Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

33 059

Wijziging van de Wet op het financieel toezicht
en de Faillissementswet, alsmede enige andere
wetten in verband met de introductie van
aanvullende bevoegdheden tot interventie bij
financiële ondernemingen in problemen (Wet
bijzondere maatregelen financiële
ondernemingen)

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 23 januari 2012
De regering is de vaste commissie voor Financiën erkentelijk voor de
aandacht die zij aan het onderhavige wetsvoorstel heeft geschonken en de
voortvarendheid waarmee zij verslag heeft uitgebracht. In deze nota
worden de vragen uit het verslag mede namens de minister van Veiligheid
en Justitie beantwoord. Daarbij wordt de volgorde van het verslag
aangehouden.
Algemeen
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze het preventieve
instrumentarium wordt versterkt.

1

DG Internal Market and Services, «Technical
details of a possible EU framework for bank
recovery and resolution; working document»
(6 januari 2011).

kst-33059-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Het wetsvoorstel voorziet in instrumentarium voor De Nederlandsche
Bank (DNB) en de minister van Financiën om te interveniëren wanneer
zich problemen voordoen in de financiële sector. Hoewel hiervan een
preventieve werking kan uitgaan – financiële ondernemingen zullen
namelijk willen vermijden dat het instrumentarium op hen moet worden
toegepast –, is dit niet het voornaamste doel van het voorgestelde
instrumentarium. Parallel aan het wetsvoorstel wordt gewerkt aan
versterking van het preventieve instrumentarium. Hierbij kan worden
gedacht aan strengere kapitaaleisen, het opstellen van zogeheten herstelen afwikkelingsplannen en de versterking van het toezichtinstrumentarium. Hierover worden momenteel Europese afspraken gemaakt. Zo
worden de mondiale Bazel III-afspraken over strengere kapitaaleisen in de
Capital Requirements Directive IV opgenomen. Hierdoor zullen vanaf 2013
tot 2019 de kapitaaleisen stapsgewijs worden verhoogd. Eveneens is een
EU-richtlijn in voorbereiding inzake een raamwerk voor crisismanagement. In dit kader overweegt de Europese Commissie herstel- en
afwikkelingsplannen en versterking van het toezichtinstrumentarium
(bijvoorbeeld stress tests en een zogeheten «special manager»; een soort
stille curator als bedoeld in artikel 1:76 Wft) voor te stellen.1 Tot slot, zoals
in de beleids- en wetgevingsbrief van 20 oktober 2011 aangegeven, wordt
na het onderhavige wetsvoorstel, ook wel de eerste fase genoemd, een
tweede fase voorzien, waarin de vormgeving van de interventieladder en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

1

de versterking van de aanwijzingsbevoegdheid en stille curator centraal
staan.1 Nog bezien wordt of met de tweede fase wordt gewacht totdat de
Europese richtlijn inzake het raamwerk voor crisismanagement gereed is.
De leden van de PvdA-fractie stellen de vraag welke actie wordt ondernomen om verstoringen van het betalingsverkeer te voorkomen.
Het betalingsverkeer is één van de nutsfuncties die het wetsvoorstel tracht
te waarborgen. Ingeval aan de criteria voor interventie (door DNB dan wel
de minister van Financiën) wordt voldaan en zich verstoring van het
betalingsverkeer betreffende een of meer banken voordoet, kan DNB
onderscheidenlijk de minister van Financiën interveniëren, zodat het
betreffende betalingsverkeer wordt ondergebracht bij een private derde,
een overbruggingsinstelling of de Staat. Hiernaast heb ik de Tweede
Kamer op 11 mei 2011 per brief geïnformeerd over een «Memorandum of
Understanding» met DNB en de Autoriteit Financiële Markten (AFM) met
hierin afspraken in geval van een operationele verstoring van het
betalings- en effectenverkeer.2
De leden van de CDA-fractie vragen op welke wijze wordt bepaald welk
instrument op de interventieladder wordt ingezet, hoe wordt bekeken of
de omstandigheden hiervoor «juist» zijn en welke criteria hiervoor worden
gebruikt. Tevens vragen deze leden op welke wijze wordt bekeken of
alternatieven zijn uitgeput en of de regering kan overwegen in de Wet op
het financieel toezicht (hierna: Wft) op te nemen dat eerst gebruik zal
worden gemaakt van de handhavingmogelijkheden die het reguliere
toezicht biedt.
Het wetsvoorstel voorziet in de mogelijkheid voor DNB om een
overdrachtsplan voor te bereiden en in de mogelijkheden voor de minister
van Financiën (in overeenstemming met de minister-president en na
raadpleging DNB) om een onmiddellijke voorziening te treffen of tot
onteigening over te gaan. Aldus is het aan DNB, onderscheidenlijk de
minister van Financiën, om te bepalen of de omstandigheden dusdanig
zijn dat van de bevoegdheden gebruik wordt gemaakt. Het is niet mogelijk
uitputtend alle gevallen waarin gebruik van de bevoegdheden mogelijk is
in het wetsvoorstel op te nemen; daarvoor is de werkelijkheid te complex.
Wel zijn in het wetsvoorstel voor elk van de bevoegdheden de criteria
opgenomen waaraan moet zijn voldaan, voordat deze kunnen worden
toegepast. Voor de bevoegdheid van DNB geldt dat er tekenen moeten
zijn van een gevaarlijke ontwikkeling van het eigen vermogen, de
solvabiliteit of de liquiditeit onderscheidenlijk de technische voorzieningen en redelijkerwijs is te voorzien dat die ontwikkeling niet voldoende
of niet tijdig ten goede zal keren. Voor de bevoegdheid van de minister
van Financiën geldt dat er sprake moet zijn van een ernstig en onmiddellijk gevaar voor de stabiliteit van het financiële stelsel. Bij de afweging
of van de bevoegdheden gebruik wordt gemaakt, moeten het evenredigheidsvereiste en het subsidiariteitsvereiste in ogenschouw worden
genomen. Ten eerste moet het minst vergaande instrument worden
gekozen. Dat betekent dat als met de inzet van reguliere handhavingmaatregelen kan worden volstaan van deze maatregelen gebruik moet worden
gemaakt. Ten tweede moet de toepassing van het gekozen instrument zo
beperkt mogelijk zijn. Het wordt echter onwenselijk geacht om expliciet te
bepalen dat eerst van de reguliere handhavingmogelijkheden gebruik zal
worden gemaakt, alvorens één van de voorgestelde interventieinstrumenten kan worden ingezet. Voorkomen moet worden dat in een
acute probleemsituatie verplicht eerst de reguliere handhavingmogelijkheden moeten worden gebruikt, terwijl deze niet effectief worden geacht.
1
2

Kamerstukken II, 2011/12, 31 980, nr. 55.
Kamerstukken II, 2010/11, 27 863, nr. 39.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

2

De leden van de CDA-fractie vragen voorts hoe het wetsvoorstel zich
verhoudt tot het voorstel van de regering over een scheiding tussen nutsen zakenbankactiviteiten.
Het wetsvoorstel vormt onderdeel van het actieplan zoals uiteengezet in
de brief van 8 juli 2011 inzake de nota over nuts- en zakenbankactiviteiten.1 In de nota is beschreven dat er vier maatregelen worden genomen
om instellingen scheidbaar te maken zodat zij ingeval van problemen
kunnen worden gescheiden, te weten het onderhavige wetsvoorstel, het
Europese crisisinterventieraamwerk, de herstel- en afwikkelingsplannen
en aanpassingen aan het depositogarantiestelsel. De bevoegdheden in het
wetsvoorstel maken het mogelijk om een instelling die in problemen is
geraakt in concreto te scheiden.
De leden van de CDA-fractie vragen de regering helder aan te geven
waarom het wetsvoorstel ook van toepassing zou moeten zijn op
verzekeraars en vragen de regering tevens welke definitie wordt gehanteerd voor de nutsfunctie van een bank of verzekeraar.
Ten eerste wordt opgemerkt dat de bevoegdheid van DNB om een
overdrachtsplan voor te bereiden betrekking heeft op banken en verzekeraars en de bevoegdheden van de minister van Financiën betrekking
hebben op alle soorten financiële ondernemingen, dus naast banken en
verzekeraars ook bijvoorbeeld beleggingsondernemingen. Wat betreft de
reikwijdte van de bevoegdheden van de minister van Financiën geldt dat
deze door het criterium wordt beperkt tot voor de stabiliteit van het
financiële stelsel relevante financiële ondernemingen, zoals door de
Afdeling advisering van de Raad van State is onderkend in haar advies. De
reikwijdte van de bevoegdheid van DNB is gebaseerd op de nutsfuncties
van financiële ondernemingen. De nutsfuncties van financiële ondernemingen zijn gedefinieerd als die functies in het financiële verkeer waartoe
deze ondernemingen in het bijzonder zijn toegerust om deze uit te voeren
en zonder welke de moderne maatschappij niet goed kan draaien,
overeenkomstig de definitie van nutsfuncties van banken in de reeds
hierboven genoemde nota over nuts- en zakenbankactiviteiten (zie
voetnoot 1 op deze pagina). Op basis hiervan is geconcludeerd dat
bepaalde functies van banken (zoals geld in- en uitlenen, faciliteren
betalingsverkeer, afhandeling aandelen- en derivatentransacties) en
verzekeraars (zoals afdekken risico’s leningen) nutsfuncties zijn. Mede met
het oog op de nutsfuncties zijn banken en verzekeraars vergunningplichtig. De eisen waaraan banken en verzekeraars moeten voldoen om in
aanmerking te komen voor een vergunning waarborgen dat banken en
verzekeraars in het bijzonder zijn toegerust op het vervullen van deze
nutsfuncties. Daarnaast geldt dat het wegvallen van bijvoorbeeld het
betalingsverkeer of een deel daarvan of de mogelijkheid risico’s af te
dekken de gang van zaken in de moderne maatschappij verstoort. Hierbij
zij wel opgemerkt dat het afhankelijk is van de soort, de omvang en de
combinatie van nutsfuncties en de omstandigheden van het geval of een
falen tot grote verstoringen leidt. In het algemeen zal gelden dat vanwege
de soort en de combinatie van nutsfuncties, het falen van een bank eerder
tot grote verstoringen leidt dan het falen van een verzekeraar.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de wetgever tot nu toe
onvoldoende rekening heeft gehouden met het algemeen belang dat is
gemoeid met het financiële stelsel. Tevens vragen deze leden waarom het
noodzakelijk is dat er een wettelijk onderscheid wordt gemaakt tussen
belangen betreffende een financiële onderneming en het algemeen
belang dat is gemoeid met het financiële stelsel en in hoeverre dit
onderscheid ook in andere EU-landen wordt gemaakt.
1

Kamerstukken II, 2010/11, 31 980, nr. 51.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

3

Voor de financiële crisis van 2008 werd – niet alleen in Nederland, maar
ook in de rest van de wereld – onvoldoende onderkend dat problemen
met betrekking tot een individuele financiële onderneming ook ernstige
gevolgen voor andere financiële ondernemingen en eventueel voor de
stabiliteit van het financiële stelsel als geheel kunnen hebben. De focus in
wetgeving en toezicht lag daarom vooral op de soliditeit van individuele
ondernemingen. De in 2008 uitgebroken financiële crisis, in het bijzonder
het faillissement van het Amerikaanse Lehman Brothers, heeft echter
aangetoond dat de problemen ten aanzien van een financiële onderneming veel verder kunnen reiken dan de desbetreffende onderneming en
haar direct betrokkenen, en zelfs de stabiliteit van het financiële stelsel in
gevaar kunnen brengen. Sindsdien wordt ook de stabiliteit van het
financiële stelsel als een zelfstandig belang gezien. Het is goed om dat
belang te onderscheiden van de belangen die zijn gemoeid met individuele ondernemingen. Niet alleen omdat niet elk probleem met een
individuele onderneming meteen ook een gevaar voor de stabiliteit van
het financiële stelsel inhoudt, maar ook omdat de economische en
maatschappelijke impact van een falend financieel stelsel vele malen
groter is dan de impact van een falende individuele onderneming en om
die reden verdergaande maatregelen rechtvaardigt. Ook in andere landen,
zoals het Verenigd Koninkrijk en Duitsland, is men naar aanleiding van de
financiële crisis van 2008 tot de conclusie gekomen dat de stabiliteit van
het financiële stelsel, dan wel de systeemrelevante impact van bepaalde
ondernemingen onderbelicht is gebleven in de bestaande wetgeving. De
Britse Banking Act 2009 maakt het bijvoorbeeld mogelijk in te grijpen met
het oog op het publiek belang van een stabiel financieel stelsel of om een
serieuze bedreiging van de stabiliteit van het financiële stelsel af te
wenden. In Duitsland kan de Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (BaFin), de Duitse toezichthouder, op basis van het Restrukturierungsgesetz een overdrachtsbeschikking uitvaardigen wanneer een bank
in het bestaan wordt bedreigd en hierdoor de stabiliteit van het financiële
stelsel in gevaar komt.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen of er aandacht is
besteed aan de fase voorafgaand aan ingrijpen door de toezichthouders,
of een vrijwillige reorganisatie niet de voorkeur verdient en in hoeverre is
voorzien in een voortraject waarin een overlevingsplan kan worden
gemaakt dat voorziet in een vrijwillige reorganisatie. In het verlengde
vragen deze leden of kan worden ingegaan op een dergelijk voortraject,
zoals ingebracht door prof. De Serière tijdens zijn inaugurele rede, mede
gelet op het feit dat financiële instellingen worden verplicht om
zogenoemde «living wills» te maken. Voorts vragen deze leden of een
dergelijke regeling aansluit bij de wens van belanghebbenden voor meer
rechtszekerheid.
Het is inderdaad het geval dat wanneer er alternatieven zijn zoals de
genoemde vrijwillige reorganisatie, deze de voorkeur geniet. Indien DNB
meent dat door middel van overleg met de financiële onderneming het
door haar gewenste resultaat kan worden bereikt, zal zij die mogelijkheid
benutten. De gedachten van de Europese Commissie om in het kader van
het richtlijnvoorstel voor een crisismanagementraamwerk voor banken en
beleggingsondernemingen herstel- en afwikkelingsplannen (ook wel
«living wills» genoemd) te maken, zal hier zeker behulpzaam bij zijn. Door
deze plannen wordt namelijk vooraf reeds nagedacht over eventuele
oplossingsmogelijkheden als de financiële onderneming in problemen
verkeert. Het is evenwel vanuit praktisch oogpunt onwenselijk een
verplichting tot het voeren van overleg in de wet op te nemen, zeker
wanneer het verzaken van een dergelijke verplichting tot gevolg zou
hebben dat DNB de rechtbank niet om het uitspreken van de overdrachtsregeling, de noodregeling of het faillissement zou kunnen verzoeken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

4

Bedacht moet worden dat DNB in lijn met het evenredigheidsvereiste tot
het aanvragen van de overdrachtsregeling, de noodregeling of het
faillissement in de regel slechts dan zal overgaan indien reguliere
handhavinginstrumenten niet het gewenste resultaat hebben opgeleverd
of zullen opleveren. Tot die reguliere handhavinginstrumenten behoort
ook het geven van een aanwijzing. Het is bezwaarlijk om voor alle
gevallen een overlegverplichting in de wet op te nemen, zeker wanneer
niet duidelijk is wat de toegevoegde waarde van een overleg zou zijn
indien de probleeminstelling niet of onvoldoende aan de eerder gegeven
aanwijzing heeft voldaan. Een overlegverplichting zou in geval van een
recalcitrante of obstinate probleeminstelling zelfs averechts kunnen
werken. Indien de probleeminstelling zou menen dat het door DNB
gewenste resultaat ook had kunnen worden bereikt door overleg, kan zij
dit aanvoeren bij de behandeling van het verzoek om het uitspreken van
de overdrachtsregeling, de noodregeling of het faillissement. De conclusie
is dat het invoeren van een overlegverplichting vanuit principieel oogpunt
niet nodig is en het vanuit praktisch oogpunt onwenselijk is.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen of de nieuwe instrumenten
ook van toepassing zijn op problemen die zich voordoen op bijvoorbeeld
de commerciële vastgoedmarkt en de gevolgen daarvan voor de
financiële stabiliteit van banken, verzekeraars en pensioenfondsen.
De nieuwe instrumenten zijn van toepassing wanneer aan de daarvoor
geldende criteria is voldaan. Het maakt niet uit welke omstandigheden
ertoe leiden dat aan de criteria is voldaan. Dit kan worden veroorzaakt
door macro-economische problemen, maar ook door ondernemingspecifieke problemen. Voor de goede orde zij opgemerkt dat de toepassing van
de instrumenten is beperkt tot financiële ondernemingen en niet ziet op
pensioenfondsen.
Afwikkeling van financiële ondernemingen in problemen
De leden van de VVD-fractie stellen de vraag hoe wordt voorkomen dat de
Nederlandse wetgeving uit de pas loopt met de regelgeving op het gebied
van crisisinterventie die de Europese Commissie voorbereidt. De leden
van de fractie van het CDA vragen wanneer de richtlijn betreffende het
crisismanagementraamwerk wordt verwacht, waarom sprake is van zo
een grote vertraging en in hoeverre dit samenhangt met de inhoud van de
voor te stellen maatregelen. Voorts vragen deze leden waarom de
Europese Commissie er niet voor kiest verzekeraars deel uit te laten
maken van de richtlijn. De leden van de SP-fractie vragen hoe voorliggend
wetsvoorstel zich verhoudt tot de Europese richtlijn en of de belangrijkste
verschillen met de conceptrichtlijn op een rijtje kunnen worden gezet. De
leden van de ChristenUnie-fractie vragen wat de kans is dat vanwege de
Europese richtlijn het hele wetgevingstraject opnieuw kan worden
doorlopen. Tevens vragen deze leden in hoeverre het voorliggend
wetsvoorstel aansluit bij de voorziene onderdelen van de Europese
richtlijn en in hoeverre straks nieuwe wetgeving nodig is, en in hoeverre
het voorliggend wetsvoorstel aansluit bij wat in andere Europese lidstaten
aan wetgeving is ingevoerd of in voorbereiding is. De leden van de fractie
van de VVD vragen of het onderhavige wetsvoorstel aansluit bij de
stappen die zijn genomen op dit gebied in de omringende landen. Tevens
vragen deze leden of en, zo ja, op welke wijze er rekening is gehouden
met de effecten van de invoering van het wetsvoorstel en met de
mogelijke effecten van de afwijking ten opzichte van landen als
Denemarken, VK en Duitsland op de financiering van banken en daarmee
op de kredietverlening. Onder het kopje «Europese aspecten» vragen de
leden van de CDA-fractie of een overzicht kan worden gegeven van
vergelijkbare maatregelen in de gehele EU.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

5

Ten eerste wordt verwezen naar het overzicht van (voorgenomen)
maatregelen in Nederland, de EU en verschillende EU-lidstaten in de
bijlage. Sinds 2008 is de Europese Commissie bezig met een richtlijnvoorstel inzake een Europees crisismanagementraamwerk. In de
mededeling inzake een EU-kader voor grensoverschrijdende crisisbeheersing in de banksector van 20 oktober 2009 heeft de Europese
Commissie haar eerste gedachten over het onderwerp voor publieke
consultatie voorgelegd.1 Deze mededeling werd 20 oktober 2010 gevolgd
door een nadere mededeling inzake een EU-kader voor crisisbeheersing in
de financiële sector en 6 januari 2011 gevolgd door een consultatiedocument.2 Momenteel bereidt de Europese Commissie een richtlijnvoorstel
voor. Zij heeft aangegeven het voorstel in de periode december 2011 –
januari 2012 te willen publiceren. Ten tijde van schrijven van deze nota
naar aanleiding van het verslag was het richtlijnvoorstel nog niet
gepubliceerd. Wanneer het richtlijnvoorstel is gepubliceerd, zullen de
Raadswerkgroepen en de daaropvolgende triloog tussen de Europese
Commissie, de Raad en het Europese Parlement waarschijnlijk nog
ongeveer twee jaar duren, waarna de implementatie van de richtlijn
waarschijnlijk anderhalf jaar in beslag zal nemen. Terecht merken de leden
van de CDA-fractie dan ook op dat er sprake is van grote vertraging. Het
lijkt erop dat deze vertraging het gevolg is van de complexiteit van de
vormgeving van de nieuw voorziene instrumenten en de verhouding met
andere rechtsgebieden, zoals het vennootschapsrecht en het faillissementsrecht.

1

Mededeling van de Commissie aan het
Europees Parlement, de Raad, het Europees
Economisch en Sociaal Comité, het Europees
Hof van Justitie en de Europese Centrale
Bank, «Een EU-kader voor grensoverschrijdende crisisbeheersing in de banksector»,
20 oktober 2009 (COM(2009) 561).
2
Communication from the Commission to the
European Parliament, the Council, the
European Economic and Social Committee of
the Regions and the European Central Bank,
«An EU framework for crisis management in
the financial sector», 20 oktober 2010
(COM(2010) 579) en DG Internal Market and
Services, «Technical details of a possible EU
framework for bank recovery and resolution;
working document» (6 januari 2011).
3
Zie ook Kamerstukken II, 2010/11, 22 112, nr.
1101.

Uit de mededeling van 20 oktober 2010 en het consultatiedocument van
6 januari 2011 blijkt dat de Europese Commissie een raamwerk voor alle
banken en systeemrelevante beleggingsondernemingen voor ogen heeft,
bestaande uit drie pijlers.3 Vanwege de bijzondere positie van banken
(met name retailbanken) en bepaalde beleggingsondernemingen is de
Europese Commissie, mede in het licht van de financiële crisis van 2008,
van mening dat het raamwerk in eerste instantie op deze financiële
ondernemingen van toepassing zou moeten zijn. De Europese Commissie
heeft echter aangegeven hierna ook instrumenten voor de afwikkeling van
andere financiële ondernemingen, zoals verzekeraars, te overwegen. De
doelstelling van de Europese Commissie is om de autoriteiten van
instrumenten te voorzien om de schade van een wanordelijk faillissement
aan het financiële systeem te kunnen voorkomen, waarbij de nadelige
effecten voor de belastingbetaler en de consument worden gemitigeerd.
– Ten aanzien van de eerste pijler, die ziet op de preventie van en de
voorbereiding op problemen bij financiële ondernemingen, stelt de
Europese Commissie onder andere versterking van het toezicht
(bijvoorbeeld meer inspecties ter plaatse) en het formaliseren van
herstel- en afwikkelingsplannen voor.
– Met het oog op de tweede pijler, die ziet op vroegtijdige interventie, wil
zij onder andere de bevoegdheden van toezichthouders uitbreiden en
verduidelijken (bijv. het kunnen verbieden van dividendbetalingen).
– Ordentelijke afwikkeling in het belang van de financiële stabiliteit, de
derde pijler, kan noodzakelijk zijn wanneer een reguliere faillissementsprocedure niet haalbaar is met het oog op de financiële stabiliteit.
Betrokkenen mogen dan echter, aldus de Europese Commissie, geen
groter verlies lijden dan onder een regulier faillissement. Met het oog
hierop stelt de Europese Commissie bevoegdheden voor nationale
autoriteiten voor ten aanzien van verschillende instrumenten, zoals de
overdracht van de onderneming of onderdelen daarvan aan een derde
partij. Hierdoor kan de continuïteit van essentiële bankactiviteiten,
zoals het betalingsverkeer en de depositoactiviteiten, worden
gewaarborgd. Tevens bekijkt de Europese Commissie de mogelijkheid
om schulden af te schrijven indien de andere afwikkelingsinstrumenten eventueel tekortschieten (bail-in debt). De kosten van de afwikke-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

6

ling moeten in principe door de aandeelhouders en de crediteuren
worden gedragen. Omdat de Europese Commissie vermoedt dat niet
altijd alle kosten op deze wijze kunnen worden gefinancierd, stelt zij
nationale afwikkelingsfondsen voor.
Wat betreft de verhouding tussen het onderhavige wetsvoorstel en het in
voorbereiding zijnde richtlijnvoorstel van de Europese Commissie wordt
het volgende opgemerkt. Uitgaande van de ideeën van de Europese
Commissie zal de uiteindelijke richtlijn meer omvattend zijn dan het
wetsvoorstel. Het wetsvoorstel heeft betrekking op de bevoegdheden ten
aanzien van een ordentelijke afwikkeling zoals deze zijn voorzien in
bovengenoemde derde pijler, exclusief het instrument van bail-in debt
waarvoor de mondiale en Europese ontwikkelingen worden afgewacht. De
bevoegdheid van de minister van Financiën om tot onteigening over te
gaan maakt echter geen deel uit van de ideeën van de Europese
Commissie, omdat dergelijke maatregelen aan de lidstaten zelf worden
overgelaten. Voor wat betreft de bovengenoemde eerste en tweede pijler,
bail-in debt en grensoverschrijdende samenwerking met het oog op
crisisbeheersing worden momenteel de Europese ontwikkelingen
gevolgd. Hierbij zij opgemerkt dat er ten aanzien van de bevoegdheden in
de eerste en tweede pijler en de grensoverschrijdende samenwerking –
hoewel niet optimaal – reeds regelgeving is of afspraken zijn, terwijl dat
voor de bevoegdheden in de derde pijler niet het geval is. Des te meer
geldt dan dat er nationaal een eigen verantwoordelijkheid is om dit hiaat
op te vullen. Terecht vragen de leden van de VVD-fractie hoe wordt
voorkomen dat de Nederlandse wetgeving uit de pas loopt met de in
voorbereiding zijnde Europese regelgeving. Hoewel, gezien het feit dat de
Europese regelgeving op dit terrein nog in ontwikkeling is, niet kan
worden uitgesloten dat het wetsvoorstel enigszins zal afwijken van de
desbetreffende onderdelen van de uiteindelijke richtlijn, is zoveel als
mogelijk aangesloten bij de ideeën van de Europese Commissie en de
ontwikkelingen in andere EU-lidstaten (deze ontwikkelingen worden ook
door de Europese Commissie in ogenschouw genomen). Het is daarom
niet de verwachting dat de implementatie van de Europese richtlijn ertoe
leidt dat de inhoud van het onderhavige wetsvoorstel aanzienlijk moet
worden aangepast.
Naast de ideeën van de Europese Commissie is rekening gehouden met
de ontwikkelingen op dit terrein in andere EU-lidstaten (zie hiervoor ook
het overzicht in de bijlage). In verschillende EU-lidstaten is reeds
regelgeving tot stand gekomen die autoriteiten de bevoegdheid geeft te
interveniëren wanneer het algemeen belang, in het bijzonder het
algemeen belang van een stabiel financieel stelsel, in gevaar is. De Britse
Banking Act 2009 voorziet in de bevoegdheid voor de Bank of England om
vermogensbestanddelen of aandelen aan een derde partij over te dragen
of vermogensbestanddelen aan een brugbank over te dragen, wanneer dit
noodzakelijk is met het oog op het publiek belang van een stabiel
financieel stelsel, de waarborging van het vertrouwen of de bescherming
van depositohouders. Tevens voorziet deze wet in de bevoegdheid voor
de Treasury om een bank tijdelijk in publiek eigendom te nemen, wanneer
dit noodzakelijk is om een serieuze bedreiging van de stabiliteit van het
financiële stelsel af te wenden of om reeds verschafte financiële steun te
beschermen. In het Duitse Restrukturierungsgesetz is de bevoegdheid
voor de Duitse toezichthouder opgenomen een overdrachtsbeschikking uit
te vaardigen wanneer een bank in het bestaan wordt bedreigd en hierdoor
de stabiliteit van het financiële stelsel in gevaar komt. Tevens voorziet
deze Duitse wet in de mogelijkheid om met instemming van de
probleembank een sanerings- of herstructureringsprocedure op te starten,
waarbij de herstructureringsprocedure alleen betrekking heeft op
systeemrelevante banken. Ook in België, Denemarken en Ierland is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

7

regelgeving op dit terrein tot stand gekomen. In de Belgische Wet tot
uitbreiding van de herstelmaatregelen voor de ondernemingen uit de
bank- en financiële sector is bepaald dat wanneer de stabiliteit van het
financiële stelsel dreigt te worden aangetast, de Belgische Koning bij
besluit vastgesteld na overleg met de Belgische Ministerraad ten gunste
van de Belgische Staat of een persoon vermogensbestanddelen of
aandelen kan overdragen. In Denemarken is geregeld dat een bank die na
door de toezichthouder daartoe gemaand nog steeds niet aan de
kapitaaleisen kan voldoen, kan besluiten de activiteiten over te dragen aan
de zogeheten Finansiel Stabilitet; anders volgt faillissement. In de Ierse
Credit Institutions (Stabilisation) Act 2010 is onder andere bepaald dat de
Ierse minister van Financiën de bevoegdheid heeft de overdracht van
vermogensbestanddelen van een bank voor te stellen met het oog op
onder andere de stabiliteit van het financiële stelsel en de bescherming
van depositohouders. Kortom, net als in het onderhavige wetsvoorstel
voorziet de wetgeving in ons omringende landen in de bevoegdheid om
vanuit het algemeen belang, in het bijzonder het algemeen belang van
een stabiel financieel stelsel, vermogensbestanddelen of aandelen over te
dragen aan een private derde of de Staat. Hierbij zij opgemerkt dat het
onderhavige wetsvoorstel de meeste gelijkenis vertoont met de Britse
Banking Act 2009.
Wat betreft de effecten van de invoering van het wetsvoorstel op de
financiering van banken en daarmee de kredietverlening wordt het
volgende opgemerkt. In ogenschouw is genomen dat de invoering van het
wetsvoorstel tot aanpassing van de kredietbeoordeling van onderdelen
van het vreemd vermogen van een financiële onderneming of van de
gehele financiële onderneming zou kunnen leiden, en daarmee financiering voor de onderneming duurder kan maken. Dit kan gebeuren
wanneer de aanpassing van de kredietbeoordeling het gevolg is van het
heroverwegen van het element van mogelijke steun door de overheid.
Deze mogelijke steun wordt door kredietbeoordelaars namelijk vaak
meegewogen in de kredietbeoordeling. Zo heeft kredietbeoordelaar
Moody’s 29 november 2011 bekendgemaakt verschillende onderdelen van
het vreemd vermogen van Europese banken onder review te hebben, om
na te gaan in hoeverre de huidige verhoging van de beoordeling als
gevolg van mogelijke steun door de overheid nog gerechtvaardigd is
gezien de ontwikkelingen ten aanzien van interventie-instrumentarium
zoals in het wetsvoorstel voorzien. Gezien het vergelijkbare uitgangspunt
van de wetgevingsinitiatieven in verschillende EU-lidstaten, wordt niet
verwacht dat de invoering van het onderhavige wetsvoorstel tot andere of
grotere effecten zal leiden op financiering voor banken dan in andere
EU-lidstaten.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe in geval van ingrijpen op basis
van de voorgestelde wetgeving bij een grensoverschrijdend werkende
instelling de samenwerking met toezichthouders uit andere landen vorm
krijgt.
Het wetsvoorstel regelt niet de grensoverschrijdende samenwerking
tussen toezichthouders. De samenwerking tussen toezichthouders is
momenteel vormgegeven via zogeheten colleges van toezichthouders,
Crisis Management Groups en Cross-Border Stability Groups. De
Europese Commissie heeft aangegeven in het richtlijnvoorstel betreffende
het crisismanagementraamwerk de laatste twee crisisgroepen te willen
formaliseren in zogeheten «resolution colleges».

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

8

Soorten overdracht
De leden van de VVD-fractie vragen hoe in het wetsvoorstel een
evenwicht wordt gewaarborgd tussen enerzijds flexibiliteit en slagkracht
voor de toezichthouder om tijdig in te grijpen en anderzijds voorafgaande
duidelijkheid voor betrokkenen dat ingrijpende instrumenten zoals
overdracht van de onderneming of delen daarvan en overdracht van
aandelen pas worden ingezet wanneer oplossingen zoals reguliere
handhavingsinstrumenten niet meer baten. Onder het kopje «rechtsbescherming» in het verslag vragen de leden van de ChristenUnie of de
regering nog eens nader kan ingaan op de vraag welke instrumenten
wanneer kunnen worden ingezet, bijvoorbeeld eerst de reguliere
toezichtsinstrumenten voor interventie-instrumenten, en wat de criteria
zijn voor de toepassing van de verschillende interventie-instrumenten.
In antwoord op de vragen van de leden van de VVD-fractie en die van de
fractie van de ChristenUnie merken wij het volgende op. Er moet een
onderscheid worden gemaakt tussen de bestaande, reguliere handhavingsinstrumenten (aanwijzing, stille curator) en de in het voorliggende
wetsvoorstel opgenomen instrumenten, hierna «crisisinterventiemaatregelen» genoemd. Het criterium om de overdrachtsregeling, de noodregeling of het faillissement uit te spreken is zwaarder dan het criterium om
reguliere handhavingsinstrumenten in te zetten in een eerdere fase. Het
criterium voor het uitspreken van de overdrachtsregeling, de noodregeling of het faillissement bevat twee elementen: (a) een element dat
betrekking heeft op de actuele situatie en (b) een element dat betrekking
heeft op de toekomst.
(a) Het element dat betrekking heeft op de actuele situatie houdt in dat er
tekenen van een gevaarlijke ontwikkeling zijn met betrekking tot van de
solvabiliteit, de liquiditeit, het eigen vermogen of de technische
voorzieningen. Dat betekent onder andere dat een gedwongen
overdracht onder omstandigheden mogelijk is op een moment dat de
financiële onderneming haar bedrijf nog uitoefent en de instelling nog
aan haar betalingsverplichtingen kan voldoen (zie ook § 2.1 van de
memorie van toelichting). Dit geldt ook voor de reguliere handhavingsinstrumenten.
(b) Het «toekomst-element» geldt slechts voor crisisinterventiemaatregelen en niet voor reguliere handhavingsinstrumenten. Het element dat
op de toekomst ziet, is dat DNB alleen dan een crisisinterventiemaatregel kan vragen indien redelijkerwijs is te voorzien dat de voornoemde
ontwikkeling niet voldoende of niet tijdig ten goede zal keren. Indien
redelijkerwijs nog wel is te voorzien dat de ontwikkeling voldoende en
tijdig ten goede zal keren, kan DNB wel al een aanwijzing geven of een
curator als bedoeld in artikel 1:76, eerste lid, Wft benoemen (in het
informele spraakgebruik ook wel «stille curator» genoemd) maar kan
de overdrachtsregeling, de noodregeling of het faillissement nog niet
worden uitgesproken. Dat betekent dat niet elke mogelijke verbetering
op zichzelf voldoende grond voor de rechtbank biedt om een verzoek
tot het uitspreken van de overdrachtsregeling, de noodregeling of het
faillissement af te wijzen, maar dat het om een tijdige en voldoende,
dat wil zeggen om een structurele, verbetering moet gaan (zie ook blz.
23 van de memorie van toelichting). Het «toekomst-element» is
cruciaal voor crisisinterventiemaatregelen, omdat hiermee tot
uitdrukking wordt gebracht dat er redelijkerwijs moet kunnen worden
voorzien dat de probleeminstelling niet zelfstandig voornoemde
gevaarlijke ontwikkeling voldoende of tijdig ten goede kan keren.
Nadrukkelijk wordt opgemerkt dat ook in het huidige recht het «toekomstelement» niet geldt voor de reguliere handhavingsinstrumenten, maar wel
voor het uitspreken van de noodregeling en het faillissement. Dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

9

specifieke onderdeel van het huidige recht heeft steeds tot tevredenheid
gefunctioneerd. Aldus is bereikt dat de overdrachtsregeling, de noodregeling en het faillissement in lijn met het evenredigheidsvereiste pas
worden ingezet wanneer reguliere handhavingsinstrumenten niet meer
kunnen baten; op dit punt wordt de wet niet gewijzigd. Wel is het
toekomst-element enigszins aangepast, in dier voege dat thans is bepaald
dat redelijkerwijs is te voorzien dat de ontwikkeling «niet voldoende of
niet tijdig ten goede zal keren».
DNB is overigens bij de inzet van handhavingsinstrumenten tevens
gebonden aan onder meer het in artikel 3:4, tweede lid, van de Algemene
wet bestuursrecht verankerde evenredigheidsbeginsel, dat wil zeggen het
beginsel dat de nadelige gevolgen van de toepassing van een regulier
handhavingsinstrument of een crisisinterventiemaatregel niet onevenredig mogen zijn in verhouding tot de doelen die DNB met de inzet van
het desbetreffende instrument of regeling beoogt te dienen. Dit betekent
dat de inzet van een instrument of maatregel in een redelijke verhouding
moet staan tot het te bereiken doel, alsmede dat een instrument of
maatregel niet mag worden ingezet als hetzelfde resultaat met een minder
ingrijpend middel had kunnen worden bereikt.
De leden van de PvdA-fractie vragen waarom DNB, in geval van een
deposito-overdracht of een activa/passiva-overdracht zou pleiten voor een
noodregeling of faillissement en niet voor een overdrachtsregeling.
In antwoord hierop wordt vooropgesteld dat het uitspreken van een
overdrachtsregeling niet betekent dat een faillissement of een noodregeling kan worden voorkomen. Er zijn drie mogelijkheden.
(1) Het is mogelijk dat DNB het uitspreken van een deposito-overdracht of
een activa/passiva-overdracht verzoekt zonder dat zij tevens het
uitspreken van de noodregeling of het faillissement verzoekt of
voornemens is dat te verzoeken. Op zich is het mogelijk dat DNB dat
doet zonder dat zij voornemens is later het uitspreken van de noodregeling of het faillissement te verzoeken. Een dergelijk zelfstandig
verzoek om het uitspreken van de overdrachtsregeling, dus zonder dat
wordt gepreludeerd op een noodregeling of faillissement, is evenwel
minder waarschijnlijk: zeker bij een deposito-overdracht zal een bank
zonder vervangende vorm van financiering zelden kunnen voortbestaan.
(2) Het ligt daarom meer voor de hand dat DNB een deposito-overdracht
of activa/passiva-overdracht verzoekt met het oog op een later verzoek
om het uitspreken van de noodregeling of het faillissement. De
overdrachtsregeling dient in dat geval ter voorbereiding van een
noodregeling of faillissement.
(3) Tot slot is het mogelijk dat DNB het uitspreken van de noodregeling of
het faillissement verzoekt en tegelijkertijd een overdrachtsplan
overlegt. In dat laatste geval wordt de bewindvoerder onderscheidenlijk de curator verplicht het overdrachtsplan uit te voeren. Al met al
heeft DNB dus verschillende mogelijkheden; van welke mogelijkheden
zij gebruik maakt zal zij van geval tot geval dienen te beoordelen.
Benadrukt wordt nog dat een overdracht in beginsel alleen dan kan
plaatsvinden indien een geschikte private derde partij bereid is de
deposito-overeenkomsten, activa of passiva anders dan deposito’s of
de aandelen over te nemen.
Het is daarnaast niet uitgesloten dat aan een overbruggingsinstelling
wordt overgedragen. De overdracht kan immers wel tegen de wil van de
financiële onderneming en de bij haar betrokkenen plaatsvinden, maar
kan een derde niet worden opgedrongen. Dit kan in het bijzonder aan de
orde zijn in geval van een aandelenoverdracht.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

10

De leden van de PvdA-fractie vragen tevens of de regering het met hen
eens is dat de spaarders van groot belang zijn en hoe de afweging is
gemaakt tussen de verschillende belanghebbenden.
In antwoord hierop wordt opgemerkt dat de spaarders inderdaad van
groot belang zijn. Juist om die reden maakt het wetsvoorstel de depositooverdracht mogelijk. Op zichzelf is het mogelijk dat het overdrachtsplan
erin voorziet dat tezamen met de deposito-overdracht een overdracht van
activa plaatsvindt. Dit zou evenwel tot gevolg kunnen hebben dat de
achterblijvende schuldeisers in hun verhaalsmogelijkheden worden
aangetast. Dit moet van geval tot geval worden beoordeeld. Ook de
achterblijvende schuldeisers hebben gerechtvaardigde belangen. Geen
van de schuldeisers mag door een gecombineerde deposito- en activaoverdracht of een activa/passiva-overdracht worden benadeeld. Mede
daarom is bepaald dat de deposito-overdracht kan worden gefinancierd
door middelen van het depositogarantiestelsel. Dit geldt niet voor
schuldeisers wier vordering niet bestaat uit een deposito dat wordt gedekt
door het depositogarantiestelsel. Daaruit blijkt dat de spaarders een
bijzondere positie hebben die afwijkt van die van «gewone» schuldeisers.
In aansluiting hierop vragen de aan het woord zijnde leden aandacht voor
de exacte vormgeving van de deposito-overdracht.
In geval van een deposito-overdracht worden deposito’s overgedragen
aan een derde. De derde zal in het algemeen slechts bereid zijn tot
overname van deze deposito’s indien hij daarvoor tevens activa ontvangt;
anders zou hij slechts schulden overnemen. Naar verwachting zal in de
regel de deposito-overdracht worden gefinancierd met middelen van het
depositogarantiestelsel. Het depositogarantiestelsel dekt de deposito’s
echter niet onbeperkt, maar tot € 100 000. Voorts zijn de deposito’s van
enkele depositohouders niet gedekt, bijvoorbeeld depositohouders wier
vorderingen voortvloeien uit transacties in verband waarmee een
strafrechtelijke veroordeling is uitgesproken wegens het witwassen van
geld. De middelen van het depositogarantiestelsel worden aangewend om
slechts de overdracht van deposito’s te financieren voor zover zij door het
depositogarantiestelsel worden gedekt. Ingeval een deposito groter is dan
€ 100 000, wordt dus tot € 100 000 gedekt. Het is aan de overnemer te
bepalen of hij bereid is het gehele deposito over te nemen, dan wel het
deposito tot € 100 000. Ook bij de overdracht van deposito’s die wel
worden gedekt door het depositogarantiestelsel is het voorstelbaar dat
activa van de probleeminstelling worden overgedragen – al zal zich dat
niet snel voordoen – , op voorwaarde dat achterblijvende schuldeisers
daardoor niet zouden worden benadeeld. Indien de overnemer het gehele
deposito overneemt, kunnen aan hem aanvullende activa worden
overgedragen, niet vanuit het depositogarantiestelsel maar vanuit de
probleeminstelling, doch uitsluitend voor zover de achterblijvende
schuldeisers (d.w.z. schuldeisers die geen of slechts ten dele beroep
kunnen doen op het depositogarantiestelsel) daardoor niet worden
benadeeld. De overnemer kan er ook voor kiezen het deposito tot
€ 100 000 over te nemen. In dat geval behoudt de depositohouder voor
het meerdere een vordering op de probleeminstelling. De wettelijke
criteria die gelden voor het antwoord op de vraag of een deposito wordt
gedekt door het depositogarantiestelsel gelden ook voor het antwoord op
de vraag of de overdracht van het deposito wordt gefinancierd door het
depositogarantiestelsel indien de overdracht niet gepaard gaat met een
overdracht van activa. DNB past die past die wettelijke criteria toe en heeft
daarbij geen beleidsvrijheid. De deposito-portefeuille kan een bepaalde
waarde hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

11

Tot slot wordt opgemerkt dat het mogelijk is dat de overnemer bereid is
daarvoor een bepaalde prijs te betalen. Hij zal zich daarbij rekenschap
geven van de omstandigheid dat, indien hij de prijs niet betaalt, de
deposito’s mogelijk aan een andere derde worden overgedragen die wel
bereid is een prijs te betalen. Het is evenwel niet uitgesloten dat in het
overdrachtsplan niet wordt voorzien in een prijs die de overnemer betaalt
voor de deposito-overdracht als geen derde wordt gevonden die bereid is
een prijs te betalen. Dat de overnemer in dat geval een klantenbestand
erbij krijgt zonder daarvoor iets te betalen, weegt op tegen het feit dat zo
wordt voorkomen dat het depositogarantiestelsel in werking moet worden
gesteld. Het heeft voordelen dat wordt voorkomen dat het depositogarantiestelsel voor de overgedragen deposito’s in werking moet worden
gesteld. In de eerste plaats wordt voorkomen dat de depositohouders
tijdelijk, hoe kort ook, niet over hun geld kunnen beschikken. In de tweede
plaats wordt voorkomen dat DNB kosten moet maken voor de uitvoering
van het depositogarantiestelsel. In de derde plaats wordt maatschappelijke onrust voorkomen die door de inwerkingstelling van het depositogarantiestelsel zou worden veroorzaakt. Overigens wordt erop gewezen dat
de voorstelling van zaken als zou de overnemer voor niets een klantenbestand erbij krijgen, te eenzijdig is. Hij zal na de overname kosten moeten
maken om de nieuwe deposito’s in zijn eigen systeem te integreren.
De leden van de PvdA-fractie vragen of DNB een vordering op de
overnemer heeft in geval van de financiering van een deposito-overdracht
door het depositogarantiestelsel.
In antwoord hierop wordt het volgende opgemerkt. DNB heeft een
vordering op her depositogarantiestelsel, en het depositogarantiestelsel
heeft een vordering op de banken, inclusief de overnemer. Daarmee wordt
in de huidige situatie bedoeld dat DNB het door haar uitgekeerde bedrag
ex post omslaat over de banken, inclusief de overnemer. Thans wordt een
wijziging van deze ex post financiering in een ex ante financiering
voorbereid. Deze wijziging komt erop neer dat de banken, inclusief de
overnemer, ex ante een fonds vullen door middel van bijdragen. Doet zich
een deconfiture van een bank voor, dan worden de door DNB aan de
depositohouders uitgekeerde vergoedingen of de bekostiging van de
deposito-overdracht door het fonds vergoed aan DNB.
Tot slot vragen de aan het woord zijnde leden of het risico bestaat dat de
financiering van een deposito-overdracht wordt aangemerkt als
staatssteun.
In antwoord daarop wordt opgemerkt dat dit niet het geval is. Tegenover
de middelen die de overnemer krijgt uit het depositogarantiefonds staan
de verplichtingen die de overnemer heeft tegenover de depositohouders.
In dit kader kan nog worden vermeld dat ook in het kader van de Europese
Unie voorbereidingen worden getroffen om mogelijk te maken dat een
deposito-overdracht met middelen van het depositogarantiefonds wordt
gefinancierd, en dat in die voorbereidingen van staatssteun niet is gerept.
De leden van de SP-fractie vragen hoe de redelijke prijs van een depositooverdracht wordt vastgesteld. Zij wijzen daarbij op de regeling van de
aandelenoverdracht, waarin wordt uitgegaan van het te verwachten
toekomstperspectief van de probleeminstelling in de situatie waarin het
overdrachtsplan niet wordt goedgekeurd. In het verlengde daarvan vragen
zij in welke gevallen daar een hogere prijs dan de executiewaarde kan
uitkomen.
In antwoord hierop wordt voor de goede orde voorop gesteld dat het hier
niet gaat om de hoogte van de aanspraken die de depositohouders op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

12

grond van hun deposito hebben jegens de probleeminstelling, maar om
de waarde die het klantenbestand vertegenwoordigt. Artikel 3:159ij,
tweede lid, Wft bepaalt dat de rechtbank het overdrachtsplan goedkeurt
tenzij, kort gezegd, de in het overdrachtsplan opgenomen prijs niet een
redelijke prijs is. Deze bepaling geldt zowel voor de prijs bij een depositooverdracht als voor de prijs bij een aandelenoverdracht, maar
voorstelbaar is dat de vraag of de prijs bij een deposito-overdracht redelijk
is aan de hand van andere criteria wordt beantwoord dan de vraag of de
prijs bij een aandelenoverdracht redelijk is. DNB verzoekt goedkeuring van
een deposito-overdracht met het oog op de belangen van de depositohouders. Bij een deposito-overdracht staan de belangen van de depositohouders in die zin voorop dat wordt gevraagd: hoe wordt bereikt dat zij
zonder onderbreking over hun deposito’s kunnen beschikken? De prijs die
de overnemer bereid is te betalen beïnvloedt de aanspraken van de
depositohouders jegens de probleeminstelling op grond van hun
deposito’s niet. Bovendien zal de prijs voor het klantenbestand in
verhouding tot het totale bedrag aan over te dragen deposito’s ondergeschikt zijn. Met betrekking tot de prijs bij een aandelenoverdracht is dat
anders. De prijs van de aandelen is direct van invloed op de belangen van
de aandeelhouders. Er bestaat nog een ander verschil in dit opzicht tussen
aandelen en deposito’s. De waarde van door de probleeminstelling
uitgegeven aandelen wordt sterker door het toekomstperspectief van de
probleeminstelling beïnvloed dan de waarde van het klantenbestand. De
invloed van het toekomstperspectief op de prijs die de overnemer bereid
is te betalen voor het overnemen van een klantenbestand, is betrekkelijk
gering. Een en ander leidt ertoe dat zowel bij een deposito-overdracht als
bij een aandelenoverdracht de prijs een rol speelt bij de vraag of het
overdrachtsplan kan worden goedgekeurd, maar dat eerder tot de
conclusie kan worden gekomen dat de prijs redelijk is bij een depositooverdracht dan bij een aandelenoverdracht.
De leden van de SP-fractie vragen op welke wijze de rechtbank de prijs
gaat vaststellen. De leden van de PvdA-fractie vragen onder het kopje
«Overdrachtsplan» hoe wordt bepaald of de prijs voldoende is.
Deze vragen lenen zich voor gezamenlijke beantwoording. In artikel 3:159ij
Wft is met betrekking tot de aandelenoverdracht uitdrukkelijk bepaald dat
bij vaststellen van de redelijke prijs wordt uitgegaan van het te
verwachten toekomstperspectief van de probleeminstelling in de situatie
dat het overdrachtsplan niet wordt goedgekeurd en de overdrachtsregeling niet wordt uitgesproken. Van het geven van nadere of strakkere
regels voor de beoordeling of de prijs redelijk is, is afgezien teneinde de
rechtbank enige vrijheid te geven.
In antwoord op de vraag wanneer een hogere prijs dan de executiewaarde
mogelijk is, wordt opgemerkt dat de praktijk zo veelzijdig is dat op
voorhand niet kan worden gezegd wanneer dat het geval is, maar dat op
voorhand die mogelijkheid ook niet kan worden uitgesloten. Voorstelbaar
is dat de prijs omhoog gaat doordat er meer dan een gegadigde is.
De aan het woord zijnde leden vragen of de capaciteit, kennis en tijd
voldoende zijn om de redelijkheid van de prijs te beoordelen.
In antwoord daarop wordt opgemerkt dat de regeling voor een deel is
bedoeld als stok achter de deur; het aantal verzoeken zal naar verwachting
doorgaans zeer beperkt tot nihil zijn. Het beroep op de capaciteit zal dan
ook beperkt zijn. Voorts is het van belang dat, doordat de rechtbank te
Amsterdam exclusief bevoegd is in deze zaken, er reeds een concentratie
van expertise is bewerkstelligd. Zie ook hieronder, voetnoot 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

13

Dezelfde leden vragen hoe reëel het is dat deposito-overeenkomsten
worden overgedragen zonder overdracht van activa, en, indien toch activa
worden overgedragen, op welke wijze DNB toeziet op de kwaliteit van de
activa.
In antwoord daarop wordt opgemerkt dat is bepaald dat de achterblijvende schuldeisers niet mogen worden benadeeld door de overdracht,
met andere woorden dat zij niet minder verhaalsmogelijkheden op de
boedel van de probleeminstelling mogen hebben dan bij liquidatie van de
probleeminstelling. Dit is bepaald in artikel 3:159ij, derde lid, Wft.
Afspraken vooraf, zonder een concrete casus, met betrekking tot een
onderscheid tussen goede activa en slechte activa achten wij niet
raadzaam. De praktijk is zo weerbarstig dat op voorhand daarover in
abstracto geen afspraken kunnen worden gemaakt. Overigens zal het in
het bijzonder de overnemer zijn die toeziet of de activa die hij bereid is
over te nemen voldoende kwaliteit hebben.
Vervolgens vragen deze leden hoe dit wordt gezien in verhouding tot het
scheiden van spaar- en zakenactiviteiten.
In de nota van 8 juli 2011 over nuts- en zakenbankactiviteiten is
beschreven welke maatregelen worden genomen om instellingen
scheidbaar te maken zodat zij ingeval van problemen kunnen worden
gescheiden. Daarop is hierboven reeds ingegaan.
Tot slot vragen de aan het woord zijnde leden wat het voor depositohouders zou betekenen indien deposito’s in handen zouden komen van
een buitenlandse bank.
In antwoord daarop wordt opgemerkt op dat de rechten van de depositohouders jegens de overnemer niet veranderen, ongeacht of die rechten
worden overgedragen aan een Nederlandse bank dan wel een buitenlandse bank. Op grond van artikel 3:159j, derde lid, Wft kunnen de
voorwaarden die van toepassing zijn op de deposito-overeenkomsten
onder omstandigheden worden gewijzigd; die regel geldt gelijkelijk voor
een overdracht aan een Nederlandse bank en een overdracht aan een
buitenlandse bank. Voor wat betreft de aanspraken van de depositohouders op het depositogarantiestelsel in geval later ooit de overnemer in
betalingsonmacht zou komen te verkeren, wordt het volgende opgemerkt.
Onderscheid moet worden gemaakt tussen enerzijds een buitenlandse
bank die een Nederlandse dochter heeft en die dus onder toezicht van
DNB staat, en anderzijds een buitenlandse bank die haar zetel in een
andere staat heeft en die door middel van een in Nederland gelegen
bijkantoor in Nederland actief is. Indien de buitenlandse bank een
Nederlandse dochter heeft, blijft het Nederlandse depositogarantiestelsel
van toepassing. Ingeval zou worden overgedragen aan een bank die niet
deelneemt aan het Nederlandse depositogarantiestelsel, wordt een
buitenlands depositogarantiestelsel van toepassing. Is de overnemer een
bank die onder toezicht staat van een toezichthouder van een lidstaat van
de Europese Unie, dan worden hun aanspraken gegarandeerd door een
depositogarantiestelsel dat aan dezelfde Europese eisen voldoet als het
Nederlandse depositogarantiestelsel. Het is op zich mogelijk dat de
deposito’s worden overgedragen aan een buitenlandse bank met zetel in
een derde land. In dat geval garandeert het depositogarantiestelsel van
dat land de deposito’s. Het ligt in de rede dat DNB de vraag op welk
depositogarantiestelsel de depositohouders een aanspraak krijgen, zwaar
laat meewegen bij de beoordeling van de banken die interesse tonen om
de deposito’s over te nemen. Voor de volledigheid wordt erop gewezen
dat het de depositohouders vrijstaat op ieder tijdstip, dus ook nadat zij
van de deposito-overdracht op de hoogte zijn geraakt, over te stappen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

14

naar een andere bank, indien zij ook op ieder tijdstip hun deposito bij de
probleeminstelling konden opzeggen. Dit kan van belang zijn ingeval een
depositohouder zijn deposito niet bij de overnemer wil aanhouden.
Onder het kopje «Overdracht» vragen de leden van de SP-fractie of, indien
een buitenlandse partij zich als gegadigde meldt, DNB blind op het
oordeel van de buitenlandse toezichthouder vaart.
In antwoord daarop wordt het volgende opgemerkt. Dit is niet het geval.
Omdat de betrokken probleeminstelling altijd een onder prudentieel
toezicht van DNB staande bank of verzekeraar met zetel in Nederland is, is
het aan DNB om te beoordelen of een derde geschikt is om als overnemer
van die probleeminstelling of een gedeelte daarvan op te treden,
ongeacht of die derde een binnenlandse of buitenlandse partij is. Dit geldt
te meer in het geval de overnemer met de voorgenomen overdracht een
kapitaalbelang of zeggenschap van 10% of meer in de Nederlandse
probleeminstelling verwerft. In dat geval geldt immers op grond van
artikel 3:95 van de Wft de verplichting voor de overnemer om een
zogeheten verklaring van geen bezwaar (hierna: vvgb) aan te vragen bij
DNB. Sinds de implementatie van de zogenoemde Antonveneta-richtlijn1
bij de Wet implementatie richtlijn deelnemingen in de financiële sector2
geldt de hoofdregel dat – kort gezegd – de toezichthouder in de lidstaat
waar de overgenomen financiële onderneming haar zetel heeft – in casu
DNB – exclusief bevoegd is de vereiste vvgb-aanvraag te beoordelen. De
prudentiële criteria aan de hand waarvan DNB een dergelijke
vvgb-aanvraag moet beoordelen, zijn opgenomen in het bijzonder in de
artikelen 3:99 en 3:100 van de Wft. In dit kader dient DNB onder meer te
beoordelen of – samengevat weergegeven – de financiële soliditeit van de
aanvrager van de vvgb (dus van de beoogde overnemer) voldoende is
gewaarborgd, rekening houdend met de bedrijfsactiviteiten van de – al
dan niet gedeeltelijk – over te nemen Nederlandse probleeminstelling,
alsmede of na de overdracht blijvend kan worden voldaan aan de
prudentiële regels die ingevolge de Wft zijn gesteld. Voorts heeft DNB een
verplichting om de Minister te informeren over – kort gezegd –
vvgb-aanvragen die belangrijke gevolgen kunnen hebben voor de
inrichting of goede werking van het financiële stelsel (artikel 1:93c Wft),
gelet op zijn politieke verantwoordelijkheid voor de stabiliteit van het
financiële stelsel. Bij bepaalde vormen van overdracht en als de
probleeminstelling of de overnemer een Nederlandse bank is, kan
daarnaast nog de bijzondere vvgb-plicht van artikel 3:96 van de Wft
relevant zijn, waarbij de beoordeling van de vvgb-aanvraag exclusief aan
DNB is.
In het geval de overnemer een buitenlandse partij is die in de staat van
haar zetel onder prudentieel toezicht staat, zal DNB het oordeel van de
bevoegde buitenlandse toezichthouder wel betrekken bij de beoordeling
van de vraag of de beoogde overnemer geschikt is. Voor zover het daarbij
om een toezichthoudende instantie uit een andere lidstaat van de
Europese Economische Ruimte gaat, geldt voor DNB een verplichting tot
samenwerking en informatie-uitwisseling met die collega-toezichthouder.
Rechtsbescherming
1

Richtlijn nr. 2007/44/EG van het Europese
Parlement en de Raad van 5 september 2007
tot wijziging van Richtlijn 92/49/EEG van de
Raad en de Richtlijnen 2002/83/EG, 2004/39/
EG, 2005/68/EG en 2006/48/EG wat betreft de
procedureregels en de evaluatiecriteria voor
de prudentiële beoordling van verwervingen
en vergrotingen van deelnemingen in de
financiële sector, PbEG 2007, L 247/1.
2
Wet van 21 april 2011, Stb. 206.

De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat voor de deposito-overdracht
geen toestemming of medewerking nodig is van de depositohouders en
vragen hoe hun belangen worden behartigd.
In antwoord hierop wordt in de eerste plaats opgemerkt dat de regeling
gelijkenis vertoont met de reeds geldende opvangregeling voor levensverzekeraars (Afdeling 3.5.4 Wft), op grond waarvan DNB aan de rechtbank

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

15

een machtiging kan vragen voor de overdracht van de portefeuille van
een levensverzekeraar, en waarin evenmin toestemming of medewerking
van de verzekeringscrediteuren nodig is. De achtergrond van de
mogelijkheid van een deposito-overdracht is te bewerkstelligen dat de
depositohouders zonder onderbreking kunnen beschikken over hun geld.
In die zin worden met een deposito-overdracht steeds en per definitie de
belangen van de depositohouders behartigd. DNB zal bij het selecteren
van een overnemer steeds beoordelen of de gegadigde wel geschikt is om
de deposito’s over te nemen, waarbij onder andere aan de orde zal komen
of de kandidaat-overnemer solide is, en vanuit het oogpunt van operationeel management en ict-aspecten gekwalificeerd is, om slechts twee
aspecten te noemen. Zie ook de opmerkingen hieronder onder het kopje
«Overdrachtsplan». In dit verband wordt tevens nadrukkelijk erop
gewezen dat het eisen van instemming of medewerking van depositohouders ook praktische bezwaren heeft. In de eerste plaats zou de
maatregel dan publiek bekend worden, hetgeen fnuikend zou zijn voor het
welslagen ervan. In de tweede plaats zou het te veel tijd kosten om
instemming of medewerking te vragen, nu het zal gaan om grote
aantallen depositohouders. In de derde plaats zou ook de overdracht zelf
te veel tijd kosten, wanneer per depositohouder zou moeten worden
bekeken of deze wel toestemming geeft. In de vierde plaats zal het
moeilijker worden een overnemer te vinden, nu deze op voorhand niet
weet welke deposito’s hij zal overnemen.
De leden van de CDA-fractie roepen de regering op, onder verwijzing naar
een reactie van vijf betrokken organisaties, duidelijk te maken dat er geen
rechtsonzekerheid en gebrekkige rechtsbescherming is. Ook de leden van
de fractie van de ChristenUnie hebben vragen hieromtrent. Tevens
constateren de leden van de CDA-fractie dat voor elk crisisinterventieinstrument een ander rechtsmiddelenregime geldt en zij vragen of deze
regimes niet beter op elkaar afgestemd zouden moeten worden. De leden
van de fractie van de ChristenUnie vragen eveneens om een toelichting
op de inzet van handhavingsinstrumenten door DNB. Onder het kopje
«Verzoek aan de rechtbank» vragen de leden van de SP-fractie of alle
mogelijkheden tot verweer en toetsing door de rechter kunnen worden
weergegeven.
In antwoord op de vragen van de leden van de CDA-fractie, de leden van
de fractie van de ChristenUnie en de leden van de SP-fractie wordt
opgemerkt dat zij zich lenen voor een gezamenlijke beantwoording.
Achtereenvolgens wordt ingegaan op de rechtsmiddelen van de (1)
probleeminstelling, (2) de rechtsmiddelen van DNB en (3) de rechtsmiddelen van de aandeelhouders. Ten slotte wordt nog een opmerking
gemaakt over (4) schuldeisers.
(1) de probleeminstelling
Met betrekking tot de rechtsmiddelen van de probleeminstelling wordt het
volgende opgemerkt. Voor alle drie de crisisinterventie-instrumenten
(overdrachtsregeling, noodregeling en faillissement) is het rechtsmiddelenregime op de volgende punten hetzelfde. De probleeminstelling kan
zich verweren tegen:
(a) beslissingen van DNB als bedoeld in artikel 3:159d Wft (na de
mededeling van DNB dat zij een overdrachtsplan voorbereidt: de
verplichting gegevens of inlichtingen te verschaffen, de verplichting
toe te staan dat bepaalde personen toegang hebben tot de probleeminstelling en de benoeming van een stille curator);
(b) een beslissing als bedoeld in artikel 3:159f Wft (verplichting door de
stille curator te bepalen handelingen na te laten of te verrichten) en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

16

(c) het geven van een aanwijzing en de benoeming van een stille curator.
Zij kan dit verweer voeren nadat DNB deze beslissingen heeft
genomen, in het kader van het verzoek om het uitspreken van een
crisisinterventie-instrument, dus voordat de rechtbank haar beslissing
heeft genomen. Op datzelfde tijdstip kan zij zich tevens verweren
tegen:
(d) het oordeel van DNB dat er tekenen van een gevaarlijke ontwikkeling
zijn met betrekking tot het eigen vermogen, de solvabiliteit of de
liquiditeit onderscheidenlijk de technische voorzieningen en redelijkerwijs is te voorzien dat die ontwikkeling niet voldoende of niet tijdig ten
goede zal keren. Dit laatste komt erop neer dat de probleeminstelling
zich vooraf kan verweren tegen het uitspreken van de overdrachtsregeling, de noodregeling en het faillissement als zodanig.
In geval van een overdrachtsplan met betrekking tot activa of passiva,
anders dan uit hoofde van deposito-overeenkomsten, of aandelen, kan de
probleeminstelling zich vooraf verweren tegen de in het overdrachtsplan
opgenomen prijs dan wel de wijze waarop de prijs wordt vastgesteld.
Tegen de toewijzing van het verzoek om het uitspreken van de
overdrachtsregeling staat geen hoger beroep open voor de probleeminstelling. De voornaamste reden hiervoor is dat de onzekerheid die
gepaard gaat met een hoger beroep het welslagen van het overdrachtsplan of -regeling kan ondermijnen. Daarnaast zal dikwijls sprake zijn van
een situatie waarin de mate van urgentie groot is. De belangen van de
nutsfunctie van de bank of verzekeraar en het beperken van de
maatschappelijke onrust maken een tijdig en voortvarend optreden van
DNB en de overnemer gewenst.
Tegen de toewijzing van het verzoek om het uitspreken van de noodregeling of het faillissement staat hoger beroep open, tenzij tegelijkertijd
met het uitspreken daarvan een overdrachtsplan is goedgekeurd.
Thans wordt aandacht besteed aan de rechtsmiddelen van de probleeminstelling tegen de prijs. In geval van een verzoek om het uitspreken van de
noodregeling of het faillissement waarbij tegelijkertijd de goedkeuring van
een overdrachtsplan wordt verzocht kan de probleeminstelling niet
opkomen tegen de prijs of de wijze waarop de prijs wordt vastgesteld.
Hiermee wordt het systeem van de bestaande wet met betrekking tot de
noodregeling en het faillissement gevolgd. Bedacht moet worden dat het
wetsvoorstel erin voorziet dat de curator bepaalde handelingen die hij nu
nog kan verrichten, in de toekomst moet verrichten als gevolg van
goedkeuring van het overdrachtsplan door de rechtbank. De goedkeuring
van het overdrachtsplan in geval van een verzoek om het uitspreken van
de noodregeling of het faillissement is te vergelijken met het huidige
artikel 176 Faillissementswet (hierna: Fw.), dat bepaalt dat de curator
goederen ondershands kan verkopen met toestemming van de rechtercommissaris. In beide gevallen immers vindt een rechterlijke toets plaats
met betrekking tot de verkoop van goederen. Op grond van het huidige
artikel 67, eerste lid, Fw. staat geen hoger beroep open tegen de
beschikking van de rechter-commissaris waarbij hij toestemming geeft tot
een onderhandse verkoop. Achtergrond van deze regel, die reeds lang in
de wet is opgenomen en niet wordt gewijzigd, is dat zonder een dergelijke
bepaling «de geregelde loop van zaken telkens aan onderbrekingen zou
blootstaan» (zoals de toelichting destijds werd geformuleerd). Anders
gezegd: indien hoger beroep zou openstaan tegen de toestemming van de
rechter-commissaris om goederen ondershands te verkopen, zou de
slagvaardigheid van de curator te zeer worden aangetast. Een vergelijkbare gedachte speelt ook bij de goedkeuring door de rechtbank van het
overdrachtsplan in het kader van een crisisinterventie-instrument. Indien

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

17

de probleeminstelling in hoger beroep zou kunnen opkomen tegen de
prijs of de wijze waarop de prijs wordt vastgesteld, zou de slagvaardigheid van DNB ernstig worden aangetast. Juist in crisissituaties is dat
fnuikend.
(2) DNB
Met betrekking tot de rechtsmiddelen van DNB wordt opgemerkt dat zij
tegen de afwijzing van het verzoek om het uitspreken van een
crisisinterventie-instrument in hoger beroep kan komen.
(3) aandeelhouders
Met betrekking tot de rechtsmiddelen van de aandeelhouders in het kader
van een overdrachtsregeling waarbij aandelen worden overgedragen,
wordt het volgende opgemerkt. Aandeelhouders die niet vooraf, dat wil
zeggen nadat DNB om het uitspreken van de overdrachtsregeling heeft
verzocht maar voordat de rechtbank op dat verzoek heeft beslist, in de
gelegenheid zijn gesteld te worden gehoord kunnen achteraf, dus nadat
de rechtbank heeft beslist, tegen het uitspreken van de overdrachtsregeling in verzet komen. Zij kunnen niet in hoger beroep tegen de
toewijzing van het verzoek tot het uitspreken van de overdrachtsregeling
om de hierboven vermelde redenen. Zie hieronder voor het antwoord
welke aandeelhouders wanneer vooraf in de gelegenheid worden gesteld
te worden gehoord.
Daarnaast kunnen de aandeelhouders die niet vooraf in de gelegenheid
zijn gesteld te worden gehoord achteraf opkomen tegen de prijs bij de
ondernemingskamer van het Gerechtshof Amsterdam. Deze regeling is
reeds uitvoerig toegelicht in de memorie van toelichting. Hier wordt
volstaan met op te merken dat aandeelhouders de ondernemingskamer
kunnen verzoeken een aanvullende schadeloosstelling vast te stellen
indien zij van mening zijn dat de door de overnemer te betalen prijs geen
volledige vergoeding vormt voor de schade die zij rechtstreeks en
noodzakelijk door het verlies van de aandelen lijden. Indien de ondernemingskamer een aanvullende schadeloosstelling vaststelt, stelt de Staat
der Nederlanden het bedrag van de aanvullende schadeloosstelling
beschikbaar.
Uit de hierboven vermelde opsomming volgt dat de rechtsbescherming
toereikend is.
(4) schuldeisers
Van de gelegenheid wordt gebruik gemaakt om het verzetrecht voor
schuldeisers en belanghebbenden bij de faillietverklaring van banken en
verzekeraars uit te sluiten. In de nota van wijziging is een bepaling
opgenomen die artikel 10 Fw. buiten toepassing verklaart in geval van een
verzoek om het faillissement van een bank of verzekeraar uit te spreken. In
dit artikel is bepaald dat een schuldeiser en elke belanghebbende in verzet
kan komen tegen de faillietverklaring. Gelet op de vereiste slagvaardigheid van DNB, en op de ernst van de situatie waarmee het faillissement van een bank of verzekeraar gepaard zal gaan, ligt het voor de
hand artikel 10 Fw. uit te sluiten. Schuldeisers en belanghebbenden
kunnen niet in verzet komen tegen de faillietverklaring van een bank of
verzekeraar, noch tegen het uitspreken van de overdrachtsregeling of
noodregeling. Voor de overdrachtsregeling en de noodregeling is het niet
nodig dat uitdrukkelijk te bepalen, maar het systeem van de bestaande
wet brengt met zich mee dat het wel nodig is dit voor de faillietverklaring
uitdrukkelijk te bepalen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

18

Tot slot wordt opgemerkt dat op enkele punten de rechtsmiddelenregimes
per crisisinterventie-instrument in de tekst van het ingediende wetsvoorstel onbedoeld van elkaar verschillen. Voor zover nodig wordt bij nota van
wijziging voorgesteld deze verschillen op te heffen.
In het kader van de aandelenoverdracht vragen de leden van de
PvdA-fractie wat er gebeurt indien de aandeelhouders die achteraf in
verzet komen, gelijk krijgen van de rechtbank.
In antwoord hierop wordt het volgende opgemerkt. Onderscheid dient te
worden gemaakt tussen enerzijds een geslaagd verzet bij de rechtbank
tegen het uitspreken van de overdrachtsregeling en anderzijds een
gehonoreerd verzoek om een aanvullende schadeloosstelling door de
ondernemingskamer van het Gerechtshof te Amsterdam.
In het eerste geval – dus wanneer de rechtbank het verzet tegen het
uitspreken van de overdrachtsregeling gegrond verklaart – kan de
rechtbank de overdrachtsregeling vernietigen. In artikel 3:159aa, zesde lid,
Wft is evenwel uitdrukkelijk bepaald dat gegrondverklaring van het verzet
niet tot vernietiging van de overdrachtsregeling leidt indien de ongedaanmaking van de overdrachtsregeling onevenredig ernstige gevolgen zou
hebben. Op grond van het wetsvoorstel aansprakelijkheidsbeperking DNB
en AFM, dat tegelijkertijd met het voorliggende wetsvoorstel aanhangig
is, is DNB voor de schade die daardoor zou zijn veroorzaakt niet aansprakelijk tenzij deze schade in belangrijke mate het gevolg is van een
opzettelijk onbehoorlijke taakuitoefening of een opzettelijk onbehoorlijke
uitoefening van bevoegdheden of in belangrijke mate te wijten is aan
grove schuld van DNB.1
Voor het tweede geval – dus wanneer de ondernemingskamer van het
Gerechtshof te Amsterdam een aanvullende schadeloosstelling vaststelt –
is in artikel 3:159ab, vierde lid, Wft bepaald dat de Staat der Nederlanden
uiterlijk vier weken nadat de beschikking tot de vaststelling in kracht van
gewijsde is gegaan, het bedrag van de schadeloosstelling betaalbaar stelt.
Deze leden van de PvdA-fractie vragen waarom het advies van de Raad
van State niet is opgevolgd, voor zover het betreft het percentage
geplaatst kapitaal dat minimaal nodig is om te worden gehoord. Waarom,
zo vragen deze leden, is wel geluisterd naar belanghebbenden die het
percentage van 10 te hoog vonden? In het verlengde hiervan vragen de
leden van de CDA-fractie waarom ervoor is gekozen om aandeelhouders
die 5% of minder bezitten, in het geheel niet te horen. Zij wijzen daarbij
erop dat institutionele beleggers vaak tussen de 1% en 5% van de
aandelen bezitten, en vragen of welke wijze zij nu worden gehoord.

1

Kamerstukken II 2011/12, 33 058, nr. 2.

In antwoord daarop wordt het volgende opgemerkt. Zoals ook de Afdeling
advisering van de Raad van State in haar advies heeft opgemerkt, heeft
het wetsvoorstel betrekking op situaties waarin in de regel zal moeten
worden gehandeld onder hoge tijdsdruk en waarin geheimhouding tot het
laatst geboden is. Dit is nodig om te voorkomen dat de voorgenomen
ordentelijke afwikkeling, door gebruik van de figuur van de overdrachtsregeling, op voorhand door de feiten wordt achterhaald. Uit het oogpunt
van behoud van de nutsfunctie van de betrokken financiële onderneming
en beperking van de maatschappelijke kosten van de afwikkeling van deze
onderneming is het daarom noodzakelijk dat DNB effectief kan opereren.
Tegelijk geldt echter ook dat voor belanghebbenden effectieve rechtsbescherming dient open te staan tegen het optreden van DNB. In het
wetsvoorstel is een goed evenwicht gevonden tussen enerzijds de
effectiviteit en de uitvoerbaarheid en anderzijds de rechtsbescherming.
Het is duidelijk dat de kans op uitlekken van het overdrachtsplan toeneemt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

19

en de slagvaardigheid van DNB afneemt naarmate vooraf een groter
aantal aandeelhouders kan worden gehoord, en dat daarmee de kans op
welslagen van het instrument dienovereenkomstig kleiner wordt. In de
versie van het concept-wetsvoorstel die op internet is geplaatst voor een
publieke consultatie was opgenomen dat aandeelhouders die 10% of
meer van het geplaatste kapitaal vertegenwoordigen, vooraf worden
gehoord. Naar aanleiding van de reacties die wij hebben ontvangen in het
kader van de consultatie, is dit percentage verlaagd naar 5. Wij hebben
ons de opmerkingen aangetrokken dat met een percentage van 10 te
weinig aandeelhouders vooraf in de gelegenheid zouden worden gesteld
te worden gehoord. Een nog verdergaande verlaging zou de kans op
uitlekken onevenredig vergroten en de slagvaardigheid van DNB
onevenredig verkleinen. Bij een percentage van 1 zouden maximaal
honderd aandeelhouders vooraf in de gelegenheid moeten worden
gesteld te worden gehoord. Dat zou fnuikend zijn voor de slagvaardigheid
van DNB en zou de kans dat het overdrachtsplan niet bekend wordt,
illusoir maken. Dat zou noodlottig zijn voor het welslagen voor de werking
van het crisisinterventie-instrument. Vervolgens heeft de Afdeling
advisering van de Raad van State in haar advies met zoveel woorden haar
instemming betuigd met het percentage van 5, maar zij adviseerde de
hoofdregel om te draaien: de hoofdregel zou niet moeten luiden dat
aandeelhouders die meer dan 5% van de aandelen hebben vooraf worden
gehoord, maar dat aandeelhouders in beginsel niet vooraf worden
gehoord, tenzij zij meer dan 5% van de aandelen hebben op voorwaarde
dat belangen van geheimhouding of spoed zich daartegen niet verzetten.
Dit advies hebben wij opgevolgd. Het is dus niet zo dat aandeelhouders
die 5% of minder bezitten «in het geheel niet» worden gehoord: zij
worden wel degelijk in de gelegenheid gesteld te worden gehoord,
namelijk achteraf.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen welk percentage van
de aandeelhouders een aandelenbelang heeft van minder dan 5%.
Voor de beantwoording van deze vraag moet onderscheid worden
gemaakt tussen beursgenoteerde en niet-beursgenoteerde banken en
verzekeraars. In het register «meldingen substantiële deelnemingen» van
de AFM kunnen namelijk de substantiële deelnemingen in beursgenoteerde ondernemingen worden nagegaan. Uit een inventarisatie van deze
meldingen kan worden geconcludeerd dat gemiddeld ongeveer 30–50%
van het aandelenbelang in handen is van aandeelhouders met een
aandelenbelang van meer dan 5%. Dit betekent dus dat gemiddeld
ongeveer 50–70% van het aandelenbelang in handen is van aandeelhouders met een aandelenbelang van minder dan 5%. Voor
niet-beursgenoteerde banken en verzekeraars kan niet van het register
gebruik worden gemaakt. De inschatting is echter dat niet-beursgenoteerde banken en verzekeraars in de regel een dochteronderneming zullen
zijn en om die reden weinig tot geen aandeelhouders zullen hebben met
een aandelenbelang van minder dan 5%.
Overdrachtsplan
De leden van de PvdA-fractie vragen op basis waarvan DNB een derde
partij zal kiezen die als overnemer van de probleeminstelling kan dienen.
Zij vragen tevens wat er gebeurt als er meer dan een gegadigde is. Voorts
vragen deze leden of hierbij rekening wordt gehouden met bijvoorbeeld
het scheiden van nuts- en zakenbanken of de wenselijkheid van combinaties van banken en verzekeraars. Onder het kopje «overdracht» vragen
de leden van de SP-fractie welke beoordelingscriteria DNB stelt ten
aanzien van de overnemende partij en hoe zij zich ervan verzekert dat die
partij ook niet zelf in financiële problemen kan komen. De laatstgenoemde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

20

leden vragen verder of ook reputatie een rol kan spelen om niet in zee te
gaan met een mogelijke overnamepartner.
In antwoord op de vragen van de leden van de PvdA-fractie en die van de
SP-fractie merken wij op dat voorop staat dat slechts kan worden
overgedragen aan derden die bereid zijn als overnemer op te treden.
Anders gezegd: de overdracht geschiedt op basis van vrijwilligheid aan de
zijde van de overnemer. In het wetsvoorstel zijn bewust geen criteria
opgenomen op basis waarvan DNB een derde partij selecteert als
overnemer. De praktijk is zo gevarieerd dat op voorhand geen strikte
criteria kunnen worden gegeven. Hier kan niet meer dan een indicatie
worden gegeven van de aard van de factoren die voor de hand liggen om
door DNB in beschouwing te worden genomen. Is de gegadigde financieel
solide, waarbij het voor de hand ligt dat DNB een derde die een bovengemiddeld risico loopt zelf in financiële problemen te komen niet selecteert
als overnemer. De zekerheid dat een derde niet in financiële problemen
komt te verkeren, is overigens niet te geven. Zijn het operationeel
management en de ict-systemen van de gegadigde geschikt om de
gevolgen van de overname te verwerken? Hoe verhoudt de omvang van
de overnemer zich tot de omvang van de probleeminstelling? Ook de
reputatie van een kandidaat-overnemer kan een rol spelen. De prijs die de
overnemer bereid is te betalen speelt een belangrijke, maar niet doorslaggevende rol. Bij de beoordeling of de prijs voldoende is in geval van een
aandelenoverdracht, betrekt DNB ook of de prijs een vergoeding vormt
voor de aandeelhouder voor het verlies van zijn aandeel.
De leden van de PvdA-fractie vragen hoe de afweging tussen financiële
stabiliteit en mededinging wordt gemaakt.
In antwoord hierop wordt opgemerkt dat, zoals in de memorie van
toelichting opgenomen, het wetsvoorstel de bevoegdheden van de
Nederlandse Mededingingsautoriteit (NMa) onverlet laat. Om die reden is
in artikel 3:159d, negende lid, Wft bepaald dat DNB de NMa in kennis stelt
van de voorbereiding van een overdrachtsplan. DNB en de NMa zijn reeds
een protocol betreffende concentraties in de financiële sector in noodsituaties1 overeengekomen met het oog op de samenloop van het prudentieel
toezicht door DNB en het concentratietoezicht door de NMa. De nieuwe
bevoegdheden van DNB op grond van het onderhavige wetsvoorstel
zullen eveneens onder het toepassingsbereik van het protocol moeten
worden gebracht. Hiermee wordt beoogd zowel aan de belangen van de
financiële stabiliteit als aan de belangen van mededinging zoveel mogelijk
recht te doen.
De aan het woord zijnde leden vragen hoe wordt bepaald of de prijs
voldoende is.
Deze vraag is hierboven beantwoord onder het kopje «soorten
overdracht».
Voorts vragen deze leden wat er gebeurt wanneer alle benaderde partijen
bereid zijn een lager bedrag te betalen dan volgens DNB realistisch is.

1

Stcrt. 2011, nr. 84.

Voor alle drie de soorten overdracht (deposito’s, activa/passiva, aandelen)
is bepaald dat de prijs redelijk moet zijn. Indien niemand bereid is de prijs
te betalen die volgens DNB realistisch is, zal de vraag kunnen worden
gesteld of die prijs inderdaad realistisch is en of de prijs niet neerwaarts
moet worden bijgesteld. Wanneer belangen van derden (schuldeisers die
een vordering op de probleeminstelling houden, aandeelhouders) in het
spel zijn, zou de beoordeling of een prijs redelijk is anders kunnen zijn dan
wanneer die belangen er niet zijn. Hierboven is reeds opgemerkt dat een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

21

lagere prijs ertegen kan opwegen dat wordt voorkomen dat het depositogarantiestelsel in werking moet worden gesteld. In dit verband wordt
erop gewezen dat de minister van Financiën moet instemmen met een
verzoek tot het uitspreken van een overdrachtsregeling die strekt tot
overdracht van aandelen. Dat geldt ook indien alle benaderde partijen
bereid zijn een bedrag te betalen dat lager is dan het bedrag dat volgens
DNB realistisch is. Bij de vraag of hij ermee zal instemmen dat het verzoek
wordt gedaan, kan de minister van Financiën laten meewegen of het
algemeen belang gediend is bij de overdracht, ondanks een lagere prijs.
Zoals hierboven reeds is opgemerkt, zijn in de wet geen criteria
opgenomen op basis waarvan DNB een derde partij selecteert als
overnemer.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom DNB de bevoegdheid krijgt
een overdrachtsplan op te stellen. In het verlengde hiervan vragen deze
leden wat hiervan de voordelen zijn ten opzichte van de huidige situatie
en in hoeverre een crisis hierdoor doeltreffende wordt opgelost.
In antwoord daarop wordt het volgende opgemerkt. Voor zover de aan het
woord zijnde leden bedoelen te vragen waarom niet ervoor is gekozen dat
de probleeminstelling zelf een overdrachtsplan opstelt, wordt erop
gewezen dat niets eraan in de weg staat dat de probleeminstelling dat zelf
opstelt. Dat veronderstelt echter wel de medewerking van de probleeminstelling; het wetsvoorstel is nu juist geschreven voor de situatie waarin de
probleeminstelling zelf niet meewerkt of zelf niet uit de problemen kan
komen. DNB moet dan dwingend kunnen ingrijpen. Anders gezegd: het
wetsvoorstel is ervoor bedoeld om in de mogelijkheid te voorzien dat
tegen de wil van de probleeminstelling kan worden overgedragen. Die
mogelijkheid kan in de praktijk door de probleeminstelling overigens ook
als een stok achter de deur worden gevoeld om zelf een plan op te stellen.
In dit verband dient te worden bedacht dat een door de probleeminstelling vrijwillig opgesteld plan dat een financiële of vennootschappelijke
reorganisatie behelst, een verklaring van geen bezwaar van DNB behoeft
op grond van artikel 3:96, eerste lid, aanhef en onderdeel f, Wft. Het zou
onwenselijk zijn dat DNB zou moeten wachten totdat de probleeminstelling een dergelijk plan opstelt, met daarenboven nog de mogelijkheid
dat DNB het plan niet voorziet van een verklaring van geen bezwaar. Zie
hierover ook het eerdere antwoord op de vraag van de ChristenUnie naar
de fase voorafgaand aan ingrijpen door de toezichthouders.
Het is dus wenselijk dat een ander dan de probleeminstelling de
bevoegdheid krijgt het overdrachtsplan op te stellen. DNB is in haar rol
van toezichthouder de enige die daarvoor in aanmerking komt. Zij is
degene die op de hoogte is van de financiële situatie van de onder haar
toezicht staande instellingen, zodat het op haar weg ligt in te grijpen
indien dat nodig is. Juist omdat zij ook inzicht heeft in de financiële
situatie van alle andere Nederlandse instellingen of het oordeel van een
buitenlandse toezichthouder kan vragen, ligt het ook op haar weg te
beoordelen welke instelling het meest geschikt is om als overnemer op te
treden.
In vergelijking met de huidige situatie hebben de in het wetsvoorstel
neergelegde bevoegdheden verschillende voordelen. In de eerste plaats is
het nu nog mogelijk dat DNB de regie kwijtraakt wanneer eenmaal de
noodregeling of het faillissement is uitgesproken. Indien het wetsvoorstel
wordt aanvaard en tot wet wordt verheven, kan de bewindvoerder of de
curator worden verplicht tot bepaalde handelingen, door DNB
omschreven in het overdrachtsplan dat door de rechtbank is goedgekeurd. In de tweede plaats kan ook een overdrachtsplan worden goedgekeurd zonder dat er sprake is van de noodregeling of faillissement,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

22

namelijk in een overdrachtsregeling. Dit kan enerzijds gebeuren met het
oog op een daaropvolgende noodregeling of faillissement; in dat geval
dient het overdrachtsplan om de noodregeling of het faillissement voor te
bereiden en de afwikkeling beter te laten verlopen. Een voorbeeld hiervan
is de deposito-overdracht: in dat geval kunnen de depositohouders zonder
onderbreking over hun overgedragen deposito’s beschikken, en behoeven
zij niet een beroep te doen op het depositogarantiestelsel. Een andere
mogelijkheid is dat een overdrachtsplan wordt voorbereid juist om de
noodregeling of het faillissement te voorkomen. Dit kan in het bijzonder
aan de orde zijn in geval van een aandelenoverdracht. In dat geval
oordeelt DNB dat een noodregeling of faillissement kan worden
voorkomen doordat de aandeelhouders worden vervangen.
De voorgestelde maatregelen zijn niet ervoor bedoeld om een algehele
financiële crisis doeltreffender op te lossen, maar wel kunnen door deze
maatregelen problemen van een financiële instelling beter worden
afgewikkeld en in een aantal gevallen ook beter worden opgelost, hetgeen
een bijdrage kan leveren aan het redresseren van een algehele financiële
crisis.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de regering er niet voor zou
hebben gekozen om het overdrachtsplan achter gesloten deuren te
behandelen.
In antwoord hierop wordt opgemerkt dat een en ander moet berusten op
een misverstand. In het wetsvoorstel is bepaald dat de behandeling van
elk van de drie crisisinterventie-instrumenten achter gesloten deuren dient
plaats te vinden: zie de voorgestelde artikelen 3:159v en 3:162a Wft en
212he, 212ho, 213ae, 213an Fw.
Voor wat betreft civiele procedures die worden geëntameerd in de
voorbereidingsfase, is in artikel 3:159g Wft bepaald dat gedingen in
burgerlijke zaken die betrekking hebben op handelingen in het kader van
de voorbereiding van het overdrachtsplan, verricht na de mededeling van
DNB dat zij een overdrachtsplan voorbereidt, worden behandeld achter
gesloten deuren.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom is gekozen voor een plicht
voor organen, personen die deel uitmaken van de organen en vertegenwoordigers van de probleeminstelling om mee te werken aan de
voorbereiding van het overdrachtsplan. Zij vragen in hoeverre een
dergelijke verplichting nu reeds in de huidige Wft is opgenomen en wat
de gevolgen zijn voor een bank met een DGA-structuur.
In antwoord hierop wordt opgemerkt dat de verplichting om medewerking
te verlenen aan de voorbereiding van het overdrachtsplan op dezelfde
leest is geschoeid als de nu reeds bestaande verplichting om
medewerking te verlenen aan de stille curator. Deze laatste verplichting
was reeds opgenomen in bijvoorbeeld artikel 28, vijfde lid, onderdeel a
van de Wet toezicht kredietwezen 1992 (Wtk 1992) en is nu opgenomen in
artikel 1:76, zesde lid, onderdeel a, Wft. Deze verplichting is in 1992
opgelegd aan de organen van de probleeminstelling, en rust sinds de
invoering van de Wft, in 2006, op zowel de organen als de vertegenwoordigers van de probleeminstelling. Daarbij is nooit onderscheid gemaakt
tussen enerzijds ondernemingen met een directeur-grootaandeelhouder
en anderzijds ondernemingen met een andere eigendomsstructuur. Deze
bepaling heeft steeds tot tevredenheid gefunctioneerd en er zijn geen
redenen waarom deze nu zou moeten worden gewijzigd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

23

Voorts vragen de aan het woord zijnde leden waarom is gekozen voor
hoofdelijke aansprakelijkheid als sanctie en in hoeverre dit leidt tot
tegenstrijdige belangen.
Wij merken op dat ook de hoofdelijke aansprakelijkheid voor het niet
naleven van de medewerkingsverplichting reeds lang in de wet staat: zie
wederom bijvoorbeeld artikel 28, vijfde lid, onderdeel d, Wtk 1992. In het
thans geldende recht is deze aansprakelijkheid opgenomen in artikel 1:76,
zesde lid, onderdeel d, Wft. Deze bepaling heeft evenmin tot problemen
aanleiding gegeven en ook hier geldt dat er geen redenen zijn waarom
deze regel nu zou moeten worden gewijzigd. De reden voor deze regel dat
de organen hun medewerking verlenen aan de voorbereiding van het
overdrachtsplan en dat zij hoofdelijk aansprakelijk zijn indien zij niet
medewerken is dat er geen ruimte voor de organen moet zijn om een
andere afweging te maken dan DNB. Zij moeten het ondernemings- of
groepsbelang niet stellen boven het belang van de maatschappelijke
nutsfunctie en – in het geval van een bank – het voorkomen van een
bankrun. Voor de goede orde wordt opgemerkt dat deze regel uiteraard
niet eraan in de weg staat dat de probleeminstelling in rechte, bij
voorbeeld in kort geding, opkomt tegen een verplichting die DNB heeft
opgelegd op grond van artikel 3:159d, eerste lid, Wft.
De leden van de SP-fractie vragen hoe wordt bereikt dat zo min mogelijk
mensen vooraf kennis hebben van een ingrijpen door DNB.
In antwoord daarop wordt opgemerkt dat DNB er alles aan gelegen zal zijn
het aantal mensen die kennis hebben van de voorbereiding van een
overdrachtsplan tot een minimum te beperken. Voorts wordt gewezen op
artikel 3:159d, vierde lid, Wft dat bepaalt dat de geheimhoudingsbepalingen die van toepassing zijn op degenen die een taak vervullen uit
hoofde van de toepassing van de Wft ook van toepassing zijn op de
personen die vertrouwelijke gegevens of inlichtingen hebben verkregen.
Artikel 3:159d, vijfde lid, Wft bepaalt dat het een ieder verboden is aan de
voorbereiding van het overdrachtsplan bekendheid te geven. Ook wordt
nogmaals gewezen op de regel dat aandeelhouders in beginsel achteraf
worden gehoord en slechts bij uitzondering vooraf worden gehoord.
De aan het woord zijnde leden vragen op welk moment de AFM door DNB
wordt geïnformeerd over de voorbereiding van een overdracht en hoe de
AFM gaat toezien op mogelijk marktmisbruik. Voorts vragen deze leden
naar het informeren van de AFM door de minister van Financiën in het
kader van een besluit op grond van artikel 6:1 of 6:2 Wft.
In antwoord hierop wordt opgemerkt dat in het wetsvoorstel is bepaald
dat DNB wanneer zij een overdrachtsplan voorbereidt de AFM hierover
informeert (art. 3:159d, negende lid, Wft) en dat de minister van Financiën
de AFM in kennis stelt van het voornemen om een besluit betreffende een
onmiddellijke voorziening of onteigening te nemen. Zoals ook in de
memorie van toelichting opgenomen, zal de AFM tijdig door DNB en de
minister van Financiën moeten worden geïnformeerd, zodat de AFM kan
bezien of het aangewezen is uitvoering te geven aan haar wettelijke taken
of bevoegdheden (onderbreken of opschorten handel, controle op
marktmisbruik), en daartoe zo nodig voorbereidingen kan treffen.
Wanneer een deconfiture van een probleeminstelling nabij is kan dit
zorgen voor het ontstaan van koersgevoelige informatie. Het beschikken
over kennis van een dergelijke situatie zal de AFM beter in staat stellen
om eventueel marktmisbruik te constateren en hiertegen op te treden. Het
eventueel opschorten of onderbreken van de handel in overgedragen
aandelen of onteigende effecten (en gerelateerde financiële instrumen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

24

teren) vergt bovendien enige voorbereiding, zeker indien het tevens acties
betreft ten aanzien van handel op platformen buiten Nederland.
De aan het woord zijnde leden vragen voorts of artikel 666 van Boek 7 van
het Burgerlijk Wetboek (hierna: BW) van toepassing is op de overdrachtsregeling.
In antwoord hierop wordt opgemerkt dat als gevolg van een tekstverwerkingsfout de redactie van de wijziging van artikel 666 van Boek 7 BW
inderdaad onduidelijk was. Bij nota van wijziging wordt dit geredresseerd.
De artikelen 662 tot en met 665 van Boek 7 BW geven een regeling met
betrekking tot de rechten van de werknemer bij overgang van ondernemingen. Artikel 666 van Boek 7 BW bepaalt dat deze artikelen niet van
toepassing zijn indien de werkgever in staat van faillissement is verklaard.
De reden hiervoor is dat de regeling inzake de rechten van de werknemer
bij overgang van een onderneming contraproductief zou werken ingeval
de onderneming van de werkgever wordt geliquideerd. De mogelijkheid
om de artikelen 662 tot en met 665 van Boek 7 BW buiten werking te
stellen in geval van een liquidatieprocedure wordt gegeven in artikel 5 van
de gewijzigde richtlijn overgang ondernemingen1. De noodregeling
waarin een machtiging tot liquidatie is gegeven is een liquidatieprocedure, zodat ook daarin de artikelen 662 tot en met 665 Boek 7 BW buiten
toepassing moeten worden verklaard. Hetzelfde geldt voor de noodregeling waarin een machtiging voor zowel sanering als liquidatie is
verleend, maar dan pas vanaf het tijdstip waarop de bewindvoerders
overgaan tot liquidatie. De overdrachtsregeling is niet te beschouwen als
een liquidatieprocedure. Om die reden zijn de artikelen 662 tot en met 665
van Boek 7 BW wel van toepassing in de overdrachtsregeling. Op
bladzijde 20 van de memorie van toelichting is opgemerkt dat, wanneer
DNB een overdrachtsplan voorbereidt ten behoeve van de overdrachtsregeling, «de artikelen 662 tot en met 666» van Boek 7 BW van toepassing
zijn. Dit had moeten zijn: de artikelen 662 tot en met 665.
Verder wijzen de leden van de SP-fractie dat de regering schrijft dat er in
het overdrachtsplan zo nodig van wettelijke voorschriften kan worden
afgeweken die betrekking hebben op de rechten en verplichtingen van
werknemers, voor zover EU-richtlijnen, in het bijzonder de EU-richtlijn
overgang van ondernemingen, dat toestaan. Zij vragen welke afwijkingen
daarbij mogelijk zijn. Vervolgens wijzen deze leden erop dat in geval van
de overdrachtsregeling de rechten en verplichtingen van werknemers «in
principe» van toepassing als ware het een reguliere overgang van
onderneming. De aan het woord zijnde leden vragen welke speelruimte
het woord «in principe» hier laat en welke rechten werknemers mogelijk
verliezen.

1

Richtlijn 2001/23/EG van de Raad en het
Europese Parlement van 12 maart 2001 inzake
de onderlinge aanpassing van de wetgevingen
der lidstaten betreffende het behoud van de
rechten van de werknemers b( overgang van
ondernemingen, vestigingen of onderdelen
van ondernemingen of vestigingen (PbEU
2001, L 82/16).

In antwoord hierop merken wij dat bedoelde opmerking in de memorie
van toelichting bij nader inzien te ruim is geformuleerd, uitsluitend voor
de volledigheid is opgenomen, en in de praktijk geringe betekenis zal
hebben. Meer in het algemeen geldt dat de bevoegdheid tot afwijking
wordt begrensd door de aard van de bevoegdheid en het feit dat er een
rechtstreeks verband moet bestaan tussen de interventie en de eventuele
afwijking, terwijl de afwijking ook nodig moet zijn voor de effectiviteit van
de interventie en in een redelijke verhouding moet staan tot het met de
interventie te bereiken doel. In het bijzonder brengt de aard van de
wettelijke voorschriften die betrekking hebben op de rechten en plichten
van de werknemers met zich mee dat een afwijking van die voorschriften
als een theoretische mogelijkheid moet worden beschouwd. Zie in dit
verband ook de beantwoording van de leden van de CDA-fractie met
betrekking tot de afwijking van wettelijke voorschriften en statutaire
bepalingen onder het kopje «Stabiliteit van het financiële stelsel». Tot slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

25

wordt voor de goede opgemerkt dat van de artikelen 7:662 tot en met
7:665 BW niet kan worden afgeweken in de overdrachtsregeling omdat zij
voortvloeien uit EU-recht, namelijk de gewijzigde richtlijn overgang
ondernemingen.
Verzoek aan de rechtbank
De leden van de PvdA-fractie vragen of de rechtbank toegang heeft tot
vertrouwelijke informatie.
In antwoord daarop wordt opgemerkt dat de rechtbank haar oordeel of de
overdrachtsregeling, de noodregeling of het faillissement kan worden
uitgesproken, noodzakelijkerwijs moet baseren op informatie die door
DNB of de probleeminstelling wordt overgelegd. In de regel zullen daartoe
ook vertrouwelijke gegevens en inlichtingen in de zin van artikel 1:89 Wft
behoren.
De leden van de SP-fractie vragen of de rechterlijke toetsing het proces
kan vertragen en wat de daaraan verbonden risico’s zijn. Tevens vragen
deze leden inzicht in hoe lang de rechtbank nodig heeft om te toetsen of
DNB in redelijkheid tot haar verzoek is gekomen en of de prijs een
redelijke prijs is.
Zoals hierboven reeds is opgemerkt, is in het wetsvoorstel een goed
evenwicht gevonden vonden tussen enerzijds de effectiviteit en de
uitvoerbaarheid en anderzijds de rechtsbescherming. Het wetsvoorstel
doet recht aan de belangen van alle betrokkenen. Indien nodig, kan de
rechtbank ook buiten kantooruren en zelfs in het weekend worden
geadieerd. In dit verband wordt erop gewezen dat bij de Wijzigingswet
financiële markten 2010 de rechtbank Amsterdam de exclusieve
bevoegdheid heeft gekregen om dit soort verzoeken te behandelen.1 Dit
heeft tot gevolg dat DNB niet te maken heeft met bepaalde inkleuringen
van wettelijke procedures die per arrondissement kunnen verschillen. In
de praktijk zal de rechtbank Amsterdam niet worden overvallen met een
verzoek, maar zal DNB aankondigen een verzoek in te dienen. De
concentratie van de hier aan de orde zijnde verzoeken bij de rechtbank
Amsterdam heeft tevens tot gevolg dat deze rechtbank enigszins gewend
kan raken aan de gang van zaken en de urgentie die dit type verzoeken
omgeven, en ook dat zij een zekere expertise kan opbouwen. Het verleden
heeft laten zien dat de Rechtbank Amsterdam op zeer korte termijn een
beslissing kan geven, ook indien de probleeminstelling verweer voert.
Overdracht
De leden van de CDA-fractie wijzen erop dat bij een overdracht de activa
en passiva of een deel daarvan zullen overgaan naar een andere onderneming en vragen of deze onderneming wordt betrokken bij de
overdracht.

1

Wet van 12 mei 2011 (Stb. 248).

In antwoord hierop wordt herhaald dat een onderneming alleen dan
overnemer is indien zij daartoe zelf bereid is. DNB kan een onderneming
niet dwingen activa of passiva over te nemen. Dat geldt ook voor de
overnemer van deposito’s of van aandelen. Voor de volledigheid worden
enkele opmerkingen gemaakt over de betrokkenheid van de probleeminstelling. DNB kan de probleeminstelling bij de activa/passiva-overdracht
betrekken, maar is daartoe niet verplicht. Dat de probleeminstelling zich in
geval van een overdracht van activa/passiva kan verweren tegen de prijs
kan DNB aanleiding geven de probleeminstelling te betrekken bij de prijs
bij het opstellen van het overdrachtsplan. Indien de probleeminstelling het
evenwel niet eens is met de in het overdrachtsplan opgenomen prijs,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

26

behoeft dat DNB niet ervan te weerhouden het verzoek om goedkeuring
van het overdrachtsplan door te zetten; het is dan aan de rechtbank op het
verweer van de probleeminstelling een beslissing te nemen.
Ingeval DNB een overdrachtsplan overlegt tegelijkertijd met de indiening
van een verzoek de noodregeling of het faillissement uit te spreken, is er
minder aanleiding de probleeminstelling bij de voorbereiding te
betrekken. In dat geval wordt de bewindvoerder onderscheidenlijk de
curator verplicht iets te doen waartoe hij thans de bevoegdheid heeft,
namelijk tot de overdracht aan een in het overdrachtsplan genoemde
overnemer. Bij de overdracht in de noodregeling of het faillissement
wordt de probleeminstelling ook niet betrokken.
De leden van de SP-fractie vragen hoe gemakkelijk het is om direct een
private derde partij te vinden, in het bijzonder wanneer de problemen bij
de financiële instelling het gevolg zijn van een financiële crisis.
In antwoord daarop wordt opgemerkt dat het van de omstandigheden van
het geval afhangt hoe gemakkelijk DNB een private derde partij bereid zal
vinden om als overnemer op te treden. Een van die omstandigheden kan
zijn dat er een financiële crisis is als gevolg waarvan de probleeminstelling in moeilijkheden is komen te verkeren. Wij wijzen overigens op de
mogelijkheid dat aan een overbruggingsinstelling wordt overgedragen.
Overbruggingsinstelling
De leden van de fractie van de PvdA vragen of ingeval van een overdracht
aan een overbruggingsinstelling in feite sprake is van nationalisatie en, zo
ja, wat dan het verschil is met het voorgestelde artikel 6:2 Wft en waarom
de mogelijkheid van een overbruggingsinstelling nadrukkelijk wordt
opengelaten.
De mogelijkheid van een overbruggingsinstelling is gecreëerd, omdat niet
kan worden uitgesloten dat een overdracht aan een private derde (nog)
niet mogelijk is, een regulier faillissement vanwege de nutsfuncties
onwenselijk wordt geacht, maar er geen sprake is van een gevaar voor de
stabiliteit van het financiële stelsel. In die zin bevindt de mogelijkheid van
een overbruggingsinstelling zich tussen de overdracht aan een private
derde en de onteigening ten behoeve van de Staat. Naast het criterium
voor toepassing, is het voornaamste verschil tussen een overbruggingsinstelling en onteigening ten behoeve van de Staat het doel van beide
instrumenten. Het doel van een overbruggingsinstelling is dat de aan haar
overgedragen deposito-overeenkomsten, activa of passiva, of aandelen
later worden overgedragen aan een private derde. Dit kan een geschikte
oplossing zijn ingeval op korte termijn geen private overnemer kan
worden gevonden, maar wordt verwacht dat deze op langere termijn wel
kan worden gevonden. Het doel van onteigening ten behoeve van de
Staat is daarentegen de stabiliteit van het financiële stelsel te waarborgen.
Is de stabiliteit eenmaal geborgd dan komt de privatisering aan de orde.
De aan het woord zijnde leden vragen voorts waarom ten aanzien van de
overbruggingsinstelling veel wordt opengelaten om te regelen bij
algemene maatregel van bestuur, of dat wenselijk is en waarom. De leden
van de SP-fractie vragen waarom niet is gekozen om de voorwaarden
betreffende een overbruggingsinstelling in de wet op te nemen.
Momenteel vindt nog overleg plaats met DNB over de vormgeving van
een overbruggingsinstelling. Vanwege het belang dat de regering hecht
aan spoedige inwerkingtreding van het wetsvoorstel, is ervoor gekozen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

27

alleen het noodzakelijke in het wetsvoorstel te regelen en de vormgeving
bij algemene maatregel van bestuur te bepalen.
In het kader van de overbruggingsinstelling vragen de leden van de
SP-fractie welke rol is weggelegd voor het parlement en of het parlement
zeggenschap heeft over de keuze voor de overnemende partij of dat een
overbruggingsinstelling opportuun is. Voorts vragen deze leden of het
parlement enig moment heeft om vast te stellen of DNB tot een juiste prijs
is gekomen, omdat de prijs uiteindelijk van invloed kan zijn op het
eventueel moeten bijspringen van de overheid.
In het wetsvoorstel is geen rol weggelegd voor het parlement bij de
voorbereiding van een overdracht door DNB. Zoals bekend, heeft de
wetgever er immers voor gekozen om de toezichthouders op de financiële
markten, DNB en de AFM, een onafhankelijke positie toe te kennen en «op
afstand» te plaatsen.1 De overdracht is met een aantal waarborgen
omkleed, doordat de rechtbank hiervoor goedkeuring moet geven. Hierbij
wordt opgemerkt dat ingeval DNB een plan tot aandelenoverdracht aan de
rechtbank wil voorleggen, dit in overeenstemming met de minister van
Financiën moet geschieden. Voor een plan tot overdracht aan een
overbruggingsinstelling wordt eveneens overeenstemming met de
minister van Financiën voorzien voordat het aan de rechtbank wordt
voorgelegd.
De aan het woord zijnde leden vragen hoe er rekening mee wordt
gehouden dat banken niet te groot worden, doordat probleembanken
door grotere banken worden gekocht.
DNB zal bij de voorbereiding van een overdrachtsplan nagaan of een
kandidaat-overnemer geschikt is om een deel of het geheel van de
probleeminstelling over te nemen. DNB zal hierbij ook de impact op het
gehele financiële stelsel in ogenschouw nemen. Ook wordt verwezen naar
de nota over nuts- en zakenbankactiviteiten van 8 juli 2011 waarin is
beschreven welke maatregelen worden genomen om instellingen
scheidbaar te maken zodat zij ingeval van problemen kunnen worden
gescheiden. Tevens geldt dat DNB met nationale en Europese mededingingsrechtelijke aspecten rekening moet houden.
Tot slot vragen deze leden of ingeval gebruik wordt gemaakt van een
overbruggingsinstelling rekening wordt gehouden met de mogelijkheid
om het bedrijf niet als één geheel te verkopen.
Het is inderdaad niet uitgesloten dat een onderneming die geheel of
gedeeltelijk is overgedragen aan een overbruggingsinstelling geleidelijk of
in onderdelen weer aan derden wordt overgedragen.
Stabiliteit van het financiële stelsel
De leden van de VVD-fractie vragen op basis van welke criteria de minister
van Financiën kan besluiten om zijn bijzondere bevoegdheden aan te
wenden, en of de minister alleen kan ingrijpen indien ook is voldaan aan
de criteria die gelden voor een interventie door DNB. Zij vragen voorts of
aanvullend het criterium «algemeen publiek belang» zou moeten gelden.

1

Kamerstukken II, 2010/11, 32 648, nr. 1,
(bijlage 100088).

In de artikelen 6:1 en 6:2 Wft kunnen drie elementen worden onderscheiden die van belang zijn voor de in die artikelen geregelde bijzondere
interventiebevoegdheden van de minister van Financiën. Het belangrijkste
element is uiteraard dat er sprake moet zijn van zowel ernstig als
onmiddellijk gevaar voor de stabiliteit van het financiële stelsel. Het
tweede element is dat dit gevaar ook verband moet houden met de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

28

situatie waarin de betrokken financiële onderneming zich bevindt.
Ontbreekt dat verband, dan is een interventie jegens die onderneming niet
mogelijk en ook niet gerechtvaardigd. Het derde element betreft de eis dat
de interventie moet geschieden «met het oog op de stabiliteit van het
financiële stelsel». Dit betekent dat van de interventie in redelijkheid moet
kunnen worden verwacht dat zij bijdraagt aan het afwenden of beperken
van het dreigende gevaar voor de stabiliteit van het financiële stelsel of
het herstellen van die stabiliteit. De artikelen 6:1 en 6:2 Wft vereisen niet
dat ook aan de criteria voor een interventie door DNB moet zijn voldaan.
In het criterium «met het oog op de stabiliteit van het financiële stelsel»
ligt ook reeds het door de leden aan het woord genoemde algemeen
belang besloten. De impact die een niet meer naar behoren functionerend
financieel stelsel zou hebben op de reële economie, is zo groot dat de
stabiliteit van het financiële stelsel niet los kan worden gezien van het
algemeen belang. Bij een niet naar behoren functionerend financieel
stelsel moet worden gedacht aan betalingsverkeer dat stokt, depositohouders die niet meer bij hun tegoeden kunnen, het opdrogen van
kredietverlening en kredietfaciliteiten, of risico’s die niet meer afgedekt
zijn of kunnen worden.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de PVV-fractie vragen hoe
wordt bepaald of ingeschat dat er sprake is van ernstig en onmiddellijk
gevaar voor de stabiliteit van het financiële stelsel. De leden van de
PvdA-fractie vragen voorts wie het laatste woord heeft, als de minister
van Financiën en DNB van mening zouden verschillen.
De bevoegdheid om in te grijpen indien de stabiliteit van het financiële
stelsel in gevaar is, is in het wetsvoorstel aan de minister van Financiën
opgedragen. Het besluit dient te worden genomen in overeenstemming
met de minister-president. Feitelijk wordt het besluit dus door twee
bewindslieden gedragen, zij het dat het voortouw bij de minister van
Financiën ligt. Deze zal een inschatting moeten maken van de aard en de
ernst van de problemen waarin de betrokken financiële onderneming
verkeert, alsmede van de aard en de ernst van de gevolgen die het
omvallen van die onderneming kan hebben voor de stabiliteit van het
financiële stelsel. Voor ondernemingen die vanwege hun omvang als
«systeemrelevant» worden gezien, zal de focus daarbij vermoedelijk
vooral liggen op de aard en de ernst van de problemen waarin die
onderneming verkeert. Dat het omvallen van een systeemrelevante
onderneming grote consequenties voor de stabiliteit van het financiële
stelsel zal hebben, spreekt welhaast voor zich. Daarmee is echter niet
gezegd dat de interventiebevoegdheden van de minister van Financiën
alleen ten aanzien van systeemrelevante ondernemingen kunnen worden
aangewend. Ook het omvallen van kleinere ondernemingen kan systeemrelevante consequenties hebben, wanneer dat er bijvoorbeeld toe zou
leiden dat het vertrouwen in het financiële stelsel als geheel wegvalt. In
een dergelijk geval zal niet alleen een inschatting moeten worden
gemaakt van de concrete problemen waarin de betrokken onderneming
verkeert, maar ook van het risico op ontwrichting van het financiële
stelsel. Verder zal de minister van Financiën, naast een inschatting van de
ernst van het gevaar, een inschatting moeten maken van de urgentie van
de situatie. Om te mogen ingrijpen dient immers niet alleen sprake te zijn
van een ernstig gevaar, maar ook van een onmiddellijk gevaar. De
minister zal deze inschattingen vanzelfsprekend in nauw overleg met DNB
maken. Met het oog hierop is in de artikelen 6:1 en 6:2 Wft ook vastgelegd
dat de minister DNB moet raadplegen over een voorgenomen interventie.
De eindverantwoordelijkheid ligt evenwel bij de minister. In dat opzicht
heeft de minister, om de vraag van de leden van de PvdA-fractie te
beantwoorden, dus het laatste woord.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

29

De leden van de PVV-fractie vragen hoe de kosten worden bepaald en of
er sprake is van een kosten/batenanalyse. Zijn er situaties denkbaar
waarin de risico’s van kapitaalinjecties en garantstelling voor één of
meerdere ondernemingen groter zijn dan de risico’s voor de stabiliteit van
de financiële sector?
Er zijn inderdaad situaties denkbaar waarin de risico’s van kapitaalinjecties of garantstellingen voor bepaalde ondernemingen groter zijn dan
de risico’s voor de stabiliteit van het financiële stelsel. Het ligt evenwel
voor de hand dat er in dat geval geen sprake zal zijn van ernstig en
onmiddellijk gevaar voor de stabiliteit van het financiële stelsel.
Als er daarentegen wel sprake is van ernstig en onmiddellijk gevaar, valt
de afweging geheel anders uit. De economische en maatschappelijke
schade die het gevolg zal zijn van een niet meer functionerend financieel
stelsel, zal vrijwel zeker vele malen groter zijn dan het beroep dat op de
publieke middelen moet worden gedaan om de betrokken onderneming(en) overeind te houden en te voorkomen dat het financiële stelsel
implodeert. Een niet meer functionerend financieel stelsel zal in alle
geledingen van de samenleving tot problemen leiden: girale tegoeden
waar men geen toegang meer toe heeft, salarissen die niet meer kunnen
worden overgemaakt, rekeningen die om die reden niet meer kunnen
worden betaald, middenstanders die vanwege het onbetaald blijven van
rekeningen en het opdrogen van kredietfaciliteiten in de problemen raken
en ga zo maar door. Bij ernstig gevaar voor de stabiliteit zullen de baten
van ingrijpen daarom altijd opwegen tegen de kosten. Overigens dient
daarbij te worden opgemerkt dat het ingrijpen dan niet noodzakelijk de
vorm behoeft te krijgen van kapitaalinjecties of garantstellingen. Om de
interventiemogelijkheden van de overheid uit te breiden, voorziet het
wetsvoorstel ook in de mogelijkheid van onteigening. Bij de keuze tussen
bijvoorbeeld kapitaalinjecties of onteigening mag ook worden meegewogen, welke interventie uiteindelijk de minste kosten voor de belastingbetaler met zich brengt.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen eveneens naar de toepassing
van de criteria voor de interventiebevoegdheden en naar het verband
tussen de onderneming en het acute dreigende gevaar voor het financiële
stelsel. In hoeverre zijn de criteria voor toepassing van de interventiebevoegdheden sluitend en voorkomen ze discussie?
Het is moeilijk om de criteria in termen van sluitend of niet sluitend te
duiden. Enerzijds zijn de interventiebevoegdheden uit de artikelen 6:1 en
6:2 Wft bewust open geformuleerd om niet onbedoeld situaties die een
gevaar voor de stabiliteit zouden kunnen opleveren, uit te sluiten.
Anderzijds is het doel van die bevoegdheden – de minister mag de
bevoegdheden slechts toepassen met het oog op de stabiliteit van het
financiële stelsel – duidelijk aangegeven.
Mocht het ooit tot toepassing van een van beide bevoegdheden komen,
dan zal dat vrijwel zeker discussie oproepen, al was het maar vanwege de
grote financiële belangen die bijvoorbeeld voor de aandeelhouders
gemoeid zijn met een eventuele onteigening. Wel is in het wetsvoorstel
getracht die discussie zo goed mogelijk te kanaliseren: tegen het besluit
om toepassing te geven aan artikel 6:1 of 6:2 Wft staat beroep open bij de
Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State, die het beroep in
een versnelde procedure behandelt. De Afdeling doet uiterlijk 14 dagen na
indiening van het beroepschrift uitspraak. Hierdoor is verzekerd dat
discussies over de interventie zelf op zo kort mogelijke termijn worden
beslecht. Daarnaast voorziet het wetsvoorstel in een aparte procedure bij
de ondernemingskamer van het Gerechtshof te Amsterdam voor de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

30

vaststelling van de bij een eventuele onteigening te betalen schadeloosstelling. In die procedure kan de hoogte van de schadeloosstelling ter
discussie worden gesteld. Opgemerkt zij nog dat de open formulering van
de bevoegdheden het des te belangrijker maakt dat een eventueel
interventiebesluit deugdelijk wordt gemotiveerd. Uit die motivering zal
moeten blijken waarom de situatie waarin een bepaalde financiële
onderneming verkeert, de minister tot ingrijpen noopt.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe lang de AFM de handel in
onteigende effecten van een financiële onderneming maximaal kan
stilleggen. De leden van de PvdA-fractie vragen of het stilleggen van de
handel tot een bankrun zou kunnen leiden en hoe daarmee rekening
wordt gehouden.
De AFM kan de handel in onteigende effecten in beginsel opschorten of
onderbreken totdat de uitgevende onderneming geen beursnotering meer
heeft. Er geldt daarbij geen maximumtermijn.
Het ligt niet in de lijn der verwachting dat het stilleggen van de handel tot
een bankrun zal leiden, wanneer het stilleggen verband houdt met een
onteigening of andere interventie door de minister van Financiën. Niet het
stilleggen van de handel, maar de interventie door de minister zal in dat
geval centraal staan. De interventie zal bovendien mede tot doel hebben
om – in geval van een bank – een bankrun op de betrokken onderneming
te voorkomen. Het ligt daarom niet voor de hand dat het stilleggen van de
handel, wat in feite slechts een afgeleide actie is, juist een bankrun zou
veroorzaken.
De leden van de VVD-fractie vragen verder of elke aandeelhouder in
beroep kan gaan.
Bij een onteigening van aandelen staat inderdaad voor alle aandeelhouders de mogelijkheid van beroep op de Afdeling bestuursrechtspraak
van de Raad van State open. Het wetsvoorstel bevat op dat punt geen
beperkingen. Ook de schadeloosstellingprocedure bij de ondernemingskamer van het Gerechtshof te Amsterdam geldt voor alle aandeelhouders.
De leden van de PvdA-fractie vragen of iets aan het «big» van sommige
financiële instellingen zou moeten worden gedaan. In lijn met deze vraag
stellen de leden van de PVV-fractie dat in de praktijk de omvang van een
instelling (mede) bepalend zal zijn voor het al dan niet in gevaar brengen
van de financiële stabiliteit, waaruit de indruk kan ontstaan dat grotere
ondernemingen middels een kapitaalinjectie of garantstelling «toch wel
gered worden». De PVV-fractie vraagt hoe hier tegenaan wordt gekeken
en hoe deze gevaren kunnen worden bezworen.
Ten eerste wordt in antwoord op de vragen van genoemde leden
verwezen naar de hierboven reeds aangehaalde nota over nuts- en
zakenbankactiviteiten van 8 juli 2011. Het hierin opgenomen actieplan,
waar het onderhavige wetsvoorstel deel van uitmaakt, heeft tot doel
instellingen scheidbaar te maken zodat zij ingeval van problemen kunnen
worden gescheiden. Kort gezegd wordt getracht dit doel te bereiken door
in de vorm van herstel- en afwikkelingsplannen voorbereidingen voor
eventuele problemen te treffen en door middel van initiatieven als het
onderhavige wetsvoorstel een daarop toegesneden instrumentarium te
ontwikkelen.
De leden van de SP-fractie vragen of de conclusie van de Raad van State
juist is dat het bereik van de maatregelen om zo nodig tot onteigening
over te gaan beperkt is tot een kleine groep financiële ondernemingen die

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

31

relevant zijn voor de stabiliteit van het stelsel, en of de eerste categorie
maatregelen altijd slechts op kleinere banken van toepassing is.
Die conclusie is inderdaad juist. Het in de artikelen 6:1 en 6:2 Wft
opgenomen criterium beperkt het bereik van de maatregelen tot de groep
van financiële ondernemingen die relevant zijn voor de bescherming van
het algemeen belang van een stabiel financieel stelsel. Dit betekent echter
niet dat er sprake is van een vooraf vaststaande groep van financiële
ondernemingen die onder de reikwijdte van deze bevoegdheden valt.
Afhankelijk van de omstandigheden van het geval zal moeten worden
bepaald of aan het criterium voor toepassing van de bevoegdheden wordt
voldaan. Zo is het niet ondenkbaar dat de situatie waarin een financiële
onderneming zich bevindt onder normale marktomstandigheden niet tot
een gevaar voor de stabiliteit van het financiële stelsel leidt, terwijl dat
onder turbulente marktomstandigheden wel het geval is, bijvoorbeeld
vanwege nadelige gevolgen voor het algehele vertrouwen in het
financiële stelsel.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het niet altijd mogelijk
moet kunnen zijn dat er bij een forse kapitaalinjectie invloed moet kunnen
worden uitgeoefend.
Terecht merken deze leden op dat ingeval van een forse kapitaalinjectie de
staat altijd invloed moet kunnen uitoefenen op de betreffende financiële
onderneming. Indien de kapitaalinjectie door middel van de uitgifte van
nieuwe aandelen in de onderneming plaatsvindt, kan de staat invloed
uitoefenen door het aan de aandelen verbonden stemrecht. Vindt de
kapitaalinjectie plaats door middel van andersoortige financiële instrumenten, zoals bijvoorbeeld de zogeheten Core Tier 1-securities die ING,
Aegon en SNS Reaal tijdens de kredietcrisis in 2008 ontvingen, dan
worden contractuele afspraken gemaakt over het uitoefenen van invloed.
De passage in de memorie van toelichting waaraan de leden van de
PvdA-fractie refereren heeft echter betrekking op de situatie dat naast
bovenstaande reguliere manieren om invloed uit te oefenen het noodzakelijk is aanvullende invloed uit te oefenen, zoals bijvoorbeeld de
schorsing van een bestuurder of commissaris.
De leden van de PvdA-fractie vragen of er in afwachting van de uitspraak
van de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State op een tegen
een onteigening ingesteld beroep wel al feitelijk sprake is van onteigening. Zij vragen voorts wat de gevolgen zijn, als de Afdeling het besluit
tot onteigening zou vernietigen en bovendien zou beslissen om de
gevolgen niet in stand te laten. Zal dit niet alsnog tot een bankrun en
daarmee tot grote problemen voor de betrokken onderneming leiden?
Wat wordt er gedaan als dit tot claims tegen de Staat zou leiden, zo
vragen zij.
De onteigening is juridisch gezien een feit vanaf het moment waarop het
onteigeningsbesluit in werking treedt. Het instellen van beroep bij de
Afdeling bestuursrechtspraak schorst de werking van het onteigeningsbesluit niet. Dit betekent dat de Staat vanaf het moment waarop het
onteigeningsbesluit in werking treedt, rechthebbende is van de aan de
onteigende aandelen en de aan die aandelen verbonden zeggenschap kan
uitoefenen. Het ligt echter voor de hand dat de Staat, zolang nog niet op
het beroep is beslist, bij het uitoefenen van die zeggenschap grote
terughoudendheid betracht en zich, waar het gaat om beslissingen die
naar hun aard niet meer goed zouden kunnen worden teruggedraaid,
beperkt tot het noodzakelijke.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

32

Mocht de Afdeling bestuursrechtspraak inderdaad tot het oordeel komen
dat het onteigeningsbesluit niet op goede gronden is genomen en het
besluit vernietigen, dan kan zij bepalen dat de rechtsgevolgen van het
vernietigde besluit in stand blijven. Het ligt voor de hand dat de Afdeling
bij haar afweging of het wenselijk of wellicht zelfs noodzakelijk is om de
rechtsgevolgen in stand te laten, ook rekening zal houden met bijvoorbeeld het risico dat zich na de vernietiging van het onteigeningsbesluit
alsnog een bankrun zou voordoen. Hier ligt ook een belangrijke taak voor
de minister van Financiën om, in samenwerking met DNB, een zo goed
mogelijke inschatting te maken van de gevolgen van een vernietiging van
het onteigeningsbesluit en de Afdeling van alle informatie te voorzien die
zij nodig heeft om een goede afweging te kunnen maken met betrekking
tot het al dan niet in stand laten van de rechtsgevolgen. Het spreekt voor
zich dat moet worden voorkomen dat de vernietiging van het onteigeningsbesluit er alsnog toe zou leiden dat de desbetreffende onderneming
ten onder gaat. Dit uiteraard niet alleen om claims tegen de Staat te
vermijden, maar ook in het belang van de betrokken onderneming. Los
daarvan kunnen claims tegen de Staat niet worden uitgesloten. Het is
evenwel aan de rechter om daar een oordeel over te geven.
De leden van de fractie van de PvdA vragen of het mogelijk is de
tijdelijkheid van overheidsingrijpen te heroverwegen als daar noodzaak
toe blijkt te bestaan.
Uitgangspunt is dat het overheidsingrijpen tijdelijk is en dat wanneer het
gevaar voor de stabiliteit van het financiële stelsel is geweken de
financiële onderneming (eventueel geleidelijk) weer wordt geprivatiseerd.
De operationele continuïteit van de financiële sector staat daarbij steeds
voorop. In geval de situatie het niet toelaat, zal de financiële onderneming
nog niet worden geprivatiseerd.
Dezelfde leden vragen of DNB verplicht is de minister van Financiën
vertrouwelijke gegevens en inlichtingen te verschaffen, en of deze
verplichting ook afdwingbaar is.
In artikel 6:5 Wft is bepaald dat de toezichthouder verplicht is de minister
van Financiën de vertrouwelijke gegevens en inlichtingen te verschaffen
die nodig zijn met het oog op de in de artikelen 6:1 en 6:2 Wft opgenomen
interventiebevoegdheden. De verplichting betreft zowel het desgevraagd
als eigener beweging verstrekken van gegevens. De verplichting is niet
rechtstreeks afdwingbaar. In het theoretische geval dat de toezichthouder
in gebreke zou blijven de benodigde gegevens of inlichtingen te
verstrekken, zou een beroep kunnen worden gedaan op de taakverwaarlozingsbepaling van artikel 1:43 Wft. Overigens is er geen enkele aanleiding
om te veronderstellen dat de toezichthouder de benodigde gegevens niet
zou verstrekken.
De leden van de PVV-fractie wijzen erop dat de mogelijkheid tot kapitaalinjecties of garantstelling door de Staat het risico voor de aandeelhouders
aanzienlijk verkleint. Zij vragen of, en zo ja, op welke wijze is geregeld dat
het risico zoveel mogelijk blijft waar het hoort: bij de aandeelhouder.
Ondergetekende is het met de leden aan het woord eens dat het niet zo
mag zijn dat aandeelhouders wel ten volle de lusten, maar niet ten volle
de lasten van hun investeringen hebben, terwijl de belastingbetaler het
verschil mag bijpassen. Overigens is het niet per definitie zo dat er aan
een kapitaalinjectie of garantstelling niet ook een prijskaartje voor de
aandeelhouder hangt. Bij een kapitaalinjectie door middel van de uitgifte
van nieuwe aandelen verwatert bijvoorbeeld de waarde van eerder
uitgegeven aandelen en voor een garantstelling door de Staat wordt van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

33

de onderneming doorgaans een forse vergoeding gevraagd. Het
onderhavige wetsvoorstel legt het risico ook op een andere wijze terug bij
de aandeelhouder: het wetsvoorstel maakt het immers mogelijk om in
geval van ernstig en onmiddellijk gevaar voor de stabiliteit van het
financiële stelsel tot onteigening van de aandelen in een financiële
onderneming over te gaan. De aandeelhouders krijgen dan voor hun
onteigende aandelen niet meer dan de werkelijke waarde van die
aandelen. In het uiterste geval kan dat zelfs betekenen dat zij voor hun
aandelen niets terugkrijgen, omdat de werkelijke waarde, gelet op het te
verwachten toekomstperspectief van de betrokken onderneming, nihil is.
Ook heeft de onteigening tot gevolg dat de aandeelhouders niet meeprofiteren van eventuele kapitaalinjecties die na de onteigening plaatsvinden.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen naar de reikwijdte van de
nieuwe interventiemogelijkheden en vragen of het wetsvoorstel impliceert
dat te allen tijde geïntervenieerd wordt. Ook vragen zij op welke activiteiten van een onderneming de interventie van toepassing is: alleen op de
activiteiten die passen onder de nutsfunctie of ook alle overige activiteiten? De leden van genoemde fractie vragen voorts of de regering het
met hen eens is dat het van belang is de reikwijdte van de interventie aan
te geven, zodat niet-essentiële activiteiten niet onder de interventie zullen
vallen en daarmee te voorkomen dat de interventie (ten aanzien van de
niet-essentiële activiteiten) door de belastingbetaler wordt bekostigd.
De nieuwe interventiebevoegdheden uit de artikelen 6:1 en 6:2 Wft zien op
de stabiliteit van het financiële stelsel en kunnen uitsluitend worden
aangewend als er sprake is van ernstig en onmiddellijk gevaar voor die
stabiliteit. Bij ernstig en onmiddellijk gevaar voor de stabiliteit is het
uitgangspunt inderdaad dat er, voor zover mogelijk, zal worden geïntervenieerd. De economische en maatschappelijke kosten van niet interveniëren zijn dan eenvoudigweg te groot. Dit betekent niet dat automatisch
gebruik zal worden gemaakt van de bijzondere bevoegdheden uit de
artikelen 6:1 en 6:2 Wft. Indien met andere, minder ingrijpende interventies kan worden volstaan, behoeft van die bijzondere bevoegdheden
geen gebruik te worden gemaakt.
Het is moeilijk reeds bij voorbaat aan te geven wat precies de aard en de
omvang van een interventie zal zijn. Vooropgesteld zij dat de artikelen 6:1
en 6:2 Wft tot doel hebben om de stabiliteit van het financiële stelsel als
geheel te waarborgen. Als het mogelijk is om bij een interventie onderscheid te maken tussen de (voor de stabiliteit) essentiële functies en
niet-essentiële functies van een financiële onderneming ligt het in de rede
om te trachten de interventie zo goed mogelijk op de essentiële functies
toe te snijden. Er moet evenwel rekening mee gehouden worden dat dit
onderscheid niet altijd goed te maken zal zijn. Niet alleen kan in een
concreet geval de vereiste spoed daaraan in de weg staan, ook kan de
structuur van de desbetreffende onderneming met zich brengen dat
essentiële en niet-essentiële functies feitelijk niet goed van elkaar te
scheiden zijn. Dit laatste aspect zal naar verwachting minder relevant
worden, zodra er voor de onderneming een herstel- en afwikkelingsplan is
opgesteld. De interventiemogelijkheden zijn daarom uitdrukkelijk niet
beperkt tot essentiële functies van financiële ondernemingen.
De leden van de CDA-fractie vragen of de wettelijke voorschriften en
statutaire bepalingen waarvan bij een interventie kan worden afgeweken,
niet expliciet zouden moeten worden benoemd. Zij verwijzen in dat
verband ook naar het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

34

Naar aanleiding van het advies van de Afdeling advisering is in het
wetsvoorstel de bevoegdheid om af te wijken van wettelijke voorschriften
en statutaire bepalingen nader ingeperkt, door te bepalen dat niet kan
worden afgeweken van de bij of krachtens deel 6 gestelde regels. In het
nader rapport is uiteengezet dat de bevoegdheid tot afwijking bovendien
feitelijk wordt begrensd door de aard van de bevoegdheid en het feit dat
er een rechtstreeks verband moet bestaan tussen de interventie en de
eventuele afwijking, terwijl de afwijking ook nodig moet zijn voor de
effectiviteit van de interventie en in een redelijke verhouding moet staan
tot het met de interventie te bereiken doel. Het komt niet wenselijk voor
om de afwijkingsbevoegdheid in de artikelen 6:1 en 6:2 Wft verder in te
perken. Pas in het concrete geval zal met voldoende zekerheid kunnen
worden vastgesteld of, en zo ja, welke afwijkingen nodig zijn om effectief
te kunnen interveniëren. Een concrete opsomming van de voorschriften of
bepalingen waarvan kan worden afgeweken, zou om die reden al snel
onvolledig zijn en daardoor afbreuk kunnen doen aan de effectiviteit van
de interventiebevoegdheden. Hetzelfde geldt voor de bevoegdheid van
DNB om een overdrachtsplan voor te bereiden met betrekking tot door
een probleeminstelling uitgegeven aandelen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen in te gaan op de relatie
tussen het ingrijpen door de toezichthouders en de minister van
Financiën. Zij vragen of het bijvoorbeeld mogelijk is dat na ingrijpen door
de toezichthouders de minister kan ingrijpen. Voorts vragen deze leden
waarom het ingrijpen door de minister van Financiën wettelijk wordt
geregeld nu de mogelijkheden voor toezichthouders zijn uitgebreid, en of
een aanwijzing richting de toezichthouders niet zou volstaan.
De bevoegdheden die DNB erbij krijgt – de AFM krijgt in dit wetsvoorstel
geen nieuwe bevoegdheden – moeten worden onderscheiden van de
nieuwe bevoegdheden van de minister van Financiën. De bevoegdheden
van DNB zijn gericht op de ordentelijke afwikkeling (of, als dat mogelijk is,
de voortzetting met andere aandeelhouders) van financiële ondernemingen die in problemen verkeren. Het accent ligt daarbij op de individuele onderneming. De bevoegdheden van de minister daarentegen
strekken ter afwending van ernstig gevaar voor de stabiliteit van het
financiële stelsel als geheel. Dat laat onverlet dat het inderdaad mogelijk
is dat aan een interventie door de minister al een interventie door een
toezichthouder is voorafgegaan. In feite is dat inherent aan de gedachte
achter de interventieladder. Overigens zal daarbij dan vooral aan de meer
preventieve toezichtinstrumenten zoals een aanwijzing moeten worden
gedacht. Een stapeling van overdrachtsplan en onteigening ligt minder
voor de hand, omdat het overdrachtsplan vaak in het teken zal staan van
de afwikkeling van de betrokken onderneming. Dat de minister – tenzij de
onderneming ten gevolge van een aandelenoverdracht in haar geheel is
overgegaan – nadien nog bij de betrokken onderneming zou moeten
ingrijpen is niet waarschijnlijk.
Er zijn twee redenen om de minister van Financiën de bevoegdheid te
geven om – kort gezegd – «het noodzakelijke te doen» als de stabiliteit van
het financiële stelsel ernstig en onmiddellijk in gevaar is. De eerste reden
is dat de (oude en nieuwe) bevoegdheden van de toezichthouders niet
kunnen worden aangewend met als enige doel de stabiliteit van het
financiële stelsel te borgen. Ook de nieuwe bevoegdheid van DNB om een
overdracht te bewerkstelligen voorziet er niet in dat DNB uitsluitend met
het oog op de stabiliteit intervenieert. Zoals hierboven al opgemerkt, ligt
bij de overdracht het accent op de individuele onderneming, en niet op de
stabiliteit van het financiële stelsel als geheel. Er bestaat daarom, naast de
oude en nieuwe bevoegdheden van de toezichthouders, ook behoefte aan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

35

een bevoegdheid die specifiek betrekking heeft op de stabiliteit van het
financiële stelsel.
De tweede reden om de bijzondere interventiebevoegdheden in het
belang van de stabiliteit aan de minister van Financiën op te dragen houdt
verband met de ministeriële/politieke verantwoordelijkheid die voor
dergelijke interventies moet kunnen worden genomen. Gelet op de grote
maatschappelijke en economische impact die een interventie in het
belang van de stabiliteit kan hebben en het eventuele beroep dat daarbij
op de publieke middelen zal moeten worden gedaan, zou het onjuist zijn
de bevoegdheid om in het belang van de stabiliteit te interveniëren bij een
zelfstandig bestuursorgaan en niet bij de minister te leggen.
In het licht van het vorenstaande zal ook duidelijk zijn waarom niet met
aanwijzingen aan de toezichthouder kan worden volstaan. Dat veronderstelt immers dat de toezichthouder over de juiste instrumenten beschikt
om aan die aanwijzing gevolg te kunnen geven.
De aan het woord zijnde leden vragen in te gaan op de relatie tussen het
voorliggend wetsvoorstel en de Comptabiliteitswet 2001. Voorts vragen
deze leden op wat voor een manier de Kamer op de hoogte wordt
gehouden van ontwikkelingen, gelet op de vergaande gevolgen.
De vraag op welke wijze de betrokkenheid van het parlement bij crisismaatregelen het beste kan worden vormgegeven, overstijgt dit
wetsvoorstel. Ook de bevindingen van de Parlementaire Enquêtecommissie Financieel Stelsel zijn daarbij van belang. Over de betrokkenheid
van het parlement zou ik graag in dat grotere verband met uw Kamer van
gedachten wisselen.
Rechten van wederpartijen na een gebeurtenis
De leden van de PvdA-fractie vragen of het bij de additionele bevoegdheden die ten gevolge van trigger events niet mogen worden uitgeoefend,
ook gaat om de uitbetaling van Credit Default Swaps.
In de artikelen 3:267d tot en met 3:267g Wft is een regeling opgenomen
met betrekking tot de zogeheten «trigger events». Een «trigger event»
wordt in het wetsvoorstel «gebeurtenis» genoemd. In de praktijk wordt
vaak bedongen dat de wederpartij bepaalde bevoegdheden krijgt indien
zich een «gebeurtenis» voordoet. Een credit default swap is een soort
verzekeringsovereenkomst tussen twee partijen (A en B), waarbij één
partij (A) het risico op wanbetaling («default») van een derde partij (C)
overdraagt aan de andere partij (B), die daarvoor een vergoeding krijgt.
Onderscheid moet worden gemaakt tussen:
– De situatie dat één van de contractspartijen (A of B) onderwerp van de
«gebeurtenis» is
Wanneer ten aanzien van partij A geen additionele bevoegdheden ten
gevolge van een «gebeurtenis» mogen worden uitgeoefend, zal dit ook
gelden voor credit default swaps waarin is bepaald dat partij B deze
mag opzeggen wanneer sprake is van één van de in het wetsvoorstel
opgenomen maatregelen. Evenzo geldt dit voor de situatie dat ten
aanzien van partij B geen additionele bevoegdheden ten gevolge van
een «gebeurtenis» mogen worden uitgeoefend. Hierbij moet wel
worden opgemerkt dat de situatie ten aanzien van de overeenkomst
niet is gewijzigd; partij C is namelijk niet in «default».
– De situatie dat de onderneming waarop de credit default swap is
geschreven (C) onderwerp van de gebeurtenis is
Wanneer ten aanzien van partij C geen additionele bevoegdheden ten
gevolge van een «gebeurtenis» mogen worden uitgeoefend, heeft dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

36

geen betrekking op de credit default swap tussen partij A en B. Partij C
is daarin immers geen partij. Wel kan het zo zijn dat als gevolg van de
door DNB of de minister van Financiën genomen maatregel er sprake
is van «default» in de zin van de credit default swap. In dat geval zal de
International Swaps and Derivatives Association (ISDA) bepalen of
partij B de verzekerde schade als gevolg van de verwezenlijking van
het risico op wanbetaling aan A moet vergoeden.
De leden van de CDA-fractie merken op dat financiële overeenkomsten die
financiële ondernemingen aangaan vaak bepalingen betreffende events of
default bevatten en vragen wat de gevolgen hiervoor zijn indien een
overdrachtsplan wordt opgesteld.
In het wetsvoorstel is bepaald dat zonder toestemming van DNB geen
beroep kan worden gedaan op drie typen bedingen: bedingen die de
wederpartij naar aanleiding van een gebeurtenis het recht geeft tot: (a) het
uitoefenen van daaruit voortvloeiende rechten of verplichtingen, (b) het
verlangen van nakoming van daaruit voortkomende verplichtingen, of (c)
beëindiging, wijziging of vervanging van de rechtsverhouding of daaruit
voortvloeiende rechten, bevoegdheden of verplichtingen. Een concreet
voorbeeld is het beding op grond waarvan de wederpartij de overeenkomst kan opzeggen indien zich een gebeurtenis voordoet. De vraag van
de leden van de CDA-fractie komt neer op de vraag in welke gevallen de
wederpartij zonder toestemming van DNB geen beroep kan doen op een
dergelijk beding, in het bijzonder of ook het opstellen van een
overdrachtsplan een «gebeurtenis» is. Het antwoord daarop is te vinden
in artikel 3:267e Wft. In artikel 3:267e, eerste lid, aanhef en onder a, Wft is
bepaald dat onder «gebeurtenis» mede wordt verstaan het voorbereiden
van een overdrachtsplan. Anders gezegd: in het gegeven voorbeeld kan
de omstandigheid dat DNB een overdrachtsplan voorbereidt de wederpartij niet de bevoegdheid geven om een overeenkomst op te zeggen,
althans niet zonder toestemming van DNB.
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden wat de gevolgen zijn indien
DNB van de andere instrumenten op de interventieladder gebruik maakt.
De regeling met betrekking tot de «gebeurtenis» geldt, kort gezegd, voor
maatregelen of verzoeken om maatregelen die met het wetsvoorstel
worden geïntroduceerd. De regeling ziet dus niet op handhavingsinstrumenten die nu reeds kunnen worden ingezet. Daarop wordt in de
volgende paragraaf nader ingegaan.
Consultatie
De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat in het voorstel dat voor
consultatie was gepubliceerd de regeling betreffende de «trigger events»
betrekking had op alle maatregelen die DNB kan nemen, maar dat veel
respondenten in de consultatieronde hebben opgemerkt dat deze brede
toepassing de Nederlandse financiële ondernemingen zou benadelen. De
aan het woord zijnde leden vragen deze redenering op te helderen.
In antwoord daarop, en ook in verband met de laatst weergegeven vraag
van de leden van de CDA-fractie, wordt het volgende opgemerkt. In het
wetsvoorstel dat voor consultatie op internet was gepubliceerd, had de
regeling betreffende de «trigger events» betrekking op alle maatregelen
die DNB kon nemen. Inderdaad hebben veel respondenten opgemerkt dat
die brede toepassing de Nederlandse financiële sector sterk zou
benadelen ten opzichte van de financiële sectoren in het buitenland. Mede
naar aanleiding hiervan is besloten de categorie «gebeurtenissen» te
beperken tot de maatregelen en verzoeken om maatregelen die in dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

37

wetsvoorstel worden geïntroduceerd. Daarmee is een evenwicht
gevonden tussen twee belangen. Aan de ene kant is er het belang dat
dergelijke bedingen hebben voor de risicobeheersing door wederpartijen.
Een ruimere categorie «gebeurtenissen» zou kunnen leiden tot een
ongewenste verhoging van de kosten voor het aantrekken van kapitaal
voor Nederlandse financiële instellingen omdat wederpartijen een hogere
risicopremie zullen vragen voor het vergroten van de uitstaande vorderingen op die instellingen. Aan de andere kant is er het belang van de
effectiviteit van het ingrijpen door DNB. Een zeer ruime mogelijkheid voor
wederpartijen van financiële instellingen om zich te beroepen op
bedingen die hun bepaalde bevoegdheden geven naar aanleiding van
ingrijpen door DNB, kan de effectiviteit van het ingrijpen ondermijnen en
zelfs teniet doen. Dit geldt in het bijzonder voor de maatregelen die met
het voorliggende wetsvoorstel worden geïntroduceerd. Laten wij uitgaan
van de situatie waarin DNB achter de schermen een overdrachtsplan
voorbereidt en op een gegeven moment daarvan mededeling doet aan de
probleeminstelling. Laten wij er vervolgens vanuit gaan dat in overeenkomsten met de probleeminstelling wederpartijen hebben bedongen dat
de probleeminstelling hen daarvan in kennis dient te stellen, en dat zij op
grond daarvan de bevoegdheid hebben de overeenkomsten op te zeggen.
In dat geval zou de beheerste afwikkeling ernstig in gevaar kunnen komen
of zou de voorgenomen overdracht minder kans van slagen hebben. Om
die reden dient de regeling van de «gebeurtenissen» in ieder geval
betrekking te hebben op de maatregelen die in het voorliggende
wetsvoorstel zijn opgenomen. Bij de vraag of het belangrijk is een
regeling betreffende «gebeurtenissen» op te nemen slaat de balans door
naar het belang van de effectiviteit van de crisisinterventiemaaregelen; de
maatschappelijke nutsfunctie van financiële instellingen en het belang van
de depositohouders wegen zwaarder dan de mogelijke verhoging van de
kosten voor het aantrekken van kapitaal. Met betrekking tot de lichtere
handhavingsinstrumenten, zoals het geven van de aanwijzing, is dit
anders. In de eerste plaats ligt het minder in de lijn der verwachting dat
een wederpartij een overeenkomst opzegt naar aanleiding van een
aanwijzing die DNB aan de financiële instelling heeft gegeven. Het
opzeggen van de overeenkomst zal ook voor de wederpartij ongewenste
gevolgen kunnen hebben, en een wederpartij zal die gevolgen minder
snel bereid zijn te aanvaarden in geval van een relatief licht handhavingsinstrument. In de tweede plaats is de kans kleiner dat het uitoefenen door
de wederpartij van een door haar bedongen bevoegdheid het opvolgen
van de aanwijzing ondermijnt dan de kans dat het uitoefenen van
eenzelfde bevoegdheid het slagen van een voorbereide overdracht
ondermijnt. De positieve effecten van de toepassing van de regeling van
de «trigger events» op de lichtere handhavingsinstrumenten zijn geringer
dan de toepassing van die regeling op de crisisinterventiemaatregelen.
Een land dat de regeling van «trigger events» wel van toepassing zou
laten zijn op de lichtere handhavingsinstrumenten zou echter wel een
mogelijk concurrentienadeel krijgen ten opzichte van landen die de
regeling daarop niet van toepassing laten zijn. Het is onzeker of het
voordeel van de toepassing van de regeling betreffende de «gebeurtenissen» op lichtere handhavingsinstrumenten daartegen opweegt. Om de
positieve effecten van een regeling op de lichtere handhavingsinstrumenten te genereren zonder eventueel nadelige effecten, is het het beste
een regeling in Europees verband geharmoniseerd in te voeren.
Nederland zal zich daarvoor inzetten.
De leden van de PvdA-fractie wijzen erop dat de regeling van de «trigger
events» in Duitsland een breed toepassingsbereik heeft.
In antwoord hierop merken wij op dat, op grond van de ons ter
beschikking staande informatie, wij niet de indruk hebben dat de categorie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

38

«gebeurtenissen» naar Duits recht zo veel ruimer is dan in het
wetsvoorstel. Zo is het, voor zover wij hebben kunnen nagaan, niet zo dat
alle handhavingsinstrumenten, ook de lichtste, naar Duits recht als een
«gebeurtenis» worden aangemerkt. Wel is het zo dat het Duitse Restrukturierungsgesetz onderscheid maakt tussen twee mogelijkheden. De eerste
mogelijkheid bestaat erin dat de Bundesanstalt für Finanzdienstleistungsaufsicht (BaFin), de Duitse toezichthouder, een overdrachtsbeschikking
kan uitvaardigen wanneer een bank in het bestaan wordt bedreigd en
hierdoor de stabiliteit van het financiële stelsel in gevaar komt. De tweede
mogelijkheid bestaat erin dat met instemming van de probleembank een
sanerings- of herstructureringsprocedure («Sanierungsverfahren» en
«Reorganisationsplan») kan worden opgestart, waarbij de herstructureringsprocedure alleen betrekking heeft op systeemrelevante banken.
Ten aanzien van de overdrachtsbeschikking geldt het volgende. Ingeval de
BaFin besluit tot de gedwongen overdracht van het bedrijf of delen
daarvan van een probleeminstelling, kunnen overeenkomsten met de
probleeminstelling niet uitsluitend met een beroep op de gedwongen
overdracht worden beëindigd. Andersluidende bedingen zijn nietig (§ 48g
lid 7 Kreditwesengesetz).
In het Duitse Restrukturierungsgesetz is in geval van een sanerings- of
herstructureringsprocedure bepaald dat, indien een «Sanierungsverfahren» is mislukt, en vervolgens een «Reorganisationsplan» wordt
ingediend alle beëindigingsgronden worden opgeschort (§ 13
Kredietinstitute-Reorganisationsgesetz). De onmogelijkheid om overeenkomsten te beëindigen duurt van het tijdstip van de indiening van het
«Reorganisationsplan» tot aan de volgende werkdag («Geschäftstag»).
Voorts vragen de aan het woord zijnde leden waarom het nadelig zou zijn
dat de regeling van toepassing zou zijn op alle maatregelen die DNB kan
treffen, omdat, zo merken zij op, als het goed is de instellingen nooit in de
genoemde situatie terecht zouden komen. Zij vragen dan ook waarom er
in dit geval sprake van concurrentienadeel zou zijn.
Het concurrentienadeel bestaat hierin dat een ruim toepassingsbereik van
de regeling van de «trigger events» zou kunnen leiden tot een verhoging
van de kosten voor het aantrekken van kapitaal voor Nederlandse
financiële instellingen omdat wederpartijen een hogere risicopremie
zullen vragen voor het vergroten van de uitstaande vorderingen op die
instellingen.
Europese aspecten
De leden van de CDA-fractie vragen zekerheid te geven dat de aspecten
betreffende het EVRM zowel voor individuele ondernemingen als voor de
financiële stabiliteit volledig zijn afgedekt.
Bij het opstellen van het wetsvoorstel is uitgebreid stilgestaan bij het
EVRM. De regering heeft er daarom alle vertrouwen in dat het
wetsvoorstel voldoet aan de eisen die daaraan door het EVRM worden
gesteld. Zij voelt zich hierin gesterkt door het feit dat omliggende landen
vergelijkbare regelingen hebben getroffen.
Overig
De leden van de PvdA-fractie vragen of deze wet tijdens de kredietcrisis
tot andere stappen zou hebben geleid en wat er anders aangepakt zou
hebben kunnen worden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

39

Het lijkt weinig zinvol om achteraf te speculeren over hoe dingen anders
hadden kunnen lopen. De financiële crisis en de turbulente ontwikkelingen
van de afgelopen jaren hebben tot het besef geleid dat de bestaande
instrumenten in een aantal gevallen tekortschieten. Dit betreft zowel
nationale ervaringen als internationale ervaringen. Op nationaal niveau is
het faillissement van DSB mede aanleiding geweest om het instrumentarium dat DNB bij de afwikkeling van probleeminstellingen ten dienste
staat aan te vullen en te verbeteren. Hieruit is de conclusie getrokken dat
het wenselijk is het bestaande instrumentarium aan te vullen.
De leden van de PvdA-fractie vragen wie bij DNB uiteindelijk de verantwoordelijke is voor de voorstellen in deze wet.
In antwoord op deze vraag wordt opgemerkt dat gezien het uitgangspunt
van collegiaal bestuur uiteindelijk binnen DNB de directie als geheel
verantwoordelijk is.
Inwerkingtreding
De leden van de CDA-fractie vragen of de regering hun mening deelt dat
het verstandig is om in het wetsvoorstel een bepaling op te nemen die
voorziet in terugwerkende kracht, voor het geval zich nog voor de
inwerkingtreding van de wet een noodgeval zou voordoen.
De regering deelt de mening van voornoemde leden. Er is weliswaar geen
concrete aanleiding om te veronderstellen dat de wet op korte termijn –
wellicht zelfs al voordat zij in werking is getreden – zou moeten worden
toegepast, maar het is altijd beter om voorbereid te zijn op een gebeurtenis die zich waarschijnlijk niet zal voordoen, dan om niet voorbereid te
zijn en achteraf te moeten constateren dat die gebeurtenis die zich toch
heeft voorgedaan. In het wetsvoorstel zal daarom worden opgenomen dat
de wet na haar inwerkingtreding terugwerkt tot en met 20 januari 2012.
De minister van Financiën,
J. C. de Jager

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

40

BIJLAGE

Overzicht maatregelen Nederland, EU en verschillende
EU-lidstaten
Nederland
– Fase: Wetsvoorstel ingediend bij de Tweede Kamer.
– Inhoud:
• Ordentelijke afwikkeling probleeminstellingen: DNB kan ten aanzien
van een bank of verzekeraar in problemen een plan voorbereiden
tot overdracht van deposito’s, activa of passiva, of aandelen aan
een private partij of overbruggingsinstelling;
• Stabiliteit financiële stelsel: De minister van Financiën kan met het
oog op de stabiliteit van het financiële stelsel onmiddellijke
voorzieningen treffen ten aanzien van een financiële onderneming
of, als ultimum remedium, de financiële onderneming onteigenen.
Europese Unie
– Fase: Europese Commissie heeft een richtlijnvoorstel in voorbereiding.
– Inhoud:
• Reikwijdte: De Europese Commissie wil in eerste instantie alle
banken en systeemrelevante beleggingsondernemingen onder de
reikwijdte brengen.
• Pijler 1: Deze pijler ziet op de preventie van en de voorbereiding op
problemen bij financiële ondernemingen. De Europese Commissie
denkt hierbij onder andere aan versterking van het toezicht
(bijvoorbeeld meer inspecties ter plaatse) en het formaliseren van
herstel- en afwikkelingsplannen.
• Pijler 2: Deze pijler ziet op vroegtijdige interventie. De Europese
Commissie onder andere de bevoegdheden van toezichthouders
uitbreiden en verduidelijken (bijv. kunnen verbieden van dividendbetalingen).
• Pijler 3: Deze pijler heeft betrekking op een ordentelijke afwikkeling
in het belang van de financiële stabiliteit. Met het oog hierop denkt
de Europese Commissie aan bevoegdheden voor nationale
autoriteiten ten aanzien van verschillende instrumenten, zoals de
overdracht van de onderneming of onderdelen daarvan aan een
derde partij. Tevens bekijkt de Europese Commissie de mogelijkheid om schulden af te schrijven indien de andere afwikkelingsinstrumenten eventueel tekortschieten (bail-in debt).
België
– Fase: Wet (Wet tot uitbreiding van de herstelmaatregelen voor de
ondernemingen uit de bank- en financiële sector).
– Inhoud: Wanneer de stabiliteit van het financiële stelsel dreigt te
worden aangetast, kan de Belgische Koning bij besluit vastgesteld na
overleg met de Belgische Ministerraad ten gunste van de Belgische
Staat of een persoon vermogensbestanddelen of aandelen overdragen.
Denemarken
– Fase: Wet (Lov nr. 721 af 25. juni 2010 om ændring og lov om finansiel
stabilitet, lov om finansiel virksomhed, lov om en garantifond for
indskydere og investorer og om påligningen af indkomstskat til staten).
– Inhoud: Een bank die na door de toezichthouder daartoe gemaand nog
steeds niet aan de kapitaaleisen kan voldoen, kan besluiten de
activiteiten over te dragen aan de zogeheten Finansiel Stabilitet;
anders volgt faillissement.
Duitsland
– Fase: Wet (Restrukturierungsgesetz).
– Inhoud:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

41

•

•

Met instemming van de probleembank kan een sanerings- of
herstructureringsprocedure worden opgestart, waarbij de herstructureringsprocedure alleen betrekking kan hebben op systeemrelevante banken.
BaFin, de Duitse toezichthouder, heeft de bevoegdheid een
overdrachtsbeschikking uit te vaardigen wanneer een bank in het
bestaan wordt bedreigd en hierdoor de stabiliteit van het financiële
stelsel in gevaar komt.

Ierland
– Fase: Wet (Credit Institutions (Stabilisation) Act 2010).
– Inhoud: Onder andere is bepaald dat de Ierse minister van Financiën
de bevoegdheid heeft de overdracht van vermogensbestanddelen van
een bank voor te stellen met het oog op ondermeer de stabiliteit van
het financiële stelsel of de bescherming van depositohouders.
Verenigd Koninkrijk
– Fase: Wet (Banking Act 2009)
– Inhoud:
• De Bank of England heeft de bevoegdheid om vermogensbestanddelen of aandelen aan een derde partij over te dragen of vermogensbestanddelen aan een brugbank over te dragen, wanneer dit
noodzakelijk is met het oog op het publiek belang van een stabiel
financieel stelsel, de waarborging van het vertrouwen of de
bescherming van depositohouders.
• De Britse Treasury heeft de bevoegdheid om een bank tijdelijk in
publiek eigendom te nemen, wanneer dit noodzakelijk is om een
serieuze bedreiging van de stabiliteit van het financiële stelsel af te
wenden of om reeds verschafte financiële steun te beschermen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 33 059, nr. 7

42