Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

26 234

Vergaderingen interim- Committee en
Development Committee

Nr. 247

VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG
Vastgesteld 10 december 2020
De vaste commissie voor Financiën heeft een aantal vragen en opmerkingen voorgelegd aan de Minister van Financiën over de brief van
9 oktober 2020 over de geannoteerde agenda voor de inzet tijdens IMF
jaarvergadering op 15 oktober 2020 (Kamerstuk 26 234, nr. 243).
De vragen en opmerkingen zijn op 12 oktober 2020 aan de Minister van
Financiën voorgelegd. Bij brief van 14 oktober 2020 zijn de vragen
beantwoord.
De voorzitter van de commissie,
Tielen
De griffier van de commissie,
Weeber

kst-26234-247
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2020

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

1

Vragen en antwoorden
Ik heb met belangstelling kennis genomen van de vragen en opmerkingen
van de leden van de fracties van de VVD, CDA, GroenLinks, en SP over de
geannoteerde agenda van de jaarvergadering van het IMF 2020. Bij de
volgorde van de beantwoording is de volgorde van de inbreng van het
schriftelijk overleg aangehouden.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de VVD
De leden van de VVD-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde
agenda voor de jaarvergadering van het IMF op 15 oktober 2020. De leden
van de VVD-fractie hebben daarover nog enkele vragen en/of opmerkingen.
De leden van de VVD-fractie lezen dat sinds de uitbraak van de COVID-19
crisis het IMF aan 80 landen circa 88 miljard US dollars financiële steun
heeft verstrekt. Aan welke landen is dit geld verstrekt? Welke bedragen
per land? En in welke vorm?
Op moment van schrijven en sinds de uitbraak van COVID-19 heeft het
IMF voor ca. USD 100 mld. aan financiële steun verstrekt. Het IMF heeft de
steun verstrekt via zijn instrumenten voor noodliquiditeit: de Rapid
Financing Instrument (RFI) en de Rapid Credit Facility (RCF). Daarnaast
heeft het IMF steun verleend via (aanpassing van) reguliere programma’s
en de uitgifte van preventieve kredietlijnen. Een volledig overzicht van
landen incl. bedragen is te vinden in onderstaande tabel en de lending
tracker van het IMF1.
Tabel 1: financiële steun sinds uitbraak COVID-19
Country

Type programma1

The Gambia
Somalia
Jordan
Kyrgyz Republic
Rwanda
Republic of Madagascar
Togo
Gabon
Albania
Kosovo
Republic of North Macedonia
Tunisia
Ghana
Senegal
Burkina Faso
Chad
El Salvador
Niger
Panama
The Gambia
Pakistan
Bolivia
Côte d’Ivoire
Haiti
Republic of Moldova
Bosnia and Herzegovina
Central African Republic
Dem. Rep. of São Tomé and
Príncipe
Paraguay
Cabo Verde
Dem. Rep. of the Congo
Maldives

ECF
ECF/EFF
EFF
RFI/RCF
RCF
RCF
ECF
RFI
RFI
RFI
RFI
RFI
RCF
RFI/RCF
RCF
RCF
RFI
RCF
RFI
RCF
RFI
RFI
RFI/RCF
RCF
RFI/RCF
RFI
RCF
RCF

1

RFI
RCF
RCF
RCF

Totaal (in USD miljoen)
47
396
1.253
121
109
166
97
147
190
56
192
745
1.008
442
115
115
393
114
515
21
1.386
327
886
112
235
362
38
12
274
32
363
29

https://www.imf.org/en/Topics/imf-and-covid19/COVID-Lending-Tracker

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

2

Country

Type programma1

Union of the Comoros
Islamic Republic of Mauritania
Republic of Mozambique
Samoa
Dominica
Grenada
Nigeria
St. Lucia
Costa Rica
Dominican Republic
Islamic Republic of Afghanistan
Fed. Dem. Rep. of Ethiopia
Mali
Colombia
Ecuador
Georgia
Malawi
Cameroon
Kenya
Nepal
Republic of Tajikistan
Uganda
Djibouti
Kyrgyz Republic
Seychelles
Arab Republic of Egypt
Benin
Jamaica
Armenia
Republic of Uzbekistan
Jordan
St. Vincent and the Grenadines
Peru
Bangladesh
Chile
Honduras
Solomon Islands
The Bahamas
Barbados
Mongolia
Sierra Leone
Liberia
Papua New Guinea
Ukraine
Guatemala
Rwanda
Guinea
Montenegro
Egypt
Myanmar
Chad
Dem. Rep. of São Tomé and
Príncipe
South Africa
Kingdom of Eswatini
Kingdom of Lesotho
Republic of Madagascar
Gabon
Islamic Republic of Mauritania
Angola
Colombia
Ecuador

RFI/RCF
RCF
RCF
RCF
RCF
RCF
RFI
RCF
RFI
RFI
RCF
RFI
RCF
FCL
RFI
EFF
RCF
RCF
RCF
RCF
RCF
RCF
RCF
RFI/RCF
RFI
RFI
ECF+
RFI
SBA+
RFI/RCF
RFI
RCF
FCL
RFI/RCF
FCL
SBA/SCF
RFI/RCF
RFI
EFF+
RFI
RCF
RCF
RCF
SBA
RFI
RCF
RCF
RFI
SBA
RFI/RCF
RCF
ECF
RFI
RFI
RFI/RCF
RCF
RFI
ECF
EFF
FCL
EFF

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

Totaal (in USD miljoen)
12
130
309
22
14
22
3.353
29
504
651
221
411
200
10.800
643
375
91
226
739
214
190
492
43
121
31
2.772
103
521
175
374
398
16
10.934
732
23.932
223
29
250
91
100
143
50
364
4.972
594
111
148
84
5.188
356
68
2
4.287
110
49
172
153
29
766
6.200
6.496

3

Country

Type programma1

Malawi

RCF

Totaal (in USD miljoen)
102

1

ECF: Extended Credit Facility, EFF: Extended Fund Facility – deze faciliteiten worden ingezet bij
middellange termijn betalingsbalansproblemen en zijn langdurig.
SBA: Stand-By Arrangement en is een flexibel instrument van korte duur (12–24 maanden).
FCL: Flexible Credit Line en is een instrument voor crisispreventie voor landen met sterke economische fundamenten, waarbij de kredietlijn preventief wordt opgezet met een land en wordt
ingezet op het moment dat sprake is van liquiditeitsnoden.

Voor de armste landen is bovendien een schuldendienstmoratorium
overeengekomen. Wat betekent dat?
Een moratorium op de schuldendienst is een tijdelijk uitstel op geplande
(terug)betalingen van een financiële verplichting. Dit kan om uitstel van
rentebetaling gaan en/of (gedeeltelijke) terugbetaling van het hoofdsombedrag. Door het moratorium wordt de lenende partij tijdelijk ontzien van
betalingsverplichting, vaak vanwege afgenomen betaalcapaciteit
bijvoorbeeld in het geval van een crisis. Op initiatief van het IMF en de
Wereldbank zijn de Club van Parijs en de G20 het Debt Service
Suspension Initiative (DSSI) overeengekomen, zoals beschreven in de
geannoteerde agenda. Schuldaflossing op schuld van participerende
bilaterale landen is daardoor uitgesteld tot eind december 2020, en op dit
moment wordt over verlenging gesproken bij de G20 en de Club van
Parijs.
Wat betekent het dat de schuld «onhoudbaar» kan worden en wat houdt
de schuldherstructurering dan in?
Overheidsschuld wordt door het IMF als onhoudbaar beschouwd als een
land niet aan haar huidige en toekomstige schuldenbetalingsverplichtingen kan voldoen zonder exceptionele financiële assistentie en
herstructurering van de schuld. De terugbetaalcapaciteit van een land (en
dus de houdbaarheid van de schuld) is afhankelijk van een aantal
factoren, waaronder de macro-economische situatie van een land, het
groeipotentieel van een economie, het schuldenbeheer en de inkomstengeneratie van de overheid. In het geval van een onhoudbare schuld zal
eerst gekeken worden of de terugbetaalcapaciteit van een land kan
worden verbeterd middels het doorvoeren van beleidsaanpassingen die
politiek en economisch gezien haalbaar zijn. Mocht dit niet zo zijn dan kan
de schuld enkel nog op een houdbaar traject worden gebracht door
beleidsaanpassingen te combineren met een schuldherstructurering, dat
wil zeggen het aanpassen van de contractafspraken met crediteuren, door
de terugbetaling van schulden te herschikken, dan wel door een reductie
van de schuld.
De leden van de VVD-fractie lezen dat jaarlijks 100% quota beschikbaar is
voor noodfinanciering, en cumulatief 150%. Wat betekent dat precies? En
wat betekent dit voor de bijdragen vanuit Nederland?
Het IMF had bij aanvang van de COVID-19 crisis binnen de bestaande
faciliteiten USD 50 mld. beschikbaar om landen van noodliquiditeit te
voorzien zonder een volledig IMF-programma. Voor lage inkomenslanden
was daarbinnen USD 10 mld. beschikbaar via de «Rapid Credit Facility»
(RCF). Voor de overige landen heeft het IMF USD 40 mld. beschikbaar, via
het zogeheten «Rapid Financing Instrument» (RFI).
Om tegemoet te komen aan de hoge financieringsbehoefte van respectievelijk lage inkomenslanden en opkomende economieën heeft het IMF
heeft tijdens de voorjaarsvergadering de jaarlijkse toegangslimiet tijdelijk

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

4

verdubbeld van 50% quota naar 100% quota2. De cumulatieve limiet, die
over meerdere jaren geldt, is van 100% quota opgehoogd naar 150%
quota. Door de jaarlijkse limiet te verhogen naar 100% quota is de
omvang van deze instrumenten verdubbeld van ca. USD 50 mld. naar ca.
USD 100 mld. De tijdelijke verhoging is verlengd tot april 20213.
Het ophogen van de middelen vindt plaats binnen de totale omvang van
het IMF. Daarmee heeft het geen effect op de bijdragen aan het IMF vanuit
Nederland.
Wat betekent de aanpassing van het IMF-instrumentarium financieel voor
Nederland? En welke risico’s zijn daaraan verbonden?
Het IMF stelt voor om programma’s aan te passen voor landen die een
significante schok ondervinden door de COVID-19 crisis, maar voorafgaand aan de crisis geen onderliggende kwetsbaarheden hadden, zoals
problemen rondom het functioneren van arbeids- en productmarkten, of
kwetsbaarheden in de financiële sector. De financiering in korter-durende
programma’s met conditionaliteit maar zonder langdurige structurele
hervormingen (Stand-By Arrangements) heeft een korte terugbetaaltermijn. Vanwege de ernst van de crisis zouden de modaliteiten van een
programma voor deze landen kunnen worden aangepast, zoals bijvoorbeeld een langere terugbetaaltermijn. Een dergelijke aanpassing van het
IMF-instrumentarium valt binnen de totale omvang van het IMF en heeft
daarmee geen gevolgen voor de bijdragen aan het IMF vanuit Nederland
Wel zorgt de COVID-19 crisis voor een grote toename in het aantal
programma-aanvragen. Het IMF heeft aangeven dat dit zorgt voor druk op
de beschikbare quota-middelen en dat het activeren van de New
Arrangements to Borrow (NAB-middelen), de tweede linie van middelen
die het IMF ter beschikking heeft, een waarschijnlijk scenario is. De NAB is
sinds 2016 niet meer activeerd. Het is belangrijk om te benadrukken dat de
financiële steun van het IMF bestaat uit leningen, en niet uit giften.
Landen moeten de leningen dus na een bepaalde periode weer terugbetalen. Om de risico’s op wanbetaling te beperken hanteert het IMF
toegangseisen voor financiering. Zo dient de schuld in een land als
houdbaar te worden gekwalificeerd om in aanmerking te komen voor een
IMF-programma. Daarnaast hebben de IMF-programma’s conditionaliteiten. Op basis hiervan vereist het IMF niet alleen economische aanpassingen van de lidstaat om de betalingsbalansproblemen op orde te
krijgen, maar zorgt het IMF er ook voor dat het land de lening tijdig
terugbetaalt. Verder heeft het IMF een de facto preferred-creditor status,
waardoor het IMF bij terugbetalingen voorrang krijgt boven andere
private en publieke crediteuren. Tenslotte hanteert het IMF ook een
reservebuffer, die ongeveer SDR 15–20 mld. bedraagt, waarmee achterstallige betalingen kunnen worden opgevangen. De risico’s dat de
Nederlandse garantie wordt ingeroepen is zeer klein.
De leden van de VVD-fractie begrijpen dat in deze crisistijd er uitstel van
betalingen plaatsvindt, maar schuldafschrijving of kwijtschelding vinden
deze leden niet gewenst.
Welke landen hebben inmiddels gebruik gemaakt van de leencapaciteit
van 1000 miljard dollar van het IMF? En om welke bedragen per land gaat
het?
Landen kunnen beslag leggen op de leencapaciteit van het IMF door
gebruik te maken van de faciliteiten voor noodliquiditeit, het aangaan van
programma’s en het opzetten van preventieve kredietlijnen met het IMF.
Daarnaast is een deel van de leencapaciteit in beslag genomen door
2
3

Zie verslag van de voorjaarsvergadering 2020 van het IMF, Kamerstuk 26 234, nr. 240.
https://www.imf.org/en/News/Articles/2020/10/05/pr20305-imf-executive-board-approvesextension-increased-access-limits-under-rcf-and-rfi

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

5

programma’s die reeds zijn afgelopen, maar nog niet terugbetaald.
Onderstaande tabel 2 geeft een overzicht van de lopende programma’s en
kredietlijnen voor landen met markttoegang, incl. een overzicht met de
grootste uitstaande leningen die nog worden terugbetaald. Tabel 3 geeft
eenzelfde overzicht van de landen die gebruik maken van de Poverty
Reduction and Growth Trust (PRGT).
De dikgedrukte bedragen uit onderstaande tabellen vormen samen het
totale beslag op de leencapaciteit van het IMF, namelijk SDR 198,7 mld.
(ongeveer USD 280 mld.4). Hiervan is ongeveer 100 mld. sinds het begin
van de COVID-19 crisis uitgeven (zie ook tabel 1).
Tabel 2: programma’s voor landen met markttoegang

Landen met een programma
Totaal, waaronder:
Angola
Armenië
Barbados
Chili
Colombia
Ecuador
Egypte
Equatoriaal Guinea
Ethiopië
Georgië
Guatemala
Honduras
Ivoorkust
Jordanië
Mexico
Oekraïne
Pakistan
Paraguay
Peru
Landen met afgelopen programma
Totaal, waaronder:
Argentinië
Griekenland
Zuid-Afrika
Nigeria
Marokko
Tunesië
Overig

(mogelijk) nog op te nemen
uit programma in mld. SDR

Uitstaand krediet In mld. SDR

98,8
1,4
0,1
0,1
17,4
12,3
4,6
2,3
0,2
0,6
0,2
0,4
0,1
0,1
0,8
44,6
2,1
3,2
0,2
8,0

31,4
1,8
0,3
0,3
–
–
1,6
12,1
0,0
0,4
0,3
0,2
0,9
0,6
–
7,6
5,4
–
54,2
31,9
4,6
3,1
2,5
2,2
0,6
9,3

Tabel 3: PRGT programma’s

Landen met een programma
Totaal, waaronder:
Burkina Faso
Centraal Afrikaanse Republiek
Congo,
Ethiopië
Gambia
Guinea
Honduras
Ivoorkust
Liberia
Mali
Mauritanië
Niger
Sao Tomé en Principe
Sierra Leone
Somalië

4

(mogelijk) nog op te nemen
uit programma in mld. SDR

Uitstaand krediet In mld. SDR

2,0
0,0
0,1
0,3
1,1
0,0
0,0
0,0
0,1
0,1
0,1
0,0
0,0
0,0
0,1
0,0

3,6
0,2
0,2
0,0
0,1
0,0
0,3
0,1
0,8
0,2
0,4
0,2
0,3
0,0
0,4
0,2

Wisselkoers d.d. 12 oktober

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

6

(mogelijk) nog op te nemen
uit programma in mld. SDR

Uitstaand krediet In mld. SDR

Landen met afgelopen programma
Totaal, waaronder:
Ghana
Bangladesh
Kameroen
Kenia
DRC
Overig

8,7
4,4
0,5
0,4
0,5
0,5
2,4

De leden van de VVD-fractie hebben eerder al aangegeven het belangrijk
te vinden dat meer landen meedoen aan het Poverty Reduction and
Growth Trust (PRGT). Hoeveel landen dragen inmiddels bij aan het PRGT?
In hoeverre dragen landen als de VS, Rusland, Australië, Nieuw-Zeeland,
Zweden en Finland bijvoorbeeld bij? Als het nog steeds 15 landen zijn, die
eerder zijn genoemd, waarom is het aantal dan niet toegenomen? Wat is
de reden dat andere landen niet willen meedoen?
Een bijdrage aan de PRGT is vrijwillig. Elk land maakt een eigen afweging
om wel of niet bij te dragen aan de PRGT. Voorafgaand aan de huidige
crisis was de PRGT met de bijdragen van 15 donorlanden van voldoende
middelen voorzien5. België, Brazilië, Canada, China, Denemarken,
Frankrijk, Italië, Japan, Korea, Nederland, Noorwegen, Spanje, Zweden,
Zwitserland, en het Verenigd Koninkrijk droegen reeds bij. Australië en
Duitsland hebben toegezegd de PRGT aan te vullen en doorlopen het
proces van parlementaire goedkeuring. De VS bekijken of een aanvulling
op de PRGT mogelijk is. Nederland heeft er bij het IMF op aangedrongen
om de groep kredietwaardige landen te vragen om een bijdrage te leveren
aan de PRGT leningenaccount en deze groep verder uit te breiden6. Het
IMF spant zich in om de groep landen te vergroten.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af waarom Nederland nu
nogmaals extra geld moet steken in het PRGT via de zogeheten subsidy
account. Zij vinden dat nu andere landen eerst aan zet zijn om hun
bijdrage te leveren en zijn dus geen voorstander van extra geld voor
PRGT. Hoe vindt besluitvorming daarover plaats? Hoe wordt de Kamer
daarbij betrokken? Wat betekent een eventuele extra bijdrage aan het
subsidy account voor de begroting van het Ministerie van Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHOS)-begroting en aan welke
bedragen denkt het kabinet?
De Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
(BHOS) heeft in de Kamerbrief van 10 juli 2020 in reactie op briefadvies nr.
34 «Nederland en de wereldwijde aanpak van COVID-19» van de
Adviesraad Internationale Vraagstukken (Kamerstuk 33 625, nr. 320)
aangekondigd middelen beschikbaar te maken voor een bijdrage aan de
subsidy account van het Poverty Reduction and Growth Trust (PRGT).
Deze bijdrage wordt gefinancierd uit de additionele bijdrage van EUR 150
mln. aan het COVID-19 steunpakket ten behoeve van aanvullende
inspanningen om de coronacrisis in de meest kwetsbare landen te
bestrijden. De Kabinetsreactie is besproken op 3 september jl. met de
vaste Kamercommissie BuHa-OS.
De Minister van BHOS heeft in lijn hiermee een bijdrage van ongeveer
EUR 7 mln. toegezegd en deze wordt nu gefinaliseerd. Het IMF heeft
recent in de Executive Board verschillende scenario’s geschetst voor het
verzekeren van voldoende toegang van lage inkomenslanden tot
5

Blijkt uit de herziening van faciliteiten voor lage inkomenslanden van 24 mei 2019, zie ook dit
persbericht op de website van het IMF.
6
Zie toetsingskader Garantie aan Poverty Reduction and Growth Trust; Bijlage bij Kamerstuk
34 485 IX, nr. 3.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

7

financiering uit het PRGT. Gezien de sterk toegenomen vraag van deze
groep landen naar IMF-programma’s, mede als gevolg van de COVID-19
crisis, is een substantiële aanvulling van het subsidy acccount noodzakelijk. De Nederlandse bijdrage is bescheiden ten opzichte van het
Nederlandse quota-aandeel.
Wat houdt «subsidy account» PRGT precies in? Hoe wordt ervoor gezorgd
dat dit ook een gericht instrument is/wordt, dat terecht komt bij de armste
landen die geraakt worden door het coronavirus en niet bij andere
landen? Hoe wordt voorkomen dat deze landen het gebruiken voor andere
zaken dan de binnenlandse crisisbestrijding? Welke voorwaarden worden
hieraan gesteld? Welke andere landen gaan hieraan bijdragen en in welke
omvang?
IMF programma’s voor lage-inkomenslanden worden uit een apart fonds,
de Poverty Reduction and Growth Trust (PRGT), gefinancierd. De PRGT
voorziet lage-inkomenslanden van concessionele leningen met een lange
looptijd. Hoewel het PRGT dus niet specifiek gericht is op het mitigeren
van de impact van COVID-19, is op dit moment de liquiditeitsbehoefte in
veel landen ontstaan als gevolg van de economische crisis die veroorzaakt
is door de pandemie. PRGT-programma’s worden gefinancierd uit
leningen van donoren (via de loan account), aangevuld met rentesubsidie
die gefinancierd wordt met giften en uit rendement op giften uit het
verleden (via de subsidy account). Afhankelijk van de situatie, worden
financieringen voor kortere of langere termijn verstrekt. De leningen zijn,
met uitzondering van noodliquiditeit, verbonden aan ex post
voorwaarden, zoals een pakket aan beleidsmaatregelen, kwantitatieve
condities en/of hervormingen. Aan de noodliquiditeit is geen ex post
conditionaliteit of een volledig programma gekoppeld. Wel is er sprake
van ex-ante conditionaliteit. Zo stellen landen een zogenaamde Letter of
Intent op, waarin landen zich onder meer committeren aan het aanleveren
van additionele begrotingen, het laten doen van audits door onafhankelijke derde partijen en het geven van transparantie over inkoopprocessen.
Hiermee wordt geborgd dat steun vanuit het IMF ten goede komt aan
bestrijding van COVID-19 en het in stand houden van vitale economische
processen.
Zoals hierboven aangegeven doet het IMF een oproep aan donoren om bij
te dragen, waaronder aan de groep van 15 landen die eerder bijdroeg aan
de loan account van het PRGT7, waaronder Nederland, maar ook
potentiële nieuwe donoren. Inmiddels hebben ook Australië en Duitsland
toezeggingen gedaan voor een bijdrage aan de loan account.
De leden van de VVD-fractie lezen dat er al 25 miljoen euro is geleverd via
de BHOS-begroting aan het Catastrophe Containent and Relief Trust
(CCRT), waarvan 15 miljoen euro inmiddels is betaald. Hoe is de Kamer
hier eerder over geïnformeerd? Uit welk deel van de BHOS-begroting
komt dat?
De bijdrage aan het Catastrophe Containment and Relief Trust (CCRT)
wordt gefinancierd uit het eerste COVID-19 steunpakket van EUR 111 mln.
die binnen de begroting van BHOS is vrijgemaakt. De Kamer is hier reeds
over geïnformeerd op 14 april jl. (Kamerstuk 33 625, nr. 293) en verder met
de eerste suppletoire begroting 2020 (Kamerstuk 35 450 XVII, nr. 2).
Hoe wordt ervoor gezorgd dat dit ook een gericht instrument is/wordt dat
terechtkomt bij de armste landen die geraakt worden door het coronavirus
en niet bij andere landen? Hoe wordt voorkomen dat deze landen het
gebruiken voor andere zaken dan de binnenlandse crisisbestrijding?
7

België, Brazilië, Canada, China, Denemarken, Frankrijk, Italië, Japan, Korea, Nederland,
Noorwegen, Spanje, Zweden, Zwitserland, en het Verenigd Koninkrijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

8

Welke voorwaarden worden hieraan gesteld? Welke andere landen gaan
hieraan bijdragen en in welke omvang?
Met de CCRT kan het IMF schulddienstverlichting realiseren voor de
allerarmste landen die al een IMF-programma hebben, met als doel
ruimte op de begroting van deze landen vrij te maken om de gevolgen
van de COVID-19 pandemie te bestrijden. De middelen die vrijvallen door
de inzet van de CCRT worden ingezet om de impact van de gezondheidscrisis te bestrijden. Het voorgenomen gebruik van deze middelen wordt
vastgelegd door middel van een Letter of Understanding tussen het IMF
en het desbetreffende land. De Executive Board van het IMF bepaalt op
basis van deze toezeggingen of de CCRT kan worden ingezet. Verder
zeggen landen transparantie toe en monitort het Fonds het gebruik van
middelen nauwkeurig en worden er audits uitgevoerd. In een recente
bespreking meldde het IMF dat dit goed verloopt. De landen die toegang
hebben tot de CCRT hebben al een IMF-programma, waarmee bredere ex
post beleidstoezeggingen zijn geborgd.
Naast Nederland hebben het Verenigd Koninkrijk, Japan, Duitsland,
Zwitserland, Noorwegen, China, Mexico, Zweden, Bulgarije, Luxemburg
en Malta bijgedragen. De totale toezeggingen na de uitbraak, inclusief die
van Nederland, bedragen ongeveer USD 500 mln.
De leden van de VVD-fractie lezen dat de Argentijnse schuld met een hoge
waarschijnlijkheid niet houdbaar was en dat herstructurering voorwaarde
zou zijn voor een nieuw programma. Wat betekent dit precies? Welke
voorwaarden zijn er in het verleden aan Argentinië gesteld en in hoeverre
zijn ze die nagekomen? Welke voorwaarden gaan er voor de toekomst aan
Argentinië gesteld worden en hoe wordt ervoor gezorgd dat ze die
nakomen? Hoe kan het, dat ondanks alle eerste IMF-programma’s in
Argentinië, de schuld nog steeds of weer niet houdbaar is c.q. wordt?
Overheidsschuld wordt door het IMF als onhoudbaar beschouwd als het
land niet aan haar huidige en toekomstige schuldenbetalingsverplichtingen kan voldoen zonder exceptionele financiële assistentie of herstructurering van schuld. Houdbare schuld in het meest waarschijnlijke
scenario (de baseline) is een voorwaarde voor toegang tot
IMF-programma’s. De lat wordt hoger gelegd voor landen die een
programma met een grote omvang (exceptional access) aanvragen. Voor
deze landen geldt de voorwaarde dat de overheidsschuld met hoge
waarschijnlijkheid houdbaar moet zijn. Omdat de ramingen van o.a.
toekomstige groei, overheidsinkomsten, en rentes vaak onzeker zijn,
wordt in een debt sustainability analysis (DSA) gekeken naar de
waarschijnlijkheid van schuldhoudbaarheid. Het IMF heeft na de missie in
februari 2020 aangegeven dat de Argentijnse schuld niet met een hoge
waarschijnlijkheid houdbaar was. Daarom was een herstructurering van
de overheidsschuld een voorwaarde voor een IMF-programma. Argentinië
heeft in augustus een overeenkomst met private crediteuren bereikt over
de herstructurering. Wanneer een programma aan de Executive Board van
het IMF wordt voorgelegd, zal moeten blijken of de overheidsschuld na de
herstructurering inderdaad houdbaar is met hoge waarschijnlijkheid.
In het verleden heeft Argentinië een aantal Stand-By Arrangements
(SBAs) en Extended Fund Facilities (EFFs) met het IMF overeengekomen,
waaraan voorwaarden zijn gesteld. Zo is in het meest recente programma,
een SBA dat in 2018 is afgesloten, o.a. voorgenomen om transport- en
energiesubsidies te verlagen, de stijging van lonen in de publieke sector
af te remmen, en grond op naam van de overheid te verkopen om zo de
begrotingsbalans op orde brengen. Het laatste overzicht laat zien dat
Argentinië een aanzienlijk deel van de structural benchmarks heeft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

9

geïmplementeerd8, maar er niet in slaagde de economie te stabiliseren.
Argentinië heeft alle leningen die zij van het IMF in het verleden heeft
ontvangen terugbetaald, met uitzondering van de SBA van 2018, waarvan
de terugbetaaltermijn nog loopt (alhoewel het programma inmiddels is
stopgezet).
In het ontwerp van alle IMF-programma’s wordt nagedacht over het
creëren van de juiste prikkels om structurele hervormingen de bevorderen, waarbij conditionaliteit en de gefaseerde financiering op basis van
programmasucces, centraal staat. Zo wordt gevraagd om bepaalde
voorafgaande acties (prior actions) voordat een programma kan beginnen
en worden kwantitatieve prestatiecriteria (quantitative performance
criteria) gebruikt om verdere financiering te ontgrendelen. Desalniettemin
zijn programma’s niet altijd succesvol in het herstellen van macro- en
financieel-economische stabiliteit. Dit kan o.a. liggen aan beperkte
implementatiecapaciteit, een gebrek aan publieke steun, een ingewikkelde
schuldenstructuur of andere exogene factoren (als valutaschokken en de
huidige COVID-19 schok).
Argentinië heeft gevraagd om de gesprekken voor een nieuw programma
voort te zetten. Van 6 tot 11 oktober heeft een bezoek aan Buenos Aires
plaatsgevonden, om de beleidsprioriteiten van de Argentijnse autoriteiten
te bespreken9. Het IMF is van plan om mid-november een nieuwe missie
naar Argentinië te organiseren, om discussies over een IMF-programma
te starten. Nederland blijft de relatie tussen het IMF en Argentinië
nauwgezet volgen en onderschrijft het belang van het realiseren van een
houdbare schuld en de uitwerking van een nieuw IMF-programma.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten aan welke «prior actions»
Oekraïne heeft voldaan en hoe. En verder willen zij weten welke acties er
nog uitstaan, die Oekraïne nog moet uitvoeren.
Voordat de Stand-By Arrangement (SBA) is goedgekeurd heeft Oekraïne
aan de 6 gestelde prior actions voldaan10. Tabel 4 geeft een overzicht van
deze prior actions en hoe Oekraïne deze heeft uitgevoerd.
In de uitvoering van het programma zal Oekraïne aan de conditionaliteiten
moet voldoen. De condtionaliteiten van het programma zijn ter ondersteuning van de vier prioriteiten: 1) mitigatie van de economische impact
van de COVID-19 crisis; 2) borgen van onafhankelijkheid van de centrale
bank, met daarbij een flexibel wisselkoersregime; 3) verzekeren van
financiële stabiliteit, en 4) versterken van belangrijke governance en
anti-corruptie maatregelen. Via de zogeheten structural benchmarks,
indicative targets en quantitative performance criteria worden deze
prioriteiten in de gaten gehouden.
Tabel 4
1

2

Wijzigen van de douane- en belastingcodes en andere wetten indien nodig,
het afschaffen van de regionale
belasting- en douanekantoren als
onafhankelijk
juridische entiteiten
Een wetgevingspakket vaststellen om
de bankwet te wijzigen en andere
procedurele codes om tijdige interventie en resolutie voor banken te
verbeteren

Oprichting van de State Tax Service en
State Customs Service incl. wetgeving
om regionale belasting- en douanekantoren op te heffen

Wetgevingspakket ingevoerd dat het
kader voor vroegtijdige interventie en
afwikkeling verbetert

8

Zie tabel 3, blz. 61 van de tweede review van de SBA Argentinië uit 2018 https://www.imf.org/
en/Publications/CR/Issues/2018/12/19/Argentina-Second-Review-under-the-Stand-ByArrangement-Financing-Assurances-Review-and-46485
9
https://www.imf.org/en/News/Articles/2020/10/12/pr20312-argentina-imf-staff-statement
10
https://www.imf.org/en/Publications/CR/Issues/2020/06/10/Ukraine-Request-for-Stand-byArrangement-Press-Release-Staff-Report-and-Statement-by-the-49501

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

10

3

4

5

6

Aanname van een noodplan om de
mogelijke risico’s voor de financiële
stabiliteit en de overheidsfinanciën
tegen ongunstige uitspraken van de
rechtbank te mitigeren
Wetgeving vaststellen om illegale
verrijking opnieuw strafbaar te stellen
consistent met internationale normen
en de Grondwet van Oekraïne
Goedkeuren van wijzigingen in de
AML-wetgeving in overeenstemming
met FATF-normen
Het plafond voor de verwarmingstarieven voor huishoudens weghalen

Goedkeuring van contingency plan door
de Financial Stability Council.

Wetgeving ingesteld om illegale
verrijking strafbaar te stellen.

Aanpassing van AML wetgeving.

Plafond weggehaald.

Welke druk is of wordt er uitgeoefend op de centrale bank? Want de leden
de VVD-fractie vinden dat volstrekt onwenselijk.
In juli heeft de gouverneur van de National Bank of Ukraine (NBU) Yakiv
Smoliy ontslag genomen, naar eigen zeggen vanwege politieke druk op
de NBU. Overheidsfunctionarissen hebben o.a. opgeroepen tot versoepeling van monetair beleid om export aan te jagen11. Onder het vorige
IMF-programma is grote voortgang geboekt met het vergroten van de
onafhankelijkheid van de NBU. Het is in het belang van de relatie met
Oekraïne dat die voortgang niet wordt teruggedraaid. Voor de financiële
stabiliteit en zelfredzaamheid van Oekraïne op middellange termijn is het
van belang om financiële kwetsbaarheden te verkleinen en sterkere en
inclusieve groei te bewerkstelligen. Het IMF geeft aan dat het waarborgen
van de onafhankelijke rol van de centrale bank daarvoor cruciaal zal zijn.
De Managing Director van het IMF, Georgieva, heeft dit onderstreept in
een recent direct gesprek met de president van Oekraïne Zelensky12.
Tot slot willen de leden van de VVD-fractie in meer algemene zin weten
wat de verschillende voorstellen voor de begroting van Nederland
betekenen dan wel wat is de omvang van de garantstellingen c.q. risico’s?
De voorstellen voor aanpassing van het IMF-instrumentarium vallen
binnen de totale omvang van het IMF en hebben daarmee geen gevolgen
voor de Nederlandse begroting. Zie tabel 5 voor een overzicht van
omvang van de Nederlandse garanties aan het IMF13.
De COVID-19 crisis zorgt wel voor een toename in het aantal programmaaanvragen. Het IMF heeft aangeven dat dit zorgt voor druk op de
beschikbare quota-middelen en dat het activeren van de NAB-middelen
een waarschijnlijk scenario is. De NAB is sinds 2016 niet meer geactiveerd. Het is belangrijk om te benadrukken dat de financiële steun van het
IMF bestaat uit leningen, en niet uit giften. Landen moeten leningen na
een bepaalde periode weer terugbetalen. Om de risico’s op niet het niet
terug betalen te beperken hanteert het IMF toegangseisen. Zo dient de
schuld in een land als houdbaar te worden gekwalificeerd om in
aanmerking te komen voor een IMF-programma. Daarnaast hebben de
IMF-programma’s conditionaliteiten. Hiermee verlangt het IMF niet alleen
economische aanpassingen van de lidstaat om de betalingsbalansproblemen op orde te krijgen, maar zorgt het IMF er ook voor dat het land de
lening tijdig terugbetaalt. Verder heeft het IMF een de facto preferredcreditor status, waardoor het IMF bij terugbetalingen voorrang krijgt

11

https://www.imf.org/~/media/Files/Countries/ResRep/UKR/interview-with-liga-july-9–
2020.ashx?la=en
12
https://www.imf.org/en/News/Articles/2020/07/14/pr20259-ukraine-statement-by-the-imfmanaging-director
13
Zie ook Vijfde incidentele suppletoire begroting inzake COVID-19 crisismaatregelen ophoging
IMF-middelen PRGT en EIB- pan-Europees garantiefonds, bijstelling IMF-middelen; Kamerstuk
35 492

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

11

boven andere private en publieke crediteuren. Tenslotte hanteert het IMF
ook een reservebuffer, die ongeveer SDR 15–20 mld. bedraagt, waarmee
achterstallige betalingen kunnen worden opgevangen. De risico’s dat de
Nederlandse garantie wordt ingeroepen is zeer klein.
Mocht er door de leden van het IMF besloten worden tot een aanpassing
van instrumentarium met budgettaire gevolgen, wordt het parlement
hierover geconsulteerd. Nederland kan pas definitief instemmen wanneer
het parlement akkoord is met een ophoging van de daarmee gepaard
gaande garanties of uitgaven op de begroting van het Ministerie van
Financiën.
Tabel 5: omvang IMF garanties Nederland per 1 januari 2021 (in mld.)
Omvang
Quota
NAB
BBA1
SDR allocatie
PRGT
PGRF2
ESAF2
Totaal3

SDR 8,737 (EUR 10,832)
SDR 9,1896 (EUR 11,394
EUR 5,863
SDR 9,673 (EUR 11,993)
SDR 1,5 (EUR 1,86
SDR 0,25 (EUR 0,31)
SDR 0,2 (EUR 0,248)
EUR 42,5

1

De BBA wordt in EUR verstrekt en is daarom niet afhankelijk van de SDR wisselkoers
De PGRF en de ESAF zijn voorlopers van de PRGT, waarop nog kleine bedragen uitstaan die
moeten worden terugbetaald
3
Totaal fluctueert door wisselkoers SDR-EUR, tabel gebaseerd op wisselkoers 1 maart 2020
2

Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van het CDA
Algemene inleiding
De leden van de CDA-fractie kunnen zich in algemene zin vinden in de
inzet van het Koninkrijk. Deze leden hebben hierbij wel enkele
aandachtspunten.
Mondiale financieel-economische situatie/economische impact COVID-19
De leden van de CDA-fractie vragen of het IMF ook ramingen heeft
gemaakt van de economische scenario’s in geval een nieuwe oploop van
de besmettingen, zoals in sommige landen, waaronder Nederland. Wat
zouden daarvan de gevolgen zijn voor het verloop van de stabilisatiefase
en het herstel? En heeft het IMF ramingen van de mogelijke impact
hiervan op consumptie en investeringen?
De najaarsraming van het IMF14 gaat er vanuit dat contactbeperkende
maatregelen aanhouden tot in 2021 en dan geleidelijk zullen afnemen als
de vaccinatiegraad toeneemt en behandelmethoden verder verbeteren.
Daarbij wordt er in de najaarsraming vanuit gegaan dat de virusoverdracht op lokaal niveau eind 2022 zodanig is afgenomen dat de acute fase
van de pandemie dan over is. In de World Economic Outlook15 schetst het
IMF de gevolgen indien het lastiger blijkt om de verspreiding van het virus
af te remmen en de ontwikkeling van geneesmiddelen langzamer gaat,
zodat meer beperkende maatregelen genomen zullen moeten worden. Dit
leidt tot een verdere terugval van het mondiale bbp oplopend tot bijna 4%
in 2021. In de jaren daarna wordt het neerwaartse effect geleidelijk minder

14

https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2020/09/30/world-economic-outlookoctober-2020
15
Zie box 1 van hoofdstuk 1 van de WEO https://www.imf.org/~/media/Files/Publications/WEO/
2020/October/English/Ch1.ashx?la=en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

12

zodat het mondiale bbp in dit scenario in 2025 nog 1% lager uitvalt. Het
IMF toont geen afzonderlijke ramingen voor consumptie of investeringen.
De leden van de CDA-fractie begrijpen uit de media dat de Afrikaanse
landen veel minder hard worden getroffen door het virus vanwege
ervaring met eerdere uitbraken. Zij vragen de Minister of het IMF
eenzelfde conclusie trekt.
Het IMF gaat niet in op de vraag of en in welke mate Afrikaanse landen
worden getroffen door de gezondheidscrisis en of dit het gevolg is van
ervaringen met eerdere uitbraken. Het IMF geeft wel economische
ramingen voor Sub-Sahara Afrika. Het IMF verwacht een bbp krimp van
3% in 2020 in deze regio. Voor 2021 wordt een voorzichtig herstel
verwacht met 3,1% bbp-groei, wat slechts beperkt hoger is dan de
jaarlijkse bevolkingsgroei. Het inkomen per hoofd van de bevolking zal
daarom over beide jaren gerekend dalen, waardoor de armoede naar
verwachting toeneemt. Dit jaar worden met name olie-exporterende
landen hard geraakt als gevolg van de lage olieprijs, sociale onrust en
economische crises. Daarnaast liepen remittances tijdens de vroege
lockdown periode sterk terug. Nu toont de stroom van de gelden die
migranten naar hun land van herkomst terug kunnen sturen tekenen van
herstel. Remittances zijn in veel Afrikaanse landen een belangrijke
inkomstenbron (soms 20% van het bbp).
Echter, economisch ervaart het continent wel grote consequenties mede
door de temporisering van de wereldhandel. De leden van de CDA-fractie
vragen de Minister in hoeverre het IMF Afrikaanse landen ondersteunt in
economische hervormingen om weerbaarder te worden tegen mondiale
beperkingen en in hoeverre het IMF ondersteunt in het behouden van
waardenketens.
Gedurende de COVID-19 crisis heeft het IMF een flink aantal Afrikaanse
landen ondersteund door beschikbaar stellen van noodfinanciering.
Hiermee heeft het IMF bijgedragen aan het voorkomen van acute
liquiditeitsproblemen bij deze landen en is een scherpe daling in
handelstransacties veroorzaakt door liquiditeitsstress zoveel mogelijk
voorkomen. Dit heeft bijgedragen aan het in stand houden van waardenketens tussen Afrikaanse landen en de rest van de wereld.
Daarnaast geeft het IMF in het kader van surveillance en in veel gevallen
in programma’s advies aan Afrikaanse landen en ondersteunt het
economische hervormingen, onder andere op het gebied van handel en
economische diversificatie. Dit advies is gebaseerd op analyses die het
IMF uitvoert over mondiale waardenketens (global value chains). Daarbij
kijkt het IMF naar de economische voordelen die landen halen uit het
aangesloten zijn bij handelsketens en geeft het advies over hoe landen
beter aangesloten kunnen zijn op deze ketens om er zo meer van te
profiteren16. Onderzoek van het IMF onderstreept de voordelen van
deelname aan waardenketens voor onder meer Afrikaanse landen,
doordat integratie in het systeem van wereldhandel bijdraagt aan meer
concurrentie en lagere markups17. En wanneer lokale productie wordt
aangesloten op mondiale waardenketens draagt dit bij aan meer vraag
naar lokale producten door buitenlandse investeerders18.
In bredere zin onderstreept het IMF het belang en de voordelen van
vrijhandel. In de WEO roept het IMF op tot multilaterale samenwerking
om spanningen en onzekerheid op gebied van handel weg te nemen en
om aandachtspunten in het op regels gebaseerde multilaterale handels16

https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2019/01/18/Global-Value-Chains-What-are-theBenefits-and-Why-Do-Countries-Participate-46505
https://blogs.imf.org/2020/09/14/trade-as-a-tool-for-an-efficient-recovery/
18
https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2017/12/21/FDI-Global-Value-Chains-and-LocalSourcing-in-Developing-Countries-45513
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

13

systeem te adresseren. Specifiek met het oog op COVID-19 benadrukt het
IMF het belang van afzien van exportrestricties op essentiële medische
goederen.
Update respons IMF COVID-19
De leden van de CDA-fractie merken op dat de noodsteun in de afgelopen
periode 270 miljard dollar is geweest in plaats van 100 miljard dollar. Zij
vragen welk gedeelte hiervan ziet op de noodliquiditeit, en welke gedeelte
op andere steun en of er door het IMF ook eisen zijn gesteld voor het
ontvangen van deze steun voor de financieringsbehoefte. Zo ja, welke
eisen zijn dat? En wordt daarbij ook gekeken hoe de economie van een
land dat steun nodig heeft hervormd zal worden? Hoe wordt dat
gemonitord?
In totaal heeft het IMF inmiddels USD 280 miljard van zijn totale leencapaciteit van USD 1.000 miljard gebruikt. Voor de COVID-19 pandemie had het
IMF ongeveer UDS 180 mld. van zijn leencapaciteit gebruikt. In de relatief
korte periode sinds aanvang van de crisis heeft het IMF daar meer dan
USD 100 mld. aan toegevoegd (zie ook tabel 1). Van de verstrekte 100 mld.
is hiervan ongeveer USD 29 mld. gebruikt voor de instrumenten voor
noodliquiditeit. Daarnaast is ongeveer UDS 20 mld. gebruikt voor
(aanpassing van) programma’s en USD 52 mld. voor preventieve
kredietlijnen.
Voor elk instrument is vastgelegd aan welke voorwaarden een land moet
voldoen om in aanmerking te komen voor gebruik. Er dient onderscheid
gemaakt te maken tussen faciliteiten voor 1) noodliquiditeit, 2)
programma’s, en 3) preventieve kredietlijnen.
1. Voor noodliquiditeit heeft het IMF twee instrumenten: de Rapid Credit
Facility (RCF), die alleen toegankelijk is voor lage-inkomenslanden, en
het Rapid Financing Instrument (RFI), voor landen met markttoegang.
Landen komen voor deze instrumenten in aanmerking indien een
exogene schok, zoals COVID-19, tot een externe financieringsbehoefte leidt. Voorwaarden voor toegang zijn een houdbare schuld en
voldoende capaciteit om het IMF terug te betalen. Aan de crisisinstrumenten van het IMF (RCF/RFI) is geen ex post conditionaliteit of een
volledig programma gekoppeld. Wel is er sprake van lichte ex-ante
conditionaliteit. Zo stellen landen een zogenaamde Letter of Intent
op, waarin landen zich onder meer committeren aan het aanleveren
van additionele begrotingen, het laten doen van audits door
onafhankelijke derde partijen en het geven van transparantie over
inkoopprocessen. Hiermee wordt geborgd dat steun vanuit het IMF
ten goede komt aan bestrijding van COVID-19 en het in stand houden
van vitale economische processen.
2. Het IMF kan verder financiële steun aan zijn leden verstrekken bij een
betalingsbalansprobleem via reguliere programma’s. Programma’s
kennen toegangscriteria, zoals het hebben van een houdbare schuld.
Daarnaast kunnen mogelijk prior actions worden verlangd, voordat
een programma begint. IMF-programma’s hebben ex-post conditionaliteit, waarmee niet alleen economische aanpassingen van de
lidstaat worden geborgd om de betalingsbalansproblemen op orde te
krijgen, maar ook de terugbetaalcapaciteit van lenende landen
vergroot wordt. Bij het ontwerp van alle IMF-programma’s is
nagedacht over het creëren van de juiste prikkels om structurele
hervormingen de bevorderen. Via quantitative performance criteria
en indicative targets wordt de voortgang van programma’s gemonitord.
3. Het IMF beschikt verder over preventieve faciliteiten die landen met
sterke economische fundamenten van liquiditeit kan voorzien bij een
grote betalingsbalansschok of extreme kapitaalvlucht. Het gaat hier
om de Flexible Credit Line (FCL), de Precautionary and Liquidity Line

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

14

(PLL) en de Short-term Liquidity Line (SLL). Een land heeft op het
moment van aanvraag geen betalingsbalansprobleem, maar vraagt
een preventieve lijn aan als signaal richting de markt. Dit is bijvoorbeeld het geval als een land via de kapitaalrekening of lopende
rekening blootgesteld wordt aan risico’s op spillovers uit andere
landen, die kunnen leiden tot het terugtrekken van kapitaal (bijvoorbeeld marktfinanciering of FDI). De financiering staat dus klaar als
extra buffer om schokken af te wenden. Het IMF stelt strenge eisen
aan preventieve programma’s. Ex-ante worden aanvragen getoetst
op van vijf categorieën van macro-economische criteria (o.a.
houdbare overheidsfinanciën en markttoegang).
Ook vragen de leden van de CDA-fractie welke landen de grootste
ontvangers van de 270 miljard dollar zijn.
Zie het antwoord op de vraag van leden van de VVD over het gebruik van
de leencapaciteit van het IMF.
Kan de Minister een overzicht geven van de ontwikkeling van remittances
richting Afrika sinds het uitbreken van de crisis?
De overmakingen door migranten wereldwijd waren in de eerste helft van
2020 in veel landen verrassend veerkrachtig. De overmakingen daalden
grotendeels vanaf maart, waarna ze zich in mei stabiliseerden voordat ze
weer opliepen in lijn met de heropening van de economie in veel
gastlanden. Gegevens over de remittances in individuele landen komen
vaak pas na enige tijd beschikbaar. Het IMF heeft in een recente blog
post19 een overzicht gegeven van een aantal landen waarvoor remittances
data beschikbaar is (zie grafiek 1). Uit deze gegevens blijkt dat de
remittances naar specifiek Kenia direct na het uitbreken van COVID-19
terugliepen maar sindsdien sterk hersteld zijn en inmiddels boven het
niveau van december 2019 liggen. In de meest recente World Economic
Outlook geeft het IMF aan dat alhoewel remittances zich hebben hersteld
een daling van remittances een significant risico blijft voor Afrikaanse
landen. Zo bedraagt de omvang van remittances in sommige landen ca
20% bbp.
Grafiek 1. Ontwikkeling remittances (3-maands gemiddelde, december 2019=100)

19

Zie https://blogs.imf.org/2020/09/11/supporting-migrants-and-remittances-as-covid-19rages-on/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

15

Mondiale publieke schulden
De leden van de CDA-fractie achten het zeer belangrijk dat het onderwerp
mondiale publieke schulden aan bod komt. Zij merken op dat een groot
deel van de schulden van Afrikaanse landen in handen is van China, dat
wil zeggen, van Chinese partijen. Deze leden vragen de Minister in
hoeverre China profiteert van gunstige voorwaarden die het IMF stelt aan
leningen of van programma’s die worden aangeboden. Ook vragen zij of
landen door het IMF evenredig gestimuleerd worden onhoudbare
schulden van opkomende economieën kwijt te schelden. Is Nederland in
dat kader bereid China op haar verantwoordelijkheid te wijzen waar nodig
(een deel van de) schulden kwijt te schelden? Kan de Minister ook
aangeven in hoeverre al vorderingen zijn gemaakt met het betrekken van
alle significante bilaterale crediteuren door de Club van Parijs en de G20?
Het klopt dat het IMF leningen verstrekt onder IMF voorwaarden aan
landen die mogelijk ook financiering aantrekken van China. Echter,
wanneer het IMF een lening verstrekt is dit normaliter op basis van een
programma waarin conditionaliteiten zijn opgenomen die safeguards
vormen voor de terugbetaalcapaciteit van een land aan het Fonds. Hierbij
valt te denken aan limieten op niet-concessionele leningen en andere
voorwaarden rondom schuldenbeheer. Deze zaken worden door het IMF
gemonitord gedurende het programma. Nederland zet zich in voor het
opnemen van de benodigde conditionaliteiten in programma’s, ook nu de
volgende fase van de crisis zich aandient waarin waarschijnlijk meer
landenprogramma’s zullen worden aangevraagd.
Het IMF is, in het geval dat de schuld van een land onhoudbaar is, belegd
met het in kaart brengen van wat er nodig is om de schuld weer op een
houdbaar pad te brengen, inclusief benodigde herstructurering van de
schuld. De inschatting van de benodigde schuldverlichting biedt de basis
voor een land om te onderhandelen met alle private en daarna officiële
bilaterale crediteuren over herstructurering van de schuld. Dit gebeurt op
basis van het principe van comparability of treatment, waarbij alle
bilaterale crediteuren dezelfde voorwaarden accepteren, en private
crediteuren ten minste evenveel schuldverlichting bieden als bilaterale
crediteuren.
Nederland bepleit in de context van schuldenproblematiek het belang van
crediteurencoördinatie en fair burden sharing, dat wil zeggen dat alle
crediteuren evenredig bijdragen aan het adresseren van schuldenproblemen in landen, inclusief China. Nederland is lid van de Club van Parijs
(CvP) waar een belangrijk deel van de internationale crediteurencoördinatie plaatsvindt, en wijst daar op het belang van deelname van alle
crediteuren, inclusief niet-CvP crediteuren. In G20 verband vinden
gesprekken plaats met China over een gezamenlijke benadering voor
schuldenproblematiek, die vooraf is afgestemd binnen de Club van Parijs.
Op dit moment vinden nog besprekingen plaats binnen de G20 over een
common framework voor de aanpak van onhoudbare schulden met als
specifiek doel dat zoveel mogelijk (CvP en niet-CvP) crediteuren zich
committeren aan een gezamenlijke aanpak, middels een case-by-case
benadering en op basis van gedeelde principes en gelijke verdeling van
de lasten van herstructureringen. Deelname van China en andere niet-CvP
crediteuren aan een gezamenlijke aanpak zou een belangrijke stap zijn in
de aanpak van de schuldenproblematiek.
IMF-programma’s
De leden van de CDA-fractie vragen de Minister welke waarborgen het
IMF heeft ingebouwd om de onafhankelijkheid van de National Bank of
Ukraine (NBU) bij investeringen en inclusieve groei te garanderen. Welke
opties heeft het IMF als alsnog blijkt dat te veel druk wordt uitgeoefend op
de NBU?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

16

Zoals aangegeven in de beantwoording van de vragen van de leden van
de VVD, is onder het vorige IMF programma grote voortgang geboekt met
het vergroten van de onafhankelijkheid van de NBU. Het is in het belang
van de relatie met Oekraïne dat die voortgang niet wordt verloren. De
Managing Director van het IMF heeft dit onderstreept in een recent direct
gesprek met de president van Oekraïne Zelensky20. De onafhankelijkheid
van de NBU is een voorwaarde onder het huidige IMF-programma,
waaraan de autoriteiten zich in het Memorandum of Economic and
Financial Policies gecommitteerd hebben. Daarnaast committeren de
autoriteiten zich onder meer aan de implementatie van de aanbevelingen
uit de Safeguards Assessment die het IMF in 2019 voor de NBU heeft
uitgevoerd. Daarnaast moet de NBU regelmatig aan het IMF rapporteren
over belangrijke data, zoals balans- en operationele data.
IMF-beleid
De leden van de CDA-fractie lezen dat het IMF klimaatonderzoek gaat
doen en aandacht zal besteden aan mogelijke beleidsoplossingen. Zij
lezen dat het IMF mogelijkheden ziet om de afbouw van brandstofsubsidies te versnellen. Zij achten dit een belangrijke beleidskeuze. Zij vragen
welke landen hiervan het meest «last» zullen hebben in de ontwikkeling
van hun economisch potentieel. Zijn dat de opkomende economieën of de
westerse economieën? In het geval dit opkomende economieën zijn, zit in
het IMF-programma dan ook een onderdeel dat deze landen helpt de
transformatie mogelijk te maken?
Onderzoek van het IMF toont aan dat ontwikkelingseconomieën
gemiddeld meer uitgeven (als % van bbp) aan brandstofsubsidies dan
ontwikkelde economieën21. Bij opkomende economieën gaat bijna 8% van
het bbp naar brandstofsubsidies, in lage-inkomenslanden is dit ongeveer
3,5% en in ontwikkelde economieën is het minder dan 2%. Het is echter
moeilijk te zeggen welke landen het meeste «last» zullen hebben van de
afbouw van brandstofsubsidies. Dit hangt immers af van een aantal
factoren, waaronder de structuur van de economie, alternatieve
overheidsuitgaven, en de periode waarover we dit bezien (de ramingstermijn). Zo kunnen deze hervormingen bijvoorbeeld op de korte termijn
de groei afremmen (vanwege de afgenomen totale vraag of verhoogde
productie- en transportkosten) maar juist in de middellange en lange
termijn groeibevorderend zijn. Als de wereld een energiemarkt zou
kennen waarin subsidies geen rol spelen (oftewel efficiënte), heeft het IMF
berekend dat er verhoogde overheidsinkomsten (ongeveer 3,8% van bbp),
verlaagde broeikasuitstoot (daling van 28%), en minder doden als gevolg
van luchtvervuiling (46%) zouden zijn22. Dit suggereert dat er op termijn
aanzienlijke sociale en economische-voordelen worden geboden door de
afbouw van brandstofsubsidies. Wanneer het IMF met zijn leden
programma’s overeenkomt worden de landenspecifieke hervormingskosten meegenomen en worden strategieën bedacht om deze te verlagen.
Vragen en opmerkingen van de leden van de
GroenLinks-fractie
De leden van de GroenLinks-fractie hebben kennisgenomen van de inzet
van het Koninkrijk voor de najaarsvergadering van het IMFC. Zij
benadrukken dat de financiële problemen voor veel opkomende econo20

https://www.imf.org/en/News/Articles/2020/07/14/pr20259-ukraine-statement-by-the-imfmanaging-director
https://blogs.imf.org/2019/08/14/fuel-for-thought-ditch-the-subsidies/
22
https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2019/05/02/Global-Fossil-Fuel-SubsidiesRemain-Large-An-Update-Based-on-Country-Level-Estimates-46509
21

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

17

mieën nog altijd acuut en urgent zijn, en zijn het eens met het kabinet dat
in aanvulling op moratoria schuldverlichting te zijner tijd onvermijdelijk is.
Zij hebben een aantal kritische vragen.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen naar de aard van voorwaarden
voor financiële steun. Ook de leden van de GroenLinks-fractie zijn er
natuurlijk niet tegen dat economieën stappen zetten om hun verdiencapaciteit de diversifiëren en arbeidsmarktmaatregelen te nemen die een
verschuiving van werkgelegenheid van de informele naar de formele
sector ondersteunen. De vraag is echter wat dit precies betekent. Uit
Oxfam-onderzoek23 dat een aantal steun-ontvangende landen, waaronder
El Salvador, Lesotho, Tunesië en Barbados, over zullen gaan tot het
snijden in publieke sector-banen en loonstijgingen, wat juist de beschikbaarheid van (soms al schaars beschikbaar) medisch personeel verder
beperkt en ook economisch gezien economieën (want het beetje
koopkracht dat er is) extra hard raakt. Dergelijke de facto bezuinigingsvoorwaarden zijn gesteld bij 76 van de 91 landen die sinds maart 2020
extra financiering hebben ontvangen. De leden van de GroenLinks-fractie
vragen de Minister wat hij ervan vindt dat voorwaarden die juist de
weerbaarheid van economieën dienen te vergroten op deze manier
uitwerken. Kan daarbij ook ingegaan worden op de bovengenoemde
casussen?
De leden van de GroenLinks-fractie vragen hoe de Minister ervoor gaat
zorgen dat de inzet van het Koninkrijk voor voorwaarden die bijdragen
aan economische weerbaarheid niet ten koste gaat van die economische
weerbaarheid, bijvoorbeeld doordat er ontslagen vallen of lonen op de
nullijn gezet worden (zoals in El Salvador, Lesotho, Tunesië of Barbados)
of dat er sprake is van extra belastingen ofwel het instellen van belastingen in landen (zoals nu het geval is in negen van de 91 landen,
waaronder Angola en Nigeria) op zo’n wijze dat vooral kleine en middelgrote ondernemers – producenten van voedsel, kleding en huishoudartikelen – geraakt worden.
Op de korte termijn draagt het verstrekken van noodliquiditeit door het
IMF er aan bij dat landen met houdbare schuld de schok van COVID-19 d
kunnen vangen. Veel noodliquiditeit en eventueel opvolgende reguliere
programma’s geven daarom in het begin van de schok ruimte om te
investeren in gezondheidszorg en het beschermen van de meest
kwetsbaren. Om op termijn de macro- en financieel-economische
stabiliteit in landen te herstellen, de economische weerbaarheid te
verbeteren, en het groeipotentieel te verhogen, worden structurele
hervormingen d.m.v. conditionaliteiten aan IMF-financiering verbonden.
Soms moeten landen met een betalingsbalansprobleem hun begrotingssaldo op orde krijgen, door een combinatie hervormingen die tot
verhoogde overheidsinkomsten (door bijv. efficiëntere belastinginning) en
verlaagde overheidsuitgaven (door bijv. de verlaging van publieke lonen)
leidt. Het is belangrijk dat deze hervormingen (op termijn) bijdragen aan
de economische weerbaarheid van landen. Ook moet waar mogelijk
worden gedacht aan het verlichten van (sociale) hervormingskosten waar
mogelijk.
Het IMF-programma voor El Salvador is een goed voorbeeld van hoe deze
verschillende uitdagingen samenkomen24. El Salvador heeft aan het begin
van de crisis noodliquiditeit aangevraagd via de Rapid Financing
Instrument. Het land kent een hoge en stijgende schuld (82% van bbp in
2020) en zal op termijn het begrotingssaldo moeten verbeteren om op een
houdbaar pad te blijven. Volgens het voorstel van El Salvador zal het land
23

Oxfam, 12 oktober 2020 (https://www.oxfam.org/en/press-releases/imf-paves-way-new-eraausterity-post-covid-19)
24
https://www.imf.org/en/Publications/CR/Issues/2020/04/16/El-Salvador-Staff-Report-Requestfor-Purchase-Under-the-Rapid-Financing-Instrument-Press-49333

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

18

in 2020 een aanzienlijk begrotingstekort hebben (-4,5%) als gevolg van het
opvangen van de COVID-19 schok. Daarom wordt extra geïnvesteerd in
gezondheidszorg, overdrachten naar de meest kwetsbare groepen en een
belastingverlagingen voor de meeste geraakt sectoren. Daarna zal een
verbetering van het begrotingssaldo wordt gezocht (3,2% begrotingsoverschot in 2023). De aanpassing naar een overschot wordt o.a. bewerkstelligd met «minder pijnlijke» hervormingen, die gericht zijn om
kwetsbare groepen te ontzien en hervormingen te bespoedigen. Het gaat
hier o.a. om efficiëntere belastinginning, verhoogde belastingen op
benzine en diesel, invoering van een onroerend goed belasting, en een
verlaging van publieke sector loonkosten (d.m.v. vervroegd pensioen en
een hiring freeze). Met de belasting op diesel en benzine draagt de
regering bijv. bij aan vergroening van de economie terwijl een invoering
van onroerend goed belasting voornamelijk burgers met een hoger
inkomen raakt. Ook heeft de overheid van El Salvador aangekondigd
stappen te nemen om het ondernemingsklimaat te verbeteren. Alhoewel
deze veranderingen kunnen lijden tot herallocatie en verhoogde lasten
voor bepaalde groepen, zal het land in de toekomst naar verwachting
weer toegang krijgen tot internationale kapitaalmarkten en verhoogde
groei(potentieel) laten zien. Hier profiteren ook de kleine en middelgrote
ondernemers van.
De leden van de GroenLinks-fractie benadrukken dat uit de Commitment
to Reducing Inequality Index 2020 van Oxfam blijkt dat slechts 26 van de
geselecteerde 158 landen (die in totaal 22% van de wereldwijde arbeidspopulatie vertegenwoordigen) voorafgaand aan de coronacrisis een
substantieel sociaal vangnet had om klappen op te vangen. Is de Minister
het met deze leden eens dat een sociaal vangnet een cruciale pijler is die
een economie weerbaar en fit for growth maakt?
Deze leden vragen de Minister daarnaast welke specifieke inzet hij
vervolgens heeft om ervoor te zorgen dat de financiële steunprogramma’s
helpen bij het opbouwen van dergelijke sociale vangnetten in landen waar
deze nu nog afwezig zijn.
Nederland is van mening dat de juiste sociale vangnetten een belangrijk
onderdeel zijn van duurzame socio-economische groei. Nederland steunt
de inzet van het IMF op het verstrekken van beleidsadvies aan landen en
doorvoeren van noodzakelijke hervormingen die het groeipotentieel en de
weerbaarheid van landen bevorderen. Specifiek zijn sociale vangnetten
één van de cruciale aspecten waarvoor het IMF aandacht vraagt wanneer
het landen ondersteunt met financiële middelen en beleidsadvies, des te
meer in de COVID-19 response van landen gezien de grote impact die de
schok heeft op (kwetsbare) huishoudens. Daarnaast is één van de vier
pijlers van de COVID-19 respons van de Wereldbank het beschermen van
de armste en kwetsbaarste delen van de bevolking, onder meer via sociale
vangnetten. Nederland steunt en onderschrijft het belang hiervan.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat het IMF begin oktober in
totaal ongeveer 270 miljard dollar van de beschikbare 1000 miljard heeft
uitgeleend. Waarom zijn de beschikbare faciliteiten tot nu toe voor slechts
ongeveer een kwart zijn gebruikt, terwijl er tegelijkertijd ook een
aanzienlijk aantal leden van het IMFC is dat om verdere steun vraagt?25
Speelt de hoge risicopremie (als onderdeel van de rente) wat de Minister
betreft hier een voorname rol? En welke stappen wil de Minister zetten om
deze hordes te adresseren?
Voor de COVID-19 pandemie had het IMF ongeveer UDS 170 mld. van zijn
leencapaciteit gebruikt. In de relatief korte periode sinds aanvang van de
crisis heeft het IMF daar meer dan USD 100 mld. aan toegevoegd. In de
eerste fase van de crisis is voornamelijk gebruik gemaakt van de
25

FT, 12 oktober 2020 (https://www.ft.com/content/edb18d34–844b-43b5-a78a-fec73f1d0583)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

19

mogelijkheid tot noodliquiditeit. Noodliquiditeit heeft een maximale
toegang van 100% quota, waardoor deze faciliteit relatief kleiner is. Het is
de verwachting dat in de volgende fase van de crisis over zal worden
gegaan tot volledige programma’s waarbij ook de toegangslimieten hoger
zijn. De verwachting is daarom dat de komende tijd een groter beroep zal
worden gedaan op de IMF-middelen. Het blijft belangrijk dat het IMF
daarbij prudent omgaat met zijn middelen. Zo is het hebben van een
houdbare schuld een belangrijke voorwaarde voordat een programma kan
worden overeengekomen.
De leden van de GroenLinks-fractie lezen dat in het aankomende
Comprehensive Surveillance Review besproken zal worden hoe bijvoorbeeld klimaatverandering in het raamwerk zal worden opgenomen. Ook
lezen zij dat het IMF mogelijk klimaatrisico’s integraal onderdeel maakt
van het Financial Sector Assessment Program (FSAP). Zij zien dat de
Minister in de inzet van het Koninkrijk in algemene zin een positieve
grondhouding aanneemt ten aanzien van het agenderen van klimaatimpact en -risico’s. Zij missen tegelijkertijd een specifieke appreciatie op
deze twee punten. Is de Minister bereid zich als onderdeel van zijn
strategie duurzame financiering actief voor integratie van klimaatrisico’s
in bovengenoemde programma’s in te zetten? Wat zijn daarbij de
inhoudelijke speerpunten en randvoorwaarden?
Nederland ziet klimaatverandering als een «macro-kritisch» onderwerp
voor het IMF omdat de daarbij horende impact en risico’s significante
gevolgen hebben voor de macro-economische en financieel-economische
stabiliteit van alle lidstaten. Nederland ziet daarom dat er een belangrijke
rol ligt voor het IMF. Om die reden zet Nederland zich actief in voor de
uitbreiding van de klimaatagenda van het IMF, o.a. door inzetten op het
integreren van klimaatverandering in de Comprehensive Surveillance
Review, de multilaterale en bilaterale surveillance en ook specifiek de
FSAPs. Nederland benadrukt het belang van een klimaatbewust IMF en
vraagt aandacht voor dit onderwerp in onder andere publieke statements,
in de Executive Board, in discussies met IMF-staff, en in gesprekken met
andere lidstaten.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen welke politieke stappen de
Minister concreet zal zetten om eraan bij te dragen dat klimaatimpact- en
risicoanalyses onderdeel worden van de zogenaamde Comprehensive
Surveillance Review (CSR) en het FSAP. Is het kabinet bijvoorbeeld bereid
een voortrekkersrol op deze dossiers te nemen in de context van de
Coalition of Finance Ministers for Climate Action?
Zoals hierboven aan gegeven zet Nederland in op het integreren van
klimaatimpact en risicoanalyses in de herziening van de CSR en FSAP.
Nederland zal tijdens de jaarvergadering hier opnieuw aandacht voor
vragen. Verder zullen vertegenwoordigers van Nederland in gesprekken
met IMF-staf de klimaatproblematiek en potentiële beleidsoplossingen
blijven agenderen, waar mogelijk in samenwerking met gelijkgestemde
lidstaten. Nederland heeft op klimaatonderwerpen reeds binnen het IMF
een voortrekkersrol.
In het verband van de Coalition of Finance Ministers for Climate Action
wordt de klimaatbewustheid van de internationale financiële instellingen
(IFIs) bevorderd onder andere d.m.v. onderzoek en besprekingen naar
mogelijkheden voor verdere «Paris-alignment» van de IFIs. Als oprichter
en tevens lid van de Coalition pleit Nederland voor een actieve rol voor de
IFIs in de uitvoer van het Akkoord van Parijs.
De leden van de GroenLinks-fractie vragen of de Minister bereid is om de
Kamer na afloop van de IMFC-meeting te informeren over de gezette
stappen op het gebied van klimaatimpact en -risico’s tijdens de
IMFC-meeting alsmede de G20 voor Ministers van Financiën, de sporen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

20

die binnen de context van deze twee gremia voor de komende tijd zijn
uitgezet op het gebied van het meer klimaatbestendig maken van de
financiële sector, en de manier waarop de Minister in zijn politieke aanpak
ervoor wil zorgen dat deze agenda op de twee genoemde gremia de
komende tijd verder gebracht wordt. De leden van de GroenLinks-fractie
vragen of hierin ook een toelichting betrokken kan worden op hetgeen tot
nu toe in de context van de Coalition of Finance Ministers for Climate
Action bereikt is.
In het IMFC-communiqué dat na afloop van de jaarvergadering wordt
gepubliceerd worden de belangrijkste conclusies van de jaarvergadering
bekendgemaakt. Daarnaast wordt de Kamer over de uitkomst van de
jaarvergadering middels een verslag geïnformeerd. Omdat de verschillende IMF-beleidsevaluaties, waaronder de CSR en de FSAP-herziening,
nog moeten worden afgerond kan de concrete uitwerking van deze
ontwikkelingen (de gezette stappen en sporen m.b.t. de klimaatproblematiek) pas op een later tijdstip worden bekendgemaakt.
Nederland is onder het Saudi-Arabische G20 voorzitterschap, dat loopt tot
1 december, niet als gastland aangesloten bij de G20. Nederland heeft op
het moment dus weinig mogelijkheid de klimaatagenda binnen de G20
verder te brengen.
De Coalition of Finance Ministers for Climate Action heeft op 12 oktober
een bijeenkomst gehad waarna o.a. het Annual Report 2020 is gepubliceerd26. Dit rapport geeft uitgebreide toelichting op de activiteiten die de
Coalition in het afgelopen jaar heeft ondernomen en het vooruitzicht van
dit samenwerkingsverband. In het verslag van de jaarvergadering zal ik de
Tweede Kamer tevens uitgebreider informeren over de bijeenkomst van
de Coalition of Finance Ministers for Climate Action.
Vragen en opmerkingen van de leden van de fractie van de SP
De leden van de SP-fractie hebben met zorg kennisgenomen van de
IMF-jaaragenda van 15 oktober 2020. Zij hebben daartoe nog enige
vragen.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of hij de conclusies van het
IMF-rapport deelt dat contact beperkende maatregelen niet per definitie
slechter voor de economie zijn.27 De leden van de SP-fractie vragen de
Minister of dit soort conclusies invloed hebben op het contact beperkende
beleid van het IMF. Zij vragen de Minister naar aanleiding van deze
contact beperkende conclusies of hij kan aangeven welke maatregelen
onder welke omstandigheden worden ingezet door het IMF ter bestrijding
van het coronavirus.
Het IMF schetst in het genoemde rapport een overzicht van de economische effecten van lockdowns en social distancing. Het IMF stelt dat het
opleggen van lockdowns een belangrijke rol heeft gespeeld bij de diepe
economische terugval in het voorjaar, maar dat vrijwillig contactbeperkend gedrag in reactie op oplopende besmettingen ook een zeer
substantiële bijdrage heeft geleverd aan de economische krimp. Op basis
van ervaringen uit de eerste zeven maanden van de pandemie, trekt het
IMF voorzichtig de conclusie dat strengere lockdowns meer effect hebben
op het terugdringen van infecties, zolang deze tijdig en strikt worden
geïmplementeerd. De economische schade op de korte termijn lijkt bij
strikte lockdowns groter dan wanneer minder beperkende maatregelen
worden ingevoerd. Deze korte termijn economische kosten zouden echter

26

https://www.financeministersforclimate.org/sites/cape/files/inline-files/
2020%20Annual%20Report.pdf
27
IMF, oktober 2020 (https://www.imf.org/en/Publications/WEO/Issues/2020/09/30/worldeconomic-outlook-october-2020)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

21

kunnen worden gecompenseerd doordat de noodzaak tot vrijwillig
contactbeperkend gedrag daarna afneemt.
Het IMF geeft aan dit effect in vervolgonderzoek te willen analyseren,
wanneer meer data beschikbaar is. De huidige aanbevelingen moeten
geëvalueerd worden als er meer het begrip is van het virus en de
manieren waarop het bestreden kan worden. Een cruciale onderzoeksrichting volgens het IMF is het vergelijken van brede lockdowns met meer
gerichte instrumenten zoals bijvoorbeeld het isoleren van mensen die
kwetsbaarder zijn voor het virus of het beperken van grote bijeenkomsten
binnenshuis.
Het IMF adviseert niet op welke manier een land de verspreiding van
COVID-19 moet aanpakken en in welke mate het contact beperkend beleid
dient te voeren, aangezien dit niet de rol is van het IMF. Het IMF kan wel
adviseren, afhankelijk van de economische situatie in een land, hoe de
economische effecten van COVID-19 te mitigeren. Zo benadrukt het IMF
het belang van het opbouwen van schokbestendigheid en weerbaarheid
van economieën.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister wat het IMF bedoelt met
«landen met goede fundamenten die toegang krijgen tot internationale
kapitaalmarkten». Zij willen weten wat landen zijn met «slechte fundamenten». Is er een ballotage is voor internationale kapitaalmarkten? Hoe
krijgt een land toegang tot internationale kapitaalmarkten?
Een land heeft toegang tot de internationale kapitaalmarkten als het in
staat is een obligatie uit te geven op de internationale markt met
acceptabele financieringslasten. De mate waarin een land in staat is een
internationale obligatie uit te geven is afhankelijk van de bereidheid van
internationale investeerders om de obligatie aan te schaffen. Investeerders nemen hiervoor o.a. de terugbetaalcapaciteit van een land in
ogenschouw. Economische fundamenten zoals de schuldhoudbaarheid,
het schuldprofiel, de kredietrating, de macro-economische vooruitzichten
en de kwaliteit van instituties zijn bepalend voor de terugbetaalcapaciteit
van landen28.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of hij de zorgen van het IMF
deelt dat door de hoge schuldenlast sommige landen gedwongen zijn om
te kiezen tussen het terugbetalen van de schulden en het opvoeren van de
uitgaven voor gezondheidszorg en sociale uitgaven als uitkeringen. Zij
vragen de Minister wat hij hieraan gaat doen, in samenspraak met het
IMF.
Nederland deelt deze zorgen en ziet dat sommige landen door beperkte
budgettaire ruimte minder goed in staat zijn om relatief vergelijkbare
uitgaven aan gezondheidszorg en sociale vangnetten te bewerkstelligen
dan landen met meer budgettaire ruimte. Tegelijkertijd geldt dat landen
die schulden zijn aangegaan contractueel verplicht zijn tot de schuldendienst zoals overeengekomen. Om lage inkomenslanden tijdens de
huidige crisis vrij te stellen van dit dilemma zijn de Club van Parijs en de
G20, op initiatief van het IMF en de Wereldbank, het Debt Service
Suspension Initiative overeengekomen, zoals uiteengezet in de geannoteerde agenda. Onder dit initiatief krijgen in aanmerking komende landen
sinds mei dit jaar uitstel van hun schuldendienst. De vrijgekomen
middelen kunnen zij aanwenden voor de crisisaanpak, inclusief uitgaven
aan gezondheidszorg en sociale zekerheid. Inmiddels zijn er vergevorderde gesprekken geweest over verlenging van het DSSI gezien het
voortduren van de coronacrisis en de impact ervan op lage inkomenslanden. Voor landen waarvoor deze liquiditeitssteun uiteindelijk niet
28

Zie ook WP IMF «Assessing the Loss of Market Access: Conceptual and Operational issues».
https://www.imf.org/en/Publications/WP/Issues/2017/11/15/Assessing-Loss-of-Market-AccessConceptual-and-Operational-Issues-45347

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

22

voldoende zal blijken en de schuld onhoudbaar blijkt zullen op een
case-by-case basis de parameters van een herstructurering moeten
worden vastgesteld.
De leden van de SP-fractie vragen de Minister of hij de universele
uitspraken van het IMF-hoofd Georgieva, «de pandemie is niet voorbij, tot
het overal voorbij is», onderschrijft29. Zij vragen de Minister of het een
aanzet is voor universele solidariteit van het IMF en of hij het IMF daarin
zal volgen. De leden vragen de Minister of daarbij het onderscheid tussen
landen met goede en slechte fundamenten kan worden losgelaten.
Het IMF is er voor alle 189 leden. Dit is cruciaal voor de legitimiteit van het
Fonds. In de eerste fase van de COVID-19 crisis heeft het IMF meer dan 80
landen van financiële steun voorzien. Het IMF geeft steun in de vorm van
capaciteitsontwikkeling, beleidsadvies en financiering al naar gelang de
vraag van landen, met toegang op basis van objectieve criteria. De
zogenaamde evenhandedness, dat wil zeggen gelijkwaardige behandeling
van alle leden, is daarbij een pijler. Binnen het IMF-instrumentarium zijn er
opties voor steun aanlanden die er goed voorstaan maar toch toegang tot
preventieve middelen wensen of specifiek advies over beleidsontwikkeling en -implementatie willen krijgen, en voor steun aan landen die er
minder goed voorstaan.

29

Nu.nl, 10 oktober 2020 (https://www.nu.nl/economie/6083095/imf-afrika-heeft-12-biljoen-dollarnodigcoronaschade-op-te-vangen.html)

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 26 234, nr. 247

23