Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

22 831

De Hoorn van Afrika

Nr. 99

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 11 juni 2014
Graag bied ik u hierbij, mede namens de Minister voor Buitenlandse
Handel en Ontwikkelingssamenwerking, de reactie aan op het verzoek van
de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken van 16 mei 2014 met inzake
de actuele politieke situatie in Sudan. Conform het verzoek van uw Kamer
van 16 mei jl. is de beantwoording van de schriftelijke vragen van de
leden Omtzigt/Mulder (vraagnummer 2014Z08503, ingezonden 13 mei
2014) in deze brief meegenomen. Eveneens wordt in deze brief ingegaan
op de motie Omtzigt (Kamerstuk 33 750 V, nr. 32), aangaande het verlenen
van cross-border humanitaire hulp in Sudan.
Voor wat betreft de recente ter dood veroordeling van een vrouw die
ervan beschuldigd wordt zich bekeerd te hebben tot het christendom in
Khartoum en de eventuele gevolgen voor toekomstige schuldverlichting
zij verwezen naar de beantwoording van de Kamervragen van de leden
van Klaveren (Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2139) en
Voordewind/van der Staaij (Aanhangsel Handelingen II 2013/14, nr. 2142).
De Minister van Buitenlandse Zaken,
F.C.G.M. Timmermans

kst-22831-99
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 831, nr. 99

1

Actuele politieke situatie in Sudan
Eind januari kondigde president Bashir de start van een Nationale Dialoog
aan. Deze bevat verschillende elementen: vrede, politieke vrijheden, de
strijd tegen armoede en de Sudanese identiteit. In het kader van de
dialoog heeft de National Congress Party (NCP, de regeringspartij) met
verschillende politieke partijen gesproken. Sommige partijen hebben
aangegeven geen vertrouwen te hebben in de Nationale Dialoog, omdat
zij zich niet betrokken voelen bij het proces, omdat zij twijfelen aan de
oprechtheid van de NCP om daadwerkelijk verandering teweeg te willen
brengen en omdat de voorwaarden ontbreken voor een oprechte dialoog.
De aangekondigde politieke vrijheden worden voorlopig nog maar
beperkt toegepast. Er lijkt meer ruimte te worden geboden voor het
houden van vergaderingen en politieke bijeenkomsten. Recente gebeurtenissen, waaronder het oppakken van studenten in mei tijdens demonstraties op de universiteit van Khartoum, als ook de recente arrestatie van
Sadiq Al-Mahdi, leider van een Islamitische oppositie-partij tonen echter
aan hoe fragiel de toepassing van deze nieuwe vrijheden is.
Binnen de NCP zijn facties die voorstander zijn van meer openheid en
dialoog, maar er zijn ook delen van de NCP, het leger en veiligheidsdiensten, die sterk hechten aan status quo en gevestigde belangen. Zij
lijken in staat te zijn het dialoogproces te frustreren, bijvoorbeeld door
arrestatie van oppositieleiders
In de afgelopen maanden heeft de Nederlandse Ambassadeur in
Khartoum, ook in EU-verband, met leiders van alle grotere partijen en
vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld gesproken.
Hierbij heeft Nederland het belang benadrukt van een inclusief proces,
waarbij ook het maatschappelijk middenveld betrokken moet worden en
ook aan andere voorwaarden (persvrijheid, vrijheid van vergaderen)
voldaan moet worden.
De bombardementen in het Nuba gebergte
Het kabinet heeft met zorg kennisgenomen van de berichten over een
bombardement op het ziekenhuis in het Nuba gebergte in Sudan op 1 en
2 mei jl. De Sudanese overheid aanvaardt geen verantwoordelijkheid voor
deze bombardementen en spreekt over «alleged bombing». De bombardementen zijn deel van het conflict tussen het Sudanese leger en de
gewapende facties van de Sudanese People Liberation Movement-North
(SPLM-N). Beide zijden leveren gevechtshandelingen, maar zijn tegelijkertijd betrokken bij vredesbesprekingen onder leiding van het AU High
Level Panel. De voorzitter van dit panel, Thabo Mbeki, was recent nog in
Sudan om met beide partijen afzonderlijk te spreken. Hoewel daadwerkelijke vooruitgang beperkt is, blijven partijen wel met elkaar in gesprek.
In reactie op de bombardementen hebben de EU-Ambassadeurs in
Khartoum een gezamenlijke verklaring uitgegeven. Hierin worden ernstige
zorgen uitgesproken over de bombardementen op het ziekenhuis, en
wordt er bij beide partijen (SPLM-N en GoS) aangedrongen op ongehinderde humanitaire toegang en een spoedig vreedzaam einde aan het
conflict. Naast de gezamenlijke verklaring heeft de Nederlandse Ambassadeur in Khartoum de bombardementen aan de orde gesteld op het
Sudanese Ministerie van Buitenlandse Zaken. Ook in andere contacten
met de overheid benadrukt Nederland het belang van een vreedzame
oplossing van de conflicten in Zuid-Kordofan en Blue Nile.
Naar aanleiding van de toezegging in het Algemeen Overleg van
5 november 2013 over Sudan (Kamerstuk 22 831, nr. 94) heeft Nederland

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 831, nr. 99

2

met verschillende partners gesproken over de mogelijkheden voor de EU
en/of de lidstaten om aan te sluiten bij een eventuele fact-finding mission
van de AU naar de Nuba mountains. De AU heeft uiteindelijk geen missie
afgevaardigd naar het Nuba gebergte, wel naar Abyei. Er kon dus niet
worden aangesloten bij een dergelijke missie. Binnen de EU heeft
Nederland gesproken met medewerkers van EUSV Rondos over de
mogelijkheid van een onderzoeksmissie, maar de inschatting was dat dit
onhaalbaar zou zijn omdat de Sudanese autoriteiten geen toegang geven
tot dit gebied. Thabo Mbeki zou tijdens zijn verblijf in Sudan het Nuba
gebergte bezoeken maar ook dit bezoek vond geen doorgang. Nederland
heeft de situatie in het Nuba gebergte tevens aangekaart bij de Onafhankelijk Expert van de VN Mensenrechtenraad, professor Baderin, die
februari dit jaar Sudan bezocht.
Gevolgen van deze ontwikkelingen voor de Nederlandse relatie
met Sudan
In de bilaterale contacten met Sudan worden alle voor Nederland
relevante zaken (mensenrechten, humanitaire toegang, economische
ontwikkeling, ruimte voor maatschappelijk middenveld) opgebracht. Ook
ontmoetingen met Sudanese regeringsdelegaties bieden in principe de
mogelijkheid tot het afgeven van boodschappen, waarbij per geval de
afweging wordt gemaakt of een dergelijke ontmoeting opportuun is.
Nederland heeft geen rol gehad bij het tot stand komen van het bezoek
van dhr. Mussa Ahmed aan Europese hoofdsteden en derhalve heeft er
geen gesprek plaatsgevonden.
Voor wat betreft de gevolgen van deze ontwikkelingen voor de bilaterale
ontwikkelingsrelatie zij verwezen naar de beantwoording van de Kamervragen van de leden van Klaveren (Aanhangsel Handelingen II 2013/14,
nr. 2139) en Voordewind/van der Staaij (Aanhangsel Handelingen II
2013/14, nr. 2142).
Voor de uitvoering van de motie Omtzigt aangaande het verlenen van
cross-border humanitaire hulp in Sudan (Kamerstuk 33 750 V, nr. 32)
hebben het Ministerie en de Ambassades in Khartoum en Juba met
diverse partijen gesproken over de mogelijkheden voor en de wenselijkheid van cross-border humanitaire hulp vanuit Zuid-Sudan naar Sudan.
In de praktijk is sprake is van cross-border humanitaire hulp op kleine
schaal door actoren die anoniem moeten blijven. Sinds het uitbreken van
het gewelddadig conflict in Zuid-Sudan wordt het ook voor deze actoren
steeds moeilijker in deze gebieden te opereren. Grotere hulporganisaties
zoals ECHO, WFP en de ICRC hebben bezwaren tegen deze vorm van hulp
omdat het verlenen van hulp zonder toestemming van nationale autoriteiten in strijd is met het beginsel van nationale soevereiniteit. Daarnaast
kan het worden gezien als een politieke daad die strijdig kan zijn met de
humanitaire principes van neutraliteit en onpartijdigheid. Ook in situaties
van ernstig menselijk lijden waarin mogelijk verbetering kan worden
gebracht door zonder toestemming van nationale autoriteiten crossborder humanitaire hulp te verlenen dient steeds te worden overwogen
wat de mogelijke consequenties zijn. Wanneer als reactie op cross-border
hulp de nationale autoriteiten hulporganisaties het werken in andere
gebieden onmogelijk maakt, kan het middel soms erger zijn dan de kwaal.
Het is niet mogelijk om op dit gebied algemene uitgangspunten te
bepalen. Voorzichtigheid is steeds geboden. Gezien deze risico’s en de
internationaalrechtelijke context overweegt het kabinet op dit moment
niet om over te gaan tot financiering van cross-border humanitaire hulp
naar het Nuba gebergte en Blue Nile State.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 831, nr. 99

3

Economische relatie
Zoals eerder aangegeven (Kamerstuk 21 501-02, nr. 1311) is een sterk
bedrijfsleven een belangrijk element van stabiliteit in een land. Waar
armoede vaak bijdraagt aan de kwetsbaarheid van de burger, kan het
genereren van inkomsten mensen helpen de armoede te ontstijgen en
daarmee bijdragen aan stabiliteit. In Sudan kan een groeiende middenklasse, met toegang tot moderne communicatiemiddelen, een rol spelen
bij veranderingsprocessen in de maatschappij.
Het kabinet heeft geen exacte gegevens over de mate van vervlechting
van de Sudanese private sector met de staat en de militaire sector. Vast
staat wel dat overheid, veiligheidsdiensten en leger aanmerkelijke
belangen hebben in een aantal grote bedrijven. Het kabinet ziet niet
voldoende reden om over te gaan tot een handelsontmoedigingsbeleid.
Nederlandse investeringen in de private sector ontwikkeling in Sudan zijn
reeds zeer beperkt van omvang. Er zijn geen gegevens bekend dat
Nederlandse investeringen bijdragen aan negatieve politieke ontwikkelingen in Sudan. Niet alle bedrijven die overwegen om zaken te doen in
Sudan komen bij de Ambassade langs voor advies, maar een beperkt
aantal Nederlandse bedrijven benadert de Ambassade jaarlijks voor
informatie over zakendoen in Sudan. Bedrijven worden hierbij gewezen
op de risico’s van zakendoen in Sudan waaronder de politieke en
mensenrechtencontext. Het uiteindelijke besluit om wel of niet te
ondernemen in Sudan ligt echter bij de bedrijven zelf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 22 831, nr. 99

4