD fuseerde met SenterNovem en het Octrooicentrum tot
Agentschap NL. PvW3 werd uitgevoerd door NL EVD Internationaal, de internationale afdeling van Agentschap
NL. In 2014 fuseerde Agentschap NL met Dienst Regelingen tot RVO.

31

Evaluatie Partners voor Water 3

32

3.4.2

Rapportage

Op grote hoofdlijnen komt PvW3 ter sprake in de internationale paragraaf van
‘Water in Beeld’, de jaarlijkse rapportage naar de Tweede Kamer over de voortgang van het Nationaal Waterplan. Financieel-administratief rapporteert AgentschapNL/RVO, op basis van de Raamovereenkomst halfjaarlijks aan IenM. Op
basis daarvan wordt de stuurgroep geïnformeerd. De jaarlijkse accountantscontrole
vindt plaats als onderdeel van de ‘single audit’ van AgentschapNL door de centrale
accountantsdienst van EZ23.
Deltacoördinatoren maken geen jaarverslag per deltaland; alleen RVO en NWP rapporteren – kort en op projectniveau – over de uit PvW gefinancierde activiteiten op
de deltalanden, in het PvW-jaarverslag. Op projectniveau maakt de gecontracteerde
partij van de aanbesteding of opdracht een kort projectverslag.
3.4.3

Financiën

Uit realisatiecijfers van 2010 tot en met 201524 blijkt dat tot en met 2015 ruim
€57,3 miljoen van het PvW3 budget is gerealiseerd. Inclusief enkele doorlopende
uitgaven in 2016 komt het totaal gerealiseerde budget uit op €61 miljoen. Binnen
HGIS was €57 miljoen gereserveerd voor PvW3 (2010 tot en met 2015). Gemiddeld werd er rekening gehouden met €11 miljoen aan committeringen en €9,5 aan
kasuitgaven per jaar. Tabel 3.2 geeft de verdeling van gerealiseerde uitgaven aan de
verschillende activiteiten weer.
Stimulering
De posten onder de component stimulering betreffen de bedragen die zijn uitgekeerd aan de Nederlandse watersector voor hun dienstverlening. Dit betreft
circa €32 miljoen (52,4% van het totale budget). Er is in totaal ruim €18 miljoen
uitgekeerd via de subsidieregeling ‘Wereldwijd werken met water’ en incidentele
subsidies. Daarnaast is er €12,7 miljoen besteed aan opdrachten en aanbestedingen
in Deltalanden en heeft PvW3 een bijdrage van €1,3 miljoen geleverd aan DRR
missies.
Samenwerking
Bijna een derde van het budget (bijna €18 miljoen) is besteed aan het vormgeven
en stimuleren van de strategische samenwerking met delta- en doellanden, onder
andere via de landenplatforms. Op basis van de aangeleverde cijfers blijkt dat van
het budget voor samenwerking €7,4 miljoen naar de strategische inzet op Deltalanden is gegaan (41%), €3,7 miljoen naar de overige landen (20%) en €7,2 miljoen
naar landenoverstijgende activiteiten (39%).

23 Idem. blz. 31.
24 Beheeroverzicht van RVO ‘Recap PvW III 2010-2016’, peildatum 22 januari 2016

EINDRAPPORT

Deze kosten hebben betrekking op de inzet van NWP-medewerkers, inzet van
medewerkers van andere sectorpartijen, out-of-pocketkosten en kosten voor inhuur
van derden. In het jaarplan 2014 worden de volgende voorbeelden van out-ofpocketkosten en inhuur van derden genoemd: missies binnen de landenaanpak,
inhuur voor studies als marktscans, standbouw, huur van vloeroppervlak bij beurzen, reis- en verblijfkosten, meting Water Export Index, communicatiemiddelen en
zaalhuur/catering bijeenkomsten.
Communicatie & Evenementen
Ongeveer €2,9 miljoen is besteed aan communicatie en evenementen. Hierbij gaat
het om middelen voor de corporate communicatie over het programma PvW3
(nieuwsbrieven, aankondigingen van tenders, etc.) en internationale branding
(dutchwatersector.com, deelname aan internationale beurzen).
Organisatiekosten
Ongeveer €6,6 miljoen is besteed aan organisatiekosten voor RVO (11%) en €0,9
miljoen aan de organisatiekosten voor NWP (1,4%). Hierbij moet worden aangetekend dat er geen (volledige) cijfers beschikbaar zijn om de organisatiekosten in
2015 en 2016 te destilleren uit de totale uitgaven voor desbetreffende jaren.
Onder de genoemde Organisatiekosten van RVO vallen de ‘beheermiddelen’; de
direct aan het beheer van het programma toegewezen medewerkers van RVO. De
indirecte kosten voor directie, huisvesting en dergelijke zijn verdisconteerd in de
tarieven van de medewerkers. Ook specifiek aan het programma toe te schrijven
out-of-pocket kosten en kosten voor secretariaat, juridisch advies, ICT, worden
doorberekend en vallen onder de Organisatiekosten.
De organisatiekosten van NWP betreffen kosten voor het aansturen van activiteiten binnen PvW3. Tussen 2010 en 2012 waren deze kosten opgenomen in de post
‘Dialoog programmabureau’. In april 2010 kwam de Stuurgroep met een aanwijzing
dat deze kosten hoog waren en anders begroot moesten worden25. Vanaf 2013 zijn
ze apart opgenomen in het jaarverslag onder ‘Organisatiekosten’. Daarnaast zijn de
kosten voor NWP-medewerkers die zijn ingeschakeld voor activiteiten verwerkt in
de budgetten voor Samenwerking en Communicatie/Evenementen. De kosten voor
de overhead van het NWP voor onder andere huisvesting, secretariaat, financiële
ondersteuning zijn verdisconteerd in de uurtarieven van ingeschakelde NWP-medewerkers. Deze uurtarieven worden jaarlijks getoetst door RVO.

25 Uit verslag Interdepartementale Stuurgroep Water Mondiaal van 7 april 2010: Bij ‘Specificatie Jaarplan 2010
Partners voor Water: componenten Samenwerking en Communicatie’: (…) ‘- De uitgaven voor de dialoog programmabureau / opdrachtgever zijn erg hoog. Dit komt doordat het programmabureau PvW een deel van haar
taken uitbesteedt aan het NWP. Het gaat hier dus om de bureaukosten van het NWP. Dit jaar wordt gezien als
overgangsjaar, volgend jaar moet dit beter gestructureerd worden. Het contract van EZ met Agentschap NL kan
hiervoor als voorbeeld dienen.’

33

Evaluatie Partners voor Water 3

34

Overig
Tot slot bedragen de overige uitgaven €1 miljoen. Deze uitgaven bestaan onder
andere uit voorschotten aan het NWP, een bijdrage van €100.000 voor het organiseren van de conferentie ‘Deltas in times of climate change’ in 2014 en overige
posten.
3.5

Conclusie

PvW3 heeft als doel het bundelen van krachten voor het verbeteren van de internationale positie van de Nederlandse watersector, en zo een bijlage te leveren aan
oplossingen voor de wereldwaterproblematiek. PvW3 richt zich op vijf thema’s en
28 landen met interventies op verschillende niveaus – van pre-competitief naar
competitief – via drie componenten: stimulering, samenwerking en communicatie
& evenementen. Het programma wordt aangestuurd door de Stuurgroep Interdepartementaal Water Cluster (ministeries van IenM, EZ en BZ) en uitgevoerd door
RVO en NWP. Inclusief enkele doorlopende uitgaven in 2016 komt het totaal
gerealiseerde budget voor PvW3 op €61 miljoen. Hiervan is iets meer dan helft
besteed aan stimulering, ongeveer een derde aan samenwerking en de rest aan communicatie, evenementen/conferenties en organisatiekosten.
Uit-

Type

voerder

RVO

Gerealiseerde uitgaven (x €1000)
% Onderdeel

2010

2012

2013

2014

2015

2016

Totaal
t/m dec.
2015

Totaal
incl.
2016

6.562

6.562

A. Organisatiekosten

11% Programmamanagement
en uitvoeringskosten

545

1.131

1.033

1.345

1.208

1.300

B. Uitvoering
Component
‘Stimulering’

30% Subsidies:
- Subsidieregeling
‘Wereldwijd werken met
water’
- Incidentele subsidies

164

2.786

4.177

3.606

5.031

1.537

708

17.301

18.009

21% Opdrachten en aanbestedingen Deltalanden

1.773

1.715

1.818

2.433

2.532

1.625

808

11.896

12.704

0

0

0

0

96

707

494

803

1.297

2.482

5.632

7.029

7.383

8.866

5.169

2.011

36.562

38.572

884

884

2% DRR missies (bijdrage
vanuit PvW3)

NWP

2011

Totaal RVO

63%

A. Organisatiekosten

1% Programmamanagement

91

176

167

168

282

B. Uitvoering
Component
‘Samenwerking’

29% Delta-aanpak, landenaanpak en landenoverstijgend

1.322

4.180

3.208

2.737

3.054

1.995

1.125

16.496

17.621

C. Communicatie & evenementen

5% Organisatie van internationale evenementen,
internationale branding en
communicatie over PvW

40

140

224

213

1.006

776

478

2.399

2.877

D. Overig

2% Algemeen

0

0

0

535

- 216

701

25

1.019

1.044

Totaal NWP

37%

1.453

4.496

3.599

3.653

4.125

3.473

1.627

20.799

22.426

100% Totaal

3.935 10.128 10.628 11.037 12.991

8.642

3.637

57.361

60.998

Totaal PvW3

Tabel 3.2: Realisatiecijfers PvW3
Bron: Samengesteld door Berenschot op basis van RVO Beheeroverzicht ‘Recap PvW III 2010-2016’,
peildatum 22 januari 2016.

EINDRAPPORT

35

4. Component 1:
Stimulering

Legenda

Zoals in het vorige hoofdstuk is uiteengezet, bestaat PvW3 uit

RVO
NWP

drie componenten. Dit hoofdstuk onderzoekt de activiteiten

Component 1:
Stimulering
Component 2:
Samenwerking
Component 3:
Evenementen en
communicatie

en resultaten binnen Component 1: Stimulering. Deze component wordt uitgevoerd door RVO en omvat het volgende:
zz

Opdrachten en aanbestedingen

zz

Subsidieregeling ‘Wereldwijd werken met water’

zz

Incidentele subsidies

zz

3. Business

PvW

• Subsidieregeling
‘WWMW’ (28 landen)
• Incidentele subsidies

2. Business development

DRR missies

Cross-sectorale en strategische landenaanpak
1. Sectorbrede marketing

Bijdrage aan het Disaster Risk Reduction (DRR) team

De buitenlandse missies van het DRR team zijn geen instru-

Opdrachten (G2G, G2B
en G2K) in deltalanden

Landenplatforms Deltalanden en overige landen
Evenementen als AIWW, IWA World Congress

0. Netwerk fundament

Communicatie naar de NL watersector
Branding van de NL Watersector onder internationale partijen

ment binnen PvW3. Echter, aangezien PvW3 hier via RVO
een financiële bijdrage aan heeft geleverd, bespreken we DRR

Figuur 4.1: Focus van dit hoofdstuk:

missies kort aan het einde van het hoofdstuk.

Component 1

4.2

Subsidieregeling ‘Wereldwijd werken met water’

4.2.1

Introductie

Met de subsidieregeling ‘Wereldwijd werken met water’ binnen PvW3 zijn in totaal
74 projecten in 21 doellanden gesubsidieerd. Om inzicht te krijgen in de resultaten
van de regeling, heeft Berenschot 18 projecten geanalyseerd aan de hand van projectdocumenten, zoals de beoordelingsdocumenten van de subsidieaanvraag, voortgangsrapportages en eindrapportages. Voor vier projecten hebben we in aanvulling
hierop telefonische interviews gehouden met de penvoerder en een projectpartner.
Zie bijlage 4 voor een overzicht van de geselecteerde projecten.
De subsidieregeling ‘Wereldwijd werken met water’ startte in 2010 met een tijdelijke regeling, en werd in 2011 geformaliseerd. De regeling geeft concrete invulling
aan de PvW3-doelstellingen krachtenbundeling, positionering en (bijdragen aan
het) oplossen van de wereldwaterproblematiek door het subsidiëren van innovatieve projecten in de PvW3-doellanden. RVO voerde de regeling uit en schreef
hiervoor in de periode 2010-2015 twee maal per jaar een tender uit.

Van gezamenlijk naar individueel

Introductie

Van precompetitief naar competitief

4.1

Evaluatie Partners voor Water 3

36

SUBSIDIEREGELING ‘WERELDWIJD WERKEN MET WATER’
Doelstelling

Verstrekken van een subsidie van 25 tot 80% van de subsidiabele kosten voor de uitvoering van experimentele ontwikkelingsprojecten, (milieu)haalbaarheidsprojecten en opleidingsprojecten
in doellanden van het PvW3.

Financiële focus

Jaarlijks €4 miljoen, verdeeld over twee tenders. Hiervan is 50%
bestemd voor projecten in doellanden en 50% voor de overige
PvW3-doellanden. Projecten mogen niet meer dan in totaal
€600.000 (pilotproject), €150.000 (milieuhaalbaarheidsstudie)
en €250.000 (kennisversterkingsprojecten) aan subsidiabele
kosten hebben. De hoogte van het subsidiebedrag is minstens
€25.000. Het percentage subsidie is afhankelijk van het type
organisatie dat de activiteiten uitvoert en het type project.

Thematische focus

Projecten moeten passen binnen één of meer van de vijf
thema’s van het PvW3.

Geografische
focus

De regeling richt zich op de PvW3 doellanden. Vanaf 2013 zijn
dit er 28. Het is ook mogelijk om subsidie op een combinatie
van landen (inclusief niet-PvW-landen) aan te vragen, maar er
kan dan alleen subsidie worden verkregen voor activiteiten in
het doelland.

Doelgroep

Samenwerkingsverbanden van ondernemingen, onderzoeksinstellingen of NGO’s uit een EU-lidstaat, waarvan ten minste
twee in Nederland gevestigd zijn.

Type projecten

(Milieu)-haalbaarheidsstudies, pilotprojecten, kennisversterkingsprojecten, of een combinatie van deze.

Tabel 3.1. Samenvatting subsidieregeling

4.2.2

Besteding van middelen

Voor de looptijd van PvW3 was in totaal €18 miljoen beschikbaar voor de subsidieregeling ‘Wereldwijd werken met water’. Zoals onderstaande tabel laat zien, is dit
bedrag vrijwel volledig gecommitteerd in de jaren 2010-2014 en zal het bedrag eind
2016 volledig (zelfs iets meer dan dat) zijn besteed.

JAAR

BESCHIKBAAR
BUDGET

GECOMMITTEERD

GEREALISEERD

2010

€4.000.000

€3.717.354

€164.122

2011

€4.000.000

€3.655.840

€2.785.988

2012

€4.000.000

€3.658.518

€4.177.268

2013

€4.000.000

€4.510.144

€3.605.712

2014

€2.000.000

€2.529.882

€5.030.673

2015

€0

€-353.030

€1.537.173

2016*

€0

€-50.000

€708.467

Totaal

€18.000.000

€17.668.708

€18.009.403

Tabel 4.2: Overzicht gecommitteerd en gerealiseerd subsidiebudget.
Bron: Recap PvW III 2010-2016 (dec 2015).
* De bedragen voor 2016 zijn een inschatting van RVO in december 2015.

EINDRAPPORT

4.2.3

Bestedingen en aantal projecten per land

Onderstaande figuren tonen de spreiding van gecommitteerde middelen en aantal
projecten over de landen. Deltalanden zijn aangegeven met een asterisk (*) en een
andere kleur.26
Over de gehele periode (2010 t/m 2015) is in totaal 34% van het budget besteed
aan projecten in deltalanden, 65% aan projecten in de overige PvW3 doellanden
en 1% aan projecten die in meerdere landen zijn uitgevoerd. Het is niet gelukt
om 50% van de middelen in deltalanden te besteden. Dit is reeds in de Midterm
Review van de subsidieregeling (2014) geconstateerd. De evaluatie gaf als reden dat
het 50/50-criterium pas in 2011 is ingevoerd, waardoor er niet vanaf de start van
het subsidieprogramma een stimulans was om projecten uit te voeren in deltalanden. Voorts meldt het PvW3-jaarverslag van 2013 dat het 50/50-criterium wel
heeft geleid tot een toename van aanvragen voor projecten in deltalanden, maar dat
veel aanvragen een te geringe kwaliteit kenden. Daarom werd uiteindelijk toch de
voorkeur gegeven aan kwalitatief betere aanvragen op andere doellanden.
In financiële termen zijn Zuid-Afrika, Roemenië en Vietnam de belangrijkste
begunstigden van de regeling. Projecten van samenwerkingsverbanden die zich
richten op deze landen hebben in totaal ruim €4,8 miljoen aan subsidie ontvangen.
In de top 5 staan drie deltalanden: Vietnam, Bangladesh en Mozambique.

Grafiek 4.1: Subsidiebedrag per land (daadwerkelijk gecommitteerd)

Van de 74 projecten, richten 21 projecten (28%) zich specifiek op deltalanden, 52
op andere doellanden en 2 op meerdere landen. In aantallen projecten per land,
zijn Roemenië, Zuid-Afrika, Vietnam en Indonesië de koplopers. In acht doellanden
- Angola, Kazachstan, Maleisië, Georgië, Hongarije, Slowakije, Estland en Myanmar
(tevens deltaland) - is geen project uitgevoerd.

26 Bij deze cijfers moet worden opgemerkt dat ze afkomstig zijn uit het beheeroverzicht van RVO en de totaalsom
lager is dan het gerealiseerde subsidiebudget op basis van het financieel overzicht zoals in H3 besproken.

37

Evaluatie Partners voor Water 3

38

Grafiek 4.2 Links: Aantal projecten per land. Rechts: verhouding deltalanden vs. overige doellanden
Bron: Beheeroverzicht RVO, augustus 2015.

4.2.4

Bereikte doelgroepen

De subsidieregeling richt zich op samenwerkingsverbanden van ondernemingen,
onderzoeksinstellingen of NGO’s uit een EU-lidstaat, waarvan ten minste twee in
Nederland gevestigd zijn. Gemeenten, provincies en waterschappen worden niet
apart genoemd. Zij kunnen echter deel uitmaken van een samenwerkingsverband
indien de werkzaamheden die zij verrichten voor het project een ‘economische activiteit’ is. Het maximale subsidiepercentage is afhankelijk van de organisatie die de
activiteiten binnen het project uitvoert. Om de toegang van MKB-ondernemingen
tot de subsidieregeling te verhogen, kunnen deze bedrijven rekenen op een hoger
subsidiepercentage.
Elk project kende een aanvrager en één of meerdere partners. Partijen konden bij
meerdere projecten betrokken zijn. Analyse van het beheeroverzicht van RVO toont
aan dat bij de 74 toegekende projecten, in totaal 131 individuele organisaties betrokken waren. Deze partijen namen in totaal 197 keer deel aan een project. De grootste
gebruikersgroep van de subsidieregeling zijn bedrijven en kennisinstellingen. Zij
vertegenwoordigen respectievelijk 63% en 22% van het aantal deelnames. Ze worden gevolgd door NGO’s (9%) en publieke waterdiensten (4%).

Grafiek 4.3. Links: Aantal organisaties betrokken bij subsidieprojecten. Rechts: relatieve betrokkenheid organisaties per type.

EINDRAPPORT

Een volledig overzicht van de verschillende partijen die gebruik hebben gemaakt van
de regeling is te vinden in bijlage 4. Nadere analyse van de verschillende partijen
die gebruik hebben gemaakt van de regeling laat het volgende zien:
Bij de regeling zijn 88 bedrijven betrokken geweest. Deze groep bestaat uit
grote ingenieurs- en/of adviesbureaus zoals Royal HaskoningDHV, Arcadis en
Witteveen+Bos, en ook kleinere, specialistische adviesbureaus zoals Nelen &
Schuurmans en architectuur/ stedenbouwkundig bureaus als KuiperCompagnons.
Verder bestaat de categorie uit veel MKB-bedrijven die technische oplossingen
aanbieden voor waterproblematiek, zoals Wafilin, Wazutec Watertreatment, Colsen
International, Dacom, Ameco en Water Insight. Twee bedrijven vallen op door hun
veelvuldige gebruik van de subsidieregeling. Adviesbureau Nelen & Schuurmans was
betrokken bij 8 projecten (4 als penvoerder en 4 als projectpartner). Hetzelfde geldt
voor Royal Haskoning DHV (8 projecten, waarvan 4 als penvoerder).
Er zijn in totaal 16 kennisinstellingen betrokken geweest bij de uitvoering van de
subsidieprojecten. De grootste gebruiker, Deltares, heeft aan 14 projecten deelgenomen (waarvan 5 als penvoerder en 9 als projectpartner). Andere kennisinstellingen omvatten FutureWater (5x deelgenomen aan een project), Alterra (4x), IRC
(3x) en UNESCO-IHE (3x). Vier universiteiten hebben meegedaan: TU Delft (2x),
Universiteit Twente (2x), TU Eindhoven (1x) en de Wageningen Universiteit (1x).
Voorts heeft de regeling 14 NGO’s bereikt. Deze organisaties hebben doorgaans
één keer meegedaan in een project. De groep bestaat uit o.a. Aqua for All, Letting
Associates Foundation, Plan Nederland, Akvo, Stichting Wateropleidingen, Wetlands International en Woord en Daad.
Dan hebben nog diverse overheden en (publieke) waterbedrijven gebruik gemaakt
van de regeling, waaronder het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier,
de Waterleidingmaatschappij Drenthe, Vitens Evides, Waternet en het Waterschap
Groot Salland.
Hoewel de regeling de deelname van buitenlandse organisaties aan een samenwerkingsverband toestaat, blijkt dit in de praktijk nauwelijks te gebeuren. Bij 2 (van de
74) projecten zijn volgens de RVO overzichten in totaal drie buitenlandse partijen
betrokken: een project in Vietnam en een in Bangladesh.27
4.2.5

Geboekte resultaten

Alle gesubsidieerde projecten zijn inmiddels afgesloten met een eindrapportage
volgens een vast format. De eindrapportages geven vooral inzicht in de resultaten
op projectniveau (outputniveau).

27 Namelijk de Vietnam Water and Sewage Association en de Vietnamese Academy of managers for Construction
and Cities bij project PVWS10001A, en de Dhaka Ahsania Mission bij project PVW3S10016.

39

Evaluatie Partners voor Water 3

40

Een tussentijdse evaluatie (Mid-term review, MTR) van het subsidie-instrument
onderzocht eind 2013 een selectie van 12 projecten. In dat rapport (januari 2014)
concluderen de opstellers o.a. dat de ondersteunde samenwerkingsverbanden
volgens de deelnemers ‘unieke kwaliteiten hebben, met karakteristieke Nederlandse
kwalificaties’, en dat de bundeling van krachten via de subsidieregeling organisaties
toegang verschaft tot nieuwe netwerken en contacten in Nederland, en in mindere
mate in het buitenland.
Over resultaten van de projecten doet de MTR geen uitspraken; veel projecten lopen
dan nog. Hetzelfde geldt voor spin-off (nieuwe investeerders/financiers, beleidswijzigingen) en over de mate waarin projecten bijdragen aan het oplossen van de
wereldwaterproblematiek. Wel constateren de onderzoekers dat er na afronding
van het PvW-project vaak nog een stevige inspanning geleverd moet worden voor
vervolgopdrachten. ‘Partijen zien het project als een belangrijke schakel in het
opbouwen van een track record, maar hebben moeite met opschaling. Er zijn vaak
flankerende activiteiten nodig om vervolgopdrachten te krijgen’.
Directe projectresultaten
Op basis van aanvullend onderzoek voor deze evaluatie, kan worden gesteld dat bij
het merendeel van de 18 onderzochte projecten de beoogde projectresultaten, al
dan niet met vertraging, zijn behaald. Voorbeelden van projectresultaten die met
behulp van de subsidieregeling zijn gerealiseerd:
zz

Overstromingsrisicokaarten ontwikkeld voor het Timis stroomgebied in
Roemenië.

zz

Drie waterzuiveringsinstallaties gebouwd en getest in Bangladesh.

zz

Studie uitgevoerd naar de financiële en technische haalbaarheid van het
duurzaam winnen en verwerken van waterhyacinten in Braziliaanse stuwmeren.

zz

De Nederlandse Ruimte voor de Rivier aanpak is gedemonstreerd in Polen en
Roemenië.

Spin-off
De subsidieregeling richt zich op opschaling. Het is de bedoeling dat de subsidie
als aanjager fungeert om een nieuwe technologie of werkwijze in het buitenland te
introduceren. Aanvragers van een subsidie moeten in hun voorstel dan ook aannemelijk maken dat het project in de nabije toekomst op grotere schaal kan worden
toegepast of, in het geval van een haalbaarheidsproject, dat de aanbevelingen uit
het onderzoek kunnen worden geïmplementeerd.
Het blijkt niet eenvoudig om (uitzicht op) vervolgprojecten te realiseren binnen
de looptijd van het subsidieproject. Bij zeven van de achttien bestudeerde projecten is er volgens de eindrapportages sprake van één of meerdere vervolgprojecten.
Als redenen voor het (nog) uitblijven van vervolgprojecten worden genoemd: een
gebrek aan financiering, voldoende politiek draagvlak of juridische obstakels.

EINDRAPPORT

RVO houdt bij of er spin-off is gerealiseerd, dan wel wordt verwacht. Uit dit overzicht wordt duidelijk dat partijen positieve verwachtingen hebben over vervolgprojecten of opdrachten. Ook zijn er reeds verschillende resultaten geboekt. Door de
dynamiek binnen de projecten en de tijd die gepaard gaat met het bouwen van een
stevig lokaal netwerk, zijn deze resultaten echter vaak anders dan bij aanvang van
het subsidieproject waren voorzien.
Box 4.1. Enkele voorbeelden van door RVO genoteerde gerealiseerde of te
verwachten spin-off
• Het consortium heeft onderling goed vertrouwen opgebouwd en werk
nu samen aan het verkrijgen van een opdracht in Duitsland. Penvoerder
geeft aan dat de voorgestelde technologie wellicht nog te vroeg is voor
de markt, nog te veel in de pilotfase verkeert. Dit stelt men ook vast met
betrekking tot Nederland.
• De overheid in Ethiopië heeft de methode omarmd en past het toe in andere regio’s. Dit heeft geleid tot een opdracht van 1 miljoen USD voor o.a.
Aqua for All.
• [Twee jaar na afronding van het project] heeft penvoerder een aanvraag
gedaan bij FDW. Nog zeker 35% subsidie nodig voordat ze op eigen benen
kunnen staan.
• [Er loopt een] offertetraject voor een vervolgproject om een pilot te bouwen bij dezelfde elektriciteitsmaatschappij in Brazilië. Elders in Brazilië is
wel interesse, maar (nog) geen offerteverzoeken. Het consortium wil zich
voorlopig op Brazilië en niet op andere landen richten.
• De Climate Adaptation Atlas (CAS) wordt als een van de centrale elementen gezien in het Deltaplan 2100 dat nu voor Bangladesh gemaakt wordt.
Daar heeft dit project in belangrijke mate aan bijgedragen. Andere leads
zijn er bij de BWDB, en het National Water Management Plan Bangladesh.
Via het netwerk van CEGIS wordt gewerkt aan andere leads in de regio.
• De aanvrager heeft nu een joint venture in Zuid Afrika. Via dit bedrijf worden diverse projecten en opdrachten uitgevoerd. Het bedrijf verwacht dat
haar afzet in Zuid Afrika significant zal toenemen de komende jaren.
Bron: Overzicht spin-off en flankerende activiteiten (december 2015)
In een enkel geval is het samenwerkingspartners gelukt om een vervolgproject uit
andere bronnen gefinancierd te krijgen. Twee voorbeelden hiervan:
zz

In 2011 heeft HKV samen met het Roemeens adviesbureau Eurodite
een door de EU gefinancierde aanbesteding voor de ontwikkeling van
overstromingsrisicokaarten in het stroomgebied Arges-Vedea gewonnen.
De gewonnen aanbesteding (met een projectsom van €0,2 miljoen) is een
directe spin-off van het eerder gezamenlijk uitgevoerde combinatieproject dat
bestond uit een trainingsprogramma en een pilot overstromingsrisicokaarten.
Succesfactoren voor het project waren goede kennis van de Roemeense markt –
men wist van de vraag naar en EU-financiering voor overstromingsrisicokaarten
- en de samenwerking met strategische partners zoals een Roemeense
universiteit.

41

Evaluatie Partners voor Water 3

42

zz

Een recent voorbeeld is een pilotproject met een zuiveringsinstallatie voor de
zuivering van afvalwater in de textielindustrie in Turkije. De uitvoerder van het
project, Ecoloro, is gevraagd deel te nemen aan het Horizon 2020-demonstratie
project van de Europese Unie. Het Europese onderzoeksprogramma Horizon
2020 financiert het vervolgproject met een budget van 4,8 miljoen euro,
waarvan de Europese Unie 3,7 miljoen voor haar rekening neemt. Voor
het vervolgproject is een nieuw consortium gevormd met een Belgische
textielfabriek, de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO), het
Tsjechische bedrijf INOTEX Ltd., het Nederlandse bedrijf Morselt Borne BV en
de Europese federatie van textielfabrikanten EURATEX (European Apparel and
Textile Confederation).

4.2.6

Succesfactoren en aandachtspunten

Uit de beoordeling van projectdossiers van de 18 onderzochte projecten, documentenonderzoek, enquête, gesprekken met RVO en enkele interviews met gesubsidieerde organisaties, komt een aantal succesfactoren en aandachtspunten bij
subsidieprojecten naar voren.
zz

Grote betrokkenheid van en goede relatie met de overheid in het doelland. Voor
zowel de uitvoering als opschaling van projecten, wordt lokale betrokkenheid
als een belangrijke succesfactor gezien: ‘Elk project moet een champion hebben,
iemand die voor jouw project knokt in het doelland’28. Hierbij gaat het om
iemand die veel invloed en doorzettingsmacht heeft in het doelland, zoals een
minister, staatssecretaris of een secretaris-generaal van een ministerie. Hoewel
de betrokkenheid van overheden in het doelland van doorslaggevend belang kan
zijn voor de projecten, is deze betrokkenheid vaak lastig vooraf te organiseren.
Daarom is het belangrijk dat de Nederlandse ambassade in het doelland
bijdraagt aan het leggen van contacten met de (lokale) overheid en inzicht geeft
in de lokale problematiek.

zz

Lokale partner. Naast goede contacten met de lokale overheid wordt het hebben
van een lokale partner als een succesfactor benoemd. Een lokale partner zoals
een kennisinstelling zou het gevoel van betrouwbaarheid van de toegepaste
techniek of werkwijze in het doelland vergroten.

zz

Goed inzicht in lokale markt. Inzicht in aspecten zoals de wet- en regelgeving,
mogelijke financieringsconstructies en belangrijke stakeholders helpen om het
project richting te geven en voor te sorteren op mogelijke vervolgprojecten.

zz

Betrokkenheid en kundigheid van projectadviseurs RVO. De betrokkenheid en
kundigheid van RVO projectadviseurs wordt gewaardeerd. De projectadviseurs
dragen hun netwerk aan, leggen verbindingen tussen partijen en denken
mee over de uitvoering van projecten. Dit draagt bij aan het behalen van
projectresultaten.

28 Citaat uit de telefonische interviews met de penvoerder en consortiumpartner van drie projecten.

EINDRAPPORT

Uit het onderzoek komen naast succesfactoren ook verschillende aandachtspunten
naar voren:
zz

Realiseren van vervolgprojecten is een kwestie van lange adem. Het realiseren van
vervolgprojecten, oftewel opschaling, kost vaak meer tijd dan de duur van een
project om het netwerk op te bouwen dat nodig is om financiering te verkrijgen
om vervolgprojecten uit te voeren.

zz

Wetgeving in doelland sluit (nog) niet aan bij het project. Soms zijn wijzingen
in de wet- en regelgeving in het doelland noodzakelijk om vervolgprojecten te
kunnen verkrijgen. Zo is bijvoorbeeld genoemd dat in Vietnam de wetgeving
moet worden aangepast om overheidsopdrachten te kunnen verstrekken aan
niet-Vietnamese partijen.

zz

Gebrek aan financiering voor vervolgproject. De subsidieregeling biedt momenteel
geen mogelijkheid voor subsidiering aan vervolgprojecten of voordelen bij
de aanvraag van vervolgsubsidie via andere regelingen. Daarnaast is het om
verschillende redenen niet eenvoudig om financieringsbronnen aan te spreken
voor vervolgprojecten. Zo zouden ontwikkelingslanden, gewend dat projecten
door anderen worden gefinancierd, verwachten dat ook vervolgprojecten (deels)
worden gesubsidieerd. In de praktijk kan het daarom voorkomen dat een bedrijf
uit een ander land, ondersteund met geld vanuit hun overheid, gebruik maakt
van kansen die (mede) door Partners voor Waterprojecten zijn gecreëerd.

zz

De wens tot innovatie kan opschaling van projecten belemmeren. De mate van
innovatie is een belangrijke voorwaarde voor het verkrijgen van subsidie,
maar het innovatieve karakter van projecten kan ook een remmende factor
vormen voor opschaling van een project. Het vergt bijvoorbeeld tijd voordat
een nieuwe techniek of werkwijze in een doelland wordt geaccepteerd of als
betrouwbaar wordt gezien. Hiermee staan de wens tot innovatie en het doel om
vervolgprojecten te realiseren soms op gespannen voet met elkaar. Tegelijkertijd
waarderen projectuitvoerders de ruimte die de subsidieregeling biedt om
innovatieve, en daarmee onzekere, projecten uit te voeren.

zz

Aansluiting van projecten op opgaven in doelland. Verschillende respondenten van
de enquête geven aan dat ze het subsidieprogramma te sterk aanbod-gedreven
vinden. Het subsidieprogramma zou ‘goed zijn voor de Nederlandse bedrijven,
maar minder bedoeld om echt een probleem in het doelland op te lossen 29.
Ook zou er in gesubsidieerde projecten te weinig rekening worden gehouden
met kennis en gebruiken van de ontvangende gemeenschappen. Tegelijkertijd
komt uit de telefonische interviews met uitvoerders van projecten naar voren
dat subsidieprojecten meer kans op succes en vervolgprojecten hebben, wanneer
ze goed aansluiten bij beleid van en voor het doelland.

29 Citaat uit de enquête

43

Evaluatie Partners voor Water 3

44

zz

Aansluiting subsidieregeling op het programma PvW3. In verschillende interviews
en de enquête wordt de kritiek geuit dat de subsidieregeling relatief los staat
van de beleidsdoelstellingen van het programma. Zo zou de subsidieregeling
door bedrijven gebruikt worden om eigen projecten te financieren en
minder bijdragen aan doelstellingen zoals een bijdrage leveren aan de
wereldwaterproblematiek.

zz

Toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van subsidieregeling voor MKB. Over de
toegankelijkheid en aantrekkelijkheid van de subsidieregeling voor het MKB
wordt verschillend gedacht. Aan de ene kant zeggen respondenten dat het MKB
de subsidieregeling complex vindt, aan de andere kant valt bij bestudering
van de lijst met consortia die projecten hebben uitgevoerd op dat relatief veel
(kleinere) bedrijven gebruik hebben gemaakt van de subsidieregeling. PvW3
heeft in 2013 ook inspanningen gedaan om het MKB meer te betrekken bij
de subsidieregeling. Zo werden bedrijven uit het MKB met een masterclass
geholpen bij het opstellen van businessplannen.

4.3

Opdrachten deltalanden

4.3.1

Introductie

Het instrument ‘opdrachten deltalanden’ gaat over PvW3 projecten in de zeven
deltalanden. Deltalanden zijn landen die, net als Nederland, gelegen zijn in een
delta en waarmee Nederland een langdurige samenwerkingsrelatie is aangegaan op
het terrein van waterproblematiek. In een Memorandum of Understanding (MoU)
tussen Nederland en het deltaland zijn afspraken gemaakt over de onderwerpen
of watervraagstukken waar de samenwerking betrekking op zal hebben, zoveel
mogelijk aansluitend bij de behoefte van het doelland en de expertise en producten
vanuit de Nederlandse watersector. 30
OPDRACHTEN DELTALANDEN
Doelstelling

Vermarkten van de Dutch Delta Approach24. Nederland wil zich
profileren als kennis- en serviceprovider op het gebied van water
en speciaal delta-technologie. De rol van PvW is om de vraag uit
het buitenland (in eerste instantie vanuit de overheid in deltalanden) met de producten en diensten van de Nederlandse watersector samen te brengen via governance-to-governance (G2G),
governance-to-knowledge (G2K) en governance-to-business
(G2B) projecten.

Financiële focus

Geen minimum of maximum bedrag op voorhand vastgesteld.

Thematische
focus

De vijf thema’s van PvW3

Geografische
focus

De 7 deltalanden Bangladesh, Mozambique, Vietnam, Indonesië,
Colombia (vanaf 2013) en Myanmar (vanaf 2013)

Doelgroep

Organisaties in de Nederlandse watersector

Type projecten

Zeer gevarieerd. Veelal adviesprojecten die (moeten) bijdragen
aan het oplossen van een groter watervraagstuk. Het beheeroverzicht van RVO beslaat 199 projectnummers, van projecten ‘rijp en groen’.

Tabel 4.3: Samenvatting

30 Meer informatie: https://www.nwp.nl/_docs/140209-01Delta_approach_A4_web_07.pdf

EINDRAPPORT

4.3.2

45

Uitvoering

De samenwerking tussen Nederland en het deltaland op governance-to-governance
(G2G) niveau wordt jaarlijks geconcretiseerd in deltaplannen.
De opzet van het delta programma in voor elk deltaland verschillend. Focus,
fasering en tempo verschillen al naar gelang het type of urgentie van de waterproblematiek en de mate waarin er al bestaande relaties zijn met het land. Wel is een
aantal vaste fasen te onderscheiden die leiden tot het opstellen van een deltaprogramma en de uitvoering ervan: initiatiefase, planvormingsfase, aanbestedings- en
uitvoeringsfase en de vervolgfase.
Uit de deltaplannen volgen dus opdrachten, en deze komen voort uit aanbestedingen. Afhankelijk van de omvang van de in te kopen dienstverlening, de mate
van grensoverschrijding of de wenselijkheid van competitie, heeft RVO een aantal
opties:
zz

Een Europese aanbestedingsprocedure (opdrachten vanaf €137.000 excl. BTW)

zz

Een meervoudig offertetraject (vanaf €33.000 excl. BTW tot €137.000 excl.
BTW), of

zz

Onderhandse gunning (tot €33.000 excl. BTW).

Voor de aanbestedingen volgt RVO de Rijksaanbestedingsregels, gebaseerd op
Europese aanbestedingsregels. RVO schrijft aanbestedingsdocumenten en selecteert
uitvoerders op basis van de criteria zoals beschreven in de aanbestedingsdocumentatie. Voor meervoudige offertetrajecten en Europese aanbestedingen wordt RVO
begeleid door het IUC van het ministerie van EZ. Voor onderhandse opdrachtgunning, verzorgt het Inkoopplein van RVO het proces zelf.
4.3.3

Besteding van middelen

Het beheeroverzicht van RVO voor opdrachten in deltalanden is een lijst met 182
contracten (groot en klein) op de 7 deltalanden, die ongeveer 35 projecten betreffen. De totale waarde van de contracten is €13,6 miljoen. Hiervan kwam volgens
RVO €11,9 miljoen ten laste van PvW3.
Onderstaande tabel vat de bestedingen tot op november 2015 samen. Vietnam en
Indonesië hebben de meeste uitgezette opdrachten gehad. De waarde van de contracten loopt sterk uiteen – van €180 voor een vertaalopdracht tot €1 miljoen voor
een masterplan. Ook per land variëren de contractwaarden aanzienlijk.
L a nd

Aa nta l
proje cte n

V ietnam
7
Indones ië
6
C olombia*
5
Moz ambique
5
B anglades h
7
Myanmar*
2
E gypte
3
T ota a l
35
T ota a l bijdra ge uit P vW 3 t/m e ind 2015
* s inds 2013

Aa nta l
contra cte n

T ota le w a a rde
va n contra cte n

G e midde lde
contra ctw a a rde
pe r ja a r

31
31
30
36
18
13
23
199

€
€
€
€
€
€
€
€
€

€
€
€
€
€
€
€

4. 786. 019
4. 322. 679
268. 384
1. 936. 410
1. 101. 309
838. 785
336. 141
13. 589. 727
11. 896. 000

797. 670
720. 447
44. 731
322. 735
183. 552
139. 798
56. 024

G e midde lde G rootste
K le inste
w a a rde pe r
contra ct
contra ct
contra ct pe r
ja a r
€
25. 731 €
789. 246 € 1. 953
€
23. 240 €
999. 805 € 2. 185
€
1. 491 €
31. 702 €
180
€
8. 965 €
776. 136 € 1. 178
€
10. 197 €
609. 512 € 1. 083
€
10. 754 €
335. 000 €
653
€
2. 436 €
49. 753 € 2. 732

Tabel 4.4: Overzicht van contracten 2010-2015
Bron: Beheeroverzicht RVO (november 2015)
exclusief Transitiefaciliteit Colombia

Evaluatie Partners voor Water 3

46

De kosten voor de beleidsondersteuning door deltacoördinatoren en de deltateams
zijn niet meegenomen in bovenstaand overzicht. Deze kosten bedragen tussen
€100.000 en €300.000 per deltaland.
4.3.4

Bereikte doelgroepen

De opdrachten en aanbestedingen richten zich op de Nederlandse watersector in
zijn geheel, binnen vijf verschillende thema’s. In onderstaande figuur is een verdeling gegeven van het totale aantal contracten over de verschillende doelgroepen. De
contracten zijn verstrekt aan in totaal 91 organisaties.

TYPE ORGANISATIE

# CONTACTEN

%

133
36
10
6
5
3
3
3
199

67%
18%
5%
3%
3%
2%
2%
2%
100%

Bedrijf
Kennisinstelling
Branchevereniging
NGO
Ambassade
Rijkswaterstaat
Waterschap
Publieke instantie/waterdienst
Totaal

Grafiek 4.4. Aantal en verhouding van contracten naar type organisatie

Bedrijven hebben het meest geprofiteerd. 58 verschillende bedrijven, groot en
klein, vertegenwoordigen samen 67% van de contracten. Royal HaskoningDHV en
Arcardis zijn de grootste gebruikers, met 13 resp. 12 contracten. Ze worden gevolgd
door Lamoree Management en Advies (8), Rebel Group (8) en Port Consultants
Rotterdam (5). Er zijn ook veel ZZP-ers en kleine bureaus onder de bedrijven.
9 kennisinstellingen hebben in totaal 36 contracten gesloten. Deltares (13),
Alterra (7) en de TU Delft (6) vertegenwoordigen hiervan het grootste deel.
Naast een aantal NGO’s en ambassades, hebben 3 waterschappen, 1 hoogheemraadschap en Rijkwaterstaat contracten gekregen. Brancheverenigingen en sectororganisaties omvatten de Indonesian Netherlands Association (INA), het NWP en
Water.NL.
4.3.5

Geboekte resultaten

Voor het onderzoek naar de resultaten van ‘opdrachten en aanbestedingen’ heeft
Berenschot, in overleg met de programmamanager van RVO, een selectie gemaakt
van vijf ‘masterprojecten’, die in totaal dertien contracten omvatten en de verschillende PvW3-thema’s bestrijken. Van deze projecten hebben wij de documentatie
bestudeerd en, voor de projecten PaCT, HCMC en Linking Food security for Green
Economic Growth, verdiepende gesprekken gevoerd.

EINDRAPPORT

47

PROJECT

BETROKKEN PARTIJEN

LOOPTIJD

BUDGET

Vietnam Ho Chi Minh City
(HCMC)

Grontmij en Gemeente Rotterdam (contracthouders, gezamenlijk het VCAPS consortium)
i.s.m. Witteveen en Bos,
Ecorys, IVM, Bosch & Slabbers
en Urban Solutions.

1 januari 2011 tot 31 mei 2013

€912.467
(2 contracten)

Indonesië, Jakarta Coastal Defense Strategy Project (CDSP)

Royal HaskoningDHV,
Witteveen+Bos en Grontmij (contracthouders) i.s.m.
RebelGroup, UNESCO IHE en
Ecorys, Deltares, Kuiper Compagnons en Triple-A.

Januari 2012 – december 2014

€3 miljoen
(2 contracten)

Bangladesh, Partnership for a
Cleaner Textile Industry (PaCT)

Tauw (2 contracten), Solidaridad/TNO, Delta Engineering.

Juli 2012-december 2015

€157.054
(4 contracten)

Mozambique, Masterplan Beira

Deltares, Royal Haskoning
DHV, Asociacao Aquashare
and Nelen &Schuurmans
i.s.m. Consortium Deltares,
Witteveen+Bos, Wissing, Vandenbroek consulting en Niras.

Maart 2013-juni 2015

€888.737
(4 contracten)

Mozambique, Linking food
security and water for Green
Economic Growth

Alterra

Augustus 2012 – November
2012

€24.416
(1 contract)

Tabel 4.5. Onderzochte masterprojecten binnen het instrumenten opdrachten en aanbestedingen

Directe projectresultaten
De vijf bovenstaande ‘masterprojecten’ hebben veelal de beoogde projectresultaten
bereikt.
Box 4.2 Resultaten van de vijf onderzochte ‘projecten deltalanden’
• Binnen het Vietnam HCMC-project is een atlas ontwik-

• Voor het Indonesië JCDS project zijn een Masterplan

keld die een gemeenschappelijk perspectief biedt op

en zes thematische rapporten opgesteld. Het Master-

de uitdaging van de klimaatverandering voor Ho Chi

plan bestaat uit een strategie voor de bescherming

Minh City en een uitgangspunt voor verdere analyse.

van Jakarta door een offshore zeewering en retentie-

Hieraan gekoppeld is de CAS (Climate Adapatation

bekken. Onder andere zijn technische onderzoeken

Strategie) gemaakt, met 6 strategische richtingen

van de bestaande zeewering uitgevoerd en de Terms

langs 3 horizonnen (korte termijn, middellange termijn

of Reference gemaakt voor gedetailleerde ontwerpen.

en lange termijn), die samen een handleiding vormen

Het Masterplan is voltooid en overgenomen door de

voor het klimaatbestending maken van HCMC. Alle

Indonesische overheden. Daarmee is de projectdoel-

beoogde resultaten zijn bereikt. Op de website www.

stelling gehaald. Ter promotie van het project zijn

VCAPS.org staan de resultaten van dit project.

verschillende additionele activiteiten verricht, zoals
brochures voor ministeries in Bahasa en Engels, een
syllabus over de “Great Garuda”, posters, een film en
een blog op de NWP website. Artikelen en interviews
voor zowel Nederlandse als internationale radio en
kranten hebben bijgedragen aan de naamsbekendheid
en positionering van het consortium.

Evaluatie Partners voor Water 3

48

• Het doel van het PaCT project in Bangladesh was om

• Het doel van het Masterplan Beira project in Mozam-

het (proces van) watergebruik en afwaterbehande-

bique was het ontwikkelen van een meerjarenplan

ling in de textiel industrie te verduurzamen. Hiertoe

voor de urbane en industriële ontwikkeling van de

heeft het consortium o.a. een kenniscentrum opgezet

staat Beira met een focus op watermanagement. Door

(TTBC) en een Nederlandse link gecreëerd met IFC.

de ontwikkeling van het plan te steunen, beoogde

Er heeft een missie plaatsgevonden waarin moge-

PvW3 Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen te

lijk technische oplossingen voor waterzuivering en

positioneren voor vervolg projecten, die via PPPs of

efficiëntie in het waterverbruik bij de fabrieken zijn

multilaterale financiering tot stand komen. Het project

geïdentificeerd. Het project heeft niet alle beoogde

heeft de directe doelstelling bereikt. Er is een master

resultaten bereikt. Vanwege politieke spanningen

plan ontwikkeld. 9 projecten zijn geïdentificeerd. Er

konden een aantal activiteiten (w.o. een handelsmissie

heeft een pre-identificatiemissie plaatsgevonden en er

met Minister Ploumen) niet plaatsvinden. Het ver-

is een Water Markt Scan uitgevoerd.

sterken van de management structuur van het TTBC

• Voorafgaand aan het food security and water project

en opzetten innovatiefonds staat nog in de kinder-

in Mozambique, was de Nederlandse ambassade in

schoenen. Het TTBC is nog niet in staat om zelfstandig

Maputo op zoek naar betere aansluiting van Neder-

te functioneren (zonder Nederlandse financiering of

land op het Beira Agriculture Growth Corridor pro-

technische ondersteuning) of het innovatiefonds te

gramma. Alterra werd gecontracteerd om activiteiten

beheren. Momenteel wordt gekeken of een aantal

te identificeren die de link tussen de Nederlandse

banken dit zouden kunnen beheren.

speerpunten water en voedselzekerheid versterken, en
business opportunities genereren voor Nederlandse
investeerders, leveranciers van hardware en consultants. Het eind resultaat is een rapport waarin inhoudelijke kansen zijn geïdentificeerd op het gebied van
water en voedselzekerheid/productie.
Spin-off
‘Opdrachten in deltalanden’ is een strategisch instrument. De G2G, G2K en
G2B opdrachten die via PvW3 worden aanbesteed zijn gericht op de wederzijdse
belangen van Nederland en het deltaland. Projecten dienen als showcases voor
het Nederlandse waterbeleid en de innovatieve kracht van de sector, en zouden
moeten leiden tot een duidelijke positionering van de Nederlandse watersector in
het deltaland en uiteindelijk tot meer opdrachten voor Nederlandse water kennisen dienstenleveranciers. De hamvraag bij het instrument ‘opdrachten deltalanden’
is dus niet zozeer of de individuele projecten hun doelstellingen hebben gehaald,
maar wat het totaal aan projecten oplevert voor de Nederlandse watersector. De vijf
onderzochte projecten geven hierin inzicht, zie onderstaande box.

EINDRAPPORT

49

Box 4.3 Spin-off van de vijf onderzochte ‘projecten deltalanden’ - voorbeelden
• Vietnam. Met projecten als het HCMC heeft Neder-

• Mozambique. Een van de doelen van het masterplan

land zich volgens betrokkenen als centrale speler in

Beira was de positionering van de Nederlandse water-

de water- en klimaatsector neergezet in Vietnam. Het

sector en het realiseren van verschillende projecten

project is een van vele Nederlandse watergerelateerde

voor de Nederlandse water sector. Er is flink (o.a. van-

projecten op het gebied in Vietnam. Ook handelsmis-

uit Water Mondiaal) ingezet op de doorontwikkeling

sies (zoals die van minister president Rutte in juni

en implementatie van het Masterplan. Rebel Group

2014) en deelname aan evenementen (bijv. het Mekong

werd gevraagd om een transactiemodel en roadmap te

Delta Forum, MDF) hebben uiteraard bijgedragen aan

ontwikkelen voor de Land Development Cooperation

de positionering van Nederland. Het gedachtengoed

(LDC), en te adviseren hoe de Nederlandse overheid

over klimaat is inmiddels ingebed in beleid en moet nu

daarin kon participeren. Dat laatste bleek niet mo-

vertaald worden naar de praktijk.

gelijk te zijn. Om de ontwikkelingen in Beira goed te

• In Ho Chi Minh City is men bezig met de inrichting van

volgen en de lopende stakeholderprocessen goed te

de stad en daarbij zijn Nederlandse architecten, ingeni-

begeleiden werd vervolgens een opdracht gegund

eurs bureaus adviseurs en bouwers betrokken. Dit blijft

aan een Nederlandse procesmanager die namens de

vooralsnog in de fase van plannen maken. De informa-

Nederlandse overheid regelmatig in Beira is om de

tie-uitwisseling en afstemming met internationale finan-

implementatie van het masterplan voort te duwen.

ciële instellingen (IFI’s) zoals ADB, Worldbank en JICA

Volgens het PvW3 jaarverslag van 2014, ‘beginnen de

is geïntensiveerd t.b.v. de financiering van projecten op

jarenlange investeringen in relaties en planvorming

de lange termijn. Het ontwikkelde Mekong Deltaplan

in Water Mondiaal vruchten af te werpen en heeft de

wordt als leidraad gehanteerd voor de verdere invulling

Nederlandse delta-aanpak en die van stedelijke ontwik-

van programma’s en projecten van o.a. de Wereldbank.

keling in combinatie met waterbeheer in Mozambique

Inmiddels hebben Grontmij, Royal HaskoningDHV en

effect gehad’.

Neelen & Schuurmans projecten binnengehaald die
door deze IFI’s worden gefinancierd.

• Mozambique. Het Linking Food Security and Water
project van Alterra heeft geleid tot een voorstel voor

• Indonesië. ‘Ondanks zeer actieve inspanningen om de

geïntegreerde dienstverlening op het gebied van ir-

Nederlandse sector te betrekken heeft dit project tot

rigatie in Mozambique. De aanpak is omarmd door de

nu toe tot weinig concrete spin-off geleid’, aldus het

Wereldbank en uitgewerkt in een project (PRIORI). Dit

deltaplan voor 2014 voor dit land. Dit heeft mogelijk te

project wordt momenteel verder ontwikkeld.

maken de destijds gekozen focus op laaglanden. Het

Kijkend naar de vijf onderzochte projecten, constate-

PvW3 jaarverslag 2014 meldt een jaar later echter de

ren we dat deze over het algemeen hebben geleid tot

betrokkenheid bij Royal HaskoningDHV, Van Oord en

een betere positionering van de Nederlandse water-

Boskalis bij het ontwerp en de aanleg van Pluit City:

sector, dat er verschillende vervolgopdrachten zijn

een van de 17 geplande artificiële eilanden in de baai

gerealiseerd en/of aan zitten te komen, en dat het een

van Jakarta die waren opgenomen in het masterplan.

kwestie van lange adem is voordat de inspanningen

Ook wordt gesteld dat Nederlandse adviesbureaus in

kunnen worden verzilverd. Met name het arrangeren

Indonesië aangeven dat hun portfolio sterk groeit.

van financiering via IFI’s ten behoeve van de ‘derde

• Bangladesh. Rondom het PaCT project was het in

stap’ vraagt geduld en veel lobby- en promotiewerk.

eerste instantie zoeken naar de juiste verbindingen,

Desalniettemin hebben sommige PvW3-projecten in de

aangezien de textielindustrie niet een directe expertise

deltalanden het draagvlak onder donoren en aandacht

is vanuit Nederland. Er is gekozen voor aansluiting met

van IFI’s voor Nederland vergroot. Dit blijkt onder meer

andere landen zoals Duitsland en Turkije, zodat Neder-

uit de grote interesse van o.a. de Wereldbank voor

land vanuit haar niche (watermanagement) expertise

o.a. het Beira Masterplan, Jakarta NCICD, het master-

kan inbrengen en samen kan optrekken met andere

plan voor de kust bij Alexandrië in Egypte en PRIORI

bedrijven. Inmiddels vervult Nederland (minister Plou-

Mozambique.

men) een leidende rol in de verbetering van de socialeen milieuomstandigheden in de textielindustrie.

Evaluatie Partners voor Water 3

50

4.3.6

Succesfactoren en aandachtspunten

Op basis van de jaarverslagen, projectrapportages en interviews met betrokkenen,
kunnen we een aantal succesfactoren en aandachtspunten van PvW3 projecten in
deltalanden benoemen:
zz

Strategische samenwerking met de overheid in het deltaland. De deltalandenaanpak
lijkt te werken. In alle deltalanden heeft de Nederlandse watersector in
samenwerking met lokale partners volgens RVO en NWP een voorkeurspositie
gekregen voor de levering van diensten en producten.

zz

Betrokkenheid ambassades. De uitvoerders van PvW constateren dat de Water
Mondiaal-beleidslijn in 2013 door ambassades is omarmd. Niet alleen denken
zij met het deltateam mee, ook nemen zij de beleidslijn over in hun eigen
programma’s. In enkele gevallen is sprake geweest van cofinanciering door
ambassades van PvW-projecten. De ambassades zijn ook van belang voor het
identificeren van marktkansen voor Nederlandse producten en diensten en het
informeren van de Nederlandse watersector.

zz

High-level support, zoals in Indonesië. De bezoeken van premier Rutte
(november 2013) en minister Schultz Van Haegen (april 2014) leidden tot
procesversnelling binnen de projecten. Deze bezoeken leidden tevens tot
aandacht op hoog niveau, wat het draagvlak vergrootte voor de voorgestelde
(Nederlandse) oplossingsrichtingen.

zz

Lokaal draagvlak. Draagvlak kan ook worden verkregen door lokaal
eigenaarschap. Een voorbeeld is de gemeente Beira, die interesse en leiderschap
toonde voor het ontwikkelen van het masterplan voor de haven en voor het
uitvoeren ervan een projectmanager aanstelde. Mede door deze samenwerking
heeft het masterplan draagvlak onder de lokale stakeholders.

Uit het onderzoek komen de volgende aandachtspunten naar voren:
zz

Onvoldoende uitwisseling van kennis en ervaringen tussen de deltateams. Er zijn
grote verschillen tussen de aanpakken op deltalanden en de gerealiseerde
output. Landen als Vietnam en Indonesië zijn voorbeelden van hoe strategische
samenwerking op overheidsniveau omgezet kan worden naar opdrachten en
financiering door derden. Aangezien de delta-aanpak belangrijk is voor de
profilering van de Nederlandse watersector, kan er meer gestuurd worden op het
delen van ervaringen tussen de landen.

zz

Marktgericht werken en aandacht voor specifieke Nederlandse niches. Er lijkt weinig
aandacht gegeven te worden aan het in kaart brengen van de competitie die
Nederland ondervindt zowel inhoudelijk als in de toegang tot financiering; er
kan meer aandacht gegeven worden aan waarin Nederland onderscheidend kan
zijn t.o.v. de concurrentie (niches voor Nederlandse producten en diensten).

EINDRAPPORT

zz

Financiële en inhoudelijke ondersteuning. Het werken in de deltalanden is een zaak
van lange adem en kent, door de vaak fragiele of complexe politieke context,
financiële risico’s. Financiële steun is van belang, totdat bedrijven hun weg zelf
vinden. Het onderzoeken van de juiste product-markt combinaties en kansen
voor financiering door IFI’s is daarbij cruciaal. Overgang van een ODA-context
naar een meer economische relatie, zoals in Vietnam, is complex, onder meer
omdat diverse andere donorlanden nog wel ODA geven (level playing field).
Financiële ondersteuning vanuit Nederland kan noodzakelijk blijken om de
contacten die zijn gelegd en samenwerkingen die zijn gestart niet in gevaar te
brengen.

zz

De lokale context is bepalend voor het succesvol profileren van de sector. In eerste
instantie lijkt er vanuit Nederland vooral ingezet te zijn op het ‘zenden’ van
Nederlandse kennis en producten in samenwerking met de overheid. Een
hiërarchische en bureaucratische overheid als counterpart, zoals in Vietnam,
kan tot vertraging leiden. De aandacht richten op financiers in plaats van
beleidsmakers, zoals gebeurde in het Mekong Deltaplan kan dan nuttig zijn om
marktkansen te creëren.

4.4

Incidentele subsidies

4.4.1

Introductie

Naast subsidies via de regeling ‘Wereldwijd werken met Water’ en G2G/G2K/K2Kprojecten in deltalanden via opdrachten en aanbestedingen, bestaat er binnen Partners voor Water de mogelijkheid van het verlenen van incidentele subsidies voor
bijzondere projecten. RVO krijgt hiertoe een opdracht van de minister van IenM.
Het PvW3-jaarplan voor 2010 stelt dat ‘waar de reguliere tender [van de subsidieregeling] vooral is bedoeld om voorstellen van de sector te stimuleren, de bijzondere
projecten vooral inspelen op government to government initiatieven’.
INCIDENTELE SUBSIDIES
Doelstelling

Op incidentele basis projecten mogelijk maken die wel onder het
budget van de stimuleringscomponent vallen, maar om diverse
redenen niet via open tenders kunnen lopen.

Financiën

Inschatting Berenschot: ongeveer €3 miljoen

Thematische
focus

Alle PvW3 thema’s

Geografische
focus

Geen, er is ‘incidenteel de mogelijkheid om afwijkend van de
focus een enkel project op te pakken’

Doelgroep

Lokale overheid

Type projecten

Vijf G2G projecten in de periode 2010-2015

Tabel 4.6: Samenvatting

51

Evaluatie Partners voor Water 3

52

4.4.2

Uitvoering

Uit documentenonderzoek blijkt dat er vijf keer is besloten een incidentele subsidie
te verstrekken. In 2010 zijn twee incidentele subsidies verleend met als doel om
projecten vanuit PvW2 financieel af te kunnen ronden dan wel voort te kunnen
zetten.
zz

Het Cooperative Programme for Water & Climate (CPWP) was een
landenoverstijgend project uit PvW2. Onder PvW3 werd een nieuwe opdracht
verleend aan de stichting NFWC van €1.000.000 om gedurende 2010 een
voorstel te ontwikkelen voor de verdere toekomst van het CPWP.31 In de
Stuurgroep is veel discussie geweest of PvW het CPWC zou moeten financieren,
nadat subsidieaanvragen elders waren afgewezen. Uiteindelijk is besloten om het
CPWC af te bouwen en de netwerken en kennis in te bedden in het NWP en
het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL).32

zz

Al bij de start van PvW3 besloot de Stuurgroep om het Syrian-Dutch Water
Cooperation (SDWC) te contineren met een derde fase 3. Op basis van een
evaluatie en een daaruit voortvloeiende MoU en ToRs is vervolgens voor
€850.000 aan contracten gesloten. Door de ontstane situatie in Syrië in 2011 is
later, met de afgekondigde EU-sancties, besloten het project stil te leggen.

In 2011, 2012 en 2013 zijn geen incidentele subsidies verleend. In 2014 verleende
RVO drie subsidies buiten de subsidieregeling. Hiermee was volgens het PvW3
jaarverslag een kleine €2 miljoen gemoeid:
zz

Haalbaarheidsstudie naar het Balance Island concept in Bangladesh en Vietnam
van circa €135.000.

zz

Subsidie voor de ‘Deltas in times of climate change’-conferentie van circa
€100.000.

zz

Subsidie voor de Delta Alliance van ongeveer €400.000.

De PvW3-jaarplannen en jaarverslagen geven geen informatie over (de resultaten
van) deze projecten. Dat wil niet zeggen dat deze niet bij de uitvoerders bekend zijn:
de conferentie ‘Deltas in times of climate change’ is bijvoorbeeld apart geëvalueerd
en de Delta Alliance heeft een set van producten opgeleverd. In het kader van deze
evaluatie is hier geen aanvullend onderzoek naar gedaan. Wat de keuze voor deze
projecten betreft, valt het ons op dat niet altijd duidelijk is hoe deze projecten binnen het programma passen en dat daar vooraf ook geen afwegingskaders voor zijn
opgesteld.

31 Deze kosten zijn geboekt onder ‘landenoverstijgende activiteiten’ en derhalve niet meegenomen in het financiële
overzicht van ‘incidentele subsidies’.
32 Stuurgroepverslagen 2010. In diezelfde periode speelde ook een discussie over het subsidiëren van het International Groundwater Resources Assessment Centre (IGRAC) uit PvW.

EINDRAPPORT

4.5

Disaster Risk Reduction (DRR) missies

4.5.1

Introductie

In 2013 zijn IenM en BZ gestart met het opbouwen van een ‘Dutch Risk Reduction’
(DRR)-team. Deze teams adviseren buitenlandse overheden desgewenst over het
voorkomen of beperken van watergerelateerde rampen.
‘DRR-missies’ is geen instrument binnen PvW3 en het DRR-team wordt apart, los
van het PvW-programmabureau, aangestuurd. In 2016 zullen de DRR-missies apart
worden geëvalueerd. Omdat PvW3 echter een financiële bijdrage heeft geleverd aan
de missies, worden de activiteiten van de DRR-teams kort besproken in dit rapport.
DRR-MISSIES
Doelstelling

Het DRR-team is bedoeld om ‘de beste Nederlandse waterexpertise’ snel in te zetten op verzoek van buitenlandse overheden, bij
het voorkomen of het beperken van water-gerelateerde rampen
in het buitenland.

Financiën

Missies van het DRR-team (in wisselende samenstelling) worden
gefinancierd met beleidsmiddelen van BZ en IenM en middelen
uit PvW3.

Thematische
focus

Leveren van kennis en expertise van waterbeheer, waterveiligheid en watervoorziening ter ondersteuning van wederopbouw
en preventie.

Geografische
focus

Wereldwijd

Doelgroep

Lokale overheden

Type projecten

Korte bezoeken

Tabel 4.7 Samenvatting DRR-missies
4.5.2

Uitvoering

Sinds 2013 hebben in totaal 24 missies (vrijwel allemaal ‘scoping missions’)
plaatsgevonden naar zestien landen, zie bijlage 7. Hiermee was in totaal €2.289.515
mee gemoeid, waaraan PvW3, volgens het financieel overzicht van RVO, tot en
met 2015 €803.000 (35%) heeft bijgedragen. Daarnaast heeft NWP €169.549 in
rekening gebracht voor de ondersteuning van de DRR-missies.
Hoewel financiering deels uit PvW3 plaatsvindt, hebben de uitvoerders RVO en
NWP geen invloed op de uitvoering van dit instrument. IenM heeft hierin het
voortouw. Voor de DRR-missies bestaat een Regieteam, met leden van IenM en BZ
(onder andere directies DIO en IGG). Het Regieteam behandelt aanvragen van
buitenlandse overheden voor een DRR-missie en bereidt het besluit voor. Formeel
besluit vervolgens de Stuurgroep over de uitzending. RVO bereidt de missie voor.

53

Evaluatie Partners voor Water 3

54

Vooral ingenieursbureaus zijn tot op heden betrokken geweest bij de DRR-missies.
RoyalHaskoningDHV was bij 11 van de 24 missies betrokken en heeft hiervoor
meer dan €1,3 miljoen ontvangen, waarvan het grootste deel voor de strategische
studie naar integrated water resource management in Myanmar (€550k) en het
kustbeschermingsplan voor Tacloban in de Filippijnen (€568k). Arcadis was betrokken bij zeven missies (totaal €174k). Stichting Deltares bij zes missies (€133k). Bij
een aantal missies waren ook NGO’s betrokken, zoals Wetlands International en
Cordaid.
4.6

Conclusie

Het evaluatieonderzoek naar de Component Stimulering, op basis van documentenonderzoek en interviews voor een selectie van projecten, heeft geleid tot de
volgende inzichten:
zz

Met de subsidieregeling zijn 74 projecten ondersteund voor in totaal €18 miljoen.
--

­	Bij deze projecten waren in totaal 131 individuele organisaties betrokken die
in totaal 197 keer deelnamen aan een project. De grootste gebruikersgroep
van de subsidieregeling zijn bedrijven en kennisinstellingen. Zij
vertegenwoordigen respectievelijk 63% en 22% van de deelnames.

--

­	De doelstelling om 50% van de middelen in deltalanden te besteden is niet

gehaald. Deze voorwaarde bestond niet in het eerste jaar van de regeling. In
de resterende jaren bleken veel aanvragen uit deltalanden van onvoldoende
kwaliteit, waardoor de voorkeur werd gegeven aan betere aanvragen uit
overige doellanden.
--

­	Het merendeel van de projecten realiseert de beoogde resultaten. De regeling
biedt partijen de mogelijkheid om ervaring op te doen, een netwerk op te
bouwen en bepaalde technologieën te testen.

--

­	Veel projecten krijgen op een bepaalde manier vervolg, bijvoorbeeld doordat
de consortiumpartners in het doelland of in Nederland met elkaar verder

werken, of doordat een methode of technologie lokaal wordt overgenomen.
In veel gevallen is het echter niet mogelijk om (uitzicht op) vervolgprojecten
te realiseren binnen de looptijd van het subsidieproject.
zz

Met het instrument ‘projecten deltalanden’ zijn tientallen projecten in de 7
deltalanden ondersteund. Er zijn in totaal 182 contracten gesloten waarvan
PvW3 t/m eind 2015 €11,9 miljoen financierde.
--

­	De contracten zijn verstrekt aan 91 unieke organisaties. Bedrijven

vertegenwoordigen 67% van de contracten; kennisinstellingen 18%.
--

­	De voor de evaluatie 5 nader onderzochte ‘masterprojecten’ (13 contracten)
hebben vrijwel allemaal de beoogde projectresultaten bereikt.

--

­	De projecten hebben bijgedragen aan een betere positionering van de

Nederlandse watersector en hebben opvolging gekregen, in meer of mindere
mate. Sommige vervolginitiatieven zijn door internationale financiers als de
Wereldbank opgevolgd.

EINDRAPPORT

zz

In het geval van vijf ‘bijzondere projecten’, is er vanuit de Component
Stimulering een incidentele subsidie verstrekt met een totale waarde van
ongeveer €3 miljoen. Het ging hierbij om bijzondere wensen vanuit de
opdrachtgever (IenM). Berenschot plaatst vraagtekens bij de relevantie van deze
projecten voor het programma PvW3.

zz

Sinds 2013 hebben in totaal 24 DRR-missies (vrijwel allemaal ‘scoping
missions’) plaatsgevonden naar zestien landen. Hoewel formeel geen
instrument, heeft PvW3 hier ongeveer €800.000 aan bijgedragen (35%).

De samenhang van de verschillende instrumenten en activiteiten binnen de componenten, en de bijdrage aan de doelmatigheid en effectiviteit van PvW3 bespreken
wij in hoofdstuk 7 en 9.

55

EINDRAPPORT

57

5. Component 2:
Samenwerking

Legenda

Component 2 omvat de activiteiten die betrekking hebben

RVO

op het vormgeven en stimuleren van samenwerking tussen

PvW

partijen in de Nederlandse watersector. De coördinatie en
uitvoering van deze activiteiten is belegd bij NWP.

NWP

3. Business

Component 1:
Stimulering
Component 2:
Samenwerking
Component 3:
Evenementen en
communicatie

Opdrachten (G2G, G2B
en G2K) in deltalanden

• Subsidieregeling
‘WWMW’ (28 landen)
• Incidentele subsidies

2. Business development

De samenwerkingscomponent omvat:
zz

Strategische landenaanpak en cross-sectorale (landen-

DRR missies

Cross-sectorale en strategische landenaanpak
1. Sectorbrede marketing

Landenplatforms Deltalanden en overige landen

overstijgende) activiteiten.
zz

Evenementen als AIWW, IWA World Congress

Landenplatforms – voor deltalanden en voor overige
landen.

0. Netwerk fundament

Communicatie naar de NL watersector
Branding van de NL Watersector onder internationale partijen

Aanvankelijk werden inspanningen voor branding en evenementen ook geschaard

Figuur 5.1: Focus van dit hoofdstuk:

onder deze component. Later zijn deze samengevoegd met communicatie onder de

Component 2

vlag van component 3 (hoofdstuk 6).
Waar bij de stimuleringscomponent de PvW3-middelen veelal worden besteed door
derden via subsidies, directe opdrachten of aanbestedingen, worden bij de samenwerkingscomponent de middelen direct door de uitvoerder besteed. Het gaat daarbij
om de inzet van NWP-medewerkers, inzet van medewerkers van andere sectorpartijen, out-of-pocketkosten en kosten voor inhuur van derden. Voor de uitvoering
van de component heeft NWP in de periode 2010-2015 €16,5 miljoen ontvangen
- gemiddeld €2,8 miljoen per jaar.
Gezien de andere aard van de activiteiten onder component 2, volgt dit hoofdstuk
een andere indeling dan het vorige.
5.2

Strategische landenaanpak en cross-sectorale
(landen-overstijgende) activiteiten

5.2.1

Introductie

De activiteiten binnen de samenwerkingscomponent kenmerken zich door een
grote verscheidenheid. Door de jaren heen worden andere benamingen gebruikt
om de activiteiten te classificeren. In het voor de evaluatie gebruikte overzicht, geeft
NWP aan dat het om ‘strategische ontwikkelingen, internationale positionering
en strategische profilering’ gaat die gerangschikt worden naar deltalanden, overige
landen en landen-overstijgend. In totaal gaat het om meer dan 200 activiteiten over
de periode 2010-2015.

Van gezamenlijk naar individueel

Introductie

Van precompetitief naar competitief

5.1

Evaluatie Partners voor Water 3

58

5.2.2

Uitvoering

NWP maakt jaarlijks een plan met daarin een financiële raming voor de voorziene
activiteiten en legt dit voor aan RVO. RVO verwerkt de informatie in het PvW3plan voor dat jaar en legt deze ter goedkeuring voor aan de Stuurgroep. In bepaalde
gevallen, bijvoorbeeld als de activiteiten anders worden dan aanvankelijk voorzien,
stuurt NWP aan RVO tijdens het jaar een aanvullende offerte (zoals voor het
voeren van het secretariaat van het Kernteam Export en Promotie). De kosten van
de individuele activiteiten binnen de component zijn door Berenschot niet in beeld
gebracht omdat dit buiten het bereik van deze evaluatie valt.
2010

2011

2012

2013

2014

2015

TOTAAL

%

1. Deltalanden

5

6

5

5

7

7

35

17%

2. Overige landen

4

7

7

10

10

11

49

24%

3. Cross-sectoraal / landen-overstijgend

21

22

15

24

20

17

119

59%

Totaal

30

35

27

39

37

35

203

100%

TYPE

Tabel 5.1: Aantal activiteiten binnen component Samenwerking 2010-2015
Bron: NWP activiteitenoverzicht componenten 2

zz

Ad 1. Activiteiten gericht op deltalanden omvatten de inzet van NWPmedewerkers en leden uit het NWP-netwerk voor het ontwikkelen en
implementeren van de delta-aanpak voor de verschillende deltalanden,
waaronder het ondersteunen van deltaplatforms en het jaarlijks opstellen van
deltaplannen.

zz

Ad 2. Voorbeelden van activiteiten die gericht zijn op ‘overige landen’ zijn het
opzetten en ondersteunen van samenwerkingsverbanden in doellanden,
zoals het Mexican Netherlands Water Partnership (MNWP) en het TurkishNetherlands Water Partnership (TNWP); het voeren van een dialoog en
het versterken van de samenwerking met de Braziliaanse watersector in Sao
Paulo; het opstarten en begeleiden van sectoractiviteiten in Thailand; het
ontwikkelen en ondersteunen van een marktbewerkingsstrategie voor India;
het ontwikkelen van de landen­aanpak Exportkansen Centraal en Oost-Europa
(CEE), en afstemming/lobbywerk naar Europese netwerken via nationale water
partnerships. Voorts omvat het de behandeling van verzoeken uit verschillende
landen.

EINDRAPPORT

zz

Ad 3. Cross-sectorale en landenoverstijgende activiteiten zijn erg divers van aard.
Er is geen onderscheid tussen overhead en projectactiviteiten: de tijdsbesteding
die gepaard gaat met de dialoog met de opdrachtgever (IenM) valt hieronder,
evenals het ontwikkelen van een internationale communicatielijn. Zo ook het
opstellen van strategische documenten (Toekomstvisie Water, Water 2020), het
voorbereiden van evenementen en het uitvoeren van de jaarlijkse Water Export
Index, en de oprichting en coördinatie van allerlei platforms, zoals het WASHSecretariaat, het Nutriëntenplatform; het Water Governance Centre, het Risk
Reduction Water Partnership, het water-mijnbouwplatformcluster en het More
Crop per Drop/Water & Food Platform. Andere activiteiten zijn onder meer
de organisatie van inhoudelijke inbreng vanuit Nederland voor internationale
congressen, het vergroten van de toegang van de sector tot internationale
financiering en de uitvoering van het Convenant Informatieketen Water en
Klimaat (CIWK).

Onder de brede doelstellingen van PvW is binnen de noemer ‘cross-sectoraal/
landen-overstijgende activiteiten’ veel mogelijk. Dit leidt er soms toe dat onder
politieke druk, activiteiten onder het programma worden ‘geschoven’ die volgens de
uitvoerders niet altijd even relevant zijn:
‘Door het wegvallen van diverse middelen bij de overheid en de beschikbaarheid
van PvW zien wij een toenemende druk om bepaalde zaken in het vervolg uit PvW
te financieren, die mogelijk anders elders een plek hadden gevonden (bijvoorbeeld
Thailand). Mede gezien de wens om de ondersteuning van de Topsector Water nu
nadrukkelijk op te pakken zien wij ook hier druk ontstaan. Hetzelfde geldt voor de
aanwezigheid bij of de organisatie van internationale evenementen; bijvoorbeeld
IWW en UN International Waterdag’.33
5.2.3

Bereikte resultaten

Door de breedte en diversiteit van deze component is het niet mogelijk een geaggregeerd beeld te geven van de resultaten en doelgroepen die met de ‘strategische
landenaanpak en cross-sectorale (landen-overstijgende) activiteiten’ zijn bereikt.
Wel is het mogelijk om op programmaniveau iets te zeggen over effectiviteit,
relevantie en doelmatigheid – zie hoofdstuk 7. In onderstaande tekst box geven we
enkele voorbeelden van bereikte resultaten.

33 Memo van het programmabureau PvW3 (RVO en NWO) aan de Stuurgroep n.a.v. aanwijzingen voor het PvW3
jaarplan 2013.

59

Evaluatie Partners voor Water 3

60

Box 5.1 Voorbeelden van resultaten geboekt met de ‘strategische landenaanpak en cross-sectorale/
landen-overstijgende activiteiten’
Partijen uit de agrofood- en tuinbouwsector zijn in con-

• Een aantal landenoverstijgende activiteiten heeft zich

tact gebracht met partijen uit de watersector. Ze werken

gericht op het versterken van de betrokkenheid van

samen aan het opzetten van concrete cases in landen als

MKB-bedrijven, omdat deze doelgroep in het subsidie-

Polen, Roemenië en Turkije.

instrument onvoldoende aan bod kwam. ‘In de loop

• Het Human Capital-project heeft geleid tot meer

van 2014 heeft de ondersteuning van MKB-ers en

aandacht van young professionals voor de watersec-

tussen deze doelgroep en NGO’s vorm gekregen. Dit

tor. Volgens NWP is de instroom van studenten bij

heeft zich vertaald in één-op-één ondersteuning van

technische studies, inclusief opleidingen gericht op

ongeveer tien bedrijven. Die ondersteuning bestond

watertechniek, enorm toegenomen de afgelopen jaren

uit een coachingsgesprek over het ontwikkelen van

en is het aannemelijk dat PvW3 hierin een positieve

marktstrategie en het vinden van financiering, en

rol in heeft gespeeld.

matchmaking van MKB met marktkanalen/lokale net-

• De Stockholm Junior Waterprize, een competitie voor
jongeren in de watersector. Eén van de eerste win-

werken, waaronder NGO’s.
• Een aantal landenoverstijgende activiteiten heeft zich

naars van deze competitie is nog steeds ambassadeur

daarnaast specifiek gericht op het versterken van de

voor de wateropleidingen.

betrokkenheid van NGO’s. Volgens het jaarplan van

• Betere afstemming met de Topsector Water. De uit-

2014 is ‘de betrokkenheid van NGO’s bij de ontwikke-

voerders van PvW zijn als secretaris betrokken bij het

ling van producten en diensten door de Nederlandse

Kernteam Export en Promotie. Het Kernteam werkt

watersector essentieel’. Een voorbeeld van een acti-

aan de internationaliseringsstrategie van de sector, is

viteit is de ondersteuning van een doelgericht thema-

klankbordgroep voor de Stuurgroep Interdepartemen-

tisch netwerk, namelijk het ‘Water, Sanitatie, Hygiëne

taal Water Cluster en is tevens het kanaal om voorstel-

(WASH) secretariaat’ dat resulteerde in een gezamen-

len vanuit de sector in te brengen.

lijke programma-overeenkomst van zes NGO’s met

• De jarenlange ondersteuning van de Water Export Index
heeft geleid tot inzicht in de ontwikkeling van de export
van de watersector ten opzichte vanaf 2000 tot nu.

het Directoraat-generaal Internationale Samenwerking
(DGIS) voor een bedrag van €50 miljoen.
Bron: PvW jaarverslagen van 2014 en 2015.

5.3

Landenplatforms

5.3.1

Introductie

Een belangrijk onderdeel binnen Component 2 zijn de landenplatforms. PvW3
ondersteunt landenplatforms voor zestien landen. Doel van de landenplatforms is
om partijen te helpen om zich internationaal te positioneren. Een landenplatform
bestaat uit verschillende partijen uit de Nederlandse watersector die een nieuwe
markt willen betreden of zich verder in een land willen profileren. Deze paragraaf
gaat nader in op de opzet en uitvoering van de landenplatforms.
5.3.2

Uitvoering: geleidelijk meer strategisch

In de afgelopen jaren heeft NWP met ondersteuning van Partners voor Water vorm
gegeven aan in totaal 16 landenplatforms. PvW3 ondersteunt landenplatforms
als het land tot de landenfocus van PvW behoort en er in het doelland genoeg
marktkansen zijn voor de Nederlandse watersector. Bindende factor is de bestaande
of geplande activiteit van de betrokken organisaties in het betreffende land of de
betreffende regio in de wereld.

EINDRAPPORT

In de periode 2010-2015 werden vanuit PvW3 ondersteund:
zz

7 platforms op Deltalanden: Bangladesh, Colombia, Egypte, Indonesië,
Mozambique, Myanmar en Vietnam.

zz

9 platforms op overige doellanden: Mexico, Noord- en Midden Amerika,
Brazilië, Rusland, India en China, Turkije, Roemenië, Polen.

De verschillende platforms bevinden zich in verschillende stadia van ontwikkeling
en functioneren op een eigen manier in de context van het land of regio waarmee
wordt gewerkt.
In de eerste jaren van PvW3 dienden de landenplatforms vooral voor informatieuitwisseling tussen deelnemers. Op deze wijze zijn er netwerken opgebouwd en is
kennisuitwisseling tussen geïnteresseerde (markt)partijen gefaciliteerd. In de loop
der jaren is het besef ontstaan dat er per land gerichte keuzes gemaakt moeten
worden tussen de thema’s en gebieden waar Nederland zich op wil richten.
Vanaf 2013 hanteert NWP een ‘strategische platformaanpak’ die zich richt op ‘het
inventariseren van niches, marktkansen en doelen’34. Dit betekent dat er in de landenaanpak meer aandacht wordt besteed aan product-markt combinaties (PMC’s).
De gedachte hierachter is dat de landenplatforms zo meer bijdragen aan het ontwikkelen van concrete projecten die door derden worden gefinancierd (‘derde stap’).
De landencoördinatoren hebben in de telefonische interviews aangegeven dat er
inderdaad meer focus is gekomen op gebieden en thema’s (bijvoorbeeld Indonesië,
Mozambique) of dat men daar op dit moment over nadenkt (bijvoorbeeld India).
Het afbakenen op thema’s en gebieden is overigens niet eenvoudig. Een land als
India is groot en ook de opgaven zijn omvangrijk en divers, dus waar liggen de
grootste kansen?
5.3.3

Doelgroepen

Het aantal betrokken organisaties bij een landenplatform wisselt. Geïnteresseerden
in de landenplatforms kunnen zich aanmelden voor de bijeenkomsten die NWP
organiseert. Bij het meest omvangrijke platform (Indonesië) zijn circa 90 organisaties aangesloten. Het gaat daarbij om circa 500 personen, werkzaam bij kennisinstellingen, overheid, maar ook leveranciers, aannemers en kleine starters. Bij het
platform Polen zijn 53 organisaties aangesloten. Voor beide platforms is het aantal
geïnteresseerde bedrijven toegenomen de laatste jaren.
5.3.4

Bijeenkomsten van de landenplatforms

Een van de aandachtspunten bij de landenplatforms is de vormgeving en frequentie van de bijeenkomsten die georganiseerd worden. In de interviews is meerdere
keren genoemd dat het zoeken is naar een effectieve invulling van bijeenkomsten.
Er bestaat discrepantie tussen de behoefte van grotere spelers (kennisinstellingen,
grote ingenieursbureaus en aannemers, e.d.) en het MKB. De grotere spelers hebben een langeretermijnfocus, zijn vaak al actief in een land en willen hun krachten
bundelen om zo hun contacten en portfolio uit te breiden.
34 Website NWP, www.nwp.nl.

61

Evaluatie Partners voor Water 3

62

MKB-bedrijven hebben meestal interesse in een land vanwege de potentiële afzetmarkt voor producten. In een verkennend stadium hebben zij behoefte aan inzicht
in de bestaande relaties en mogelijkheden. Zodra dit inzicht er is, gaan zij veelal
hun eigen weg. Deze verschillende behoeften maken dat er goed moet worden nagedacht over de opzet van de bijeenkomsten. In de meeste landenplatforms vinden
er daarom zowel algemene bijeenkomsten met een brede doelgroep plaats (circa
één keer per jaar), als bijeenkomsten rondom een thema of gebied met een selecte
doelgroep (meerdere malen per jaar).
5.3.5

Bereikte resultaten

Met de coördinatie en inhoudelijke ondersteuning van 16 landenplatforms, heeft
PvW3 de afgelopen jaren honderden partijen bij elkaar gebracht. De landenplatforms zijn een belangrijk instrument in het faciliteren van pre-competitieve
samenwerking. Zoals uit de analyse van subsidieprojecten en opdrachten/aanbestedingen (hoofdstuk 3) is gebleken, worden veel PvW projecten door consortia
uitgevoerd. Deze partijen vinden elkaar – onder meer – bij de bijeenkomsten van
landenplatforms.
De landenplatforms hebben inmiddels geleid tot PMC’s voor een aantal thema’s
in enkele landen, zoals deltatechnologie in Polen, waterhergebruik in Turkije,
watertechnologie in Roemenië, en drinkwater en sanitatie in Zuid-Afrika. Vanuit
de landenplatforms worden vervolgens activiteiten georganiseerd als netwerkbijeenkomsten voor de Nederlandse markt, inkomende en uitgaande missies, deelname
aan handelsbeurzen, formuleren van businesscases en afstemming van activiteiten.
Ook uit de enquête is gebleken dat respondenten de landenplatforms waarderen.
Daarbij is onder andere opgemerkt dat “100% samenwerking een utopie is, maar
dat de landenplatforms relatief neutrale platforms zijn waar organisaties elkaar
kunnen ontmoeten, met elkaar kunnen discussiëren en de kansen voor samenwerking kunnen verkennen”.

EINDRAPPORT

5.4

Conclusie

De component ‘Samenwerking’ omvat activiteiten die betrekking hebben op het
vormgeven en stimuleren van samenwerking tussen partijen in de Nederlandse
watersector – ofwel de basis van onze ‘PvW3- pyramide’.
Voor de uitvoering van de strategische landenaanpak (waaronder de delta-aanpak),
cross-sectorale en landenoverstijgende activiteiten heeft NWP in de periode 20102015 €16,5 miljoen ontvangen - gemiddeld €2,8 miljoen per jaar. Daarvoor heeft
het NWP meer dan 200 zeer uiteenlopende activiteiten uitgevoerd.
NWP heeft veel vrijheid gekregen om activiteiten te ondernemen waarvan zij en
RVO menen dat ze relevant zijn in het licht van de PvW3-doelstellingen. Hierdoor
was het mogelijk om in te spelen op actualiteiten en kansrijke ontwikkelingen. De
activiteiten hebben bijgedragen aan een betere afstemming en samenwerking binnen de Nederlandse watersector en de relaties met andere landen. Er is een groot
aantal organisaties bereikt - veelal partijen uit de Nederlandse watersector maar
ook partijen uit andere sectoren.
Niet van alle activiteiten is de toegevoegde waarde voor PvW3 evident. Naast
strategische inzet (bijvoorbeeld op de delta-aanpak), was er ook sprake van opportunistische inzet van middelen.
Bij de landenoverstijgende en cross-sectorale activiteiten missen wij een heldere
strategie vooraf die zou kunnen helpen bij het maken van scherpe keuzes.
Door de enorme breedte en diversiteit van de activiteiten en het ontbreken van een
afwegingskader en key performance indicators (KPIs), is het niet mogelijk een geaggregeerd beeld te geven van de resultaten en doelgroepen die met deze component
zijn bereikt.

63

EINDRAPPORT

65

6. Component 3:
Communicatie en
evenementen
Met Component 3 bouwt PvW3 aan het fundament
van de Nederlandse watersector. De uitvoering van deze
component is belegd bij NWP en omvat het volgende:
zz

Evenementen

zz

Corporate communicatie over het programma PvW,

Legenda
RVO
NWP

3. Business

PvW
Component 1:
Stimulering
Component 2:
Samenwerking
Component 3:
Evenementen en
communicatie

Opdrachten (G2G, G2B
en G2K) in deltalanden

• Subsidieregeling
‘WWMW’ (28 landen)
• Incidentele subsidies

2. Business development

gericht op Nederlandse water professionals;
zz

DRR missies

Communicatie over hetgeen er breed op het
gebied van water gebeurt, naar Nederlandse water

Cross-sectorale en strategische landenaanpak
1. Sectorbrede marketing

professionals;
zz

Landenplatforms Deltalanden en overige landen
Evenementen als AIWW, IWA World Congress

Internationale branding, gericht op de internationale
watersector

Communicatie naar de NL watersector

0. Netwerk fundament

Branding van de NL Watersector onder internationale partijen

De kosten voor component 3 over de periode 2010-2015 bedragen €2,4 miljoen.35

Figuur 6.1 Focus van dit hoofdstuk:
Component 3

6.2

Evenementen

6.2.1

Introductie

Evenement-gerelateerde activiteiten die PvW3 meefinanciert, hebben tot doel om
kennis uit te wisselen en om producten uit de Nederlandse watersector te etaleren.
Dit dient bij te dragen aan de bundeling en positionering van de Nederlandse
watersector.
In totaal heeft PvW3 in de periode 2010-2015 aan circa 40 evenementen bijgedragen, zie bijlage 5. Het gaat hierbij vooral om grote evenementen zoals de Wereldwaterdag, congressen van de International Water Association, het Wereld Water
Forum etc.36 Veel evenementen zijn terugkerend, zoals de International Water Week
te Amsterdam en de International Water Week te Singapore. Deze laatste twee zijn
voor de evaluatie nader bekeken.

35 Omdat evenementen aanvankelijk onder component 2 vielen, vallen de kosten hiervan gedeeltelijk onder
component 2.
36 Kleine evenementen gericht op één doelland worden vanuit het landenbudget gefinancierd.

Van gezamenlijk naar individueel

Introductie

Van precompetitief naar competitief

6.1

Evaluatie Partners voor Water 3

66

EVENEMENT

2010

Amsterdam International
Water Week

2011

2012

AIWW11

Singapore International
Water Week

SIWW10

IWA World Congress

IWA10

Wereldwaterdag

SIWW11

WWD11

Overig

# evenementen

2014

AIWW13
SIWW12

AIWW15

3

3

# DEEL­
NAMES
3
4

SIWW14
IWA13

WWD12

WWD13

WWD14

WWD15

5

SWW13

SWW14

SWW15

3

7e WWF

2

3

6e WWF
World
Congress on
Information
Technology

2015

IWA12

Stockholm Water Week
Wereld Water Forum

2013

Waterproof

Expo Apa
Boekarest

Deltas in
times of
climate
change;
IABR

5

5

4

4

Tabel 6.1: Overzicht belangrijkste evenementen waarvoor met een bijdrage uit PvW3 een collectieve
inzending is gerealiseerd.
Bron: Samengesteld op basis van informatie van NWP

6.2.2

Uitvoering

De uitvoerders van PvW3 maken een longlist van alle waterevenementen wereldwijd. NWP legt een selectie voor aan de brede watersector (niet alleen NWP-leden)
via een nieuwsbrief, landenplatforms en samenwerking met onder andere de
Wateralliantie en Envaqua. De Stuurgroep besluit op basis van een projectvoorstel
van het PvW3-programmabureau welke evenementen te ondersteunen.
NWP organiseert vooral de collectieve deelname van de Nederlandse watersector
aan het evenement, meestal in de vorm van een paviljoen (op een beurs). Werkzaamheden die NWP hiertoe uitvoert zijn het vinden van deelnemers aan het paviljoen (verkopen van vloeroppervlak), het organiseren van standbouw, de bemensing
van het paviljoen en de organisatie van het programma. Het organiseren van een
congres, gezamenlijk met andere organisatoren, gebeurt enkel voor de Amsterdam
International Water Week.
Voor congressen waarbij het NWP een collectieve beursdeelname organiseert,
maakt de organisatie vooraf een overzicht van de Nederlandse deelname aan het
betreffende congres. Op deze manier is afstemming tussen Nederlandse partijen
waar gewenst mogelijk. Voor belangrijke evenementen zoals de AIWW en de Wereld
Water Fora stelt NWP een gezamenlijke strategie op.
PvW3 financiert een evenement niet voor 100%. Het betreft altijd ondersteunende
financiering. Bedrijven die deelnemen aan evenementen betalen hun eigen reiskosten, deelname in een (beurs)stand, organisatiekosten, etc. Collectieve marketing- en netwerkactiviteiten worden medegefinancierd uit PvW3. Een activiteit of
product voor specifiek NWP-leden wordt niet uit het PvW-budget betaald maar uit
het alagemene budget van NWP.

EINDRAPPORT

6.2.3

67

Voorbeeld 1: Amsterdam International Water Week (AIWW)

PvW3 heeft drie keer de AIWW financieel ondersteund. De bijdrage aan de eerste
editie in 2011 was het hoogst, vanwege het belang om de week in één keer goed
neer te zetten. In 2013 en 2015 waren er sponsors uit de sector en financiering uit
het Water OS-programma van BZ.
Een externe evaluatie37 van de Rebel Group naar de eerste editie van de AIWW concludeerde dat de IWW een goed concept is met veel potentie en dat het organiseren
van de IWW een goede manier is om de Nederlandse watersector te positioneren.
Rebel Group constateerde ook een paar zwaktes. Zo zou de kwaliteit van de organisatie van het AIWW beter kunnen o.a. door een regisseur aan te wijzen, verschillende onderdelen inhoudelijk beter te integreren en een eenduidiger marketing- en
communicatiebeleid te voeren. Ook werd de internationale inbreng gemist. Het
advies was om een werkelijk ‘global event’ te creëren met een subtiele Nederlandse
boodschap.
De tweede AIWW (2013) werd op een aantal onderdelen aangescherpt. Door het
uitnodigen van internationale experts kreeg het evenement een meer internationale uitstraling. De inzet van publicaties en bezoekprogramma’s voor buitenlandse
journalisten leidde tot ruime persaandacht voor de AIWW en de daar behandelde
inhoudelijke thema’s. Ook NWP nam de communicatie zelf ter hand. Desalniettemin constateert NWP in de projectrapportage dat de organisatie van AIWW-2 nog
wel beter kan. Door de late en afzonderlijke organisatie is de samenhang tussen de
programmaonderdelen niet erg verbeterd ten opzichte van de eerste editie. Ook in
de communicatie zijn nog verbeteringen mogelijk – de inzet van social media was
bijvoorbeeld beperkt.
De derde AIWW vond in 2015 plaats. Het evenement was zeer succesvol met zo’n
1000 deelnemers en een meerderheid aan buitenlandse aanwezigen. Het evenement
had een sterk internationaal inhoudelijk programma en kwalitatief hoogwaardige
aanwezigheid uit de hele wereld (zowel uit het publieke als private domein). Daarnaast was er een additioneel programma gericht op de private sector voor deltatechnologie en de industriële sector. De derde AIWW wordt momenteel geëvalueerd.
AIWW

2011

2013

2015

Aantal deelnemers

~400

~800

~1000

% deelnemers uit het buitenland

33%

65%

55%

Tabel 6.2: Participatie in AIWW

37 Opstall, Gleijm, Budding (Rebel Group) (2012). Kwaliteitstoets IWW 2011.

Evaluatie Partners voor Water 3

68

6.2.4

Voorbeeld 2: Singapore International Water Week (SIWW)

PvW heeft bijgedragen aan vier edities van de SIWW, met als doel om de Nederlandse watersector in de regio te positioneren en om de overheidsrelatie NederlandSingapore te onderhouden. Over de jaren heen is de belangstelling vanuit de sector
om collectief deel te nemen aan het evenement gegroeid. Het aantal deelnemende
Nederlandse partijen groeide van 12 in 2010 naar 21 in 2014. Er is niet alleen
sprake van een toename van deelnemers, maar ook van terugkerende deelnemers,
wat de relevantie van deelname voor deze partijen onderstreept.
Nederland leverde in 2014 een prominente bijdrage aan het SIWW met sprekers
en ‘posterpresentaties’ door o.a. TU Delft, PWN, Global Water Research Coalition,
Royal HaskoningDHV, Biothane NL, Unesco-IHE en IRC. Het Netherlands Water
Pavilion met Holland Branding en ‘huiskamerfunctie’ voor de delegaties zorgde
voor een herkenbare Nederlandse uitstraling. Naast collectieve deelname aan een
paviljoen, droeg NWP met PvW-middelen onder andere ook bij aan een seminar
The Netherlands and Singapore – In the forefront of Sustainable Water Management.
6.3

Communicatie en branding

6.3.1

Introductie

De communicatie die NWP onder de derde programmacomponent uitvoert, is
tweeledig. Corporate communicatie heeft betrekking op het onder de aandacht
brengen van de resultaten van PvW en de mogelijkheden die het programma voor
de Nederlandse doelgroepen biedt. Daarnaast is er communicatie naar Nederlandse
waterprofessionals over wat er breed op het gebied van water gebeurt. Branding
richt zich op het onder de aandacht brengen van resultaten van de Nederlandse
watersector bij buitenlandse partijen.
6.3.2

Strategie

Bij de start van PvW3 hebben de ministeries voor deze component geen operationeel beleidskader meegegeven. Vooraf, op programmaniveau geformuleerde beoogde
output en outcome, en vooraf opgestelde indicatoren ontbreken. In 2010 hebben de
uitvoerders de communicatie- en branding-activiteiten vanuit PvW2 voortgezet en
afgerond. In juli 2011 stelden de uitvoerders een notitie op waarin zij een voorstel
deden voor de te volgen communicatiestrategie voor PvW3.

EINDRAPPORT

Box 6.1 Communicatiestrategie PvW3
Doelstellingen
• De positionering ‘van en voor de sector’: partijen inspireren; het mogelijk
maken van contacten en het informeren over het programma.
• De verbinding tussen projecten, activiteiten en andere programmaonderdelen en het neerzetten van een herkenbare lijn.
• Het leveren van kennis, informatie en ‘lessons learned’ die zijn opgedaan
binnen de verschillende activiteiten en projecten van het programma.
Doelgroepen
• De Nederlandse watersector (niet nader gedefinieerd)
• Beleidsmakers en de opdrachtgever (Nederland)
• Beïnvloeders (influentials) in de omgeving van Partners voor Water (Nederland en internationaal)
• De uitvoerders onderling
Bron: ‘Springplank voor internationale waterambities – notitie met betrekking tot de communicatiestrategie op hoofdlijnen voor het Programma
Partners voor Water’ (RVO/NWP, juli 2011
De aard van de communicatie en branding is gedurende het programma gewijzigd.
In 2013 is de communicatie-aanpak aangescherpt en de middelenmix heroverwogen naar aanleiding van ontwikkelingen binnen de Topsector Water en de programmagroep Water Internationaal. Er was sprake van vier veranderingen.
1. Van apart labelen naar gezamenlijke positionering. In 2013 werd ervoor gekozen
om niet langer het programma Partners voor Water te ‘promoten’, maar
de communicatie te richten op synergie tussen diverse waterprogramma’s.
Een voorbeeld is de PvW-krant, die vanaf 2013 werd verbreed tot de
Water Internationaal Krant. Hierin worden niet alleen resultaten van
PvW maar ook van andere instrumenten als DRR team, Fonds Duurzaam
Water, ambassadeprogramma’s etc. zichtbaar gemaakt. Zo kan met één
communicatiemiddel over meerdere programma’s gecommuniceerd worden,
wat beter past bij de ambitie van de departementen om activiteiten af te
stemmen.
2. Van promotie Water NL naar inhoudelijke focus. Op verzoek van het
Kernteam Export & Promotie van de Topsector Water is gewerkt aan
meer inhoudelijke diepgang, om meer gericht markten te benaderen en
communicatieboodschappen eenduidig te maken, zoals ‘The Delta Approach’.
Dit resulteerde o.a. in een magazine, film en campagne met tien delta’s, waarin
ook de ‘building blocks for a delta approach’ zijn geïntroduceerd.

69

Evaluatie Partners voor Water 3

70

3. Actief inspelen op de internationale sector. Er kwam meer aandacht voor het
ontwikkelen van multi-inzetbare internationale communicatiemiddelen.
Onder de slagzin ‘Let’s work together’ werd een branding-lijn ontwikkeld
die de Nederlandse watersector als internationale partner op het gebied
van water positioneert. Centraal staat de website www.dutchwatersector.
com. De website speelt in op wereldwijde gebeurtenissen, internationale
rapporten en evenementen en voegt daar Nederlandse kennis aan toe, in
plaats van Nederlandse kennis en gebeurtenissen te zenden. Hieruit blijkt
de brandingstrategie: Nederland als partner voor de wereld. De strategie is
verder vertaald in een internationale film van drie minuten en een visuele lijn,
materiaal voor de internationale beurzen en missieboeken.
4. Communicatiecoalitie voor meer efficiency. Vanaf 2014 stemmen RVO en NWP
de inzet van communicatie gericht af binnen de ‘communicatiecoalitie’,
bestaande uit de Topsector Water, het programmbureau PvW en het ministerie
IenM. Het idee is dat ieder vanuit de eigen niche bijdraagt aan de gezamenlijke
communicatie, waardoor de communicatie vanuit de sector is gericht en niet
vanuit de diverse programma’s. Hiermee wordt beoogd om meer samenhang en
efficiënte inzet van middelen te creëren.
6.3.3

Resultaten communicatie en branding

De resultaten van communicatie en branding zijn geformuleerd op outputniveau,
zoals het aantal nieuwsbrieven of aantal publicaties. Er wordt alleen gemonitord op
outputniveau en niet op het niveau van de communicatiedoelstellingen. Het al dan
niet bereiken van de communicatiedoelstellingen is dan ook moeilijk vast te stellen.
Wel valt het volgende te zeggen:
zz

Het integreren van de internationale branding en het gezamenlijk optrekken
binnen de Nederlandse sector heeft tot resultaat geleid. De website
dutchwatersector.com trekt ongeveer 15.000 unieke bezoekers per maand. De
meeste bezoekers van www.dutchwatersector.com zijn afkomstig uit Nederland
(28%) en daarna de Verenigde Staten met 15%. De overige landen hebben een
bezoekerspercentage van minder dan 3% per land. Dit laat zien dat de website
met name door Westerse landen wordt bezocht en internationaal geen grote
bekendheid heeft.

zz

Voor de evaluatie heeft Berenschot deelnemers aan de online enquête gevraagd
hoe zij zich informeren over kansen en ontwikkelingen in de Nederlandse
watersector. De NWP nieuwsbrief wordt het meest genoemd: 65% van de
respondenten geeft aan deze te lezen, gevolgd door de website van Partners
voor Water (58%), de website van NWP (47%), dutchwatersector.com (38%),
de Water Internationaal Krant (25%) en Dutchwatersector.org (18%). Nota
bene: de NWP-nieuwsbrief wordt niet door PvW gefinancierd, maar door NWP
uit algemene middelen. Wel staan er in de brief veel nieuwsberichten over
PvW-activiteiten. De waardering voor de communicatiemiddelen is over het
algemeen hoog.

EINDRAPPORT

MEDIUM

71

SCORE OP SCHAAL VAN 1-5

N

NWP Nieuwsbrief

3.96

50

www.partnersvoorwater.nl

3.36

45

www.dutchwatersector.com

3.45

29

www.dutchwatersector.org

3.42

12

www.nwp.nl

3.25

36

Water Internationaal Krant

3.58

19

Tabel 6.3: Waardering communicatiemiddelen
Bron: Online enquête

Uit de suggesties van respondenten hoe de communicatie binnen PvW kan worden
verbeterd, komen vier behoeftes naar voren:
zz

Meer duidelijkheid over wat wel en niet doelen zijn van het programma, welke
activiteiten onderdeel zijn van het programma en wat PvW3 onderscheidt van
andere programma’s;

zz

(Nog) verder terugbrengen van het aantal communicatie instrumenten,
zoals nieuwsbrieven en websites. Verscheidene respondenten vragen om een
reductie van het aantal websites, en een verduidelijking hoe e.e.a. zich tot elkaar
verhoudt;

zz

Duidelijkere communicatie over resultaten: laat zien wat er is gerealiseerd om
het succes van PvW3 aan te tonen;

zz

Betere informatieverstrekking over internationale tenders (bijv. voor
klimaatfinanciering) en over andere financiële instrumenten in binnen- en
buitenland. Bijvoorbeeld d.m.v. de optie om te registreren voor alerts over
tenders, evenementen en andere initiatieven.

6.4

Conclusie

De communicatie en branding van de Nederlandse watersector is mede door PvW
de afgelopen jaren verbeterd. Talrijke aparte labels werden vervangen door het
gezamenlijke label ‘Let’s work together’ en multi-inzetbare internationale communicatiemiddelen. Voor PvW betekende dit een minder nadrukkelijke profilering
van PvW als programma, ten bate van een profilering van de Nederlandse sector als
geheel.
De resultaten van de communicatie-inspanningen onder PvW3 zijn niet hard te
maken, omdat de communicatiedoelstellingen niet geoperationaliseerd zijn in
meetbare KPIs. Het doelgroepbereik van deze component bespreken we in hoofdstuk 9.

Foto: aQuista

EINDRAPPORT

7. Meerwaarde in de
samenhang tussen
componenten
7.1

Introductie

Dit hoofdstuk bespreekt de onderzoeksvraag ‘Welke meerwaarde is er (geweest)
in de samenhang tussen de instrumenten?’. Wij kijken daarbij naar samenhang
in twee opzichten: tussen de componenten van het programma zelf en tussen het
programma en overig (Nederlands) instrumentarium.
7.1.1

Samenhang binnen het programma

Zoals eerder opgemerkt ontbreekt een operationeel beleidskader voor het programma, waarin ook het punt samenhang in uitgewerkt had kunnen worden.
Maar vanaf de start van PvW3 hebben de ministeries, op stuurgroepniveau en op
programmaoverlegniveau, en uitvoerders RVO en NWP, wel aandacht gevraagd en
gegeven aan samenhang. Zo vragen EVD en NWP in het goedgekeurde PvA van
2011 welke plek PvW3 met haar middelen gaat innemen in de afstemming tussen
Water Mondiaal, Water OS en de Topsector Water. Ook vragen zij wat IenM in
de Specificatie van Eisen bedoelt met het verbeteren van de samenhang tussen de
componenten.
Wat betreft de inhoudelijke samenhang binnen het programma, leggen de opstellers van het PvA uit dat de Landenoverstijgende activiteiten de basis moeten leggen
voor het bundelen van krachten tussen Nederlandse partijen onderling en dat de
‘programmaonderdelen “Deltalanden” en “Overige Landen” voortbouwen op de
strategische lijnen waaraan in het programmaonderdeel “Landenoverstijgende
Activiteiten” is gewerkt’. Wat dit betekent wordt niet uitgewerkt. Tot slot moet het
onderdeel Communicatie ervoor zorgen dat de kennis uit de hiervoor genoemde
activiteiten wordt gedeeld met de brede watersector.38
Gedurende de looptijd hebben de uitvoerders enkele keren bij de samenhang stil
gestaan, maar wij constateren dat hier niet consequent aan gewerkt en op gemonitord is. In 2014, aan het einde van PvW3, komen de uitvoerders RVO en NWP
met de ‘Business Development Funnel’39. Hierin worden instrumenten van PvW, de
thema’s en de route naar ‘de derde stap’ (dat na uit PvW gefinancierde projecten,
nieuwe projecten door de opdrachtgevers in de doellanden worden gefinancierd)
beschreven. Deze ‘funnel’ is volgens de uitvoerders bedoeld voor het bijdragen aan
de ambitie van de Topsector Water.

38 PvA, blz. 11. Ook overgenomen in Jaarverslag 2012 PvW.
39 Jaarverslag 2014 PvW3, 30 juni 2015.

73

Evaluatie Partners voor Water 3

74

Figuur 7.1: Business development funnel

Hoewel er dus verschillende pogingen gedaan worden om de samenhang binnen
het programma inzichtelijk te maken, blijft dit gedurende de gehele looptijd een
punt van aandacht. Dit blijkt uit de stukken van de stuurgroep en de wisselende
overzichten van die samenhang in jaarplannen en jaarverslagen.
Meningen vanuit de enquête
De respondenten uit de enquête hebben de volgende meningen over de samenhang binnen het programma. 9% van de respondenten vindt dat de verschillende
instrumenten binnen PvW3 elkaar in sterke mate versterken - ‘het past allemaal
binnen het Nederlandse buitenlandbeleid’, ‘het waterpakket werkt’, ‘partijen weten
elkaar te vinden’. 41% vindt dat de instrumenten elkaar enigszins versterken. Sommigen merken op dat PvW haar best doet, maar dat het onmogelijk is om alles te
coördineren. Partijen hebben immers hun eigen agenda. Ook stelt iemand dat meer
coherentie niet per se beter is, omdat dit de mogelijkheid kan beperken om goede
en verschillende routes te bewandelen. 24% is van mening dat de instrumenten
op zichzelf staan en weinig effect op elkaar hebben. Zo merkt iemand op dat hij
tijdens een watermanagementproject in Bangladesh ‘geen pogingen heeft gezien om
de samenhang te bevorderen of samenwerking te bevorderen’. Diverse respondenten menen dat RVO en NWP in Den Haag méér bezig zijn met coherentie dan de
ambassades in de doellanden.
Een enkeling meent dat de instrumenten elkaar negatief beïnvloeden, bijvoorbeeld
doordat er geen synergie is tussen evenementen en tenders of omdat de voorwaarden en procedures voor verschillende instrumenten niet overeenkomen.
Gevraagd naar manieren om het programma te verbeteren voor de jaren 20162021, geeft 27% van de enquêterespondenten aan dat de afstemming van activiteiten een prioriteit is.

EINDRAPPORT

Over de mate van samenhang tussen de activiteiten van PvW in de doellanden, tijdens PvW3, verschillen de respondenten uit de enquête van mening. Slechts enkele
respondenten (7%) zijn van mening dat de samenhang op landenniveau zeer goed
is georganiseerd. Het merendeel (36%) vindt dat activiteiten redelijk op elkaar
zijn afgestemd. Ongeveer een kwart vindt dat activiteiten niet (8%) of nauwelijks
(16%) worden afgestemd en dat dit in een volgende fase van het programma verbeterd zou moeten worden.
Resultaten
De sterke focus op deltalanden en de gecoördineerde inzet door ministeries, RVO,
NWP en ambassades met de deltateams lijkt vruchten af te werpen. De delta-en
strategische landenaanpak zorgt voor coördinatie van initiatieven, kennis delen en
inbreng van de kennis van de ambassades en is essentieel voor het bereiken van
focus en afstemming. Uit het onderzoek van subsidieprojecten en projecten deltalanden is gebleken dat de gevolgde aanpak in veel gevallen tot concrete opdrachten
voor de Nederlandse watersector heeft geleid.
In sommige landen kan inmiddels geoogst worden, zoals in Polen, Indonesië en
Colombia. In andere landen zit men nog meer in het G2G-stadium. Voor Polen,
Indonesië en Colombia zijn voorbeelden genoemd van projecten die nu door de
Nederlandse watersector worden uitgevoerd die de kosten van de inspanningen
uit PvW ruimschoots overtreffen. In Indonesië is sinds 2008 circa €10 miljoen
geïnvesteerd. Recent heeft een Nederlands consortium een opdracht van €500 miljoen verworven voor het opspuiten van een eiland voor de kust van Jakarta. Voor
Polen stellen Nederlandse bedrijven nu een Risicomanagement Plan op (omvang
project €10 miljoen). Verder heeft de Wereldbank €1,3 miljard uitgetrokken voor
de periode 2016 – 2020 voor een Integral Flood Management Plan voor 2 rivieren
in Polen. Deze resultaten zijn niet 1-op-1 te koppelen aan de inzet vanuit PvW,
maar het is zeer aannemelijk dat het programma bijgedragen heeft aan een goede
positionering van deze bedrijven.
De aanpak blijft in ontwikkeling, om samenhang te bevorderen. Zo is er sinds eind
2015 een delta-coördinatorenoverleg om kennisuitwisseling en wederzijds leren te
bevorderen. In Vietnam heeft het aanstellen van een Chief Technical Advisor (CTA)
gezorgd voor een betere aansluiting tussen PvW3 projecten. De CTA zorgt voor een
permanent contact met de Vietnamese overheid en relevante partijen. Verder is er
voor landen waar het Water-OS-programma van BZ op open staat (o.a. Mozambique) meer afstemming gekomen tussen PvW en het Water-OS programma. Voor
Mozambique is er bijvoorbeeld nagedacht over de complementariteit tussen de
programma’s.

75

Evaluatie Partners voor Water 3

76

7.1.2

Samenhang met ander instrumentarium

Er heeft voorafgaand en tijdens PvW3 veel sturing plaatsgevonden op samenhang.
Zoals eerder geschetst is PvW3 een uitvoeringsinstrument van het Water Mondiaalprogramma. PvW3 staat niet alleen: essentieel voor Water Mondiaal is de verbinding met de ‘Andere financiële instrumenten’. De beleidsmakers erkennen dat het
jaarbudget van PvW niet heel indrukwekkend is in vergelijking met de beleidsambities. Het is dus niet zo dat de realisatie van het mondiale waterbeleid uitsluitend
vanuit PvW gefinancierd kan worden. De ambitie is dan ook de instrumenten van
verschillende departementen en partijen met elkaar te verbinden. Water Mondiaal
ziet vooral complementariteit met de EZ-instrumenten 2g@there, G2G en Package4Growth.40 Daarnaast ziet Water Mondiaal graag dat de ambassades (met name in
de deltalanden en de landen met een themadeskundige water) hun ODA-middelen
inzetten voor Water Mondiaal.
Wat betreft de samenhang met ander instrumentarium stelt het PvA voor PvW3:
‘Streven is om met beperkte PvW3 middelen andere middelen van ministeries,
private bronnen, internationale organisaties en lokale bronnen te mobiliseren. Op
deze manier is er sprake van seed money en wordt een multipliereffect gerealiseerd.
Partners voor Water zal dus niet de grote waterprojecten in de deltalanden voor
100% financieren, maar maakt mogelijk dat ze worden gerealiseerd door initiatieven aan elkaar te verbinden, het identificeren van de projecten en daar voorstellen
voor te formuleren en partijen daaraan te verbinden. Het gaat erom met een klein
project of activiteit de grote projecten op te starten en met kleingeld het grote geld
bij elkaar te krijgen, bijvoorbeeld uit bi- en multilaterale financiering.’41
In 2011 doet de stuurgroep Water Mondiaal, mede naar aanleiding van het advies
‘Water verdient het’ van de Topsector, een onderzoek naar samenhang tussen
enkele instrumenten, wat betreft de prioritaire landenlijsten van die instrumenten
(Water Mondiaal, PvW3, Water OS, Matchmaking Facility (MMF), ORIO en PSI).
Daarbij wordt ook gekeken naar de prioritaire landenlijsten van de Netherlands
Association of International Contractors (NABU).42 Het doel is om te kijken op
welke landen de ministeries samen met het bedrijfsleven een extra gecoördineerde
inspanning zouden kunnen doen. De conclusie van de stuurgroep is dat er overlap
is, maar er geen landen duidelijk uitspringen waar die inspanning op gedaan zou
kunnen worden. Hoewel er duidelijk overlap bestaat tussen de verschillende lijsten,
levert het naast elkaar zetten van de landen niet een voldoende helder plaatje op
waarmee de vraag op welke landen de inspanningen van bedrijfsleven en overheid
gericht moeten worden, beantwoord kan worden. Zoals besproken in hoofdstuk 3,
worden er in de tweede helft van PvW3 enkele ‘topsectorlanden’ toegevoegd aan de
landenlijst.

40 2g@there: meerjarige financiële steun en dienstverlening door EVD voor clusters (ondernemingen en
kennisinstellingen) die kansen zien op een opkomende buitenlandse markt of in een kansrijke sector. G2G
(government-to-government): stimuleren van samenwerking tussen Nederlandse overheden (ook gemeenten
e.d.; kunnen ook door overheden ingehuurde consultants zijn) en buitenlandse overheden. Vooral bedoeld voor
verbetering van het ondernemingsklimaat door het bevorderen van ‘goed bestuur’. Package4Growth: subsidieregelingen voor export en investeringen in India en China voor Nederlandse bedrijven met onderscheidende
kennis, producten en diensten.
41 Idem, blz. 12.
42 Stuurgroep Water Mondiaal van 30 november 2011, Bijlage 3a, 3b en3c.

EINDRAPPORT

In de loop van 2012 komen de Stuurgroepleden en beleidsmedewerkers met
nadere invulling van de samenhang met ander instrumentarium naar aanleiding
van een heisessie over Water Mondiaal. Het accent moet komen te liggen op het
realiseren van ‘de derde stap’: dat de Nederlandse watersector door het doelland of
IFI’s betaalde opdrachten verwerft. Hiertoe moet de overheid een proactievere rol
gaan vervullen, onder andere in het signaleren van kansen en het voeren van een
sterkere lobby bij doellanden en IFI’s. Ook moet ‘de opbouw van het zelfontwikkelend vermogen’ van andere landen centraal staan in de keten van ‘aid naar trade’.
En Nederland moet zich internationaal onderscheiden met integrale, duurzame
producten van hoge kwaliteit. Daarnaast moet Nederland internationaal leiderschap tonen op het gebied van water. Om dit te bereiken, moet de Stuurgroep ook
intern nog zendingswerk doen en zelf een meer strategische agenda voeren om de
beleidstransitie naar ‘de stap naar exportversterking’ in beweging te zetten. Ook wil
de Stuurgroep meer operationele taken delegeren naar programmaniveau.43
De samenhang tussen de ‘eerste’, ‘tweede’ en ‘derde’ stap is als volgt gevisualiseerd:

Figuur 7.2: Visie op samenhang en 'redeneerlijn Derde stap'
Bron: verslag van de Heisessie Water Mondiaal, augustus 2012

In datzelfde jaar geeft de Stuurgroep aan op beleidsniveau zelf meer samenhang te
moeten realiseren door het bundelen van (departementale vertegenwoordiging) van
OS, Water Mondiaal en de Topsector. Dit blijkt echter niet altijd makkelijk te zijn;
uit de stukken blijkt dat er soms door departementen acties worden ondernomen
die haaks staan op het streven naar een samenhangend internationaal waterbeleid.44 Op uitvoeringsniveau geeft de Stuurgroep in juni 2012 aanwijzingen aan het
programmabureau PvW3 om in het jaarplan 2013 acties op te nemen om de koppelingen tussen de verschillende instrumenten van de departementen te benutten
en inzichtelijk te maken.

43 Verslag Heisessie Water Mondiaal - Dordrecht, 23-24 augustus 2012.
44 Verslagen Stuurgroep Water Mondiaal van 9 februari 2012 en 31 mei 2012.

77

Evaluatie Partners voor Water 3

78

Al met al hebben beleidsmedewerkers en uitvoerders van PvW3 verschillende
malen pogingen gedaan deze samenhang inzichtelijk te maken. Wat opvalt uit de
documentatie, is dat deze pogingen vaak oproepen tot nader onderzoek, maar dat
de follow-up beperkt is. Vanaf 2013 gebeurt er meer mee, zoals communicatie aan
de watersector over de voor de sector beschikbare instrumenten en programma’s
(onder andere via de website en de Water Internationaalkrant.45 Ook is de insteek
van RVO inmiddels dat niet de bedrijven zelf op zoek hoeven te gaan naar de juiste
potjes, maar dat RVO-medewerkers (zogenaamde watermakelaars) dat voor de
bedrijven doen.
Resultaten
Deze evaluatie heeft in kaart gebracht welke organisaties gebruik hebben gemaakt
van de instrumenten onder de stimuleringscomponent van PvW3. De vraag of deze
organisaties ook gebruik hebben gemaakt van andere onderdelen van het financieel
buitenlandinstrumentarium gericht op water kan met dit onderzoek niet worden
beantwoord.
7.2

Conclusie

Berenschot concludeerde bij de evaluatie van PvW2 in 2008 dat de samenhang
zowel binnen het programma als daarbuiten met andere initiatieven in de sector
mager was. De looptijd van PvW2 was te kort om opschaling te zien van samenwerkingsactiviteiten naar subsidieprojecten. Bij de evaluatie van het derde PvW
programma, concluderen we dat in beide opzichten de samenhang is verbeterd. Wel
is het opvallend dat er geen duidelijke visie vooraf was op de samenhang en dat
deze door de jaren heen - soms door beleid, soms vanuit de uitvoering – en wisselend van inhoud, is vormgegeven. Er blijft ruimte voor verbetering, zoals aan de
orde komt in de volgende hoofdstukken.

45 PvW jaarverslag 2013.

EINDRAPPORT

8. Evaluatie van de
governance van het
programma
8.1

Introductie

Dit hoofdstuk evalueert de governancestructuur van PvW3. Hierbij beantwoorden
we onderzoeksvraag 4: ‘In hoeverre ondersteunen de inrichting en organisatievorm (governance structuur) van PvW3 het realiseren van de doelstellingen van
het programma?’
Hierbij heeft Berenschot het ‘5C-model’ gehanteerd dat is ontwikkeld door de
denktank European Centre for Development Policy Management (ECDPM). Dit
model definieert vijf aspecten die van belang zijn voor een goede governancestructuur, de 5C’s: Capability to act and commit, Capability to relate, Capability to adapt
and renew, Capability to maintain coherence, Capability to deliver on objectives. In het
Nederlands hebben we deze vertaald naar vijf ‘V’s. De aanname is dat als PvW3
goed scoort op deze vijf aspecten, de governancestructuur het realiseren van de
doelstellingen van het programma ondersteunt.
8.2

Vermogen om te acteren en committeren

Het vermogen om te acteren en committeren heeft betrekking op de vraag of men
binnen het programma in staat is om het werk goed uit te voeren. Daarvoor is het
nodig dat er een duidelijke strategie is, dat er een duidelijke besluitvormingsstructuur en taakverdeling is, dat er duidelijke procedures zijn voor de uitvoering en voor
de monitoring en rapportage.
Duidelijkheid strategie
‘Nederland werkt wereldwijd met water’ uit het Nationaal Waterplan geeft richting
voor het internationaal waterbeleid. Het biedt doelstellingen, een thematische focus
en een landenfocus. Het beleid is echter op hoofdlijnen geformuleerd. Er is niet
aangegeven hoe het beleid gerealiseerd zou moeten worden. Ook in de uitwerking
van het internationale hoofdstuk uit het Nationaal Waterplan, in het Uitvoeringsprogramma Water Mondiaal uit 2010, wordt dit niet duidelijk. Weliswaar staan
hierin verschillende aandachtspunten en activiteiten benoemd, maar een duidelijke
strategie ontbreekt. Het Nationaal Waterplan en het Uitvoeringsprogramma Water
Mondiaal bieden dus wel strategische kaders voor PvW3, maar geen concrete handvatten voor de uitvoering.

79

Evaluatie Partners voor Water 3

80

Deze conclusie wordt bevestigd door het feit dat in de Mid Term Review Water
Mondiaal van 2011, als aanbeveling is opgenomen om op het niveau van de Stuurgroep Water Mondiaal een duidelijke visie op te stellen over wat Water Mondiaal
inhoudt om zo discussies op lagere niveaus te voorkomen. Deze aanbeveling is
weliswaar overgenomen door de stuurgroep46, maar uiteindelijk is er geen invulling
aan gegeven.
Diverse jaarplannen en jaarverslagen gaan tijdens de looptijd nog in op vragen als
de interpretatie van de doelstelling en hoe de samenhang en toegevoegde waarde
van het programma gezien moet worden. Zo is er veel discussie geweest over de
invloed van het nieuwe topsectorenbeleid op PvW347.
Al met al is de conclusie dat het programma dus niet vanaf de start een eenduidige
strategie kende. Het programma is gaandeweg, in overleggen tussen Stuurgroep /
Programma-overleg enerzijds en RVO en NWP anderzijds, vormgegeven.
Duidelijkheid besluitvormingsprocessen en sturing
Waar er bij PvW2 nog een specifiek op het programma gerichte stuurgroep bestond
(Interdepartementale Stuurgroep Partners voor Water), was er voor PvW3 sprake
van stuurgroepen met een breder aandachtsgebied. De drie hoofdonderwerpen van
deze stuurgroepen vormden Water Mondiaal (oftewel Partners voor Water), WaterOS en Topsector Water.
Besluiten voor de stuurgroep werden in het programmaoverleg voorbereid, waarin
beleidsmedewerkers en de uitvoerders zitten. In enkele gesprekken is aangegeven
dat er vooral op operationeel niveau is gestuurd. De Stuurgroep Water Mondiaal
geeft in 2011 zelf aan dat zij zich minder wil richten op zaken met betrekking tot
‘going concern’ en meer strategisch wil sturen48. Hiertoe zijn enkele wijzigingen
doorgevoerd, zoals het geven van meer mandaat aan het Programma-Overleg en het
splitsen van de agenda van de stuurgroep in strategische onderwerpen en hamerstukken. Bij bestudering van de agenda en verslagen van de stuurgroep valt ons op
dat het niveau van de onderwerpen inderdaad verschilt: van operationele zaken als
het afstemmen van de lijst evenementen vanuit PvW en vanuit de Topsector Water
tot strategische sturing, zoals bijvoorbeeld de aanwijzingen voor de jaarplannen
van PvW3. Ook valt op dat besluiten genomen moesten worden op basis van veelal
omvangrijke en niet altijd makkelijk te doorgronden dossiers. Dit maakt het er niet
makkelijker op om duidelijke sturing te geven.

46 Zie verslag SG water Mondiaal 30 november 2011.
47 In mei 2012 is in de stuurgroep WM bijvoorbeeld vastgesteld dat een Impact en Outputanalyse nog geen zin zou
hebben, omdat de doelstellingen van PvW in transitie zijn als gevolg van de Topsector Water, stuurgroep Water
Mondiaal, verslag vergadering 31 mei 2012. Ook in de stuurgroepvergadering van 30 november 2011 wordt
m.b.t. het Jaarplan PvW3 2012 gesteld dat ‘bij dit jaarplan de nog fluïde ontwikkelingen rond de invulling van
Topsector Water maken dat op dit onderdeel het opstellen van het jaarplan slechts globaal kan zijn.’
48 Verslag Stuurgroep Water Internationaal, 25 oktober 2012.

EINDRAPPORT

Duidelijke taakverdeling
De relatie tussen de uitvoerders van PvW3 - RVO en NWP - is op papier helder,
maar in de praktijk diffuus. RVO is formeel opdrachtgever van NWP, maar in de
uitvoering zijn beide partijen als gelijkwaardige samenwerkingspartners benoemd
die ieder verantwoordelijk zijn voor hun eigen deel van de taken. Dit is medio juni
2012 vastgelegd in samenwerkingsafspraken tussen NWP en RVO. Geconcludeerd
wordt dat de formele verantwoordelijkheden en de werkwijze in de praktijk uit
elkaar lopen. Dit maakt dat de relatie tussen RVO en NWP niet eenduidig is. Door
de samenwerking op basis van gelijkwaardigheid, is het voor RVO niet goed mogelijk om NWP aan te sturen of bij te sturen als dat voor RVO vanuit het oogpunt
van de formele verantwoordelijkheid nodig zou zijn.
Duidelijkheid procedures voor de uitvoering
De procedures voor de uitvoering op programmaniveau zijn duidelijk: voor de
uitvoering van PvW3 is een opdracht aan RVO verleend. RVO maakt hierbij gebruik
van de diensten van NWP en verleent NWP daar opdracht voor.
Voor de procedures voor de uitvoering op instrumentenniveau, kan het volgende
gezegd worden:
zz

Voor de subsidieregeling worden duidelijke procedures gehanteerd. Twee keer
per jaar schrijft RVO een tender uit, waarop samenwerkingsverbanden van
in Nederland gevestigde ondernemingen, onderzoeksinstellingen, overheden
of NGO’s kunnen inschrijven via een aanvraagformulier. Alle aanvragen
worden door RVO volgens een vaste procedure beoordeeld op basis van vooraf
gedefinieerde kwaliteitseisen. De volledige procedure is sinds 2011 vastgelegd
in het ‘Besluit houdende vaststelling van het subsidieprogramma Wereldwijd
werken met water’. In 2010 was de tijdelijke subsidieregeling ‘Wereldwijd
werken met water’ van kracht. Informatie over de procedure wordt online
aangeboden via de website van Partners voor Water.

zz

Voor de andere instrumenten zijn de jaarplannen van PvW en van de
deltalanden kaderstellend. Voor aanbestedingen en opdrachten worden
duidelijke procedures gevolgd: RVO besteedt de projecten uit op basis van de
Europees aanbestedingsregels aan de Nederlandse watersector. Op basis van de
Terms of Reference worden marktpartijen gevraagd met een oplossing te komen
voor het geïdentificeerde watervraagstuk in het betreffende deltaland. De beste
bieding wordt gecontracteerd en voor 100% betaald.

zz

Voor de keuze van evenementen is de procedure dat RVO en NWP een groslijst
van wereldwijde evenementen maken en daaruit een selectie maken. Deze
leggen ze voor aan de stuurgroep. De wijze waarop binnen PvW invulling wordt
gegeven aan de evenementen is niet vast omschreven.

zz

Voor de landenplatforms gelden er geen vastomlijnde procedures voor de
uitvoering.

81

Evaluatie Partners voor Water 3

82

zz

Dit geldt ook voor de landenoverstijgende activiteiten en incidentele subsidies.
De ingebouwde flexibiliteit maakt het mogelijk om in te spelen op actuele
ontwikkelingen. Het opent echter ook de deur om activiteiten bij PvW3 onder
te brengen, ook als het programma daar niet het meest geijkte kanaal voor is.
Daarom ligt het opstellen van toetsingskaders voor de hand.

Duidelijkheid procedures voor monitoring en verantwoording
De opdrachtgevers hebben de doelstellingen uit het beleid niet nader uitgewerkt
voor PvW3. Er zijn geen operationele doelen voor PvW benoemd en ook geen indicatoren geformuleerd. Er is niet gewerkt met de bij het Rijk gangbare systematiek
uit de Regeling Periodiek Evaluatieonderzoek, waarbij beleid wordt uitgewerkt in
termen van input, output, outcome en impact. Dit maakt evaluatie en verantwoording lastig.
Voor de procedures voor monitoring en verantwoording geldt het volgende:
zz

Op programmaniveau wordt de cyclus van jaarplannen en jaarverslagen
gevolgd. De jaarverslagen worden goedgekeurd door een accountant. IenM
heeft geen format opgesteld dat voorschrijft aan welke eisen de jaarplannen
en jaarverslagen moeten voldoen. De stuurgroep geeft jaarlijks inhoudelijke
aanwijzingen voor het jaarplan. De plannen en verslagen zijn over de jaren
verschillend van opzet en gehanteerde begrippen. De jaarverslagen geven een
beeld van de uitgevoerde activiteiten, maar rapporteren niet op het niveau van
doelbereik.

zz

Voor de deltalanden geldt dat er wel jaarplannen worden opgesteld, maar
geen jaarrapportages. RVO en NWP leggen in de jaarverslagen van PvW
verantwoording af over de met PvW3 gefinancierde activiteiten in de
deltalanden.

zz

Voor de verschillende instrumenten worden verschillende procedures gevolgd.
--

­	De projectuitvoerders van projecten die gefinancierd worden vanuit de

subsidieregeling zijn verplicht een eindrapportage op te stellen. De meeste
projectuitvoerders kiezen er voor om gebruik te maken van een RVO-format
voor de eindrapportage. Dat betekent dat in de eindrapportages beperkt
uitspraken worden gedaan over de activiteiten en inhoudelijke resultaten,
succes- en faalfactoren, het perspectief op opschaling, samenwerking
met projectpartners en buitenlandse partijen en de bijdrage van PvW3.
Daarnaast behoort een financieel overzicht met kosten en opbrengsten tot
de bijlagen. Het format van RVO is echter geen verplichting, waardoor in
de praktijk ook andere vormen van eindrapportages worden ingediend. Bij
projecten met een tijdsduur van één jaar of langer is ook het opstellen van
tussenrapportages verplicht. In deze rapportages ontbreekt een inhoudelijke
verbinding met de beoogde outcome op programmaniveau.
--

­	Voor de aanbestedingen en projecten binnen de deltalanden geldt dat er voor
de meeste landen geen eenduidige documentatie is over het verwachte doel

en resultaat van de opdrachten die worden uitgezet en hoe deze opdrachten
gezamenlijk tot het verwachte resultaat leiden.

EINDRAPPORT

--

­	De activiteiten en resultaten van de diverse landenplatforms, evenementen
en landenoverstijgende activiteiten worden (geclusterd) beschreven in de
jaarverslagen van PvW3. Daarnaast kennen deze projecten procedures
tussen NWP en RVO van projectvoorstellen, projectafsluitingen en waar
nodig projectmutatieformulieren. In de voorstellen en afsluitingen wordt
kort stil gestaan bij (beoogde) resultaten en de bijdrage aan de doelstellingen
van PvW.

8.3

Vermogen om te verbinden

Het vermogen om te verbinden duidt op het verbindende karakter van Partners
voor Water. Brengt PvW de Nederlandse watersector bijeen en brengt het programma samenhang in het beleid van de departementen? Ook is bij dit aspect
gekeken naar de effectiviteit van de communicatie en de mate waarin sprake was
van een evenwichtige inbreng van de belangen van betrokkenen.
Samenwerkingsmentaliteit en verbindende vaardigheden
Om het vermogen om te verbinden te beoordelen, is onderscheid gemaakt in twee
niveaus van verbinding:
1. Verbinding van Partners voor Water met andere programma’s. Het betreft hier
onder andere de samenwerking tussen departementen en afstemming van beleid
en instrumenten. Hierbij gaat het ook om het afstemmen van vraag en aanbod
met de Nederlandse ambassades in het buitenland.
2. Verbinden van de partijen in de watersector. Hieronder verstaan wij het
vermogen om de krachten van Nederlandse spelers op de watermarkt te
bundelen.
Ad 1. Verbinding Partners voor Water met andere programma’s binnen de overheid
zz

Een goede samenwerking tussen de departementen, met een goede afstemming
van beleid en activiteiten en strategische sturing, is van groot belang voor
het goed functioneren van PvW. In de eerste jaren van PvW3 is gekozen voor
een beperkte samenwerking; in de eerste stuurgroepen vond veel discussie
plaats tussen de ministeries over de reikwijdte van de interdepartementale
samenwerking. De ambitie om een echt gemeenschappelijk interdepartementaal
waterprogramma op te zetten (met één budget en duidelijk mandaat voor
centrale sturing) is niet gerealiseerd. Recent is veel energie ingezet op een
gezamenlijke aanpak voor het internationale waterbeleid door IenM, BZ en EZ.
Dit heeft geleid tot de gezamenlijke Internationale Watervisie Convergerende
Stromen, met het nieuwe PvW-programma (vanaf 2016) als belangrijkste
uitvoeringsinstrument. In de praktijk zal moeten blijken of deze gezamenlijke
visie een voldoende sturende werking heeft op het bevorderen van de
samenhang tussen PvW en andere instrumenten.

83

Evaluatie Partners voor Water 3

84

zz

Tijdens PvW3 hebben de stuurgroep en de uitvoerders enkele malen getracht om
PvW3 te plaatsen in de context van de verschillende financieringsinstrumenten
en deze op elkaar af te stemmen. Ook in verschillende stuurgroepen is hierom
gevraagd. Desondanks is er geen definitief overzicht gekomen. Recent zijn er
watermakelaars benoemd bij RVO die bedrijven ondersteunen bij het zoeken
naar de juiste financieringsbronnen.

zz

De uitvoerders hebben, mede op verzoek van de departementen verbindingen
tussen de programma’s Water Mondiaal / PvW, Water-OS en de Topsector Water
gelegd. Uit de gesprekken en documenten is gebleken dat dit gepaard is gegaan
met de nodige discussies aangezien de verschillende programma’s ieder een
andere focus hebben49, waar bij de Topsector Water zich richt op export, PvW op
handel en wereldwaterproblematiek en Water OS op ontwikkelingshulp.

zz

De verbinding tussen PvW en de Topsector Water heeft grofweg vorm gekregen
in 2012 – 2013. Dit ging gepaard met discussies over de thematische focus,
aangezien de sectoren en thema’s niet één op één aansluiten. Zo richt de
Topsector Water zich ook op de Maritieme Sector, terwijl dit binnen PvW niet
nadrukkelijk aan de orde is. Verder zijn door de verbinding met de Topsector
Water enkele landen aan de doellanden van PvW toegevoegd. Ook wordt
ondersteuning van het Kernteam Export en Promotie vanuit PvW betaald. NWP
levert hiervoor de secretaris van het Kernteam. Alhoewel er in het begin nog
onduidelijkheid was over de rol van het Kernteam Export en Promotie in relatie
tot de Stuurgroep Water Internationaal is in 2013 besloten dat het Kernteam als
klankbordgroep voor de Stuurgroep functioneert, voor zover het de activiteiten
betreft die onder het mandaat van de stuurgroep vallen.

zz

Voor de landen waar de deltalanden aanpak van PvW en Water-OS overlappen
(Bangladesh, Indonesië en Mozambique) zijn gezamenlijke strategieën
opgesteld. Partijen laten zich positief uit over deze samenwerking.

zz

Voor de deltalanden zijn de deltateams verantwoordelijk voor het afstemmen
van vraag en aanbod met de Nederlandse ambassades in het buitenland. De
indruk bestaat dat de samenwerking met de ambassades van de deltalanden
(inmiddels) goed verloopt.

49 Bron: Jaarverslagen PvW3, verslagen stuurgroep Water Mondiaal, Stuurgroep Water Internationaal.

EINDRAPPORT

Ad 2. Verbinden van partijen in de Nederlandse watersector
Voor het verbinden van Nederlandse partijen in de watersector zijn in de instrumenten enkele condities geschapen: de subsidieregeling stelt als eis dat er consortia
gevormd worden, de landenplatforms bieden partijen in de watersector de mogelijkheid om elkaar op een laagdrempelige manier te ontmoeten en kennis uit te
wisselen, de evenementen zijn gericht op gezamenlijke profilering, etc. Kijkend naar
de partijen die gebruik gemaakt hebben van de subsidies en opdrachten/aanbestedingen (hoofdstuk 4), moeten we constateren dat enkele grote spelers en enkele
nichespelers veel contracten ‘binnen slepen’.
NWP is als netwerkorganisatie gericht op het leggen van verbindingen tussen
diverse partijen. Wel is de kanttekening geplaatst dat hun netwerk in de watersector
vooral gericht is op watertechnologie en deltatechnologie. De Topsector Water heeft
erop aangedrongen om de betrokkenheid van het maritieme cluster bij Partners
voor Water te vergroten. Ook is de suggestie gedaan om de taken met betrekking
tot het bundelen van krachten niet alleen bij NWP neer te leggen, maar om dit over
meerdere netwerkpartijen te verdelen. Zo zou ook de Water Alliance hierin een rol
kunnen spelen.
Effectieve communicatie
In Hoofdstuk 3 is reeds ingegaan op de branding en communicatie binnen PvW3.
Geconcludeerd is dat de communicatie en branding van de Nederlandse watersector mede door PvW de afgelopen is jaren verbeterd. Uit de enquête blijkt dat de
communicatie- en brandingactiviteiten positief gewaardeerd worden, maar dat er
behoefte bestaat aan het verder terugbrengen van het aantal communicatiemiddelen, verduidelijking hoe activiteiten zich tot elkaar verhouden en meer communicatie over resultaten.
Evenwichtige inbreng van de belangen van betrokkenen
Als het gaat om het waarborgen van de belangen van betrokkenen in PvW3,
onderscheiden wij de belangen van de financiers van het programma (de Rijksoverheid), de uitvoerders (RVO en NWP) en de begunstigden van het programma (het
bedrijfsleven, kennisinstellingen, NGO’s, publieke organisaties als waterschappen
en drinkwaterbedrijven en in zekere zin ook de ambassades).
Naar onze mening zijn de belangen van de financiers en de uitvoerders goed
geborgd door de directe zeggenschap/ inbreng die zij hebben over het programma
via respectievelijk Stuurgroep en Programma-overleg. De ambassades zijn via de
deltateams betrokken en hebben voldoende mogelijkheden om inbreng te leveren
en hun belangen kenbaar te maken. Het meest kwetsbaar is in onze ogen het borgen van de belangen van de begunstigden van het programma. Alhoewel partijen
hun wensen kenbaar kunnen maken via bijvoorbeeld de landenplatforms is er
geen sprake van georganiseerde ‘feedback’. Hoewel er bij de start van PvW3 sprake
van was dat er een gebruikersgroep ingesteld zou worden, is dit uiteindelijk niet
gebeurd met als argument dat het NWP de Nederlandse watersector al voldoende
vertegenwoordigde.

85

Evaluatie Partners voor Water 3

86

8.4

Vermogen om aan te passen en te vernieuwen

Voor het aspect ‘Vermogen om aan te passen en te vernieuwen’ is gekeken naar hoe
binnen PvW3 het kennismanagement en feedback mechanismen geregeld zijn en
hoe er is ingespeeld op trends en kansen.
Kennismanagement/feedback mechanismen
Via de communicatieproducten en de evenementen van PvW3 wordt inhoudelijke
kennis gedeeld met de sector. De landenplatforms zijn belangrijke fora voor het
uitwisselen van kennis en ervaringen over landen. Binnen de deltateams worden
kennis en ervaringen gedeeld. Specifiek voor de deltacoördinatoren worden sinds
eind 2015 bijeenkomsten georganiseerd om van elkaar te leren en ervaringen uit te
wisselen.
Op managementniveau trekken de uitvoerders lessen uit de voorgaande jaren. Sinds
2013 beschrijven de jaarverslagen de lessen van het betreffende jaar en worden deze
gebruikt voor het volgende jaar. Dit lerende aspect gebeurt niet op basis van een
raamwerk, maar informeel tussen de uitvoerders onderling en tussen uitvoerders en
beleidsmedewerkers. Ook is er een tussenevaluatie van PvW3 uitgevoerd in 2013 en
is in dat jaar tevens de subsidieregeling geëvalueerd.
Op projectniveau zijn er diverse onderzoeken en (deel)evaluaties geweest, zoals voor
evenementen. Wel valt het op dat door het ontbreken van heldere programmauitgangspunten vooraf, de kwaliteit van bepaalde projecten alleen getoetst kan
worden aan de voorgaande uitvoering of editie en niet op de meerwaarde op
programmaniveau.
Inspelen op trends/benutten van kansen
Het programma PvW3 was in staat aanpassingen op te vangen die kwamen vanuit
diverse hoeken: nieuw beleid, ontstaan van de Topsector, vragen uit het buitenland,
etc. Door de flexibiliteit in de besteding van de middelen (slechts een klein deel is
gebonden aan de criteria van de subsidieregeling), biedt het programma voldoende
mogelijkheden om in te spelen op trends en ontwikkelingen en om kansen te
benutten.
Dat er wordt ingespeeld op trends en ontwikkelingen blijkt ook uit het feit dat
er flexibel wordt omgegaan met de landenfocus. Zo worden in 2013 Colombia
en Myanmar als ‘kandidaat-deltalanden’ aan de lijst deltalanden toegevoegd en
worden Colombia en Angola toegevoegd aan de landenlijst voor het subsidieprogramma. In 2015 richt PvW zich ook op de VS (naar aanleiding van kansen na
orkaan Sandy) en Mexico (in verband met een bezoek van Minister Schultz van
Haegen). Ook reserveert PvW3 in 2015 budget voor enkele nieuwe landen die de
Topsector Water prioritair acht: de Golfstaten en Singapore.

EINDRAPPORT

8.5

Vermogen om coherentie te bewaren

Om te beoordelen in welke PvW3 het vermogen had om coherentie te bewaren, is
gekeken naar de mate waarin men gebalanceerd heeft tussen stabiliteit en verandering en of er sprake was van een coherentie identiteit en branding.
Balanceren van stabiliteit en verandering
Balanceren van stabiliteit en verandering heeft direct relatie met het hierboven
beschreven inspelen op trends en benutten van kansen. Als er teveel wordt ingespeeld op trends of teveel kansen worden gegrepen, dan bestaat het gevaar van
instabiliteit. Wij zien dat in grote lijnen het programma Partners voor Water 3
stabiel is gebleven. Zo is de doelstelling van Partners voor Water – op hoog abstractieniveau – al sinds de start van het programma in 2000 hetzelfde gebleven (met
accentverschillen in PvW2). De landenfocus is voor PvW3 ingeperkt ten opzichte
van PvW2 en vervolgens is hier redelijk consequent aan vastgehouden. Ook de
doelgroepen en de vijf thema’s waar PvW zich op richt zijn ongewijzigd gebleven.
Verder worden de subsidieregeling, de landenplatformaanpak en (terugkerende)
evenementen consistent uitgevoerd in de periode 2010 - 2015. Wel passen enkele
activiteiten minder duidelijk in het programma; dit geldt voor de incidentele subsidies die buiten de landenfocus vallen en sommige netwerkactiviteiten.
Het programma heeft ook wijzigingen ondergaan. PvW3 is sterker vanuit het
beleid (de Rijksoverheid) gestuurd dan PvW2. Vooral op de deltalanden, waarvoor
bij de departementen deltacoördinatoren zijn aangesteld, wordt vanuit de overheid gestuurd. Ook zijn tijdens de looptijd nieuwe onderdelen in het programma
geschoven vanuit het beleid, zoals de DRR-missies en worden soms op basis van
agenda’s van bewindspersonen activiteiten gedaan. Hier is ook discussie over
geweest. Een duidelijke definitie van de watersector en een duidelijker kader voor
het programma, zou de consistentie geholpen hebben.
Onze analyse is dat de veelvuldige tussentijdse sturing vanuit beleid gedurende
PvW3 veel gevraagd heeft van de uitvoerders RVO en NWP. Er is veel tijd gaan
zitten in afstemming en overleg. Tijd die dus niet meer besteed kon worden aan
primaire activiteiten gericht op de Nederlandse watersector. Het balanceren van
stabiliteit versus verandering is een hele uitdaging geweest, waarbij de balans
wellicht te ver is doorgeschoten naar verandering (inspelen op kansen en ontwikkelingen). Zo getuigt ook het toevoegen van nieuwe landen van flexibiliteit, maar
tegelijkertijd – zeker als er geen landen van de lijst afgaan – van een afname van de
focus die juist bij de start van PvW3 nagestreefd werd. Ook in de Berenschotevaluatie van PvW2 was te grote flexibiliteit een aandachtspunt50.

50 Vooral de samenwerkingscomponent van PvW2 werd als ‘te flexibel’ beschouwd. ‘Verbinden en vervlechten.
Evaluatie Partners voor Water 2 2005 - maart 2008’, Berenschot, september 2008.

87

Evaluatie Partners voor Water 3

88

Coherente identiteit en branding
Geconstateerd is dat betrokkenen (zoals MKB) niet altijd op de hoogte zijn van
wat er allemaal vanuit PvW3 wordt georganiseerd en gefinancierd. PvW3 wordt
dan gelijkgesteld aan de subsidieregeling. Het feit dat bijvoorbeeld de landenplatforms ook vanuit Partners voor Water georganiseerd worden, is bij deze bedrijven
onbekend.
Zoals eerder aangegeven doet zich gedurende de looptijd van PvW3 een verschuiving voor in de communicatie en branding, waarbij meer aandacht is gekomen voor
de internationale positionering van de watersector. De focus op branding van het
programma PvW zelf is daarmee losgelaten.
Hoewel de veranderingen verklaarbaar en verdedigbaar zijn, concluderen we dat
de identiteit en positionering van het programma over de hele looptijd bezien niet
coherent is geweest. Wel is dit de laatste jaren verbeterd.
8.6

Vermogen om te leveren

Het vermogen om te leveren tot slot gaat in op de financiële middelen en de
beschikbaarheid van een operationeel resultaat-meetsysteem.
Financiële middelen
Het budget voor PVW voor de periode 2010 – 2015 bedroeg €57 miljoen. Deze middelen zijn geheel besteed. Wij beschouwen de hoogte van het beschikbare bedrag
van PvW als gegeven en oordelen niet over de hoogte daarvan.
Wel constateren wij dat het programma veel financiële vrijheid kent: in de Specificatie van Eisen van IenM uit 2009 zijn de volgende eisen opgenomen:
zz

Organisatiekosten programmabureau (RBO en NWP): maximaal 7,7%.

zz

Minimum besteding van 40% van het budget aan de programmatische invulling
van de deltasamenwerking.

zz

Besteding van 10% van het budget (indicatief) aan de component kennis,
informatie en communicatie.

In het Plan van Aanpak uit 2009 hebben RVO en NWP een raming gemaakt van de
besteding van de middelen over de verschillende instrumenten. Deze is als leidraad
gebruikt voor de verdeling van middelen zoals die in de achtereenvolgende jaarplannen is opgesteld.

EINDRAPPORT

We constateren dat er verschillende financiële overzichten bestaan en dat het
door de wisselingen in opbouw van de begrotingen en verschillende indelingen in
categorieën lastig is om goed inzicht te krijgen in de verdeling van de middelen
over de verschillende instrumenten en landen (deltalanden / overige landen). In
de stuurgroep (en door Berenschot voor deze evaluatie) is meerdere malen om
inzichtelijke begrotingen gevraagd. Uit onze financiële reconstructie blijkt dat
aan de oorspronkelijke eisen uit de Specificatie van Eisen niet wordt voldaan. De
organisatiekosten bedragen ruim 12%. Een besteding van 40% van de middelen aan
de deltalanden is ook niet gehaald. In verschillende jaarverslagen en ook in de midterm review wordt geconstateerd dat de beoogde verdeling tussen deltalanden en
overige landen niet gehaald wordt. Met name in de eerste jaren van PvW3 kennen
de deltalanden een aanlooptijd, waardoor (subsidie)projecten en aanbestedingen
achter blijven. Wij kunnen niet beoordelen of aan de eis om 10% van de middelen
aan kennis, informatie en communicatie te besteden, voldaan is. Deze indeling is
niet gehanteerd.
Alhoewel de vrijheid om flexibel in te spelen op kansen en daar ook middelen voor
te reserveren enerzijds een kracht van het programma is, is het anderzijds ook
een risico. Van veel activiteiten worden de resultaten niet in beeld gebracht en de
effecten niet gemonitord. De vraag rijst dan hoe de inzet van de middelen en de
verdeling over verschillende instrumenten verantwoord wordt en wat de afwegingen zijn geweest voor bijvoorbeeld het hoge bedrag dat aan landen overstijgende
projecten wordt ingezet. De grote financiële vrijheid brengt met andere woorden het
risico met zich mee dat de verdeling van middelen niet transparant is voor betrokken doelgroepen en hier vragen en uiteenlopende beelden over ontstaan. Dit kan
het draagvlak voor het programma ondermijnen. Bovendien biedt de grote flexibiliteit ook de ruimte voor incident gedreven of politiek gedreven activiteiten, die niet
altijd relevant zijn voor het programma.
Operationeel resultaat-meetsysteem (PM&E)
In opdracht van PvW2 (2007) is een performance meetsysteem ontwikkeld51
om de resultaten, effecten en impact van Partners voor Water te kunnen meten.
Dit systeem is echter nooit in gebruik genomen. Zoals al eerder in dit rapport is
opgemerkt is er geen goed werkend operationeel resultaat-meetsysteem voor PvW
voorhanden.
8.7

Conclusies

De conclusies van de governance-analyse hebben wij geclusterd en verkort weergegeven in tabel 8.2 op de volgende pagina. Deze tabel laat zien dat het vermogen
om te acteren en committeren voor verbetering vatbaar is. Dat geldt ook voor
het vermogen om de coherentie te bewaren en het vermogen om te leveren. Het
vermogen om te verbinden en het vermogen om aan te passen en te vernieuwen is
in onze ogen goed ontwikkeld.

51 Performance Meetsysteem Partners voor Water, Aidenvironment, september 2007.

89

Evaluatie Partners voor Water 3

90

Beantwoording onderzoekvraag
De inrichting en de organisatievorm (governancestructuur) van PvW3 ondersteunen het realiseren van de doelstellingen met mate.
Berenschot ziet als positieve punten het verbindend vermogen van het programma,
de borging van de inbreng van de belangen van partijen en dat het programma goed
inspeelt op kansen en trends. Ook zijn de procedures voor de uitvoering van de
subsidiecomponent goed.
Aandachtspunten zijn het ontbreken van een uitgewerkt beleidskader en duidelijke
uitvoeringstrategie door de ministeries, het ontbreken van een functionerend
resultaat-meetsysteem op programmaniveau, het ontbreken van een coherente
identiteit en positionering van het programma en de kans op rolvermenging in de
uitvoering tussen RVO en NWP.
DEELASPECT

BEOORDELING

1. Vermogen om te acteren en committeren
Duidelijke strategie

-

Er is geen duidelijke strategie gevolgd. PvW heeft werkende weg vorm gekregen.

Duidelijke besluitvormingsstructuur en
sturing

+/-

De besluitvormingsstructuur is helder. Sturing wisselt van strategisch tot operationeel.

Duidelijke taakverdeling

-

Rolvermenging RVO en NWP.

Duidelijke procedures voor de uitvoering

+

Duidelijke procedures voor subsidies, opdrachten en aanbestedingen. Voor andere
instrumenten ontbreken heldere kaders.

Duidelijke procedures voor monitoring
en rapportage

+/-

Op programmaniveau worden duidelijke procedures gevolgd. Verantwoordingscyclus
van jaarplannen deltalanden is echter onvoldoende. Voor individuele instrumenten alleen voor projecten subsidieregeling duidelijke procedure.

Samenwerkings-mentaliteit en verbindende vaardigheden

+

Veel energie gestoken in samenwerking tussen departementen. Verbindingen PvW
met andere programma’s zijn gelegd.
Verbinding partijen Nederlandse watermarkt: PvW schept de juiste condities.

Effectieve communicatie

+/-

Steeds meer consistentie in communicatie. Niet goed geslaagd om PvW en relaties
met andere programma’s helder uit te leggen aan gebruikers.

Evenwichtige inbreng van de belangen
van betrokkenen

+

Betrokkenen hebben voldoende mogelijkheden om belangen kenbaar te maken.

2. Vermogen om te verbinden

+

3. Vermogen om aan te passen en te vernieuwen
Kennismanagement / feedback mechanismen

+/-

Kennismanagement: goed geborgd, uitwisseling kennis en ervaringen expliciet
onderdeel van PvW3. Voldoende aandacht voor evaluatie en feedback. Door ontbrekende kaders vooraf met uitganspunten en beoogde doelstellingen, wordt het lerend
vermogen echter beperkt.

Inspelen op trends / benutten van
kansen

+

De (financiële) flexibiliteit van het programma stelt de betrokkenen in staat om in te
spelen op kansen en trends.

Balanceren van stabiliteit en verandering

+/-

PvW3 kent een stabiele opzet met redelijk gelijkblijvende doelstelling, landenfocus
en thematische focus. Vanuit beleid worden echter veel aanvullende eisen aan het
programma gesteld en worden er soms activiteiten ‘onder het programma geschoven’
die niet altijd even goed passen.

Coherente identiteit en branding

-

Identiteit en positionering van het programma niet coherent geweest gedurende looptijd PvW3, maar gaandeweg verbeterd.

Financiële middelen

+/-

De beschikbare middelen zijn besteed. Grote mate van financiële vrijheid voor het
programma en ondoorzichtige financiële overzichten vormen een risico.

Operationeel systeem voor het monitoren en meten van resultaten (PM&E)

-

Er is geen goed werkend operationeel resultaat-meetsysteem voor PvW voorhanden.

4. Vermogen om coherentie te bewaren

5. Vermogen om te leveren

Tabel 8.1: Overzichtstabel beoordeling op verschillende aspecten governance

EINDRAPPORT

9. Doelbereik en
doeltreffendheid
9.1

Introductie

In dit hoofdstuk beantwoorden we onderzoeksvraag 5:
In hoeverre heeft het PvW3 zijn doelstellingen bereikt, te weten:
1. het positioneren van de Nederlandse watersector in het buitenland;
2. krachtenbundeling binnen de Nederlandse watersector;
3. het leveren van bijdragen aan oplossingen voor de wereldwater­
problematiek?
De PvW3 doelstellingen hebben een strategisch karakter en zijn niet uitgewerkt in
operationele doelen met bijbehorende indicatoren. Er is dus geen meetlat waarlangs
de doeltreffendheid van PvW3 af gelezen kan worden. Wel beschikken we over
meningen van betrokkenen via de enquête en de interviews. Ook kijken we in dit
hoofdstuk naar de mate van doelgroepenbereik van het programma, hetgeen we als
randvoorwaardelijk beschouwen voor doeltreffendheid. Op basis hiervan en onze
eigen beelden uit de documentenstudie hebben we getracht zoveel mogelijk een
oordeel te vormen over de doeltreffendheid en doelmatigheid van het programma.
9.2

Doeltreffendheid en doelmatigheid

9.2.1

Algemene waardering programma

Uit de interviews met bedrijfsleven, ambassades en leden van de stuurgroep is
gebleken dat er op hoofdlijnen waardering is voor Partners voor Water. Men
beschouwt het als een waardevol programma dat de Nederlandse spelers in de
watersector bij elkaar brengt en een springplank biedt voor het toepassen van
innovaties in het buitenland. Ook uit de enquête blijkt dat het programma over het
algemeen goed wordt gewaardeerd. De 88 enquêterespondenten beoordelen PvW3
met een 3,2 op een schaal van 1 tot 5.
Er zijn ook kritische kanttekeningen geplaatst. Zo hebben verschillende partijen uit
het bedrijfsleven én enkele gesprekspartners vanuit de rijksoverheid aangegeven dat
zij PvW vooral als een beleidsprogramma zien waar veel ambtenaren bij betrokken
zijn in verhouding tot de kansen die het programma het Nederlandse bedrijfsleven
biedt. Het programma zou alleen voor de ‘happy few’ zijn en niet de hele sector
steunen. Ook wordt geregeld opgemerkt dat het moeilijk is om subsidieprojecten
voort te zetten na de pilotfase; ‘ben je net goed gepositioneerd, verzandt het’.

91

Evaluatie Partners voor Water 3

92

9.2.2

Meningen doeltreffendheid

In de enquête is gevraagd naar de meningen van de respondenten over de doeltreffendheid van PvW3. Hieronder geven we de resultaten weer.
Positionering van de Nederlandse watersector in het buitenland
Ruim twee-derde (69%) van de enquête-respondenten vindt dat PvW3 effectief is
geweest in het positioneren van de Nederlandse watersector in het buitenland. Als
voorbeelden zijn gegeven dat subsidies hebben geholpen om Nederlandse bedrijven
te positioneren op het gebied van geïntegreerd watermanagement in Indonesië,
Ghana en Bangladesh. Ook kunnen activiteiten zoals de DRR teams aandacht
genereren voor Nederland. Een ander voorbeeld is dat Nederland in de laatste 12
jaar zeker 150 projecten ontwikkeld heeft in de watersector in Roemenië.
Er wordt echter ook genuanceerd. Betrokkenen geven aan dat de Nederlandse
watersector internationaal al sterk gepositioneerd is. PvW3 faciliteert, maar het zijn
de organisaties zelf die voor de positionering zorgen. Ook wordt aangegeven dat veel
andere activiteiten buiten PvW bijdragen aan de positionering van de sector.
Vergroten van de samenwerking in de Nederlandse watersector
Een vergelijkbaar beeld ontstaat uit de antwoorden op de vraag of het PvW3
programma heeft bijdragen aan meer samenwerking in de sector. 67% vindt van
wel, 16% weet het niet, en 17% vindt van niet. Kennisinstellingen en NGO’s
zijn tevreden over nieuwe relaties met bedrijven. Diverse partijen merken op dat
er behoorlijk wat projecten zijn geweest waarvoor consortia zijn gebouwd tussen
partijen die het anders waarschijnlijk alleen hadden gedaan. PvW kan met beperkte
inzet partijen stimuleren om samen te werken, en zo de gezamenlijke middelen
van geïnteresseerde partijen lostrekken. Als voorbeeld hiervan wordt het recente
‘Pressure Cooker’-project voor drie eilanden in Jakarta Bay genoemd, en het Port
Development project eveneens in Jakarta.
Ook hier zijn kritische geluiden te horen. Zo is aangegeven dat werkelijke samenwerking, ‘als één multidisciplinaire eenheid’ niet mogelijk is, omdat elk bedrijf zijn
eigen agenda en product heeft om te promoten. Pogingen om veel verschillende
producten en oplossingen van verschillende organisaties in één project te combineren blijken averechts te werken52. Sommige respondenten zeggen weliswaar samen
te werken, maar alleen in bestaande partnerschappen; PvW heeft voor hen niet
tot nieuwe partnerschappen geleid. Ook wordt aangegeven dat grote delen van het
MKB in de watersector niet zouden zijn aangehaakt.

52 Als voorbeeld wordt het Jakarta Sea Defence Project genoemd.

EINDRAPPORT

Bijdragen aan het oplossen van de wereldwaterproblematiek
Ten slotte de derde doelstelling van het PvW3: bijdragen aan oplossingen voor de
wereldwaterproblematiek. In vergelijking met de andere twee doelstellingen is men
iets minder positief: 59% vindt dat het PvW3 heeft bijdragen, 21% vindt van niet
en 19% weet het niet. Er wordt veel opgemerkt dat de problemen te groot zijn, het
budget te laag is, en dat het veel tijd kost voordat resultaten op dit niveau zichtbaar
worden. PvW3 is een druppel op een gloeiende plaat, daar lijkt men het over eens
te zijn. Vooral NGO’s plaatsen kritische kanttekeningen. Een NGO betreurt het dat
maatschappelijke organisaties niet mee kunnen doen, vanwege de voorwaarde van
50% eigen bijdrage aan het subsidieprogramma. Ook zijn er zorgen of de nadruk op
Nederlandse oplossingen wel altijd de juiste zijn voor de lokale context, en dat de
afhankelijkheid van Nederlandse assistentie toe- in plaats van af zou nemen.
Effectiviteit van het programma voor de gebruiker
In de enquête is verder gevraagd naar de effectiviteit van PvW3 voor de gebruikers.
Daaruit blijkt dat voor partijen die gebruik maken van PvW3, versterkte samenwerking het belangrijkste resultaat te zijn. Een kwart van de respondenten heeft
een structurele samenwerking overgehouden aan zijn/haar deelname aan het
programma. Verder heeft 14% een sterkere basis in het doelland verkregen. Zo
merkt iemand op: “Wij hebben onze sterke positie in Roemenië deels te danken
aan verschillende PvW3 projecten. Een project heeft direct geleid tot een contract met een Roemeense partner met financiering van de EU en Roemenië”. Een
ander meldt: “Wij zijn in staat geweest om verschillende activiteiten met elkaar te
verbinden in een pilot en haalbaarheidsproject en deze op te volgen met nieuwe
inzichten, kansen voor andere projecten, en duidelijke resultaten uit het veld”.
Zeven respondenten (8%) hebben aangegeven dat deelname aan PvW3 hen niets,
of alleen frustratie heeft opgeleverd. Een ondernemer merkt op dat hij weliswaar
een prachtige oplossing heeft, maar nog geen afzetmarkt heeft gevonden: ‘als
niemand koopt, lossen we de problemen niet op’. Toch meent men ook dat kleine
beetjes kunnen helpen.
Effect van de dubbele doelstellingen
Uit de interviews blijkt dat betrokkenen bij PvW verschillend denken over het
samengaan van de twee doelstellingen (positionering en bijdragen aan oplossingen voor de wereldwijde waterproblematiek). Een deel van de betrokkenen (met
name vanuit de overheid) vindt de combinatie waardevol en geeft aan dat de twee
onderdelen elkaar versterken. Een ander deel van de respondenten (vooral uit
het bedrijfsleven) geeft aan dat je geen handel kunt drijven in een land dat ‘hulp
behoeft’ en geen financiële middelen tot zijn beschikking heeft. Zo worden de
subsidies vooral gebruikt om handel te drijven, maar is deze handel ook afhankelijk
van de subsidie en genereert dus weinig spin-off.

93

Evaluatie Partners voor Water 3

94

9.2.3

Meningen doelmatigheid

In de interviews en de enquête heeft Berenschot de vraag gesteld hoe men de doelmatigheid van PvW3 beoordeelt. Hierbij kwam het volgende naar voren.
Landenfocus
Over de landenfocus bestaat consensus bij de door ons geïnterviewde partijen.
De focus op deltalanden wordt breed gewaardeerd. Dit zijn de landen waar we als
Nederland iets te bieden hebben en waar ook meerwaarde voor Nederland in zit.
Vanuit het oogpunt van doelmatigheid dus een juiste keuze.
Meerdere respondenten hebben echter aangegeven dat ze het aantal overige landen
waar PvW zich op richt, te groot vinden: “De landenfocus is te breed voor de
omvang van het programma. Als je je op zoveel landen richt, dan kun je niet effectief zijn.” Door de professoren die hebben gereflecteerd op het programma is aangegeven dat het Rijk een keuze zou moeten maken voor het inperken van het aantal
landen om de doelmatigheid van PvW3 te vergroten. Dit is geen makkelijke keuze,
omdat er altijd óók successen zijn aan te wijzen in een land: “Kill your darlings”.
Het NWP zou deze keuze in ieder geval niet kunnen maken: “Zij vertegenwoordigen
het hele bedrijfsleven en bij een inperking van het aantal landen zullen er altijd
bedrijven zijn die zich benadeeld voelen”.
Discussie over doelmatigheid van verschillende instrumenten en typen projecten
Door de professoren is opgemerkt dat zij de bedragen die besteed worden aan
samenwerkingsactiviteiten en andere algemeen geformuleerde activiteiten, zoals
de landenoverstijgende activiteiten, schrikbarend hoog vinden. Het gros van het
budget zou naar hun mening naar de subsidieregeling en de aanbestedingen en projecten moeten gaan. De andere instrumenten zijn ondersteunend en zouden relatief
een klein bedrag moeten kosten. Verder vragen zij zich af of netwerkinstrumenten
als de landenplatforms daadwerkelijk wat opleveren voor de Nederlandse watersector. Als er echt businesskansen zijn dan vinden partijen elkaar zelf wel. Ook
andere respondenten hebben dit aangegeven. Zo is door een vrespondent van BZ
aangegeven dat consortiumpartners die een subsidieaanvraag indienen elkaar vaak
al kennen. Hier staat tegenover dat enkele geënquêteerde bedrijven aangeven dat de
netwerkactiviteiten van PvW3 voor kleine partijen waardevol zijn bij het leggen van
nieuwe contacten en het verkrijgen van toegang tot netwerken.
Uit de enquête blijkt dat een aanzienlijk deel (40%) van de respondenten van
mening is dat de PvW3-middelen op een slimme manier zijn ingezet. Maar ook
een flink aantal (31%) vindt dat dit niet het geval is. Het overige deel heeft geen
mening. De respondenten die kritisch zijn, zijn van mening dat met de middelen
(veel) meer bereikt had kunnen worden. Zij vinden bijvoorbeeld dat de nadruk ligt
op het ontwikkelen van plannen (hetgeen weinig risicovol is) en niet zozeer op het
boeken van concrete resultaten in het veld.

EINDRAPPORT

Ook uit de interviews komen wisselende beelden naar voren over het nut van het
ontwikkelen van plannen en opstellen van haalbaarheidsstudies. Vanuit de wetenschap wordt aangedragen dat haalbaarheidsstudies een belangrijke eerste stap zijn
op weg naar uitvoeringsprojecten. Voor deze studies hebben de doellanden zelf geen
geld (over) en financiering hiervan door Nederland kan hen over de streep trekken.
Bij het MKB bestaat het beeld dat er te veel haalbaarheidsstudies worden gedaan
en dat deze meestal in een la verdwijnen. De echte meerwaarde zit volgens hen in
het realiseren van pilots. Over dergelijke pilots is door een andere respondent uit
het bedrijfsleven echter gezegd dat deze slechts beperkt opgeschaald worden. Dit
komt omdat de governance rondom de innovatie niet goed geregeld is (regelgeving
staat bijvoorbeeld in de weg), of omdat de aanbieder niet het netwerk heeft om tot
opschaling te komen of omdat het gaat om een niche waar geen grote markt voor
is. De conclusie is dat er zeer wisselende meningen zijn over waar Partners voor
Water geld aan zou moeten besteden om tot maximale meerwaarde te komen.
Versnipperde financiering
Veel activiteiten die uit PvW3 gefinancierd worden, worden ook uit andere bronnen gefinancierd. Uit onze bronnen (documentatie en interviews) blijkt dat vaak
geld ‘bij elkaar gesprokkeld wordt’ om watersectoractiviteiten te financieren, of dat
nu gaat om projecten in deltalanden of samenwerkingsactiviteiten in Nederland.
Sommige respondenten vinden dit sprokkelen handig, omdat daardoor financiering
rondkomt, maar het kost relatief veel tijd, gezien alle aanvraag-, goedkeurings- en
verantwoordingsprocedures erom heen. Hier wreekt zich ook dat de samenhang van
PvW3 met ander financieel instrumentarium onvoldoende inzichtelijk is gemaakt,
waardoor strategische keuzes gemaakt hadden kunnen worden tussen financieringsbronnen voor activiteiten.
9.3

Doelgroepenbereik

Het bereik van de doelgroepen zegt iets over de doeltreffendheid van het programma. Het is als het ware een randvoorwaarde voor doeltreffendheid.
Doelgroepenbereik Nederlandse watersector
Om het doelgroepenbereik te meten, voert het NWP enquêtes en consultaties uit in
de sector, onder andere via de landenplatforms, thematische platforms of werkgroepen over doelgroepenbereik. De uitkomsten worden volgens NWP gebruikt voor
sturing binnen het programma, maar hierover zijn geen gegevens beschikbaar. Op
basis van onze evaluatie van de afzonderlijke instrumenten van PvW3 hebben wij in
de volgende tabel een overzicht gemaakt van bereikte doelgroepen per instrument.

95

Evaluatie Partners voor Water 3

96

BEREIKTE DOELGROEPEN PER
INSTRUMENT

BEDRIJVEN

NGO’S

KENNIS­
INSTELLINGEN

OVERHEID

FINANCIËLE
INSTELLINGEN

Subsidies

63%

9%

22%

4%

0%

Opdrachten en aanbestedingen

67%

3%

36%

94%

0%

Landenplatforms

+

+

+

-

-

Evenementen

++

+

+

-

-

Landenoverstijgende activiteiten

++

++

+

+

-

Rangschikking

1

3

2

4

5

Tabel 9.1: Bereikte doelgroepen per instrument

De meest bereikte doelgroep is het bedrijfsleven, gevolgd door kennisinstellingen
en daarna NGO’s. De categorie bedrijven betreft veelal de grotere adviesbureaus en
een grote verscheidenheid aan (MKB-)bedrijven die technische oplossingen bieden.
In de categorieën subsidies en opdrachten / aanbestedingen worden projecten vaak
in consortia uitgevoerd. De aanvrager is meestal een bedrijf. Binnen het consortium kunnen andere typen organisaties, zoals kennisinstellingen en waterschappen
(categorie overheid), ook vertegenwoordigd zijn. De percentages hierboven zijn
gebaseerd op de indiener van de aanvraag / hoofdaannemer van de opdracht en
geven dus een enigszins vertekend beeld (het doelgroepenbereik is in werkelijkheid
hoger).
Voor de evenementen zijn de beoogde en bereikte doelgroepen afhankelijk van het
type evenement. Zo richt de Singapore International Water Week zich vooral op
het Nederlandse bedrijfsleven en de Nederlandse overheid, terwijl bij Amsterdam
International Water Week het hele palet aan doelgroepen aan bod komt.
Bij de landenoverstijgende activiteiten werd sinds 2014 geïnvesteerd in het betrekken van MKB en NGO’s. Tussen 2014 en 2015 is een groei gemeten van ongeveer
30% in totaal (NGO en MKB).
Doelgroepenbereik ‘internationaal’
Om inzicht te krijgen in het bereiken van de internationale doelgroep, is gekeken
naar de aantallen bezoekers van de website www.dutchwatersector.com. Tussen juli
2013 t/m 29 november 2015 is de website 286.717 keer bezocht, waarvan 215.730
unieke gebruikers. Uit de analyse van de herkomst van de bezoekers van de website
blijkt dat de meeste bezoekers van www.dutchwatersector.com afkomstig zijn uit
Nederland (28%) en daarna de Verenigde Staten met 15%. De top 5 landen zijn
daarmee: Nederland, Verenigde Staten, Groot-Brittannië, India en Indonesië die
in totaal 57% van de bezoekers hebben. De overige landen hebben een bezoekerspercentage van minder dan 3% per land. De categorie ‘overig’ bestaat uit een groot
aantal verschillende landen met kleine bezoekersaantallen. Deze resultaten laten
zien dat de website vooral door Westerse landen wordt bezocht en dat het wereldwijde bereik beperkt is.

EINDRAPPORT

Figuur 9.1: (Rechts) Wordcloud van begunstigden van Component 1 Stimulering. Aantal keer dat
partijen betrokken zijn geweest bij subsidieprojecten, projecten deltalanden, incidentele projecten en
DRR-missies op basis van het aantal contracten. Hoe groter de naam, hoe groter het aantal contracten.

9.4

Conclusies

9.4.1

Doeltreffendheid

Berenschot concludeert dat een operationeel beleidskader, en een daarop gebaseerd
uitvoeringskader, voor PvW3 ontbreken. Dit houdt in dat er geen vertaling is
gemaakt van de strategische beleidsdoelen in doelen met bijbehorende (meetbare)
indicatoren, waarbij is aangegeven hoe de verschillende onderdelen van het programma daaraan bijdragen. Dit is opmerkelijk, aangezien PvW al sinds 2000 loopt
en de strategische doelen min of meer gelijk zijn gebleven. Ook worden de strategische doelen op verschillende manieren geïnterpreteerd en leggen partijen nadruk
op verschillende doelen.
Kijkend naar de twee onderdelen van de doelstelling van PvW, concluderen wij dat
betrokkenen overwegend positief oordelen over het gedeelte van de doelstelling
‘bundelen van krachten om de internationale positie van de Nederlandse watersector te verbeteren’. PvW heeft hier aan bijgedragen. Door het bundelen van krachten rondom internationale watervraagstukken, is het aannemelijk dat PvW met
verschillende projecten en activiteiten een bijdrage heeft geleverd aan het bieden
van oplossingen voor de ‘wereldwaterproblematiek’. De mate van attributie kan op
dit hoogste effectenniveau (impact) en door de niet nader uitgewerkte definitie van
de ‘wereldwaterproblematiek’ niet worden vastgesteld.
Verder is gebleken dat er door de betrokkenen bij PvW verschillend gedacht wordt
over het samengaan van de twee deeldoelstellingen van PvW. Onze conclusie is dat
men, als gevolg van het hanteren van de dubbeldoelstelling en daarmee de focus op
ontwikkelingslanden en transitielanden, niet al te hoge verwachtingen moet hebben over de hoeveelheid ‘handel die hieruit voortkomt.

97

Evaluatie Partners voor Water 3

98

9.4.2

Doelmatigheid

Voor het bepalen van de doelmatigheid van het programma is het nodig om de
uitgaven af te zetten tegen de opbrengsten. Er bestaat consensus over het feit dat
investeren in een doelland een lange adem vergt en dat het tot stand brengen en
onderhouden van relaties in het doelland van groot belang is voor het uiteindelijk
realiseren van opdrachten. In die zin is het dus een zinvolle besteding van middelen
geweest. Daarbij geldt dat er meerdere voorbeelden zijn van grote opdrachten die
de Nederlandse watersector in de programmaperiode en de doellanden van PvW
gekregen heeft. Opdrachten die het totale budget van PvW3 ruimschoots overstijgen. Hoewel de causaliteit niet één op één vastgesteld kan worden, is het plausibel
dat PvW heeft bijgedragen aan het binnenhalen van deze opdrachten.
Ook bestaat brede consensus over het feit dat de focus op een beperkt aantal
deltalanden vruchten afwerpt. De delta-aanpak met deltateams zorgt voor coördinatie van initiatieven, kennis delen en inbreng van de kennis van de ambassades
en is essentieel voor het bereiken van focus en afstemming. Dit pleit ervoor om ook
voor andere landen een dergelijke focus aan te brengen, waarbij geldt dat het aantal
landen dat door PvW bediend wordt verder ingeperkt zal moeten worden om de
ambities op de geselecteerde landen waar te maken.
Wel plaatsen we vraagtekens bij de verdeling van de middelen over de verschillende
instrumenten. Zo lijken de kosten voor de component Samenwerking hoog (circa
een derde van het budget)g en vragen wij ons af of sommige investeringen in deze
component, indien er een scherp uitvoeringskader geweest zou zijn, gedaan zouden
zijn.
9.4.3

Doelgroepenbereik

Sturing op doelgroepenbereik gedurende het programma heeft in zeer beperkte
mate plaats gevonden. Het betrekken van doelgroepen was vooral gericht op de
Nederlandse sector en weinig op de internationale markt. Binnen de Nederlandse
watersector is een groot aantal partijen bereikt. Welk deel van de Nederlandse
watersector dit betreft, is op basis van dit onderzoek niet te zeggen. Een beperkte
groep bedrijven en kennisinstellingen heeft in het bijzonder baat gehad bij het
programma. In hoeverre dit in overeenstemming is met de doelen, is door het
ontbreken van een definitie van ‘bereik’ en meetbare indicatoren hieromtrent niet
te zeggen.
9.4.4

Beantwoording onderzoeksvraag

De vraag ‘In hoeverre heeft het PvW3 zijn doelstellingen bereikt (doeltreffendheid)?’ beantwoordt Berenschot als volgt: harde uitspraken over doelbereik zijn
niet mogelijk, aangezien indicatoren ontbreken. Betrokkenen oordelen overwegend
positief over de doeltreffendheid van PvW3. Daarbij zijn zij van mening dat PvW3
meer bereikt heeft in de krachtenbundeling en positionering dan in het leveren van
bijdragen aan de wereldwaterproblematiek.

EINDRAPPORT

99

10. Aanbevelingen voor het
nieuwe programma
10.1

Introductie

In dit hoofdstuk doen we aanbevelingen voor Partners voor Water 2016-2020.
Hierbij beantwoordt Berenschot de volgende vragen.
• Hoe kunnen de efficiëntie, effectiviteit, relevantie, duurzaamheid en impact van het programma (verder) worden vergroot?
• Hoe kan het systeem van monitoring en evaluatie worden verbeterd?
10.2

Aanbevelingen gericht op de efficiëntie, effectiviteit en
impact van PvW

10.2.1

Programmaniveau

Aanbeveling 1. Werk voor het nieuwe programma een beleidskader en uitvoeringskader
uit, voorafgegaan door een grondige analyse en inclusief monitoringsstructuur
De evaluatie brengt duidelijk aan het licht dat het ontbreken van duidelijke kaders
voor PvW3 een gemis is, dat zich gedurende de gehele looptijd heeft laten voelen.
Wij bevelen aan:
zz

Dat de betrokken ministeries allereerst een analyse maken van de Nederlandse
watersector (problemen- en kansenanalyse, inclusief een definitie van de sector
en uitdagingen en behoeften van de sector)

zz

En van de vraag in de wereld (inclusief een definitie van de
‘wereldwaterproblematiek’).

zz

Dat de ministeries53 tot een programmatische aanpak in de hele breedte van
’Water Mondiaal’ komen, vervolgens de aanpak afbakenen en een operationeel
beleidskader opstellen, waarbij de strategische doelen vertaald zijn in
operationele doelen met bijbehorende indicatoren en waarbij de samenhang
tussen de verschillende instrumenten en de mate waarin ze verwacht worden bij
te dragen aan de doelen in beeld is gebracht.

53 Wij spreken hier over de ministeries omdat in PvW3 het vooral aan de uitvoerders RVO en NWP werd gelaten
om invulling te geven; het spreekt vanzelf dat de ministeries voor analyse en beleidskader ook de watersector
zelf kunnen betrekken.

Evaluatie Partners voor Water 3

100

zz

Dat de ministeries een monitoringsstructuur uitwerken op basis van een Theory
of Change, waarbij de resultaten en effecten van de verschillende instrumenten
en het programma als geheel op een meer systematische manier worden
gemonitord.

zz

Dat op basis van dit operationeel beleidskader met de hierboven genoemde
elementen, de ministeries een programma van eisen maken waarmee de
uitvoerders een uitvoeringskader kunnen maken.

Aanbeveling 2. Betrek hierbij nut en noodzaak van de doelstellingen (internationale positionering Nederlandse watersector/bijdragen aan oplossingen voor de
wereldwaterproblematiek)
Over het al dan niet samengaan van de doelstellingen voor PvW wordt verschillend gedacht. Onze aanbeveling is de dubbeldoelstelling te onderscheiden en uit te
werken in outcome en impact. Beantwoord daarbij wat nodig is om ze te bereiken
en wat daartoe anders moet (hanteer hierbij de Theory of Change)54. Werk hierbij
ook uit tot welke keuzen dit leidt (landenfocus, thematische focus, proposities).
Aanbeveling 3. Breng hierbij ook de relaties met en meerwaarde van PvW ten opzichte
van andere programma’s in beeld
Naast Partners voor Water zijn er andere fondsen, subsidieregelingen, fiscale
regelingen en dergelijke ‘in de markt’ die deels dezelfde doelstellingen als PvW
nastreven. Hoewel er de afgelopen jaren door de Stuurgroep meerdere malen is
opgeroepen om de relatie van Partners voor Water met andere programma’s en
financieringsregelingen helder in beeld te brengen, is dit naar onze mening nog
niet gelukt. De aanbeveling is om een totaalbeeld te creëren van de verschillende
instrumenten en de meerwaarde van de verschillende programma’s en financieringsinstrumenten inzichtelijk te maken. Waarin is PvW uniek en waar kunnen
andere programma’s wellicht (beter) in voorzien? Hoe kan een project vanuit PvW
doorgroeien naar een ander instrument en wat is daarvoor nodig? Zo kan ook
worden getoond hoe instrumenten zich ten opzichte van de dubbele doelstelling
verhouden. Dit inzichtelijk maken moet zo grondig zijn, dat:
1. de match tussen financiering en beoogde activiteit beter wordt en ‘sprokkelwerk’
verleden tijd wordt;
2. de dienstverlening verbeterd wordt omdat de uitvoerders de doelgroepen naar
het juiste financieringsinstrument kunnen begeleiden;
3. er beter gestuurd kan worden op kansen voor het ‘doorgroeien’ naar andere
financieringsbronnen (‘tweede’ en ‘derde stap’).

54 Bijvoorbeeld: wat is de wereldwaterproblematiek? Aan welk deel daarvan kan Nederland (de ‘Nederlandse
watersector’, op basis van haar sterke punten?) bijdragen? Hoe ziet dat bijdragen eruit? en wanneer draag het
programma PvW bij aan een oplossing van de wereldwaterproblematiek: als een land een product of dienst
koopt uit Nederland, wanneer dit product of deze dienst gefinancierd is door PvW, of als het land ze koopt als
gevolg van de krachtenbundeling of de marketing van de watersector in PvW?

EINDRAPPORT

Aanbeveling 4. Breng (nog) meer focus aan
De Deltalanden aanpak lijkt te werken. Betrokkenen zijn positief over zaken als de
kennisbundeling en gecoördineerde inzet vanuit Nederland, de betrokkenheid van
de ambassades en de verbindende waarde die de Memoranda of Understanding met
de deltalanden hebben. Dit schept de juiste condities voor het Nederlandse bedrijfsleven om (in de toekomst) zaken te doen in de deltalanden. Ook de toegenomen
aandacht voor ‘de derde stap’ (het genereren van business) vinden wij positief.
Onze aanbeveling is om nog meer focus aan te brengen voor PvW4. Dit betreft
onder andere de landenlijst. Wij achten de lijst van 26 (die aan uitbreiding onderhevig is), te omvangrijk. Dit leidt tot versnippering. Wij verwachten dat met een
focus op circa 10 landen de impact van het programma kan vergroten. Meer focus
betekent niet het beperken van de flexibiliteit die bij PvW3 gewaardeerd werd. Maak
(weer) onderscheid tussen actieve en reactieve landen en maak scherpe afwegingskaders voor het beoordelen van voorstellen op niet-prioritaire zaken.
Aanbeveling 5. Stel een duidelijke strategie op voor het betrekken van doelgroepen in
binnen- en buitenland
PvW3 heeft ingezet op het betrekken van de brede Nederlandse watersector onder
andere via landenplatforms, waarin ook expliciet aandacht is gegeven aan het MKB
en NGO’s. Daarnaast is de laatste jaren meer ingezet op het betrekken van de
financiële sector om meer spin-off te genereren. Wij adviseren om deze lijn door
te zetten en om een duidelijke strategie voor het betrekken van doelgroepen op te
stellen, maar ook om context-specifieke keuzes te maken tussen de doelgroepen
per land. Op deze manier wordt er effectiever en efficiënter ingezet op geselecteerde
doelgroepen en kan hierop gestuurd worden. Dit geldt zowel voor doelgroepen in
Nederland als voor doelgroepen in het buitenland.
Aanbeveling 6. Zorg tijdig voor aansluiting van uit PvW gefinancierde projecten op
andere financieringsbronnen (‘financial engineering’)
PvW ambieert een springplank te zijn en biedt daarom de mogelijkheid voor de
Nederlandse watersector om zich voor te bereiden op grote projecten en programma’s, onder andere door subsidiering van innovatieprojecten en haalbaarheidsstudies. Hierbij is het belangrijk dat vooraf goed wordt nagedacht over de financiering
van vervolgprojecten. Betrek, voor zover mogelijk binnen de doelstellingen van
PvW en binnen het onderhavige project, andere financiers (ontwikkelingsbanken,
overheden van de doellanden) vooraf bij de projecten die PvW financiert. Zo wordt
medefinanciering of de overgang naar externe financiering voor een vervolgproject
(‘derde stap’) gemakkelijker. ‘Financial engineering’ van het volledige traject van
pilot tot uitvoering op grote schaal is een belangrijk instrument om financiële
risico’s maar ook kansen in beeld te brengen. Wij bevelen aan om na te denken
of er vanuit het oogpunt van financial engineering nadere eisen aan subsidieprojecten en opdrachten gesteld zouden moeten worden en wat financial engineering
betekent voor bijvoorbeeld de landenplatforms en communicatie.

101

Evaluatie Partners voor Water 3

102

10.2.2

Aanbevelingen voor de componenten

Aanbeveling 7. Voer enkele verbeteringen door in de component Stimulering
Aanbeveling is om de subsidieregeling zo aan te passen dat deze stuurt op een goede
aansluiting van subsidieprojecten bij de inhoudelijke focus van de deltalanden.
Ook raden we aan om een beter zicht te genereren op de spin-off van de subsidieprojecten en opdrachten, bijvoorbeeld door structureel een jaar na afsluiting van
het project navraag te doen naar de spin-off.
Aanbeveling 8. Houd de activiteiten van de component Samenwerking tegen het licht
Wij bevelen aan om het palet aan activiteiten (inclusief het beschikbare budget
hiervoor) dat binnen de Component Samenwerking vorm krijgt, kritisch tegen
het licht te houden en de activiteiten die direct bijdragen aan de doelstellingen
en de gekozen focus van PvW scherper af te bakenen. Een beperking in het aantal
landenoverstijgende en cross-sectorale activiteiten ligt voor de hand. Behulpzaam
is om, als uitvloeisel van het operationeel beleidskader en uitvoeringskader (zie
aanbeveling 1), voor het beoordelen van activiteiten een scherp toetsingskader te
maken (zoals dat voor component 1 reeds bestaat). Hiermee kunnen projecten
makkelijker getoetst worden op zowel projectniveau als op hun waarde voor het
programma PvW (programmaniveau) en hoeft een stuurgroep minder of geen tijd
te besteden aan allerlei projectvoorstellen. Ook zou bij een dergelijk toetsingskader
benoemd kunnen worden in welke mate de overheid (via PvW) of de sector zou
moeten bijdragen aan de activiteit. Voorts is het van belang om in de communicatie
de Samenwerkingscomponent nadrukkelijker te verbinden met de Stimuleringscomponent, zodat het voor de buitenwereld zichtbaar is dat hier het fundament
gelegd wordt voor business development en uiteindelijk mogelijk business.
Aanbeveling 9. Zorg voor een coherente identiteit en branding
De identiteit en branding van het programma zijn niet coherent geweest gedurende
de looptijd van PvW3. De keuze om meer te focussen op de internationale positionering van de watersector in plaats van de branding van het programma PvW
zelf, ondersteunen wij. De aanbeveling is om hier consequent aan vast te houden.
Partijen die in de doellanden met financiering van PvW activiteiten uitvoeren, zouden (meer systematisch) kunnen worden voorzien van promotiemateriaal, zodat
belanghebbenden uit PvW-doellanden in ieder geval de website dutchwatersector.
com beter weten te vinden.
Voor wat betreft de communicatie bestaat bij partijen de behoefte aan het verder
terugbrengen van het aantal communicatiemiddelen, een verduidelijking van hoe
activiteiten zich tot elkaar verhouden en meer communicatie over resultaten. Wij
bevelen aan om invulling aan deze wensen te geven.

EINDRAPPORT

10.2.3

Aanbevelingen voor de governance van het programma

Een aantal zaken dat (ook) betrekking heeft op de governance zijn hierboven al
besproken, zoals de aanbeveling om een duidelijk uitvoeringskader uit te werken en
te zorgen voor coherentie. Aanbevelingen voor de monitoring worden besproken in
paragraaf 10.3. Aanvullende aanbevelingen voor de governance zijn:
Aanbeveling 10. Geef RVO de ruimte om verschillende partners te contracteren als
onderaannemers
RVO is hoofdaannemer van de opdracht van IenM om PvW uit te voeren. RVO
huurt voor bepaalde activiteiten NWP in. Tegelijkertijd functioneren beide partijen
volgens de afspraken als ‘gelijkwaardige uitvoeringspartners’. Schrap de gelijkwaardigheid tussen hoofdaannemer en onderaannemer en schep een duidelijk opdrachtgever – opdrachtnemer-relatie in de uitvoeringspraktijk. RVO zou de mogelijkheid
moeten hebben om eventueel andere partijen in te huren voor de uitvoering van
activiteiten om daardoor de beste speler in de markt te hebben voor bepaalde
onderwerpen en een breed netwerkfundament in de watersector te bouwen.
Aanbeveling 11. Stel een duidelijke strategie op voor PvW 2016-2020 en houd daar
aan vast.
Wij hebben geconstateerd dat er vanuit het beleid veel aanvullende eisen aan PvW
zijn gesteld gedurende de looptijd van het programma. Wij bevelen aan om voor
het komende PvW een duidelijke strategie op te stellen (zie ook aanbeveling 1) en
hier gedurende de looptijd aan vast te houden. Dit zou zich moeten vertalen in
meer duidelijkheid voor alle betrokkenen en daarmee tot meer efficiency en minder
micromanagement tussen beleid en uitvoering.
Aanbeveling 12. Zorg voor een beter inzicht in de financiën van het programma
De financiën van PvW zijn naar onze mening onvoldoende inzichtelijk voor de
stuurgroep. Alhoewel alle financiële informatie bij de uitvoerders aanwezig is,
geeft het niveau waarop gerapporteerd wordt in jaarplannen en jaarverslagen van
PvW onvoldoende inzicht in waar de middelen precies aan uitgegeven zijn. Het
wordt aanbevolen om met het financiële overzicht aan te sluiten bij het niveau
van instrumenten, waarbij tevens onderscheid wordt gemaakt tussen deltalanden
en overige landen. Ook dienen de organisatiekosten voor NWP en RVO (beter)
inzichtelijk te worden gemaakt in de jaarplannen en jaarverslagen.
Aanbeveling 13. Heroverweeg de hoogte van de inzet van middelen op de verschillende
onderdelen van het programma
Het programma kent een hoge mate van flexibiliteit qua inzet van middelen. Wij
bevelen aan om bij de start van het volgende PvW de inzet van middelen voor een
groter deel vast te leggen dan bij PvW3 het geval is geweest. Zoals reeds aangegeven
bij aanbeveling 8 bevelen wij daarbij aan om het palet aan activiteiten (inclusief het
beschikbare budget hiervoor) dat binnen de Component Samenwerking vorm krijgt
nog eens kritisch tegen het licht te houden en een afweging te maken in hoeverre
deze activiteiten bijdragen aan de doelstellingen van PvW.

103

Evaluatie Partners voor Water 3

104

10.3

Aanbevelingen voor verbetering van monitoring en evaluatie

PvW3 heeft geen monitoring en evaluatie methodiek, waardoor zowel het beoordelen van resultaten (op output, outcome en impact niveau) als het bijsturen op
proces en resultaat onvoldoende onderdeel zijn van het programma. Dit gebeurt
alleen op basis van financiële rapportages, waarin vooral wordt bijgestuurd op
planning en budgetbesteding, en voor enkele instrumenten op outputniveau,
zoals de oplevering van een rapport of het aantal nieuwsbrieven dat is verzonden.
Hierdoor is er geen inzicht in de juiste knoppen waaraan gedraaid kan worden om
de uiteindelijke doelstellingen van het programma te bereiken. Rapporteren, leren
en bijsturen gebeurt vaak op specifieke onderdelen, zoals binnen de subsidieregeling Wereldwijd Werken met Water, maar dit wordt niet op een eenduidige manier
gedaan op programmaniveau.
De evaluatie heeft geconcludeerd dat de opdrachtgevers van PvW (de Stuurgroep
IWC) een duidelijk uitvoeringskader zouden moeten bieden voor het programma.
Hierbij hoort het opstellen van een M&E methodiek voor PvW4, waarbij in ieder
geval op beleidsniveau richting gegeven moet worden aan het operationaliseren van
de hoofddoelstellingen. Aan de uitvoerders kan gevraagd worden om op het niveau
van activiteiten targets en indicatoren te stellen.
Op dit moment wordt de ontwikkeling van de M&E methodiek getrokken vanuit
de uitvoerders, RVO en NWP. Voor PvW4 is een eerste opzet gemaakt van een
resultaatketen met daaraan gekoppeld een praktische monitoring en evaluatie
methodiek, waarbij impact, outcome, output en activiteiten zijn meegenomen. De
resultaatketen is vooral op het niveau van impact, outcome en output opgesteld,
maar de activiteiten zijn hierin nog niet duidelijk gepositioneerd. Daarnaast zal
hierin nog kritisch gekeken moeten worden naar randvoorwaarden, aannames en
risico’s om zo tot een Theory of Change te komen.
De monitoring van het programma zal drie doelen moeten dienen:
zz

Verantwoording: toezicht op de resultaten ondersteunt zowel de uitvoerders
als stakeholders in het programma om verantwoording van hun activiteiten
af te leggen. In een concurrerende markt en vanuit een beleidsperspectief
(besteding van overheidsgelden) is het belangrijk om inzicht te geven in hoe
projectmiddelen worden besteed en welke resultaten zijn bereikt.

zz

Project management en continue verbetering: een controlesysteem ondersteunt
in het geven van inzicht of een programma ‘on track’ is en of verbeteringen
kunnen worden aangebracht om de gestelde doelen te realiseren.

zz

Organisatorisch leren en innoveren: monitoring helpt om geleerde lessen te
halen uit bereikte resultaten en deze mee te nemen in het programma.

EINDRAPPORT

Sleutel tot het succes van gestandaardiseerde richtlijnen voor performance monitoring gericht op de verbetering van de kwaliteit en verantwoording, is een coherente structuur tussen de zogenaamde Theory of Change met daarin duidelijke
Pathways of Change. Dit dient vervolgens praktisch meetbaar gemaakt te worden
door het vaststellen van indicatoren (de draaiknoppen) en indicator protocollen.
Het integreren van een innovatie en leercyclus, zodat geleerde lessen gedurende het
programma meegenomen worden op basis van meetresultaten, bepaalt het lerend
en daarmee sturend vermogen van deze hele opzet.
De methode die wij voorstellen, maakt hierin gebruik van een stapsgewijze
benadering:
zz

Stap 1: opstellen van een Theory of Change voor het programma. Hierin
wordt gebruik gemaakt van de huidige opzet van de resultaatketen zoals
reeds geformuleerd. Hierbij wordt een opzet gemaakt op impact, outcome en
intermediary outcome niveau.

zz

Stap 2: het ontwikkelen van Pathways of Change voor de hoofdcomponenten
van het programma, waarin outputs worden gedefinieerd. Hierin zal ook
kritisch gekeken worden naar randvoorwaarden, aannames en risico’s. Daarbij
zal gekeken worden naar zowel interne als externe factoren die hierop invloed
hebben.

zz

Stap 3: voor ieder Pathway of Change worden vervolgens activiteiten
geformuleerd die moeten leiden tot de betreffende output.

zz

Stap 4: dit is het integreren van een leer- en innovatiecyclus op basis van een
selectie van indicatoren.

zz

Stap 5: daarna zal deze opzet vertaald worden naar een monitoringprotocol dat
praktisch gezien geïmplementeerd kan worden door de uitvoerders, maar dat
ook meegenomen kan worden in monitoringseisen naar de onderaannemers
in het programma. Vereisten vanuit de opdrachtgever zijn daarbij leidend.
Dit betekent onder andere dat er een monitoringsprotocol voor het gehele
programma wordt gedefinieerd en een indicatorprotocol per indicator.

Bij het opstellen van een monitoringsprotocol is het belangrijk om praktisch en
realistisch te zijn. Hierbij moeten kritische vragen gesteld worden waarbij factoren
als beschikbaar budget en beschikbare capaciteit bepalend zijn in de opzet van het
monitoringsprotocol.

105

EINDRAPPORT

Bijlagen

107

Evaluatie Partners voor Water 3

108

Bijlage 1. Geraadpleegde documenten
Ten behoeve van deze evaluatie heeft Berenschot meer dan 1.500 documenten
ontvangen. Het grootste deel (circa 1.300 documenten) bestaat uit vergaderstukken
voor de Stuurgroep, die maandelijks plaatsvonden over de gehele periode 20102015. Het betrof daarbij agenda’s en verslagen van de overleggen en bijlagen.
De volgende bronnen hebben wij in het bijzonder geraadpleegd:
zz

Aidenvironment (2007). Performance Meetsysteem Partners voor Water.

zz

Amesz (2013).Tussentijdse evaluatie Fase 3 (2010-2015).

zz

Berenschot (2008). Verbinden en vervlechten. Evaluatie Partners voor Water 2
2005-maart 2008.

zz

Ministerie van Infrastructuur en Milieu (2010 – 2015). Verslagen van de
stuurgroepvergaderingen.

zz

Ministerie van Infrastructuur en Milieu (2009). Specificatie van Eisen Partners
voor Water 3.

zz

Ministerie van Infrastructuur en Milieu (2010). Uitvoeringsprogramma Water
Mondiaal.

zz

Ministerie van Infrastructuur en Milieu (2011). IENM/BSK-2011/21352:
Besluit houdende vaststelling van het subsidieprogramma Wereldwijd werken met
water (in Staatscourant nummer 4506, 16 maart 2011).

zz

Ministerie van Infrastructuur en Milieu (2014). IENM/BSK-2014/240711:
Kamerbrief Topsector Water.

zz

Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Ministerie van Economische Zaken
(2015). Deltaprogramma 2016, hoofdstuk 6.3 ‘Internationale samenwerking’.
https://deltaprogramma2016.deltacommissaris.nl/viewer/paragraph/1/
deltaprogramma-/chapter/organisatie-en-aanpak-van-het-deltaprogramma/
paragraph/internationale-samenwerking

zz

Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Ministerie van Economische Zaken
(2016). IENM/BSK-2015/217537 Kamerbrief ‘Ministeries gaan wereldwijde
waterproblematiek samen aanpakken’.

zz

Ministerie van Infrastructuur en Milieu, Ministerie van Economische Zaken
(2016). Internationale Waterambitie Convergerende Stromen.

zz

NWP, RVO, Ministerie van Buitenlandse Zaken, Ministerie van Infrastructuur
en Milieu (2011-2015). Jaarplannen Deltalanden.

zz

NWP, AgentschapNL/EVD (2009). Plan van Aanpak Partners voor Water 3 2010
– 2015.

zz

NWP en AgentschapNL/EVD (2011). Communicatiestrategie ‘Springplank voor
internationale waterambities – Notitie met betrekking tot de communicatiestrategie
op hoofdlijnen voor het Programma Partners voor Water’.

zz

NWP, RVO (2010-2015). PvW3 jaarplannen en jaarverslagen.

zz

NWP (2010-2015). Projectvoorstellen voor de activiteiten gerelateerd aan de
Singapore International Water Week en de Amsterdam International Water Week.

zz

NWP (2010-2015). Projectafsluitingen voor de activiteiten gerelateerd aan de
Singapore International Water Week en de Amsterdam Internationaal Water Week.

EINDRAPPORT

zz

NWP (2010-2015). Projectvoorstellen voor de activiteiten gerelateerd aan
communicatie en branding.

zz

NWP (2010-2015). Projectafsluitingen voor de activiteiten gerelateerd aan
communicatie en branding.

zz

NWP (2013). Preview Evaluatieformulier International Water Week
Amsterdam 04-08 november 2013.

zz

NWP (2014). The Delta Approach: https://www.nwp.nl/_docs/14020901Delta_approach_A4_web_07.pdf

zz

NWP (2014). Uitslag online survey over deelname Singapore International Water
Week 2014.

zz

NWP (november 2015). 20151126 NWP activiteiten componenten 2 en 3.

zz

NWP (januari 2016). Per e-mail verkregen informatie over deelnemers aan de
edities van de SIWW en AIWW.

zz

NWP (n.d.). Website: www.nwp.nl

zz

Opstall, Gleijm, Budding (Rebel Group) (2012). Kwaliteitstoets IWW 2011.

zz

Partners voor Water (n.d.). Website: www.partnersvoorwater.nl

zz

Rijksoverheid (2009). Nationaal Waterplan – hoofdstuk 6: Nederland werkt
wereldwijd met water.

zz

RVO (2010-2015). Beoordelingsformulieren van projecten binnen de subsidieregeling
‘Wereldwijd werken met Water’.

zz

RVO (2010-2015). Eindrapportages van projecten binnen de subsidieregeling
‘Wereldwijd werken met Water’.

zz

RVO (2010-2015). Plannen van aanpak, projectvoorstellen en projectrapportages
met betrekking tot de opdrachten / aanbestedingen.

zz

RVO (2013). Mid Term Review Subsidieregeling ‘Wereldwijd werken aan water’.

zz

RVO (peildatum augustus 2015). Recap PvW III 2010-2015.

zz

RVO (oktober 2015). Beheeroverzicht projecten.

zz

RVO (oktober 2015). Spin off en flankerende activiteiten projecten 201510.

zz

RVO (oktober 2015). Kopie van beheerlijst DRR.

zz

RVO (november 2015). Kopie van dossiers_beheeroverzicht Deltalanden
2010-2015.

109

Evaluatie Partners voor Water 3

110

Bijlage 2. Geïnterviewde personen
Inventariserende gesprekken bij aanvang onderzoek
zz

Dennis van Peppen (coördinator PvW bij RVO), Sandra Cats en Corine de
Zeeuw (RVO)

zz

Lennart Silvis (directeur NWP)

zz

Niels Vlaanderen en Kim Moolenaar (beleidsmedewerkers Ministerie van IenM)

Interviews
zz

Elaine Alwayn (directeur Water en Bodem, IenM, verantwoordelijk directeur),
Rene van Hell (directeur Internationaal Ondernemen, BZ, voorzitter van
de Stuurgroep Interdepartementaal Water Cluster) en Andre van Ommeren
(programmamanager).

zz

Jacqueline Barendse (WASTE, NGO).

zz

Willem Buijs (Lid Topteam Water, CEO, Hatenboer-Water);

zz

Carel de Groot (themadeskundige Water, ambassade Bangladesh) en zijn
collega Michiel Slotema;

zz

Aad de Koning (coördinator Fonds Duurzaam Water, RVO) en Pim van der
Male (senior beleidsadviseur, BZ);

zz

Brendo Meulman (Landustrie);

zz

William van Niekerk (Bestuurslid Tauw Group bv, Voorzitter Kernteam Export
& Promotie van de Topsector Water)

zz

Henk Ovink (watergezant van Nederland, IenM);

zz

Dennis van Peppen, RVO

zz

Karin Roelofs (hoofd Directie Milieu Water, BZ);

zz

Lennart Silvis, NWP

zz

Peter de Vries (themadeskundige Water, ambassade Indonesië);

EINDRAPPORT

Bijlage 3. Enquête
1.

Doel

Een online enquête vormde onderdeel van de evaluatie van PvW3. De enquête
onderzocht de meningen van partijen werkzaam in de Nederlandse watersector over
de opzet en uitvoering van het PvW3. De enquête was als volgt opgezet:
A. Inventariserende vragen:
zz

Mate van bekendheid met het programma

zz

Activiteiten waaraan deelgenomen + type + frequentie

zz

Motivaties om deel te nemen aan activiteiten binnen PvW3

zz

Wijze(n) waarop men zich informeert over mogelijkheden binnen de
Nederlandse water sector

B. Evaluerende vragen
zz

Waardering voor de verschillende PvW3 communicatie instrumenten

zz

Beoordeling van de relevantie en effectiviteit van het PvW3, inclusief
samenhang tussen activiteiten

zz

Resultaten die deelname aan het programma heeft opgeleverd

zz

Algemene waardering voor het programma

zz

Aanbevelingen voor Partners voor Water 2016-2021

C. Kenmerken van de respondent
zz

Geslacht, leeftijd, type organisatie waarvoor werkzaam, aantal jaren ervaring
in de watersector.

2.

Aanpak

De enquête is uitgezet op 16 december 2015 en gesloten op 3 februari 2016. De
uitnodiging om deel te nemen werd per mail verstuurd naar 1.445 email adressen.
Deze mailadressen vormden de lijst die NWP tot medio 2014 gebruikte voor de
verzending van de Partners voor Water Nieuwsbrief, totdat besloten werd deze te
laten opgaan in de NWP nieuwsbrief. Op de lijst staan de namen van mensen die
zich tussen 2011 en 2014 hebben aangemeld voor de PvW nieuwsbrief.
In de mail trof men een uitleg over doel en aanleiding en een link naar de online
enquête. NWP en RVO besteedden aandacht voor de enquête in de NWP nieuwsbrief en beider websites en ook via Twitter en LinkedIn werd gewezen op de enquête.
Begin januari stuurde Berenschot een herinnering naar de mailinglijst.

111

Evaluatie Partners voor Water 3

112

3.

Analyse respons en kenmerken respondenten

Van de 1.445 mailadressen werkten er 242 adressen niet. 118 mensen hebben de
enquête ingevuld. Dit geeft een responsratio van 10%.
De respondenten hebben de volgende kenmerken:
zz

Iets meer dan de helft (52%) geeft aan goed tot zeer goed bekend te zijn met
PvW3; 37% kent het programma enigszins of redelijk; 11% kent het programma
niet of nauwelijks (figuur 1)

zz

De respondenten zijn gelijkelijk verdeeld over verschillende leeftijdscategorieën
(figuur 3)

zz

21% van de respondenten is vrouw; 79% is man (figuur 5)

zz

Respondenten zijn verdeeld over verschillende sectoren (figuur 2):
--

59% is werkzaam in de private sector
zz

Consultancy bedrijven vormen hierbinnen de grootste groep (59%),
gevolgd door ingenieursbureaus (20%) en bedrijven uit de (maak)
industrie (14%) (figuur 4)

zz

70% werkt bij een bedrijf dat minder dan 10 werknemers heeft en minder
dan €2 miljoen omzet (figuur 6).

--

19% werkt in de publieke sector
zz

zz

De rijksoverheid vormt hierbinnen het grootste deel (77%) (figuur 8)

--

15% werkt bij een kennisinstelling

--

5% werkt bij een NGO en 2% bij een financiële dienstverlener.

Het merendeel (87%) woont momenteel in Nederland. 13 respondenten (11%)
woont in een van de PvW3 landen.

zz

De vijf PvW3 thema’s zijn goed vertegenwoordigd onder de respondenten
(figuur 9). Een enkeling is niet werkzaam op een van deze thema’s, maar werkt
bijvoorbeeld in de energiesector (3x), in de maritieme sector, schepenbouw of
afvalwaterbehandeling (allen 2x), voor een school, op het gebied van milieu,
armoedebestrijding, of voor een farmaceutisch bedrijf (allen 1x).

zz

61% van de respondenten (en hun organisatie) werkt uitsluitend of vooral in
het buitenland (figuur 10).

De antwoorden van de 118 respondenten vallen uiteen in twee categorieën:
zz

30 mensen die het programma niet (goed) kennen en/of nog nooit mee hebben
gedaan aan een van de activiteiten binnen PvW3. Deze mensen werd gevraagd
naar een toelichting en suggesties om het programma beter te laten aansluiten
bij de interesses van hun organisatie.

zz

88 mensen die goed genoeg bekend zijn met het programma om hun mening te
geven over de effectiviteit en relevant ervan. Van deze mensen heeft:
--

63% wel eens deelgenomen aan een landenplatformbijeenkomst

--

43% aan een missie of landenbezoek

--

41% aan een project dat gefinancierd is met het subsidie instrument
“Wereldwijd werken met water”

--

38% aan een aanbesteding/opdracht

--

35% aan een evenement zoals de IWW

--

17% aan landenoverstijgende activiteiten

EINDRAPPORT

113

Deze respondenten zijn vrij intensieve gebruikers van het programma: 32% neemt
2 tot 4 keer per jaar deel aan een activiteit, 19% zelfs meer dan 4 keer per jaar
(figuur 13).
Kenmerken respondenten
Figuur 1

Figuur 2

Figuur 3

Figuur 4

Figuur 5

Figuur 6

Figuur 7

Figuur 8

Evaluatie Partners voor Water 3

114

Figuur 9

Figuur 10

Figuur 12

Figuur 13

Figuur 11

EINDRAPPORT

Bijlage 4. Casusonderzoek subsidieregeling
Voor het casusonderzoek subsidieregeling heeft Berenschot 18 gesubsidieerde
projecten nader geanalyseerd. De selectie bestaat uit 12 projecten die onderdeel
hebben uitgemaakt van de Mid Term Review (MTR) en 6 projecten uit de tenders
van 2013 (1ste en 2de tender) en 2014 (1ste tender). Voor deze laatste 6 projecten
hebben we, in aansluiting op de selectiecriteria uit de MTR, een verdeling gemaakt
van projecten in verschillende werelddelen (geografische spreiding), deltalanden
en niet-deltalanden, type project (pilot, haalbaarheidsstudie, kennisversterking)
en thema (klimaat, voedsel en ecosystemen, drinkwater en sanitatie, veiligheid en
governance). De 18 projecten (zie voor het overzicht de tabel hierna) zijn systematisch geanalyseerd met behulp van onderstaande vragen:
zz

Wat waren de beoogde resultaten?

zz

Wat was de input?

zz

Welke resultaten zijn er geboekt?

zz

Welke factoren waren van doorslaggevend belang voor het al dan niet bereiken
van deze resultaten?

zz

Welke lokale doelgroepen zijn bereikt?

zz

In hoeverre zijn de gerealiseerde resultaten relevant voor de PvW-doelstellingen?

zz

Hebben de projecten geleid tot spin-off en welke activiteiten of factoren hebben
geleid tot deze spin-off?

Telefonische interviews in het kader van subsidieregeling
zz

Voor 3 projecten zijn telefonische interviews gehouden met de penvoerder en
een consortiumpartner, te weten:

zz

Herinrichting van uiterwaarden langs de Donau, Roemenië

zz

Haalbaarheidsstudie verwerking van waterhyacinth in stuwmeren, Brazilië

zz

Monitoring and inspection system for dam and dikes Vietnam

Deze 3 projecten zijn geselecteerd op basis van onderstaande criteria:
zz

Alleen beëindigde projecten (om spin-off op lange termijn in kaart te kunnen
brengen)

zz

Van elk type project (pilot, haalbaarheidsproject, demonstratieproject)
minimaal 1

zz

Spreiding in thema’s

zz

Spreiding in landen

zz

Minstens 1 deltaland.

115

Evaluatie Partners voor Water 3

116

Subsidieprojecten pvw3

PROJECTNUMMER

AANVANGSDATUM

EIND­
DATUM

PENVOERDER

1. Multi-level capacity building flood management Romania:
a probabalistic approach towards flood management

PVW3S10013

1-1-2011

31-12-2011

HKV Lijn in Water

2. Sujol

PVW3S10016

1-1-2011

30-6-2013

Stichting Ecological
Management Foundation
(EMF)

3. Herinrichting van uiterwaarden langs de Donau, Roemenië

PVW3S10024

1-1-2011

15-12-2011

Witteveen + Bos

4. Technologisch pilot project naar de verwerking van feces,
urine en organische reststromen tot een vermarktbaar mestproduct ten behoeve van een schaalbaar business concept

PVW3S10029

1-1-2011

31-12-2012

Safi Sana Foundation

5. Haalbaarheidsstudie verwerking van waterhyacinth in
stuwmeren

PVWS11001

1-5-2011

31-12-2012

Jacinto Environmental
Solutions B.V.

6. Monitoring and inspection system for dam and dikes
Vietnam

PVWS11013

1-8-2011

31-12-2014

Ingenieurs- en technisch
adviesbureau Intech B.V.

7. Rural Sanitary Development Study Satu Mare

PVWS11036

1-11-2011

31-5-2013

Bucotec B.V.

8. Development Strategy River Warta Poznan, Polen

PVWS11045

1-1-2012

30-11-2012

Kuiper Compagnons B.V.

9. Messica Irrigation Project

PVWS11053

1-1-2012

30-9-2014

Wageningen Universiteit/Wageningen
University

10 .Refinement and Capacity Building of Green Water
Management Credits Toolkit

PVWS12001

1-7-2012

31-12-2013

Isric - World Soil Information Centre

11. Irrigatie management systeem voor kleinschalige aride
tuinbouw

PVWS12003

1-6-2012

1-3-2015

St. DLO – Ppo /Pri

12. Zuivering fruitsorteerwater Zuid-Afrika

PVWS12034

16-9-2012

10-9-2014

Colsen International B.V.

13. Water Planning Tools to Support Water Governance

PVWS13001

1-3-2013

30-10-2014

FutureWater

14. Duurzaam stedelijk waterbeheer Oaxaca

PVWS13009

1-6-2013

1-4-2015

Stichting Deltares

15. Hergebruik Afvalwater Textielindustrie

PVWS13028

1-10-2013

1-2-2015

Morselt Borne B.V.

16. Duurzaam Schoon Water

PVWS13026

1-6-2013

1-6-2015

Dr. Ten B.V.

17. Demonstration of the HydroNET Water Control Room

PVWS13039

10-9-2013

31-12-2015

Hydrologic Systems B.V.

18. Demonstratie Ruimte voor de Rivier in Regio Gdansk

PVWS13054

1-1-2014

30-6-2015

Kuiper Compagnons B.V.

NAAM

EINDRAPPORT

OORSPRONKELIJK
GECOMMITTEERD

DAADWERKELIJK
GECOMMITTEERD

117

THEMA’S

TYPE PROJECT

147.559,00

147.559,00

Klimaat, veiligheid,
governance

Combinatieproject

222.606,00

222.606,00

Drinkwater & sanitatie

Combinatieproject

Roemenië

197.853,00

182.763,20

Klimaat, veiligheid,
governance

Pilotproject

Lettinga Associates Foundation (LeAF)

Ghana

197.032,00

151.894,40

Drinkwater & sanitatie

Pilotproject

Conver B.V., CPFL- Companhia Paulista
de Força e Luz

Brazilië

86.622,00

76.943,00

Klimaat, drinkwater &
sanitatie

Milieu-haalbaarheidsproject

Stichting Deltares, Nelen & Schuurmans B.V., Miramap, Hansje Brinker
B.V., Empec Services B.V.

Vietnam

366.532,00

353.942,00

Klimaat, veiligheid

Pilotproject

Arcadis Nederland B.V.

Roemenië

95.297,00

95.297,00

Drinkwater & sanitatie

Milieu-haalbaarheidsproject

DHV B.V.

Polen

181.740,00

181.740,00

Klimaat, veiligheid

Pilotproject

HaskoningDHV Nederland , Stichting
ETC, Resilience B.V.

Mozambique

Klimaat, voedsel &
ecosystemen

Combinatieproject

FutureWater, Nelen & Schuurmans B.V.

China

Voedsel & ecosystemen, klimaat, drinkwater & sanitatie

Combinatieproject

Sensortagsolutions

Turkije

voedsel & eco­s ystemen

Pilotproject

Unica Installatietechniek BV

Zuid-Afrika

314.394,00

244.606,00

Voedsel & eco­
systemen, klimaat

Pilotproject

UNESCO-IHE Institute for Water , Waterschap Hunze en Aa’s

Mozambique

310.879,00

310.879,00

Governance

Combinatieproject

Arcadis Nederland B.V.

Mexico

287.541,00

276.973,60

Klimaat, veiligheid,
governance

Pilotproject

Ecoloro B.V.

Turkije

313.848,00

262.666,20

Voedsel & eco­
systemen, drink­water &
sanitatie

Pilotproject

Sidijk B.V., Innologic B.V.

Bangladesh

323.448,00

323.448,00

Drinkwater & sanitatie

Pilotproject

Universiteit Twente, Waterschap Groot
Salland, Waterwatch B.V., KNMI,
Winejob

Zuid-Afrika

416.667,00

416.667,00

Klimaat, voedsel & ecosystemen, drinkwater &
sanitatie, veiligheid

Pilotproject

ARCADIS Nederland

Polen

230.010,00

230.010,00

Klimaat, veiligheid,
governance

Pilotproject

PARTNERS

LAND

Stichting Wateropleidingen

Roemenië

Voltea B.V., Stichting Akvo, Proportion,
Micro Water Facility / P.A. Aidenvironment, Dhaka Ahsania Mission

Bangladesh

HKV Lijn in Water

193.016,00

193.016,00

Evaluatie Partners voor Water 3

118

Totaal overzicht organisaties betrokken bij de ‘Wereldwijd werken met water’ subsidieprojecten (2010-2015)
BETROKKEN PARTIJEN TOTAAL

AANTAL DEELNAMES (ALS PENVOERDER EN/OF PROJECTPARTNER)

Stichting Deltares

14

Nelen & Schuurmans B.V.

8

Royal Haskoning DHV B.V.

8

FutureWater

5

Alterra B.V.

4

Arcadis Nederland B.V.

4

Dacom B.V.

4

UNESCO-IHE Institute for Water Education

4

Colsen International B.V.

3

Intech B.V.

3

Stichting IRC, International Water and Sanitation Centre

3

Witteveen+Bos B.V.

3

Acacia Water B.V.

2

Ameco BV

2

BAM International B.V.

2

Dhaka Ahsania Mission

2

Dunea NV

2

Eijkelkamp Agrisearch Equipment B.V.

2

HKV Lijn in Water

2

Kiwa Nederland B.V.

2

Kuiper Compagnons B.V.

2

Lettinga Associates Foundation (LeAF)

2

Metameta Research

2

Sarvision B.V.

2

Stichting Wateropleidingen

2

TU Delft

2

Universiteit Twente

2

Water Insight B.V.

2

AAWS

1

AGT Group Netherlands

1

Aidenvironment

1

Alewijnse Industrie B.V.

1

Aqua for All

1

Aqua-Terra Nova B.V.

1

Aqysta Holding BV

1

Basic Water Needs B.V.

1

Berson Milieutechniek B.V.

1

BGP Engineers B.V.

1

EINDRAPPORT

119

BETROKKEN PARTIJEN TOTAAL

AANTAL DEELNAMES (ALS PENVOERDER EN/OF PROJECTPARTNER)

Biocom

1

BMT Argoss BV

1

BrinkVos Water BV

1

Broveco Machines BV

1

BSS Holland

1

BTN B.V.

1

Bucon BV

1

C. Meijer B.V.

1

Caris Geographic Information Systems BV

1

Crop-R B.V.

1

Demis B.V.

1

DOTX Control Solutions B.V.

1

Dr. Ten B.V.

1

Dutch Rainmaker B.V.

1

Ecoloro B.V.

1

Ecoplay Nederland B.V.

1

Electro Stokvis B.V.

1

Faber Electronics B.V.

1

Fermtech Systems B.V.

1

Fishflow Innovations BV

1

FSD

1

Fugro GeoServices B.V.

1

Genap B.V.

1

Geocycli BV

1

Geodan

1

GID Milieutechniek B.V.

1

Grondboorbedrijf Haitjema B.V.

1

Grontmij Nederland B.V.

1

H. Van den Hul BV

1

Hansje Brinker BV

1

Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

1

Hydrologic Systems B.V.

1

ICCO

1

Imares

1

Innologic B.V.

1

Institute of Technology and Life Sciences (ITP)

1

iSensus B.V.

1

Isric - World Soil Information Centre

1

Evaluatie Partners voor Water 3

120

BETROKKEN PARTIJEN TOTAAL

AANTAL DEELNAMES (ALS PENVOERDER EN/OF PROJECTPARTNER)

Jacinto Environmental Solutions B.V.

1

KNMI

1

KSB Nederland B.V.

1

LEI

1

Logic Electronics B.V.

1

Medusa Explorations B.V.

1

Meteo Consult B.V.

1

Micro Water Facility

1

Mobile Water Management

1

Monsum

1

Morselt Borne B.V.

1

N.V. Waterleidingmaatschappij Drenthe

1

Plan Nederland

1

Practica Foundation

1

PTI Holdiong BV

1

RDH Architecten Stedenbouwkundigen BV

1

Rebel Group

1

Safi Sana Foundation

1

Sidijk B.V.

1

Steketee

1

Stichting Akvo

1

Stichting Ecological Management Foundation (EMF)

1

Stichting Rainwater Harvesting Trust Foundation

1

Stichting Saxion

1

Stichting Waste

1

Stichting Water Partner

1

Stichting Wetlands International

1

Stichting Woord en Daad

1

EINDRAPPORT

121

BETROKKEN PARTIJEN TOTAAL

AANTAL DEELNAMES (ALS PENVOERDER EN/OF PROJECTPARTNER)

Tauw Group B.V.

1

Ten Cate Geosynthetics

1

TNO

1

Triodos Facet B.V.

1

TU Eindhoven

1

Unesco IHE

1

Unica-Thissen B.V.

1

Van Oord DMC

1

Verbos Business Development B.V.

1

Vietnam Water and Sewage Association

1

Vietnamese Academy of managers for Construction and
Cities

1

Vitelec BV

1

Vitens-Evides International

1

Voltea B.V.

1

Wafilin Systems B.V.

1

Wageningen Universiteit

1

Water Forever International BV

1

Waternet

1

Waterschap Groot Salland

1

Waterwatch B.V.

1

Wavin Overseas B.V.

1

Wazutec Watertreatment B.V.

1

WEG-Wise BV

1

Willowtree

1

Winejob

1

Wissing B.V.

1

Aantal deelnames in totaal 74 projecten

197

122

Evaluatie Partners voor Water 3

EINDRAPPORT

123

Bijlage 5. Lijst met evenement-gerelateerde activiteiten van PvW3 2010 – nov. 2015
START­
DATUM

EVENEMENT-GERELATEERDE ACTIVITEITEN

2010

Agendering van evenementen voor de Nederlandse watersector

2010

Holland International Water Week 2011 (HIWW2011)

2010

World Congress on Information technology (WCIT) 2010

2010

Collectieve Beurs - Congresdeelname Singapore International Water Week 2010

2010

Collectieve beursdeelname IWA World Congress and Exhibition

2011

Singapore International Water Week 2011, collectieve beursdeelname

2011

Wereldwaterdag 2011

2011

Agendering van Evenementen voor Nederlandse watersector

2011

International Water Week Amsterdam 2011

2011

Voorbereiding 6e Wereld Water Forum (WWF6)

2012

agendering evenementen voor de Nederlandse watersector

2012

Wereldwaterdag 2012 en voorbereiding 2013

2012

Evaluatie IWW2011 & voorbereiding International Water Week 2013

2012

Waterproof als springplank voor internationale ambitie

2012

Realisatie van een strategisch gecoördineerde Nederlandse inbreng en positionering tijdens het 6e Wereld Water Forum

2012

Positionering Nederlandse watersector in Singapore - beursdeelname aan Singapore International Water Week 2012 &
strategische ontwikkeling voorafgaand

2012

Collectieve beursdeelname IWA World Congress and Exhibition

2013

Wereldwaterdag 2013

2013

Voorbereiding (in 2013) van WWD2014

2013

International Water Week 2013

2013

coördinatie vertegenwoordiging NL vertegenwoordiging op Aquatech tijdens IWW 2013

2013

Expo Apa Boekarest

2013

Singapore International Water Week

2013

Voorbereiding 7e Wereld Water Forum 7 (2015) & Stockholm Water Week (2013)

2013

Inzet op diverse kleinschalige evenementen, agendering

2014

Inzet op kleinschalige evenementen / agendering

2014

Singapore International Water Week 2014

2014

Deltas in times of climate change

2014

Symposium Urban Design in Times of Climate Change (IABR)

2014

Collectieve beursdeelname IWA World Congress and Exhibition 2013

2014

Voorbereiding International Water Week Amsterdam 2015

2014

Wereldwaterdag 2014 (thema water & Energie) & voorbereiding WWD2015

2014

Voorbereiding 7e Wereld Water Forum (2015), incl. deelname aan Stockholm Water Week (2014)

2015

Inzet op diverse kleinschalige evenementen /agendering

2015

Amsterdam International Water Week (AIWW) 2015

2015

Coördinatie Nederlandse vertegenwoordiging Aquatech tijdens AIWW 2015

2015

Wereldwaterdag 2015 (Water and Sustainable Development) en voorbereiding Wereldwaterdag 2016

2015

Stockholm World Water Week, 23-28 augustus 2015

2015

Realisatie van een strategisch gecoördineerde Nederlandse inbreng en positionering tijdens het 7e Wereld Water Forum

Evaluatie Partners voor Water 3

124

Bijlage 6. Lijst met landenoverstijgende activiteiten van PvW3 2010 - 2015
LANDENOVERSTIJGENDE ACTIVITEITEN
2010

Secretariaat NWP NGO-platform 2010

2010

Toekomstvisie water 2010

2010

Behartiging partnerverplichtingen en programmaregie

2010

Secretariaat Netwerk Deltatechnologie 2010

2010

Aanjagen samenwerking t.b.v. Nederland vestigingsland voor water

2010

Water Sanitatie, Hygiene (WASH) Secretariaat 2010

2010

Opzetten Water Governance Centre

2010

Inhoudelijke Inbreng in Europese Fora 2010

2010

Knappe Waterhoofden 2010, realisatie Nederlandse inbreng SJWP 2010

2010

Organiseren Brazilian Dutch Dialogue

2010

Nutrient Flow Task Group: van werkgroep naar Nutrienten Platform

2010

Update geografische landenfocus (landenenquête)

2010

Water Export Index 2010

2010

Ontwikkelen Risk Reduction Water Partnership

2010

Opzet internationaal marketing plan

2010

Market study access to safe water for the base of the pyramid

2011

Thematische focus watertechnologie

2011

Water2020 - van visie naar actie

2011

Dialoog programmabureau / opdrachtgever 2011

2011

Uitvoering convenant informatieketen voor Water en Klimaat

2011

Strategische profilering: opbouwen internationale communicatielijn

2011

Secretariaat NGO-Platform 2011

2011

Sector ondersteunen voor Publiek Private Samenwerking voor WASH

2011

Finance for WASH

2011

Monitoring - Rapportage - Learning

2011

Krachtenbundeling voor sterke WASH consortia in deltalanden

2011

Secretariaat Netwerk Deltatechnologie

2011

verankering activiteiten CPWC in NWP en PBL

2011

Knappe Waterhoofden 2010, realisatie Nederlandse inbreng SJWP 2011

2011

Nederlandse waterexpertise in Europa

2011

Evaluatie samenwerkingscomponent PvW2

2012

Voorbereiding WEXPO Korea

2012

Water Export Index 2011

2012

Secretariaat Kernteam Export en Promotie

2012

Finance for WASH 2012

2012

Sector ondersteunen voor publiek private samenwerking voor WASH

2012

Risk Reduction Water Partnership - implementatie

2012

Uitbouwen convenant Informatieketen Water & Klimaat

2012

Strategische water NGO linking pin voor ‘water voor ontwikkeling’

EINDRAPPORT

LANDENOVERSTIJGENDE ACTIVITEITEN
2012

Knappe Waterhoofden2012, realisatie inzending Stockholm Junior Water Prize 2012

2012

Dialoog programmabureau / opdrachtgever

2013

Van innovatieve thuismarkt naar export - deltatechnologie

2013

Water & Food Platform / More Crop per Drop - van innovatieve thuismarkt naar export

2013

Van innovatieve thuismarkt naar export - water for all

2013

Uitvoering convenant informatieketen water en klimaat 2013

2013

Water en urban development

2013

Versterken betrokkenheid MKB/non usual suspects

2013

Human Capital, verduurzamen samenwerking

2013

Positioneren Nederlandse watersector bij IFI’s

2013

De Europese thuismarkt

2013

NL-ers in internationale netwerken

2013

Aanjagen partnership noodhulp / wederopbouw

2013

Knappe Waterhoofden 2013, realisatie Nederlandse inbreng Stockholm Junior Water Prijs 2013

2013

NGO Platform: verbinden van NGO’s met bedrijfsleven

2013

Dialoog programmabureau-opdrachtgever 2013

2014

Water Export Index 2012 (WEX-2012)

2014

Inhoudelijk secretariaat Kernteam Export & Promotie 2013

2014

Water Export Index 2013 (WEX 2013)

2014

Inhoudelijk secretariaat Kernteam Export en Promotie

2014

Uitvoering convenant Informatieketen Water en Klimaat 2014

2014

More Crop per Drop - structurele samenwerking sectoren Water & Voedsel

2014

Watertechnologiekansen in de mijnbouw

2014

Versterken betrokkenheid van MKB en NGO’s bij de (aan) water (gerelateerde) markten in ontwikkelingslanden en opkomende economieën.

2014

Toegang tot private en publieke financiering vergroten

2014

Human Capital

2014

Knappe Waterhoofden & SJWP 2014

2014

Coördinatie en opschalen Wetskills

2014

Inventarisatie strategische inzet capacity building

2014

Dialoog programmabureau / opdrachtgever 2014

2015

Water Export Index 2014

2015

Secretariaat Kernteam Export & Promotie

2015

Uitvoering Convenant Informatieketen Water en Klimaat 2015 (CIWK)

2015

De cross-sectorale samenwerking Water & Urban 2015

2015

More Crop per Drop / Water & Food Platform 2015

2015

Opzetten Nederlands water-mijnbouwplatform/cluster

2015

Kansrijke Export Clusters Energie uit Water 2015

2015

Versterkte Impact door betrokkenheid van het MKB

2015

Toegang tot private en publieke financiering vergroten

2015

Knappe Waterhoofden 2015, realisatie Nederlandse inbreng Stockholm Junior Water Prijs 2015

2015

Dialoog programmabureau - opdrachtgever 2015

125

Evaluatie Partners voor Water 3

126

JAAR

DOELLAND

DOEL

BETROKKEN PARTIJEN

BIJDRAGE
PVW3 IN €

2013

Myanmar

Strategische studie IWRM

* RoyalHaskoningDHV

549.787

2014

Bijlage 7. Overzicht van DRR-missies, medegefinancierd door PvW3

China

Scoping Mission for Zhejiang

* Haarlem Hydraulic
* Axolution

6.099

Libanon

Scoping mission water management and water scarcity

* RoyalHaskoningDHV
* Oomen Advisory Services
* Alterra

32.059

Mexico

Scoping Mission on Integrated Water (Flood) Management

* Arcadis
* Boskalis
* Deltares
* Rijkswaterstaat

62.421

Mexico

Follow-up missie

* Arcadis
* Boskalis
* Deltares
* Rijkswaterstaat

33.708

Filippijnen

Not indicated

* Deltares
* RoyalHaskoningDHV
* Rebel Group
* Wetlands International
* Cordaid

56.184

Pakistan

Scoping mission regarding water management, flood
control, irrigation and disaster mitigation

* Waterwys
* Metameta
* Saafconsult B.V.

45.837

Senegal

Scoping mission

* RoyalHaskoningDHV
* Advice Coast and Sea
* Wetlands International

33.646

Zuid-Soedan

Engineering Technical Advisor Flood control, Bentiu
Camp

* Douglas James Mason

59.650

Zuid-Soedan

Design for Detailed Drainage Plan
Including Technical Drawings and Related Documentation for Construction of Sustainable Surface Water
Infrastructure, Bentiu Camp

* Grontmij

49.116

EINDRAPPORT

127

BIJDRAGE
PVW3 IN €

JAAR

DOELLAND

DOEL

BETROKKEN PARTIJEN

2015

Albanië

Scoping mission

* Axolution
* HKV Lijn in Water BV
* Teeuwen Legal Consultancy

37.921

Ierland

DRR-Team Peer Review

* RoyalHaskoningDHV
* Arcadis
* HKV Lijn in Water BV

38.219

Marokko

Risicoreductie overstromingen

* Saafconsult BV

?

Myanmar

Scoping mission

* Arcadis
* HKV Lijn in Water BV
* RoyalHaskoningDHV
* Deltares
* Hoogheemraadschap Holland
Noorderkwartier
* Nexus
* Khiri Travel

85.949

Mexico

Delegated representative on integrated water resources management (IWRM)

* Piedroba

60.054

Mozambique

DRR-Team scoping mission

* Waterwys
* Karsten
* HKV Lijn in Water BV
* J.G.M. de Moor
* Taalcentrum VU (vertaling)

61.024

Panama

DRR scoping mission

* Arcadis
* Grontmij
* RoyalHaskoningDHV
* Wetlands International

60.844

Filippijnen

Development of an integrated coastal defense plan in
Tacloban, Leyte

* Royal Haskoning DHV
* Water Partner Foundation

601.922

Filippijnen

Scoping Mission Manila Bay

* Deltares
* Royal Haskoning DHV
* UNESCO IHE
* Van Alphen
* Groothuizen
* Acacia Water B.V.

151.572

Servië

Scoping mission

* Arcadis
* RoyalHaskoningDHV

32.326

Senegal

Follow-up missie

* RoyalHaskoningDHV
* Advice Coast and Sea

53.622

Zuid-Soedan

UNMISS Protection of Civilian Site Expansion and
Development

* Grontmij

48.586

Uruguay

Emergency and scoping mission regarding flood protection, drainage and sewerage

* Arcadis
* Grontmij
* Geocycli

62.450

Vanuatu

Scoping missie Vanuatu/Kiribati

* Witteveen+Bos
* Water Partner Foundation
* Deltares

66.519

16 landen

24 missies

38 organisaties

2.289.515

Totaal

128

Evaluatie Partners voor Water 3

EINDRAPPORT

129

130

Evaluatie Partners voor Water 3

Grafische vormgeving: Berenschot, Harrie Wilkens

Berenschot Groep B.V.
Europalaan 40, 3526 KS Utrecht
Postbus 8039, 3503 RA Utrecht
T 030 2 916 916
E contact@berenschot.nl
www.berenschot.nl

Berenschot is een onafhankelijk organisatieadviesbureau met
350 medewerkers wereldwijd. Al bijna 80 jaar verrassen wij onze
opdrachtgevers in de publieke en private sector met slimme en
nieuwe inzichten. We verwerven ze en maken ze toepasbaar.
Dit door innovatie te koppelen aan creativiteit. Steeds opnieuw.
Klanten kiezen voor Berenschot omdat onze adviezen hen op een
voorsprong zetten.
Ons bureau zit vol inspirerende en eigenwijze individuen die
allen dezelfde passie delen: organiseren. Ingewikkelde vraagstukken omzetten in werkbare constructies. Door ons brede
werkterrein en onze brede expertise kunnen opdrachtgevers ons
inschakelen voor uiteenlopende opdrachten. En zijn we in staat
om met multidisciplinaire teams alle aspecten van een vraagstuk
aan te pakken.
Berenschot is aangesloten bij de E-I Consulting Group, een
Europees samenwerkingsverband van toonaangevende bureaus.
Daarnaast is Berenschot lid van de Raad voor OrganisatieAdviesbureaus (ROA) en hanteert de ROA-gedragscode.