Update: naar een Gezamenlijk Ambitienetwerk Spoorgoederenvervoer
15 december 2023

Aanleiding | Een sterkere toekomst voor spoorgoederenvervoer passend
binnen de omgeving door het gezamenlijk definiëren van ambitie
Aanleiding van het gezamenlijk ambitienetwerk spoorgoederenvervoer is de overtuiging dat het effectief is om met een brede vertegenwoordiging van
goederenvervoerders, havens, verladers, een aantal belangenorganisaties en ProRail een plan neer te leggen waarin we de toekomstplannen in kaart
brengen waar we eensgezind over zijn. Het opstellen van dit ambitienetwerk is vanuit het Directeurenoverleg Goederen in een Lange Termijn Speerpunt
Spoorgoederen vastgesteld.
Het gezamenlijk ambitienetwerk is het gezamenlijke plan vanuit de markt en ProRail om te focussen op die zaken vanuit netwerkontwikkeling waarover we het
eens zijn. Daarmee zijn de maatregelen ook direct input voor het lopende traject Toekomstbeeld Spoorgoederenvervoer (TBSGV) van het ministerie van
Infrastructuur en Waterstaat.

2023

sep

okt

2024

nov

dec

jan

feb

Mijlpalen IenW
Participatie
sessie TBSGV

Mijlpalen gemeenschappelijk
ambitienetwerk
spoorgoederenvervoer

Periode van
workshops

Kamerbrief
Q1/Q2 2024
Q3 2024 TBSGV
overeenkomsten/ Keuzes bespreken+ naar Tweede Kamer
verschillen
knopen doorhakken (nieuwe formatie)
Concept
gemeenschappelijk
ambitienetwerk

Voorstel vervolg
gezamenlijk ambitienetwerk

Richtinggevende overleggen
26/9 4/10
DO Goederen Spoorgoederentafel
(conceptplanning)

28/11
DO Goederen

13/12
Spoorgoederentafel

7/12

1

Visie | Spoorgoederenvervoer is cruciaal voor de Nederlandse
maatschappij en er is een lonkend perspectief naar meer goederen via
het spoor
Profit
Nederland is de belangrijkste toegangspoort tot Europa in het mondiale handelsvervoer over zee. We zijn bij uitstek een transport- en distributieland en
daarmee een belangrijke vestigingsplaats voor verschillende economische topsectoren. Logistiek en transport, zeehavens, productiebedrijven en
internationale handel vormen daarmee belangrijke pijlers van onze economie. Het is van belang deze toppositie in Europa te behouden en concurrerend te
blijven. Borging van de concurrerende en duurzame bereikbaarheid van Nederland is essentieel om ons verdienvermogen op peil te houden. Transport is
onmisbaar om onze toeleveringsketens, en dus onze economie, te laten draaien. Het is daarbij niet langer de vraag welke modaliteit wordt gekozen voor
het vrije verkeer van goederen (en personen) over de binnengrenzen, de modaliteiten zijn naast elkaar nodig om de supply chains van nu en de toekomst
gestroomlijnd te laten draaien.
Planet
Transport is noodzakelijk omdat er goederen nodig zijn. Het onnodig verplaatsen van goederen moet voorkomen worden, de voorkeur heeft om lokaal te
produceren en als dat niet lukt dan wordt maximaal ingezet op het vervoer per trein. Spoorgoederenvervoer is immers al jarenlang de meest duurzame
goederenmobiliteit. De Europees afgesproken modal shift ambities stimuleren het verplaatsen van goederen van de weg naar spoor. Ter vergelijking de
uitstoot van broeikasgassen per spoor is 7,4 keer minder per tonkm dan wegtransport. Voor stikstofoxide is dat 6,6 keer minder per tonkm en voor zwevende
deeltjes 12 keer minder dan wegtransport1.
People
Van koelkasten en auto’s tot blikjes frisdrank, het spoor zorgt ervoor dat producten elke inwoner bereiken. Tegelijk ervaren de spooromwonenden van het
spoor ook hinder en is grenzeloze groei van spoorgoederenvervoer op het huidige netwerk voor hen geen optie. Spoorgoederenvervoer blijft veilig, wordt
steeds stiller, en kan trillingsarmer.

1 Bron: Umweltbundesamt, 2023

2

Prognoses | Spoorgoederenvervoer kan verdubbelen door
concurrentiepositie verder te verstevigen

• Forse verhoging van het aandeel spoorgoederenvervoer en absolute groei
in tonnen vindt de komende jaren plaats. Van 2018 – 2030 prognosticeert
IMA Hoog een groei van 49%, in lijn met de verwachtingen vanuit de
Green Deal.
• De recent uitgevoerde Marktverkenning voorziet hier bovenop een extra
groei van circa 25% door ontwikkelingen als:
• trailers on trains;
• verdergaande containerisatie;
• impact van lage waterstanden op de binnenvaart.
De Marktverkenning houdt geen rekening met de energietransitie: het
vervoer van waterstof(dragers).

Prognose

3e spoor
Zv-Obh

2030L

Niet
gereed
(Cap. 110)

Capaciteitsanalyse goederen
Goederenroutering bij RPGV2021_2040H-M_LO20_740m (0%)
Routering Oldenzaal:
Rotterdam 50% via IJssellijn, 50% via Weesp
Essen/Sloe: 20% via IJssellijn, 80% via Weesp

2030H

Aandeel
740m

2040L
Gereed
(Cap. 160)

2040H

Routering
Odz-Bh

Treinen
per pad

0%

Weesp

18

50%

Route 2021

14

67%

IJssellijn
Weesp +
IJssellijn

100%

ProRail, december 2022

Rd

} Geen of beperkt goederenverkeer, geen BUP pad gespecificeerd

Dz

Swd

Benutting goederenpaden <50%

Gn

Nsch
Zb

Lw

Benutting goederenpaden 50% - 75%

On
Hlg

Te weinig goederenpaden
(benutting >75%)

Vdm

Overige knelpunten (niet uitputtend)

Emn

Stv

Hdr

Non commerciële stop

• Met name het intermodale vervoer zorgt voor de grote groei. Dit vervoer
bestaat voornamelijk uit relatief licht containervervoer (en trailers)
waardoor het aantal goederentreinen relatief harder stijgt dan het
vervoerde gewicht.

Co

TEN-T specificatie

Mp
Ekz

Hn

Omgevingshinder op route
Amr

Kpn

Mrb

Zl

Uitsluiting door reizigerstreinen
Utg

Lls
Wdn

Zd

Hlm

Asd

Zvt

Dv

Alm

Aml

Odz

Hgl

Es

Apd
Wp

Shl

Zp

Dvd

Ledn
Amf

Apn

Ww

Wd

Gvc

Ed

Ut

Ah

Rhn

Gv

Zv

Gd

Mvt

Gdm
Tl

Brmet

Rtd

Erp

Nm
O

Ddr

Bot

• Ongeacht het vervoerd gewicht binnen de bandbreedtes van de Integrale
Mobiliteitsanalyse (IMA) en de Marktverkenning ontstaan er knelpunten.
Passend beleid om te komen tot concurrerend spoorgoederenvervoer
heeft een hoge impact op de te realiseren vervoersgroei.

Ps

Whz

Kfh
Ht

Zlw

Btl
Bd

Rsd

Tb

Br

Ehv
Bgn
Vs

Vl

Sloe
Wt
Rm

Tnz

Svg
Std

Havenspoorlijn

Rtd

Meteren

Hrl

Gdm

Mvt

Mt

Erp

Lg

Elst
Ah

Krd

Rtl

Kfhz
Bot

Ps

Whz

BRCup

Brdv

BRCup

Zvbtwa

Brda

Kfh

Ht

Nm

Integrale
Mobiliteitsanalyse (IMA)

3

Marktverkenning

Brede welvaart | Spoorgoederenvervoer kan niet op zichzelf gezien
worden, een maatschappelijke keuze vraagt om integrale ruimtelijke
ordening
Het kabinet staat voor de grote maatschappelijke uitdaging de brede welvaart van Nederland te versterken. De keuzes die het kabinet daarvoor moet maken
gaan gepaard met forse investeringen en opgaven: (1) het vinden van geschikte woningbouwlocaties, (2) de klimaatopgave, energietransitie en ook de
transitie naar een meer circulaire economie en (3) de zorg voor een gezonde, leefbare gemeenschap.
Het (nieuwe) vervoer van de toekomst en het spoornet om dat te faciliteren, vereisen regie om de ruimte op deze thema’s integraal te ontwikkelen en kan
zelfs een oplossing bieden voor alle opgaves, mede door extra in te zetten op spoorgoederenvervoer.
Kijk naar een toekomstvast spoor- en inter/multimodaal transportnetwerk voor duurzaam transport via de korte en snelle routes, welke recht doet aan de
leefomgeving en significante bijdrage aan realisatie van de energietransitie en de woningbouwopgave.

Duurzaam transport

Klimaat- en
energievraagstukken

Leefomgeving

Woningbouwopgave

Basisnet

Fysiek

Geluid

Trillingen

4

Scenario’s | Door de netwerkontwikkeling spoorgoederenvervoer te
bekijken vanuit twee groeiscenario’s worden keuzes en no-regret
maatregelen inzichtelijk
Hoog

Door prognoses te projecteren op herkomst / bestemming van het transport, kan een routeringskeuze gemaakt worden. Een deel van de
maatregelen is no regret, een deel wordt bepaald door te maken keuzes voor het integrale netwerk van de toekomst
Groeiscenario’s naar
herkomst/bestemming (IMA en
Marktverkenning)
# Goederentreinen per jaar, grootste herkomsten/bestemmingen

Scenario 2

Dz

Gn

Nsch

Zb
Lw
On

Marktverkenning

Hlg
Vdm

Emn
Stv
Hdr

Co

Mp
Ekz
Hn

Amr
Kpn
Mrb

Zl

Utg
Lls

2.400 2.150

4.000

3.850

Wdn
Aml
Odz

3.000

3.600

Zd

5.500

2.900

Hlm

61.250

2. Toekomstvast
gezamenlijk
ambitienetwerk
spoorgoederen

Dv
Asd
Hgl

Alm

Zvt

Es
Apd

52.100

Wp

Zp

Shl

Hvs
Dvd

Ledn

38.400

Amf
Apn

Ww
Wd

Ed

Gvc

No Regret
maatregelen
pakket

Ah
Ut

Rhn

Gv

Zv

Gd
Hld

Mvt

Gdm
Nm

30.950

Tl
O

Brmet

Erp
Rtd

Ddr

Bot

Ps

Kfh

Whz

3.000

2.900

4.950

5.650
Ht

Zlw

1150
Rsd

2.650

1150

Bd

2.600

Btl

6.300

4.600

3.650

Tb

Ambitieniveau

Rd

Swd

8.850

Br

3.300

2.550

Vl

6.600

Vs
Sloe

Wt

1.850 1.700
Tnz

2.900

2.950

Rm

Svg

4200

Realisatie 2018

4200

Realisatie 2022

4.950

3.800

5.000

Std

5.350

Lg

Hrl

Krd
Mt

4200

Prognose 2040 Hoog (cf. IMA 2021)

4200

Prognose 2040 Hoog (cf. MV 2022)
Overige plaatsen met (structureel) goederenverkeer

o.b.v. MV2040H_HbR_740m0

Scenario 1
Integrale
Mobiliteitsanalyse (IMA)

1. Netwerk voor
groei
spoorgoederen
o.b.v staand
beleid

Laag

Ehv
Bgn

5.900

5

Ambitieniveaus en maatregelen | Zonder aanvullend beleid zijn deze
brede maatschappelijke doelen en ambities onhaalbaar

Maatregelen

Impact

Laag

Ambitieniveau

Hoog

0. Beperkt investeren en in stand
houden van het bestaande netwerk

1. Investeren in netwerk voor groei
spoorgoederen o.b.v aangepast beleid

2. Fors investeren leidt tot
toekomstvast gezamenlijk
ambitienetwerk spoorgoederen en
zorgt voor brede welvaart

Niks doen levert maatschappelijke schade:
• Klimaatambities binnen mobiliteit worden niet
gehaald
• Groeiambities IMA flink verlagen
• Concurrentiepositie spoorgoederenvervoer
daalt
• Niet voldoen aan EU regelgeving (TEN-T, TTR)
• Spoorgoederenvervoer blijft veilig en duurzaam

Beperkte maatschappelijke waarde:
• Klimaatambities binnen mobiliteit worden niet
gehaald
• Concurrentiepositie blijft gelijk
• Kwaliteit en betrouwbaarheid is beperkt
• Hinder wordt beperkt gemitigeerd voor
omwonenden
• Voldoen aan EU regelgeving (TEN-T, TTR)
• Spoorgoederenvervoer blijft veilig en duurzaam
• Maatregelen zijn voor 90% no regret

Een toekomstvaste oplossing levert veel
maatschappelijke waarde:
• Significante bijdrage aan klimaatambities binnen
mobiliteit
• Concurrentiepositie op het spoor verbetert
• Kwalitatief, efficiënt en betrouwbaar vervoer per
spoor voor de verladers
• Forse beperking omgevingshinder bij intensiverend
spoorverkeer voor omwonenden
• Spoorgoederenvervoer blijft veilig en duurzaam

• Basis op orde houden
• Beperkte investeringen bijv. t.a.v. verplichte
wet- en regelgeving

• No regret maatregelen van onderdeel 0
• Grootste groeistromen faciliteren (infra
maatregelen tweede Maasvlakte, optimaliseren
first/last mile)
• 740m lange goederentreinen mogelijk maken
• Noodzakelijke digitalisering van verordeningen
(o.a. TTR)

• No regret maatregelen van onderdelen 0 en 1
• Eerste stappen zetten voor een toekomstvast
spoorgoederennetwerk:
• Oplossing GNOE
• 3RX met drie bogen (+Veza boog)
• Zuidtak
6
Maatregelen zijn voorbeelden
van te maken keuzes

Uitdagingen | Er blijven fikse uitdagingen om te komen tot een
toekomstvast netwerkontwerp voor alle segmenten
In het spoornetwerk van de toekomst zitten fikse uitdagingen. De groei van al het vervoer op het spoor, of het
nu gaat om (internationaal) reizigers of internationaal goederen, vereist integrale keuzes in het netwerkontwerp
A. Toekomstbeeld OV (TBOV - PHS) | Vanwege het druk bereden Nederlandse spoornetwerk is de landelijke samenhang groot. Dat
betekent dat keuzes in het spoornetwerk niet altijd los van elkaar te maken zijn. De knelpunten op het Nederlandse spoor komen uit de
combinatie van vervoersvragen, waarbij de totale capaciteit ontoereikend is. Vaak zijn dit gezamenlijke knelpunten tussen
goederenvervoer, nationaal reizigersvervoer en internationaal reizigersvervoer. Daarnaast is de gezamenlijke ambitie de snelste en
kortste route van herkomst naar de grensovergang en terug, binnen TBOV/PHS is dit niet altijd mogelijk, Utrecht – Amersfoort levert hier
een conflict in routering. Het 8/4 model biedt hier een eerste stap voor ontvlechting van goederen- en internationale reizigerspaden.

B. Totaal aan internationale ambities past niet op huidig netwerk | In de huidige dienstregeling bestaat concurrentie tussen capaciteit
voor goederenvervoer, binnenlands en internationaal reizigersvervoer. Dit speelt bijvoorbeeld in de Willemspoortunnel en richting
Duitsland. Dit gaat ten koste van flexibiliteit en kwaliteit. Een toekomstig netwerk vereist meer capaciteit of een keuze tussen de
segmenten, met name op de internationale corridors. Zonder toekomstvast netwerk met losse dedicated paden voor goederen en
reizigers kunnen op termijn (na 2030) niet alle ambities vanuit de (nu in opdracht van IenW in wording zijnde) Strategie Internationaal
personenvervoer en het Ambitienetwerk Spoorgoederen gerealiseerd worden.
C. TEN-T | TEN-T vereist een geschikt netwerk in 2030-2040-2050 voor goederen gedefinieerd door de Europese commissie. Dit netwerk
conflicteert op dit moment met TBOV/PHS. Ter illustratie: In het herziene TEN-T netwerk heeft Amsterdam – Bentheim een
gegarandeerd goederenpad. TBOV/PHS geeft hier op dit moment beperkt invulling aan als zijnde maatwerk. Een zorgpunt is dat aan
Nederlandse zijde de financiering grotendeels ontbreekt om het netwerk (tijdig) TEN-T geschikt te maken.
D. Kwaliteit goederenpaden | De rijkarakteristiek van de goederenpaden is op sommige corridors slecht. De kwaliteit van goederenpaden
op de Betuweroute en Brabantroute zijn goed. Vanuit een integraal netwerkperspectief zijn er op de corridor naar Bad Bentheim vier noncommerciële stops. Dit is tegenstrijdig met de ambitie om goederenroutering via de snelste en kortste route aan te bieden en
concurrerend te laten zijn met wegtransport. Bovendien geven prioriteringsregels bij conflicterende aanvragen in de capaciteitsverdeling
in Nederland voorrang aan reizigersvervoer.
7

Uitdagingen | Er zijn tevens uitgangspunten nodig om te komen tot een
verdere uitwerking van het gezamenlijk ambitienetwerk als input voor het
toekomstbeeld spoorgoederenvervoer
In de uitwerking van het gezamenlijke ambitienetwerk is naar aanleiding van een drietal workshops meer detail aangebracht. Om het gezamenlijke
ambitienetwerk en het Toekomstbeeld spoorgoederenvervoer de komende maanden verder vorm te kunnen geven is besluitvorming nu belangrijk.
Het betreft hier in eerste instantie de volgende onderwerpen:

E. Prognoses:
• Akkoord van IenW om twee scenario’s te gebruiken naar de toekomst: IMA2021 (RPGV2021_LO20_2040H) en Marktverkenning (MV2023_2040H),
beiden met periodieke herijking
• Beide scenario’s resulteren in no regret maatregelen én keuzes, deze keuzes op hoofdlijnen verder beschrijven binnen TBSGV
• Oproep aan IenW om te komen tot gezamenlijke internationale prognoses
F. Routering, paden en knelpunten:
• Helderheid van IenW hoe om te gaan met de herziene TEN-T richtlijn voor het ambitienetwerk goederen en TBSGV.
• Dit expliciet opnemen in TBSGV en in 2024 dit samen met de Strategie Internationaal en TBOV door IenW te laten integreren tot één integraal
toekomstbeeld. Hierin zullen keuzes gemaakt moeten worden op de dilemma’s die hieruit volgen.
G. Lijnvoering en rijkarakteristiek
• Geef akkoord om een impactanalyse uit te voeren op het elimineren van niet commerciële stops. Het opheffen van niet-commerciele stops kan ten koste
gaan van ruimte voor (internationale) reizigerstreinen.
H. 740m lange goederentreinen
• Adviseer IenW een implementatieplan 740m op te stellen conform de 740m eindrapportage. Volg hierin de uitrolstrategie en neem gevraagde
aanvullingen van de markt hierbij in overweging.
• Geef helderheid over het percentage 740m treinen dat als uitgangspunt kan dienen voor de uitwerking ambitienetwerk goederen in 2030-2040-2050. Dit is
afhankelijk van het tempo waarin IenW financiering kan organiseren voor 740m goederentreinen. Nu financiering betekent over 6 tot 10 jaar realisatie van
projecten en 740m treinen rijden.

8