Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

30 175

Besluit luchtkwaliteit 2005

Nr. 126

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN INFRASTRUCTUUR EN
MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 14 november 2011
Met deze brief wil ik u informeren over de volgende onderwerpen met
betrekking tot de uitvoering van het Nationaal samenwerkingsprogramma
Luchtkwaliteit:
– Voortgang monitoring
– Nieuwe maatregelen van het rijk
– Verdeling middelen 4e tranche voor maatregelen voor NSL partner
– Reactie op rapporten rekenkamers van de vier grote steden
Voortgang monitoring
Om de uitvoering van het NSL te bewaken worden elk jaar een monitoringsrapport uitgebracht. Het streven is er op gericht dit rapport elk jaar
voor de begrotingsbehandeling in november aan de Eerste en Tweede
Kamer toe te zenden. Een eerste berekening van de resultaten dit jaar liet
echter zien dat er fouten waren gemaakt met betrekking tot de toetspunten, waardoor een verkeerd beeld zou ontstaan van de omvang van de
knelpunten. Daarom is aan de overheden de gelegenheid gegeven fouten
te herstellen. Dit levert een betrouwbaarder resultaat op, maar leidt wel
tot vertraging. Daarom zal het rapport pas in december aan u worden
toegezonden.
Daarbij ontvangt u ook de toegezegde informatie over het aantal scholen
dat in een gebied ligt waar sprake is van een (bijna) overschrijding van
normen. Daartoe wordt gebruik gemaakt van de actuele resultaten van de
monitoring van 2011.
Nieuwe maatregelen rijk
Uit het monitoringsrapport 2010 bleek dat er extra knelpunten waren die
om extra maatregelen vragen. Na het uitbrengen van dat rapport hebben
NSL partners zich ingespannen te komen met extra maatregelen om de
knelpunten weg te nemen.

kst-30175-126
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 175, nr. 126

1

VNG en IPO hebben zich in een brief tot mij gericht waarin ze hun zorgen
uiten over het tijdig halen van de normen. Daarbij geven zij aan te
verwachten dat ook het rijk zich zal inspannen tot het nemen van extra
maatregelen. Het is belangrijk om samen op te trekken om het Nationaal
Samenwerkingsprogramma Luchtkwaliteit tot een succes te maken.
Ik heb aan VNG en IPO toegezegd dat ik voornemens ben te komen met
een nieuwe generieke maatregel, namelijk een stimuleringsregeling Euro
6 voor taxi’s en bestelauto’s én uitbreiding van de Euro VI regeling voor
vrachtverkeer naar grote bestelwagens. Deze maatregel kan nog binnen
de NSL periode worden uitgevoerd. Het effect van de maatregel zal niet
alle resterende lokale knelpunten kunnen wegnemen, maar levert daar
wel een bijdrage aan.
Het gewenste milieueffect op knelpuntlocaties kan nog worden vergroot
als de steden daarnaast zelf aanvullende lokale maatregelen nemen, zoals
bijvoorbeeld het beschikbaar stellen van extra stimuleringsmiddelen. Ik
ben hierover in overleg met de betreffende gemeenten en partijen in het
bedrijfsleven die aanbod en vraag bepalen.
Verschoning van het wagenpark sluit aan bij andere maatregelen van het
rijk op dit gebied, namelijk stimuleren Euro 6 personenauto’s (fiscaal) en
Euro VI vrachtwagens.
In mijn beantwoording aan VNG en IPO geef ik uitvoerig antwoord op de
vraag naar de verschillende maatregelen. Uit dit antwoord blijkt dat bijna
alle maatregelen waar VNG en IPO om vragen al in gang zijn gezet, en dat
de maatregel die op de korte termijn nog in te zetten is de stimulering van
de Euro-6 taxi’s en bestelbussen betreft.
Veehouderij maatregelen
Bij de aanbieding van het monitoringsrapport 2011 zal ik u informeren
over de aanpak fijn stof bij veehouderijen. Het monitoringsrapport zal
laten zien bij hoeveel veehouderijen er in 2011 nog knelpunten zijn. Ik heb
reeds eerder aangekondigd dat ik voornemens ben een nieuwe subsidieregeling in het leven te roepen om de fijn stof knelpunten in de landbouw
opgelost te krijgen. Deze is gericht op het stimuleren van maatregelen die
de fijnstof uitstoot uit stallen beperken.
Ook ben ik gestart met de voorbereiding van de AMvB met emissiegrenswaarde voor fijn stof die ik eerder heb aangekondigd. Deze zal op termijn
de totale emissies fijn stof uit de veehouderij verminderen. Daarmee
wordt een structurele oplossing geboden. Deze oplossing zal echter pas
op langere termijn effect hebben. Daarom zal de bestaande stimuleringsaanpak momenteel worden voortgezet. De verantwoordelijkheid voor de
uitvoering van de aanpak ligt nu bij gemeenten en veehouderijbedrijven.
Verdeling 4e tranche voor lokale maatregelen
De overheden die deelnemen aan het NSL hebben middelen gekregen van
het rijk voor het nemen van lokale maatregelen. Die middelen zijn
uitgekeerd in tranches in 2006, 2007 en 2009, gezamenlijk voor € 235
miljoen. Er is bij de toekenning van de derde tranche nog een vierde
tranche toegezegd voor een bedrag van € 100 miljoen voor resterende
hardnekkige knelpunten, waarvan € 75 miljoen voor de vier grote steden
die de meeste knelpunten hebben.
Voorafgaand aan de vaststelling van het NSL hebben de NSL partners een
afwegingsmoment afgesproken om vast te stellen wat de stand van zaken
is bij de besteding van de middelen voor lokale luchtkwaliteitsmaatregelen, teneinde te komen tot een definitieve verdeling van de 4e tranche
middelen. Deze midterm review is uitgevoerd in 2011. Dit heeft geleid tot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 175, nr. 126

2

gezamenlijke afspraken over de verdeling van de 4e en laatste tranche
NSL middelen. Overheden kunnen verzoeken indienen voor de financiering van hun maatregelenpakketten. Ze dragen zelf minimaal de helft
bij aan de kosten van de maatregelen. Daarmee hebben de overheden
voldoende middelen beschikbaar om er voor te zorgen dat hun maatregelenpakket, inclusief de extra maatregelen, kan worden gefinancierd.
Rapporten rekenkamers vier grote steden
De rekenkamers van Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht
hebben 20 juni 2011 gezamenlijk een brief gestuurd aan de voorzitter van
de Vaste Commissie voor Infrastructuur en Milieu naar aanleiding van
onderzoek door die rekenkamers naar het luchtkwaliteitsbeleid in hun
gemeenten. Zij willen de Commissie op de hoogte stellen van hun
gemeenschappelijke zorgen over enkele landelijke aspecten van het lokale
beleid. Naar aanleiding van deze brief heeft u mij gevraagd u te informeren over de maatregelen die ik neem om de luchtkwaliteit in de grote
steden te verbeteren (uw brief van 29 juni 2011). Ik heb u in deze brief
geïnformeerd over de maatregelen die ik zal nemen.
De rekenkamers geven aan op welke punten ze twijfels hebben bij de
gevolgde aanpak. De opmerkingen van de rekenkamers monden uit in
enkele aanbevelingen:
– De rekenkamers bevelen een landelijke kosten/batenanalyse aan:
maatregelen met de meeste reducties tegen de geringste kosten.
Reactie: Het NSL is een samenwerkingsprogramma, waarbij iedere
deelnemende overheid zelf een maatregelenpakket vaststelt. Het is de
verantwoordelijkheid van die overheden om te werken met een
kosten/batenanalyse. Daarbij moet rekening worden gehouden met het
gegeven dat het niet mogelijk is elke maatregel een eenduidig effect
toe te kennen. Het gaat er om pakketten vast te stellen die voor de
betreffende overheid aangrijpt op knelpunten en het meest haalbaar
zijn. Kosteneffectiviteit is in het belang van die overheden die immers
ook zelf de helft van de kosten van de maatregelen dragen.
– Rekenkamers bevelen aan scherper vast te leggen welke overheid
welke resultaatsverplichting heeft.
Reactie: Deze aanbeveling veronderstelt een directe relatie tussen een
aanwezig knelpunt en te nemen maatregelen door de betreffende
overheid. Echter, de knelpunten hebben meerdere oorzaken en de
verantwoordelijkheid voor het wegnemen daarvan moet voortkomen
uit een gezamenlijke aanpak. Dat kan dan ook niet worden vertaald in
resultaatsverplichtingen per overheid.
– Vervolgens wordt aanbevolen meer recht te doen aan de doelstellingen van het NSL en afspraken te maken over gezondheidsdoelen.
Reactie: Ik begrijp de wens om meer zicht te krijgen op de effecten van
de NSL aanpak op de gezondheid. Daarom bevat het monitoringsrapport een hoofdstuk waarin per gemeente inzichtelijk wordt gemaakt
aan welke concentratie luchtverontreiniging de bevolking gemiddeld
wordt blootgesteld. Gemiddeld laten de huidige prognoses een
verbetering zien in de gezondheidsbelasting. Dat betekent dat een
aanpak gericht op het halen van normen leidt tot een verbetering van
de gezondheid.
– Maak afspraken met decentrale overheden ook over andere stoffen
(PM2,5 en roet) die voor de volksgezondheid nog schadelijker zijn.
Reactie: Het beleid richt zich specifiek op fijn stof (PM10) en stikstofdioxide omdat voor deze stoffen geldt dat de hoge concentraties die in
Nederland voorkomen tot problemen leidt. Voor PM2,5 geldt dat de in
het NSL gevolgde aanpak er ook voor zorgt dat we de doelen halen
voor PM2,5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 175, nr. 126

3

–

Ik heb afgelopen jaar onderzoek laten doen naar de toegevoegde
waarde van roet als indicator voor de gezondheidseffecten van fijn
stof. De resultaten van dat onderzoek laten zien dat een belangrijk deel
van de gezondheidseffecten van fijn stof aan het roetdeel van fijn stof
kunnen worden toegeschreven. Roet is afkomstig van verbrandingsprocessen zoals die bij verkeer. Uit het onderzoek blijkt ook dat een
roetindicator niet als vervanger kan worden gebruikt voor de generieke
fijn stof normen. Het is wel een goed instrument om te bepalen welke
verkeersmaatregelen de meeste gezondheidswinst opleveren. Ik ben
voornemens de toepassing van een roetindicator als ondersteuning
van het lokale luchtkwaliteitsbeleid mogelijk te maken.
Rekenkamers bevelen aan in de NSL methodiek prikkels in te bouwen
waardoor overheden op de juiste wijze rekening houden met onzekerheden in de berekeningsmethoden.
Reactie: Het NSL is er op gericht niet alleen de doelen te halen maar
ook voldoende onder de norm te komen zodat niet bij elke tegenvallers
weer nieuwe overschrijdingen ontstaan. De luchtkwaliteit is de
afgelopen 20 jaar significant verbeterd, ondanks fluctuaties per jaar.
Het maatregelenpakket in het NSL moet voldoende robuust zijn om
deze tendens voort te zetten.
Aangezien er op veel locaties nog situaties vlak onder de norm
voorkomen is het jaarlijkse beeld op dit moment nog steeds gevoelig
voor tegenvallers, dat blijkt ook uit de monitoring van 2010. Dit vraagt
om een extra inspanning van alle NSL-partners om de tendens in de
goed richting voort te zetten en voldoende extra maatregelen te
nemen om de laatste resterende knelpunten op te lossen.

Veel opmerkingen van de rekenkamers hebben te maken met de wens
duidelijker taken en verantwoordelijkheden van verschillende overheden
in het NSL te regelen. Ik wijs er nogmaals op dat er bewust gekozen is
voor een samenwerkingsprogramma. Bij tegenvallende resultaten kan het
gaan om meerdere oorzaken, en het is niet mogelijk dat precies toe te
delen aan een overheid en te bepalen wie welk resultaat moet behalen.
Het gaat hier niet om juridische verplichtingen maar om bestuurlijke
samenwerking. Gezien het belang van alle betrokkenen bij het halen van
de NSL doelen werkt dat ook. De combinatie van de wettelijke bevoegdheden op rijksniveau en het belang van alle NSL partners bij een goede
uitvoering van het NSL biedt voldoende grond voor vertrouwen voor het
oplossen van knelpunten.
De staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,
J. J. Atsma

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 30 175, nr. 126

4