Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2010–2011

31 293

Primair Onderwijs

Nr. 110

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN
WETENSCHAP
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 juli 2011
1. Inleiding
In maart van dit jaar heb ik met u gesproken over de mogelijke beëindiging van de verplichte aansluiting van schoolbesturen bij het Vervangingsfonds.
In deze brief ga ik kort in op de werkzaamheden van het Vervangingsfonds. Vervolgens schets ik welke acties nodig zijn om tot een zorgvuldig
proces te komen, dat uiteindelijk resulteert in de beëindiging van de
verplichte aansluiting van schoolbesturen bij het Vervangingsfonds.
Daarbij staan twee belangen voorop. Allereerst het belang van de scholen
en de schoolbesturen, waarbij specifieke aandacht nodig is voor de positie
van de kleine besturen met één of enkele scholen. Daarnaast is er het
belang van het Vervangingsfonds. Met de beëindiging van de verplichte
aansluiting zal het Vervangingsfonds geen wettelijke taak meer hebben.
Het fonds voert echter ook andere taken uit. Organisaties van werkgevers
en werknemers in het onderwijs hebben het Vervangingsfonds gevormd
tot een instelling met gedegen kennis over arbeidsomstandigheden, de
re-integratie van arbeidsongeschikte werknemers en de bestrijding van
ziekteverzuim. Beëindiging van de verplichte aansluiting is daarmee niet
gelijk aan opheffing van de Stichting Vervangingsfonds.
2. Taken en doelstellingen van het Vervangingsfonds
Het Vervangingsfonds is in 1992 opgericht. Het fonds geeft een vergoeding aan schoolbesturen voor de vervanging van afwezig personeel. Het
Vervangingsfonds ondersteunt schoolbesturen bij het terugdringen van
het ziekteverzuim.
De Stichting Vervangingsfonds is een zelfstandig bestuursorgaan met een
algemeen bestuur dat bestaat uit vertegenwoordigers van werknemersen werkgeversorganisaties in het onderwijs. Alle schoolbesturen in het
primair onderwijs zijn bij wet verplicht aangesloten bij het Vervangingsfonds.

kst-31293-110
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2011

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 293, nr. 110

1

Het Vervangingsfonds betaalt de kosten van vervangers die schoolbesturen inzetten bij ziekte of verlof van personeel. Als een medewerker zich
ziek meldt, gaat een school op zoek naar een vervanger. De kosten van
deze vervanger kunnen bij het Vervangingsfonds worden gedeclareerd.
De schoolbesturen betalen een premie aan het Vervangingsfonds. Om
deze premie te kunnen betalen, ontvangen schoolbesturen via de
lumpsum een vergoeding van het ministerie van OCW. Op deze wijze gaat
er jaarlijks circa € 350 miljoen van OCW naar de schoolbesturen, van de
schoolbesturen naar het Vervangingsfonds en van het Vervangingsfonds
weer naar de schoolbesturen die de vervangers inzetten.
Naast het vergoeden van de kosten voor vervanging heeft het Vervangingsfonds taken op het terrein van het arbeidsomstandighedenbeleid
(Arbo), verzuimbeleid en re-integratie bij ziekte. Voor deze taken ontvangt
het fonds aanvullende subsidie van het ministerie van OCW.
3. Perspectief: beëindiging verplichte aansluiting bij Vervangingsfonds
Sinds 2006 ontvangen besturen in het primair onderwijs lumpsumbekostiging. De declaratiesystematiek van het Vervangingsfonds past niet
binnen het huidige lumpsumstelsel. Op dit moment zijn er onvoldoende
prikkels om via goed personeelsbeleid het ziekteverzuim terug te dringen.
Een laag ziekteverzuim leidt bij het schoolbestuur niet tot een substantiële
vermindering van kosten. Besturen met een goed ziekteverzuimbeleid
vinden de premie van het Vervangingsfonds dan ook te hoog. Daarom wil
ik op een zorgvuldige wijze werken aan de beëindiging van de verplichte
aansluiting van schoolbesturen bij het vervangingsfonds. Dit past ook
binnen het kabinetsbeleid om minder taken bij de overheid te leggen.
Als de verplichte aansluiting bij het Vervangingsfonds wordt beëindigd,
blijft het bedrag dat nu in de lumpsumbekostiging is opgenomen voor het
voldoen van de premie aan het Vervangingsfonds, in de lumpsum. Dat
geeft meer vrijheid. Zo kunnen schoolbesturen met deze middelen een
vervangingspool financieren, een verzuimverzekering afsluiten, of het
risico opvangen binnen de eigen begroting.
Schoolbesturen ervaren het declareren van de kosten voor vervanging als
een grote administratieve last. Het stelsel is ingewikkeld. Daardoor
worden vaak fouten gemaakt. Declaraties worden niet altijd volgens de
regels ingediend, wat leidt tot onrechtmatigheid. Daarover heb ik u in
december 2010 bericht (TK 2010–2011; 32 500 VIII, nr. 131). Ook de
beheersbaarheid van het stelsel is een motief om tot verandering over te
gaan.
4. De scholen en de schoolbesturen
Verzuimverzekering voor met name kleine besturen
Schoolbesturen vragen al jaren om beëindiging van de verplichte
aansluiting bij het Vervangingsfonds. Het is nodig dat alle schoolbesturen
met de beëindiging uit de voeten kunnen. Daarbij weegt het belang van
de kleine schoolbesturen het zwaarst. Zij kunnen de risico’s minder goed
spreiden. Deze besturen moeten zich tegen ziekteverzuim kunnen
verzekeren. De PO-Raad onderzoekt of verzekeraars een passend aanbod
willen doen. Dit najaar komt de PO-Raad met een rapportage van zijn
bevindingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 293, nr. 110

2

Financiële risico’s
De beëindiging van de verplichte aansluiting bij het Vervangingsfonds
brengt herverdeeleffecten met zich mee. Schoolbesturen die nu al een
laag ziekteverzuim hebben, zullen er wat op vooruit gaan. Schoolbesturen
met een hoog ziekteverzuim gaan er wat op achteruit. Schoolbesturen
kunnen een negatief effect bestrijden door goed personeelsbeleid, gericht
op verlaging van het ziekteverzuim. De herverdeeleffecten moeten
uiteraard beheersbaar zijn. Ik zal laten onderzoeken wat de omvang is van
de herverdeeleffecten.
Schoolbesturen die zich niet opnieuw verzekeren, zullen zelf voor een
passende risicodekking moeten zorgen. Die dekking moet voldoende zijn
om niet in problemen te komen, maar mag anderzijds niet leiden tot het
aanhouden van overbodige reserves. Naar aanleiding van de evaluatie
lumpsumbekostiging investeer ik al in de bevordering van de financiële
deskundigheid van schoolbesturen. Daarbij zal specifiek aandacht worden
gegeven aan risicobeheersing.
Continuïteit van het onderwijs
Voor de kwaliteit van het onderwijs is het van belang dat er bij verzuim
bevoegde vervangers voor de klas staan. Ik heb er vertrouwen in dat
besturen hier verstandig mee omgaan. Bij het primair onderwijs staan de
ouders dicht bij de school. Basisschoolleerlingen stuur je niet naar huis
als een leerkracht ziek is. Ook zullen ouders niet accepteren dat één
leerkracht voor twee groepen staat, of dat een onbevoegde leraar voor de
klas staat. De Wet medezeggenschap op scholen biedt voldoende houvast.
Met de vakbonden en de ouderorganisaties wil ik bevorderen dat de
medezeggenschapsraden hun rol waarmaken. Ik zal met de PO-Raad
bespreken hoe dit punt is op te nemen in de Code Goed Bestuur.
5. Het Vervangingsfonds
Het Vervangingsfonds vergoedt vervangingskosten. Daarnaast werkt het
Vervangingsfonds aan de terugdringing van het ziekteverzuim, aan
re-integratie van arbeidsongeschikt personeel en aan de verbetering van
arbeidsomstandigheden in het onderwijs. Het afschaffen van de verplichte
aansluiting bij het Vervangingsfonds betekent niet automatisch dat de
Stichting Vervangingsfonds wordt opgeheven. Het is aan het bestuur van
het Vervangingsfonds om te beoordelen hoe de toekomst van het fonds er
uitziet na beëindiging van de wettelijke taak. Voor mij is daarbij van groot
belang dat de opgebouwde kennis van het fonds niet verloren gaat.
Daarom ga ik met het bestuur van het Vervangingsfonds en met de
andere betrokken partijen in overleg over de borging van die kennis ten
bate van het onderwijsveld.
Ik wil komen tot een invoeringstraject waarbij rekening wordt gehouden
met de belangen van de schoolbesturen en met de mogelijke rol van het
Vervangingsfonds na beëindiging van de verplichte aansluiting. Daarbij
betrek ik ook de modernisering die door het Vervangingsfonds is gestart.
Vanaf 1 augustus 2011 wordt een aantal grote schoolbesturen zelf
verantwoordelijk voor de vervanging bij ziekte in de eerste 12 maanden.
Deze eerste fase heeft nog geen invloed op de beëindiging van de
verplichte aansluiting, maar eventuele volgende fases van de modernisering wel. De uiteindelijke datum voor invoering van de beëindiging van
de verplichte aansluiting hangt af van het invoeringstraject dat ik aan u zal
voorleggen. Het invoeringstraject kan onder meer variëren in fasering, de
mate waarin onderscheid wordt gemaakt tussen grote en kleine schoolbesturen en de doorlooptijd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 293, nr. 110

3

6. Vervolgstappen
Met deze brief wil ik een proces in gang zetten dat leidt tot de beëindiging
van de verplichte aansluiting van schoolbesturen bij het Vervangingsfonds. In het belang van de scholen, de schoolbesturen en het Vervangingsfonds, is een zorgvuldige aanpak geboden. Ik wil geen wetgevende
stappen zetten voordat voldoende onderzoek is gedaan en het nodige
overleg is gevoerd. De PO-Raad werkt aan een passend verzekeringsaanbod voor met name de kleine schoolbesturen. De omvang van de
herverdeeleffecten wordt onderzocht. Bij de bevordering van de financiële
deskundigheid wordt specifiek aandacht besteed aan risicobeheersing op
maat. Ik vraag de vakbonden en ouderorganisaties de medezeggenschapsraden in positie te brengen. Aan de PO-Raad stel ik voor het
vervangingsbeleid op te nemen in de Code Goed Bestuur. In overleg met
de betrokkenen wordt de kennis van het Vervangingsfonds geborgd. Voor
het einde van dit jaar zal ik u informeren over de uitkomsten en de dan te
nemen vervolgstappen.
De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
J. M. van Bijsterveldt-Vliegenthart

Tweede Kamer, vergaderjaar 2010–2011, 31 293, nr. 110

4