GROENE
VERSTEDELIJKING

ONDERZOEK NAAR DE RUIMTELIJKE EN FINANCIËLE
IMPACT VAN BUITENSTEDELIJK GROEN
13 februari 2023

COLOFON
Opdrachtgevers
Ministerie van LNV
Ministerie van BZK

Datum
13 februari 2023

Opdrachtnemer
Staatsbosbeheer
www.staatsbosbeheer.nl

Uitvoerder
Flux landscape architecture bv
www.fluxlandscape.nl

Uitvoerder
Bureau BUITEN Economie & Omgeving
www.bureaubuiten.nl

Smallepad 5
3811 MG, Amersfoort
+31 30 6926111

Ravenoord 238
3523 DB, Utrecht
info@fluxlandscape.nl
+31 30 3031094

Achter Sint Pieter 160
3512 HT, Utrecht
info@bureaubuiten.nl
+31 30 2318945

INHOUD

GROENE VERSTEDELIJKING

1

INLEIDING

2

30-STEDENSTUDIE

3

STEDEN-CATEGORIEËN

4

VERGELIJKING GROENOPGAVE
EN GROENCRITERIA

5

FINANCIËLE VERTALING

6

CONCLUSIES & AANBEVELINGEN

BIJLAGEN

3

1.1.
1.2.
1.3.

Aanleiding
Doel
Leeswijzer & werkwijze

2.1.
2.2.

30-stedenstudie als basis
Vier groentypen

3.1.
3.2.
3.3.
3.4.

Categorieën
Verdeling woningbouw-opgave
Stedelijke en groene oppervlakten
Vergelijken van gemiddelden

4.1.
4.2.
4.3.

Toelichting groencriteria
Groenopgave
Groenopgave en groencriterium per categorie stad

5.1.
5.2.
5.3.
5.4.
5.5.
5.6.

Toelichting aanpak
Financiële opgave voor 30 steden
Financiële opgave voor alle steden
Investeringen en beheer per jaar 
Investeringen per provincie
Bandbreedte nationale investering en beheerkosten

7.1.
7.2.
7.3.

Conclusies
Aandachtspunten
Aanbevelingen

6

9
9
10

12
14
18

22

24
30
32
41

42

44
45
48

50

52
52
54
60
62
68

70

72
73
74

78

SAMENVATTING
Nederland staat voor een immense woningbouwopgave. Tot
2050 zullen er meer dan 900.000 woningen bijgebouwd
worden. Naast de woningbouwopgave zullen klimaatadaptatie, biodiversiteitsherstel, de energietransitie en de transitie
naar natuurinclusieve(re) landbouwvormen ook een grote
ruimtevraag hebben. Dit zorgt voor een ongekende druk
op de alsmaar schaarser wordende ruimte. Het is belangrijk
om dit niet ten koste te laten gaan van het groen om ons
heen, want groen is een waardevol onderdeel van onze
leefomgeving. Een groene omgeving is onder andere goed
voor de mentale en lichamelijke gezondheid, het vermindert
hittestress en draagt bij aan klimaatadaptieve en natuurinclusieve leefomgeving.
De woningbouwopgave waar Nederland voor staat, betekent
daarmee ook een groene opgave. In de groene verstedelijkingsstrategie groeit groen mee met de bebouwing van
open ruimte en bij inbreiding. Hoe zorgen we voor gezonde
groei, waar groen in samenhang met de verstedelijkingsopgave wordt gerealiseerd? Zijn er verschillen tussen steden en
tussen provincies? En wat zijn de kosten voor deze groenopgave? Kortom:
Wat is de ruimtelijke en financiële impact van de buitenstedelijke groenopgave van verstedelijking tot 2050?
Dit rapport biedt inzicht in de buitenstedelijke groenopgave
in relatie tot woningbouw. Het onderzoek baseert zich op
de eerder uitgevoerde 30-stedenstudie en groencriteria uit
literatuuronderzoek en richt zich op de ontwikkeling van het
buitenstedelijk groen tussen 2022 en 2050. In het onderzoek wordt onderscheid gemaakt tussen vier groentypen;
de ontwikkeling van nieuw uitloopgebied, het versterken
van bestaande natuur- en recreatiegebieden, natuur- en
recreatie-inclusieve landbouw, en de ontwikkeling van
groenblauwe verbindingen. Veelal zal het groen openbaar en
toegankelijk zijn. Maar nieuw groen kan ook ten dienste staan
van kwetsbare natuur in de directe omgeving van de stad en
uitsluitend beleefbaar zijn, bijvoorbeeld vanaf de randen.
Om inzicht te verkrijgen in de benodigde financiële en
ruimtelijke opgave hebben Flux en Bureau BUITEN de opgave
vanuit twee complementerende routes benaderd, een ruimtelijke en een cijfermatige aanpak.
De ruimtelijke aanvliegroute baseert zich op kansenkaarten
van de 30 verschillende steden uit de 30-stedenstudie.

Op deze kaarten is in beeld gebracht welke kansen verstedelijking biedt voor extra groen- en natuurgebieden rondom de
steden. De kansenkaarten zeggen iets over waar het groen
(ruimtelijk en qua ambities) mogelijk kan komen. De cijfermatige aanvliegroute gaat uit van criteria voor groen om de
stad per woning, waar voor elk huishouden een bepaalde
oppervlakte groen gewenst is. In deze studie wordt gerekend met criteria van 350 m2 natuur- en recreatieterrein
per woning en met 500 m2 per woning. Deze criteria sluiten
aan bij de normen uit de literatuur en de evaluatie van het
beleid. De criteria geven inzicht in de hoeveelheid groen die
er idealiter zou moeten komen.
Door de resultaten van beide aanvliegroutes met elkaar te
vergelijken, ontstaat een completer beeld van de groenopgave. Dit is vervolgens vertaald naar een bandbreedte voor
de totale investerings- en beheerkosten voor alle Nederlandse steden. Deze bandbreedte ligt voor de investeringen
in groen op 23 tot 37 miljard euro tot 2050. Om een eerlijk
beeld te geven van de financiële aspecten van de groene
verstedelijking zijn ook jaarlijkse beheerkosten berekend,
deze nemen toe tot een bedrag tussen de 316 - 529 miljoen
in 2050. Tot slot zijn de investerings- en beheerkosten per
provincie inzichtelijk gemaakt.
Uit deze studie concluderen we dat voor grote steden, steden boven de 150.000 inwoners in 2050, de opgave groene
verstedelijking op regionale schaal bekeken moet worden.
Alleen een regionale aanpak van de groenopgave kan ervoor
zorgen dat de huidige en toekomstige inwoners voldoende
groen in hun nabijheid hebben. Een aanpak gericht op individuele steden of gemeenten, is minder effectief en efficiënt
in termen van beschikbaarheid van groen, ruimtegebruik en
in inzet van schaarse middelen. Samenwerking op regionale
schaal tussen steden en omliggende gemeenten is daarom
essentieel. Dit geldt met name voor de steden in de Randstad. Uit een quick scan van de Zuid-Hollandse steden blijkt
dat een deel van de totale groenopgave wordt opgevangen
door kleinere steden. Voor het resterende deel van de
groenopgave is nog geen ruimte. De behoefte aan groen in
de Randstad is, op basis van de geplande woningbouwopgave, groter dan tot nu toe in beeld is. Nader onderzoek naar
de ambities voor buitenstedelijk groen in alle gemeenten in
de Metropoolregio’s Rotterdam – Den Haag, Amsterdam en
Utrecht is nodig om hiervan een gedetailleerder beeld te
geven.

Uit het onderzoek komen een aantal aanbevelingen naar
voren. Ten eerste om de recreatieve waarde van groen mee
te nemen bij de realisatie van andere doelen. Concreet
betekent dit dat voorzieningen voor recreatie (paden om
te wandelen of te fietsen, bruggen, ontmoetingsplekken)
onderdeel moeten zijn van plannen voor o.a. de Europese
Kaderrichtlijn Water, de Vogel- en Habitatrichtlijn, de Nationale Bossenstrategie, of de Europese Biodiversiteitsstrategie, de uitwerking van het Nationaal Programma Landelijk
Gebied (NPLG) en het Programma Mooi Nederland. Zo wordt
efficiënt met de schaarse ruimte omgegaan. Dit geldt ook
andersom: houd rekening met de brede maatschappelijke
waarde van groen bij de realisatie van recreatieve voorzieningen.
De ruimtelijke mogelijkheden van grote en kleine steden
verschillen. De mogelijke ingrepen verschillen daarom ook.
Bij de grotere steden en metropolitane gebieden is ruimte
beperkt en zal er voor een andere strategie gekozen moeten worden dan bij kleinere steden met veel buitengebied.
Daarnaast moet rekening gehouden worden met trends op
het gebied van recreatie, sport en vrije tijd. Zo is recreatie
steeds meer routegebonden, waardoor een belangrijk deel
van het groen in de vorm van blauwgroene recreatieve
verbindingen gerealiseerd moet worden. Een deel van de behoefte aan groene recreatieruimte kan opgevangen worden
door het verbeteren van bestaande groengebieden, hieraan
zit echter wel een limiet. Mensen zoeken in het groen de
rust op, de recreatieve opvangcapaciteit kan niet eindeloos
opgerekt worden. Daarnaast hebben veel recreatiegebieden
belangrijke natuurwaarden, waarvoor een bepaalde rust
nodig is.
Voor verbetering en uitbreiding van de recreatieve structuur
zijn bestaande financieringsbronnen ontoereikend. Wij bevelen aan om hiervoor als Rijk, samen met andere overheden,
voldoende middelen vrij te maken voor realisatie en beheer.
Uit ander onderzoek blijkt dat slechts een beperkt deel van
de benodigde investering gevonden kan worden door koppeling aan andere opgaven en financieringsbronnen in het
landelijk gebied en rond de steden. Koppeling aan andere
opgaven is onder meer relevant in relatie tot de klimaatopgaven (waterberging), het natuurinclusieve landbouwbeleid,
het programma Natuur en stikstofgelden, de Nationale
Bossenstrategie, en middelen vanuit volksgezondheid.

GROENE VERSTEDELIJKING

5

1

2

3

4

Investeringsbehoefte voor
alle Nederlandse steden
ligt tussen 23 en 37
miljard euro.

De behoefte aan groen in
de Randstad is veel groter
dan tot nu toe in beeld.

Buitenstedelijk groen is
een regionale opgave.

Neem naast
investeringskosten ook
jaarlijkse beheerkosten
mee. De beheerkosten
lopen op tot 316-529
miljoen in 2050.

INLEIDING
In dit hoofdstuk wordt het doel van het onderzoek en de wijze waarop
het onderzoek is uitgevoerd, toegelicht.

1.1		

AANLEIDING

1.2		

DOEL

1.3		

LEESWIJZER & WERKWIJZE

Afbeelding 01
Het Haagse Bos is een groene oase in Den Haag. Hier
kunnen omwonenden mensen die werken in nabijgelegen kantoren rustig
wandelen of luieren op een van de ligweides.

8

1.1.

AANLEIDING

Voor u ligt het eindrapport van het onderzoek Groene Verstedelijking. Dit rapport heeft als doel om inzicht te bieden
in de ruimtelijke en financiële impact van de buitenstedelijke
groenopgave in relatie tot de woningbouwopgave. Het onderzoek baseert zich op de eerder uitgevoerde 30-stedenstudie die in opdracht van Staatsbosbeheer is uitgevoerd en
groencriteria uit literatuuronderzoek. Dit onderzoek richt
zich op de ontwikkeling van het buitenstedelijk groen tussen
2022 en 2050.
Nederland staat voor een immense woningbouwopgave. Tot
2050 zullen er naar schatting 915.000 woningen bijgebouwd
worden1. Meer mensen op hetzelfde oppervlak vraagt om
een efficiënte indeling van de ruimte. Compacter bouwen,
multifunctioneel ruimtegebruik, en betere connectiviteit
zullen een steeds grotere rol krijgen in de verstedelijkingsstrategieën. Vaak is er voor wonen, energie en mobiliteit al
een concrete ruimtevraag geformuleerd. Maar voor groen en
water is dat nog niet het geval. Dat terwijl groen essentieel
is voor een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. Groen
is goed voor de mentale en lichamelijke gezondheid, vermindert hittestress en draagt bij aan klimaatadaptieve en
natuurinclusieve stadslandschappen. De bouwopgave kan
niet los gezien worden van een toekomstbestendige groene
inrichting van onze leefomgeving: de Groene Verstedelijking
Groene Verstedelijking is opgenomen in het Coalitieakkoord
'Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst' als
‘groen groeit mee’. Voor het thema is brede steun in de
Tweede Kamer. De ministeries van LNV en BZK bereiden
een brief aan de Tweede Kamer voor over onder meer deze
Groene Verstedelijking. Ter voorbereiding hierop is behoefte
aan inzicht in de omvang van de ambitie. Om hierin inzicht
te krijgen, hebben Staatsbosbeheer, Flux en Bureau BUITEN
hun ervaring en kennis gebundeld.

1.2.

DOEL

De woningbouwopgave waar Nederland voor staat, betekent
ook een groene opgave. In de Groene Verstedelijkingsstrategie groeit groen mee met de bebouwing van open ruimte.
Het is daarom nu het moment om koers te bepalen. Hoe
zorgen we voor gezonde groei, waar groen in samenhang
met de verstedelijkingsopgave wordt gerealiseerd? Hoeveel
groen is daarvoor nodig, en wat voor type groen is gepland
of gewenst? Zijn er verschillen tussen steden en tussen
provincies? En wat zijn de kosten voor deze groenambitie?
Hoe voorkomen we dat de realisatie van de groenambitie
een sluitpost is? Dit onderzoek biedt inzicht in strategieën,
ontwerp- en rekenprincipes, en concrete oppervlakten en
kosten. Dit maakt de opgave groen en biodiversiteit concreter. Het draagt daarmee bij aan het maken van strategische
keuzes over verstedelijking en ruimtelijke inrichting. Dit is
vertaald in de onderzoeksvraag:
Wat is de ruimtelijke en financiële impact van de buitenstedelijke groenopgave van verstedelijking tot 2050?
Uitgangspunten hierbij zijn:
• Het onderzoek richt zich op groen om de stad, concreet
gaat het om een zone van circa 5 km rond de bebouwde
kom. Wij noemen dit buitenstedelijk groen. Hierdoor
is deze studie complementair aan het onderzoek van
Arcadis over groen in de stad.
• Wat betreft kosten is inzicht in zowel de investeringen als
de beheerkosten gewenst.
• We richten ons op steden vanaf 30.000 inwoners door
heel Nederland, waarbij we uiteindelijk op nationaal en
provinciaal niveau uitkomsten presenteren.
• Als horizon voor de opgave nemen we het jaar 2050.
Voor cijfers over de verstedelijkingsopgave hanteren we
de Primos bevolkings- en huishoudensprognose.

9

• We bundelen kennis en ervaring van onder andere de
genoemde 30-stedenstudie, en onderzoek voor Groen
Groeit Mee Utrecht en Intens MRA.
• Voor de inschatting van de kosten, houden we ook
rekening met grote infrastructurele kunstwerken (over/
onder grote wegen/kanalen/spoorwegen) en het areaal
te verbeteren bestaand groen- en recreatiegebied.
Uit ervaring vanuit o.a. Groen Groeit Mee Utrecht en
van praktijk cases van Staatsbosbeheer blijkt dat dit
omvangrijke kostenposten zijn die ook onderdeel zijn van
de groenopgave.
Terminologie
De verschillende onderzoeken naar groen in en om de stad
zorgen onvermijdelijk voor een even breed en wisselend
gebruik van ‘groene termen’. Dit vraagt om een verheldering
van de gebruikte terminologie. In dit onderzoek bedoelen we
het volgende met:
Buitenstedelijk groen: groen om de stad, binnen een zone
van 5 km rond de bebouwde kom.
Groentypen: het buitenstedelijk groen is in verschillende
groentypen ingedeeld. Deze typen zijn aan de hand van de
recreatieve eigenschap van het groen onderverdeeld. Deze
groentypen worden in hoofdstuk 2.2 toegelicht.
Groenopgave: de uitkomst van de berekening van de behoefte aan recreatief groen op basis van a. ambities zoals
weergegeven op de kansenkaart, b. het groencriterium van
350 m2 groen per woning' en c. het groencriterium van 500
m2 groen per woning.
Groencriteria: de groencriteria geven inzicht in de hoeveelheid groen die er idealiter zou moeten komen. Het gaat om
een kwantitatieve eis en wordt gemeten in aantal m2 buitenstedelijk groen per huishouden.

1.

Bron: Primos, augustus 2022

1.3.

LEESWIJZER &
WERKWIJZE

Dit rapport is opgebouwd uit een zestal hoofdstukken.
Elk hoofdstuk begint met een beknopte samenvatting.
Grafieken en diagrammen zijn voorzien van een korte toelichting. In hoofdstuk 1, de inleiding, wordt de aanleiding
van het onderzoek, de werkwijze en het uiteindelijke doel
kort beschreven. Hoofdstuk 2 geeft een samenvatting van
de eerder uitgevoerde 30-stedenstudie. Deze studie vormt
de bouwsteen van het onderzoek. Vervolgens worden in
hoofdstuk 3 de onderzochte steden op aantal huishoudens
gecategoriseerd. Ook worden de woningbouwopgave en
buitenstedelijke groenopgaven met elkaar vergeleken. In
hoofdstuk 4 worden de groenopgave van de 30-steden bepaalt aan de hand van groencriteria. De financiële vertaling
hiervan komt in hoofdstuk 5 aan bod. Het rapport sluit af
met een conclusie en reflectie op het gedane onderzoek, en
aanbevelingen voor de toekomst.

GROENE VERSTEDELIJKING

Om inzicht te verkrijgen in de benodigde financiële en
ruimtelijke opgave hebben Flux en Bureau BUITEN de opgave
vanuit twee complementerende routes benaderd. Door de
twee verschillende aanvliegroutes ontstaat een scherper
zich op de groenambitie behorend bij 915.000 woningen.
Beide aanvliegroutes bestaan uit verschillende stappen, die
deels synchroon lopen. In Afbeelding 02 zijn deze stappen
weergegeven.
De ruimtelijk aanvliegroute: De eerste aanvliegroute baseert
zich op de kansenkaarten van de 30-stedenstudie die Flux
eerder voor Staatsbosbeheer heeft gemaakt. Op deze kaarten is in beeld gebracht welke kansen verstedelijking biedt
voor extra groen- en natuurgebieden rondom de steden. De
kansenkaarten zeggen iets over waar het groen (ruimtelijk en
qua ambities) mogelijk kan komen.

10

De cijfermatige aanvliegroute: De tweede aanvliegroute gaat
uit van criteria voor groen om de stad per woning. Voor elk
huishouden, is een bepaalde oppervlakte buitenstedelijk
groen gewenst. De criteria geven inzicht in de hoeveelheid
groen die er idealiter zou moeten komen. Hierbij wordt geen
rekeninge gehouden of die hoeveelheid daadwerkelijk past.
Bundelen van inzichten: Door de resultaten van beide
aanvliegroutes met elkaar te vergelijken, krijgen we een
completer beeld van de groenopgaven.
Vertaling naar kosten: Eerst wordt de financiële opgave voor
de 30 steden berekend, vervolgens wordt deze geëxtrapoleerd met een verrekenings-factor om tot een inschatting
te komen voor alle steden; een bandbreedte voor de totale
investerings- en beheerkosten. Tot slot worden de kosten
per provincie gesplitst.

GROENE VERSTEDELIJKING

11

Ruimtelijke aanpak
SOCIAAL ECONOMISCHE
KENMERKEN EN OPGAVEN
RUIMTELIJKE
KENMERKEN EN OPGAVEN

S

M

L

XL

RUIMTELIJKE
ONTWIKKELINGEN

x30
Groenambities

Oppervlaktes en opgaven in kaart
gebracht op basis van de
kansenkaarten.

Stedenstudie

Stedencategorieën

Vastegelegde ambities en
beleidsvisies inzichtelijk
gemaakt in de
Stedenstudie.

Cijfermatige aanpak

S





Literatuurstudie

Onderzoek naar de
groencriteria uit de literatuur.

Afbeelding 02

Werkwijze Flux en Bureau BUITEN

Vergelijking groencriteria

M

L

€

€

€

€

€

€

€

€

€

€

€

€

XL

Groenambitie & groencriteria

De groenambitie uit de 30-stedenstudie
vergelijken met de groencriteria uit de literatuur.

€

Investering- en beheerkosten
Op basis van de groenambities een
inzicht in de kosten.

30-STEDENSTUDIE
Dit hoofdstuk geeft een beknopte samenvatting van de eerder gedane
30-stedenstudie. Deze studie is als basis gebruikt om de oppervlakte
groen per stad te bepalen.

2.1.		

30-STEDENSTUDIE ALS BASIS

2.2.		

VIER GROENTYPEN

2.1.

30-STEDENSTUDIE
ALS BASIS

14

Vanuit het programma Groene Metropool werkt Staatsbosbeheer aan een groenblauw netwerk voor mens en dier;
verbindingen vanaf de voordeur naar de natuur- en groene
recreatiegebieden in het buitengebied. In dat kader heeft
Flux, in opdracht van Staatsbosbeheer, onderzoek gedaan
naar kansen voor groen, recreatie en natuur rond 30
Nederlandse steden. Deze 30-stedenstudie leverde belangrijke input voor dit onderzoek.
Kaarten uit de 30-stedenstudie zijn terug te vinden in de
bijlage. Deze kaarten vormen de ruimtelijke basis van de
hier voorliggende studie. Doordat de kaarten gemaakt zijn
op basis van onder meer omgevingsvisies en andere vastgestelde toekomstplannen geven ze een direct beeld van de
stedelijke- en groenopgaven.
De vastgestelde ambities en plannen die voor de verschillende steden zijn verzameld laten zien wat er aan groen gewenst
is. Hoofdstuk 4 ‘Vergelijking groenopgave en groencriteria’,
geeft inzicht in hoeverre de kansenkaarten van de 30-stedenstudie zich verhouden tot de groencriteria.

Afbeelding 03

Voorbeeld 30-stedenstudiekaart: Nijmegen

TYPE GROENINDELING

Ontwikkeling nieuw uitloopgebied

Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden
Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw

Ontwikkeling groenblauwe verbindingen

GROENE VERSTEDELIJKING

15

30 STEDENSTUDIEKAARTEN

16

Almere

Amsterdam

Apeldoorn

Arnhem

Assen

Breda

Delft

Den Haag

Dordrecht

Eindhoven

Emmen

Gouda

Groningen

Haarlem

Heerenveen

Heerlen

GROENE VERSTEDELIJKING

17

Heerhugowaard

's-Hertogenbosch

Hoofddorp

Lelystad

Maastricht

Nijmegen

Purmerend

Roermond

Rotterdam

Tilburg

Utrecht

Venlo
Afbeelding 04 Kaarten van alle steden uit de
30-stedenstudie.

Zaanstad

Zoetermeer

Zwolle

In het verdere onderzoek zijn de gegevens van
Hoofddorp en Apeldoorn niet meegenomen in de berekeningen. Bij Hoofddorp is de poldergrens gehanteerd in
plaats van de 5km-zone, waardoor de gegevens niet te
vergelijken waren met andere steden uit dezelfde categorie. Apeldoorn vertoont een dusdanige afwijking van
de andere M-steden (relatief grote gemeente vergeleken
met de stad en met weinig andere kernen) dat die niet
representatief wordt geacht voor steden van vergelijkbare grootte. Beiden steden zijn daarom niet
meegenomen in de doorrekening naar nationaal niveau.

2.2. VIER GROENTYPEN

GROENE VERSTEDELIJKING

18

De oppervlaktes in de stedenstudiekaarten tonen de hoeveelheid hectares per type groenontwikkeling. In het onderzoek onderscheiden we vier groentypen. Veelal zal het groen
openbaar en toegankelijk zijn. Maar nieuw groen kan ook
uitsluitend beleefbaar zijn (bijvoorbeeld vanaf de rand) en
ten dienste staan van andere kwetsbare natuur in de directe
omgeving van de stad.
Ontwikkeling nieuw uitloopgebied
De transformatie van het buitengebied tot nieuwe natuur of
groen recreatiegebied. Dat kan gaan om het verwerven en
omvormen of herinrichten van landbouwgronden tot natuur
of recreatiegebied, maar ook om de aanleg van fiets- en
voetpaden of de aanleg van (recreatieve) voorzieningen.
Denk bijvoorbeeld aan de aanleg van een nieuw bos met
sportfaciliteiten, wandel- en fietspaden.

ONTWIKKELING NIEUW

VERSTERKEN BESTAANDE NATUUR/

UITLOOPGEBIED

RECREATIEGEBIEDEN

Beeld: Noorderpark-Ruigenhoek, Utrecht1

Beeld: Singelpark, Breda2

NATUUR- EN RECREATIE-INCLUSIEVE

ONTWIKKELING GROENBLAUWE

LANDBOUW

VERBINDINGEN

Beeld: Boerenlandpad3

Beeld: Wandelpaden in het Bossche Broek bij
‘s-Hertogenbosch4

Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden
Het gaat hier om het verbeteren van de kwaliteit van het bestaande groen. Bijvoorbeeld de herinrichting van bestaande
gebieden om een grotere recreatieve opvangcapaciteit te
realiseren zoals de aanleg van extra voorzieningen of het
uitbreiden van het padennetwerk. Dit wordt waar mogelijk
gecombineerd met beheermaatregelen voor het verbeteren
van de biodiversiteit.
Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw
Voor dit type groen is recreatie nadrukkelijk niet de hoofdfunctie, maar een nevenfunctie van de landbouw. Denk bijvoorbeeld aan de aanleg van boerenlandpaden langs weiden
en akkers.
Ontwikkeling groenblauwe verbindingen
Dit type groen betreft het realiseren of verbeteren van wandel- en fietsverbindingen tussen stad en het buitengebied.
Bijvoorbeeld door het opheffen van barrières. Zo wordt
bestaand groen beter ontsloten, en het buitengebied als
geheel beter bereikbaar.
1.
2.
3.
4.

Staatsbosbeheer
Atlas Natuurlijk Kapitaal
Landschapsfonds
Provincie Noord-Brabant

Leeswijzer
De grafiek hiernaast dient als leeswijzer voor soortgelijke
grafieken in de rest van het rapport. De grafiek geeft de
totale groenoppervlakte weer, uitgesplitst in bestaand groen
en te ontwikkelen groen. Het aandeel bestaand groen staat
onder de 0-lijn en is gesplitst in drie typen; natuurgebied,
recreatiegebieden, en recreatiegebieden in de stad. Deze
studie focust zich op het buitengebied. Recreatiegebieden
in de stad worden daarom buiten beschouwing gelaten.
Het nieuw te ontwikkelen groen is gesplitst in vier groentypen: ontwikkeling nieuw uitloopgebied, versterken
bestaande natuur/recreatiegebieden, ontwikkeling natuuren recreatie-inclusieve landbouw, ontwikkeling groenblauwe
verbindingen. Het groentype, "versterken bestaande natuur/
recreatiegebieden", wordt weergegeven in het bestaande
domein. De opgaven hier zijn kwalitatief in plaats van kwantitatief. Dit oppervlakte groen bestaat dus al, maar de opgave
ligt bij het verbeteren van de recreatieve functie. De kosten
voor het kwalitatief verbeteren van bestaand groen zijn meegenomen in de berekeningen in de volgende hoofdstukken.

GROENE VERSTEDELIJKING

19

NIEUW TE ONTWIKKELEN

LEESWIJZER GRAFIEKEN

Ontwikkeling groenblauwe verbindingen

Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw

Ontwikkeling nieuw uitloopgebied

Totaal toekomstig
groenoppervlak

0
Natuurgebied
Versterken bestaande
natuur/recreatiegebieden

Verhouding van groentypen per stad

Recreatiegebieden

BESTAAND

Recreatiegebieden
in de stad

Stad

De oppervlakten van de vier groentypen zijn per stad
berekend (Afbeelding 06 op pagina 20). Vanzelfsprekend
zien we per stad grote verschillen tussen het oppervlak
aan bestaand groen, en het oppervlak van de groenopgave.
Almere springt er bijvoorbeeld uit met een grote ontwikkeling aan nieuwe uitloopgebieden. Nijmegen heeft grootse
plannen in de ontwikkeling van natuurinclusieve landbouw.
Sommige steden, zoals Eindhoven en Maastricht, zetten
met name in op het versterken van de bestaande natuur en
recreatiegebieden.

Afbeelding 05

Leeswijzer grafieken

VERHOUDING VAN
GROENTYPEN PER STAD

GROENE VERSTEDELIJKING

Afbeelding 06

20

Aandeel groentypen per stad

Legenda
Bestaand natuurgebied

Ontwikkeling nieuw uitloopgebied

Bestaand recreatief gebied

Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden

Bestaand stedelijk recreatief gebied

Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw

10000

5000

ha groen

0

5000

10000

Heerenveen

Haarlem

Groningen

Gouda

Emmen

Eindhoven

Dordrecht

Den Haag

Delft

Breda

Assen

Arnhem

Amsterdam

15000
Almere

BestaandNieuw

Ontwikkeling groenblauwe verbindingen

GROENE VERSTEDELIJKING

21

Afbeelding 06		Aandeel groentypen per stad

Legenda
Bestaand natuurgebied

Ontwikkeling nieuw uitloopgebied

Bestaand recreatief gebied

Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden

Bestaand stedelijk recreatief gebied

Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw
Ontwikkeling groenblauwe verbindingen

5000

0

5000

10000

Zwolle

Zoetermeer

Zaanstad

Venlo

Utrecht

Tilburg

Rotterdam

Roermond

Purmerend

Nijmegen

Maastricht

Lelystad

‘s-Hertogenbosch

Heerlen

15000

NieuwBestaand

10000

ha groen

Heerhugowaard

VERHOUDING VAN
GROENTYPEN PER STAD

STEDENCATEGORIEËN

Metropoolregio’s, grote, kleine en middelgrote steden verschillen van
elkaar qua opbouw, afstand tot groen en mogelijkheden voor groen in
en om de stad. Daarnaast is de groei van het aantal huishoudens niet
evenredig verdeeld. In dit hoofdstuk vergelijken we de groenopgave en
de groei van het aantal huishoudens per stadscategorie met elkaar.

3.1.		

CATEGORIEËN

3.2.		

VERDELING WONINGBOUWOPGAVE

3.3.		

STEDELIJKE EN GROENE OPPERVLAKTEN

3.4.

CONCLUSIE

3.1.

CATEGORIEËN

GROENE VERSTEDELIJKING

Afbeelding 07

Steden uit de stedenstudie, gecategoriseerd

Categorieën
De grootte van de stad heeft invloed op de opbouw van de
stad en op de hoeveelheid bestaand groen, de groentypen,
en de groenopgaven. Om dit te onderzoeken zijn de verschillende steden ingedeeld in categorieën: kleine steden,
middelgrote steden, grote steden en zeer grote steden (categorie S, M, L, XL). De grootte van de stad bepalen wij aan
de hand van het aantal inwoners. In Afbeelding 07 zien we
de steden uit de 30-stedenstudie, gecategoriseerd op het
huidige inwoneraantal. Het merendeel van de woningbouwlocaties valt binnen de gemeenten uit de 30-stedenstudie.
Steden kleiner dan 30.000 inwoners zijn niet meegenomen
in de 30-stedenstudie.
Categorieën op de kaart
Op Afbeelding 08 op pagina 26 zien we dezelfde categorieën steden en hun ligging in Nederland. De steden die
onderdeel zijn van de 30-stedenstudie zijn geel gemarkeerd.
De andere steden in de betreffende categorie, zijn groen.
Alle XL- en L-steden maken deel uit de 30-stedenstudie,
voor de M- en S-steden is een selectie gemaakt. Hoe de
selectie van M en S-steden representatief gemaakt wordt
voor het totaalbeeld voor Nederland, wordt toegelicht in
paragraaf 5.3 'Financiële opgave voor alle steden'.
Groei aantal huishoudens per categorie
Afbeelding 09 op pagina 28 toont het huidige aantal huishoudens en de verwachte groei van het aantal huishoudens
per stadscategorie. Als horizon voor de opgave nemen we
het jaar 2050. Voor cijfers over de verstedelijkingsopgave
hanteren we de Primos bevolkings- en huishoudensprognose. Hoe groter de stad is, hoe groter de verwachte groei
van het aantal huishoudens is. De groei is dus niet evenredig
verdeeld over de stedencategorieën.
Bij enkele steden uit de 30-stedenstudie wordt, volgens
Primos op middellange of lange termijn, een krimp van het
aantal huishoudens verwacht, bijvoorbeeld in Groningen en
in Maastricht.

S

M

30.000-90.000 inwoners

90.000-150.000 inwoners

24

GROENE VERSTEDELIJKING

Afbeelding 07		Steden uit de stedenstudie, gecategoriseerd

L

XL

150.000-230.000 inwoners

230.000+ inwoners

25

CATEGORIEËN OP DE
KAART

S

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Almelo
Alphen aan den Rijn
Assen
Barendrecht
Barneveld
Bergen op Zoom
Berkel en Rodenrijs
Beverwijk
Bussum
Capelle aan den IJssel
Den Helder
Diemen
Doetinchem
Drachten
Ede
Emmen
Etten-Leur
Geleen
Gorinchem

Afbeelding 08

GROENE VERSTEDELIJKING

Categorieën op de kaart

26

M

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Gouda
Harderwijk
Heemskerk
Heerenveen
Heerhugowaard
Heerlen
Hellevoetsluis
Hendrik-Ido-Ambacht
Hengelo
Hoofddorp
Hoogeveen
Hoogvliet
Hoorn
Houten
Huizen
IJmuiden
IJsselstein
Kampen
Kerkrade

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Landgraaf
Leidschendam
Lelystad
Maarssen
Maassluis
Meppel
Middelburg
Nieuwegein
Nieuw-Vennep
Oldenzaal
Oss
Oosterhout
Papendrecht
Purmerend
Rijswijk
Roermond
Roosendaal
Schiedam
Sittard

•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•
•

Spijkenisse
Sneek
Soest
Tiel
Uden
Veenendaal
Veldhoven
Venlo
Vlaardingen
Vlissingen
Voorburg
Waalwijk
Wageningen
Weert
Wijchen
Woerden
Zeist
Zutphen
Zwijndrecht

•

Alkmaar

•

Helmond

•

Amersfoort

•

‘s-Hertogenbosch

•

Amstelveen

•

Hilversum

•

Apeldoorn

•

Leeuwarden

•

Breda

•

Leiden

•

Delft

•

Maastricht

•

Deventer

•

Zoetermeer

•

Dordrecht

•

Zwolle

•

Enschede

Legenda
•
•

stad in stedenstudie
stad niet in stedenstudie

CATEGORIEËN OP DE
KAART

Afbeelding 08		Categorieën op de kaart

GROENE VERSTEDELIJKING

L

XL

•

Almere

•

Nijmegen

•

Amsterdam

•

Rotterdam

•

Arnhem

•

Tilburg

•

Den Haag

•

Utrecht

•

Groningen

•

Zaanstad

•

Eindhoven

•

Haarlem

Legenda
•
•

stad in stedenstudie
stad niet in stedenstudie

27

GROEI AANTAL
HUISHOUDENS PER
CATEGORIE

Afbeelding 09

GROENE VERSTEDELIJKING

Groei huishoudens per categorie

28

Legenda
Aantal huishoudens in 2022
Groei aantal huishoudens tot 2050

Groeiprognose
(x1.000)

Krimp aantal huishoudens tot 2050

100

50

0

50

100

200

400

Purmerend

Maastricht

Heerlen

Dordrecht

‘s-Hertogenbosch

M

Delft

Breda

Venlo

Roermond

Lelystad

Heerenveen

Gouda

Heerhugowaard

S

Emmen

500

Assen

Bestaand (x1.000)

300

GROEI AANTAL
HUISHOUDENS PER
CATEGORIE

Afbeelding 09		Groei huishoudens per categorie

GROENE VERSTEDELIJKING

29

Legenda
Aantal huishoudens in 2022
Groei aantal huishoudens tot 2050

100

50

Groeiprognose
(x1.000)

Krimp aantal huishoudens tot 2050

50

100

200

400

M

L

XL

Utrecht

Rotterdam

Eindhoven

Den Haag

Amsterdam

Zaanstad

Tilburg

Nijmegen

Haarlem

Groningen

Arnhem

Almere

Zwolle

Zoetermeer

500

Bestaand (x1.000)

300

3.2. VERDELING
WONINGBOUWOPGAVE

GROENE VERSTEDELIJKING

Door de gegevens van de vorige grafiek op de kaart te
zetten zien we een duidelijk clustering van de groei van
het aantal huishoudens, namelijk in de Randstad.

Legenda

Let wel, dit zijn enkel de gegevens van de 30 steden uit
de stedenstudie. Krimp vindt enkel plaats ver buiten de
Randstad. Van de 30 steden zullen 25 steden tot 2050
groeien in aantal huishoudens.

XL-stad
L-stad
M-stad
S-stad
Steden buiten 30-stedenstudie
Groei aantal huishoudens tot 2050
Krimp aantal huishoudens tot 2050

+10.000

+5.000
+2.000
+1.000
+0
Groei / krimp huishoudens tot 20501

1.

Primos 2050

30

Afbeelding 10

Ackerdijkse Plassen, Rotterdam

Op de foto zien we de Ackerdijkse Plassen met op de achtergrond de
Rotterdamse skyline. Het groen is beperkt in Rotterdam, en de verwachte
groei van het aantal huishoudens zet dit groen nog meer onder druk. Barrières
tussen het buitengebied en de stad, zoals de A13 en A20, maken het lastig te
recreëren in het buitengebied. Goede recreatieve verbindingen tussen stad
en het aangrenzend groen worden daarom steeds belangrijker.

3.3. STEDELIJKE EN
GROENE
OPPERVLAKTEN
De grafieken op de volgende pagina’s vergelijken de groei
van het aantal huishoudens met de groenopgave. Een kleine
groenopgave met een grote stijging aan huishoudens, betekent waarschijnlijk onvoldoende groen per huishouden. De
grafiek aan de rechterzijde toont de gemiddelden van de
stadscategorie. De gemiddelden zijn tot stand gekomen door
het oppervlak groen van elke stad binnen de categorie op te
tellen en deze door het aantal steden te delen. Hetzelfde
geldt voor het aantal huishoudens. De gemiddelden per
stadscategorie worden met elkaar vergeleken in paragraaf
3.4.

Afbeelding 11

Woonwijk Krommenie

Krommenie krijgt er een duurzame woonwijk bij, verbonden met de omliggende natuurgebieden. De voordelen van deze samenwerking tussen
gebiedsontwikkelaar AM en Staatsbosbeheer: een duurzaam woonklimaat en
nieuwe natuur.

GROENE VERSTEDELIJKING

32

STEDELIJKE EN GROENE
OPPERVLAKTEN - S

GROENE VERSTEDELIJKING

33

Legenda
Bestaande huishoudens (2022)

Bestaand natuurgebied

Ontwikkeling nieuw uitloopgebied

Verwachte groei huishoudens tot 2050

Bestaand recreatief gebied

Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden

Verwachte krimp huishoudens tot 2050

Bestaand stedelijk recreatief gebied

Ontwikkeling groenblauwe verbindingen

5000

25000

0

0

Afbeelding 12

Stedelijke en groene oppervlakten - S

GEMIDDELD

Venlo

Roermond

Lelystad

75000
Heerhugowaard

15000
Heerenveen

50000

Gouda

10000

Emmen

25000

Assen

5000

BestaandNieuw

50000

huishoudens

10000

ha groen

BestaandNieuw

Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw

Afbeelding 13
Het Zwarte Water in Zwolle, een goed voorbeeld van
een groenblauwe verbinding waarlangs je op een aantrekkelijke manier
vanuit de stad naar het buitengebied kan.

STEDELIJKE EN GROENE
OPPERVLAKTEN - M

GROENE VERSTEDELIJKING

35

Legenda
Bestaande huishoudens (2022)

Bestaand natuurgebied

Ontwikkeling nieuw uitloopgebied

Verwachte groei huishoudens tot 2050

Bestaand recreatief gebied

Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden

Verwachte krimp huishoudens tot 2050

Bestaand stedelijk recreatief gebied

Ontwikkeling groenblauwe verbindingen

5000

50000

0

0

Afbeelding 14

Stedelijke en groene oppervlakten - M

GEMIDDELD

Zwolle

Zoetermeer

Purmerend

Maastricht

150000
‘s-Hertogenbosch

15000
Heerlen

100000

Dordrecht

10000

Delft

50000

Breda

5000

BestaandNieuw

100000

huishoudens

10000

ha groen

BestaandNieuw

Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw

Afbeelding 15

Noorderpark-Ruigenhoek, Utrecht

In de achtertuin van de stad Utrecht richt Staatsbosbeheer, samen met
Recreatieschap Midden-Nederland en andere belanghebbenden, een
groengebied in dat aansluit op de wensen en behoeften van de inwoners
van de regio.

STEDELIJKE EN GROENE
OPPERVLAKTEN - L

GROENE VERSTEDELIJKING

37

Legenda
Bestaande huishoudens (2022)

Bestaand natuurgebied

Ontwikkeling nieuw uitloopgebied

Verwachte groei huishoudens tot 2050

Bestaand recreatief gebied

Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden

Verwachte krimp huishoudens tot 2050

Bestaand stedelijk recreatief gebied

Ontwikkeling groenblauwe verbindingen

5000

75000

0

0

Afbeelding 16

Stedelijke en groene oppervlakten - L

GEMIDDELD

Zaanstad

Tilburg

225000
Nijmegen

15000
Haarlem

150000

Groningen

10000

Arnhem

75000

Almere

5000

BestaandNieuw

150000

huishoudens

10000

ha groen

BestaandNieuw

Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw

Afbeelding 17

Trudotoren, Eindhoven

Met beperkte ruimte in de grote steden voor groenontwikkeling wordt er
gezocht naar alternatieve manieren van het integreren van groen. In deze
toren zien we de gevel als verticaal bos in de stad.

STEDELIJKE EN GROENE
OPPERVLAKTEN - XL

GROENE VERSTEDELIJKING

39

Legenda
Bestaande huishoudens (2022)

Bestaand natuurgebied

Ontwikkeling nieuw uitloopgebied

Verwachte groei huishoudens tot 2050

Bestaand recreatief gebied

Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden

Verwachte krimp huishoudens tot 2050

Bestaand stedelijk recreatief gebied

Ontwikkeling groenblauwe verbindingen

5000

100000

0

0

Afbeelding 18

Stedelijke en groene oppervlakten - XL

GEMIDDELD

600000
Utrecht

15000
Rotterdam

400000

Eindhoven

10000

Den Haag

200000

Amsterdam

5000

BestaandNieuw

200000

huishoudens

10000

ha groen

BestaandNieuw

Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw

STEDELIJKE EN GROENE
OPPERVLAKTEN GEMIDDELDEN

GROENE VERSTEDELIJKING

40

Legenda
Bestaande huishoudens (2022)

Bestaand natuurgebied

Ontwikkeling nieuw uitloopgebied

Verwachte groei huishoudens tot 2050

Bestaand recreatief gebied

Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden

Verwachte krimp huishoudens tot 2050

Bestaand stedelijk recreatief gebied

Ontwikkeling groenblauwe verbindingen

5000

100000

0

0

5000

100000

10000

200000

15000

300000
SMALL

MEDIUM

LARGE

EXTRA LARGE

BestaandNieuw

200000

huishoudens

10000

ha groen

BestaandNieuw

Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw

3.4. VERGELIJKEN VAN
GEMIDDELDEN

Zetten we de gemiddelde groenopgave en de groei van het
aantal huishoudens van de stedencategorieën op een rij dan
vallen een aantal dingen op. Wat duidelijk naar voren komt is
dat de groei van het aantal huishoudens groter is naarmate
de stad meer huishoudens heeft. Dit is niet het geval bij
de groenopgave. Daar zien we bijvoorbeeld dat het totale
oppervlakte van de vier onderzochte groentypen groter is
bij de S-steden dan bij de M-steden. De groenopgave bij
XL-steden blijft achter met de verwachte groei van het
aantal huishoudens.
Het totale oppervlak van de groenopgave van L- en XL-steden is redelijk vergelijkbaar, al bestaat de groenopgave
van de XL-stedencategorie voornamelijk uit het kwalitatief
verbeteren van het bestaand groen. Bij L-steden bestaat
de groenopgave voornamelijk uit de ontwikkeling van nieuw
uitloopgebied.

Afbeelding 19 (linkerpagina) Stedelijke en groene oppervlakten - gemiddelden

GROENE VERSTEDELIJKING

41

4

VERGELIJKING
GROENOPGAVEN EN
GROENCRITERIA
In dit hoofdstuk komen beide aanvliegroutes samen. Zo krijgen we
een completer beeld van de groenopgave in vergelijking met de
groencriteria.

4.1.		

TOELICHTING GROENCRITIRIA

4.2.

GROENOPGAVE

4.3.

GROENOPGAVE EN GROENCRITERIUM PER CATEGORIE STAD

4.1.

TOELICHTING
GROENCRITERIA

We rekenen in deze studie met groencriteria van 350 m2
en 500 m2 groen om de stad per woning. Waar komen deze
getallen vandaan?
Wat is een groennorm?
De criteria van 350 m2 en 500 m2 buitenstedelijk groen per
woning zijn afgeleid van een veelgebruikte groennorm. Met
een groennorm bedoelen wij een norm of richtgetal voor
de hoeveelheid groen in en om de stad per woning, vanuit
het oogpunt van recreatie. Het is een hulpmiddel om in de
ruimtelijke planvorming duidelijk te maken hoeveel groen
nodig is om tot een adequate stedelijke groenstructuur te
komen die uitgaat van de wensen, behoeften en het gedrag
van mensen.

GROENE VERSTEDELIJKING

zijn in het verleden. We benutten literatuur en onderzoek
van Wageningen Universiteit en Stichting Recreatie [1], en we
kijken naar de Randstadgroenstructuur [2]. Deze onderzoeken zijn weliswaar oud, maar de behoefte aan groen rond
de stad is de afgelopen jaren niet kleiner geworden (er zijn
geen recente publicaties over groennormen voor (nieuw te
bouwen) woningen). Mogelijk is de behoefte aan groen zelfs
toegenomen. We zagen een sterke toename tijdens Corona,
maar ook daarvoor waren er aanwijzingen dat er meer behoefte is aan groen buiten de stad (toename buitensporten,
aandacht voor gezondheid, elektrische fiets).

Waar komt de gebruikte groennorm vandaan?
Voor het inschatten van de hoeveelheid benodigd groen per
woning, gaan we in deze studie uit van normen die gebruikt

Uit de literatuur komen groennormen naar voren voor groen
om de stad van 500m2 per woning (Recreatievogel, Rood, en
groen in Balans) en 400 m2 per woning (Groene ruimte in de
randstad, evaluatie Rijksbeleid, hoofdstuk 8). Deze normen
gaan over de beschikbaarheid van groen rond de stad, waarbij bestaand groen integraal meegenomen moet worden.

1.

2.

De recreatievogel (Goossen et al., 1998) in: Stichting Recreatie, 2001: Rood en
groen in balans, Een verkenning van groencriteriaen en alternatieve benaderingen

Farjon, J.M.J., et.al., 2004. Groene ruimte in de Randstad: een evaluatie van het
rijksbeleid voor bufferzones en de Randstadgroenstructuur. Achtergronddocument
bij Natuurbalans 2003. Wageningen, Natuurplanbureau

44

Uit de evaluaties blijkt dat ten tijde van de Randstadgroenstructuur er een taakstelling was van 13.300 tot ca 18.000
hectare groen in de Randstad, waarbij er ca 460.000 woningen zijn gebouwd in de grotere steden (Kaderwetgebieden).
Dit komt neer op ca 300 m2 tot 400 m2 per woning.
De criteria die we gebruiken voor deze studie
Voor deze studie rekenen wij met criteria van 350 m2 per
woning en met 500 m2 per woning. Hierdoor krijgen we een
bandbreedte van de benodigde hoeveelheid groen. Deze
criteria sluiten aan bij de normen uit de literatuur en de
evaluatie van het beleid. Dit levert inzicht op in de orde van
grootte van de benodigde hoeveelheid groen om de stad.
Bij het toepassen van de criteria kijken wij naar het totale
aanbod groen binnen 5 km van de stadsgrens en het totaal
aantal bestaande en nieuw te bouwen woningen. Het bestaande aanbod trekken we af van de totale opgave voor

4.2. GROENOPGAVE

de stad. Een stad waar al veel groen beschikbaar is, heeft
daardoor een kleinere groenopgave dan een stad in een
verstedelijkte omgeving.
Het ‘groen’ waarmee gerekend wordt kan bos zijn, park,
recreatiegebied, of een groenblauwe verbinding. Ook in landelijk gebied kunnen recreanten opgevangen worden, maar
om dezelfde hoeveelheid recreanten op te vangen, is een
grotere oppervlakte landelijk gebied nodig (bos en besloten
gebied heeft een hoge en landelijk gebied heeft een lagere
opvangcapaciteit). Ook met dit onderscheid houden wij
rekening.
Typen groen
Om van de criteria naar kosten te komen, moeten we een
onderverdeling maken naar typen groen. Een verbinding
kost immers per hectare meer dan een ligweide of bos. We
maken hierbij onderscheid tussen de volgende typen groen:

Tabel 1

1.
2.
3.
4.

Ontwikkeling nieuw uitloopgebied
Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden
Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw
Ontwikkeling groenblauwe verbindingen (zowel
vanuit stad naar groen als tussen groen onderling,
inclusief nieuwe grote infrastructurele kunstwerken)

Een inschatting van de verdeling tussen de categorieën
groen is gebaseerd op de data uit de stedenstudie van Flux.
Deze geven immers een op onderzoek gebaseerd beeld
van de ruimtelijke mogelijkheden rond de 30 onderzochte
steden. We zagen daarin dat er enkele verschillen zijn tussen
metropolitane steden en de overige steden. Rondom de
XL-steden zien we bijvoorbeeld minder ‘recreatie-inclusieve
landbouwgebieden’. Bij de toepassing van de groencriteria
houden we hiermee ook rekening.

Groenopgave norm en stedenstudie per categorie stad (alle groentypen opgeteld, inclusief te verbeteren groen)

Categorie

Toename huishoudens tot
2050 (Primos)

Totaal behoefte groen
volgens norm 500 m2 per
woning (ha)

Totaal behoefte groen
volgens norm 350 m2 per
woning (ha)

Totaal opp nieuw groen
30-stedenstudie (ha)

S

41.050

13.800

11.300

12.100

M

71.660

25.800

17.200

16.500

L

122.110

18.800

12.100

28.200

XL

288.820

82.300

56.900

18.700

Totaal

523.640

140.600

97.500

75.600

45

In Tabel 1 is opgenomen wat de groenopgave is van de 30
steden, berekend volgens:
• Het groencriterium van 500 m2 per woning
• Het groencriterium van 350 m2 per woning
• De oppervlakte nieuw groen zoals opgemeten uit de
stedenstudie.
We maken hierbij onderscheid tussen de verschillende
(grootte) categorieën (de small, medium, large en extra large
steden), en houden rekening met het al aanwezige groen.
Afbeelding 20 op pagina 46 geeft een beeld van de
groenopgave per stad. Hierin valt op dat een aantal steden
een negatieve groenopgave hebben. Dit is te verklaren
doordat we rekening houden met het bestaande groen,
en omdat een aantal steden voor 2050 te maken hebben
met demografische krimp. Dit betekent dat er, volgens het
criterium, voldoende oppervlakte aan groen voor het aantal
huishoudens aanwezig is.

GROENOPGAVE

Afbeelding 20

GROENE VERSTEDELIJKING

De groenopgave volgens de verschillende aanvliegroutes 46

Legenda
Groenopgave volgens 30-stedenstudie
Groenopgave om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen
Groenopgave om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

30.000
hectare

25.000

20.000

15.000

10.000

5.000

0

Heerenveen

Haarlem

Groningen

Gouda

Emmen

Eindhoven

Dordrecht

Den Haag

Delft

Breda

Assen

Arnhem

Amsterdam

Almere

-5.000

Afbeelding 20		De groenopgave volgens de verschillende aanvliegroutes 47

GROENE VERSTEDELIJKING
Legenda
Groenopgave volgens 30-stedenstudie
Groenopgave om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen
Groenopgave om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

30.000
hectare

25.000

20.000

15.000

10.000

5.000

0

Zwolle

Zoetermeer

Zaanstad

Venlo

Utrecht

Tilburg

Rotterdam

Roermond

Purmerend

Nijmegen

Maastricht

Lelystad

‘s-Hertogenbosch

-5.000
Heerlen

Heerhugowaard

GROENOPGAVE

4.3. GROENOPGAVE EN GROENCRITERIA PER CATEGORIE STAD
Afbeelding 21 laat de verschillen tussen de stedenstudie en de
groencriteria zien. Deze verschillen worden verklaard doordat
de insteek van de stedenstudie anders is die van de criteria:
De criteria laten zien hoeveel groen idealiter gerealiseerd zou
moeten worden.
De stedenstudie laten zien waar kansen liggen, waar groene
opgaven mogelijk gerealiseerd kunnen worden. De 30-stedenstudie geeft een beeld van de ambitie van de onderzochte
steden tijdens het moment van onderzoek (voorjaar/zomer
2022).
Met de huidige groenopgave voldoen de XL-categorie steden
niet aan het 350m2 criterium. Dit is te verklaren door twee
aspecten: het aantal huishoudens, die stijgt het meest bij de
grotere steden, en het gebrek aan beschikbare ruimte, die is
het grootst bij de XL-steden. Deze twee aspecten versterken
elkaar. We zien dat de XL-steden (de metropolitane steden)
volgens de groencriteria een (veel) grotere groenopgave hebben dan is ingetekend in de stedenstudie. Dit is logisch omdat
er rond de grote steden weinig ruimte is, mede doordat binnen
die 5 km zone ook andere (kleinere) steden te vinden zijn, zoals
Nieuwegein bij Utrecht. De groenopgave schuift daardoor als
het ware (deels) door naar de zone verder weg dan 5 km, en
komt dan bij de omliggende (kleinere) steden te liggen.
De andere categorieën steden voldoen met de huidige
groenopgave daarentegen wel aan het 350m2 criterium, de
groenopgave van de L-categorie steden overstijgt zelfs ruimschoots de 500m2. Wij menen dit te kunnen verklaren door de
geografische ligging van de L-steden, 4 van de 7 steden liggen
buiten de Randstad en in relatief ‘open’ gebied. Daarbij komt
dat het aantal huishoudens in L-stad Groningen tot 2050 zal
krimpen. Gemiddeld genomen zijn er dus minder huishoudens
om het buitenstedelijk groen door te delen.
Bij de kleinere steden zien we op de stedenstudie meer groen
ingetekend, meer dan uit de criteria naar voren komt. Hier zijn
verschillende verklaringen voor. Als eerste wordt opgemerkt
dat de criteria sec over recreatie gaan en voor de stedenstudie
is gekeken naar groen in brede zin, ook voor bijvoorbeeld
biodiversiteit en klimaatadaptatie. Daarnaast verschilt ook de
ambitie per stad of is die nog niet geconcretiseerd. Groene
steden willen over het algemeen groen blijven, ze willen de
kwaliteit van leven en het vestigingsvoordeel behouden. Tot slot
vangen een deel van de kleinere steden, met name die in de
metropolitane regio’s, de recreatieve druk vanuit de omliggende grotere steden op.
Afbeelding 21

Groenopgave en groencriteria per categorie stad

Legenda
Groenopgave voor stadscategorie
Tekort om aan norm te voldoen
Nodig voor 350m2 norm
Nodig voor 500m2 norm

48

SAMENWERKING IS
NOODZAKELIJK

Legenda
NP. Verhoudingen in grafiek zijn indicatief.
Groenopgave voor stadscategorie (indicatief)
Groenopgave boven de 350m2 norm in kleinere steden. Het tekort aan
groen in de grotere steden kan deels ingevuld worden met het
'overschot' aan groen in de kleinere steden uit de regio. (indicatief)
Tekort om aan norm te voldoen (indicatief)
Nodig voor 350m2 norm
Afbeelding 22

Samenwerkingclusters

GROENE VERSTEDELIJKING

49

5

FINANCIËLE
VERTALING
In dit hoofdstuk worden de investeringen en beheerkosten die horen bij
de groenopgave van de 30 steden berekend. Vervolgens worden deze
opgaven opgehoogd om tot een inschatting te komen voor de opgave
voor heel Nederland.

5.1.		

TOELICHTING AANPAK

5.2.		

FINANCIËLE OPGAVE VOOR 30 STEDEN

5.3.		

FINANCIËLE OPGAVE VOOR ALLE STEDEN

5.4.

INVESTERINGEN EN BEHEER PER JAAR

5.5.		

INVESTERINGEN PER PROVINCIE

5.6.		

BANDBREEDTE NATIONALE INVESTERING EN BEHEERKOSTEN

5.1.

TOELICHTING
AANPAK

Voor de berekening van de benodigde investeringen, en
de beheerkosten die hiermee samenhangen, werken we
met normkosten. Per groentype hebben we normkosten
voor investering en beheer. We hebben deze gebaseerd
op kentallen uit eerder gedane studies en vergeleken met
ervaringscijfers en kentallen van Staatsbosbeheer.
Normkosten investering en beheer per groentype
In Tabel 2 zijn de normkosten voor investeringen en beheer
per groentype opgenomen. Aandachtspunten hierbij zijn:
• We houden rekening met grondkosten, en gaan er vanuit
dat na de groene inrichting nog 20% van de aanvankelijke
grondwaarde overblijft.
• Ook voor wandelen op agrarische grond rekenen we
grondkosten. Het is niet gezegd dat deze grond gekocht
moet worden (vaak ontvangt de eigenaar liever een
vergoeding dan dat hij het verkoopt). Maar de grond

5.2. FINANCIËLE
OPGAVE VOOR 30
STEDEN
heeft wel een (productie)waarde, waar we rekening mee
moeten houden.
• In de kosten voor verbeteren bestaand groen zit veel
variatie. Het gebruikte normgetal sluit aan bij meer
extensief ingerichte gebieden. Bij meer intensiever
ingerichte en gebruikte gebieden, moet uitgegaan van
hogere kosten.
• We hebben de kentallen geïndexeerd (prijspeil augustus
2022).
De genoemde getallen hebben een beperkte houdbaarheid.
Dit komt doordat plannen niet, later of op een andere manier
worden gerealiseerd. Dit heeft gevolgen voor de behoefte.
Om dit te ondervangen zouden de opgaven periodiek (eens
per 4-5 jaar) moeten worden herijkt. Daarnaast hebben we
te maken met inflatie en stijging van de bouwkosten in het
bijzonder. Hiervoor moet rekening gehouden worden met het
prijspeil van de gebruikte prijzen: augustus 2022.

52

Investering
Aan de hand van voorgenoemde normkosten en de oppervlakte van de groenopgave (zie hoofdstuk 4), kunnen we de
investeringsopgave berekenen. We deden dit voor de 30
steden, voor de drie varianten:
• De opgave volgens de 30-stedenstudie
• De opgave volgens het criterium van 350 m2
buitenstedelijk groen per woning
• De opgave volgens het criterium van 500 m2
buitenstedelijk groen per woning
Dit levert voor de 30 steden een uitkomst op van ca 10
miljard (opgave vanuit de 30-stedenstudie) tot 22 miljard
(opgave volgens het criterium van 500 m2 groen per woning)
euro (zie Tabel 3).
Beheer
Met behulp van de normkosten per hectare berekenden we
wat jaarlijks extra nodig is voor beheer bij realisatie van deze
groenopgaven. Beheerkosten per jaar komen uit op:
• 188 miljoen euro per jaar o.b.v. het criterium van 350 m2
per woning
• 319 miljoen euro per jaar o.b.v. het criterium van 500 m2
per woning
• 131 miljoen euro per jaar o.b.v. de kwantificering van de
30-stedenstudie
Tabel 3

Tabel 2

Categorie stad
(30 steden)

Overzicht gehanteerde normkosten per ha voor investeringen en beheer, prijspeil augustus 2022

Normkosten investeringen en beheer (per ha)

Investeringen per categorie stad

Normkosten investering
incl. indexatie (€)

Normkosten beheer incl.
indexatie (€)

Investeringen
obv norm 500
m2 (x miljoen €)

Investeringen
obv norm 350
m2 (x miljoen €)

Investeringen
obv
30-stedenstudie (x
miljoen €)

Nieuw groen: grondkosten, inrichtingskosten

167.000

3.600

S

1.695

1.275

1.657

Verbindingen per ha (50m breed, 0,2 km per ha): grondkosten, inrichting pad en groen

341.000

3.800

M

3.265

1.842

1.899

Agrarisch gebied medegebruik (per ha ca 100m pad (0,02 ha)): grondkosten, wandelpad

19.000

200

L

2.501

1.389

4.257

Verbeteren bestaande gebieden: verbeteren padenstructuur, nieuwe voorzieningen

6.800

XL

14.440

9.518

2.106

Eindtotaal

21.901

14.023

9.919

Infrastructurele werken: grove inschatting van investeringen per kunstwerk

9.900.000

Afbeelding 23 Wandelbos Laakweg, opgeleverd februari 2022. Bos en
natuur heeft tijd nodig om te ontwikkelen, het is daarom belangrijk dat
groen wordt gerealiseerd tegelijk met de bouw van de woningen.

5.3. FINANCIËLE OPGAVE VOOR ALLE STEDEN

Toelichting ophoging
We hebben eerst de financiële opgave voor de 30 steden
berekend. Om iets te kunnen zeggen over de kosten voor alle
Nederlandse steden van 30.000 of meer inwoners, hebben
we daarna de uitkomsten van de 30 steden opgehoogd.

15.000

X miljoen euro

X miljoen euro

De ophoging doen we op basis van de woningbouwopgave
tot 20501. We kijken hierbij weer naar de verschillende
categorieën steden. Bijvoorbeeld: de woningbouwopgave
van alle M-steden in Nederland is 200.000 woningen, en de
opgave van alle M-steden in de selectie is 100.000, dan doen
we de uitkomsten maal 2. Dit hebben we toegepast voor
de S- en de M-steden. Van de L- en XL-steden is ophoging
niet nodig omdat alle en L- en XL-steden in Nederland zijn
inbegrepen in onze selectie van 30 steden. In Afbeelding 25
ziet u per stadstype hoe de steden in de 30 stedenstudie

12.000

en alle steden in Nederland zich tot elkaar verhouden wat
betreft de woningbouwopgave tot 2050.
Investeringsbehoefte alle Nederlandse steden
De financiële opgave voor groene verstedelijking is tussen
de 23 en 37 miljard euro, voor alle Nederlandse steden van
30.000 of meer inwoners. Dit is afhankelijk van het ambitieniveau: 500 m2 groen per woning of 350 m2 groen per
woning, dan wel de ambitie zoals opgenomen in de stedenstudie. De ambitie zoals opgenomen in de 30-stedenstudie
en de opgave zoals berekend met de norm van 350 m2 groen
per woning, komen nagenoeg overeen.
Hierbij moet opgemerkt worden dat in de selectie van 30
steden relatief weinig kleine en middelgrote steden zijn opgenomen in de Randstad. Juist hier hebben ook de kleinere

54

steden een woningbouwopgave en daarmee samenhangende
groenopgave. Dit betekent dat met name voor Zuid-Holland
en Noord-Holland de kosten een onderschatting kunnen
geven. Aanbeveling is daarom om voor de Zuid-Holland en
Noord-Holland de bovenkant van de bandbreedte aan te
houden.
Beheerkosten groene verstedelijking
De beheerkosten als gevolg van het extra groen zijn ook
berekend. Om het groen kwalitatief op niveau te houden
is het van belang om beheerkosten mee te nemen in de
totale kostenraming voor de buitenstedelijke groenopgaven.
Afbeelding 24 geeft hiervan het overzicht, per stadstype
en voor de verschillende aanvliegroutes. De bandbreedte
voor de additionele beheerkosten is tussen de 440 en 260
miljoen euro per jaar.

Legenda

250

Investeringen aan de hand van de 30-stedenstudie
Investeringen om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen

200

Investeringen om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

9.000

150

Beheer aan de hand van de 30-stedenstudie
Beheer om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen

6.000

100

3.000

50

0

Afbeelding 24

S

M

L

XL

0

Beheer om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

S

M

Investering en additionele beheerkosten per jaar (miljoen euro), per stadstype en per aanvliegroute

L

XL
1.

Bron: Primos, augustus 2022

GROENE VERSTEDELIJKING

55

ophogingsfactor

7,41

= 5000 te bouwen woningen tot 2050
= woningen binnen 30-stedenstudie
= woningen buiten 30-stedenstudie

S

M

2,01

€

1,0

L

XL

Afbeelding 25

1,0

Illustratie ophoging. Het aantal te bouwen woningen tot 2050 per stadstype, met onderscheid tussen de 30 steden van de Stedenstudie en de overige steden (met meer dan 30.000 inwoners)

TOTAALBEELD
STEDEN - S

GROENE VERSTEDELIJKING

Legenda

TOTAALBEELD
STEDEN - M

56

Legenda

Steden in 30-stedenstudie

Steden in 30-stedenstudie

Overige steden in categorie S

Overige steden in categorie M

WERKWIJZE
Voor de Small steden wordt een ophogingsfactor gehanteerd van 7,41. Door het totaal
van de steekproef uit categorie S te vermenigvuldigen met de ophogingsfactor wordt
het totaal voor deze categorie berekend.

WERKWIJZE
Voor de Medium steden wordt een ophogingsfactor gehanteerd van 2,01. Door het
totaal van de steekproef uit categorie M te vermenigvuldigen met de ophogingsfactor
wordt het totaal voor deze categorie berekend.

WONINGBOUWOPGAVE (296.000 / 39.950 = 7,41)
Woningvraag (Primos 2050) ≈ 
Waarvan in 30-stedenstudie ≈

WONINGBOUWOPGAVE (191.000 / 95.025 = 2,01)
Woningvraag totaal (Primos 2050) ≈ 
Waarvan in 30-stedenstudie ≈ 

GROENOPGAVE
Nieuw te realiseren recreatief gebied = 			
Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden =
Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw=			
Ontwikkeling groene stad-landverbinding = 			

296.000 woningen
40.000 woningen

3.184 ha * 7,41 ≈ 
7.378 ha * 7,41 ≈ 
114 ha * 7,41 ≈ 
1.462 ha * 7,41 ≈ 

23.500 ha
54.500 ha
850 ha
11.000 ha

GROENOPGAVE
Nieuw te realiseren recreatief gebied = 			
Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden =
Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw=			
Ontwikkeling groene stad-landverbinding = 			

191.000 woningen
95.000 woningen

4.865 ha * 2,01 ≈ 
9.440 ha * 2,01 ≈ 
708 ha * 2,01 ≈ 
1.539 ha * 2,01 ≈ 

9.750 ha
19.000 ha
1.400 ha
3.000 ha

TOTAALBEELD
STEDEN - L

GROENE VERSTEDELIJKING

Legenda

TOTAALBEELD
STEDEN - XL

57

Legenda

Steden in 30-stedenstudie

Steden in 30-stedenstudie

WERKWIJZE
Alle Large steden zitten in de steekproef van de 30 steden, hierdoor is geen ophogingsfactor nodig.

WERKWIJZE
Alle Extra Large steden zitten in de steekproef van de 30 steden, hierdoor is geen
ophogingsfactor nodig.

WONINGBOUWOPGAVE (146.000 / 146.000 = 1,00)
Woningvraag (Primos 2050) ≈ 
Waarvan in 30-stedenstudie ≈

146.000 woningen
146.000 woningen

WONINGBOUWOPGAVE (283.000 / 283.000 = 1,00)
Woningvraag (Primos 2050) ≈ 
Waarvan in 30-stedenstudie ≈

283.000 woningen
283.000 woningen

GROENOPGAVE
Nieuw te realiseren recreatief gebied ≈ 
Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden ≈ 
Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw ≈ 
Ontwikkeling groene stad-landverbinding ≈ 

14.000 ha
9.400 ha
2.000 ha
2.900 ha

GROENOPGAVE
Nieuw te realiseren recreatief gebied ≈ 
Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden ≈ 
Natuur- en recreatie-inclusieve landbouw ≈ 
Ontwikkeling groene stad-landverbinding ≈ 

4.800 ha
11.250 ha
700 ha
1.800 ha

Afbeelding 26

Oostflank Purmerend

Gemeente Purmerend, BPD | Bouwfonds gebiedsontwikkeling en
Staatsbosbeheer maken samen een gebiedsvisie op de gehele oostkant
van Purmerend. Hier spelen diverse ontwikkelingen en uitdagingen, zoals
woningbouw, natuur en recreatie, die zo als één geheel bekeken worden.

TOTAAL NEDERLAND
S + M + L + XL

WONINGOPGAVE TOTAAL
Woningvraag
296.000 (S) + 191.000 (M) + 146.000 (L) + 283.000 (XL) = 




916.000 woningen
GROENOPGAVE TOTAAL

Nieuw te realiseren groen met recreatieve functie
23.500 (S) + 9.750 (M) + 14.000 (L) + 4.800 (XL) = 

52.050 ha

Te Versterken bestaande natuur/recreatiegebieden
54.500 (S) + 19.000 (M) + 9.400 (L) + 11.250 (XL) =

94.150 ha

Recreatief medegebruik van agrarisch groen
850 (S) + 1.400 (M) + 2.000 (L) + 700 (XL) = 

4.950 ha

Ontwikkeling groenblauwe verbindingen
11.000 (S) + 3.000 (M) + 2.900 (L) + 1.800 (XL) =

18.700 ha

5.4. INVESTERINGEN EN
BEHEER PER JAAR

GROENE VERSTEDELIJKING

60

Legenda
Investering en beheer aan de hand van de 30-stedenstudie

Investering en beheer om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen
Investering en beheer om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

De becijferde investeringen komen voor geheel Nederland,
neer op 0,8 tot 1,3 miljard per jaar. In tabel 4 is weergegeven wat de kosten per jaar zijn per stadstype, voor de
drie verschillende varianten. Zoals gezegd zijn we in deze
studie uitgegaan van 915.000 woningen tot 20501. Vanwege
de enorme woningbehoefte is het streven echter om die
915.000 woningen al voor 2035 te realiseren. In dat geval
komen de investeringen per jaar op 1,9 tot 3,0 miljard euro.
De beheerkosten nemen jaarlijks toe, parallel aan het tempo
van de realisatie. Uitgaande van een lineair realisatietempo
(jaarlijks wordt tot 2050 1/28e deel gerealiseerd), nemen de
jaarlijkse beheerkosten toe tot 316- 529 miljoen in 2050.
In Afbeelding 27 is opgenomen hoe tot 2050 de jaarlijkse
kosten zich ontwikkelen (uitgaande van lineaire realisatie).

Tabel 4

Investeringskosten per jaar (miljoen euro), tot 2050. Voor de drie
varianten, en de drie stadstypes
Investering NL
obv norm 500
m2 / woning (x
miljoen €)

Investering NL
obv norm 350
m2 / woning (x
miljoen €)

S

474

356

463

M

234

132

136

L

89

50

152

XL

516

340

75

1.313

878

826

Categorie
steden

Eindtotaal

Investering
totaal NL obv
30-stedenstudie (x
miljoen €)

X miljoen euro

Investering Beheer

1.800

1.600

1.400

1.200

1.000

800

600

400

200

0
2023
1.

Bron: Primos augustus 2022

Afbeelding 27

2024

2025

2026

2027

2028

Ontwikkeling van jaarlijkse kosten tot 2050 voor de drie varianten

2029

2030

2031

2032

2033

GROENE VERSTEDELIJKING

61

Legenda
Investering en beheer aan de hand van de 30-stedenstudie

Investering en beheer om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen
Investering en beheer om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

1.800

1.600

1.400

1.200

1.000

800

600

400

200

0
2034

2035

2036

2037

2038

2039

2040

Afbeelding 27		Ontwikkeling van jaarlijkse kosten tot 2050 per aanvliegroute

2041

2042

2043

2044

2045

2046

2047

2048

2049

2050

X miljoen euro

Investering Beheer

5.5. INVESTERINGEN
PER PROVINCIE

Op basis van de woningbouwopgave per stadstype en provincie, hebben we een raming gemaakt van de investering
voor groene verstedelijking per provincie. We deden dit voor
de drie varianten (30-stedenstudie, criterium 500 m2 groen/
woning, en criterium 350 m2 groen/woning). De uitkomsten
hiervan (per provincie en per stadstype) zijn opgenomen in
de volgende figuur.

Afbeelding 28 De Balij en het Bieslandse Bos: natuur, recreatie en waterberging kunnen goed samenga an.

GROENE VERSTEDELIJKING

62

63

Legenda
Investeringen aan de hand van de 30-stedenstudie
Investeringen om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen
Investeringen om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

x miljoen euro

S

M

L

XL

14.000
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
0
Drenthe
Afbeelding 29

Tabel 5

Flevoland

Friesland

Gelderland

Groningen

Limburg

Noord-Brabant

Noord-Holland

Overijssel

Utrecht

Zeeland

Zuid-Holland

Investeringen opgehoogd voor heel Nederland, uitgesplitst per provincie, stadstype en aanvliegroute (x miljoen euro)

Tabel 6

Investeringen o.b.v. het criterium van 500m2 groen/woning,
opgehoogd voor heel Nederland, uitgesplitst per provincie en
stadstype (x miljoen euro)

Tabel 7

Investeringen o.b.v. het criterium van 350m2 groen/woning,
opgehoogd voor heel Nederland, uitgesplitst per provincie en
stadstype (x miljoen euro)

Investeringen voor o.b.v. de 30-stedenstudie, opgehoogd voor
heel Nederland, uitgesplitst per provincie en stadstype (x miljoen
euro)

Provincie

S

M

L

XL

Totaal

Provincie

S

M

L

XL

Totaal

Provincie

S

M

L

XL

Totaal

Drenthe

189

•

•

•

189

Drenthe

142

•

•

•

142

Drenthe

185

•

•

•

185

Flevoland

593

•

95

•

688

Flevoland

446

•

59

•

505

Flevoland

580

•

1.412

•

1.992

Friesland

79

12

•

•

91

Friesland

59

7

•

•

66

Friesland

77

7

•

•

94

Gelderland

2.047

291

431

•

2.769

Gelderland

1.539

164

202

•

1.905

Gelderland

2.001

149

755

•

2.926

Groningen

•

•

926

•

926

Groningen

•

•

533

•

533

Groningen

•

•

874

•

874

Limburg

100

•

•

100

Limburg

75

0

•

•

75

Limburg

98

•

•

•

98

Noord-Brabant

1.080

1.108

279

93

2.559

Noord-Brabant

812

625

109

93

1.638

Noord-Brabant

1.055

645

472

122

2.294

Noord-Holland

2.579

1.447

771

5.707

10.505

Noord-Holland

1.939

816

486

3.823

7.064

Noord-Holland

2.520

842

743

361

4.466

Overijssel

367

781

•

•

1.148

Overijssel

276

441

•

1.450

717

Overijssel

359

454

•

•

813

Utrecht

1.617

938

•

2.239

4.794

Utrecht

1.215

529

•

•

3.195

Utrecht

1.580

546

•

387

2.513

Zeeland

87

•

•

•

87

Zeeland

65

•

•

•

65

Zeeland

85

•

•

•

85

Zuid-Holland

4.526

1.979

•

6.401

12.907

Zuid-Holland

3.403

1.116

•

4.152

8.671

Zuid-Holland

4.423

1.151

•

1.236

6.810

Totaal

13.264

6.557

2.501

14.440

36.762

Totaal

9.972

3.699

1.389

9.518

24.578

Totaal

12.961

3.815

4.257

2.106

23.139

Afbeelding 30

Boulevard Vlissingen

De binnenstad van Vlissingen grenst direct aan de zee. Het strand is het
belangrijkste 'groen' met recreatieve functie voor de stad.

INVESTERINGEN PER
STADSCATEGORIE

GROENE VERSTEDELIJKING

65

Legenda
Investeringen aan de hand van de 30-stedenstudie
Investeringen om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen

X miljoen euro

Investeringen om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

15.000

12.000

9.000

6.000

3.000

0

SMALL
Afbeelding 31

Investeringen per stadscategorie

MEDIUM

LARGE

EXTRA LARGE

X miljoen euro

JAARLIJKSE
INVESTERINGS- EN
BEHEERKOSTEN PER
PROVINCIE, TOT 2050

GROENE VERSTEDELIJKING

66

Legenda
Investeringen aan de hand van de 30-stedenstudie

Beheerkostem aan de hand van de 30-stedenstudie

Investeringen om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen

Beheerkosten om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen

Investeringen om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

Beheerkosten om aan de500m2 per hectare norm te voldoen

600

500

400

300

200

100
50
0

Drenthe

Flevoland

Friesland

Gelderland

Groningen

Limburg

Afbeelding 32 De jaarlijkse investerings- en beheerkosten per provincie tot 2050 zijn berekend door de totale investeringskosten te delen door 28, dat is het aantal jaar tussen 2022 en 2050. De beheerkosten zijn de gemiddelde kosten
tussen 2022 en 2050. De beheerkosten nemen in deze grafiek niet toe over tijd zoals in afbeelding 26 getoond.

GROENE VERSTEDELIJKING

67

Legenda
Investeringen aan de hand van de 30-stedenstudie

Beheerkostem aan de hand van de 30-stedenstudie

Investeringen om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen

Beheerkosten om aan de 350m2 per hectare norm te voldoen

Investeringen om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

Beheerkosten om aan de 500m2 per hectare norm te voldoen

600

500

400

300

200

100
50
0

Noord-Brabant

Noord-Holland

Overijssel

Utrecht

Zeeland

Zuid-Holland

Afbeelding 32		De jaarlijkse investerings- en beheerkosten per provincie tot 2050 zijn berekend door de totale investeringskosten te delen door 28, dat is het aantal jaar tussen 2022 en 2050. De beheerkosten zijn de gemiddelde kosten
tussen 2022 en 2050. De beheerkosten nemen in deze grafiek niet toe over tijd zoals in afbeelding 26 getoond.

X miljoen euro

JAARLIJKSE
INVESTERINGS- EN
BEHEERKOSTEN PER
PROVINCIE, TOT 2050

5.6. BANDBREEDTE NATIONALE INVESTERINGSEN BEHEERKOSTEN

Per jaar, komt de investeringsopgave neer op 0,8 tot
1,3 miljard tot 2050. Zoals gezegd zijn we hierbij uitgegaan van 915.000 woningen tot 2050. Wordt het
aantal woningen in 2034 gerealiseerd, dan komt de
investering op 1,9 tot 3,0 miljard euro jaar.

X miljoen euro

35

X miljard euro

De financiële opgave voor groene verstedelijking tot 2050
ligt tussen de 23 en 37 miljard euro, voor alle Nederlandse
steden van 30.000 of meer inwoners. De benodigde investering is afhankelijk van het ambitieniveau. Gaan we uit van
500 m2 buitenstedelijk groen per woning, dan komen we
op 37 miljard. Is het uitgangspunt 350 m2 buitenstedelijk
groen per woning, danwel de ambitie zoals opgenomen in de
stedenstudie, dan komen we op een opgave van 23 miljard
tot 2050. De beheerkosten die samenhangen met het extra
groen, nemen jaarlijks toe, parallel aan het tempo van de realisatie. Uitgaande van een lineair realisatietempo (tot 2050
wordt dan jaarlijks 1/28e deel gerealiseerd), nemen de
jaarlijkse beheerkosten toe tot 316- 529 miljoen in 2050.
Dit betreft zowel de beheerkosten van het extra groen,
als de extra beheerlasten als gevolg van het verbeteren
van het bestaande groen.

68

550

550
500

500
450

35
30

450
400
30
25
400
350
25
20

350
300

20

300
250

15
250
200

15
10

200
150
10
5

150
100

5
0

100
50
30-stedenstudie

350m 2

500m2

30-stedenstudie

350m 2

500m2

50
0

0

Legenda

2023

2050

2023

2050

0

Investeringkosten op basis van de 30-stedenstudie
Investeringkosten op basis van het 350m2-criterium
Investeringkosten op basis van het 500m2-criterium
Beheerkosten op basis van de 30-stedenstudie
Beheerkosten op basis van het 350m2-criterium
Beheerkosten op basis van de het 500m2-criterium

Afbeelding 33

De bandbreedte voor de nationale investerings- en beheerkosten

DE KOSTEN IN
PERSPECTIEF

GROENE VERSTEDELIJKING

69

€ 2.900 - 4.500

DE OPGAVE GROENE VERSTEDELIJKING
BEPERKT DE STIJGING VAN DE ZORGKOSTEN.

DE OPGAVE GROENE VERSTEDELIJKING LIGT
TUSSEN 2.900 EN 4.500 EURO PER WONING.

De positieve effecten van buitenstedelijk groen zijn groot. Groen draagt bij aan een
betere mentale gezondheid. Omdat een groene omgeving uitnodigt om te bewegen
en ontspannen, speelt groen een rol bij de vermindering van overgewicht, diabetes
type 2, hart- en vaatziekten. Investeren in groen draagt daarmee bij aan preventie
van zorg en kan daardoor bijdragen aan vermindering van de zorgkosten.

De totale financiële opgave voor groene verstedelijking tot 2050 ligt tussen de 23
en 37 miljard euro. Van de groene verstedelijking hebben alle Nederlanders (dus
ook de bestaande woningen) profijt. Verdeel je de kosten daarom over de totale
woningvoorraad in 2050, 8.045.000 plus 915.000, dan komt de financiële opgave voor
groene verstedelijking uit tussen de 2.900 en 4.500 per woning.

De jaarlijkse zorgkosten bedragen € 48,6 miljard (kosten onder de zorgverzekeringswet) plus 25,7 miljard (voor langdurige zorg), en deze kosten stijgen jaar op jaar
(peiljaar 2021). Alleen al de jaarlijkse stijging van de kosten voor langdurige zorg (afgelopen jaar ca 2,6 miljard) is 2 maal zo hoog als de benodigde investering in groene
verstedelijking (1,3 miljard). Groene verstedelijking kan de stijging van de zorgkosten
beperken.