De Minister voor Rechtsbescherming
Drs. S. Dekker
Postbus 20301
2500 EH DEN HAAG

Datum

15 juli 2019
Uw kenmerk

2591554

Contactpersoon

J.M.E. Smilde
Onderwerp

Wet flexibilisering zaaksverdeling

Geachte heer Dekker,
Bij brief van 16 mei 2019 vroeg u de NVvR te adviseren over de Wet Flexibilisering
zaaksverdeling. U was zo vriendelijk ons wat speling te gunnen bij de adviesdatum; daarvoor
is de NVvR u erkentelijk. Het advies is voorbereid door de leden van de NVvR en
vastgesteld door de Wetenschappelijke Commissie (WeCo).
Voor zover dit wetsvoorstel voorziet in een nieuw artikel 21c Wet op de rechterlijke
organisatie (“Wet RO”) heeft de WeCo geen commentaar. Dat geldt wel voor de
onderstaande drie punten:
1.

Voor zover dit wetsvoorstel een wijziging beoogt van de artikelen 46a en 62a Wet RO,
merkt de WeCo het volgende op (waarbij geldt dat deze opmerkingen met betrekking
tot het voorgestelde artikel 46a Wet RO onverkort van toepassing zijn op het
voorgestelde artikel 62a Wet RO).
In de memorie van toelichting (mvt) wordt als uitgangspunt geformuleerd dat ieder
gerecht in principe alle zaken moet kunnen behandelen die binnen zijn relatieve
competentie vallen. Is sprake van piekbelasting, dan moet het gerecht deze in eerste
instantie zelf opvangen. Kan een gerecht de piekbelasting niet aan, dan kan het andere
gerechten van gelijk niveau om bijstand verzoeken. Dit kan op twee manieren: door de
inzet van rechters van een ander gerecht als rechter-plaatsvervanger en door het
verplaatsen van de behandeling van zaken naar een ander gerecht met inzet van de
capaciteit van dat andere gerecht. Kan een gerecht een gebrek aan zittingscapaciteit niet
intern opvangen, dan wordt het geacht eerst een oplossing te zoeken via de inzet van
rechters van een ander gerecht als rechter-plaatsvervanger.

Kortom, de inzet van capaciteit van een ander gerecht komt pas aan bod als de eerdere
opties geen soelaas hebben geboden. Met dit wetsvoorstel wordt het dus makkelijker
gemaakt de derde optie te realiseren, terwijl de eerste optie (het gerecht lost het zelf
intern op) en tweede optie (rechters van een ander gerecht worden als rechterplaatsvervanger ingezet) kennelijk toch de voorkeur genieten. De inzet van rechterplaatsvervangers van een ander gerecht is echter financieel onaantrekkelijk voor het
gerecht dat rechters uitleent. Het gerecht dat gebruik maakt van rechterplaatsvervangers, ontvangt namelijk de financiering, het gerecht dat uitleent niet. Dat
probleem wordt met dit wetsvoorstel vooralsnog niet opgelost, waardoor de gerechten
in feite niet in staat worden gesteld een tijdelijk capaciteitsprobleem via de inzet van
rechter-plaatsvervangers te regelen, terwijl hieraan kennelijk wel de voorkeur wordt
gegeven.
De WeCo adviseert u de inzet van rechter-plaatsvervangers (financieel) te faciliteren,
waardoor het in praktijk makkelijker wordt met rechters te schuiven en dit
wetsvoorstel in feite overbodig wordt.
Een tweede opmerking betreft de formulering van het voorgestelde artikel 46a, eerste
lid, Wet RO. Deze bepaling is te ruim geformuleerd. Bepaald wordt dat de minister een
of meerdere gerechten kan aanwijzen ter tijdelijke ondersteuning van een ander gerecht,
indien dit “noodzakelijk is als gevolg van een gebrek aan voldoende zittingscapaciteit”.
Begrippen als “tijdelijk, “noodzakelijk” en “gebrek aan voldoende zittingscapaciteit” zijn
echter ten onrechte niet nader ingevuld, ook niet in de mvt. De minister kan deze
begrippen dus naar eigen inzicht invullen. Het valt op dat de minister zelfs de
desbetreffende gerechten niet behoeft te horen alvorens te beslissen. Zoals het artikel
thans is geredigeerd, biedt het de politiek de mogelijkheid om invloed uit te oefenen op
het rechterlijk domein. Dat is staatsrechtelijk gezien zeer onwenselijk. Volgens de
WeCo kan dit op twee manieren worden ondervangen. De eerste manier is dat de
wetgever de genoemde begrippen scherp definieert, opdat objectief is vast te stellen
onder welke voorwaarden aanwijzing van een ander gerecht noodzakelijk wordt geacht,
en hoe lang dat precies mag duren. De tweede manier is dat in de wet wordt
opgenomen dat ondersteuning “volgens de rechtbank (art. 46a) dan wel het gerechtshof
(art. 62a) noodzakelijk is als gevolg van een gebrek aan voldoende zittingscapaciteit”. De
WeCo adviseert u het wetsvoorstel op dit punt aan te passen.
2. In de derde plaats is de WeCo van mening dat dit onderdeel van het wetsvoorstel tot
gevolg zal hebben dat de afstand tussen de burger en het gerecht waar deze burger
terecht moet, wordt vergroot. Immers, als de minister één of meerdere rechtbanken
aanwijst waarvan de (overige) zittingsplaatsen tijdelijk mede worden aangemerkt als
(overige) zittingsplaatsen van een andere rechtbank, dan is de burger aangewezen op een
zittingsplaats van een rechtbank die in eerste instantie niet relatief competent was, en
naar alle waarschijnlijkheid dus in een ander deel van het land ligt. Dit is opmerkelijk,
omdat de laatste tijd juist een tendens zichtbaar lijkt om de rechtspraak dichter bij de
burger te brengen. De WeCo wijst in dezen bijvoorbeeld op initiatieven als “de
buurtrechter” en het “Community Court”. Tijdens een studiedag van de rechtbank
Amsterdam op 2 juli 2019 pleitte ook mr. R.H. de Bock, advocaat-generaal bij de Hoge
Raad, ervoor de rechtspraak dichter bij de burger te brengen. Daarnaast lijkt het

vergroten van de afstand tussen de burger en de rechtspraak strijdig met
Europeesrechtelijke regelgeving, bijvoorbeeld waar het consumentenrecht en kleinere
strafzaken betreft. Als de bepaling in zijn huidige vorm wordt gehandhaafd, zal op zijn
minst in de mvt tot uitdrukking moeten komen hoe het effect van het aanwijzen van
gerechten elders zich verhoudt tot deze (Europeesrechtelijke) regelgeving, en of dit dan
geldt voor alle zaakscategorieën, of dat bepaalde categorieën daarvan zijn uitgezonderd.
Het vergroten van de fysieke afstand tussen burger en rechtspraak lijkt in bepaalde
zaakscategorieën op het eerste oog minder bezwaarlijk, maar in praktijk kan dat
tegenvallen. De rechtbank Amsterdam heeft de afgelopen jaren bijvoorbeeld ruime
ervaring opgedaan met de afhandeling van effectenlease-zaken, en tijdens de behandeling
hiervan ervaren hoe bezwaarlijk het voor mensen is om het hele land door te moeten
reizen om te worden gehoord. De WeCo adviseert u om dit onderdeel van het
wetsvoorstel in het licht van deze internationale bepalingen te heroverwegen en, zo het
wordt ingediend, ten minste in de mvt nader op dit punt in te gaan.

De Wetenschappelijke Commissie van de NVvR,

C.E. du Perron
voorzitter