1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

19 291

NAVO Parlementaire Assemblee

AD/ nr. 62

VERSLAG VAN DE VOORJAARSZITTING 2022
Vastgesteld 7 september 2022
1. Inleiding
Van 27 tot en met 30 mei 2022 vond in het parlement van Litouwen, de
Seimas de Voorjaarszitting van de NAVO Parlementaire Assemblee plaats.
Vijf leden van de Nederlandse delegatie hebben hieraan deelgenomen. De
delegatie bestond uit de Tweede Kamerleden mevrouw Belhaj (D66,
delegatieleider) en de heer Boswijk (CDA) en de Eerste Kamerleden de
heer arbouw (VVD), de heer Beukering (Fractie-Nanninga) en de heer
Van Apeldoorn (SP).
Deze sessie was gepland in Kiev, maar de organisatie ervan is na het
uitbreken van de oorlog in Oekraïne overgenomen door het Litouws
parlement. Centraal stond de meer dan negentig dagen durende oorlog in
Oekraïne, de recente toetredingsverzoeken tot de NAVO van Finland en
Zweden en de impact van de oorlog wereldwijd. Aanwezig waren meer
dan 400 parlementariërs uit de 30 NAVO-landen en uit geassocieerde
landen zoals Oostenrijk en Zwitserland. Ook waren er waarnemende
delegaties uit onder andere Japen en Zuid-Korea. Veel Oekraïense
kabinetsleden en parlementariërs spraken de leden toe, fysiek aanwezig of
via videoverbinding. En marge van de vergadering werd de delegatie
goed ontvangen door de Nederlandse ambassadeur in Vilnius, mevrouw
Bonnie Horbach en haar politiek militair adviseur Luuk Bouwer. Het lid
Boswijk bracht een informeel bezoek aan de Nederlandse militairen
gelegerd in Litouwen. Zij leveren een bijdrage aan de vooruitgeschoven
NAVO-aanwezigheid Enhanced Forward Presence in Litouwen. Naast
Duitsland levert Nederland hieraan de grootste bijdrage.
Tijdens deze voorjaarszitting riep de Parlementaire Assemblee op tot
blijvende eensgezindheid en vastberadenheid van het bondgenootschap
om Oekraïne te helpen zichzelf te verdedigen, de kosten voor Rusland van
zijn wrede en zinloze oorlog te verhogen, zijn misdaden te veroordelen, de
slachtoffers bij te staan en te helpen bij de wederopbouw van Oekraïne.
Ook stemde de Assemblee in met de oprichting van een speciaal fonds ter
ondersteuning van de democratische instellingen van Oekraïne. Verder is
opgeroepen tijdens de NAVO-Top in Madrid de afschrikking en verdediging van de alliantie aanzienlijk te versterken en aan te passen als

kst-19291-62
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 19 291, nr. 62

1

antwoord op de oorlog van Rusland, gedeelde democratische waarden
centraal te stellen in het volgende Strategisch Concept van de NAVO en
een Centrum voor Democratische Weerbaarheid op te richten in het
NAVO-hoofdkwartier.
De voorzitters van de parlementen van Finland en Zweden, respectievelijk
de heer Vanhanen en de heer Norlén spraken tijdens de plenaire vergadering over hun kandidatuur voor lidmaatschap van de NAVO.
Tijdens de plenaire vergadering nam de Parlementaire Assemblee twee
verklaringen aan waarin wordt opgeroepen tot verdere steun voor
Oekraïne en aanpassing van de NAVO op lange termijn om de dreiging
van Rusland het hoofd te bieden.
2. Standing Committee
In de vergadering van het bestuur van de Assemblee, waarmee de
voorjaarszitting op vrijdag 27 mei werd geopend, sprak de vice-premier
voor Europese en Euro-Atlantische integratie van Oekraïne, mevrouw
Stefanishyna, over de gevolgen van de Russische beschietingen van
steden en militaire en civiele infrastructuur. Zij stelde dat bijna alle
mogelijke oorlogsmisdaden waren gepleegd, met uitzondering van het
gebruik van kernwapens. Mevrouw Bobrovska, parlementslid uit Oekraïne
en aanwezig als waarnemer, merkte op dat Oekraïne eerst in 2020 en
vervolgens in 2022 als gastland voor de voorjaarszitting zou optreden. Zij
sprak de wens uit dat Oekraïne in 2024 de Assemblee in Marioepol kan
organiseren.
In de Standing Committee gaf heer Szczerba (Polen), co- voorzitter van de
Oekraïne-NAVO interparlementaire raad een toelichting op zijn concept
verklaring «Standing with Ukraine». Belangrijke elementen uit de
verklaring zijn de verdere militaire uitrusting en het delen van inlichtingen
ter ondersteuning van het recht van Oekraïne op zelfverdediging, verdere
sancties en maatregelen gericht op het isoleren van Rusland nodig om de
druk op Moskou op te voeren, humanitaire noodhulp en steun voor
vluchtelingen, alsook tot onderzoek naar oorlogsmisdaden, duidelijk
maken dat de Russische bezetting van het Oekraïense grondgebied nooit
zal worden erkend, noch pogingen om illegale verkiezingen of referenda
te organiseren, tegemoet komen aan de behoeften van Oekraïne inzake
wederopbouw, bevestiging van het recht van landen om hun eigen weg te
kiezen en steun voor de Europese en Euro-Atlantische integratie van
Oekraïne.
De voorzitter van de Parlementaire Assemblee, de heer Connolly
(Verenigde Staten) gaf een toelichting op zijn concept verklaring
«Confronting Russia’s Threat». De belangrijkste elementen hiervan zijn het
centraal stellen van gedeelde democratische waarden, de afschrikking en
de defensieve houding van de NAVO aanzienlijk blijven versterken, de
gevolgen van de samenwerking tussen Rusland en China voor de
Euro-Atlantische veiligheid te volgen en aan te pakken, het vermogen van
de NAVO tot afschrikking en verdediging onder de drempel van artikel 5 te
vergroten, de defensie-investeringsbelofte van Wales van 2014 volledig na
te komen en de richtsnoeren van 2% en 20% als minimumverbintenissen
voor de lange termijn vast te leggen, Oekraïne te blijven steunen, de steun
op te voeren voor andere aspiranten en partners die Rusland tracht te
intimideren, het recht van alle naties om hun eigen weg te kiezen te
bevestigen en duidelijk te maken dat de bondgenoten de illegale en
gewelddadige annexatie of bezetting door Rusland van het grondgebied
van andere soevereine staten nooit zullen erkennen.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 19 291, nr. 62

2

Ook de opvolging van de heer Mesterhazy die zich in Hongarije niet
herkiesbaar heeft gesteld waarmee zijn termijn als vicevoorzitter eindigt,
is aan de orde gekomen. De voorzitter dankte de heer Mesterhazy’s voor
zijn niet aflatende inzet voor de trans-Atlantische band, voor de NAVO en
zijn onschatbare bijdragen. Het voorstel de heer Myrli (Noorwegen) voor
de resterende duur van het mandaat te benoemen werd bevestigd bij
acclamatie.
De heer Connolly reageerde op de lidmaatschapsaanvraag van Zweden en
Finland met de woorden dat hun lidmaatschap het bondgenootschap
sterker maakt. De Secretaris-Generaal van de Parlementaire Assemblee
mevrouw Popa voegde hieraan toe dat onder de leden een document is
verspreid met de tijdlijn van bekrachtigingen en toetredingen tot de NAVO
in het verleden. Zij herinnerde de leden van het Permanent Comité er ook
aan dat, overeenkomstig de in het verleden gangbare praktijk, wanneer de
NAVO Zweden en Finland uitnodigt om toetredingsonderhandelingen te
beginnen – mits de politieke blokkades worden opgeheven – de Parlementaire Assemblee parlementsleden van die twee delegaties zal gaan
uitnodigen om als waarnemers deel te nemen aan alle vergaderingen die
normaal voorbehouden zijn aan volwaardige leden.
Tot slot werd de concept begroting besproken alsmede het creëren van
een vijfde voorziening voor de financiering van toekomstige initiatieven
ter ondersteuning van Oekraïne naast de vier reeds bestaande voorzieningen, één voor elk hoofdstuk van haar begroting: Personeelskosten,
Werkingskosten, Zittingen en missies, Seminars en Externe Betrekkingen.
De plenaire vergadering op 30 mei nam de aanbeveling van de penningmeester aan.
3. Plenaire zitting
Op maandag 30 mei spraken tijdens de plenaire zitting achtereenvolgens
de Assembleevoorzitter de heer Connolly, de president van Litouwen de
heer Nausėda, de voorzitter van het Litouwse parlement mevrouw
Čmilytė-Nielsen, de delegatieleider van de Litouwse delegatie bij de NAVO
PA de heer Ažubalis, de delegatieleider van de Oekraïense delegatie in de
Assemblee de heer Cherniev en tot slot sprak de voorzitter van het
Oekraïense parlement de heer Stefanchuk de Parlementaire Assemblee
toe via een videoverbinding vanuit Kiev.
De Assembleevoorzitter de heer Connolly ging in zijn speech in op het
belang van vastberadenheid van het bondgenootschap en onderlinge
solidariteit. «Onze Oekraïense vrienden en partners zijn duidelijk geweest:
zij zullen niet buigen. En dat zullen wij ook niet doen,» benadrukte hij.
Over het verhogen van de kosten voor Rusland van zijn wrede en zinloze
oorlog merkte hij op dat «Poetin en zijn handlangers moeten weten dat de
prijs die zij betalen voor hun roekeloze en maniakale keuzeoorlog alleen
maar zal blijven stijgen.»
De Litouwse president de heer Nausėda sprak over de kwetsbare ligging
van de Baltische Staten ten opzichte van Rusland en riep op tot het
stationeren van een grotere een NAVO-troepenmacht. «Blijven bij de
huidige houding zou niet worden begrepen door onze samenlevingen en
zou ook niet het juiste signaal aan Rusland zijn», aldus Nausėda. «We
moeten de juiste strijdkrachten op de juiste plaatsen hebben.»
Zowel de voorzitter van het Oekraïense parlement de heer Stefanchuk als
de Oekraïense delegatieleider de heer Cherniev, deden een beroep op de
Assemblee om de uitwisseling van inlichtingen en de levering van
militaire uitrusting aanzienlijk opvoeren, met name luchtafweergeschut,

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 19 291, nr. 62

3

artillerie, munitie, antiraketsystemen en anti-scheepssystemen, die
Oekraïne dringend nodig heeft om zich tegen de Russische agressie te
verdedigen te helpen bespoedigen. «Zolang deze oorlog voortduurt, zal
het aantal onschuldige slachtoffers alleen maar toenemen, dus is het onze
taak om de Russische agressor zo snel mogelijk te stoppen,» stelde de
heer Stefanchuk. Ook deed hij een beroep op de aanwezige leden om druk
uit te oefenen op regeringen om het verzoek van Oekraïne voor de status
van kandidaat-lidstaat van de Europese Unie te steunen wanneer de
EU-leiders in juni voor een top bijeenkomen. «De Oekraïners delen
volledig alle waarden van de Europese beschaving,» zei hij. «Dit zal tot
wederzijds voordeel strekken.»
Ook de voorzitters van het Finse en het Zweedse parlement spraken de
Assemblee toe. Zij onderstreepten hoe hun landen zullen bijdragen aan
het vergroten van de veiligheid van het hele bondgenootschap. «Met
Zweden en Finland als integraal onderdeel van de defensieplanning van
de NAVO zou het veel gemakkelijker zijn om het hele Oostzeegebied te
verdedigen in geval van een gewapend conflict», zei de heer Norlén,
voorzitter van het Zweedse parlement. Daar voegde de voorzitter van het
Finse parlement de heer Vanhanen aan toe dat Finland en de NAVO
dezelfde waarden delen en zich inzetten voor de verdediging van de op
regels gebaseerde internationale orde en de beginselen van de Europese
veiligheid. «Wij zijn ervan overtuigd dat het lidmaatschap van Finland de
stabiliteit in het Oostzeegebied zal vergroten en de veiligheid van heel
Europa zal versterken».
De plaatsvervangend secretaris-generaal van de NAVO de heer Geoana
dankte in zijn toespraak de aanwezigen voor hun rol bij de bewustmaking
van wat er in Oekraïne op het spel staat en bij het mobiliseren van
publieke steun. «We moeten bereid zijn op koers te blijven en onze
inspanningen vol te houden, maximale druk op president Poetin uit te
oefenen om deze oorlog te beëindigen en alles te doen wat in ons
vermogen ligt om Oekraïne voor de lange termijn te steunen», zei
Geoana. «Parlementariërs zoals u spelen een sleutelrol bij het aanmoedigen van strategisch geduld, publieke steun en eenheid.»
Aan het einde van de Voorjaarszitting nam de Assemblee twee verklaringen aan die zich uitspreken over de Russische inval in Oekraïne. De
verklaring «Confronting Russia’s Threat1» en de verklaring «Standing With
Ukraine2».
Bij deze laatste verklaring gaf het lid Beukering aan gemengde gevoelens
te hebben over het opnemen van een verwijzing naar het
EU-integratieproces in een amendement bij deze verklaring. De heer
Francken (België) voegde hieraan toe dat het NAVO-integratieproces en
het EU-integratieproces twee afzonderlijke trajecten zijn die los van elkaar
gezien zouden moeten worden. In reactie hierop stelde de indiener van
het amendement de heer Azubalis (Litouwen) voor het amendement te
wijzigen en de verwijzing naar het EU-integratieproces te schrappen.
Hierna werden alle ingediende amendementen en de verklaringen
unaniem aangenomen.
Ook stemden de Assemblee in met het financiële rapport waarbij werd
voorgesteld het overschot van 2021 te storten in een fonds voor het
assisteren van het Oekraïens parlement bij naoorlogse activiteiten en het
verhogen van het budget van de Assemblee met 7,8 procent. Dit laatste is
in verband met de hoge inflatie in Europa. Voor het Nederlands parlement

1
2

https://www.nato-pa.int/document/2022-declaration-confronting-russias-threat-096-sesp-22-e
https://www.nato-pa.int/document/2022-declaration-standing-ukraine-111-sesp-22

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 19 291, nr. 62

4

betekent het een stijging van de contributie van ongeveer 10.000 euro
voor 2023.
4. Commissies en rapporten
In de «Political Committee» gaf de Minister van Buitenlandse Zaken van
Litouwen de heer Landsbergis, een presentatie over het Litouwse
perspectief op de Euro-Atlantische veiligheidsuitdagingen in de context
van de oorlog van Rusland tegen Oekraïne. Minister Landsbergis
waarschuwde voor een verslapping van de steun aan Oekraïne in deze
cruciale fase van de oorlog. Ook waarschuwde hij dat een natuurlijke
escalatiestap voor Poetin, als hij in Oekraïne niet wordt verslagen, zou zijn
de vastberadenheid van de NAVO op de proef te stellen, en als hij dat zou
doen, zou het volgens de Litouwse inschatting in de Baltische staten
kunnen zijn. Het lid Van Apeldoorn vroeg naar de voorwaarden voor
beëindiging van de oorlog In zijn antwoord onderstreepte Minister
Landsbergis dat de levering van dringend noodzakelijke wapens de
situatie in het voordeel van Oekraïne zou veranderen, en dat de Russische
strijdkrachten uiteindelijk op het slagveld moeten worden verslagen
alvorens over een overeenkomst te onderhandelen.
De eerste onderminister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne, mevrouw
Dzhaparova sprak over de rol van Oekraïne in de frontlinie van de
wereldwijde strijd voor democratie. Zij veroordeelde krachtig de oorlogsmisdaden en wreedheden van de Russische soldaten en gaf een aantal
gruwelijke voorbeelden van deze misdaden. De daders zullen ter
verantwoording worden geroepen, benadrukte de onderminister en wees
op de inspanningen die op dit gebied worden geleverd in het ICC en het
ICJ. De heer Van Apeldoorn beklemtoonde dat het ICC volledige
rechtsmacht moet hebben om oorlogsmisdaden in Oekraïne te onderzoeken. Mevrouw Dzhaparova maakte van de gelegenheid gebruik om
Nederland te bedanken voor zijn steun en voegde eraan toe dat Oekraïense functionarissen hun zaak zullen blijven uitleggen aan de Nederlandse regering, aangezien Nederland een van de weinige sceptische
landen blijft ten aanzien van de aspiraties van Oekraïne om toe te treden
tot de EU. Zij benadrukte dat de oorlog in Oekraïne een uiting is van de
strijd van het land voor zijn democratische en Europese toekomst.
Bij de bespreking van het rapport over de ontwikkelingen in Afghanistan
verwees het lid Van Apeldoorn naar de moeilijkheden bij de opbouw van
een natie en merkte op dat, achteraf bezien, eerdere verslagen over de
missie in Afghanistan te optimistisch waren.
Na de presentatie van het rapport van het Subcomité voor NAVO
Partnerschappen over de Indo-Pacifische regio waarschuwde het lid
Belhaj over de verschuiving van de aandacht van de NAVO naar de
Indo-Pacific, aangezien de versterking van de militaire aanwezigheid van
de NAVO in de regio gevolgen kan hebben voor de houding van de NAVO
op de oostflank van het bondgenootschap. Volgens de voorzitter van het
subcomité zijn de aanbevelingen van het ontwerp-verslag volledig in
overeenstemming met de opmerking van mevrouw Belhaj.
In de «Committee on Democracy and Security» schetste de Litouwse
Minister van Energie de heer Kreivys de inspanningen die Litouwen in de
afgelopen 30 jaar heeft geleverd om zijn afhankelijkheid van Russische
energieleveranties te doorbreken en zijn veerkracht te vergroten. Om zijn
energie-onafhankelijkheid te versterken, bouwde Litouwen nieuwe
energieproductiefaciliteiten en doorvoerterminals, diversifieerde het zijn
handelspartners, bouwde het aan infrastructuur voor hernieuwbare
energie, en werkte het samen met andere Baltische staten op het gebied

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 19 291, nr. 62

5

van energieproductie, -doorvoer en -levering. De Minister was het eens
met een opmerking van het lid Belhaj die zei dat de inspanningen van de
bondgenoten om de energieafhankelijkheid van Rusland te verkleinen
zowel geopolitieke als duurzaamheidsoverwegingen kennen. De Minister
voegde daaraan toe dat Europa moet investeren in zijn infrastructuur voor
elektriciteitsproductie, in meer interconnectoren tussen landen en het
opbouwen van een goed functionerende gemeenschappelijke energiemarkt.
Ook kwam de heer Von Eggert, journalist, politiek analist en communicatieadviseur over de strategieën van Rusland inzake informatieoorlogsvoering een presentatie geven in deze commissie. Hij
waarschuwde dat Rusland zijn toevlucht zal blijven nemen tot propaganda
om te proberen het verhaal rond zijn oorlog in Oekraïne vorm te geven.
Deze toekomstige propaganda zal zich waarschijnlijk richten op positieve
begrippen als vrede, diplomatieke gesprekken en betrokkenheid, maar op
Moskou’s eigen voorwaarden. De jarenlange propagandacampagne om
het bestaan van Oekraïne te de-legitimeren zorgde voor aanzienlijke
(passieve) publieke steun voor de oorlog in Oekraïne. Op de vraag van het
lid Belhaj hoe het Russische publiek aankijkt tegen het Memorandum van
Boedapest uit 19943, antwoorde de heer Von Eggert dat het publiek voor
het overgrote deel niet op de hoogte is van het bestaan en de inhoud van
het memorandum. Belhaj vroeg ook naar de meest doeltreffende
manieren om Russische propaganda tegen te gaan, vooral in de context
van de oorlog in Oekraïne. De heer Von Eggert waarschuwde dat hoe
langer de oorlog voortduurt, hoe prominenter de plaats in de Russische
strategie. Het tegengaan van desinformatie is een langdurig en moeilijk
proces dat inspanningen op meerdere fronten vereist, waaronder betere
voorlichting. Hij wees erop dat dit proces in de eerste plaats moet worden
geleid door het Russische volk zelf en dringt er op aan de Russische
oppositie te steunen en inventieve, niet-politieke en zelfs onderhoudende
inhoud te genereren die een groot publiek in Rusland kan bereiken.
Tijdens de Voorjaarzitting zijn er in de diverse commissies zestien
concept-rapporten besproken.4 Het gaat om de volgende rapporten:
– Strengthening Alliance S&T Resilience (wetenschapscommissie,
rapporteur Nusrat GHANI, Verenigd Koninkrijk),
– Climate Change Mitigation and Adaptation: The Role of Technology
(wetenschapscommissie, rapporteur Sven CLEMENT, Luxemburg)
– The Future of Warfare
(wetenschapscommissie, rapporteur Njall Trausti FRIDBERTSSON,
IJsland)
– NATO’s Political and Security Adaptation in Response to Russia’s War:
Rethinking the Strategic Concept
(politieke commissie, rapporteur Tomas VALASEK, Slowakije)
– Developments in Afghanistan: Causes, Consequences and Political
Challenges
(politieke commissie, rapporteur Ahmet YILDIZ, Turkije)
– NATO and the Indo-Pacific Region
(politieke commissie, rapporteur Sonia KRIMI, Frankrijk)
– Strategic and Economic Challenges Posed by Corruption (economische
commissie, rapporteur Harriett BALDWIN, Verenigd Koninkrijk)
– The Western Balkans: Russia’s War on Ukraine and the Region’s
Enduring Challenges
(economische commissie, rapporteur Michal SZCZERBA, Polen)

3
4

volume-3007-I-52241.pdf (un.org)
Deze rapporten zijn integraal te vinden op de website van de NAVO Parlementaire Assemblee:
2022 Draft Committee Reports | NATO PA (nato-pa.int)

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 19 291, nr. 62

6

–

–

–

–

–

–

–

–

Strategic Trade Challenges: Securing Essential Industries and Supply
Chains
(economische commissie, rapporteur Faik OZTRAK, Turkije)
Future Security and Defence Capabilities Offence-Defence: NATO’s
Cyber Challenge
(defensiecommissie, rapporteur Roberta PINOTTI, Italië)
Ukraine’s Fight for Freedom & Allied and Global Response to Russia’s
War
(defensiecommissie, rapporteur y Rick LARSEN, Verenigde Staten)
Russia’s Invasion of Ukraine: Implications for Allied Collective Defence
and Imperatives for the New Strategic Concept
(defensiecommissie, rapporteur Cédric PERRIN, Frankrijk)
The Evolving Threat of Terrorism: Adapting the Allied Response
(defensiecommissie, rapporteur Jean-Charles LARSONNEUR,
Frankrijk)
Understanding, Adapting to and Limiting the Impact of Climate
Change on Allied Civil Security
(civiele commissie, rapporteur Linda SANCHEZ, Verenigde Staten)
Strengthening the Protection of Critical Infrastructure Against Cyber
Threats
(civiele commissie, rapporteur Joëlle GARRIAUD-MAYLAM, Frankrijk)
Acting to Preserve the Humanitarian Space: What Role for the Allies
and for NATO?
(civiele commissie, rapporteur Anissa KHEDHER, Frankrijk)

De voorzitter van de delegatie,
Belhaj
De griffier van de delegatie,
Bakker-de Jong

Staten-Generaal, vergaderjaar 2021–2022, 19 291, nr. 62

7