Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 175

Samenvoeging van de gemeenten Dirksland,
Goedereede, Middelharnis en Oostflakkee

Nr. 6

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 11 april 2012
Inhoudsopgave
1.
Inleiding
2.
Karakteristiek van het eiland
3.
Totstandkoming herindelingsadvies
4.
Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling 8
4.1
Draagvlak
4.1.1
Lokaal bestuurlijk draagvlak
4.1.2
Maatschappelijk draagvlak
4.1.3
Regionaal draagvlak
4.2
Inhoudelijke noodzaak
4.2.1
Bestuurskracht
4.2.2
Regionale opgaven en samenhang
4.3
Urgentie
4.4
Duurzaamheid
4.5
Conclusies toets Beleidskader
5.
Financiële aspecten
6.
Overige aspecten

blz.
1
2
3
7
7
7
10
15
15
15
17
18
21
21
25
29

1. Inleiding
Het wetsvoorstel heeft geleid tot een aantal bevindingen en vragen van de
vaste commissie voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De
leden van de VVD-, de D66- en de SGP-fractie hebben met belangstelling
kennis genomen van het voorstel. De leden van de PvdA-, de PVV- en de
CDA-fractie hebben kennis genomen van het voorstel. De leden van de
SP-fractie hebben met enige verbazing en de leden van de fractie van de
ChristenUnie hebben met verbazing kennis genomen van dit voorstel.
Bij de beantwoording van de vragen heeft de regering zoveel mogelijk de
volgorde van het verslag aangehouden.
De leden van de CDA-fractie vragen of ten aanzien van de voorgestelde
herindeling ook parallellen zijn te trekken met de herindeling van het
eiland Schouwen-Duiveland in 1997.

kst-33175-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

1

Op 1 januari 1997 zijn de gemeenten Brouwershaven, Bruinisse,
Duiveland, Middenschouwen, Westerschouwen en Zierikzee gefuseerd tot
de nieuwe gemeente Schouwen-Duiveland. Goeree-Overflakkee is het
meest zuidelijke eiland van Zuid-Holland en grenst aan de Zeeuwse
eilanden, waaronder Schouwen-Duiveland. Daarmee is het karakteristiek
van Goeree-Overflakkee gedeeltelijk vergelijkbaar met SchouwenDuiveland.
Er zijn dan ook parallellen te trekken tussen Schouwen-Duiveland en
Goeree-Overflakkee. Schouwen-Duiveland is net als Goeree-Overflakkee
een sociaal geografische eenheid met gezamenlijke waarden. Beide
eilanden hebben daarnaast een bestuurlijke en functionele samenhang.
Een herindeling is zowel een bestuurlijke en een ambtelijke fusie. De vier
gemeenten zijn nu bezig met de voorbereidingen voor deze fusies. Indien
toch gekozen wordt voor de 3+1-variant zouden deze voorbereiding weer
moeten worden ontvlochten. In de 3+1 variant ligt besloten dat er
intensief zou moeten worden samengewerkt, dat zou leiden tot weer een
bovenlokaal ambtelijke organisatie (vervlechting). Het geheel aan stappen
dat in het geval van de 3+1 variant nodig zou zijn valt zeker als complex te
bestempelen.
Bij de herindeling rond Schouwen-Duiveland waren drie gemeenten voor
en hadden drie gemeenten bezwaren, zoals is aangegeven in de memorie
van toelichting bij het wetsvoorstel tot gemeentelijke herindeling
Schouwen-Duiveland en Walcheren (Kamerstukken II 1995/96, 24 461,
nr. 3).
2. Karakteristiek van het eiland
De leden van de PvdA-fractie geven aan dat inwoners van de gemeente
Goedereede zich zorgen maken over het behoud van hun identiteit en het
waken over de zondagsrust in hun gemeente. Deze leden vragen de
regering nader in te gaan op de interne samenhang van de gemeente en
de cultuurverschillen die historisch gegroeid zijn.
Ieder dorp op Goeree-Overflakkee heeft zijn eigenheid en identiteit. Het
eiland Goeree-Overflakkee is een logisch afgebakende sociaal geografische eenheid dat zich kenmerkt door religie, zorg voor elkaar en handen
uit de mouwen. Dit maakt de band met het dorp en het eiland sterk.
Op het eiland is nog steeds merkbaar dat het bestaat uit de twee
voormalige eilanden Goeree en Overflakkee met elk hun specifieke
landschapskenmerken. Goeree bestaat vooral uit duinlandschap en
Overflakkee heeft een open agrarisch karakter. Dit uit zich in verschillen in
identiteit.
De inwoners van Goeree-Overflakee voelen zich primair inwoner van hun
dorp vanwege de culturele kenmerken. Pas secundair ervaart men dat
men inwoner is van een bestuurlijke eenheid.
Daarnaast vragen de aan het woord zijnde leden of het mogelijk is om de
Zondagsrust ook in de toekomst op een effectieve manier te bewaren in
een samengevoegde gemeente.
In het rapport van de commissie-Schutte wordt aangegeven dat zij uit de
gesprekken constateert, dat ook de andere gemeenten de waarde van de
zondagsrust onderkennen. Mede gelet op het feit dat in de verschillende
gemeenteraden grotendeels dezelfde politieke partijen zijn vertegenwoordigd verwacht de commissie-Schutte dan ook, dat de keuze voor
samenwerking of fusie geen belangrijke invloed zal hebben op de
kernmerken van de lokale gemeenschappen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

2

De aan het woord zijnde leden geven aan dat de nieuwe gemeente een
plattelandsgemeente zal worden met een flink oppervlak en dat daardoor
sprake zou zijn van angst onder de bevolking dat zowel gemeentelijke als
sociaal-culturele voorzieningen zullen afnemen en slechter bereikbaar
worden. Deze leden vragen de regering in te gaan op deze angst van de
bevolking en hoe het voorzieningenniveau op het eiland het best
gegarandeerd kan worden.
Het waarborgen van het voorzieningenniveau is een belangrijke verantwoordelijkheid van het nieuwe gemeentebestuur. De nieuwe gemeente is
een levensvatbare gemeente die in staat geacht moet worden om zich van
deze taak te kwijten. Overigens is in de huidige situatie al sprake van een
bepaalde clustering van sociaal-culturele voorzieningen.
3. Totstandkoming herindelingsadvies
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering van mening is dat er
door alle betrokkenen, te weten de provincie, de gemeenten en het Rijk,
voldoende is geïnvesteerd om de partijen in het gebied nader tot elkaar te
brengen.
Ten aanzien van de procesmatige rol van de provincie, de betrokken
gemeenten en het Rijk, merkt de regering in de eerste plaats in algemene
zin op dat gemeenten, de provincie en het Rijk (de wetgever) een eigen
verantwoordelijkheid hebben als het gaat om gemeentelijke herindeling.
Wat de rol van de provincie in dit herindelingsproces betreft, constateert
de regering dat de provincie Zuid-Holland de externe commissie-Schutte
heeft ingesteld die twee modellen voor de bestuurlijke organisatie op
Goeree-Overflakkee heeft verkend – het zogeheten fusiemodel en het
samenwerkingsmodel – en dat de betrokken gemeenten zijn gevraagd een
standpunt in te nemen over deze modellen. Vervolgens hebben gedeputeerde staten het zogeheten open overleg in het kader van de
Arhi-procedure gevoerd, waarin gedeputeerde staten de bereidheid
hebben getoond en de ruimte hebben gegeven om de door de gemeente
Goedereede ingebrachte 3+1 variant nader te (laten) onderzoeken. Daarbij
is echter gebleken dat daarvoor geen draagvlak bestond bij de drie andere
betrokken gemeenten. Hieruit komt volgens de regering voldoende naar
voren dat de provincie met een open houding in het herindelingsproces
heeft geopereerd en aan het eind daarvan een afweging heeft gemaakt die
is neergelegd in het herindelingsadvies. De regering is dan ook van
oordeel dat het Arhi-proces zorgvuldig is doorlopen.
Als het gaat om de rol van de betrokken gemeenten, kan niet ontkend
worden dat de verschillen in standpunten ten aanzien van deze herindeling zijn blijven bestaan. Wel is het zo dat de voorbereidende werkzaamheden inmiddels door de vier betrokken gemeenten – onder leiding van
een bestuurlijke stuurgroep – voortvarend zijn opgepakt. De gemeenten
zijn aldus bezig de basis te leggen voor het beleid en de organisatie van
de nieuw te vormen gemeente.
Wat de rol van het Rijk betreft, kan de regering alleen over haar eigen rol
en verantwoordelijkheid in het proces spreken. De regering toetst een
herindelingsvoorstel aan de gevolgde procedure en het Beleidskader
gemeentelijke herindeling, maar heeft geen rol in de voorbereiding en
totstandkoming van het herindelingsadvies.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

3

De leden van de CDA-fractie geven aan dat de betrokken gemeenten niet
in staat bleken om tot een gezamenlijke oplossing voor de geconstateerde
knelpunten te komen. Waarom kwamen de gemeenten er niet uit, zo
vragen deze leden.
Nadat de vier gemeenten in 2007 hun bestuurskracht hadden laten
onderzoeken hebben de vier gemeenteraden daarover een standpunt
ingenomen. Daaruit bleek dat de gemeenten niet tot een gezamenlijk
standpunt over het vervolgtraject konden komen. Gedeputeerde staten
hebben daarna gesprekken gevoerd met de vier gemeenten, is er een
werkconferentie georganiseerd en is er afgesproken dat voor 1 januari
2009 de vier gemeenten met een gezamenlijke toekomstbestendige
oplossing zouden komen. Ondanks diverse gesprekken tussen de vier
gemeenten en ook een aantal onderlinge werkconferenties zijn de vier
gemeenten er niet in geslaagd om tot een gezamenlijke onderzoeksopdracht te komen van een onderzoek laat staan tot het beantwoorden van
de vraag over een gezamenlijke toekomstbestendige oplossing voor
Goeree-Overflakkee. De verschillen in opvatting tussen de vier gemeenten
bleken onoverbrugbaar, waardoor een bestuurlijke impasse ontstond.
De aan het woord zijnde leden merken op, dat de gemeente Goedereede
eerst heeft aangegeven dat zij wil komen tot een zogeheten 3+1-variant
(bestuurlijke fusie van de gemeenten Dirksland, Middelharnis en
Oostflakkee). Deze nieuwe gemeente en de gemeente Goedereede zouden
vervolgens één ambtelijke organisatie vormen. Wat zijn de voordelen van
een dergelijke samenwerking, zo vragen deze leden. Voorts vragen de aan
het woord zijnde leden welke oplossing dit biedt voor de regionale
problematiek. Hoe ziet de minister de samenwerking indien de gemeente
Goedereede zelfstandig blijft, zo vragen deze leden. Daarnaast vragen
deze leden waarom er geen andere varianten zijn ingebracht dan de
gehele herindeling of de 3+1-variant.
In januari 2009 is de commissie-Schutte geïnstalleerd. Deze commissie
heeft van gedeputeerde staten de volgende opdracht meegekregen:
«Breng een advies uit waarin is nagegaan hoe te komen tot één gemeente
Goeree-Overflakkee per 2012. Daarbij geven wij de commissie mee dat
van deze variant kan worden afgeweken indien uw commissie constateert
dat alle vier gemeenten tot een eensluidende alternatieve oplossing
hebben besloten die voldoet aan de op 19 juni 2008 geformuleerde
voorwaarde: een duurzame en toekomstbestendige oplossing die recht
doet aan de constateringen in de vier lokale bestuurskrachtonderzoeken
en het regionale onderzoek en die daarbij een adequaat antwoordt biedt
voor toekomstige ontwikkelingen op Goeree-Overflakkee.»
De commissie-Schutte heeft in haar advies ook een vergelijking betrokken
tussen een verregaande vorm van niet-vrijblijvende samenwerking met
één ambtelijke organisatie en herindeling. In bijlage 5 bij het advies van
de commissie-Schutte is deze vergelijking opgenomen. Met name wordt
door de commissie-Schutte gewezen op de essentiële voorwaarde voor
het slagen van de BEL-samenwerking: het groot onderlinge vertrouwen
tussen de gemeentebesturen. De commissie-Schutte adviseerde – nadat
zij haar concept-rapport nog een keer had voorgelegd aan de vier
gemeenteraden – dat de vorming van één gemeente Goeree-Overflakkee
de meest adequate oplossing is.
Tijdens het open Arhi-overleg is door het college van burgemeester en
wethouders van de gemeente Goedereede gesteld dat de gemeenten
Oostflakkee, Dirksland en Middelharnis kunnen samengaan tot een
nieuwe gemeente en deze nieuwe gemeente en de gemeente Goedereede

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

4

vervolgens samen één ambtelijke organisatie kunnen vormen (3+1
variant). Gedeputeerde staten hebben de gemeente Goedereede in de
gelegenheid gesteld deze variant nader uit te werken. Goedereede heeft
daarna een verkenning laten uitvoeren door Wagenaar Hoes in januari
2010, getiteld «Op zoek naar een duurzaam alternatief voor eilandelijke
samenwerking Goeree-Overflakkee».
In een overleg op 4 december 2009 is door de colleges van burgemeester
en wethouders van de gemeenten Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee
aangegeven dat zij niet kiezen voor de 3+1 variant die de gemeente
Goedereede voorstaat.
Gedeputeerde staten hebben in hun afweging gekozen voor een eilandbrede samenvoeging van de gemeenten Dirksland, Goedereede,
Middelharnis en Oostflakkee omdat voor deze variant het grootste
draagvlak was, namelijk alle andere drie gemeenten, en er dan sprake is
van één rechtstreeks gekozen gemeentebestuur. Dit in het belang van de
opgaven waar de gemeenten op het eiland gezamenlijk voor staan.
Andere varianten dan herindeling van de vier gemeenten en de
zogenaamde 3+1-variant zijn in het open Arhi-overleg – dat tevens tot doel
heeft om de diverse varianten in beeld te brengen – niet aangedragen.
De leden van de SP-fractie vragen of de beschouwing van de burgemeester van Goedereede klopt dat de provincie Zuid-Holland een half jaar
na de start van de discussie tussen de gemeenten over herindeling heeft
ingegrepen door de commissie Schutte te installeren, die tot doel zou
hebben om te komen tot een herindeling.
Direct na de resultaten van de bestuurskrachtmetingen – vanaf medio
2007 – zijn de gemeenten in gesprek gegaan om de mogelijkheden te
verkennen voor een gezamenlijk vervolgtraject. Ondanks diverse
gesprekken en werkconferenties lukte het de gemeenten niet om vóór
1 januari 2009 tot een eensluidende en adequate oplossing te komen, dit
terwijl deze met gedeputeerde staten afgesproken datum al verschillende
keren was uitgesteld. Het lukte zelfs niet om tot een gezamenlijke
onderzoeksopdracht te komen. Om uit de ontstane impasse te komen
heeft de provincie vervolgens de commissie-Schutte ingesteld.
Nadat deze commissie in juni 2009 had geadviseerd om de procedure te
starten om te komen tot één gemeente Goeree-Overflakkee hebben
gedeputeerde staten op 15 september 2009 de Arhi-procedure gestart. De
gemeenten waren dus anderhalf jaar in gesprek voordat de commisieSchutte werd ingesteld.
De aan het woord zijnde leden vragen waarom de provincie het initiatief
voor deze herindeling naar zich heeft toegetrokken, terwijl volgens het
Beleidskader gemeentelijke herindeling gemeenten eerst aan zet zijn, en
de provincie pas aan bod komt op het moment dat gemeenten er niet
uitkomen en er nog steeds sprake is van urgente problemen.
Gedeputeerde staten zijn op basis van de uiteenlopende standpunten van
de vier gemeenten op het eiland, het gebleken onvermogen om tot een
gezamenlijke onderzoeksopdracht te komen en op basis van het advies
van de commissie-Schutte tot de overtuiging gekomen dat de gemeenten
niet in staat waren om op eigen kracht tot een duurzame en adequate
oplossing te komen; de standpunten lagen te zeer uiteen. De gemeenten
Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee wilden het fusiemodel en de
gemeente Goedereede koos voor het samenwerkingsmodel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

5

De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen op welke vlakken de
inhoudelijke samenwerking tussen de vier gemeenten onvoldoende
resultaten heeft opgeleverd en op welke vlakken dat wel succesvol is
gebleken.
De vier betrokken gemeenten werken samen in het Intergemeentelijk
Samenwerkingsverband Goeree-Overflakkee (ISGO). In het algemeen is
de doorlooptijd van het beleidsproces binnen het ISGO lang. Als er
verschillen van mening zijn en er geen urgentie en druk van buitenaf is, is
er nauwelijks besluitvaardigheid.
Het ISGO is een samenwerkingsverband dat aanvankelijk alleen de
milieudienst omvatte. In 2004 is de samenwerking verbreed naar
nagenoeg alle gebiedsgerichte taken. Er zijn (behalve op milieugebied)
geen bevoegdheden overgedragen
Er zijn verschillende voorbeelden van de lange doorlooptijd. Zo heeft de
discussie over de regionale brandweer geduurd van 2004 tot 2007 en
speelt er al sinds 2006 een discussie over gezamenlijke ICT. Andere
voorbeelden zijn de totstandkoming van een regionale structuurvisie,
woonvisie, detailhandelsvisie en bedrijfsterreinenprogrammering. Bij deze
documenten was het in veel gevallen nodig om als regio een eenduidig
signaal af te geven naar provincie en/of Rijk. Er is heel veel ambtelijk en
bestuurlijk overleg voor nodig geweest om een resultaat neer te zetten.
Op dossiers als het gezamenlijke streekarchief, gezamenlijke inkoop, maar
ook de gezamenlijke aanpak van verslavingsproblematiek wordt de
samenwerking wel als succesvol ervaren.
De leden van de SGP-fractie hebben kennisgenomen van de opvatting van
de regering dat er geen alternatieven zijn voor de voorliggende herindelingsvariant. Zij lezen hierin een vooronderstelling dat herindeling nodig is
om de bestuurskracht van alle vier betrokken gemeenten te versterken.
Deze leden vragen de regering of zij deze opvatting deelt, en daarmee de
situatie van Goedereede zo waardeert dat herindeling nodig is.
Wat de bestuurskracht van de gemeente Goedereede betreft, is in de
memorie van toelichting gewezen op het bestuurskrachtonderzoek in juni
2007 waarin enerzijds is geconcludeerd dat Goedereede voldoende
bestuurskrachtig is maar anderzijds dat voor deze gemeente voor wat
haar ambities betreft, «de grenzen van het haalbare langzaam maar zeker
in zicht komen». Uit het laatste komt naar voren dat twijfels bestaan als
het gaat om de bestuurskracht van Goedereede voor de (middel)lange
termijn. Het doen van uitspraken over de bestuurskracht van een
gemeente omvat méér dan het geven van een oordeel van de situatie op
een bepaald moment, maar strekt zich ook uit tot de vraag hoe toekomstbestendig de bestuurskracht van een gemeente is in relatie tot huidige en
toekomstige taken en maatschappelijke opgaven. In dat licht bezien, vindt
de regering dat een herindeling met de gemeente Goedereede voor de
komende jaren voldoende duurzaam zal zijn, mede omdat de taken en
opgaven voor Goedereede niet los kunnen worden gezien van die van het
eiland als geheel.
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden naar de opvatting van de
regering omtrent het gebruik van een gedwongen herindeling om onder
meer «de noodzakelijke eenheid van bestuur, beleid en uitvoering op het
eiland″ en «noodzaak tot vermindering van bestuurlijke drukte» te
bereiken. Deze leden vragen hoe deze gronden passen binnen het
Beleidskader gemeentelijke herindeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

6

Beleid en uitvoering kunnen op verschillende wijzen afgestemd en
geïntegreerd worden. Naast gemeentelijke herindeling kunnen vormen
van intensieve intergemeentelijke samenwerking (verlengd lokaal bestuur)
bijdragen aan integratie van beleid en uitvoering. De regering constateert
echter dat er voor het door Goedereede aangedragen alternatief geen
draagvlak is bij de andere drie betrokken gemeenten en dat door het
ontbreken van vertrouwen de kansen op een succesvolle (intensievere)
samenwerking op grond van deze variant als alternatief voor deze
herindeling daarmee klein lijken.
Met «de noodzakelijke eenheid van bestuur, beleid en uitvoering op het
eiland», waarnaar deze leden refereren, heeft de regering niet beoogd een
bepaalde invulling van (criteria van) het Beleidskader gemeentelijke
herindeling te geven, maar één van de overwegingen weergegeven, die
ten grondslag ligt aan het standpunt van de drie betrokken gemeenten die
vóór deze herindeling zijn en van de provincie. Deze overwegingen zijn
relevant in de specifieke context van de situatie op het eiland GoereeOverflakkee, waarvan de gemeenten Dirksland, Middelharnis en
Oostflakkee en de provincie Zuid-Holland hebben aangegeven, dat de
maatschappelijke opgaven vragen om versterking van de lokale bestuurskracht op het eiland door de vorming van één gemeente.
Daarnaast merkt de regering op dat de «noodzaak tot vermindering van
bestuurlijke drukte» wel vaker als een overweging in herindelingsvoorstellen wordt genoemd in het kader van de beschrijving van het criterium
«evenwichtige regionale bestuurlijke verhoudingen» in het huidige
Beleidskader (in het vorige Beleidskader: het criterium «regionale
samenhang en evenwicht»).
4. Toets aan het Beleidskader gemeentelijke herindeling
4.1 Draagvlak
4.1.1 Lokaal bestuurlijk draagvlak
De leden van de PvdA-fractie merken op dat ten aanzien van het draagvlak
voor de zogenoemde 3+1 variant, de voorkeursvariant van de gemeente
Goedereede, de regering aangeeft dat de overige gemeenten en de
provincie hierin geen vertrouwen hebben vanwege ervaringen met de
jarenlange samenwerking op Goeree-Overflakkee. Deze leden vragen op
welke ervaringen dit gebrek aan vertrouwen in verdere vrijwillige
samenwerking gebaseerd is.
In het regionaal bestuurskracht onderzoek Goeree-Overflakkee (2007)
stellen de onderzoekers dat veel vertegenwoordigers van regionale
organisaties van mening zijn dat de huidige inrichting van het openbaar
bestuur op Goeree-Overflakkee niet voldoende efficiënt is. In hun beleving
moet elke regionaal gemaakte afspraak door de vier gemeenteraden
worden herbevestigd waardoor de uitkomst niet altijd even goed
voorspelbaar is. Ook constateren de onderzoekers dat veel (beleids)ontwikkeling reeds op eilandschaal plaats vindt, maar dat door het ontbreken
van afstemming van de planvorming in de lokale uitvoeringspraktijk
misverstanden en wantrouwen ontstaan die het samenwerkingsklimaat
aantasten. De door de regionale opgaven noodzakelijke scherpe keuzes
worden niet (of te laat) gemaakt.
De aan het woord zijnde leden vragen in hoeverre de zogeheten 3+1
variant is onderzocht en of de regering bereid is om nader onderzoek te
doen naar de effecten van deze vorm van samenwerking.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

7

De 3+1-variant is een voortzetting van de intergemeentelijke samenwerking, alleen met twee gemeenten in plaats van met vier. De gemeenteraden hebben in toenemende mate ervaren dat zij hun kaderstellende en
controlerende rol bij de beleidsvraagstukken op regionaal niveau
onvoldoende kunnen waarmaken. De 3+1-variant maakt dit niet anders.
Tussen de gemeenten is in de periode begin december 2009 en half
januari 2010 overleg geweest over deze variant. Tijdens het open overleg
in de Arhi-procedure is de conclusie getrokken dat het niet opportuun was
deze variant verder uit te werken, te meer daar er bij de drie gemeenten
geen bestuurlijk draagvlak bestaat voor een fusie zonder Goedereede.
Gedeputeerde staten hebben, gezien de functie van het open arhi-overleg,
Goedereede de gelegenheid geboden om de 3+1-variant nader uit te
werken en te bespreken met hen en de drie andere gemeenten. Gedeputeerde staten hebben daarmee de bereidheid getoond en de ruimte
gegeven om deze variant nader te onderzoeken. Goedereede heeft de
3+1-variant nader uitgewerkt en toegelicht. Dirksland, Middelharnis en
Oostflakkee hebben daarvan kennisgenomen en aangegeven de
3+1-variant af te wijzen, omdat deze de bestuurlijke drukte niet vermindert
en niet resulteert in een gemeentelijk bestuur dat de noodzakelijke keuzes
kan maken.
De regering vindt nader onderzoek naar de 3+1-variant daarom niet aan
de orde.
Deze leden wijzen er op, dat de regering aangeeft dat de samenvoeging
van drie gemeenten en de vorming van een gezamenlijke ambtelijke
organisatie mogelijk te complex is. Zou een gefaseerde samenvoeging en
vorming van één ambtelijke organisatie het negatieve oordeel van de
regering kunnen nuanceren, zo vragen deze leden.
Een herindeling is een bestuurlijke en ambtelijke fusie. De vier gemeenten
zijn nu bezig met de voorbereidingen voor deze fusies. Indien toch
gekozen wordt voor de 3+1-variant zou moeten worden ontvlecht,
vervlecht en samenwerking opgebouwd moeten worden. Dit kan als
complex worden beschouwd.
Daarnaast is voor de 3+1-variant minder bestuurlijk draagvlak aanwezig
dan voor de herindeling. Dit is een belangrijke complicatie voor de
vorming van een succesvolle 3+1-variant, ook als deze gefaseerd plaats
zou vinden. De regering wijst in dit kader ook op het voornoemde advies
van de commissie-Schutte.
De leden van de PVV-fractie geven aan dat de gemeente Krimpenerwaard
tot een ambtelijke fusie is overgegaan, wegens gebrek aan maatschappelijk draagvlak. Deze leden vragen of er een ambtelijke fusie is
overwogen voor de gemeenten Dirksland, Goedereede, Middelharnis en
Oostflakkee, en zo nee, waarom dat niet het geval is.
De door deze leden weergegeven stand van zaken ten aanzien van de
Krimpenerwaard is niet juist. In mijn brief van 13 maart 2012 (Kamerstukken II 2011/12, 28 750, nr. 48) heb ik aangegeven, dat ik de betrokken
gemeenten in de Krimpenerwaard heb verzocht het bestuurlijk draagvlak
te onderzoeken naar een fusie van de ambtelijke organisaties en mij
daarover voor het einde van dit jaar te informeren. Een ambtelijke fusie in
de Krimpenerwaard is derhalve nog geen feit, net zo min als de vorming
van «de gemeente Krimpenerwaard».
De mogelijkheid van een ambtelijke fusie voor de vier betrokken
gemeenten op Goeree-Overflakkee is aan de orde geweest tijdens het
zogeheten open overleg tussen gedeputeerde staten en de vier betrokken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

8

gemeentebesturen als onderdeel van de door de gemeente Goedereede
ingebrachte 3+1 variant. Daarvoor bleek echter geen draagvlak te bestaan
bij de besturen van de gemeenten Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee.
Dat draagvlak is er in de Krimpenerwaard wel.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de regering aankijkt tegen de
positie van de visserijsector als het tot een herindeling komt.
De nieuw te vormen gemeente zal een krachtiger positie hebben in de
overleggremia in de visserijsector. In de maatschappelijke agenda van de
nieuwe gemeente, zoals deze is vastgesteld door de vier gemeenten, is
hierover de volgende tekst opgenomen: «Versterking van de economische
structuur van het eiland moet de komende jaren centraal staan. Pijlers
daarin zijn de land- en tuinbouw en de visserij die hun unieke gebiedsvoordelen combineren met een duurzame en high-tech ontwikkeling.»
De leden van de D66-fractie vragen de regering of zij uiteen kan zetten
waarom zij meent dat deze samenvoeging succesvol zal verlopen, als de
grootste gemeente, te weten Goedereede, niet de noodzaak ziet van een
samenvoeging en mogelijkerwijs niet het voortouw zal willen nemen in
het samenvoegingproces.
De regering gaat er van uit dat de herindeling succesvol gaat verlopen,
omdat de voorbereidende werkzaamheden met het oog op de nieuw te
vormen gemeente inmiddels door de vier betrokken gemeenten – onder
leiding van een bestuurlijke stuurgroep – voortvarend zijn opgepakt.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of de keuze voor een
eilandbrede ambtelijke organisatie in de optiek van Goedereede sinds
2011 een correcte weergave van de werkelijkheid is.
In de brief van de gemeente Goedereede van 16 februari 2012 aan de
vaste kamercommissie van Binnenlandse Zaken is het volgende aangegeven: «Wij pleiten voor behoud van de zelfstandigheid van de gemeente
Goedereede. Wij hebben er overigens geen problemen mee indien de
gemeenten Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee worden samengevoegd. Wij staan open voor samenwerking met die nieuwe gemeente»
De regering meent dat met deze passage een toekomstig alternatief voor
de beoogde herindeling wordt geschetst.
De leden van de SGP-fractie vragen wat de achtergrond is van de
opmerking in de memorie van toelichting dat de leden van de VVD- en
CDA-fracties in de vier gemeenten het voorstel steunen. Is dit een
zelfstandige afwegingsgrond of een argument voor het bepalen van de
mate van vrijwilligheid van een herindeling, zo vragen deze leden.
De regering heeft hiermee willen duiden hoe de raden van de betrokken
gemeenten tegen deze herindeling aankijken. Het stemgedrag van
afzonderlijke raadsfracties vormt geen zelfstandige afwegingsgrond of
een argument voor het bepalen van de mate van vrijwilligheid van een
herindeling. De stemverhouding in raden is relevant voor de vraag of
sprake is van lokaal bestuurlijk draagvlak voor een voorstel.
De aan het woord zijnde leden vragen of het niet mogelijk zou zijn om
juist binnen het bestaande samenwerkingsverband de ervaren knelpunten
aan te pakken, zodat de bestaande samenwerking in verbeterde vorm
voortgezet kan worden. Zou een dergelijke oplossing niet meer recht doen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

9

aan de vragen waar de vier gemeenten voor staan, dan een gedwongen
herindeling met de negatieve consequenties daarvan, zo vragen deze
leden.
Op basis van de ervaringen met de jarenlange samenwerking concluderen
drie van de vier gemeenten dat de 3+1-variant onvoldoende perspectief
biedt. Op Goeree-Overflakkee bestaat dus te weinig draagvlak voor
intensivering van de samenwerking. Ook de provincie ziet deze variant als
een suboptimale oplossing die onvoldoende tegemoet komt aan de
regionale opgaven. De regering deelt deze opvatting
4.1.2 Maatschappelijk draagvlak
De leden van de VVD-fractie vragen in hoeverre de regering het kansrijk
acht dat na een eventueel herindelingsbesluit voor deze gemeenten, het
draagvlak voor de onderhavige herindeling ook in de gemeente Goedereede verder zal toenemen.
Ervaring bij andere herindelingsdossiers laat zien dat bij heringedeelde
gemeenten – waar sprake was van een gemeente die niet wilde herindelen – sprake kan zijn van een succesvolle fusie. Met name daar waar de
gemeente een zogenaamd tweesporenbeleid (ambtelijke en bestuurlijke
medewerking aan het fusieproces en tevens bestuurlijk blijven pleiten
voor zelfstandigheid) heeft gevolgd. Gewezen kan worden op de situatie
rond de gemeente Teylingen die is gevormd uit de voormalige gemeenten
Warmond, Voorhout en Sassenheim.
In het proces met betrekking tot Goeree-Overflakkee zijn er op dit moment
geen belemmeringen, omdat door Goedereede het tweesporenbeleid
wordt gevolgd.
De leden van de PVV-fractie vragen of er een mogelijkheid is dat het
maatschappelijk draagvlak beter wordt onderzocht middels een enquête
of referendum alvorens de wet te wijzigen.
Het investeren in en de wijze van vaststellen van het maatschappelijk
draagvlak voor een herindelingsvoorstel is een primaire verantwoordelijkheid van het betrokken gemeentebestuur. In het nieuwe Beleidskader
gemeentelijke herindeling is aangegeven dat het kabinet het van belang
vindt, dat het maatschappelijk draagvlak voor een herindelingsvoorstel
kenbaar en meetbaar is. Om die reden heeft het kabinet aangegeven dat
het er aan hecht, dat betrokken gemeentebesturen onderzoek laten
verrichten naar het maatschappelijk draagvlak. De wijze waarop het
onderzoek plaats vindt is een verantwoordelijkheid van gemeenten; een
enquête of referendum is één van de mogelijkheden in dat verband. Wel is
het zo, dat het bovenstaande niet met terugwerkende kracht van
toepassing is op dit voorstel, omdat het herindelingsadvies tot stand is
gekomen ten tijde van het vorige Beleidskader gemeentelijke herindeling
uit 2009, waarin het maatschappelijk draagvlakonderzoek niet was
opgenomen. Dit is aangegeven in mijn brief van 29 maart 2012 aan de
Tweede Kamer.
De aan het woord zijnde leden geven aan dat een van de zorgen van de
burgers is dat de afstand tussen burger en bestuur te groot wordt. Hoe
wordt gewaarborgd dat deze afstand niet te groot wordt, zo vragen deze
leden.
Bij een herindeling betrokken gemeenten kunnen er voor zorgen dat de
afstand tussen bestuur en burgers niet te groot wordt door oog te hebben
voor de verscheidenheid van gemeenschappen, dorpen en kernen, door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

10

vormen van burgerparticipatie, bijvoorbeeld wijk- of dorpsraden, of
vormen van ambtelijke deconcentratie bepaalde gemeentelijke voorzieningen aan te bieden in dorpskernen. Daarom is het van belang dat de
betrokken gemeenten over deze zaken een gezamenlijke visie ontwikkelen,
zodat de nieuw gevormde gemeente voortvarend aan de slag kan met
inhoud en vorm te geven aan het belangrijke thema van maatschappelijke
betrokkenheid en burgerparticipatie.
De aan het woord zijnde leden merken op dat het maatschappelijke
draagvlak voor Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee wordt vooral
gelinkt aan 13 maatschappelijke organisaties die allemaal rondom
Middelharnis liggen. Is er overwogen om een wat completer beeld te
verkrijgen van het draagvlak bij zowel andere maatschappelijke organisaties als burgers, en zo nee, waarom niet, zo vragen deze leden.
Het maatschappelijk draagvlak voor de herindeling blijkt uit de commentaren van maatschappelijke organisaties. Het gaat hier om organisaties
die het gehele eiland als hun werkgebied hebben, zoals twee regionale
zorgaanbieders, de organisatie voor openbaar primair onderwijs, twee
woningcorporaties, de afdeling Goeree-Overflakkee van LTO Noord, de
vereniging van bedrijven Goeree-Overflakkee, de agrarische natuurvereniging, een instelling voor cultuurhistorie en de coöperatie Deltawind.
Het toetsten van de aanwezigheid van maatschappelijk draagvlak is een
verantwoordelijkheid van het gemeentebestuur. De vier gemeenten
hebben dat op verschillende manieren gedaan: bewonersavonden,
schriftelijke enquête en informerende raadsvergaderingen
Veel van de maatschappelijke organisaties op Goeree-Overflakkee zijn
georganiseerd op het niveau van het eiland. Dit geldt vooral voor
organisaties op het gebied van welzijn en zorg. Veelal is hun vestiging in
of rond Middelharnis, dan wel Dirksland.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe groot de opkomst was tijdens de
aparte informerende vergadering van de raad van Middelharnis en wat de
inbreng van de aanwezigen was. Voorts vragen deze leden hoe de
inspraak in de gemeente Dirksland is verlopen.
Tijdens de extra informerende en opiniërende raadsvergadering waren 30
burgers aanwezig. Er waren drie insprekers, waarvan twee vóór de
herindeling en één tegen.
In mei 2009 is in Dirksland huis aan huis een informatiekrant verspreid.
Huis aan huis is een oproep in de bus gedaan om de informatieavond op
18 mei 2009 in «Ons Huis» te Herkingen te bezoeken. Ongeveer 60 burgers
hebben deze avond bezocht. Er is gediscussieerd over de vraag of er al
dan niet moet worden heringedeeld met de overige drie gemeenten op
Goeree-Overflakkee. Er waren circa vijf aanwezigen die zich tegen een
herindeling hebben uitgesproken.
De leden van de SP-fractie geven aan dat het maatschappelijk draagvlak in
de gemeente Dirksland wordt verdedigd met het feit dat de bestuurlijke
toekomst regelmatig is geagendeerd en dat de betrokkenheid van
inwoners gering was. Een bewonersavond naar aanleiding van het
rapport van de commissie Schutte werd door ruim 60 personen bezocht,
of 0,7 procent van de bevolking, zo geven deze leden aan. Deze leden
vragen of de minister dit een representatieve meting acht voor het
draagvlak van deze herindeling onder de bevolking van Dirksland, en
waarom het draagvlak niet op een andere manier is gemeten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

11

Het investeren in en de wijze van vaststelling van het maatschappelijk
draagvlak voor een herindelingsvoorstel is een verantwoordelijkheid van
het betrokken gemeentebestuur. Het is daarom ook aan het gemeentebestuur om, op basis van zijn initiatieven met betrekking tot het informeren
en betrekken van burgers en maatschappelijke organisaties voor een
herindelingsvoorstel, zijn bestuurlijke afweging te maken. In de beantwoording van vragen van de leden van de PVV-fractie heb ik al aangegeven, dat het kabinet voor de toekomst ook zal kijken naar het onderzoek
dat gemeenten hebben verricht naar het maatschappelijk draagvlak, zoals
is beschreven in het nieuwe Beleidskader gemeentelijke herindeling.
Daarbij heb ik – onder verwijzing naar mijn brief van 29 maart 2012 – ook
aangegeven dat dit niet met terugwerkende kracht van toepassing is op
dit voorstel, omdat het herindelingsadvies tot stand is gekomen ten tijde
van het vorige Beleidskader gemeentelijke herindeling uit 2009, waarin
het maatschappelijk draagvlakonderzoek nog niet was opgenomen.
In Middelharnis heeft de gemeenteraad een informerende raadsvergadering belegd, zo geven de aan het woord zijnde leden aan. Deze leden
vragen hoe hoog de opkomst was, kijkend naar het totale aantal inwoners,
en wat dat zegt over het draagvlak onder de bevolking. Voorts vragen
deze leden of het zou kunnen zijn dat de opkomst naar verhouding hoog
was, omdat de inwoners de herindeling met argusogen volgen.
Tijdens de extra informerende en opiniërende raadsvergadering waren 30
mensen aanwezig, waarvan drie insprekers. (twee voor herindeling, een
tegen). De extra raadsvergadering omvatte één agendapunt, te weten: een
gedachtewisseling over het rapport van de commissie-Schutte. Dit
onderwerp gaf 30 burgers aanleiding om de raadsvergadering bij te
wonen.
Waarom is het draagvlak in deze gemeente niet gemeten, zo vragen de
aan het woord zijnde leden.
Binnen onze representatieve democratie is het aan de gemeenteraad om
het maatschappelijk draagvlak op lokaal niveau te bepalen. Het is ook aan
de gemeenteraad om te bepalen op welke wijze hij het draagvlak wil
peilen.
Voor de relatie met het nieuwe Beleidskader gemeentelijke herindeling
verwijs ik naar mijn antwoord op vragen van de PVV-fractie,.
Voorts geven de aan het woord zijnde leden aan dat de gemeenteraad van
Oostflakkee met de inwoners heeft gesproken waarbij sprake zou zijn van
ongeveer 30 aanwezige bewoners, wat overeen zou komen met 0,3
procent van de bevolking van Oostflakkee. Deze leden vragen of de
minister dit een representatieve meting acht voor het werkelijke draagvlak
van deze herindeling onder de bevolking van Oostflakkee.
Voor het antwoord op deze vraag verwijs ik naar het bovenstaande
antwoord op de vraag van dezelfde strekking van deze leden met
betrekking tot de gemeente Dirksland.
In de gemeente Goedereede is een schriftelijke enquête gehouden onder
de 11 398 inwoners, zo geven de aan het woord zijnde leden aan. De
opkomst was 62 procent, waarbij 89 procent van de deelnemers zich heeft
uitgesproken voor zelfstandigheid van de gemeente Goedereede. Deze
leden vragen hoe de minister tegen deze uitslag aankijkt.
Deze uitslag geeft aan dat een belangrijk deel van de bevolking van
Goedereede geen voorstander is van deze herindeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

12

De aan het woord zijnde leden verwijzen naar het aantal ingediende
zienswijzen op het herindelingsontwerp Goeree-Overflakkee. Er zijn 1932
zienswijzen ingediend, waarvan er 1926 negatief waren, en zes zienswijzen waren positief over deze herindeling. Waarom zag de provincie in
deze zienswijzen geen aanleiding tot aanpassing van het herindelingsontwerp, zo vragen deze leden.
In het herindelingsadvies van de provincie wordt de zienswijzen
behandeld per type brieven: standaardbrief particulieren; standaardbrief
bedrijven, en overige zienswijzen. Deze veelal standaard zienswijzen zijn
van een reactie voorzien in het herindelingsadvies (pagina 17 e.v.).
Gelet op deze zienswijze en de reactie van gedeputeerde staten hierop,
gaf dit voor Provinciale Staten geen aanleiding om tot een ander oordeel
te komen.
De aan het woord zijnde leden vragen op grond waarvan de minister
concludeert dat deze herindeling voldoet aan de criteria in het Beleidskader gemeentelijke herindeling, waarbij naar de opvatting van deze leden
in aanmerking moet worden genomen dat het ontbreekt aan zowel
bestuurlijk als maatschappelijk draagvlak en, aldus deze leden, in
sommige gemeenten dit maatschappelijke draagvlak niet of onvoldoende
gemeten is.
Draagvlak, zowel bestuurlijk als maatschappelijk, is een belangrijk maar
niet het enige criterium waaraan herindelingsvoorstellen worden getoetst.
De criteria in het Beleidskader moeten in hun onderlinge samenhang
worden bezien én gewogen aan de hand van de situatie in de betreffende
gemeenten.
Het herindelingsadvies van de provincie is getoetst aan de criteria in het
Beleidskader. Ik ben tot de conclusie gekomen dat het gelet op de
maatschappelijke opgaven en de regionale samenhang op het eiland
Goeree-Overflakkee voor een duurzame versterking van de lokale
bestuurskracht noodzakelijk is om de gemeente Goedereede bij deze
herindeling te betrekken. Er zijn geen samenwerking- of herindelingsvarianten voorhanden die op meer bestuurlijk draagvlak kunnen rekenen.
Door vorming van één gemeente ontstaat één lokaal bestuur dat
slagvaardig de lokale en regionale opgaven op het eiland kan oppakken.
Wat hebben betrokken gemeenten ondernomen om het maatschappelijk
draagvlak te versterken, zo vragen de aan het woord zijnde leden.
De vier gemeenten hebben dat op verschillende manieren gedaan door
bewonersavonden, schriftelijke enquête en informerende raadsvergaderingen te organiseren.
De aan het woord zijnde leden vragen waarom onderscheid is gemaakt in
de memorie van toelichting tussen de stichting «Herindeling NEE!» en die
van het comité «Een Goeree-Overflakkee, je kunt er niet omheen» en of de
minister bereid is alsnog inhoudelijk te reageren.
De indruk van deze leden dat sprake zou zijn van onderscheid in het
weergeven in de memorie van toelichting van de standpunten van de
stichting «Herindeling NEE!» en die van het comité «Een GoereeOverflakkee, je kunt er niet omheen» zou wellicht gelegen kunnen zijn in
het volgende.
In de memorie van toelichting wordt een beschrijving gegeven van het
maatschappelijk draagvlak (paragraaf 4.1.2). Daarin wordt de stichting
«Herindeling NEE!» uit Goedereede niet expliciet genoemd. Wel wordt
deze stichting genoemd in paragraaf 4.5 van de memorie van toelichting

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

13

als tegenstander van deze herindeling en als voorstander van zelfstandigheid van de gemeente Goedereede.
In paragraaf 4.1.2 van de memorie van toelichting is een passage gewijd
aan de ingediende zienswijzen op het herindelingsontwerp. Daarbij wordt
gesproken van een standaardbrief die huis-aan-huis bij particulieren en
bedrijven is verspreid. Deze standaardbrief is verspreid door de stichting
Herindeling NEE Burgercomité Goedereede. Het ware juist geweest om
dat expliciet in de memorie van toelichting te vermelden, zodat het beeld
bij deze leden dat sprake zou zijn van het maken van onderscheid tussen
beide bedoelde organisaties niet had kunnen ontstaan.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering in
hoeverre de grote weerstand onder de burgers en bestuurders van
Goedereede (schriftelijke enquête: 89% tegen, 1926 van de 1932
ingediende zienswijze negatief) bijdraagt aan een vruchtbare heringedeelde gemeente.
Ik ga er van uit dat als de wetgever tot herindeling besluit alle betrokkenen
zich zullen inzetten om van de nieuwe gemeente een succes te maken. Dat
laat onverlet dat het huidige gebrek aan bestuurlijk en maatschappelijk
draagvlak in Goedereede is een belangrijke opdracht voor de nieuw
gevormde gemeente houdt om de bezwaren en reserves die tegen deze
herindeling bestaan in Goedereede zoveel mogelijk weg te nemen. Dit kan
enerzijds door de bezwaren en reserves serieus te nemen en daar als
nieuw te vormen gemeente gericht op in te spelen, bijvoorbeeld door
afspraken te maken over de beleidsuitgangspunten van de nieuwe
gemeente waarmee rekening wordt gehouden met de opvattingen en
wensen die belangrijk zijn voor Goedereede en het eiland als geheel.
Anderzijds is het van belang dat de nieuw te vormen gemeente ook laat
zien dat een integrale bestuurlijke aanpak van de maatschappelijke
opgaven op het eiland ook de gemeenschappen en burgers in Goedereede ten goede zullen komen.
Ik realiseer mij – de herindelingspraktijk laat dat ook zien – dat het
wegnemen van maatschappelijke weerstand ten aanzien van gemeentelijke herindeling tijd vraagt. Dat neemt niet weg dat ik er vertrouwen in
heb, dat bestuurders, burgers, maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven op Goeree-Overflakkee hun verantwoordelijkheid kennen en zullen
nemen, en samen zullen werken aan de toekomst van het eiland, met
respect voor de eigenheid van de verschillende leefgemeenschappen.
De leden van de SGP-fractie geven aan dat de regering stelt dat het
maatschappelijk middenveld op het eiland de visie onderschrijft dat
herindeling noodzakelijk is. Deze leden vragen op welke manier dit is
vastgesteld. Vertegenwoordigt het genoemde comité «Een GoereeOverflakkee» het gehele maatschappelijk middenveld in alle vier de
gemeenten, zo vragen deze leden.
Het comité «Eén Goeree-Overflakkee» vertegenwoordigt 15 maatschappelijke organisaties, waaronder één die 162 bedrijven vertegenwoordigt. Bij
de maatschappelijke organisaties gaat het om organisaties die het gehele
eiland als hun werkgebied hebben. Het comité Herindeling Nee vertegenwoordigt daarnaast een aantal lokale organisaties (vooral bedrijven).
Naast het comité «Eén Goeree-Overflakkee» zijn ook door meerdere
maatschappelijke organisaties voorafgaande aan de hoorzitting die uw
Kamer heeft georganiseerd over deze herindeling, zienswijzen ingediend
bij uw Kamer, die niet vertegenwoordigd zijn in dit comité.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

14

4.1.3 Regionaal draagvlak
De leden van de CDA-fractie vragen welke complexe regionale opgaven
dit eiland kent en waaruit de sterke gezamenlijke oriëntatie op de opgaven
voor het eiland blijkt.
De belangrijkste opgaven voor het gebied zijn:
– ontwikkeling ruimtelijk beleid, gelet op de veranderingen in de nabije
omgeving (Deltagebied, verzilting en zoetwaterproblematiek);
– vormgeven aan duurzaamheid op het gebied van energie;
– inspelen op demografische ontwikkelingen en veranderingen in de
economische dragers van het gebied;
– focus op recreatie en toerisme voor het gehele gebied (niet alleen
verdelende rechtvaardigheid tussen de huidige gemeenten).
Belangrijk hierbij is dat deze opgaven spelen op de schaal van het eiland.
In de nieuwe maatschappelijke agenda voor Goeree-Overflakkee worden
opgaven op de langere termijn voor het eiland gedefinieerd op het
economisch, sociaal en ecologische vlak.
De opgaven voor economie hebben te maken met het feit dat er op dit
moment onvoldoende economische dragers zijn met voldoende groeiperspectief. Op sociaal terrein hebben de opgaven van doen met behoud van
een voldoende zorg- en voorzieningenniveau, samenhangende woonprogrammering, ruimte voor innovatie in de woningbouw en zorginstellingen
en inzet op kwalitatief goed onderwijs, inclusief het versterken van de
positie van de visserijschool.
4.2 Inhoudelijke noodzaak
4.2.1 Bestuurskracht
De leden van de CDA-fractie verwijzen naar de memorie van toelichting
waarin is aangegeven, dat de samenwerking in het gebied volgens de
meeste gemeenten al jarenlang zeer moeizaam verloopt en dat er
onvoldoende resultaten worden geboekt. Daarnaast geven de aan het
woord zijnde leden aan, dat provinciale staten op basis van de ervaringen
met de jarenlange samenwerking van oordeel zijn dat deze samenwerking
onvoldoende perspectief biedt. Tijdens de hoorzitting, zo geven deze
leden aan, bleek dat de gemeente Goedereede hier anders over denkt dan
de overige gemeenten. Deze leden geven aan meer informatie te willen
over het moeizaam verlopen van de samenwerking en vragen op welke
gebieden is er sprake van onvoldoende resultaten?
Er is sprake van een groot aantal terreinen waarvan de ontwikkelingen
vooral eilandelijk zijn te duiden. Ze vragen daarom om een integrale
eilandelijke bestuurlijke sturing.
In het algemeen geven bestuurders aan dat sprake is van een stroperig
proces, het duurt lang om visies tot stand te brengen en er is sprake van
een afnemend vermogen om de vier gemeenten op een lijn te brengen,
terwijl de opgaven juist vragen om heldere scherpe keuzes.
Deze leden vragen verder wat er nu tekort schiet aan de bestuurlijke
transparantie van het regionale beleid.
In het algemeen is de bestuurlijke transparantie van verlengd lokaal
bestuur lastiger te organiseren dan bij een gemeente.
Indien er sprake zal zijn van een fusie van bijvoorbeeld drie gemeenten,
welke gevolgen heeft dat voor het op slagvaardige wijze oppakken van de
samenwerking, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

15

Er zijn meerdere regionale opgaven op het gebied van economie,
waterveiligheid, verzilting, inrichting van het landschap met behoud van
duurzame landbouw, teruglopende recreatievoorzieningen, teruglopende
voorzieningen in kleine kernen (krimpende bevolking) en bereikbaarheid.
Ook het Besluit beheer Haringvlietsluizen heeft zijn effect op de benodigde
medewerking van gemeenten in verband met de zoetwatermaatregelen.
Deze taak kan efficiënter en effectiever indien één gemeente dit kan
afstemmen met het waterschap Hollandse Delta in de ontwikkeling van
een robuust en toekomstbestendig waterbeheer voor het gehele eiland.
Voor al deze vraagstukken geldt dat een integrale en duurzame aanpak
nodig is.
De aan het woord zijnde leden vragen op welke terreinen de betrokken
gemeenten samenwerken in het Intergemeentelijk Samenwerkingsverband Goeree-Overflakkee (ISGO). Gaat het om beheerstaken of houdt
het ISGO zich ook bezig met de regionale opgaven, zo vragen deze leden.
Voorts vragen deze leden hoe succesvol de samenwerking is in het ISGO
en op welke terreinen het moeizaam bleek te zijn om in het ISGO tot
gezamenlijke keuzes van de vier gemeentebesturen te komen.
Voor het antwoord op deze vraag wil ik verwijzen naar het antwoord op de
eerdere vraag van de leden van de ChristenUnie over het resultaat van de
samenwerking, op pagina 6. Hieruit blijkt de veelzijdigheid aan onderwerpen waarop wordt samengewerkt, zoals de verslavingszorg, maar ook
gemeenschappelijke inkoop. Ook is hier reeds ingegaan op de ervaringen
met samenwerking op verschillende terreinen.
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden hoe de opmerking van de
burgemeester van Goedereede tijdens de hoorzitting, dat deze gemeente
voldoende bestuurskrachtig is voor de toekomst, zich verhoudt tot de
conclusies van de onderzoekers in het onderzoek naar de bestuurskracht
van de gemeente Goedereede (juni 2007), dat voor de gemeente
Goedereede voor wat haar ambities betreft, «de grenzen van het haalbare
langzaam maar zeker in zicht komen».
Daarnaast vragen deze leden of de regering de conclusie van de onderzoekers deelt dat, voor wat betreft de bestuurskracht van de gemeente
Goedereede, «de grenzen van het haalbare langzaam maar zeker in zicht
komen».
De opmerking van de burgemeester van Goedereede dat de gemeente
Goedereede «voldoende bestuurskrachtig is voor de toekomst» komt niet
geheel overeen de conclusie van de onderzoekers in het onderzoek.
In het bestuurskrachtonderzoek van juni 2007 wordt enerzijds geconcludeerd dat Goedereede voldoende bestuurskrachtig is maar anderzijds
concluderen de onderzoekers dat deze gemeente voor wat haar ambities
betreft, «de grenzen van het haalbare langzaam maar zeker in zicht
komen». De regering deelt de conclusie van de onderzoekers dat, voor
wat de bestuurskracht van de gemeente Goedereede betreft, de grenzen
van het haalbare langzaam in zicht komen. De regering acht in het kader
van de herindeling de huidige bestuurskracht van de gemeente Goedereede niettemin van zeer groot belang voor de versterking van de
bestuurskracht die noodzakelijk is in het licht van regionale maatschappelijke opgaven waar het eiland als geheel voor staat. De opgaven waarvoor
de gemeenten afzonderlijk gesteld staan kunnen immers niet los worden
gezien van de opgave voor het eiland als geheel.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de regering constateert dat de
samenwerking in het gebied volgens de meeste gemeenten al jarenlang
zeer moeizaam is. Deze leden vragen in hoeverre dit ook voor de
gemeente Goedereede geldt, die geen voorstander van de herindeling is.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

16

Wat, zo vragen deze leden, zijn de belangrijkste knelpunten die in de
samenwerking worden ervaren. Wordt niet teveel uit het oog verloren dat
ook binnen één veel grotere gemeente veel meer ambtelijk en maatschappelijk overleg noodzakelijk is dan in de huidige kleinere gemeenten, zo
vragen deze leden.
Hierboven is al enkele malen ingegaan op de ervaringen met samenwerking op Goeree-Overflakkee, zoals op pagina 6. Deze herindeling leidt
inderdaad tot een grotere schaal, maar de ervaring bij herindeling leert
dat – zeker indien er op wordt gestuurd – de bestuurskosten na verloop
van tijd dalen en er synergievoordelen ontstaan.
4.2.2 Regionale opgaven en samenhang
De leden van de CDA-fractie vragen wat de opvatting is van de regering
als het gaat om de constatering in het regionaal bestuurskrachtonderzoek,
dat veel (beleids)ontwikkeling reeds op eilandschaal gebeurt, maar dat er
door het ontbreken van aandacht voor afstemming van de planvorming
op de lokale uitvoeringspraktijk wantrouwen ontstaat dat het samenwerkingsklimaat aantast.
Dit probleem heeft te maken met de keuzes van de gemeenteraden om
beleidsvaststelling aan zich te houden, waarna het zicht op de consistente
uitvoering van het regionaal beleid verloren gaat. Dit probleem wordt
door drie van de vier betrokken gemeenten als een argument voor
herindeling aangedragen.
Deze leden vragen hoe de betrokken gemeenten bezig zijn met het
vraagstuk van de leefbaarheid en de profilering van de kernen?
De vier gemeenten zijn bezig met de ambtelijke en bestuurlijke voorbereidingen voor de herindeling. Eén van de onderwerpen die hierbij aandacht
krijgt, is het kernenbeleid in de nieuw te vormen gemeente. Zo staan in de
contourenschets voor de nieuwe organisatie plannen voor buurt- en
kerngericht werken. Dit geeft de nieuwe gemeente de mogelijkheid een
voortvarende start te maken met het kernenbeleid na de herindeling.
In hoeverre krijgt dit gebied de komende jaren te maken met bevolkingskrimp, zo vragen de aan het woord zijnde leden.
Het eiland Goeree-Overflakkee is een van de gebieden in ons land die
volgens prognoses op de middellange termijn te maken zal krijgen met
bevolkingsdaling. Daarom is Goeree-Overflakkee in de Voortgangsrapportage Bevolkingsdaling benoemd als zogeheten anticipeerregio.
De aan het woord zijnde leden vragen of de nieuw te vormen gemeente
qua oppervlakte de grootste gemeente van Nederland wordt.
Nee, de nieuw te vormen gemeente Goeree-Overflakkee zal met een
oppervlakte van ruim 397 km2 niet de grootste Nederlandse gemeente
worden.
Hoe gaat het nieuwe gemeentebestuur in de praktijk voorkomen dat de
fysieke afstanden een belemmering voor burgers vormen, zo vragen deze
leden.
Buurt- en kerngericht werken is één van de onderwerpen waar in de
contourenschets voor de nieuwe organisaties aandacht aan wordt
besteed. Het is uiteindelijk aan de nieuwe gemeente om hier keuzes in te
maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

17

De aan het woord zijnde leden vragen hoe het staat met de woningbouwopgave in het gebied. Voorts vragen deze leden of de regering zich
herkent in het beeld van de gemeente Goedereede, dat door het restrictieve beleid van de provincie Zuid-Holland onvoldoende woningen
gerealiseerd kunnen worden. Tevens vragen deze leden welke mogelijkheden een herindeling biedt om dit probleem op te lossen.
De gemeenten op Goeree-Overflakkee, en dus ook de gemeente
Goederede, hebben voldoende mogelijkheden om te bouwen. Volgens het
contourenbeleid van de provincie mag er tot migratiesaldo=0 binnen de
contouren gebouwd worden. Dit betekent dat er gebouwd mag worden
voor de behoefte die bepaald wordt door:
– het saldo van de natuurlijke aanwas: geboorte minus sterfte;
– het vertrek als gevolg van migratie mag worden gecompenseerd door
een even groot inkomende migratiestroom.
De leden van de SGP-fractie vragen om een concretisering van de
opgaven waar de gemeenten voor staan. Welke opgaven zouden niet
goed ter hand genomen kunnen worden in bijvoorbeeld een variant
waarbij de drie gemeenten die voor herindeling zijn, zouden samengaan,
zo vragen deze leden.
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden of er in elk van de vier
gemeenten sprake is van bevolkingskrimp en op welke termijn dit gaat
spelen.
De aan het woord zijnde leden vragen in hoeverre er ook echt sprake is
van een gezamenlijk gedragen identiteit en verbondenheid op het eiland.
Is er sprake van wederzijdse afhankelijkheid tussen de inwoners van de
vier gemeenten, zo vragen deze leden. Deze leden vragen of de inwoners
vooral zijn aangewezen op voorzieningen op Goeree-Overflakkee of ook
op voorzieningen elders.
Op de terreinen van onderwijs en zorg zijn de voorzieningen geconcentreerd rond Middelharnis en Dirksland. Daarnaast is er een aantal andere
regionale voorzieningen. Zo heeft Middelharnis een groot winkelcentrum
en zijn in Oostflakkee en Goedereede regionale bedrijventerreinen te
vinden.
4.3 Urgentie
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering het met deze leden
eens is, dat intergemeentelijke samenwerking voor de betrokken
gemeenten geen alternatief voor herindeling is. De aan het woord zijnde
leden vragen de regering of zij de mening van deze leden deelt dat er voor
deze herindeling in feite geen alternatieven zijn.
De regering is het eens met deze leden dat intergemeentelijke samenwerking geen alternatief is voor de voorgestelde herindeling op GoereeOverflakkee. In deze mening staat de regering niet alleen; ook de besturen
van de gemeenten Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee, de provincie
en de commissie-Schutte hebben aangegeven dat intergemeentelijke
samenwerking als alternatief voor deze herindeling onvoldoende zal zijn
om de (boven)lokale bestuurskracht duurzaam te versterken ten einde de
maatschappelijke opgaven op het eiland adequaat op te kunnen pakken.
De leden van de PvdA-fractie vragen aan de regering of zij uiteen kan
zetten waaruit de grote urgentie op dit eiland bestaat. Voor welke grote
regionale opgaven staan de gemeenten en waaruit blijkt dat de samen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

18

voeging van de gemeenten nodig is om aan deze opgaven invulling te
geven, zo vragen deze leden.
Er zijn meerdere regionale opgaven op het gebied van economie,
waterveiligheid, verzilting, inrichting van het landschap met behoud van
duurzame landbouw, teruglopende recreatievoorzieningen, teruglopende
voorzieningen in kleine kernen (krimpende bevolking) en bereikbaarheid.
Ook het Besluit beheer Haringvlietsluizen heeft zijn effect op de benodigde
medewerking van gemeenten in verband met de zoetwatermaatregelen.
Deze taak kan efficiënter en effectiever indien één gemeente dit kan
afstemmen met het waterschap Hollandse Delta in de ontwikkeling van
een robuust en toekomstbestendig waterbeheer voor het gehele eiland.
Voor al deze vraagstukken geldt dat een integrale en duurzame aanpak
nodig is.
De leden van de CDA-fractie vragen wat de regering vindt van het idee om
de gemeenten Oostflakkee, Middelharnis en Dirksland samen te voegen.
Hoe bestuurskrachtig is een dergelijke gemeente en welke oplossing biedt
dit voor het oppakken van de regionale opgaven, zo vragen deze leden.
Samenvoeging van de gemeenten Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee
is een suboptimale oplossing voor de noodzakelijke versterking van de
lokale bestuurskracht gelet op de maatschappelijke opgaven op GoereeOverflakkee, waarvoor geen draagvlak bestaat bij de drie gemeenten. De
gemeenten Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee, de provincie
Zuid-Holland en de commissie-Schutte geven aan dat, gelet op de
maatschappelijke opgaven waarvoor de gemeenten staan in relatie tot de
aanwezige en voor de toekomst benodigde lokale bestuurskracht op het
eiland, samenvoeging van de vier betrokken gemeenten noodzakelijk is.
De leden van de SP-fractie vragen waarom intensievere samenwerking als
mogelijkheid niet verder is onderzocht en waarom dit volgens de minister
ook geen optie om de slagkracht van het lokale bestuur te vergroten.
Intensievere samenwerking is onderzocht en aan de orde geweest als een
van de twee modellen die de commissie-Schutte aan de betrokken
gemeentebesturen heeft voorgelegd. Vervolgens is intensievere samenwerking in de zin van – de door de gemeente Goedereede voorgestelde –
3+1 variant aan de orde geweest in het open overleg tussen gedeputeerde
staten en de vier betrokken gemeenten. Deze variant is afgewezen door de
besturen van de gemeenten Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee.
Gelet op de als zodanig door de gemeenten ervaren knelpunten in de
huidige samenwerking en gelet ook op de maatschappelijke opgaven die
aan de orde zijn, is het niet realistisch te verwachten dat intensievere
samenwerking voldoende is om de slagkracht van het lokale bestuur te
versterken. Ook de zogeheten 3+1 variant is een suboptimale oplossing
voor de noodzakelijke versterking van de lokale bestuurskracht, gelet op
de maatschappelijke opgaven op Goeree-Overflakkee. Ook de gemeenten
Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee, de provincie Zuid-Holland en de
commissie-Schutte geven aan dat de maatschappelijke opgaven vragen
om eenheid van bestuur, beleid en uitvoering op het eiland door middel
van samenvoeging van de vier betrokken gemeenten.
De aan het woord zijnde leden vragen of de minister de mening van deze
leden deelt, dat het geen goede uitgangspositie is voor een fusie tussen
gemeenten als nu al blijkt dat de verhoudingen en de samenwerking
stroef verlopen. Wat zijn hiervan de gevolgen voor de toekomstige
bestuurskracht van de nieuw te vormen gemeente, zo vragen deze leden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

19

Ik deel deze visie van deze leden niet, omdat de voorbereidende
werkzaamheden met het oog op de nieuw te vormen gemeente inmiddels
door de vier betrokken gemeenten – onder leiding van een bestuurlijke
stuurgroep – voortvarend zijn opgepakt. De gemeenten zijn aldus bezig de
basis te leggen voor het beleid en de organisaties – de bestuurskracht –
van de nieuw te vormen gemeente.
Deze leden vragen waarom de zogeheten «3+1 variant» (Goedereede blijft
zelfstandig, Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee fuseren) geen reëel
alternatief zou zijn en of het bestuurlijk en maatschappelijk draagvlak voor
deze variant zijn onderzocht.
De zogeheten 3+1 variant is een suboptimale oplossing voor de noodzakelijke versterking van de lokale bestuurskracht, gelet op de maatschappelijke opgaven op Goeree-Overflakkee. Ook de gemeenten Dirksland,
Middelharnis en Oostflakkee, de provincie en de externe commissieSchutte wijzen – gelet op de maatschappelijke opgaven waarvoor de
gemeenten staan – op de noodzakelijke eenheid van bestuur, beleid en
uitvoering op het eiland die vraagt om samenvoeging van de vier
betrokken gemeenten. Het bestuurlijk draagvlak voor de 3+1 variant is in
het zogeheten open overleg tussen gedeputeerde staten en de betrokken
gemeenten in het kader van de Arhi-procedure aan de orde geweest.
Daarbij hebben de colleges van de gemeenten Dirksland, Middelharnis en
Oostflakkee aangegeven niet voor de 3+1 variant te kiezen; dat standpunt
is door de raden van deze gemeenten herhaald in hun zienswijzen op het
herindelingsontwerp.
Tot besluit vragen de aan het woord zijnde leden waarom de gemeente
Goedereede wordt gedwongen tot deelname aan deze herindeling. Hoe
verhoudt zich dit tot het uitgangspunt in het Beleidskader gemeentelijke
herindeling dat alleen in het uiterste geval, als alle andere opties zijn
uitgeput, sprake mag zijn van een gedwongen fusie, zo vragen deze leden.
Aan het voorliggende voorstel ligt een herindelingsadvies ten grondslag
van de provincie, dat is getoetst aan de gevolgde procedure en de criteria
van het Beleidskader gemeentelijke herindeling. De regering is op basis
van deze toetsing tot de conclusie gekomen dat de gevolgde procedure
zorgvuldig is geweest en het voorstel voldoet aan de criteria van het
Beleidskader. Wat betreft de vraag of «alle andere opties zijn uitgeput»,
constateert de regering dat er geen bestuurlijk draagvlak bestaat voor de
3+1 variant en ook bij drie van de vier betrokken gemeenten geen
draagvlak bestaat voor intensievere samenwerking waarbij de vier
gemeenten zelfstandig blijven als eventuele alternatieven voor deze
herindeling.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering haar
stelling, dat een 3+1 variant onvoldoende bijdraagt aan het veiligstellen
van een duurzame toekomst, inhoudelijk te onderbouwen. De aan het
woord zijnde leden vragen voorts hoe de regering haar stelling dat een
dergelijke variant onwenselijk is in het kader van het verminderen van de
bestuurlijke drukte, zich verhoudt met het uitgangspunt dat herindelingen
slechts van onderop mogen komen. Deze leden vragen of de regering
hiermee nieuw beleid inzet.
De 3+1 variant is volgens de regering een suboptimale oplossing voor het
versterken van de bestuurskracht. De maatschappelijke opgaven waar de
gemeenten voor staan en de noodzaak tot eenheid van bestuur, beleid en
uitvoering op het eiland vragen om een herindeling van de vier
gemeenten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

20

De keuze voor de 3+1-variant leidt niet tot een noodzakelijke verhoging
van de strategische kwaliteit van het lokaal bestuur op het eiland.
Bovendien wordt de bestuurlijke drukte op deze wijze maar beperkt
verminderd, omdat een nieuw samenwerkingsverband tussen twee
gemeenten nodig is.
In het nader rapport is de regering reeds ingegaan op de verhouding
tussen deze herindeling en de uitgangspunten van het beleidskader met
betrekking tot deze herindeling die is geïnitieerd door de provincie (zie
hiervoor ook p. 24 en volgende). Hieruit blijkt volgens de regering
afdoende dat er geen sprake is van nieuw ingezet beleid.
De leden van de SGP-fractie vragen een nadere toelichting op de zinsnede
in de memorie van toelichting dat de gemeente Goedereede steeds meer
aanloopt «tegen de grenzen van haar ambities, omdat zij deel uitmaakt
van het eiland». Voorts vragen deze leden of het wenselijk is om anticiperend op eventuele problemen in de toekomst nu al over te gaan tot
herindeling.
Met deze passage in de toelichting wordt verwezen naar het bestuurskrachtonderzoek dat is verschenen in juni 2007. De onderzoekers
concluderen hierin dat de gemeente Goedereede een ambitieuze
gemeente is, maar dat hieraan wel risico’s verbonden zijn. Eén van deze
risico’s betreft de aansluiting met de rest van het eiland, omdat het niet
goed mogelijk is de toekomst van Goedereede los te zien van die van het
eiland.
Voor het antwoord op het tweede deel van de vraag – of het wenselijk is
om anticiperend op eventuele problemen in de toekomst over te gaan tot
herindeling – verwijs ik naar mijn eerdere antwoord op vragen van de
leden van de SGP-fractie. Daarin heb ik aangegeven dat het voor een
herindeling niet noodzakelijk is dat alle betrokken gemeenten een
probleem met de eigen bestuurskracht hebben, omdat de bestuurskracht
van één of meerdere gemeenten nodig kan zijn om die van andere te
versterken.
4.4. Duurzaamheid
-4.5 Conclusies toets Beleidskader
De leden van de VVD-fractie vragen waarom dit wetsvoorstel wel is
ingediend, maar de regering een wetsvoorstel voor gemeentelijke
herindeling in de Krimpenerwaard niet zal indienen. Deze leden geven aan
dat een herindeling in de Krimpenerwaard minstens zo acuut is en vragen
hoe de regering dat ziet.
In mijn brief van 13 maart 2012 (Kamerstukken II 2011/12, 28 750, nr. 48) is
aangegeven, dat ik de betrokken gemeenten in de Krimpenerwaard heb
verzocht onderzoek te doen naar het bestuurlijk draagvlak voor een
ambtelijke fusie en mij daarover voor het einde van dit jaar te informeren.
Ik heb in deze brief uiteengezet dat ik een krachtiger aanpak in de
Krimpenerwaard noodzakelijk vind gelet op de forse gemeenschappelijke
opgaven in de regio, de sterke samenhang die tussen de betrokken
gemeenten bestaat en de ambities om de bestuurskracht in de regio
duurzaam te versterken. Daar staat tegenover dat voor een gemeentelijke
herindeling in de Krimpenerwaard binnen afzienbare termijn geen urgente
noodzaak is vanwege acute bestuurlijke en/of financiële problemen. Tegen
deze achtergrond heb ik de betrokken gemeenten tot het einde van dit jaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

21

de tijd gegeven om onderzoek naar het bestuurlijk draagvlak voor een
ambtelijke fusie.
De term urgentie uit het Beleidskader gemeentelijke herindeling ziet niet
slechts op acute bestuurlijke problemen. In het Beleidskader gemeentelijke herindeling is aangegeven dat een gemeentelijke herindeling om
inhoudelijke redenen meer of minder urgent kan zijn. De mate waarin de
bestuurskracht, regionale maatschappelijke opgaven en samenhang en
het financieel meerjarenperspectief van gemeenten indringender zijn voor
betrokken gemeenten afgezet tegen de tijd die nodig is om eventuele
verbeteringen te kunnen aanbrengen of andere oplossingen te verkennen
is mede bepalend voor de mate van urgentie.
De situatie op het eiland Goeree-Overflakkee verschilt echter van die in de
Krimpenerwaard. De gemeenten op het eiland kunnen niet met andere
gemeenten fuseren of samenwerkingsverbanden aangaan, zij worden
daarin beperkt door de geografische eenheid van het eiland. Tevens
bestaat er geen bestuurlijk draagvlak voor duurzame en vergelijkbare
alternatieven, zoals een intensievere en vergaande onderlinge samenwerking. Hierdoor is er bij de gemeentelijke herindeling op het eiland
sprake van urgentie.
De leden van de PvdA-fractie vragen de regering in te gaan op de
verschillende keuzes die zij heeft gemaakt in andere herindelingsdossiers
waarbij geen sprake was van unaniem bestuurlijk draagvlak voor een
herindelingsvoorstel, en de manier waarop gemeenten en provincies de
beslissing van de regering kunnen voorzien. In dat verband wordt door
deze leden gerefereerd aan de ingetrokken wetsvoorstellen tot samenvoeging de gemeenten Scherpenzeel, Woudenberg en Renswoude en de
gemeenten Bergen, Gennep en Mook en Middelaar alsmede aan de
beoogde gemeentelijke herindeling in de Gooi en Vechtstreek, waarbij –
zo stellen deze leden – de regering ruimte biedt om het voorliggende
wetsvoorstel zodanig aan te passen dat tegemoet gekomen wordt aan de
aanvankelijke weerstand van de gemeente Bussum.
In de vraagstelling van deze leden lijkt besloten te liggen dat toetsing van
herindelingsvoorstellen aan het (sub)criterium lokaal bestuurlijk draagvlak
van het Beleidskader voor elk voorstel tot dezelfde, voorspelbare uitkomst
leidt. Draagvlak is een belangrijk maar niet het enige criterium waaraan
herindelingsvoorstellen worden getoetst. De criteria in het Beleidskader
zijn wel richtinggevend maar niet absoluut; ze moeten in hun onderlinge
samenhang worden bezien én gewogen worden in concrete situaties
zodat elk voorstel op zijn eigen merites wordt beoordeeld. Met betrekking
tot de wetsvoorstellen tot samenvoeging van de gemeenten Renswoude,
Scherpenzeel en Woudenberg, en de gemeenten Bergen, Gennep en
Mook en Middelaar, waaraan deze leden refereren, zijn in de brief van
21 april 2011 (Kamerstukken II 2010/11, 28 750, nr. 23) de overwegingen
van de regering aangegeven op grond waarvan deze wetsvoorstellen
uiteindelijk zijn ingetrokken.
In de brief van 20 april 2011 is aangegeven dat bijvoorbeeld de kwetsbaarheid van de bestuurskracht van de gemeente Renswoude afdoende
kan worden ondervangen door de intensieve samenwerking die deze
gemeente inmiddels met de gemeente Veenendaal is aangegaan. Het
wetsvoorstel tot samenvoeging van de gemeenten Bergen, Gennep en
Mook en Middelaar is niet alleen ingetrokken, omdat twee van de drie
nieuw gekozen gemeenteraden tegen deze herindeling waren, maar ook
omdat er geen alternatief naar voren is gekomen dat op meer bestuurlijk
draagvlak kan rekenen; de betrokken gemeenten hebben aangegeven dat
de regionale opgaven gezamenlijk (zullen) worden opgepakt. Deze
overwegingen hebben voor de regering geleid tot de conclusie ten
aanzien van deze voorstellen dat er geen sprake meer was een zodanige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

22

urgentie dat er «onoverkomelijke problemen» zouden ontstaan wanneer
er geen herindeling plaats zou vinden.
Ten aanzien van het voorliggende voorstel deelt de regering de opvatting
van de provincie en van drie van de vier betrokken gemeenten dat er geen
reëel alternatief is voor deze herindeling op het eiland GoereeOverflakkee. Dat maakt de afweging tussen de afwezigheid van unaniem
lokaal bestuurlijk draagvlak en de mate van urgentie bij dit voorstel
anders dan bij de ingetrokken wetsvoorstellen.
Met betrekking tot de gemeentelijke herindeling in de Gooi en Vechtstreek, verwijs ik naar mijn inbreng in de eerste en tweede termijn van de
plenaire behandeling van het wetsvoorstel.
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden of het niet beter is een
duidelijke keus te maken voor één Beleidskader gemeentelijke herindeling
en daarbij rekening te houden met de wens van de Kamer om het nieuwe
Beleidskader in te trekken.
Het kabinet heeft een duidelijke keuze gemaakt door het vorige Beleidskader van 3 april 2009 in te trekken en te vervangen door het op 8 juli 2011
vastgestelde nieuwe Beleidskader. Herindelingsvoorstellen zullen worden
getoetst aan het nieuwe Beleidskader. Ten aanzien van de vraag welk
Beleidskader geldt voor die voorstellen die nog ten dele tot stand zijn
gekomen onder het vorige Beleidskader, ben ik nader ingegaan in mijn
brief van 29 maart 2012 aan de Tweede Kamer. Daarin heb ik aangegeven,
dat het nieuwe Beleidskader geen terugwerkende kracht heeft als het gaat
om het zogeheten logboek en het onderzoek naar maatschappelijk
draagvlak, omdat van de betrokken gemeenten niet kan worden gevraagd
hieraan alsnog gevolg te geven. (Dit geldt overigens ook ten aanzien van
het uitgebrachte herindelingsadvies tot samenvoeging van de gemeenten
Skasterlân, Lemsterland en Gaasterlân-Sleat tot de nieuw te vormen
gemeente De Friese Meren, waarvan het voorstel is aangehouden
vanwege vooral de voorziene grenscorrecties met de gemeenten
Heerenveen en Boarnsterhim.)
De leden van de CDA-fractie geven aan dat de gemeente Goedereede en
de stichting Herindeling NEE! samen pleiten tegen deze samenvoeging.
Deze leden geven verder aan dat zij hebben vernomen dat de gemeente
Goedereede de stichting Herindeling NEE! financieel ondersteunt bij haar
acties, en vragen wat het oordeel is van de minister over een dergelijke
ondersteuning van actiegroepen door gemeenten.
Het al dan niet financieel ondersteunen van maatschappelijke organisaties
door gemeenten is een verantwoordelijkheid van gemeenten. De
verantwoording daarover dient plaats te vinden waar die thuishoort: in de
gemeenteraad.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering helder
uiteen te zetten waarom zij ervoor kiest dit wetsvoorstel wel aan de Kamer
voor te leggen en niet in te trekken (zoals bij samenvoeging gemeenten
Renswoude, Scherpenzeel en Woudenberg), dan wel de besluitvorming
hiervan uit te stellen (zoals bij samenvoeging gemeenten Bergambacht,
Nederlek, Vlist, Schoonhoven en Ouderkerk). Deze leden vragen de
regering hierbij vooral nadere uitleg in het kader van een consistent en
transparant beleid.
Het is niet zo dat elke herindeling met een vergelijkbare beoordeling van
het (sub)criterium lokaal bestuurlijk draagvlak tot dezelfde uitkomst hoeft
te leiden. Draagvlak is een belangrijk, maar niet het enige criterium. Bij de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

23

beoordeling van een herindelingsvoorstel moeten de criteria in onderlinge
samenhang bezien en gewogen worden.
In de brief van 20 april 2011 is aangegeven het voorstel tot samenvoeging
van Renswoude, Scherpenzeel en Woudenberg is ingetrokken, omdat de
kwetsbaarheid van de bestuurskracht van de gemeente Renswoude
afdoende kan worden ondervangen door de intensieve samenwerking die
deze gemeente inmiddels met de gemeente Veenendaal is aangegaan.
Over de Krimpenerwaard heb ik u geïnformeerd in mijn reeds genoemde
brief van 13 maart 2012 (Kamerstukken II 2011/12, 28 750, nr. 48). Bij de
Krimpenerwaard zijn er overeenkomsten en verschillen met de nu
voorliggende herindeling. Een eerste verschil is de waardering van de
samenwerking nu en daarmee de vraag of (intensivering van) samenwerking een goed alternatief voor herindeling is. Een tweede verschil is de
reële mogelijkheid om met andere gemeenten samen te werken of te
fuseren, die op het eiland Goeree-Overflakkee niet voorhanden zijn, terwijl
de geografische ligging van de Krimpenerwaard hier meer mogelijkheden
voor biedt.
De regering heeft in al deze gevallen Uw Kamer geïnformeerd over de
overwegingen om een voorstel in te trekken, in te dienen of een besluit uit
te stellen.
De aan het woord zijnde leden vragen de regering aan te geven welk
Beleidskader is gebruikt voor dit wetsvoorstel. Deze leden vragen de
regering in het bijzonder kenbaar te maken hoe dit zich verhoudt met de
aangenomen Motie Ortega-Martijn/Van Raak (TK 28 750, nr. 34) die de
regering verzoekt lopende herindelingdossiers te toetsen op basis van een
en hetzelfde beleidskader.
In mijn brief van 29 maart 2012 aan de Tweede Kamer ben ik ingegaan op
de vraag welk Beleidskader van toepassing is op de drie voorstellen die
voor een deel tot stand zijn gekomen onder het vorige Beleidskader uit
2009. Daarvan is sprake wat betreft de voorbereiding en totstandkoming
van het herindelingsadvies in het kader van het onderhavige voorstel. Ook
is in de brief aangegeven, dat het vorige Beleidskader van 3 april 2009 op
8 juli 2011 is ingetrokken en dat de minister van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en het kabinet vanaf die datum zijn gebonden aan het
nieuwe Beleidskader als het gaat om de inhoudelijke beoordeling van
herindelingsvoorstellen. Voor de drie genoemde voorstellen, waaronder
het onderhavige voorstel, is tevens aangegeven, dat het nieuwe Beleidskader geen terugwerkende kracht heeft met betrekking tot het zogeheten
logboek en het onderzoek naar maatschappelijk draagvlak, omdat van de
betrokken gemeenten niet kan worden gevraagd hieraan alsnog gevolg te
geven.
Op deze wijze meen ik invulling te hebben gegeven aan de motie van de
leden Ortega-Martijn en Van Raak.
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden aan de regering, in
navolging van het advies van de Raad van State, helder aan te geven hoe
het onderhavige wetsvoorstel zich verhoudt tot de mogelijkheid van de
provincie om, zoals gesteld in het nieuwe Beleidskader, slechts in
uitzonderlijke gevallen een herindelingsproces te initiëren. Hierbij vragen
deze aan de regering specifiek aan te geven of zij hiermee de mogelijkheden van de uitzonderlijke gevallen niet oprekken doordat het onderhavige wetsvoorstel spreekt van een noodzaak «met het oog op de
toekomst».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

24

De regering is van mening dat bij deze herindeling sprake is van een
uitzonderlijke situatie zoals genoemd in het Beleidskader gemeentelijke
herindeling, en dat dus geen sprake is van het oprekken van de uitzonderlijke situaties. Ingevolge het Beleidskader gemeentelijke herindeling kan
van herindelingen, geïnitieerd door de provincie, alleen sprake zijn in
uitzonderlijke situaties waarin zich zowel een sterke inhoudelijke noodzaak
als urgentie zich voordoen.
De sterke inhoudelijke noodzaak zit in het gegeven dat het eiland
Goeree-Overflakkee voor een aantal grote regionale opgaven staat. Door
onder andere de bevolkingskrimp staat de sociaaleconomische vitaliteit
en de leefbaarheid in de kernen van de gemeenten onder druk. Voor
verschillende en uiteenlopende opgaven, zoals de veiligheid op het water,
het versterken van recreatie en toerisme, inrichting van het landschap met
behoud van duurzame landbouw en bereikbaarheid, is een integrale en
gezamenlijke aanpak nodig om een duurzame toekomst veilig te stellen.
Juist door het ontbreken van reële alternatieven, maar bijvoorbeeld ook
de beperkte bestuurskracht van de gemeenten, de sociaalgeografische
eenheid en de noodzaak om nu tot een integrale bestuurlijke afweging
voor de nabije toekomst te komen is hier sprake van inhoudelijke redenen
die deze herindeling urgent maken.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de herindeling in de Krimpenerwaard recent niet is doorgegaan. Deze leden vragen wat de overeenkomsten en verschillen zijn tussen de situatie in de Krimpenerwaard en op
Goeree-Overflakkee.
Als overeenkomsten in de situatie in de Krimpenerwaard en op GoereeOverflakkee kunnen worden genoemd: het ontbreken van unaniem lokaal
bestuurlijk draagvlak voor een herindeling, de sterke samenhang in het
gebied als het gaat om maatschappelijke opgaven voor de betrokken
gemeenten, een bepaalde mate van versnippering van lokaal beleid en
uitvoering, en de wens bij een aantal betrokken gemeenten om de
(boven)lokale bestuurskracht duurzaam te versterken.
Als eerste verschil kan worden genoemd, de mate waarin de bestaande
intergemeentelijke samenwerking in beide regio’s als effectief en
slagvaardig wordt ervaren door de betrokken gemeenten en de daarmee
samenhangende vraag of (intensivering van de) samenwerking een goed
alternatief is voor herindeling. Hierover wordt in beide regio’s verschillend
gedacht, waarbij op Goeree-Overflakkee geen draagvlak is voor (intensivering van de) samenwerking bij drie van de vier gemeenten, terwijl het
perspectief daarop in de Krimpenerwaard aanwezig lijkt te zijn, in die zin
dat het bestuurlijk draagvlak voor een ambtelijke fusie thans wordt
verkend door de betrokken gemeenten. Een ander verschil dat kan worden
genoemd is dat reële mogelijkheden voor de betrokken gemeenten om
met andere gemeenten samen te werken of te fuseren op het eiland
Goeree-Overflakkee als geografische eenheid niet voorhanden zijn, terwijl
de geografische ligging van de gemeenten in de Krimpenerwaard wat dat
betreft meer mogelijkheden biedt.
5. Financiële aspecten
De leden van de VVD-fractie vragen hoe thans de lastenniveaus in de
betrokken gemeenten zijn. Voorts vragen deze leden hoe deze lastenniveaus zich verhouden tot het te verwachten lastenniveau in de nieuwe
gemeente en of het klopt dat de financiële lasten in de gemeente
Goedereede het hoogste zijn.
Uit het financieel variantenonderzoek dat is uitgevoerd naar herindelingsvarianten op Goeree-Overflakkee komt naar voren dat de woonlastendruk
in de gemeenten Dirksland en Goedereede naar verwachting in de periode

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

25

2007–2013 procentueel sterker zal stijgen dan in de gemeenten Middelharnis en Oostflakkee. Een deel van de voornoemde stijging wordt
veroorzaakt door het feit dat de gemeenten Dirksland en Goedereede in
de periode 2010–2013 tot verhoging van de woonlastendruk hebben
besloten en de gemeenten Middelharnis en Oostflakkee niet. Voor wat
betreft de verschillen in lastendruk tussen de betrokken gemeenten wijkt
het actuele beeld slechts in geringe mate af van het beeld zoals dat is
geschetst in het financieel variantenonderzoek. Qua woonlastendruk
neemt Goedereede een gemiddelde positie in bij de betrokken
gemeenten. Uit het variantenonderzoek blijkt dan ook dat de harmonisatie
van de woonlasten als gevolg van de herindeling in Goedereede beperkte
gevolgen heeft.
De leden van de PvdA-fractie vragen naar de betekenis in de memorie van
toelichting over het ongunstige meerjarenperspectief van de overige
gemeenten.
In de memorie van toelichting wordt gesproken over het ongunstige
meerjarenperspectief van «deze drie gemeenten», waarmee gedoeld
wordt op de gemeenten Dirksland, Middelharnis en Oostflakkee. De
betekenis van deze zinsnede, waarnaar deze leden vragen, heeft
betrekking op de gepresenteerde tekorten in de meerjarenraming van de
gemeenten Middelharnis en Oostflakkee bij de begroting 2010, op basis
van het financieel variantenonderzoek. Volgens de provincie, in de
hoedanigheid van financieel toezichthouder, heeft de gemeente Middelharnis bij de begroting 2012 een sluitende meerjarenraming gepresenteerd. De gemeente Dirksland presenteerde volgens de provincie zowel in
de begroting 2011 als 2012 een sluitende meerjarenraming.
Klopt de conclusie dat Goedereede nodig is om de nieuwe gemeente een
financieel gezonde toekomst te bieden, zo vragen deze leden.
Door de relatief gezonde financiële situatie van de gemeente Goedereede,
zal de financiële positie van de nieuwe te vormen gemeente in positieve
zin worden beïnvloed ingeval van samenvoeging van de vier betrokken
gemeenten. Uit het financieel variantenonderzoek blijkt dat de financiële
startpositie van de nieuw te vormen gemeente voldoende is.
De aan het woord zijnde leden vragen hoe groot daarmee het risico is dat
de inwoners en bedrijven in Goedereede met hogere lasten geconfronteerd worden.
Berekeningen in het financieel variantenonderzoek laten zien dat bij
samenvoeging van de vier gemeenten de woonlastendruk van de nieuw
te vormen gemeente na harmonisatie op basis van gelijkblijvende
belastingopbrengsten vrijwel identiek is aan de woonlasten in Goedereede.
Tevens vragen deze leden wat de financiële consequenties zouden zijn van
de 3+1 variant.
In het financieel variantenonderzoek is aangegeven dat, geredeneerd
vanuit de kostenoriëntatie die ten grondslag ligt aan de verdeling van het
gemeentefonds, er geen belemmeringen bestaan voor de 3+1 variant. Op
basis van dit onderzoek wordt wel geconcludeerd dat de financiële
startpositie van de 3+1 variant voldoende is maar minder sterk dan de
voorgestelde variant. Uit het onderzoek blijkt dat dit oordeel is gebaseerd
op het beter sluitende meerjarenperspectief van de voorgestelde variant
doordat naast de sluitende meerjarenraming van Dirksland ook de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

26

meerjarenraming van Goedereede een sluitend perspectief vertoont. Ook
de schuldpositie van de voorgestelde variant is beter.
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering op basis van de
huidige cijfers verwacht dat de gemeente Goedereede te maken krijgt met
een verzwaring van de lokale lasten.
In de meerjarenraming bij de begroting 2012 gaat de gemeente Goedereede voor de jaren 2013 tot en met 2015 uit van een jaarlijkse verhoging
van de OZB van 3,5% bij kostendekkende en gelijkblijvende tarieven voor
de afvalstoffenheffing en rioolrechten.
Daarnaast vragen de aan het woord zijnde leden hoe het staat met de
financiële positie van de gemeenten Middelharnis, Oostflakkee en
Dirksland.
Ten tijde van het uitvoeren van het financieel variantenonderzoek hadden
de gemeenten Middelharnis en Oostflakkee tekorten in de meerjarenraming (op basis van de begroting 2010). Bij de begroting 2012 zijn de
volgende meerjarenramingen gepresenteerd (bedragen x € 1000,–):

Dirksland
Goedereede
Middelharnis
Oostflakkee

2013

2014

2015

–3
22
3
0

2
87
7
– 270

0
– 25
4
– 76

Welke maatregelen hebben de gemeenten Middelharnis en Oostflakkee
inmiddels genomen om hun meerjarenraming sluitend te maken, zo
vragen deze leden.
De gemeente Middelharnis heeft materieel evenwicht bereikt door
ingrijpende bezuinigingen en een verhoging van de OZB. De gemeente
Oostflakkee heeft een bezuinigingsprogramma opgesteld en dit zal
komende periode nader worden uitgewerkt.
De aan het woord zijnde leden geven aan dat de daling van de algemene
uitkering voor de nieuw te vormen gemeente van ongeveer 1,3 miljoen
euro vooral het gevolg is van negatieve effecten bij de maatstaf «vast
bedrag». Deze leden vragen welke ijkpunten aan de orde zijn waar er
sprake is van een negatief effect bij de maatstaf «vast bedrag».
Het gaat om de volgende gemeentefondsclusters: Maatschappelijke zorg,
VHROSV (Volkhuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke
vernieuwing), Wegen en water, Openbare orde en veiligheid, Fysiek
milieu, Bevolkingszaken, Bestuursorganen en Overig/algemene ondersteuning. Daarnaast is bij de integratie-uitkering Wmo sprake van een
vergelijkbaar effect vanwege een vast bedrag.
De leden van de SP-fractie wijzen op de daling van € 1,3 miljoen in de
algemene uitkering van de nieuwe gemeente. Deze leden wijzen voorts op
de verwachting van de regering dat deze structurele verlaging
opgevangen kan worden door de te verwachten vermindering van de
bestuurskosten en andere efficiencyvoordelen van de nieuwe organisatie.
Wat als deze verwachtingen uitblijven, vragen deze leden. Verder geven
deze leden aan dat herindelingen geld kosten en dat de uitkering op grond
van de maatstaf herindeling hiervoor nodig zal zijn. Wat, zo vragen deze
leden, als blijkt dat er straks toch een tekort op de begroting ontstaat als
gevolg van de herindeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

27

Een herindeling leidt tot een toegenomen schaal voor de nieuwe
gemeente. De ervaring bij gemeentelijke herindelingen leert dat, zeker
indien door de nieuwe gemeente wordt gestuurd op de bestuurskosten,
deze inderdaad dalen na verloop van tijd en er synergievoordelen
optreden. De regering vindt de lagere algemene uitkering daarom
verdedigbaar, zeker omdat de nieuwe gemeente een even hoge algemene
uitkering ontvangt als bestaande gemeenten met dezelfde kenmerken.
Een gemeentelijke herindeling kost inderdaad geld, maar de frictiekosten
zijn incidenteel. Per 2009 is de tijdelijke maatstaf herindelingen op advies
van de Taakgroep D’Hondt verruimd. Gemeenten krijgen daardoor meer
middelen om te voorzien in de frictiekosten. Mocht er alsnog een
begrotingstekort optreden – al dan niet ten gevolge van de herindeling –
en de gemeente kan dit tekort niet dekken, dan kan door de provincie
preventief financieel toezicht worden ingesteld om de gemeente te
bewegen de financiële situatie weer op orde te krijgen. In de uitzonderlijke
situatie dat dit niet lukt, geldt de reguliere mogelijkheid van de aanvullende uitkering op grond van artikel 12 Financiële-verhoudingswet, indien
de gemeente aan de overige criteria voor de aanvullende uitkering
voldoet.
De aan het woord zijnde leden wijzen er op dat de nieuwe gemeente een
tegemoetkoming krijgt van € 12,7 miljoen voor de te verwachten
frictiekosten. Deze leden vragen of dat voldoende is om alle kosten die
komen kijken bij een herindeling op te vangen en voorts of de minister
kan aangeven hoe tot dit bedrag is gekomen. Klopt het dat hier een vast
rekenmodel aan ten grondslag ligt, zo vragen deze leden.
De hoogte van de maatstaf herindeling in het gemeentefonds wordt
inderdaad berekend volgens een vaste formule. De berekening is als
volgt:
– het aantal gemeenten waarmee het totaal aantal gemeenten ten
gevolge van de samenvoeging wordt verminderd vermenigvuldigd
met € 2 245 440;
– het aantal inwoners van de betrokken gemeenten in het jaar voorafgaand aan de samenvoeging verminderd met het aantal inwoners van
de bij de samenvoeging betrokken gemeente met het grootste aantal
inwoners. De uitkomst van deze berekening wordt vermenigvuldigd
met € 53,29;
– de twee bovenstaande berekende bedragen worden vermenigvuldigd
met de uitkeringsfactor van het gemeentefonds die geldt in het jaar
van de herindeling.
Zoals aangeven, is de maatstaf herindeling in 2009 verruimd. Ik krijg geen
signalen dat de hoogte van de bijdrage op grond van deze maatstaf een
belemmering vormt bij voorgenomen herindelingstrajecten.
Tot slot vragen de aan het woord zijnde leden of de minister de mening
van deze leden deelt dat het bij het berekenen van deze vergoeding goed
zou zijn om meer rekening te houden met de individuele situaties van
gemeenten, zodat beter ingesprongen kan worden op de lokale problematiek, de oplossingen en de kosten hiervan.
Het feit dat de vergoeding op basis van de maatstaf herindeling volgens
een vaste rekenformule wordt vastgesteld, geeft de bij een herindeling
betrokken gemeenten vooraf een helder financieel kader. Daarnaast is het
zo dat in de vaste rekenformule met de aard van de herindeling rekening
wordt gehouden. Kortheidshalve verwijs ik daarvoor naar het antwoord
op de vorige vraag. Verdere toespitsing op de individuele situaties van
gemeenten doet afbreuk aan het uitgangspunt van globaliteit van het
gemeentefonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

28

De leden van de SGP-fractie vragen of het niet een sterke verbetering van
de financiële positie van de gemeenten Dirksland, Middelharnis en
Oostflakkee zou betekenen als zij gezamenlijk besluiten tot een intensieve
samenwerking of fusie Waarom zou die financiële positie wel verbeteren
door het samengaan van vier gemeenten en niet door het samengaan van
drie gemeenten, zo vragen deze leden.
Door de relatief gezonde financiële situatie van de gemeente Goedereede,
zal de financiële positie van de nieuwe te vormen gemeente in positieve
zin worden beïnvloed ingeval van samenvoeging van de vier betrokken
gemeenten. Uit het financieel onderzoek blijkt dat de financiële startpositie van de nieuw te vormen gemeente voldoende is.
6. Overige aspecten
De leden van de SP-fractie verwijzen naar een motie van de raad van de
gemeente Goedereede, waarin de minister wordt opgeroepen om de
ingangsdatum van de voorgestelde herindeling met een jaar op te
schuiven, van 1 januari 2013 naar 1 januari 2014. Deze leden geven aan,
dat de tijd die na aanname van dit wetsvoorstel rest, te kort zou zijn om
alle benodigde veranderingen door te voeren. Deze leden vragen of de
minister bereid is om de ingangsdatum op te schuiven.
Ik heb aan de raad van Goedereede, naar aanleiding van de motie
waaraan deze leden refereren, aangegeven dat ik er van uit ga dat de
voorgestelde herindeling per 1 januari 2013 haalbaar is en dat de
betrokken gemeenten voldoende tijd hebben om zich daarop voor te
kunnen bereiden. Ik breng in herinnering dat gedeputeerde staten van de
provincie in september 2009 de Arhi-procedure zijn gestart en provinciale
staten in oktober 2010 het herindelingsadvies hebben vastgesteld. De
betrokken gemeenten hadden sindsdien rekening kunnen houden met de
mogelijkheid van een gemeentelijke herindeling. In dat verband wijs ik op
artikel 79 van de Wet algemene regels herindeling, waarin van betrokken
gemeenten wordt opgedragen zorg te dragen voor een tijdige voorbereiding van de treffen voorzieningen met het oog op de nieuw te vormen
gemeente. Mijn indruk is dat de betrokken gemeenten dit inmiddels met
voortvarendheid hebben opgepakt.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering inhoudelijk te onderbouwen of de streefdatum van de gemeentelijke herindeling per 1 januari 2013 voldoende recht doet aan de zorgvuldigheid en
de complexiteit die gepaard gaat met een herindelingsproces.
Ik ga er van uit dat de voorgestelde herindeling per 1 januari 2013
haalbaar is en dat de betrokken gemeenten voldoende tijd hebben om
zich daarop voor te kunnen bereiden. Herindelingsprocessen dienen
inderdaad zorgvuldig te verlopen. Dat is, naar het oordeel van de
regering, ook voor onderhavig voorstel het geval geweest. Daarnaast zijn
herindelingsprocessen eveneens complex, vandaar dat het van belang is
dat gemeenten zich goed voorbereiden op de vorming van de nieuwe
gemeente. Mijn indruk is dat de betrokken gemeenten dit inmiddels met
voortvarendheid hebben opgepakt.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. W. E. Spies

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 175, nr. 6

29