Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2015–2016

31 490

Vernieuwing van de rijksdienst

Nr. 215

BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 5 september 2016
Op 29 juni 2016 verscheen in het Nederlands Dagblad een opiniestuk van
de voorzitter van de Stichting Maatschappij en Veiligheid (SMV), de heer
Pieter van Vollenhoven, over het functioneren van de rijksinspecties1.
Daarin schetste hij de ontwikkeling dat de overheid meer is gaan
vertrouwen op zelfregulering door bedrijven. Incidenten zouden echter
aantonen dat bedrijven slordig met die regels en afspraken omgaan.
Voorts zou de handhaving – door bezuinigingen op het overheidstoezicht
– gebrekkig zijn en zou het interne toezicht onvoldoende krachtig zijn om
misstanden te corrigeren. Gegeven het in zijn ogen grote aantal rijksinspecties, pleitte de heer Van Vollenhoven voor de totstandkoming van een
Nationale Inspectie.
Het artikel bracht het Kamerlid Bashir ertoe het functioneren van
inspecties in het ordedebat van 29 juni jl. aan de orde te stellen en de
Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu te verzoeken om een
schriftelijke reactie (Handelingen II 2015/16, nr. 102, item 5). Aangezien
deze brief geacht wordt een overall beeld te geven van de inspecties en
zich niet te beperken tot een beeld van de Inspectie Leefomgeving en
Transport (ILT) van het Ministerie van IenM, is het verzoek naar mij
doorgeleid. In deze brief reageer ik, mede namens de Staatssecretaris van
Infrastructuur en Milieu, op dit verzoek.
De zorg voor veiligheid is een kerntaak van de overheid, maar de primaire
verantwoordelijkheid daarvoor ligt bij de bedrijven zelf. Dit is een van de
uitgangspunten in de kabinetsreactie op de WRR-rapporten «Toezien op
publieke belangen» en «Van Tweeluiken naar Driehoeken». Het kabinet
heeft in die kabinetsreactie aangekondigd dat alleen in het geval dat
initiatieven van het bedrijfsleven tot zelfregulering voldoende bijdragen
aan de borging van publieke belangen er voor de rijksoverheid aanleiding
1

kst-31490-215
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2016

Van Vollenhoven (2016). Waar was het overheidstoezicht?
http://www.maatschappijenveiligheid.nl/wordpress/wp-content/uploads/2016/06/160627NOTITIE-SMV-WAAR-WAS-HET-OVERHEIDSTOEZICHT.pdf

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 490, nr. 215

1

kan zijn om een stap terug te doen. De zorg voor een evenwichtige balans
tussen zelfregulering en overheidstoezicht blijft voor het kabinet een
belangrijk aandachtspunt. Zelfregulering kan het overheidstoezicht niet zo
maar vervangen.
Het kabinet heeft in de afgelopen jaren – in overleg met uw Kamer –
beleidsmatige keuzes gemaakt ten aanzien van de organisatie en het
functioneren van de rijksinspecties, die leiden tot een andere weg dan de
Stichting Maatschappij en Veiligheid voorstelt. Die keuzes zijn:
– clustering van rijksinspecties, dichtbij hun beleidskern en werkveld;
– versterking en uniformering van de onafhankelijke positionering van
rijksinspecties ten opzichte van hun beleidsdepartement;
– en het werken als ware er één rijksinspectie, door vergaande samenwerking tussen rijksinspecties.
Deze keuzes vloeiden voort uit het algemene beleid ten aanzien van het
rijkstoezicht. Dit beleid is – behalve in de Kaderstellende Visie op toezicht
(2005) – neergelegd in de rijksbrede verandertrajecten Compacte
Rijksdienst (CRD, 2011–2014)2 en Hervormingsagenda Rijksdienst (20133).
Hierin zijn verbetermaatregelen geformuleerd ten aanzien van het toezicht
door rijksinspecties. Over (de voortgang van) deze trajecten is uw Kamer
steeds geïnformeerd.
Clustering van rijksinspecties
De clustering van rijksinspecties (en het daardoor wegnemen van
dubbelingen tussen organisaties) was een van de voornemens binnen het
uitvoeringsprogramma Compacte Rijksdienst. Clustering heeft in de
praktijk vooral geleid tot fusie van inspecties binnen één departement,
dicht bij hun beleidsmatige omgeving. Voorbeelden hiervan zijn de
Inspectie SZW, de Inspectie Leefomgeving en Transport, de Inspectie
Veiligheid en Justitie (IVenJ) en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit.
Het kabinetsbeleid tot clustering gaat er ook van uit dat «nieuwe»
toezichttaken in beginsel ondergebracht worden bij bestaande rijksinspecties. Zo zijn in 2014 de taken van de Commissie Integraal Toezicht
Terugkeer naar de IVenJ gegaan en is de Autoriteit woningcorporaties
(Aw) in 2015 ondergebracht bij de ILT.
Versterking en uniformering van de onafhankelijke positionering
van rijksinspecties
De afgelopen jaren gaf de positie en het functioneren van rijksinspecties
binnen hun departement enkele keren aanleiding tot discussie. Inspecties
zouden onvoldoende onafhankelijk van beleid en politiek kunnen
opereren. Deze discussies hebben in enkele gevallen geleid tot herpositionering van de rijksinspecties ten opzichte van het beleidsdepartement
en/of tot afzonderlijke verbeter-/ontwikkeltrajecten4.
In het kader van het waarborgen van een goede balans tussen enerzijds
het onafhankelijk functioneren van rijksinspecties binnen een departement
en anderzijds de samenwerking van rijksinspecties met hun beleidsdepartement, zijn in 2015 de Aanwijzingen van de Minister-President inzake de
rijksinspecties vastgesteld. Toepassing van de Aanwijzingen zorgt voor
2

Kamerstuk 31 490, nr. 54
Kamerstuk 31 490, nr. 119
4
Dit speelde onder meer bij de IGZ, de NVWA en – meest recent – bij het Staatstoezicht op de
Mijnen (SodM). De ministers van Economische Zaken en van Volksgezondheid, Welzijn en
Sport hebben uw Kamer onlangs nog uitgebreid bericht over de stappen die genomen zijn en
de vorderingen die daarbij zijn gemaakt.
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 490, nr. 215

2

een eenduidige positionering van de rijksinspecties binnen de departementen.
Het werken «als ware er één rijksinspectie»
Het werken «als ware er één rijksinspectie» was een van de pijlers van de
Hervormingsagenda Rijksdienst. In het kader van dat traject is vooral
ingezet op samenwerking tussen inspecties. Enkele voorbeelden daarvan
zijn:
– In het sociaal domein werken de inspecties van het Samenwerkend
Toezicht Jeugd intensief samen om binnen de nieuwe gedecentraliseerde kaders tot eenduidig en effectief toezicht te komen. Ook in
andere domeinen, zoals in de Rotterdamse haven en op Schiphol,
werken inspecties goed samen.
– Niet alleen wordt samengewerkt in het primair proces, ook op het
gebied van de bedrijfsvoering vindt samenwerking tussen rijksinspecties plaats. Het gaat daarbij onder meer om inspectie-specifieke
ICT-voorzieningen en Management Development-trajecten.
– Ook de inspectieraad is een belangrijk orgaan voor samenwerking en
afstemming. Binnen de inspectieraad werken de rijksinspecties aan de
implementatie van de aanbevelingen uit de reactie van het kabinet op
de WRR-toezichtrapporten; deze aanbevelingen gaan over de richting
waarin rijksinspecties zich zouden moeten ontwikkelen. De samenwerking krijgt gestalte door uitvoering van een meerjarenagenda
(2015–2018). Belangrijke punten daarin zijn de vormgeving van goed
toezicht in de praktijk, de innovatie van inspectiemethodieken, de
samenwerking in de domeinen (tussen inspecties en met andere
partijen) en de professionalisering van organisatie en medewerkers.
Dat laatste gebeurt onder andere via gezamenlijke leerlijnen voor
startende inspecteurs in de Academie voor Toezicht.
Samenvattend
Het kabinet heeft in het verleden ingezet op verbetering van de slagvaardigheid en de effectiviteit van het toezicht. Goed toezicht is volgens het
kabinet toezicht dat op de situatie van het domein is toegesneden, dat in
wetten verankerde publieke belangen borgt en dat bijdraagt aan het
bereiken van maatschappelijke doelen. Tegelijkertijd heeft het kabinet
waarborgen geschapen die rijksinspecties in staat stellen onafhankelijk te
functioneren; ook zijn voorwaarden voor onderlinge samenwerking
gecreëerd.
Het kabinet hecht eraan op de ingeslagen weg voort te gaan, zodat
lopende verander- en verbetertrajecten hun beslag kunnen krijgen.
De Minister voor Wonen en Rijksdienst,
S.A. Blok

Tweede Kamer, vergaderjaar 2015–2016, 31 490, nr. 215

3