Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2008–2009

31 706

Regeling van een tegemoetkoming voor
chronisch zieken en gehandicapten (Wet
tegemoetkoming chronisch zieken en
gehandicapten)

Nr. 33

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID,
WELZIJN EN SPORT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 juni 2009
Bij de behandeling van 31 706, Regeling van een tegemoetkoming voor
chronisch zieken en gehandicapten (Wet tegemoetkoming voor chronisch
zieken en gehandicapten, hierna Wtcg), heb ik toegezegd om de leden van
het parlement twee keer per jaar te informeren over zowel de beleidsmatige doorontwikkeling van de regeling als de voortgang bij de implementatie van de wet.
De onderhavige rapportage, die ik u mede namens de minister van SZW
en de staatssecretaris van Financiën aanbied, is de eerste in een reeks.
Deze voortgangsrapportage bevat achtereenvolgens de stand van zaken
aangaande:
1. de activiteiten van de Stuurgroep implementatie Wtcg;
2. de werkzaamheden van de Taskforce verbetering afbakening Wtcg;
3. overige onderwerpen.
Tevens maak ik van de gelegenheid gebruik om in de bijlage bij deze
voortgangsrapportage een aantal vragen van de leden van de CDA-fractie
in de Tweede Kamer te beantwoorden die zij hebben gesteld naar aanleiding van een wijziging van de Wtcg. Deze laatstgenoemde is verwerkt in
het wetsvoorstel Fiscaal stimuleringspakket en overige fiscale maatregelen.1
De staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport,
M. Bussemaker

1

Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009,
31 301.

KST132195
0809tkkst31706-33
ISSN 0921 - 7371
Sdu Uitgevers
’s-Gravenhage 2009

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

1

1. Voorbereidingen voor de implementatie van de Wtcg.
1.1 Instelling Stuurgroep Implementatie Wtcg
Tijdens de parlementaire behandeling is aangegeven dat er een Stuurgroep implementatie Wtcg (hierna: Stuurgroep) zou worden opgericht. De
Stuurgroep heeft als taak het vroegtijdig signaleren van mogelijke
problemen bij de uitvoering van de forfaitare tegemoetkoming en het
ontwikkelen van oplossingen teneinde te voorkomen dat deze zich daadwerkelijk gaan voordoen. Zoals aangekondigd in de brief aan de Tweede
Kamer van 18 november 2008 is deze Stuurgroep formeel ingesteld
(Instellingsbesluit Stuurgroep Implementatie Wtcg).1 Deze Stuurgroep
stelt de staatssecretaris in staat om de regie te voeren met betrekking tot
de uitvoering van de forfaitaire tegemoetkoming. In de Stuurgroep
hebben de uitvoeringsorganisaties zitting die het meest direct betrokken
zijn bij de uitvoering van de tegemoetkoming.
Medio mei heeft de Stuurgroep mij geïnformeerd over de voortgang van
de voorbereidingen voor de implementatie van de Wtcg. Deze paragraaf
bevat de bevindingen tot nog toe.
1.2 Voortgang aandachtspunten uit ketenuitvoerbaarheidstoets
In het najaar 2008 is een ketenuitvoerbaarheidstoets uitgevoerd die op
10 oktober 2008 aan de Tweede Kamer is aangeboden. De aandachtspunten die daarin zijn benoemd heeft de Stuurgroep inmiddels ter hand
genomen.

Frontoffice CAK
Om de risico’s van een te grote belasting op het front-office van het CAK
te beperken, wordt onder andere gewerkt aan een goede voorlichting over
de regeling, inrichting van een integrale primaire en secundaire procesgang en afspraken tussen ketenpartners over de afhandeling van beide
procesgangen.

Ontbrekende rekeningnummers
Met betrekking tot ontbrekende bankrekeningnummers meldt de Stuurgroep dat alle bronnen voor het achterhalen van de rekeningnummers
inmiddels bekend zijn en dat hierover afspraken zijn gemaakt met de
betreffende ketenpartners. Het overleg met de SVB en het UWV over de
mogelijke levering van rekeningnummers van de verzekerden waarvan de
eigen bijdrage wordt ingehouden middels broninhouding, loopt nog.
Rechthebbenden van wie uiteindelijk toch het rekeningnummer ontbreekt
of niet correct is, kunnen de antwoordkaart inzenden of via een bij het
CAK in te richten portal de gegevens aanvullen.

AWBZ-indicaties voor onbepaalde tijd

1

Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009,
31 706. nr. 21.

In de ketenuitvoerbaarheidstoets is tevens gesignaleerd dat bij het CIZ
indicaties ontbreken. Dit betreffen indicaties voor onbepaalde tijd die de
rechtsvoorgangers van het CIZ hebben afgegeven. Het CAK en het CIZ zijn
een gezamenlijk onderzoek gestart om de cliënten met ontbrekende indicaties voor onbepaalde tijd te achterhalen. Naar verwachting wordt het
grootste deel van deze ontbrekende groep hiermee achterhaald. Een
beperkt deel van deze groep zal niet te achterhalen zijn omdat deze
mensen een indicatie voor onbepaalde tijd hebben voor een functie waarvoor geen eigen bijdrage geldt (en dus niet bekend zijn bij het CAK) en
waarvoor in de afgelopen 5 jaar geen herindicatie is afgegeven (en dus
ook niet alsnog bij het CIZ geregistreerd zijn). Deze mensen kunnen zich

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

2

melden bij het CAK. Het CAK richt daartoe een aanvraagprocedure in. Dit
wordt onderdeel van de voorlichting.

Ontbrekende Burger Servicenummers (BSN’s)
Wat betreft de BSN’s moet onderscheid gemaakt worden tussen nieuwe
en bestaande indicaties. Bij alle nieuwe indicaties wordt al een BSN ingevoerd. Ten aanzien van de bestaande indicaties meldt de Stuurgroep dat
inmiddels ongeveer 70% van de cliënten in de database van het CIZ voorzien is van een BSN. Om de resterende ontbrekende BSN’s te achterhalen
zal het CIZ een vergelijking met de bestanden van de zorgkantoren maken.
In september zal het CIZ rapporteren aan de Stuurgroep over de stand van
zaken over BSN in de registratie. Zonodig zullen dan aanvullende maatregelen worden getroffen om het aantal ontbrekende BSN’s tot een minimum te reduceren. Overigens is er een groep waarvan het niet wenselijk
is dat een BSN bekend is. Dit zijn bijvoorbeeld vrouwen in de vrouwenopvang. Deze groep kan een tegemoetkoming aanvragen bij het CAK. Ook
hiervoor geldt dat het CAK een aanvraagprocedure zal inrichten en dat dit
onderdeel wordt van de voorlichting.

Hulpmiddelen
In de ketenuitvoerbaarheidstoets is tevens de registratie van hulpmiddelen door zorgverzekeraars als aandachtspunt gesignaleerd. Naar aanleiding daarvan heeft Zorgverzekeraars Nederland (ZN) in het najaar van
2008 een enquête uitgezet. De uitkomst van de enquête was dat zorgverzekeraars hulpmiddelen weliswaar niet op detailniveau maar wel op
een hoger aggregatieniveau (i.e. op groepsniveau) op een uniforme wijze
registreren. Voor de Wtcg volstaat een uniforme registratie op dit hogere
aggregatieniveau. ZN heeft recentelijk nogmaals in de Stuurgroep bevestigd dat de registratie van hulpmiddelen geen problemen oplevert voor de
forfaitaire regeling.

Secundaire procesgang
De inrichting van de secundaire procesgang vraagt bijzondere aandacht.
Vanwege de privacy is geregeld dat het CAK een minimale dataset
ontvangt van ketenpartners om tot uitkering van het forfait te komen. Dit
houdt in dat het CAK niet beschikt over de onderliggende gegevens van
het zorggebruik van de cliënten. Op basis van de aangeleverde data kan
het CAK de cliënt dus slechts globaal informeren over de vraag waarom
een cliënt al dan niet een forfait ontvangt (of een te laag forfait). Echter,
als uitvoerder van de regeling dient het CAK een verzoek tot informatie,
een aanvraag of bezwaar van een cliënt wel inhoudelijk te behandelen.
Om dit goed te faciliteren is de secundaire procesgang expliciet opgenomen in het zogeheten ketenprojectplan en het functioneel ketenontwerp.1 Over de technische oplossing hoe informatie over zorggebruik
tussen ketenpartners en het CAK uitgewisseld kan worden, wordt nog
gesproken. Het systeem wordt zó ingericht dat klantgerichtheid voorop
staat.
1.3 Andere aspecten in de uitvoering
Daarnaast heeft de Stuurgroep aandacht besteed aan een aantal onderwerpen die niet in de ketenuitvoerbaarheidstoets naar voren zijn
gekomen, maar wel relevant zijn voor de implementatie.
1

Het ketenprojectplan en het functioneel
ketenontwerp worden in het vervolg van deze
paragraaf nader toegelicht.

Het leveren van NAW gegevens
In de regeling tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten staat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

3

aangegeven welke gegevens ketenpartners dienen aan te leveren aan het
CAK voor uitvoering van de Wtcg. De Stuurgroep heeft ingestemd met het
voorstel dat ketenpartners aanvullend op deze gegevens ook de NAW
gegevens aanleveren zodat het CAK weet hoe de rechthebbende heet en
waar de beschikking naar toe gestuurd dient te worden. De regeling wordt
op dit punt aangepast.

Mantelzorg als afbakeningscriterium
Tijdens de plenaire behandeling van de Wtcg is toegezegd dat de Stuurgroep zal onderzoeken of het mogelijk is om binnen afzienbare termijn
mantelzorg mee te nemen als criterium voor het bepalen van het recht op
een forfaitaire tegemoetkoming.
De Stuurgroep concludeert dat het technisch mogelijk is een constructie te
ontwikkelen om mantelzorg mee te nemen als afbakeningscriterium voor
de forfaitaire regeling. Voor zover het AWBZ-activiteiten betreft, wordt
mantelzorg namelijk zowel geregistreerd bij het CIZ (bij de indicatiestelling) als bij de SVB dat deze gegevens bewerkt om te kijken wie in aanmerking komt voor een mantelzorgcompliment.
De Stuurgroep wijst echter ook op een aantal aandachtspunten. Deze
aandachtspunten vloeien voort uit het feit dat het aantal verleende en bij
het CIZ geregistreerde uren mantelzorg het gevolg zijn van een informele
afspraak tussen degene die hulp verleent en degene die hulp ontvangt.
Het aantal uren mantelzorg is dus op subjectieve wijze vastgesteld. Ter
voorkoming van rechtsongelijkheid vergt het meenemen van mantelzorg
een objectieve vaststelling van de activiteiten die de mantelzorger biedt
en het koppelen daarvan aan normtijden (uren). Naar verwachting leidt dit
zowel tot een forse verzwaring van het indicatieproces bij het CIZ als van
de secundaire procesgang. Daarnaast kunnen cliënten het als een inbreuk
op hun privacy beschouwen. Een alternatief is om bij de bepaling van de
hoogte van het forfait bij de AWBZ-indicatie van iedere cliënt die heeft
aangegeven mantelzorg te krijgen standaard een nader te bepalen aantal
uren op te nemen. Dit is uitvoeringstechnisch gezien gemakkelijker. Keerzijde is evenwel dat dit tot rechtsongelijkheid en daardoor tot vragen van
cliënten aan het CAK of het CIZ kan leiden omdat zij van mening zijn dat
zij meer uren mantelzorg ontvangen dan het fictieve aantal uren waar
rekening mee is gehouden.
Indien mantelzorg desondanks toch als onderdeel van de afbakeningscriteria zou gaan fungeren, dan ligt het in de rede het «mantelzorgbestand» bij de SVB te gebruiken. De verwachting is namelijk gerechtvaardigd dat die mensen die in substantiële mate gebruik maken van mantelzorg, ook daadwerkelijk het mantelzorgcompliment voor de mantelzorgverlener aanvragen. Volledigheidshalve wijst de Stuurgroep er op dat dit
zou leiden tot een andere behandeling van de AWBZ ten opzichte van de
WMO. Ook in de WMO vindt (veel) mantelzorg plaats, maar deze wordt op
bovenstaande manier niet meegenomen.
Ik heb de Stuurgroep gevraagd om een eventuele toepassing van het
hiervoor genoemde «mantelzorgbestand» bij de SVB als afbakeningscriterium voor de forfaitaire regeling nader uit te werken en de uitvoeringstechnische aspecten in beeld te brengen. Op basis daarvan zal ik een
besluit nemen over het al dan niet meenemen van mantelzorg als
afbakeningscriterium voor de Wtcg. Ik zal u daarover informeren in de
tweede Voortgangsrapportage die u dit najaar zult ontvangen.

AWBZ indicaties afgegeven door Bureau Jeugdzorg
Naast het CIZ geven ook de Bureaus Jeugdzorg een indicatie af voor de
AWBZ, namelijk AWBZ-zorg voor jongeren van 18 jaar of jonger op basis
van een psychiatrische grondslag. Op dit moment bestaat nog geen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

4

uniforme landelijke registratie voor deze indicaties. Dit betekent dat ze niet
in het reguliere proces voor het forfaitjaar 2009 kunnen meelopen en dat
een deel van de jeugdigen met een AWBZ-indicatie niet voor het forfait
over 2009 (uit te keren in 2010) in aanmerking komt. Aangezien BJZcliënten met een AWBZ-indicatie gezien het doel van de Wtcg wel recht
zouden moeten hebben op het forfait, is gekeken hoe hiermee om moet
worden gegaan.
Het streven is dat vanaf 1-1-2010 alle nieuwe AWBZ-indicaties van
BJZ-cliënten worden doorgestuurd naar het CIZ. Hiermee raken de BJZ’s
aangesloten op de AWBZ-brede zorgregistratie.1 Met behulp van deze
koppeling kan het forfait over het forfaitjaar 2011 (uitkering in 2012) aan
BJZ-cliënten met een AWBZ-indicatie worden toegekend conform de
uitvoering van de Wtcg bij CIZ-indicaties. De automatische koppeling
moet hiervoor wel uiterlijk op 1-7-2010 zijn gerealiseerd.
Voorts zal ik alles in het werk stellen om BJZ-cliënten met een AWBZindicatie ook over het jaar 2010 een forfait toe te kennen. Daartoe moeten
de bestanden met AWBZ-registraties voor BJZ-cliënten van het CIZ (die
via de hiervoor genoemde automatische koppeling de indicaties bevatten
die na 1–1-2010 zijn afgegeven) en de bestanden van de BJZ’s (die de
indicaties bevatten over 2009 maar die voor minstens 26 weken doorlopen
in 2010) gecombineerd worden. Aandachtspunt voor een correcte uitvoering is de tijdige aanlevering van alle benodigde gegevens aan het CAK.
Voorts zullen de mogelijkheden en merites van het toekennen van dit
forfait met terugwerkende kracht tot het forfaitjaar 2009 worden bezien.
VWS, het CIZ en het CAK voeren gezamenlijk een ketenuitvoerbaarheidstoets uit om de uitvoeringstechnische aspecten van het voorgaande te
onderzoeken.

De wijze van optellen van bepaalde functies in uren in de AWBZ
In het besluit tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten (Btcg)
zijn de criteria gedefinieerd voor het recht op de forfaitaire tegemoetkoming. Voor de AWBZ-indicaties gaat de huidige regelgeving uit van uren.
Dit is niet geheel afdoende. De AWBZ-functies worden namelijk in klassen
met een bepaalde bandbreedte van uren geïndiceerd. De achtergrond
achter de bandbreedte is dat niet iedere week de zorgbehoefte exact gelijk
is. Door te indiceren in een bandbreedte in uren is het mogelijk dat het
werkelijke zorggebruik de ene week iets hoger is en de volgende week iets
lager. Aangezien de achtergrond van de bandbreedte uitgaat van een
zorggebruik dat de ene week meer is en de andere week minder, ligt het in
de rede om bij het optellen van verschillende functies in uren uit te gaan
van het gemiddelde aantal uren binnen een bandbreedte en dit gemiddelde op te tellen. Hiervoor dient het besluit (Btcg) een kleine aanpassing
te ondergaan.

Meerjarig hulpmiddelengebruik

1

Door deze constructie hoeven niet alle BJZ’s
apart aan te sluiten bij de verschillende
zorgkantoren, maar wordt gebruik gemaakt
van de bestaande infrastructuur via het CIZ.

Een van de afbakeningscriteria voor de forfaitaire regeling betreft het
gebruik van een hulpmiddel (Zvw) in het betreffende jaar. Zorgverzekeraars registreren hulpmiddelen in het jaar dat ze aan verzekerden verstrekt
worden én in het jaar dat reparatie aan een hulpmiddel plaatsvindt.
Bepaalde hulpmiddelen worden echter niet ieder jaar aangeschaft omdat
deze meerdere jaren meegaan. Conform mijn toezegging aan het parlement heb ik de Stuurgroep gevraagd om te kijken hoe hiermee om te
gaan.
Om dit vraagstuk goed in kaart te brengen, laat de Stuurgroep onderzoek
verrichten naar de afschrijvingstermijnen en de incidentie van reparaties
aan deze hulpmiddelen. Op deze manier wordt duidelijk in welke jaren het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

5

gebruik van een hulpmiddel door de doelgroep niet in de registraties van
zorgverzekeraars voorkomt. Daarnaast wordt geïnventariseerd hoe het
meerjarig gebruik van hulpmiddelen op uniforme wijze geregistreerd kan
worden. Een belangrijk aandachtspunt daarbij is de relatie met de Wet
bescherming persoonsgegevens, aangezien de betreffende data (zijnde
medische persoonsgegevens) meerjarig moet worden opgeslagen.

Revalidatiezorg in ziekenhuizen
Voor revalidatiezorg geldt dat een verzekerde in aanmerking komt voor
een tegemoetkoming indien de verzekerde revalidatiezorg heeft ontvangen in bepaalde revalidatiecentra. Een deel van de revalidatiezorg in algemene ziekenhuizen werd in 2008 nog bekostigd via de FB-systematiek
(functionele bekostiging). In de systemen van verzekeraars is die zorg
daarom niet te classificeren als revalidatiezorg of andersoortige
ziekenhuiszorg.
Met de invoering van revalidatie-dbc’s is revalidatiezorg in een algemeen
ziekenhuis wel te onderscheiden van andersoortige zorg. Volgens planning zou per 01-01-2009 voor alle revalidatiezorg (zowel revalidatiecentra
als algemene ziekenhuizen) overgegaan worden op revalidatie-dbc’s. Voor
een deel van de categorale zorg, bijvoorbeeld in verband met epilepsie of
longziekten, zijn de revalidatie-dbc’s echter nog in ontwikkeling. Dit deel
van de revalidatie wordt nog op eenzelfde wijze als in 2008 gedeclareerd.
Gedurende het eerste kwartaal van 2009 is dus voor een deel van de
revalidatiezorg voor het eerst gewerkt met dbc’s. Omdat revalidatiezorg
doorgaans langdurig van aard is, vaak langer dan een kwartaal, is precieze
informatie over het gebruik van revalidatie-dbc’s nog niet beschikbaar. De
cijfers over het eerste kwartaal alleen geven onvoldoende inzicht in het
aantal patiënten dat revalidatiezorg ontvangt in algemene ziekenhuizen,
evenals in de aard van de geleverde revalidatiezorg en de gebleken bruikbaarheid van revalidatie-dbc’s voor de uitvoering van de Wtcg.
De Stuurgroep zal bezien wat de consequenties hiervan zijn voor
revalidatiezorg in algemene ziekenhuizen als afbakeningscriterium voor
de Wtcg.
1.4 Ketenprojectplan Implementatie forfaitaire regeling
Eind 2010 wordt de forfaitaire tegemoetkoming uitbetaald. Deze tegemoetkoming is gebaseerd op registraties vanuit de Zorgverzekeringswet
(Zvw), AWBZ en WMO. Om tot een goede uitvoering te komen is door het
CAK en alle ketenpartners een integraal ketenprojectplan vastgesteld.
Kortgezegd beschrijft dit plan wat, wanneer, en hoe van welke ketenpartner verwacht wordt opdat eind 2010 het forfait kan worden uitgekeerd. Het ketenprojectplan bevat ook een functioneel ketenontwerp,
waarin onderscheid wordt gemaakt tussen de primaire en secundaire
procesgang. De primaire procesgang beschrijft de doelgroepselectie,
verzameling en bewerking van gegevens van alle ketenpartners en de
uiteindelijke beschikking en uitbetaling van het forfait. De secundaire
procesgang verzorgt de afhandeling van reacties van cliënten en hun
vertegenwoordigers en is onderverdeeld in subproces informatie en
anderzijds de processen aanvraag en bezwaar. Met deze secundaire
procesgang wordt mede invulling gegeven aan het amendement
Omtzigt.1

Spoorboekje voor implementatie forfaitaire regeling
1

Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009,
31 706, nr. 30.
2
Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009,
31 706, nr. 21.

In mijn brief van 18 november aan de voorzitter van de Tweede Kamer
heb ik toegezegd in de eerste voortgangsrapportage over de Wtcg in te
gaan op het definitieve spoorboekje voor de forfaitaire regeling.2 Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

6

spoorboekje zoals beschreven in de planning van het integrale ketenprojectplan bestaat grosso modo uit 3 fasen.
De eerste fase is de definitiefase. Deze liep van 1 februari 2009 tot 30 april
2009. In de definitiefase treffen de ketenpartners de voorbereidingen om
te komen tot de ontwikkeling en opbouw van diensten en producten. De
definitiefase kenmerkt zich door afstemming en het volledig inzicht krijgen
in procesgangen, risico’s en kwesties welke tijdens het project gaan
spelen. De definitiefase is inmiddels afgerond en heeft een integraal
ketenprojectplan Wtcg met een functioneel ketenontwerp opgeleverd.
Iedere ketenpartner heeft voor het eigen aandeel ook een gedetailleerder
projectplan dat binnen de eigen organisatie als nadere leidraad geldt.
De tweede fase is de ontwerp- en ontwikkelfase en loopt van 1 mei 2009
tot 31 januari 2010. In deze fase worden alle (tussen)producten ontwikkeld
en gebouwd. Ook worden in deze fase de administratieve organisatie,
procedures en werkinstructies en dergelijke ontwikkeld. Daarnaast worden
tussen de ketenpartners middels zogenaamde Service Level Agreements
(SLA’s) afspraken gemaakt over tijdigheid, volledigheid en juistheid van
uit te wisselen gegevens en diensten.
Conform planning dienen alle producten en diensten in de keten op
1 februari 2010 technisch klaar te zijn om een ketentest uit te voeren. De
Stuurgroep wijst er in de voortgangsrapportage op dat wijzigingen die
betrekking hebben op de uitvoering voor het uit te keren forfait in 2010,
uiterlijk september 2009 bekend dienen te zijn.
De derde fase is de fase van oplevering en productiebegeleiding. Deze
loopt van 1 februari 2010 tot het najaar van 2010; dat wil zeggen tot het
moment waarop de uitbetaling van de tegemoetkomingen werkelijk gaat
beginnen.
Deze fase start op 1 februari met het testen van de secundaire en primaire
procesgangen binnen de gehele keten. In april 2010 wordt gestart met het
opbouwen van de productie servers, individuele pré-productie testen per
ketenpartner en de gezamenlijke ketentest. Na levering van productiegegevens door de diverse ketenpartners (conform planning 1 juli 2010) aan
het CAK wordt een begin gemaakt met de productie. Er staat dan een
kernteam van projectmedewerkers klaar om, daar waar zich onverhoopt
nog problemen in de productie voordoen, deze direct te verhelpen.
De Stuurgroep concludeert dat het implementatieproces in de keten en
binnen de organisaties van de individuele ketenpartijen conform planning
verloopt. Zoals hiervoor al is aangegeven vragen sommige punten bijzondere aandacht en nader onderzoek. Voor deze aandachtspunten is een
oplossingsrichting in beeld. De Stuurgroep blijft vooralsnog maandelijks
bijeen komen. De Stuurgroep zal mij in het najaar weer over de voortgang
informeren.
1.5 Wmo-voorzieningen

Vooraf
Bij de behandeling van de Wtcg heb ik aan de Tweede Kamer toegezegd
dat de Stuurgroep zich in het kader van de WMO over twee registratievraagstukken zal buigen. Dit betreft in de eerste plaats het registreren van
het verstrekken van een rolstoel of andere WMO-voorzieningen door
gemeenten ten behoeve van een uniforme landelijke registratie van deze
hulpmiddelen (mede in relatie tot de motie Tang cs1). Daarnaast gaat het
om het onderzoeken van de mogelijkheden om een dergelijke registratie
op te zetten van het (langdurig, 26 weken of meer) gebruik van een PGB
voor huishoudelijke hulp.
1

Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009,
31 076, nr. 28.

Concreet gaat het om het beantwoorden van twee vragen:
1. De eerste vraag is of er te komen is tot een eenduidige en objectieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

7

afbakening van de voorzieningen in het kader van de Wmo die worden
verstrekt aan chronisch zieken en gehandicapten.
2. De tweede vraag is een uitvoeringsvraagstuk en betreft de vraag op
welke wijze de benodigde gegevens (zowel voor de registratie van
rolstoelen of andere WMO-voorzieningen als voor de PGB’s voor huishoudelijke hulp) door de gemeenten kunnen worden vastgelegd en
uitgewisseld met het CAK.
Desgevraagd heeft de VNG zich in een bestuurlijk overleg in februari
bereid getoond om bij te dragen aan de levering van Wmo-gegevens door
gemeenten, opdat het gebruik van rolstoelvoorzieningen en PGB’s voor
huishoudelijke verzorging meegenomen kan worden in de afbakeningscriteria voor de forfaitaire tegemoetkoming. Sindsdien is er frequent
ambtelijk overleg tussen VWS, VNG en CAK om een gezamenlijk
gedragen oplossing te ontwikkelen alsmede de voortgang en de bevindingen te bespreken.
Om een beeld te verkrijgen van de praktijk van indiceren en registreren
van individuele Wmo-voorzieningen zijn 35 gemeenten benaderd via een
telefonische enquête en interviews. Ook is gesproken met deskundigen,
onder andere van het CIZ, om nader te bezien welke doelgroepen van de
verschillende soorten Wmo-voorzieningen gebruik maken.
Hierna volgen de eerste resultaten van de beeld- en gedachtevorming tot
op dit moment.

Het afbakenen van rolstoelen en andere WMO voorzieningen
De Wmo biedt gemeenten een handvat om (individuele) voorzieningen te
treffen om te bevorderen dat iedereen kan meedoen aan het maatschappelijke leven. De Wmo beoogt ten principale een veel grotere groep
mensen te bereiken dan de groep die in kaart moet worden gebracht voor
het toekennen van een tegemoetkoming uit hoofde van de Wtcg.
Op basis van de consultatie lijkt er een grote mate van overeenkomst te
zijn tussen de groep gebruikers van een elektrische rolstoel en gebruikers
van een zogenoemde actieve handbewogen rolstoel enerzijds en de groep
chronisch zieken en gehandicapten waar de Wtcg op ziet anderzijds.
Dit laat onverlet dat de definiëring van het type rolstoelen dat gemeenten
na toekenning moeten registreren en vervolgens melden aan het CAK
nader dient te worden uitgewerkt. Voorkomen moet worden dat de uitvoering onduidelijk is en dat mensen onterecht buiten de doelgroep vallen.
Voor het gebruik van overige Wmo-voorzieningen bevestigen de consultaties het bij de Wmo passende beeld dat de manier waarop gemeenten
hiermee omgaan divers is. Eenzelfde ziekte of beperking kan leiden tot
verschillende voorzieningen en een groot deel van de voorzieningen
wordt verstrekt aan ouderen, die niet altijd ziek of gehandicapt zijn. Ook
de groep gebruikers van een Valyspas of gehandicapten-parkeerkaart die
in de motie Tang als mogelijk alternatief is genoemd voor een uniforme
registratie van rolstoelen, stemt niet noodzakelijkerwijs overeen met de
doelgroep van de Wtcg.
Ik ben daarom voornemens om de uitvoering van de motie Tang vooralsnog te richten op het bewerkstelligen van een uniforme registratie van
de hiervoor genoemde rolstoelen en de overige WMO-voorzieningen
buiten beschouwing te laten. De gehandicaptenparkeerkaart en de
Valyspas fungeren als terugvaloptie voor het geval dat bij de uitwerking
van een landelijke uniforme registratie van rolstoelen op zwaarwegende
uitvoeringsproblemen wordt gestuit.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

8

Het uitvoeringsvraagstuk
Voor de bepaling van het recht op forfait, bepaling van de hoogte en de
uitbetaling van het forfait zijn naast het inhoudelijke gegeven van rolstoelgebruik en het aantal uren huishoudelijke hulp per week (ter bepaling van
de forfaitcategorie) vooral het BSN, de NAW-gegevens, de geboortedatum
en het rekeningnummer van belang. Op dit moment wordt bezien op
welke wijze deze gegevens door de gemeenten worden vastgelegd en
uitgewisseld met het CAK.
Uit de consultaties tot nu toe blijkt dat de algemene gegevens door alle
bevraagde gemeenten worden vastgelegd. Alleen het rekeningnummer
wordt niet in alle gevallen geregistreerd en in sommige (kleine) gemeenten wordt er nog gewerkt met een cliëntnummer in plaats van een BSN.
De specifieke gegevens met betrekking tot de PGB’s voor huishoudelijke
hulp worden door gemeenten al vastgelegd. Als de definitie van
rolstoelen (juridisch) helder omschreven kan worden zal het vastleggen
van het rolstolgebruik waarschijnlijk geen problemen opleveren. Dit alles
stemt hoopvol als het gaat om overeenstemming over de inhoud van de
gegevensuitwisseling tussen gemeenten en CAK ten behoeve van de
uitvoering van de Wtcg.
Waar het gaat om de meer technische vormgeving van de uitwisseling
tussen gemeenten en het CAK geldt dat ook deze uitvoeringspraktijk bij
gemeenten divers is. Het is zaak om het technisch zó vorm te geven dat de
vastlegging en uitwisseling kan worden gedaan met minimale uitvoeringslasten voor zowel gemeenten als CAK. Ook de vormgeving van het
secundaire proces -hoe werkt het als mensen vragen hebben over het
Wmo-deel van de forfaitbepaling- is nog een punt van aandacht. Omdat
zowel CAK als gemeenten hierin een rol hebben te vervullen, zal ik het
CAK en de VNG binnenkort om een uitvoeringstoets vragen.

Vervolg
Mijn streven is er op gericht om de komende weken de hiervoor beschreven definitie- en uitvoeringsvragen af te ronden, zodat in juli/augustus
helderheid bestaat over de wijze van gegevensvastlegging en uitwisseling
en deze afspraken kunnen worden bekrachtigd. De afspraken kunnen dan
in de tweede helft van 2009 worden geïmplementeerd en de gemeenten
kunnen worden geïnformeerd opdat er vanaf januari 2010 een uniforme
landelijke registratie is van rolstoelen en PGB’s voor huishoudelijke
verzorging.
2. Taskforce verbetering afbakening Wtcg
De Taskforce verbetering afbakening Wtcg (hierna te noemen: de Taskforce) heeft als opdracht aanvullende criteria te ontwikkelen waardoor een
betere afbakening ontstaat van de groep chronisch zieken en gehandicapten die te kampen hebben met meerkosten maar wier zorggebruik op
grond van de afbakeningscriteria in de Wtcg thans geen grond is voor
toekenning van een tegemoetkoming.1 De taakopdracht heb ik op
30 januari 2009 naar het parlement gestuurd.2 Onlangs heeft de Taskforce
mij geïnformeerd over zijn werkwijze en de bevindingen tot nu toe.

1

Deze Taskforce bestaat uit de volgende
leden: de heer R. Linschoten (voorzitter), de
heer G. Blijham, mevrouw E. Borst-Eilers en
mevrouw A. Poll.
2
Kamerstukken I, vergaderjaar 2008–2009,
31 706, nr. M, bijlage.

De afgelopen periode is voor de Taskforce vooral een oriëntatiefase
geweest. De Taskforce heeft zich in een vijftal bijeenkomsten met vertegenwoordigers van het ministerie van VWS, met externe deskundigen en
met vertegenwoordigers van patiënten- en cliëntenorganisaties, een beeld
gevormd van de verschillende elementen van de taakopdracht en van een
mogelijke aanpak van de problematiek. Daarbij is tevens globaal verkend
waar de verbeteringen van de afbakening zoals die in de taakopdracht zijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

9

gesuggereerd in gezocht zouden kunnen worden. In dat kader heeft de
Taskforce zich laten informeren over de DKG- en de FKG-systematiek.
Daarnaast hebben deskundigen op het terrein van de «International Classification of Functioning, Disability and Health» (ICF) aan de Taskforce
uiteengezet wat ICF in theoretische en in praktische zin inhoudt en welke
mogelijkheden zij zien voor het gebruik van ICF-classificaties in het kader
van de Wtcg.
De Taskforce meldt dat zij uit de gesprekken met deskundigen de indruk
heeft gekregen dat zowel ten aanzien van het gebruik van FKG’s, als ten
aanzien van het gebruik van DKG’s als afbakeningscriterium, verbeteringen mogelijk zijn.
Bij FKG’s gaat het om een aanpassing van de nu gehanteerde grens van
180 dagdoseringen en – ingrijpender – het overstappen naar een selectie
op ATC-codes. Deze codes geven informatie over de werkzame stof in het
geneesmiddel en daarmee over de ziekte waarvoor het geneesmiddel
wordt voorgeschreven. Naast DKG’s zouden ook de poliklinische behandelingen bij de desbetreffende diagnoses betrokken kunnen worden. Verder
onderzoek de komende maanden zal moeten uitwijzen welke winst te
behalen valt door nauwgezet te kijken naar diagnoses en werkzame
stoffen in medicijnen. De Taskforce tempert de verwachtingen door erop
te wijzen dat, ook als deze verbeteringen doorgevoerd worden, de afbakening van de doelgroep niet perfect zal zijn. Zo een dergelijke perfectie al te
bereiken valt, moet die volgens de Taskforce eerder gezocht worden in
een fundamenteel andere benadering van de doelgroep – wellicht met
behulp van ICF-classificaties – dan in verdere verfijning van de huidige
afbakeningscriteria voor de forfaitaire regeling uit hoofde van de Wtcg.
De Taskforce stelt zich voor de komende periode een aanpak langs drie
lijnen voor.
De Taskforce gaat door met het raadplegen van deskundigen en vertegenwoordigers van belanghebbenden, teneinde het verkregen beeld van het
vraagstuk te verbreden en verder aan te scherpen. Zo worden er gesprekken gepland met patiëntenorganisaties, de Stuurgroep Weesgeneesmiddelen en het kenniscentrum van Zorgverzekeraars Nederland.
Daarnaast start de Taskforce met het hierboven genoemde onderzoek naar
op korte termijn te realiseren verbeteringen van het DKG- en
FKG-instrumentarium om de doelgroep van de Wtcg af te bakenen. De
uitkomsten van dit onderzoek zal de Taskforce bij zijn eindrapportage
betrekken.
Als derde spoor stelt de Taskforce een separaat traject voor om tot een
gefundeerd oordeel over de mogelijkheden van ICF in het kader van de
Wtcg te komen. Daarvoor is specifiek op de toepassing van ICF gericht
onderzoek nodig. Het onderzoek naar de mogelijkheden van ICF zal
moeten uitwijzen of en zo ja hoe ICF zou kunnen worden toegepast bij het
afbakenen van de doelgroep van de Wtcg. Een belangrijk aandachtspunt
daarbij is het in beeld brengen van het verband tussen chronische ziekte
of handicap en de meerkosten waar de Wtcg voor is bedoeld. Ook zal
moeten worden gekeken naar de uitvoerbaarheid van een dergelijk
systeem, met speciale aandacht voor het bereiken van de doelgroep en de
belasting van instanties in de uitvoeringsketen van de Wtcg. De Taskforce
signaleert dat een dergelijk onderzoek het tijdsbestek van de werkzaamheden van de Taskforce waarschijnlijk te buiten zal gaan. In zijn eindrapportage zal de Taskforce daarom op dit punt waarschijnlijk nog geen
eindoordeel kunnen geven, maar mogelijk wel een indicatie of deze route
op termijn zou kunnen bijdragen aan de gewenste verdere verbetering
van de Wtcg.
Tot slot geeft de Taskforce enkele overwegingen omtrent het eventueel
instellen van een meldpunt voor personen die ten onrechte buiten de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

10

afbakening vallen. Op zichzelf vindt de Taskforce dit een sympathieke
gedachte. Zo’n meldpunt zou dan wel beperkt moeten blijven tot zeer
bijzondere situaties en er niet toe moeten leiden dat iedereen een «second
opinion» kan vragen over toepassing van de Wtcg in zijn of haar geval. De
haalbaarheid van een dergelijk meldpunt hangt dus onder meer nauw
samen met de verbetering die bij de afbakening van de doelgroep kan
worden bereikt. In zijn eindrapport zal de Taskforce hierop terugkomen.
Zoals in de hiervoor reeds genoemde taakopdracht van de Taskforce aan
de orde is gekomen, is de Taskforce gevraagd om met inachtneming van
het budget van € 50 miljoen aanvullende criteria te ontwikkelen voor de
beoogde verbetering van de afbakening van de doelgroep van de
forfaitaire regeling. Daarnaast heb ik de Taskforce verzocht nog twee
aspecten in het totale beeld te betrekken. Dit betreft in de eerste plaats de
in de vorige paragraaf beschreven aspecten inzake het meerjarig gebruik
van Zvw-hulpmiddelen, de Wmo-hulpmiddelen, revalidatiezorg in algemene ziekenhuizen, PGB’s bij huishoudelijke verzorging en de mantelzorg.
In de tweede plaats is er in de taakopdracht op gewezen dat de afbakening
van de forfaitaire regeling geen statisch gegeven is maar als gevolg van
medische ontwikkelingen aan dynamiek onderhevig zal zijn. In dat licht is
de Taskforce tevens verzocht om eventuele signalen over zorggebruik dat
thans wel relevant is voor de afbakening van de doelgroep van de Wtcg
maar dat wellicht in de toekomst niet meer zal zijn in de beschouwing te
betrekken. Ook de AWBZ-indicaties voor de cliënten van bureau’s jeugzorg
zullen bij het totale beeld betrokken worden.
3. Overige onderwerpen
3.1 Voorlichting
Op uw verzoek heb ik u op 10 november 2008 de samenvatting toegezonden van het interdepartementale communicatieplan voor de Wtcg.1
Conform dit plan heeft het zwaartepunt van de communicatie-inspanningen in de afgelopen periode gelegen bij de algemene introductie van
de veranderingen als gevolg van de Wtcg. Hieronder wordt een globaal
overzicht gegeven van de specifieke communicatie-uitingen sinds
december 2008.

Voorlichting december 2008 tot nu
De Tweede Kamer heeft unaniem een motie aangenomen waarin de regering gevraagd werd om een web-portal open te stellen.2 Direct ná goedkeuring van de Wtcg door de Eerste Kamer is op 24 december 2008 het
portal www.veranderingenindezorg.nl het uitgebreide internetdossier
Wtcg opengesteld. Dit portal geeft toegang tot de meest actuele informatie over de Wtcg en vormt tevens de basis voor de informatie en
websites van alle partners (Ministerie van VWS, SZW, Financiën/
Belastingsdienst, het CAK, de CG-Raad en Postbus 51), maar ook van
bijvoorbeeld koepels, patiënten- en cliëntenorganisaties. Het internetdossier geeft onder andere uitleg over de verschillende onderdelen van de
Wtcg, de algemene tegemoetkoming (forfait), de korting op de eigen
bijdrage AWBZ/Wmo, de nieuwe fiscale regeling voor specifieke zorgkosten en geeft tevens antwoord op veelgestelde vragen.

1

Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009,
31 706, nr. 17.
2
Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009,
31 706, nr. 27.

In januari is een paginagrote Wtcg-advertorial geplaatst in alle huis-aanhuis bladen. In deze advertorial is de kern van de Wtcg-veranderingen
beschreven. De advertorial heeft overigens niet geleid tot een noemenswaardige toename van het aantal telefoontjes bij het CAK en Postbus 51;
er was geen opschaling van de telefonische bezetting nodig.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

11

Op www.veranderingenindezorg.nl kan binnenkort de «Test tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten» geraadpleegd worden. Door het
beantwoorden van een aantal vragen krijgt de burger een indicatie of hij
in aanmerking komt voor de tegemoetkoming Wtcg.
Daarnaast zijn twee uitgebreide brochures over de Wtcg gerealiseerd. Eén
daarvan is in het bijzonder gericht op de «Financiële gevolgen van de
Wtcg» en deze is binnenkort beschikbaar voor het publiek. In paragraaf 3.2
wordt op deze laatste brochure uitvoeriger ingegaan.
De Belastingdienst heeft in haar televisiecampagne in december 2008
extra aandacht besteed aan de veranderingen voor de aftrek van de
buitengewone uitgaven en de toeslagen. Tevens heeft de Belastingdienst
circa 2,5 miljoen brieven gestuurd aan toeslagenklanten die in 2007
gebruik hebben gemaakt van de BU-regeling om hen te informeren over
mogelijke wijzigingen van het inkomen, en daardoor de hoogte van de
toeslag, als gevolg van de Wtcg.
Momenteel worden circa 40 000 van deze «toeslagenklanten» telefonisch
benaderd om de betrokkenen er op te wijzen dat zij – om naheffing bij
toeslagen te voorkomen- tijdig aan de Belastingdienst dienen door te
geven dat het verzamelinkomen is gestegen.
In mei zijn ongeveer 800 belangenorganisaties, koepels, patiëntenverenigingen, ziekenhuizen en sociaal raadslieden en WMO-projectleiders
bij de gemeenten via een gerichte e-mailing over de Wtcg geïnformeerd.
De CG-Raad organiseert van april tot en met juni voor haar leden en lokale
platforms een zestal voorlichtingsbijeenkomsten over de Wtcg. Daarnaast
biedt zij in het najaar workshops voor lidorganisaties aan, waarmee leden
daadwerkelijk ondersteund kunnen worden. Deze bijeenkomsten worden
financieel ondersteund door mijn ministerie.
Sinds kort maken vertegenwoordigers van het UWV, het CIZ en de Unie
KBO, naast afgevaardigden van het ministerie van Financiën, Sociale
Zaken en Werkgelegenheid, het CAK, het Platform VG en de CG-Raad deel
uit van de werkgroep Communicatie Wtcg. Hierdoor is en blijft uniforme
en afgestemde communicatie gewaarborgd.

Vooruitblik voorlichting
Deze zomer zal het UWV voor de eerste maal het arbeidsongeschiktheidsforfait uitkeren. In overleg met het UWV wordt gewerkt aan de communicatie hierover, waaronder het opstellen van de telefoonscripts. Ook de
communicatie en scripts van de telefonische ingangen van de partners
zullen hierop worden afgestemd.
Daarnaast gaat VWS, in samenwerking met de partners in de werkgroep
Communicatie, aan de slag met het opstellen en voorbereiden van een
interdepartementaal communicatieplan Wtcg Winter 2009–2010. In dit
plan wordt uitgewerkt op welke wijze zowel de burger als de relevante
organisaties nader worden geïnformeerd over de afbakeningscriteria en
zal ook aandacht zijn voor communicatiescenario’s en voorbeeldbrieven
voor het opvragen van het zorggebruik of het maken van bezwaar.
3.2 Motie Meurs

1

Kamerstukken I, vergaderjaar 2008–2009,
31 706, nr. 1.

Bij de behandeling van het wetsvoorstel in de Eerste Kamer is de motieMeurs1 aangenomen, waarin het kabinet wordt verzocht om op meer
individueel niveau inzicht te verwerven in de inkomensgevolgen van de
overgang van de buitengewone uitgavenregeling naar de Wtcg.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

12

In het kader van deze motie is er een speciale brochure opgesteld over de
financiële gevolgen van de overgang van buitengewone uitgavenregeling
naar Wtcg. Hierin is voor 76 voorbeeldhuishoudens een vergelijking
gemaakt tussen de inkomenssituatie 2008, waarbij gebruik wordt gemaakt
van de buitengewone uitgavenregeling, en 2009, waarbij de Wtcg van
kracht is. Het gaat bij deze voorbeeldhuishoudens om ondermeer ouderen, arbeidsongeschikten, sociale minima en werkenden met een chronische ziekte, met verschillende huishoudsituaties en waarbij verschillende
aannamen rond zorggebruik zijn beschouwd. Bij de vergelijking wordt niet
alleen gekeken naar het directe voordeel van de fiscale aftrek van de
buitengewone uitgavenregeling en de verschillende onderdelen van de
Wtcg (forfaitaire tegemoetkoming voor chronisch zieken en gehandicapten; nieuwe fiscale regeling; korting eigen bijdrage AWBZ/Wmo huishoudelijke hulp, compensatie voor ouderen en arbeidsongeschikten), maar
ook naar de doorwerking daarvan op inkomensafhankelijke regelingen als
zorgtoeslag, huurtoeslag en kindgebonden budget. Op deze wijze wordt
voor de 76 voorbeeldhuishoudens een integraal beeld geschetst van de
inkomensgevolgen van de overgang van buitengewone uitgavenregeling
naar Wtcg. De brochure «Financiële gevolgen van de Wtcg» is binnenkort
beschikbaar www.veranderingenindezorg.nl.
Hiernaast is er contact opgenomen met het NIVEL over de mogelijkheden
voor de monitoring van inkomensgevolgen bij chronisch zieken en gehandicapten. Het NIVEL heeft een panelonderzoek lopen onder chronisch
zieken en gehandicapten, dat gefinancierd wordt door SZW en VWS. In dit
panelonderzoek wordt nu reeds jaarlijks gevraagd naar de mate waarin
gebruik wordt gemaakt van de buitengewone uitgavenregeling. Afgesproken is dat het NIVEL in de komende jaren zal monitoren in hoeverre
de paneldeelnemers compensatie krijgen middels de verschillende onderdelen van de Wtcg. Op deze wijze wordt inzicht gekregen in de effecten
die de overgang van buitengewone uitgavenregeling naar Wtcg daadwerkelijk heeft voor chronisch zieken en gehandicapten.
3.3 Gemoedsbezwaarden
Tijdens de parlementaire behandeling van de Wtcg in de Tweede Kamer
heb ik in reactie op een verzoek van de heer Van der Vlies toegezegd in de
voortgangsrapportage Zvw in te gaan op de positie van gemoedsbezwaarden in vergelijking tot die van verzekeringsplichtigen voor de Zorgverzekeringswet (verder Zvw-verzekerden genoemd) voor en na de invoering van de Wtcg.

Gemoedsbezwaarde
Een gemoedsbezwaarde is iemand die op grond van een religieuze overtuiging is vrijgesteld van de plicht zich te verzekeren. Een gemoedsbezwaarde is iemand die:
– geen nominale premie verschuldigd is;
– geen recht heeft op zorgtoeslag;
– geen inkomensafhankelijke bijdrage (IAB) betaalt, maar in plaats
hiervan een zelfde bedrag aan bijdragevervangende belasting betaalt
dat via de Belastingdienst wordt gestort in een eigen spaarpotje bij het
College voor Zorgverzekeringen (CVZ);
– aan het eind van ieder kalenderjaar 50% van het saldo in het spaarpotje betaalt aan het Zorgverzekeringsfonds;
– zijn zorgkosten (als het spaarpotje leeg is) volledig zelf moet betalen;
deze kosten vervolgens in aftrek mag nemen voor de buitengewone
uitgavenregeling (tot en met 2008) dan wel de nieuwe fiscale regeling
voor specifieke zorgkosten (vanaf 2009).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

13

Het fiscale uitgangspunt
Uitgangspunt van de fiscale behandeling van gemoedsbezwaarden en
Zvw-verzekerden in zowel de buitengewone uitgavenregeling (tot en met
2008) als de regeling uitgaven voor specifieke zorgkosten (vanaf 2009) is
dat zorgkosten voor beide groepen aftrekbaar zijn voor zover er sprake is
van drukkende uitgaven (dit betekent dat de kosten voor eigen rekening
komen en hier geen vergoeding tegenover staat). Voor de gemoedsbezwaarde geldt dat er geen sprake is van drukkende uitgaven voor zover
de zorgkosten kunnen worden gedekt uit het «spaarpotje» bij het CVZ.
Voor Zvw-verzekerden geldt dat er geen sprake is van drukkende uitgaven
voor zover de zorgkosten worden vergoed door de zorgverzekering.
Verder geldt voor beide groepen dat er geen sprake is van drukkende
uitgaven wanneer anderszins een vergoeding van gemaakte kosten wordt
verkregen, zoals bijvoorbeeld een bijdrage van een charitatieve instelling
of een gemeentelijke bijdrage.

Wijziging in de fiscale aftrekbaarheid
De aftrekbaarheid van zorgkosten is de afgelopen jaren als volgt gewijzigd.
In 2007 kwamen zowel zorgkosten zelf als uitgaven die standaard werden
gedaan ter dekking van eventuele zorgkosten voor aftrek in aanmerking.
Voor de Zvw-verzekerde bestaan de laatstgenoemde uitgaven uit de nominale premie voor de Zvw en de inkomensafhankelijke bijdrage en voor de
gemoedsbezwaarde uit de betaling van bijdragevervangende belasting
(het spaarpotje bij CVZ).
In 2008 is de aftrekbaarheid van deze dekkingsuitgaven komen te vervallen. Alleen de vrijwillig afgesloten aanvullende verzekeringspremies
kwamen in dat jaar nog voor aftrek in aanmerking.
Per 2009 is met de overgang van de buitengewone uitgavenregeling naar
de regeling uitgaven voor specifieke zorgkosten een verdere beperking in
de fiscale regeling aangebracht. Alleen specifieke zorgkosten die vooral
door chronisch zieken en gehandicapten worden gemaakt, komen nog
voor aftrek in aanmerking. Kosten voor bijvoorbeeld overlijden, bevalling
en adoptie zijn in het geheel niet meer aftrekbaar. Ook de aftrek van
aanvullende verzekeringspremies en de vaste aftrek voor ouderen en
arbeidsongeschikten is vervallen. Op basis van de Wet tegemoetkoming
chronisch zieken en gehandicapten kunnen Zvw-verzekerden, naast de
fiscale regeling, recht hebben op een niet-fiscale forfaitaire tegemoetkoming. Dit in tegenstelling tot een gemoedsbezwaarde.
In onderstaande tabel is voor de jaren 2007, 2008 en 2009 een overzicht
gegeven van de compensatiemogelijkheden voor gemoedsbezwaarden en
Zvw-verzekerden.
Tabel Compensatiemogelijkheden gemoedsbezwaarden en Zvw-verzekerden.

Gemoedsbezwaarden
Fiscale aftrekbaarheid*
Bijdragevervangende belasting (ter vervanging IAB)
Zorgkosten pakket Zvw minus vergoedingen potje CVZ
Overige niet-vergoede zorgkosten
Mogelijke forfaitaire tegemoetkoming
Zvw-verzekerden
Fiscale aftrekbaarheid*
Nominale premie Zvw
Premie aanvullende verzekering
Inkomensafhankelijke bijdrage (IAB)
Zorgkosten pakket Zvw minus vergoeding verzekeraar

2007

2008

2009

ja
ja
ja
–

nee
ja
ja
–

nee
ja
ja**
nee

ja
ja
ja
ja

nee
ja
nee
ja

nee
nee
nee
nee

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

14

1

Overige niet-vergoede zorgkosten
Mogelijke forfaitaire tegemoetkoming

2007

2008

2009

ja
–

ja
–

ja**
ja

* De aftrekbaarheid geldt alleen voor zover de kosten boven een inkomensafhankelijke drempel
uitgaan.
** De aftrekbaarheid van overige zorgkosten is in de regeling voor specifieke zorgkosten ingeperkt ten opzichte van de buitengewone uitgavenregeling.

Hoewel zowel gemoedsbezwaarden als Zvw-verzekerden alleen de drukkende uitgaven fiscaal kunnen aftrekken, zal de hoogte van de fiscaal
aftrekbare bedragen voor de gemoedsbezwaarde doorgaans hoger zijn,
omdat een groter deel van de zorgkosten voor eigen rekening van de
gemoedsbezwaarde komt. Het beschikbare bedrag uit het spaarpotje bij
CVZ is immers beperkt in vergelijking met de kosten die een Zvw-verzekerde uit zijn verzekering vergoed kan krijgen. Daarnaast kan een
Zvw-verzekerde in tegenstelling tot een gemoedsbezwaarde voor een
forfait in aanmerking komen.
Voor kosten die niet door de zorgverzekering vergoed worden kan de
Zvw-verzekerde net als de gemoedsbezwaarde de zorgkosten in aftrek
brengen. Als voorbeeld kan worden genoemd dieetkosten en kosten van
extra kleding en beddengoed. Uiteindelijk zijn voor beide groepen de
zorgkosten die binnen de regeling voor aftrek in aanmerking komen
aftrekbaar voor zover deze zorgkosten voor eigen rekening komen van de
gemoedsbezwaarde of de Zvw-verzekerde.

Voorbeeld ter illustratie
De meest inzichtelijk vergelijking die gemaakt kan worden tussen een
gemoedsbezwaarde en een Zvw-verzekerde wordt verkregen door te
kijken naar de situatie in één jaar, waarbij:
– in dat ene jaar zowel de Zvw-verzekerde als de gemoedsbezwaarde
€ 2000 medische kosten heeft. Voor de Zvw-verzekerde worden deze
kosten volledig gedekt door zijn ziektekostenverzekering. De gemoedsbezwaarde krijgt deze kosten voor de helft vergoed uit het spaarpotje;
– de Zvw-verzekerde een nominale premie (€ 1000) betaalt en een inkomensafhankelijke bijdrage (€ 1000);
– de gemoedsbezwaarde in plaats van een inkomensafhankelijke
bijdrage € 1000 betaalt aan bijdragevervangende belasting. Hij is
echter geen nominale premie verschuldigd;
– de Zvw-verzekerde betaalt uiteindelijk geen medische kosten, deze
worden volledig vergoed. De gemoedsbezwaarde betaalt uiteindelijk
zelf € 1000 aan medische kosten.

1

Hieronder vallen ook de kosten waarvan de
categorie valt onder het verplicht te verzekeren risico van de Zvw, maar het bedrag aan
kosten niet geheel binnen de Zvw wordt
vergoed, zoals kosten van behandelingen
fysiotherapie.

De gemoedsbezwaarde mocht tot 1 januari 2008 € 2000 in aftrek brengen
onder de buitengewone uitgavenregeling (€ 1000 bijdragevervangende
belasting en € 1000 zelf betaalde medische kosten); in het overgangsjaar
2008 kon alleen de € 1000 aan zelf betaalde medische kosten in aftrek
worden gebracht en hetzelfde geldt voor 2009 onder de nieuwe fiscale
regeling uitgaven voor specifieke zorgkosten.
De Zvw-verzekerde kon tot 1 januari 2008 zijn IAB van € 1000 en zijn nominale premie van € 1000 in aftrek brengen. In 2008 is deze aftrekbaarheid
komen te vervallen, en dit geldt ook onder de nieuwe fiscale regeling per
2009.
In alle drie de jaren geldt voor zowel gemoedsbezwaarden als Zvwverzekerden dat kosten alleen aftrekbaar zijn voor zover zij boven een
inkomensafhankelijke drempel uitgaan.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

15

Conclusie
In alle jaren geldt het uitgangspunt dat zowel gemoedsbezwaarden als
Zvw-verzekerden drukkende uitgaven in aftrek kunnen brengen. Tot
1 januari 2008 (situatie voordat maatregelen in BU werden genomen)
betekende dit dat de Zvw-verzekerde zijn jaarlijkse inleg (premie plus IAB)
en de kosten die niet door de verzekering werden gedekt mocht aftrekken.
De gemoedsbezwaarde mocht de bijdrage vervangende belasting (= IAB)
en de kosten die niet gedekt werden door het potje bij het CVZ aftrekken.
Met ingang van 1 januari 2009 is de buitengewone uitgavenregeling
komen te vervallen. Daarvoor in de plaats is de aftrek uitgaven voor specifieke zorgkosten gekomen. Onder regeling uitgaven voor specifieke zorgkosten kan de nominale premie niet meer in aftrek genomen worden
evenals de inkomensafhankelijke bijdrage en de bijdrage vervangende
belasting. De gemoedsbezwaarde kan echter wel nog steeds de zorgkosten Zvw die niet gedekt worden door het spaarpotje bij CVZ in aftrek
brengen.
3.4 Definitie van de verzekerde in de Wtcg
In de Wtcg is opgenomen dat iemand die recht heeft op een tegemoetkoming een zorgverzekering moet hebben afgesloten in de zin van artikel 1,
onderdeel f, van de Zvw. Het is gebleken dat er enige onduidelijkheid
bestaat of ook mensen die gelijkgesteld zijn aan verzekerden op grond van
artikel 69 van de Zorgverzekeringswet (de zogenaamde verdragsgerechtigden) recht hebben op de tegemoetkoming voor chronisch zieken en
gehandicapten. Dit is nadrukkelijk niet de bedoeling geweest.
Door de formulering van het begrip «verzekerde» in de Wtcg, kan echter
het idee ontstaan dat de tegemoetkoming onderdeel is van het aansprakenpakket van de Nederlandse sociale ziektekostenverzekeringswetgeving.
Als dat het geval is, zou, gelet op de jurisprudentie van het Europese Hof
van Justitie, dit er mogelijk toe leiden dat de tegemoetkoming beschouwd
zal moeten worden als een sociale ziektekostenverzekeringsuitkering die
ook naar verdragsgerechtigden in het buitenland moet worden betaald.
Om geen enkele onduidelijk te laten bestaan dat dit niet beoogd is, is het
kabinet voornemens de definitie in de Wtcg op dit punt aan te passen
door artikel 1, eerste lid, onderdeel a, anders te formuleren. Daarom zal bij
het wetsvoorstel «Wijziging van de Wet op de zorgtoeslag en de Zorgverzekeringswet vanwege enkele technische verbeterpunten en het
vervallen van een bepaling in een wijzigingswet» een nota van wijziging
worden ingediend.

Bijlage bij de Eerste Voortgangsrapportage Wtcg aan Eerste en Tweede
Kamer
Kamervragen over het wetsvoorstel Fiscaal stimuleringspakket
en overige maatregelen
Zoals in de inleiding reeds is opgemerkt, bevat deze bijlage de antwoorden op een aantal vragen die de leden van de CDA-fractie in de Tweede
Kamer hebben gesteld naar aanleiding van de een wijziging bij de Wtcg
die verwerkt is in het wetsvoorstel Fiscaal stimuleringspakket en overige
fiscale maatregelen (Kamerstukken II, vergaderjaar 2008–2009, 31 301).
Hieronder worden deze vragen beantwoord in de volgorde waarin zij
gesteld zijn.
Kan de regering bevestigen dat iedereen een korting met een percentage
van 33% op zijn of haar eigen bijdragen krijgt met ingang van 1 januari?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

16

Ik kan bevestigen dat het inderdaad de bedoeling is om dit kortingspercentage met ingang van 1 januari 2010 direct toe te passen voor de
gehele groep bijdrageplichtigen.
De kamer heeft unaniem een motie (31 706, nr. 27) aangenomen en
gevraagd om een web-portal. De leden van het CDA vragen of het
web-portal actief is en wanneer zullen elk van de in de motie genoemde
punten geregeld zijn?
In 2009 verandert er veel in de zorg. Om het de burger gemakkelijk te
maken, heeft het ministerie van VWS alle veranderingen in de zorg
2009 overzichtelijk en gemakkelijk toegankelijk op de webportal
www.veranderingenindezorg.nl geplaatst.
Momenteel zijn de antwoorden op de onderstaande onderdelen reeds op
www.veranderingenindezorg.nl in het Wtcg-dossier te vinden en wordt zo
nodig voor meer en/of meer gedetailleerde informatie doorverwezen naar
de sites van de betreffende instanties:
• Wie komt in aanmerking voor de CAK-forfaits.
• Informatie over de verlaagde bijdragen AWBZ en Wmo inclusief de
wijze waarop deze worden toegekend.
• Informatie over de fiscale compensatie.
• Informatie over de gevolgen van de Wtcg op toeslagen en de mogelijkheid het voorschot op de toeslagen aan te passen.
• Informatie over de fiscale behandeling van de eigenbijdrage waarvan
de rekening in de periode van 1 december 2008 tot en met 30 november 2009 wordt ontvangen én betaald.
In het conceptbesluit zoals voorgelegd aan de Kamers der StatenGeneraal staat dat revalidatiezorg in aangewezen instellingen over het
jaar 2009 meetelt voor de compensatie (artikel 2, lid e van de bijlage bij
Kamerstuk 31 706, nummer 13). Op de site staat dat «gegevens over revalidatie pas laat beschikbaar zijn en dat daarom wordt gekeken naar revalidatie in het jaar voorafgaand aan het jaar waarop de tegemoetkoming
betrekking heeft. Voor de tegemoetkoming over 2009 wordt dus gekeken
naar revalidatie in het jaar 2008». De leden van het CDA vragen zich af of
dit betekent dat het peiljaar wordt verlegd en of, als dat het geval is zij
daarover worden geïnformeerd.
Het peiljaar voor de revalidatiezorg is inderdaad verlegd. Voor de tegemoetkoming over het jaar 2009, die in 2010 wordt uitgekeerd is bepalend
de revalidatiezorg die in het jaar 2008 voor rekening van de Zorgverzekeringswet is gekomen.
Zo is het ook geregeld in het Besluit tegemoetkoming chronisch zieken en
gehandicapten.
De Kamer is over het voor de revalidatiezorg te hanteren peiljaar geïnformeerd met de nota naar aanleiding van het verslag (31 706, nr. 12, blz. 31).
In het conceptbesluit, dat op dezelfde dag als de nota naar aanleiding van
het verslag naar de Kamer is gestuurd, was de redactie jammer genoeg
niet geheel in overeenstemming met de betreffende passage in de nota
naar aanleiding van het verslag. In mijn antwoorden op de vragen die de
vaste commissie voor VWS heeft gesteld over de taakopdracht Taskforce
verbetering afbakening Wtcg, die ik op 28 april 2009 aan de Voorzitter van
de Tweede Kamer heb gezonden, ben ik uitgebreid op dit onderwerp
ingegaan. Ik moge naar dit uitgebreide antwoord verwijzen.
Bij de vragen op de website www.veranderingenindezorg.nl staat de
volgende tekst: «Een indicatie voor langdurige AWBZ-zorg wil zeggen:
minstens 26 weken lang minimaal één uur per week AWBZ-zorg thuis of
minstens 26 weken lang minimaal één dagdeel per week verblijf in een
instelling. Verschillende periodes in het jaar mogen bij elkaar worden
opgeteld. Een voorbeeld: iemand heeft in het begin van 2009 acht weken
AWBZ-zorg gehad, in de zomer acht weken en in de herfst elf weken. Dat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

17

betekent in totaal 27 weken AWBZ-zorg. Daarmee wordt voldaan aan dit
criterium voor de algemene tegemoetkoming over 2009.» (http://
www.minvws.nl/dossiers/wet-tegemoetkoming-chronisch-zi eken-engehandica pten-wtcg/algemene-tegemoetkoming/criteria/default.asp#a2).
Naar aanleiding daarvan vragen de leden van de CDA-fractie of dit betekent dat de weken met zorg in uren opgeteld mag worden bij weken met
zorg in dagdelen? Voorts vragen deze leden of de periodes van zeg 5 uur
per week opgeteld worden met periodes van 12 uur zorg per week om aan
de 26 weken norm te voldoen? Zo nee, waarom niet?
Bovenstaande betekent, in tegenstelling tot wat de leden van de CDA-fractie veronderstellen, dat de indicaties voor weken met zorg in uren niet
opgeteld mogen worden bij indicaties voor weken met zorg in dagdelen.
Bij de vraag of periodes van bijvoorbeeld 5 uur per week opgeteld mogen
worden met periodes van 12 uur zorg per week om aan de 26 weken norm
te voldoen kan ik stellen dat dit het geval is. Als het totaal van de indicatieperiodes optelt tot een indicatie voor 26 weken of meer AWBZ-zorg in een
kalenderjaar, krijgt deze persoon een tegemoetkoming. In bovenstaand
voorbeeld heeft deze persoon bijvoorbeeld eerst in januari en februari een
AWBZ-indicatie voor 5 weken van 12 uur per week en later dat jaar krijgt
hij een indicatie van 30 weken voor 5 uur. In totaal heeft hij dus meer dan
26 weken een indicatie voor een tot tien uur, deze persoon krijgt daarom
de lage tegemoetkoming.
De leden van het CDA vragen vervolgens of dit betekent dat zorg uit het
zorgbesluit, artikel 3 tot en met 8 allemaal meetelt (in het concept besluit
zijn artikel 7 en 8 uitgezonderd)? En zo nee, waarom wordt dat dan niet
vermeld?
Nee, niet alle zorg in de artikelen 3 tot en met 8 van het Besluit zorgaanspraken AWBZ telt mee voor het vaststellen van de tegemoetkoming.
Het gaat bij het vaststellen van het recht op een tegemoetkoming om
indicaties voor AWBZ-zorg op grond van artikelen 4, 5 en 6 van het Besluit
zorgaanspraken AWBZ. Een indicatie op grond van artikel 7 of 8 geeft
geen recht op een tegemoetkoming. Het gaat hier om activerende begeleiding of behandeling. Activerende begeleiding is overigens met ingang
van 1 januari komen te vervallen. Dit wordt wel vermeld. Het staat in
artikel 2, eerste lid, onderdelen g en h van het Besluit tegemoetkoming
chronisch zieken en gehandicapten. Overigens geven ook indicaties voor
intramurale zorg AWBZ op grond van de artikelen 9, eerste lid, of 13,
eerste en tweede lid, van het Besluit zorgaanspraken AWBZ recht op een
tegemoetkoming. Het gaat hier om een indicatie voor verblijf in een
AWBZ-instelling. Dit staat in artikel 2, eerste lid, onderdeel j, van het
Besluit tegemoetkoming chronisch zieken en gehandicapten. Ook in het
tweede lid van artikel 2 van het Besluit tegemoetkoming chronisch zieken
en gehandicapten worden deze artikelen van het Besluit zorgaanspraken
AWBZ genoemd.
In het internetdossier van het ministerie staat bij het hoofdstuk «hoogte»
de paragraaf: «Lage tegemoetkoming». Hebt u een indicatie voor 26
weken of langer verblijf met overnachting in een AWBZ-instelling? Dan
komt u in aanmerking voor de lage tegemoetkoming, ongeacht of u ook
aan andere criteria voldoet.» (http://www.minvws.nl/dossiers/wettegemoetkoming-chronisch-zieken-en-gehandica pten-wtcg/algemenetegemoetkoming/hoogte/).
In het conceptbesluit was de tekst op dit punt -zoals leden van de CDAfractie signaleren- nog zó te lezen dat andere criteria, in aanvulling op de
lage tegemoetkoming als gevolg van langdurig opname in een AWBZinstelling nog zouden kunnen leiden tot een hoger forfait. De leden van de
CDA-fractie vragen waarom dit in het definitieve besluit en in het internetdossier anders is verwoord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

18

De reden hiervoor is dat bij iemand die is opgenomen in een AWBZinstelling de meerkosten voor het grootste gedeelte ten laste komen van
de instelling en niet ten laste van betreffende persoon. Daarom krijgt
iemand die een indicatie heeft voor intramurale AWBZ zorg de lage tegemoetkoming.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2008–2009, 31 706, nr. 33

19