Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

21 501-02

Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse
Zaken

Nr. 1607

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 26 april 2016
Hierbij bied ik u het verslag aan van de Raad Buitenlandse Zaken van
18 april 2016.
De Minister van Buitenlandse Zaken,
A.G. Koenders

kst-21501-02-1607
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1607

1

VERSLAG RAAD BUITENLANDSE ZAKEN VAN 18 APRIL 2016
Iran
In haar inleidende woorden ging de Hoge Vertegenwoordiger (HV)
Mogherini kort in op haar bezoek aan Iran op 15 en 16 april jl. De HV gaf
aan tijdens haar bezoek onder andere gesproken te hebben over de
bereidheid van de EU om Iran te assisteren bij de implementatie van het
Joint Comprehensive Plan of Action (JCPOA). In het verlengde hiervan
benadrukte zij dat het van belang is dat de voordelen van het nucleaire
akkoord ook concreet en zichtbaar worden gemaakt voor de Iraanse
bevolking. Daarnaast meldde de HV dat zij met de Iraanse autoriteiten
overeen is gekomen dat mensenrechten structureel onderdeel zullen
uitmaken van de bredere dialoog tussen de EU en Iran.
Colombia
De Raad sprak over het vredesproces in Colombia met Sergio Jaramillo,
hoofdonderhandelaar van de Colombiaanse regering in de onderhandelingen met de FARC. Volgens Jaramillo is overeenstemming bereikt over
de inhoud van het vredesakkoord, maar onderhandelen de twee partijen
nog over het tijdspad. Het akkoord zal nog dit jaar worden beklonken,
waarna de Colombiaanse regering het akkoord per referendum aan de
bevolking voor zal leggen. Een overeenkomst met de FARC zal vervolgens
de weg vrijmaken voor een akkoord met de ELN (na FARC de grootste
guerrillabeweging in Colombia).
HV Mogherini en de EU-lidstaten verwelkomden deze positieve ontwikkelingen en zegden politieke steun toe aan het vredesproces en de implementatie van het akkoord met de FARC. Tijdens de discussie sprak
Jaramillo waardering uit voor de langdurige EU-betrokkenheid bij het
vredesproces. De HV verzekerde Jaramillo van voortzetting van EU-steun
op zowel korte termijn, zoals bij de ontwapening van de FARC, als op de
lange termijn middels het EU Trust Fund en EIB leningen voor het middenen kleinbedrijf in plattelandsgebieden. Uiteindelijk staat of valt het
vredesproces met de implementatie van het akkoord en het tot stand
brengen van zichtbare verandering. In reactie op zorgen van enkele
lidstaten over de fragmentatie van financiering, gaf de HV aan dat het EU
Trust Fund dient om EU-steun te coördineren waarbij de focus ligt op de
periode na de ondertekening van het akkoord. Het fonds zal gericht zijn op
rurale ontwikkeling en onderwijs. Hiermee kunnen «quick wins» worden
behaald die het momentum in het proces behouden. Nederland wees
hierbij op de kansen van samenwerking met de private sector.
Jaramillo reageerde hier instemmend op en wees op het belang om
stabiliteit te creëren in regio’s die vooral afhankelijk zijn van inkomsten uit
de productie van cocaplanten. Jaramillo moedigde de EU-lidstaten aan
publiek-private partnerschappen te sluiten of Colombia daarover te
adviseren.
Lidstaten gaven aan van Colombia effectieve implementatie te
verwachten van de afspraken over transitional justice, in ruil voor steun
bij de uitvoering van het akkoord. Na brede consultaties met het
maatschappelijk middenveld en met hulp van de VN is overeenstemming
bereikt over transitional justice . Dit proces was lastig, maar noodzakelijk, want transitional justice legt de basis voor vredesopbouw, aldus
Jaramillo. Hij liet weten dat de regering en de FARC geen International
Criminal Court (ICC)-model voor ogen hebben, maar verzekerde de Raad
dat schuldigen aan oorlogsmisdaden en/of andere mensenrechtenschendingen geen amnestie zullen krijgen. Verschillende lidstaten, waaronder
Nederland, wezen in dit kader ook op de ervaringen van de EU op gebied

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1607

2

van verzoening. De komende tijd zal de FARC zich moeten omvormen tot
een politieke beweging en garanties af moeten geven voor ontwapening.
Jaramillo wees hierbij op uitdagingen afkomstig van drugskartels, de ELN,
en het vasthouden van het politieke momentum.
Migratie externe aspecten
De Raad besprak de externe aspecten van migratie, deels ter voorbereiding op de discussie met de Hoge Vertegenwoordiger voor de
Vluchtelingen van de Verenigde Naties. HV Mogherini benadrukte dat er
op dit gebied al veel werk is verricht, maar dat tegelijkertijd nog meer
inzet noodzakelijk is. Ze stelde tevens dat de twee parallelle migratieroutes (de oostelijke via Turkije en Griekenland en de zuidelijke via Libië)
dezelfde politieke prioriteit moeten krijgen. Sinds de inwerkingtreding van
het EU-Turkije akkoord is het aantal vluchtelingen op de oostelijke route
gedaald en vindt de eerste terugkeer plaats. Ook benadrukte HV
Mogherini het belang van relocatie en hervestiging en de volledige
financiering van opvang van vluchtelingen in Turkije.
Tegelijkertijd constateerde de HV dat het aantal vluchtelingen op de
zuidelijke route (vanuit Noord-Afrika naar Italië) toeneemt. HV Mogherini
gaf aan deze migratiestroom aan te pakken via versterking van de
kustwacht in Libië, bewaking van de Libische zuidgrenzen door regionale
samenwerking met G5-landen en Soedan te bevorderen, het voeren van
dialogen op hoog niveau met landen van herkomst en transit, en
samenwerking met IOM en UNHCR in Libië.
Minister Koenders heeft de Raad geïnformeerd over zijn bezoek aan
West-Afrika (Mali, Ivoorkust, Ghana) waar hij, namens HV Mogherini,
dialogen op hoog niveau met die landen voerde. Hij heeft bereidheid
geconstateerd aan Afrikaanse zijde de dialoog met de EU aan te gaan,
onder andere omdat migratie in toenemende mate als een gemeenschappelijk probleem wordt ervaren. Ook onderstreepte Minister Koenders het
belang van een landenspecifieke benadering, het transactionele karakter
van de dialogen (waarbij Europa bepaalde zaken kan vragen van
Afrikaanse landen, maar ook iets te bieden moet hebben), en aandacht
voor de cultuur en waardigheid van deze landen. Met alle drie de landen
zijn afspraken gemaakt die zijn vervat in een gezamenlijke verklaring.
Tijdens de discussie heeft Italië een non-paper (migratie-compact)
toegelicht waarin een grotere Europese inzet wordt bepleit (onder andere
via de op te richten Europese Grens- en Kustwacht). Deze grotere inzet
heeft onder andere betrekking op terugkeer en het bieden van meer
perspectief aan vooral landen in Afrika op economisch terrein, veiligheid,
maar ook ten aanzien van legale migratie.
UNHCR
De Raad besprak de migratieproblematiek tevens met de VN Hoge
Vertegenwoordiger voor Vluchtelingen, Filippo Grandi. De heer Grandi
stelde dat de mondiale vluchtelingensituatie de ernstigste is sinds de
Tweede Wereldoorlog. Hij riep de EU op oog te blijven houden voor de
mondiale aspecten van de migratiecrisis. De UNHCR gaf verder aan
samen met de EU de migratiecrisis het hoofd te willen bieden. Daarbij
streeft de UNHCR ernaar principes hoog te houden en tegelijkertijd
praktische oplossingen te helpen vinden. De UNHCR constateert
vooruitgang ten aanzien van de implementatie van de overeenkomst
tussen de EU en Turkije. Tegelijkertijd dient het asielproces in zowel
Griekenland als Turkije te worden verbeterd. Ook sprak de VN Hoge
Vertegenwoordiger voor Vluchtelingen zijn zorgen uit over de situatie aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1607

3

de Griekse noordgrens en de relocatie die slechts langzaam op gang
komt. Hij riep de EU op samen met de UNCHR sneller werk te maken van
hervestiging. Daarnaast ging hij in op de situatie van vluchtelingen in
Syrië en Libië en riep hij op tot aanzienlijke investeringen in de opvang in
de regio. In de discussie benadrukten lidstaten tevens het belang van
onder andere volledige uitvoering van het EU-Turkije akkoord, een
landenspecifieke benadering, de noodzaak om langere termijn grondoorzaken weg te nemen, een evenwichtige benadering in de onderhandelingen over de landenspecifieke pakketten, en een goede voorbereiding
van de opvolging van het Valletta actieplan.
EU strategie Syrië-Irak-ISIS
Op voorstel van HV Mogherini heeft de Raad besloten, wegens tijdgebrek,
de discussie over de EU strategie aangaande Syrië, Irak en ISIS te
verplaatsen naar de RBZ van mei 2016. Op basis van een evaluatie van de
strategie door de EDEO, zal de Raad in mei spreken over de voortgang
van de implementatie van de strategie en bezien of de strategie
aanpassing behoeft naar aanleiding van ontwikkelingen in Syrië, Irak en
met betrekking tot de strijd tegen ISIS.
Oostelijke Partners
De Raad besprak de implementatie van de gemaakte afspraken in het
kader van het Oostelijk Partnerschap. De bespreking stond mede in het
licht van de voorbereiding van de ministeriële bijeenkomst van het
Oostelijk Partnerschap van 23 mei in Brussel. Er was brede overeenstemming dat die bijeenkomst een goede gelegenheid biedt het belang
van het Partnerschap te onderstrepen, de voortgang te tonen, prioriteiten
voor de korte termijn uiteen te zetten en vooral te luisteren naar de
Oostelijke Partners. HV Mogherini verwees naar de moeilijke context in de
verschillende landen van het Oostelijk Partnerschap. De Commissie
benadrukte het belang van een individuele, gedifferentieerde aanpak,
binnen een overkoepelend raamwerk. Stabilisatie en ontwikkeling zouden
daarbij centraal moeten staan. Ook gaf de Commissie aan nadruk te willen
leggen op de uitvoering van concrete programma’s en projecten.
Nederland heeft de Raad geïnformeerd over de uitslag van het
raadgevend referendum over het associatieakkoord tussen de EU en
Oekraïne van 6 april jl. Nederland benadrukte dat met deze uitslag
ratificatie nu niet zonder meer doorgang kan vinden. Nederland zal
zorgvuldig omgaan met de uitslag en het gevoerde debat. Nederland
vroeg de Raad om begrip dat hier een gedegen proces voor nodig is.
Nederland zal daarvoor de noodzakelijke tijd nemen, waarbij het streven is
bij voorkeur voor de zomer tot een bevredigende oplossing te komen die
voor alle partijen acceptabel is. Lidstaten dankten Nederland voor de
toelichting en spraken overwegend begrip en vertrouwen uit. Ten aanzien
van visumliberalisatie voor Georgië en Oekraïne spraken enkele lidstaten
de hoop uit dat deze processen snel tot een positief besluit zouden leiden
en riepen het Nederlands voorzitterschap op dit te faciliteren. Nederland
gaf aan dat het voorstel voor Georgië via het Voorzitterschap voorligt aan
de lidstaten en wordt besproken ter voorbereiding op een eventueel
besluit door de Raad. Ten aanzien van Oekraïne zal het voorstel, zodra dit
wordt gepubliceerd door de Commissie, eenzelfde proces in gaan, waarbij
het voorzitterschap het voorstel ter bespreking zal voorleggen aan de
lidstaten.
Ten slotte werd kort gesproken over de escalatie van het conflict in
Nagorno-Karabach. Nederland wees daarbij op de noodzaak van
versterkte inzet om tot een oplossing te komen en sprak steun uit voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1607

4

OVSE Minsk Groep en voorstellen in dat kader voor aanwezigheid van
onafhankelijke waarnemers.
Libië
Voorafgaand aan het gezamenlijke diner over Libië met de Ministers van
Buitenlandse Zaken en Defensie vond via video-link een gesprek plaats
met de heer Fayez Serraj, de beoogde Libische premier en voorzitter van
de Presidentiële Raad. HV Mogherini opende de sessie door de komst van
de Presidentiële Raad naar Tripoli te verwelkomen en Serraj te verzekeren
dat hij op de volledige steun van de EU kan rekenen. Daarbij verwees de
HV naar het hulppakket van € 100 miljoen.
Serraj dankte de aanwezige Ministers voor de steun. In zijn betoog stond
de boodschap centraal dat de Libische bevolking op korte termijn
positieve effecten moet kunnen zien van de komst van de Presidentiële
Raad naar Tripoli. Om die reden zijn de economische en veiligheidssituatie
momenteel prioriteiten in zijn beleid, waarbij in het bijzonder wordt
gewerkt aan herstel van de staatsinstellingen. Daarnaast erkende Serraj
het belang van planning op de lange termijn, bijvoorbeeld op het gebied
van de rechtsstaat en mensenrechten. Voorts sprak Serraj de intentie uit
om met de EU samen te werken op terreinen als contra-terrorisme,
mensensmokkel en smokkel van drugs en wapens. Hiertoe verwelkomde
hij eventuele EU-steun voor de kustwacht. Als overige prioritaire terreinen
voor samenwerking noemde Serraj het versterken van de veiligheidssector, de gezondheidssector, lokaal bestuur, grensbewaking en
-management, het versterken van het maatschappelijk middenveld, het
ondersteunen van het midden- en kleinbedrijf en deelname van vrouwen
aan het politieke proces.
Tijdens het diner onderstreepten de Ministers van Buitenlandse Zaken en
Defensie het belang van de aanwezigheid van de Presidentiële Raad in
Tripoli. De Ministers waren tegelijkertijd eensgezind in hun bezorgdheid
over het fragiele politieke proces, mede in het licht van de aanwezigheid
van ISIS en de groeiende migratiestromen vanuit Libië. Het is nu zaak dat
de eenheidsregering effectief leiderschap toont om het draagvlak onder
de Libische bevolking te vergroten. Daarbij speelt het op korte termijn
voorzien in primaire levensbehoeften zoals voedsel, medicijnen, elektriciteit en brandstof een belangrijke rol. De Ministers herhaalden daarbij dat
de EU de eenheidsregering als enige legitieme overheid in Libië
beschouwt en riepen de House of Representatives en andere instituties,
zoals de State Council, op de taken te vervullen die hun zijn toebedeeld in
het Libische Politieke Akkoord.
De Ministers bespraken hoe de EU Libië kan ondersteunen. Verschillende
lidstaten onderstreepten daarbij het belang van Libisch eigenaarschap
(«ownership»). In het verlengde hiervan benadrukte Minister HennisPlasschaert dat er met de eenheidsregering aan een gezamenlijke agenda
moet worden gewerkt voor het versterken van de veiligheidssector. Ook
het belang van nauwe samenwerking met de buurlanden van Libië, met
name Egypte en Tunesië, werd door verschillende lidstaten onderstreept.
HV Mogherini vroeg aandacht voor betere coördinatie van zowel
EU-activiteiten als initiatieven van lidstaten en andere actoren.
Tijdens het diner kwamen tevens de planningsinitiatieven ter ondersteuning van de Libische veiligheidssector ter sprake. Op verzoek van de
Libische autoriteiten zou een GVDB-missie de politie en justitiële keten
kunnen versterken met daarbij een mogelijke focus op terreinen als
contra-terrorisme, grensbewaking, irreguliere migratie en mensenhandel.
Mogelijke aanvullende steun via operatie EUNAVFOR MED Sophia,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1607

5

bijvoorbeeld door capaciteitsopbouw van de kustwacht, werd ook
besproken. Tot slot werd afgesproken dat bestaande GVDB-missies in de
Sahel worden uitgebreid met het oog op een stabiele regionale
veiligheidscontext.
Overig
EU-Turkije verklaring
Het kabinet maakt van deze gelegenheid gebruik de Kamer te informeren
over de EU-Turkije verklaring conform de toezegging uit het plenair debat
over de terugblik op de Europese Raad d.d. 13 april (Handelingen II
2015/16, nr. 76, debat over de uitkomsten Europese top van 17 en
18 maart).
De verklaring geeft uitdrukking aan een reeks politieke afspraken tussen
de EU en Turkije. Uit de inhoud en de vorm blijkt dat het niet gaat om een
overeenkomst of verdrag tussen de EU en Turkije, waarvoor goedkeuring
van het Europees Parlement is vereist. Om dezelfde reden, en vanwege
het feit dat de verklaring is afgelegd door de EU en niet door de EU en de
lidstaten gezamenlijk, komt nationale parlementaire goedkeuring niet in
beeld.
Voor de opvolging van separate onderdelen van de verklaring, zoals steun
voor de verbetering van de situatie van vluchtelingen in Turkije, visumliberalisatie en toetredingsonderhandelingen, worden de daarvoor
geldende procedures en instrumenten in de EU-verdragen gebruikt. De
Kamer wordt hierin op gebruikelijke wijze betrokken. Hiermee wordt
dezelfde procedure gevolgd als bij het in het najaar tussen de EU en
Turkije overeengekomen actieplan.
UNHCR
Op verzoek van het lid Voordewind tijdens het terugblikdebat van 13 april
jl., komt het kabinet kort terug op de reis van de Minister van Buitenlandse
Zaken naar Istanboel en het gesprek dat daar met de UNHCR werd
gevoerd. De UNHCR heeft aandacht voor de beschuldiging dat vluchtelingen zouden worden teruggestuurd naar Syrië, maar kon bevestigen
noch ontkennen dat dit daadwerkelijk gebeurt. Het gesprek van Minister
Koenders met VN Hoge Vertegenwoordiger voor Vluchtelingen Grandi en
marge van deze RBZ heeft hierover niet tot nieuwe inzichten geleid.
Overigens hebben de Turkse autoriteiten aan de UNHCR laten weten dat
sinds het begin van dit jaar 2600 Syriërs vrijwillig zijn teruggekeerd. De
UNHCR heeft desgevraagd van de Turkse autoriteiten toestemming
gekregen om te verifiëren dat de terugkeer van deze groep inderdaad
vrijwillig is geweest.
Voorts gaat het kabinet hierbij in op de motie Voordewind c.s. van 13 april
jl. (Kamerstuk 21 501-20, nr. 1118) met daarin het verzoek aan het kabinet
zich ervoor in te spannen dat de UNHCR formeel toeziet op de naleving
van alle onderdelen van het VN-Vluchtelingenverdrag, inclusief het
terugsturen van migranten van Griekenland naar Turkije, en het
non-refoulementbeginsel controleert. Zoals de Minister-President tijdens
het terugblikdebat Europese Raad d.d. 13 april 2016 reeds aangaf,
interpreteert het kabinet de motie zo dat deze ziet op de bestaande rol en
verantwoordelijkheid van de UNHCR ter waarborging van de rechten en
het welzijn van vluchtelingen op basis van het VN-Vluchtelingenverdrag.
Het kabinet zal zich ervoor blijven inspannen dat de UNHCR haar rol als
hoedster van het VN Vluchtelingenverdrag in Griekenland en Turkije blijft

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1607

6

uitoefenen. Het kabinet heeft daarover steeds contact met de Griekse en
Turkse autoriteiten, maar ook met de Commissie.
Via het Gezamenlijke Actieplan EU-Turkije van 29 november 2015 en de
Verklaring van 18 maart jl. heeft Turkije zich gecommitteerd tot een pakket
maatregelen dat beoogt een einde te maken aan de irreguliere migratie
van Turkije naar de Europese Unie en in plaats daarvan reguliere migratie
van Syrische vluchtelingen vanuit Turkije naar Europa mogelijk te maken.
De Commissie ziet nadrukkelijk toe op de voortgang die Turkije op dit
terrein maakt en presenteerde op 20 april jl. het eerste voortgangsrapport
over de uitvoering van de afspraken tussen de EU en Turkije.1 De
Commissie constateert dat de afspraken zijn vruchten beginnen af te
werpen en wijst hierbij onder andere naar de scherpe daling van de
instroom vanuit Turkije naar Griekenland. Tegelijkertijd stelt de Commissie
dat er nog werk te verrichten valt en spoort Turkije aan alle voorwaarden
te vervullen in het kader van het visumliberalisatietraject en roept alle
lidstaten op aangegane verplichtingen, zowel financieel als ten aanzien
van technische expertise, spoedig na te komen. De Commissie noemt
daarnaast ook het belang van aandacht voor de positie van kwetsbare
groepen, zowel in Griekenland als Turkije. De Commissie zal blijven
toezien op de uitvoering van de afspraken. Een tweede voortgangsrapport
is voorzien voor juni 2016.
Ook op andere manieren zal het kabinet de rol van de UNHCR actief
bevorderen in zowel Griekenland als in Turkije. Dit gebeurt onder meer via
de vele contacten die plaatsvinden met de UNHCR en met de autoriteiten
van beide landen. Ten slotte zal Nederland ervoor ijveren dat de input van
de UNHCR steeds wordt betrokken bij de rapportages en monitoring van
de implementatie van de afspraken tussen de EU en Turkije, die regelmatig plaatsvindt. Naast contacten met UNHCR blijft het kabinet zowel op
politiek als hoog ambtelijk niveau ook in gesprek met maatschappelijke
organisaties die betrokken zijn bij de migratieproblematiek.

1

COM(2016) 231

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 21 501-02, nr. 1607

7