Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

55
Vragen van het lid Leijten (SP) aan de Staatssecretaris van Financiën over het
Nederlandse fiscaal verdragsbeleid (ingezonden 31 augustus 2020).
Antwoord van Staatssecretaris Vijlbrief (Financiën – Fiscaliteit en
Belastingdienst) (ontvangen 21 september 2020).
Vraag 1
Kunt u een reactie geven op het Stichting Onderzoek Multinationale
Ondernemingen (SOMO)-rapport Theorie en praktijk van de Nederlandse
belastingverdragen met ontwikkelingslanden?1
Antwoord 1
In het genoemde onderzoek wordt aangegeven dat de bronheffingstarieven
die Nederland is overeengekomen in de sinds 2011 (her)onderhandelde
belastingverdragen met ontwikkelingslanden meestal lager zijn dan de
gemiddelde bronbelastingtarieven die andere OESO-landen zijn overeengekomen in belastingverdragen met het desbetreffende ontwikkelingsland. Het
rapport lijkt te suggereren dat daarmee niet (volledig) is voldaan aan het
verdragsbeleid ten aanzien van ontwikkelingslanden zoals opgenomen in de
Notitie Fiscaal Verdragsbeleid 2011 (hierna: NFV 2011). Die conclusie deel ik
niet.
Op basis van de NFV 2011 houdt Nederland rekening met de bijzondere
positie van ontwikkelingslanden. Uitgangspunt van het in de NFV 2011
neergelegde beleid dat Nederland in relatie tot ontwikkelingslanden bereid is
hogere bronbelastingtarieven overeen te komen dan in verdragen van
Nederland met andere landen. Zoals ik specificeer in mijn antwoord op vraag
2, zijn de bronheffingstarieven die Nederland is overeengekomen in de sinds
2011 (her)onderhandelde belastingverdragen met ontwikkelingslanden in lijn
met hetgeen is opgenomen in de NFV 2011. Het OESO-gemiddelde van
bronheffingstarieven waar door de onderzoekers aan wordt getoetst is een
interessant gegeven, maar geen relevant criterium om de praktijk aan de NFV
2011 te toetsen. Desalniettemin is in de Notitie Fiscaal Verdragsbeleid 2020
(NFV 2020) de bereidheid verwoord om (nog) meer heffingsrechten aan
ontwikkelingslanden toe te kennen, bijvoorbeeld door een hoger bronbelastingtarief te accepteren dan een ontwikkelingsland in zijn belastingverdragen

1

ah-tk-20202021-55
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

SOMO, 5 augustus 2020 (https://www.somo.nl/nl/theorie-en-praktijk-van-de-nederlandsebelastingverdragen-met-ontwikkelingslanden)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

met Nederland vergelijkbare landen is overeengekomen, wanneer dat
ontwikkelingsland aantoont een nieuwe beleidslijn op dat punt te hebben.
Daarnaast is Nederland in relatie tot de armste ontwikkelingslanden bereid
een bronstaatheffing voor betalingen voor technische diensten overeen te
komen, met als voorwaarde voor de bronstaatheffing dat de technische
diensten moeten zijn verricht in het ontwikkelingsland. Voorts hecht ik, in lijn
met verdragsbeleid, belang aan het opnemen van antimisbruikbepalingen in
belastingverdragen zodat het ontwikkelingsland niet ten onrechte in zijn
heffingsbevoegdheid wordt beperkt.
Vraag 2
Hoe verklaart u dat de al in 2011 uitgesproken intenties om in belastingverdragen hogere bronheffingen te willen accepteren bij ontwikkelingslanden
dan bij meer ontwikkelde landen niet worden nagekomen?
Antwoord 2
In beginsel streeft Nederland er van oudsher naar om in belastingverdragen
een uitsluitende woonstaatheffing overeen te komen met betrekking tot
deelnemingsdividenden, interest en royalty’s. In de NFV 2011 is echter tevens
aangegeven dat Nederland rekening houdt met de bijzondere positie van
ontwikkelingslanden. In relatie tot ontwikkelingslanden heeft Nederland
daarom in de afgelopen jaren meer begrip getoond voor onder meer
verzoeken om een uitgebreider begrip vaste inrichting in het belastingverdrag
op te nemen of om relatief hoge bronbelastingtarieven in het belastingverdrag op te nemen. Dit blijkt uit het onderstaande overzicht van belastingverdragen en wijzigingsprotocollen van Nederland met ontwikkelingslanden die
sinds 2011 zijn ondertekend en waarbij de betreffende verdragsbepalingen
tijdens de onderhandelingen aan bod zijn gekomen.
Verdrag of
wijzigingsprotocol

Jaar
ondertekening

BronbelastingBronbelastarief deeltingtarief
nemingsdividenden interest

Bronbelastingtarief
royalty’s

Uitbreiding
begrip
vaste
inrichting

Ethiopië
Indonesië1
Kenia2
Malawi3
Oekraïne
Zambia

2012
2015
2015
2015
2018
2015

5%
5%
0%
5%
5%
5%

5%
–
10%
5%
10%
7,5%

Ja
–
Ja
Ja
Nee
Ja

5%
5%
10%
10%
5%
10%

1

Dit protocol bevat geen bepalingen over het begrip vaste inrichting of over de verdeling van
de heffingsbevoegdheid met betrekking tot royalty’s.
Het belastingverdrag tussen Nederland en Kenia is nog niet in werking getreden.
3
Het belastingverdrag tussen Nederland en Malawi is nog niet in werking getreden.
2

Vraag 3
Deelt u de conclusie van SOMO dat Nederland nog steeds het recht om
belasting te heffen op het inkomen van multinationals in ontwikkelingslanden
frustreert door het eigen bovengenoemde beleid niet uit te voeren? Zo nee,
op welke manier wordt het recht om belasting te heffen wel ten volste
toegekend aan deze landen?
Antwoord 3
Zoals aangegeven in de beantwoording van vraag 2, heeft Nederland in de
afgelopen jaren in relatie tot ontwikkelingslanden ingestemd met een
uitgebreider begrip vaste inrichting of om relatief hoge bronbelastingen. Die
conclusie deel ik dus niet. Desalniettemin acht het kabinet het wenselijk dat in
voorkomende gevallen meer heffingsrechten aan ontwikkelingslanden
worden toegekend. Hierop ben ik verder ingegaan in de beantwoording van
vraag 1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 4
Wat doet u tegen de internationale race naar de bodem op het vlak van
vennootschapsbelasting als u niet bereid of niet in staat bent om ontwikkelingslanden hun eerlijke deel van de inkomsten van multinationals te laten
behouden?
Antwoord 4
Zoals blijkt uit de beantwoording bij vraag 1 en 2, houdt Nederland bij
verdragsonderhandelingen rekening met de bijzondere positie van ontwikkelingslanden. De stelling dat ontwikkelingslanden door de verdragen met
Nederland niet in staat zouden zijn om een eerlijk deel van de winst van
multinationals te belasten deel ik daarom niet.
Wat betreft maatregelen om te voorkomen dat een internationale race naar
de bodem ontstaat, is onder meer van belang dat de afgelopen jaren grote
stappen zijn gezet om grondslaguitholling te voorkomen. Zo zijn de maatregelen uit het BEPS-project van de OESO/G20 en uit de ATAD-richtlijnen van
de EU inmiddels geïmplementeerd. Verder kan worden gewezen op relevante
ontwikkelingen die op dit moment in Inclusive Framework2-verband spelen.
Zo wordt gesproken over maatregelen die als doel hebben om een minimumniveau van belastingheffing bij internationaal opererende bedrijven te
waarborgen (Pijler 3. De maatregelen van Pijler 2 hebben tot gevolg dat
landen kunnen bijheffen over winsten die elders laag belast zijn, waarmee
een internationaal level playing field wordt beoogd. Nederland heeft zich
steeds constructief opgesteld in de discussies over Pijler 2. Het rapport van
de Adviescommissie geeft daarbij aanleiding om bij de verdere discussies
over Pijler 2 te pleiten voor een invulling van de maatregelen die zo effectief
mogelijk de prikkel tot belastingconcurrentie vermindert.4
Vraag 5
Welke belastingverdragen verwacht u binnen deze kabinetsperiode nog naar
de Kamer te zenden en welke wijzigingen op het vlak van een fatsoenlijke
bronbelasting die internationale belastingontwijking daadwerkelijk tegengaat
zullen wij hierin aantreffen?
Antwoord 5
Binnen deze kabinetsperiode verwacht ik in ieder geval aan uw Kamer de
volgende belastingverdragen ter goedkeuring voor te leggen: Liechtenstein
(ondertekend op 3 juni 2020), Kosovo (ondertekend op 29 juni 2020) en
Bulgarije (ondertekend op 14 september 2020).
Met betrekking tot het tweede onderdeel van de vraag merk ik op dat het
afzien van een bronbelasting op deelnemingsdividenden, interest en royalty’s
van belang is voor het wegnemen van belemmeringen voor ondernemingen
om internationaal te opereren. Dit is ook in lijn met de EU-Moederdochterrichtlijn5, alsmede de EU-Interest- en royaltyrichtlijn voor zover het
gaat om interest en royalty’s betaald aan een verbonden lichaam gevestigd in
een andere EU-lidstaat.6 Ten aanzien van ontwikkelingslanden rechtvaardigt
2

Het OESO/G20 Inclusive Framework on BEPS is in 2016 gevormd met het oog op implementatie van de maatregelen uit het OESO/G20-project om grondslaguitholling en winstverschuiving tegen te gaan (het BEPS-project) en verdere internationale samenwerking op het
gebied van belastingheffing. Binnen het Inclusive Framework werken lidstaten en niet-lidstaten
van de OESO op gelijke voet samen. Het Inclusive Framework heeft op het moment van
schrijven 137 leden.
3
FD, 5 augustus 2020 (https://fd.nl/economie-politiek/1353105/belastingverdragen-nog-steedsongunstig-voor-ontwikkelingslanden)
4
Brief van de Staatssecretaris van Financiën van 15 september 2020, «Kabinetsreactie naar
aanleiding van het rapport «Op weg naar balans in de vennootschapsbelasting» van de Adviescommissie belastingheffing van multinationals», https://www.rijksoverheid.nl/documenten/
kamerstukken/2020/09/15/kabinetsreactie-naar-aanleiding-van-het-rapport-op-weg-naar-balansin-de-vennootschapsbelasting.
5
Richtlijn 2011/96/EU van de Raad van 30 november 2011 betreffende de gemeenschappelijke
fiscale regeling voor moedermaatschappijen en dochterondernemingen uit verschillende
lidstaten, OJ L 345/8 (29 december 2011).
6
Richtlijn 2003/49/EG van de Raad van 3 juni 2003 betreffende een gemeenschappelijke belastingregeling inzake uitkeringen van interest en royalty’s tussen verbonden ondernemingen van
verschillende lidstaten, OJ L 157/49 (26 juni 2003).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

de bijzondere positie van deze landen een afwijking van dit beleid. Daarbij is
Nederland zelfs bereid om een hoger bronbelastingtarief te accepteren dan
een ontwikkelingsland in zijn belastingverdragen met met Nederland
vergelijkbare landen is overeengekomen, wanneer dat ontwikkelingsland
aantoont een nieuwe beleidslijn op dat punt te hebben. Om te voorkomen dat
op oneigenlijke wijze gebruik wordt gemaakt van verlaagde bronheffingstarieven in een belastingverdrag is het belangrijk dat belastingverdragen worden
voorzien van antimisbruikbepalingen. Met name de «principal purposes
test»,die onderdeel is van de minimumstandaard, voorkomt dit oneigenlijk
gebruik.
Vraag 6
Waarom zijn de al in 2015 ondertekende verdragen met Malawi en Kenia nog
steeds niet in werking getreden? In welke mate heeft Nederland bij deze
verdragen zijn(economische) macht misbruikt door toch een verdrag uit te
onderhandelen dat ongunstig is voor deze landen?7 Ziet u voor Nederland
een rol weggelegd in de toepassing van antimisbruikbepalingen zodat deze
daadwerkelijk worden ingezet? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 6
Nederland heeft via ambtelijke kanalen vernomen dat het ratificatieproces in
Kenia is vastgelopen. Voor zover mij bekend is, zou in Kenia intern niet de
juiste ratificatieprocedure zijn gevolgd. Daarnaast heb ik vernomen dat Kenia
momenteel ook de inhoud van het verdrag wil heroverwegen. Als Kenia
inderdaad zou verzoeken de besprekingen over het getekende Verdrag te
heropenen, ben ik daartoe bereid. De Kamerbehandeling van dit verdrag is
momenteel aangehouden. Mochten er rondom dit verdrag nieuwe ontwikkelingen zijn, dan zal ik uw Kamer daarover informeren. Met betrekking tot
Malawi heeft Nederland in 2018 de goedkeuringsprocedure afgerond. Mijn
ambtsvoorganger heeft via diplomatieke kanalen vernomen dat Malawi de
ratificatie van het onderhavige belastingverdrag wil afronden. Dit wacht ik af.
Uiteindelijk komt een belastingverdrag alleen tot stand indien beide landen
van mening zijn dat hun belangen voldoende tot uitdrukking zijn gekomen en
sprake is van een evenwichtig belastingverdrag. Het uitoefenen van (economische) macht is niet aan de orde. Een belastingverdrag waarin de belangen
van een land onvoldoende tot uitdrukkelijk komen, leidt niet tot een houdbare
overeenkomst. Ten slotte wordt een belastingverdrag ter goedkeuring aan het
parlement voorgelegd.
Ten aanzien van het tweede onderdeel van de vraag is van belang vast te
stellen dat de belastingverdragen tussen Nederland en Kenia en tussen
Nederland en Malawi nog niet in werking zijn getreden. Er is dus sprake van
een verdragsloze situatie en de verdragsmaatregelen kunnen dus vanzelfsprekend nog geen toepassing vinden. Na inwerkingtreding is de toepassing van
antimisbruikbepalingen primair een taak van Kenia en Malawi als bronstaat.
De belastingautoriteiten van die landen kunnen een verdragsvoordeel
weigeren als zij van mening zijn dat sprake is van verdragsmisbruik.
Nederland op zijn beurt zet capaciteit in om verdragsmisbruik via in
Nederland gevestigde bedrijven te detecteren en in voorkomende gevallen
verdragspartners hierover te informeren.
Vraag 7
Heeft de volgend jaar ingaande voorwaardelijke bronbelasting op rente en
royalty’s reeds geleid tot gedragseffecten bij multinationals die misbruik
maken van het Nederlandse verdragenstelsel om op grote schaal belasting te
ontwijken? Is er aanleiding om te denken dat deze belasting zal leiden tot
vermindering van de doorsluisfunctie van Nederland in het internationale
stelsel van belastingontwijking?
Antwoord 7
In mijn brief van 29 mei 2020 over de monitoring van de effecten van de
aanpak van belastingontwijking zijn de laatst beschikbare gegevens (uit 2018)
over de inkomensstromen door bijzondere financiële instellingen (bfi’s)

7

FD, 5 augustus 2020 (https://fd.nl/economie-politiek/1353105/belastingverdragen-nog-steedsongunstig-voor-ontwikkelingslanden)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4

weergegeven.8 Aangezien de aankondiging van de bronbelasting na 2018
heeft plaatsgevonden, zijn de mogelijke gedragseffecten nog niet zichtbaar in
deze cijfers. Door het prohibitieve karakter van de bronbelasting zal naar
verwachting het deel van de stroom naar laagbelastende jurisdicties en niet
coöperatieve jurisdicties dat renten en royalty’s betreft, geheel worden
verlegd of ophouden te bestaan. Daarnaast heb ik in mijn reeds aangehaalde
brief van 29 mei 2020 aangekondigd dat het kabinet ook aanvullende
maatregelen tegen dividendstromen naar laagbelastende jurisdicties zal
voorstellen. Naar de mening van het kabinet zal het heffen van een conditionele bronbelasting op renten en royalty’s (per 1 januari 2021) en op dividenden (per 1 januari 2024) leiden tot een vermindering van de doorsluisfunctie
van Nederland en wordt internationale belastingontwijking tegengegaan. Ik
zal jaarlijks de door DNB gerapporteerde inkomensstromen door bfi’s naar
laagbelastende jurisdicties monitoren en hierover aan de Kamer rapporteren.
Dit zal ik, vanaf de invoering van de Wet bronbelasting 2021, ook doen voor
de gegevens uit de aangiften van deze bronbelasting op renten en royalty’s.
Op deze manier kan vermoedelijk per 2023 het effect van de Wet bronbelasting 2021 bepaald worden. Indien aanvullende maatregelen ten aanzien van
dividendstromen worden aangenomen, zullen uiteraard ook die inkomensstromen worden gemonitord.
Vraag 8
Kunt u de conclusie van SOMO onderschrijven dat mede als gevolg van
ineffectieve bronbelastingen in belastingverdragen de aantrekkingskracht
voor internationale investeerders om het Nederlandse stelsel van belastingverdragen te gebruiken om belasting te ontwijken onverminderd groot is?
Antwoord 8
Het is belangrijk dat wordt gewaarborgd dat de in Nederlandse belastingverdragen opgenomen verdragsvoordelen slechts worden toegekend in
economisch reële situaties. Acties die erop zijn gericht om gebruik te maken
van de meest gunstige belastingverdragen met als doel zoveel mogelijk
belasting te ontwijken zijn immers onwenselijk. Maatregelen gericht op het
bestrijden van verdragsmisbruik zijn al, of worden nog geleidelijk aan,
opgenomen in de Nederlandse belastingverdragen. Hierdoor wordt het risico
van verdragsmisbruik door gebruik te maken van het Nederlandse verdragennetwerk steeds kleiner.
Vraag 9
Bent u in het laatste geval bereid om deze wet aan te scherpen, zodat de
voorwaardelijkheid verdwijnt en de bronbelasting op alle landen van
toepassing is in plaats van alleen op de zogeheten laagbelastende landen?
Antwoord 9
Ik acht het niet wenselijk om de Wet bronbelasting 2021 zo aan te scherpen
dat deze ook van toepassing is op rente- en royaltybetalingen in relatie tot
niet-laagbelastende jurisdicties. Hierdoor zouden kapitaalstromen onnodig
belemmerd worden. Een dergelijke bronbelasting zou namelijk in meerdere
mate kunnen leiden tot dubbele belastingheffing, de administratieve lasten
verhogen en daardoor het investerings- en vestigingsklimaat voor het reële
bedrijfsleven schaden, wat juist van belang is voor een open economie zoals
die van Nederland. Volgens de Europese Commissie zijn in de EU de
administratieve lasten van bronbelastingen jaarlijks € 8,4 miljard.9 Dit
vergroot de barrière voor internationale investeringen en belemmert hierdoor
de Europese interne markt. Dit is ook de reden dat in EU-verband de
EU-Interest- en royaltyrichtlijn tot stand is gekomen op basis waarvan in
beginsel geen bronbelasting mag worden geheven op rente- en royaltybetalingen aan een verbonden lichaam gevestigd in een andere EU-lidstaat.10 De
EU-Interest- en royaltyrichtlijn biedt landen wel de mogelijkheid om in
gevallen van misbruik de voordelen van deze richtlijn aan bedrijven te
8

Kamerstuk 25 087, nr. 259.
http://europa.eu/rapid/press-release_IP-17–5193_en.htm.
10
Richtlijn 2003/49/EG van de Raad van 3 juni 2003 betreffende een gemeenschappelijke belastingregeling inzake uitkeringen van interest en royalty’s tussen verbonden ondernemingen van
verschillende lidstaten (PB 2003, L 157).
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

5

ontzeggen. Wel zal het kabinet, zoals aangekondigd in mijn brief van 29 mei
2020, aanvullende maatregelen tegen dividendstromen naar laagbelastende
jurisdicties voorstellen.11 Ik ben van mening dat het heffen van een bronbelasting in relatie tot laagbelastende jurisdicties, en in misbruiksituaties, op
renten en royalty’s (per 1 januari 2021) en op dividenden (per 1 januari 2024)
zal leiden tot een afname van de aantrekkingskracht voor internationale
investeerders om het Nederlandse stelsel van belastingverdragen te
gebruiken om belasting te ontwijken. Bij verdragsonderhandelingen is het
daarbij de Nederlandse inzet om de bronbelasting op deze stromen volledig
te kunnen effectueren in relatie tot laagbelastende verdragslanden. Daarbij
kan het gepast zijn om bij reële (zakelijke) situaties minder of geen bronstaatheffing na te streven, ook bij laagbelastende jurisdicties. De precieze
Nederlandse inzet zal per land worden bepaald op basis van de specifieke
kenmerken van het belastingsysteem van de betreffende laagbelastende of
niet-coöperatieve jurisdictie. Zo kan maatwerk worden geleverd, waarbij
rekening wordt gehouden met de specifieke risico’s van belastingontwijking
die voortvloeien uit het belastingsysteem van het land en tegelijkertijd zoveel
mogelijk wordt voorkomen dat het reële bedrijfsleven te maken krijgt met
dubbele belasting.

11

Kamerstuk 25 087, nr. 255.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

6