> Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Commissie CFD
Postbus 17
8000 AA ZWOLLE

Directie Financiële Markten
Korte Voorhout 7
2511 CW Den Haag
Postbus 20201
2500 EE Den Haag
www.rijksoverheid.nl
Ons kenmerk

Uw brief (kenmerk)

Datum 23 augustus 2016
Betreft Provisieverbod en Europees Unierecht

Geachte heer Van S.,
Bij brief van 3 juli jl. heeft de vaste commissie voor Financiën mij verzocht om de
beantwoording van uw brief van 25 mei 2016 inzake het provisieverbod en het
Europees Unierecht over te nemen. Met deze brief voldoe ik aan dit verzoek.
In uw brief stelt u dat het Nederlandse provisieverbod voor complexe en
impactvolle producten strijdig is met het vrij verkeer van diensten, zoals
opgenomen in artikel 56 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese
Unie (VWEU). U geeft aan dat financiëledienstverleners die gevestigd zijn in een
andere lidstaat door het provisieverbod belemmeringen ondervinden als zij zich op
de Nederlandse markt willen begeven. Hieronder zal ik toelichten waarom ik uw
standpunt niet deel. Daarbij zal ik eerst ingaan op het provisieverbod en op de
Europese regels die relevant zijn voor het provisieverbod. Vervolgens zal ik
uiteenzetten waarom het provisieverbod verenigbaar is met het Europees recht.
Sinds 1 januari 2013 geldt een provisieverbod voor het bemiddelen of adviseren
inzake complexe en impactvolle producten. Adviseurs en bemiddelaars mogen voor
deze producten geen provisie ontvangen van de aanbieder, maar dienen de kosten
voor het adviseren of bemiddelen rechtstreeks in rekening te brengen bij de klant.
Dit provisieverbod geldt voor alle - ook buitenlandse - financiëledienstverleners die
in Nederland financiële diensten verlenen (aanbieden, adviseren of bemiddelen).
Naast artikel 56 van het VWEU zijn enkele specifieke Europese richtlijnen relevant
voor de beantwoording van de vraag of het provisieverbod in strijd is met
Europees Unierecht. Het betreft de richtlijn verzekeringsdistributie1, de richtlijn
hypothecair krediet2 en de richtlijn markten voor financiële instrumenten 2014
1

Richtlijn (EU) 2016/97 van het Europees Parlement en de Raad van 20 januari 2016 betreffende
verzekeringsdistributie (herschikking) (PbEU 2016 L 26).
Richtlijn 2014/17/EU van het Europees Parlement en de Raad van 4 februari 2014 inzake kredietovereenkomsten
voor consumenten met betrekking tot voor bewoning bestemde onroerende goederen en tot wijziging van de
Richtlijnen 2008/48/EG en 2013/36/EU en Verordening (EU) nr. 1093/2010 (PbEU 2014, L 60).
2

Pagina 1 van 3

(MiFID II).3 Deze Europese richtlijnen zijn gebaseerd op artikel 62 jo. artikel 53,
eerste lid, van het VWEU en zijn erop gericht de nationale regels in de EU-lidstaten
verder te harmoniseren ten behoeve van de verzekeringsdistributie, de markt voor
hypothecair krediet respectievelijk beleggingsdienstverlening. In de
eerdergenoemde Europese richtlijnen wordt bovendien aan de lidstaten de ruimte
gelaten om nadere regels te stellen omtrent provisies (zoals bijvoorbeeld het
introduceren van een provisieverbod).

Directie Financiële Markten
Ons kenmerk
2016-0000117108

De richtlijn Verzekeringsdistributie is gericht op minimumharmonisatie en belet
lidstaten niet om strengere voorschriften ter bescherming van klanten te
handhaven of in te voeren in hun nationale regelgeving (zie overweging 3 bij de
richtlijn Verzekeringsdistributie). Daarnaast is in de artikelen 22, derde lid, en 29,
derde lid, van de richtlijn Verzekeringsdistributie expliciet bepaald dat lidstaten het
aanbieden of aanvaarden van provisies die worden betaald of verstrekt aan
verzekeringsdistributeurs door een derde partij kunnen verbieden of beperken.
Ook artikel 7, vierde lid, tweede volzin, van de richtlijn hypothecair krediet, die
eveneens uitgaat van minimumharmonisatie, voorziet expliciet in de mogelijkheid
voor lidstaten om provisies te verbieden.
De strengere voorschriften moeten wel in overeenstemming zijn met de
voorwaarden uit de richtlijn en met het Unierecht. Dit betekent dat de strengere
regels (1) gerechtvaardigd moeten zijn vanwege een dringende reden van
algemeen belang en (2) geschikt moeten zijn om het nagestreefde doel te
realiseren. Verder dienen de voorschriften (3) niet-discriminerend te zijn en (4)
mogen de voorschriften niet verder gaan dan voor het bereiken van het doel nodig
is (noodzakelijkheid en evenredigheid).4
Het provisieverbod voor financiëledienstverleners voldoet aan de genoemde eisen.
(1) Het provisieverbod is gerechtvaardigd vanwege een dringende reden van
algemeen belang, aangezien het provisieverbod tot doel heeft om consumenten te
beschermen. Voorkomen wordt dat financiëledienstverleners niet in het belang van
de consument handelen door de prikkels die van provisies kunnen uitgaan weg te
nemen. Provisies kunnen een prikkel geven aan een financiëledienstverlener om
zich in haar dienstverlening te laten leiden door andere belangen dan het
klantbelang, bijvoorbeeld door het product met de hoogste provisie te adviseren
aan de klant. Bovendien kunnen provisies ervoor zorgen dat al bij het
samenstellen van het assortiment een voorselectie wordt gemaakt op basis van de
hoogte van de provisies die de tussenpersoon zal ontvangen. Deze voorselectie
bepaalt uit welke financiële producten de klant vervolgens kan kiezen of voor zijn
rekening kan worden gekozen. (2) Het provisieverbod is geschikt om dit doel te
bereiken, omdat het provisieverbod genoemde risico’s voor de klant wegneemt.
(3) Het provisieverbod is bovendien niet-discriminerend, aangezien het
provisieverbod van toepassing is op zowel financiëledienstverleners die gevestigd
zijn in Nederland als op buitenlandse financiëledienstverleners die op de
Nederlandse markt actief zijn. (4) Het provisieverbod is daarnaast noodzakelijk en
3
Richtlijn 2014/65/EU van het Europees Parlement en de Raad van 15 mei 2014 betreffende markten voor
financiële instrumenten en tot wijziging van richtlijn 2002/92/EG en richtlijn 2011/61/EU (herschikking) (PbEU
2014, L 173).
4
HvJ EG 30 november 1995, C-55/94 (Gebhard).

Pagina 2 van 3

evenredig omdat andere maatregelen zoals provisietransparantie niet tot het
gewenste resultaat hebben geleid, blijkens de evaluatie van de provisieregelgeving
in 2010.5 Het provisieverbod is dan ook noodzakelijk om de consument te
beschermen. Het Nederlandse provisieverbod is derhalve niet strijdig met het
Europees Unierecht.

Directie Financiële Markten
Ons kenmerk
2016-0000117108

Voor de introductie van het provisieverbod voor beleggingsondernemingen in 2014
is gebruik gemaakt van artikel 4 van de uitvoeringsrichtlijn MiFID I6 op grond
waarvan lidstaten strengere provisieregels voor beleggingsondernemingen kunnen
vaststellen, indien wordt voldaan de in artikel 4 genoemde voorwaarden. De
Europese Commissie is van deze strengere nationale eisen op de hoogte gesteld7
en heeft hiertegen geen bezwaar gemaakt. Het provisieverbod voor
beleggingsondernemingen voldoet dus aan de voorwaarden zoals opgenomen in
artikel 4. Artikel 24, twaalfde lid, eerste lid, van MiFID II bevat eenzelfde
grondslag en voorwaarden op grond waarvan lidstaten strengere provisieregels
voor beleggingsondernemingen kunnen vaststellen.
Gelet op het bovenstaande past het Nederlandse provisieverbod binnen de kaders
van de Europese richtlijnen en is het provisieverbod niet strijdig met Europees
Unierecht.
Een afschrift van deze brief zal aan de vaste commissie voor Financiën worden
gestuurd.

Hoogachtend,
de minister van Financiën,

J.R.V.A. Dijsselbloem

5

Zie (bijlage bij) Kamerstuk 31086, nr. 25.
Richtlijn 2006/73/EG van de Commissie van 10 augustus tot uitvoering van Richtlijn 2004/39/EG van het
Europees Parlement en de Raad wat betreft de door beleggingsondernemingen in acht te nemen organisatorische
eisen en voorwaarden voor de bedrijfsuitoefening en wat betreft de definitie van begrippen voor de toepassing van
genoemde richtlijn (PbEG 2006, 241).
7
http://ec.europa.eu/finance/securities/docs/isd/implementation/140211-nl-notification0_en.pdf
6

Pagina 3 van 3