3
Vragenuur: Vragen Mohandis
Vragen van het lid Mohandis aan de minister van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap over het bericht dat Leiden stopt
met het experiment bindend studieadvies in het tweede
jaar.

De heer Mohandis (PvdA):
Voorzitter. Wij hebben gisteravond kennis kunnen nemen
van het goede nieuws dat de Universiteit Leiden is gestopt
met de deelname aan het experiment met het bindend
studieadvies in het tweede studiejaar. Dat is een overwinning voor studenten en zeker voor de medezeggenschap.
Zij wisten zich gesteund door de Kamer toen die de motie
van collega Rog van het CDA en mijzelf aannam om een
einde te maken aan de gedachte dat in heel Nederland
studenten kunnen worden weggestuurd na het tweede
studiejaar. Studenten horen ruimte te krijgen om zich te
ontwikkelen en studeren hoort nooit gereduceerd te worden
tot een eindsprintje naar een diploma.
Is de minister het met mij eens dat het een goede zaak is
dat Leiden is gestopt met deelname aan dit experiment?
En heeft de invloed van de medezeggenschap gewerkt?
Graag krijg ik een reactie.
Hoe gaat de minister de motie van de Partij van de Arbeid
en het CDA uitvoeren om de begrenzing van het bindend
studieadvies in het eerste jaar definitief te regelen?
Het Hoger Onderwijs Persbureau meldt vandaag — het is
nog vers nieuws — dat onderwijsrechters van het College
van Beroep voor het Hoger Onderwijs de werkwijze van
instellingen kraken en er ook op wijzen dat instellingen de
wet overtreden, als ze gebruikmaken van het bindend studieadvies in het eerste jaar. Op zich zegt een ruime
Kamermeerderheid dat het prima is dat studenten in het
eerste jaar ergens aan moeten voldoen, maar hoe beoordeelt de minister het feit dat uit individuele gevallen blijkt
dat instellingen de regels aan hun laars lappen? Ik hoor
graag hoe de minister hiertegen aankijkt.

Minister Bussemaker:
Voorzitter. De heer Mohandis vraagt wat ik ervan vind dat
de Universiteit Leiden met het experiment met het bindend
studieadvies in het tweede jaar is gestopt. Ik vind het goed
om te horen dat de Universiteit Leiden het experiment heeft
gebruikt waarvoor het bedoeld is, namelijk om ervan te
leren. Men heeft ervan geleerd dat het bindend studieadvies
in het tweede jaar breed, voor alle opleidingen, niet werkt
in Leiden.

duidelijk signaal dat het op brede schaal hanteren van dit
instrument niet blijkt te werken.
Daarmee geef ik ook antwoord op de vraag hoe we met het
amendement omgaan …
De voorzitter:
Het gaat om een motie.
Minister Bussemaker:
Sorry, de motie om het bindend studieadvies bij de
komende kwaliteitsafspraken te begrenzen tot het eerste
jaar van de bachelor. Ik zie aan de hand van de evaluatie in
Leiden geen aanleiding om het bindend studieadvies in het
tweede jaar op grote schaal in te voeren. Het was een
experiment. Bij een aantal instellingen loopt nog een
experiment met het bindend studieadvies in het tweede
jaar. Ik vind dat we het experiment daar goed moeten
afronden om er nog verder van te leren, zoals Leiden heeft
geleerd. We stoppen wel met het bindend studieadvies in
het tweede jaar, maar we weten aan de hand van dit experiment ook dat we studenten nog beter kunnen begeleiden
in hun studievoortgang.
Om de vraag over het bericht van het HOP en het overtreden
van de wet te kunnen beantwoorden, zou ik die casussen
beter moeten bekijken. Het zijn individuele uitspraken van
een bestuursrechter. Ik moet wegen of het met beleid te
maken heeft of met procedurekwesties, dus ik kan er nu
niet op ingaan.
De heer Mohandis (PvdA):
Het zou goed zijn als de minister ons nader informeert over
wat het HOP vandaag heeft bericht over de wijze waarop
instellingen het instrument bindend studieadvies in het
eerste jaar inzetten en over het feit dat steeds meer instellingen daar terughoudend mee omgaan, nu er allerlei individuele uitspraken zijn. Het lijkt mij goed om dit nog eens
goed te bekijken, want niet zo lang geleden hebben we hier
vastgesteld dat een bindend studieadvies in het eerste jaar
een goede richting is.
Volgens mij is de Kamer helder geweest over het bindend
studieadvies in het tweede jaar. Dit type maatregel bevordert in mijn optiek het beter studeren niet. Het leidt er alleen
maar toe dat studenten opgejaagd worden, zonder dat zij
zich breder kunnen ontwikkelen. Als de Kamer aangeeft dat
zij straks geen wet hoeft omdat dit type maatregel onwenselijk is, moet dat wat de Partij van de Arbeid betreft nooit
onderdeel worden van toekomstige kwaliteitsafspraken met
instellingen. Dat lijkt mij echt geen goede stap. We zullen
het komend jaar voorstellen doen om het in ieder geval een
andere richting op te krijgen, want dit type maatregel levert
gewoon geen bijdrage. Ik hoor graag nog van de minister
of zij het met me eens is en hoe zij de motie interpreteert
die we in juli 2015 hebben aangenomen.

Heeft de medezeggenschap gewerkt? In dit geval heeft de
medezeggenschap goed gewerkt. Men heeft daar gezegd
dat niet alleen de verhoogde stress bij studenten door het
bindend studieadvies, maar ook de toegenomen werkdruk
bij docenten aanleiding was om te vragen om te stoppen
met het bindend studieadvies in het tweede jaar. Ik ben
daar positief over. Leiden heeft dat op een goede manier
gedaan. Ik zie dit besluit van de Universiteit Leiden als een

Minister Bussemaker:
Het lijkt me goed om ook naar het bindend studieadvies in
het eerste jaar te kijken. Ik zie dat er uitspraken zijn waarin
het niet alleen gaat om het bindend studieadvies in het
eerste jaar, maar ook om de vraag of je wel de eis mag
stellen dat je in het tweede jaar je propedeuse moet halen

Tweede Kamer

24 mei 2016
TK 86

Vragenuur: Vragen Mohandis

86-3-1

als je in het eerste jaar nog niet al je punten hebt gehaald
en hoe dat op elkaar inwerkt. Ik zeg toe dat ik de Kamer
nader informeer over hoe het gaat met het bindend studieadvies in het eerste jaar in algemene zin, wanneer ik de
gegevens heb. Ik weet niet precies wanneer ik die heb.
Volgens mij ben ik helder geweest over de motie. Ik heb
gezien dat deze motie breed gesteund werd in de Kamer.
Ik heb ook geconstateerd wat er nu in Leiden gebeurt en
dat men daar de conclusie trekt om niet door te gaan met
het bindend studieadvies. Ik kan zeggen dat ik nu niet veel
werk maak van het voorbereiden van een wet. Ik zeg alleen:
laten we de experimenten die nu lopen, wel een kans geven
en goed afronden. Dan bekijken we welke lessen we daaruit
kunnen trekken. Dat hebben we afgesproken. Dat kunnen
heel wel andere lessen zijn dan alleen maar het al dan niet
invoeren van een bindend studieadvies. Dat gaf ik net al
aan over Leiden. Het kan ook gaan over de vraag hoe je
studenten beter kunt ondersteunen bij het vinden van
voortgang in hun studietempo.
De heer Mohandis (PvdA):
Ik zie het iets breder. We hebben niet zo lang geleden een
debat gehad over maatregelen die we invoeren in het hoger
onderwijs die wel of niet op draagvlak kunnen rekenen bij
studenten en docenten. Er zijn verschillende amendementen
aangenomen bij het wetsvoorstel over de versterking van
de bestuurskracht. Dat wetsvoorstel ligt in de Eerste Kamer.
Wat mij betreft moeten we in de toekomst de besluitvorming veel meer bottom-up laten plaatsvinden in plaats van
hier te bedenken wat voor type doorgeslagen rendementsmaatregel — geef het een naam — ingevoerd wordt. Is de
minister het met me eens dat het wetsvoorstel dat nu in de
Eerste Kamer ligt, ervan uitgaande — ik blijf positief — dat
het allemaal tot een goed einde komt, veel meer houvast
biedt aan studenten en docenten om dit type maatregel
tegen te houden als ze daar geen trek in hebben? Het heeft
nu ook gedeeltelijk gewerkt. De Universiteit Leiden had
eigenlijk geen zin, luisterde niet helemaal naar de medezeggenschap en is uiteindelijk toch door het CBHO en door
andere uitspraken door de pomp gegaan. Dat is een goed
besluit. Is de minister het met mij eens dat we die handvatten nu veel meer hebben gecreëerd? Wat de Partij van de
Arbeid betreft hoort dit type maatregel niet bij goed studeren.
Minister Bussemaker:
Ik ben het met de heer Mohandis eens dat in Leiden het
goede gesprek heeft plaatsgevonden, om het zo maar te
zeggen, tussen bestuur en medezeggenschap. Ik zeg er ook
bij dat ik vind dat de universiteit dat goed gedaan heeft in
de zin dat ze ook een gedegen evaluatie heeft laten uitvoeren, dat ze die gedeeld en gewogen heeft en daarin ook de
klachten van studenten en docenten heeft meegenomen.
Dat is een vorm van bottom-up, zoals de heer Mohandis
dat noemt. Dat kan dus betekenen dat er bij de ene universiteit niet altijd hetzelfde gebeurt als bij de andere, maar
dat het wel gezamenlijk binnen een onderwijsgemeenschap
tot stand komt. Laten we Leiden in dat verband dan ook
maar zien als goed voorbeeld.

De heer Van Meenen (D66):
Het is heel goed dat dit experiment gestopt is. Het had nooit
kunnen beginnen als ook de Partij van de Arbeid op 9 april
2013 gestemd had voor de motie van D66 en SP om helemaal niet aan dit experiment te beginnen. Maar goed, eind
goed, al goed, het is gestopt. Er is heel veel kritiek op hoe
het nu gaat in het hoger onderwijs, ook op het bindend
studieadvies in het eerste jaar. De heer Mohandis heeft het
al aangehaald. Ondertussen is de minister bezig om het
bindend studieadvies ook in het mbo in te voeren. Is zij
bereid om nu onmiddellijk te stoppen met de invoering van
een bindend studieadvies in het mbo, zolang we niet weten
hoe het nu precies gaat en hoe het beter zal gaan in het
hoger onderwijs?
Minister Bussemaker:
Ik vind dat een te snelle conclusie van de heer Van Meenen.
Voor het bindend studieadvies in het hoger onderwijs is,
voor zover ik het overzie, ook hier nog een breed draagvlak.
We zien daar ook positieve elementen van. Natuurlijk blijven
we dat volgen. Een bindend studieadvies in het mbo heeft
echter echt een ander karakter. Dat is voor studenten die
om een of andere reden op een opleiding zitten en van wie
met grote zekerheid voorspeld kan worden dat de kans dat
het gaat lukken heel klein is. Het is dan ook de vraag wat
je een student aandoet als je hem daar laat zitten. De
vormgeving ervan is ook echt anders. De wet aanmelddatum en toelatingsrecht mbo ligt bij de Kamer. Alle studenten
krijgen het recht — dat is cruciaal — om toe te treden tot
het mbo en kunnen niet omwille van subjectieve argumenten worden geweigerd, dus er is geen selectie aan de poort.
Als een student evident op een verkeerde plek zit en op een
of andere manier eigenlijk niet wil leren, moet de instelling
tegen hem kunnen zeggen: zo gaat het niet langer.
De voorzitter:
U mag een aanvullende vraag stellen, mijnheer Van Meenen.
De heer Van Meenen (D66):
Ik dank u, voorzitter. De argumenten die de minister gebruikt
om de invoering van een bindend studieadvies in het mbo
te rechtvaardigen, zijn inderdaad de goede: je moet studenten weerhouden van het volgen van een studie waarin ze
echt totaal geen kans hebben. Dat zijn precies dezelfde
argumenten als waarmee het bindend studieadvies in het
eerste jaar in het hoger onderwijs is ingevoerd. Dat is hoe
het zou moeten werken, maar de praktijk is dat het een
willekeurig aantal studiepunten betreft. Het ene jaar zegt
men "weet je wat, we doen eens 40 studiepunten" en het
volgende "ach, het werkt niet helemaal dus we maken er
eens 50 van". Sommige instellingen maken er 60 van.
De voorzitter:
Wat is uw vraag?

De voorzitter:
Dank u wel, mijnheer Mohandis.

De heer Van Meenen (D66):
Er is dus sprake van volstrekte willekeur. De minister gaat
nu gelukkig de werking van het bindend studieadvies in het
eerste jaar in het hoger onderwijs onderzoeken. Ik herhaal
mijn vraag. Voordat we dezelfde fouten gaan maken in het

Tweede Kamer

24 mei 2016
TK 86

Vragenuur: Vragen Mohandis

86-3-2

mbo, dat volgens mij nog veel kwetsbaarder is, als in het
hoger onderwijs, vraag ik om een pas op de plaats te
maken.
Minister Bussemaker:
Ik heb net gezegd dat we dan twee dingen door elkaar halen,
omdat de systematiek echt anders is. In het hoger onderwijs
is het bindend studieadvies ook onderdeel van profilering
van instellingen. De ene universiteit of hogeschool wil een
strakke discipline. Sommige studenten willen dat ook en
kiezen daar een universiteit op uit. Andere willen veel meer
vanuit de eigen praktijk werken en veel meer eigen verantwoordelijkheid. Dat is voor een andere groep studenten
weer goed. Ik wil niet iedereen in die ene mal passen. Ik
heb net al tegen de heer Mohandis al gezegd dat dingen
meer van onderop gebeuren, in samenspraak met de
medezeggenschap. Dat geldt ook hiervoor. Bij het mbo
spelen echt andere factoren een rol.

uiteindelijk wat kan en mag via de rechter moet worden
bepaald. Ik herhaal de vraag: is de minister het mij eens
dat de regeling naar haar aard niet deugt als het op die
manier moet lopen?
Minister Bussemaker:
Nee, want we hebben heel veel regelingen waarin we juist
in het hoger onderwijs ruimte laten aan instellingen om
daar zelf invulling aan te geven. Zoals ik zojuist tegen de
heer Mohandis heb gezegd, moet dat in samenspraak met
de medezeggenschap. De Kamer heeft daar bij de behandeling van de Wet versterking bestuurskracht onderwijsinstellingen duidelijke uitspraken over gedaan. De consequentie
daarvan is dat het niet in alle gevallen op precies dezelfde
wijze hoeft te worden vormgegeven. Het moet natuurlijk
wel helder zijn opgezet en er moet helder over worden
gecommuniceerd. We gaan daarom bekijken welke lessen
we uit de uitspraken van het CBHO kunnen trekken voor de
toekomst van het bindend studieadvies en de vormgeving
daarvan.

De heer Grashoff (GroenLinks):
Uit de berichtgeving die uiteindelijk leidde tot het stoppen
van het experiment in Leiden, komt een beeld naar voren
van een bindend studieadvies dat door allerlei onderwijsinstituten totaal verschillend wordt toegepast, met verschillende maatstaven, met verschillende consequenties, met
tussenvormen als een waarschuwing en met een advies
dat bindend is en dat men nog een keer probeert te herhalen
in het tweede jaar. Is de minister het met mij eens dat het
eigenlijk een soepzootje is en dat je moet constateren dat
als een regeling zo verschillend wordt geïnterpreteerd dat
die via een x-aantal rechtszaken moet worden gecorrigeerd,
die zodanig in elkaar zit dat je er nu mee moet stoppen?
Minister Bussemaker:
Er is geen sprake van een regeling. Er is ruimte gegeven
aan instellingen om een experiment te starten, met de
nadruk op "experiment". In Leiden heeft men dat experiment
breed toegepast, op alle opleidingen. Na een evaluatie is
men daar nu tot de conclusie gekomen dat het niet verstandig is om dat experiment door te zetten. Ik vind het verstandig dat de Universiteit Leiden er daarom mee stopt. Ik kan
echter niet concluderen als de regeling als zodanig verkeerd
is, want ik heb geen regeling. Met het bindend studieadvies
voor het tweede jaar wordt onder andere ook geëxperimenteerd bij de Gerrit Rietveld Academie en het Amsterdam
University College. Dat zijn heel andere groepen studenten.
Misschien werkt het daar wel, maar misschien ook niet. Ik
weet het niet. Ik wil die instellingen in elk geval de ruimte
geven om het experiment tot een goed einde te brengen,
opdat zij en ook wij ervan kunnen leren.
De voorzitter:
Tweede, aanvullende vraag, mijnheer Grashoff.
De heer Grashoff (GroenLinks):
Het ging mij om het bindend studieadvies in het eerste jaar,
dat door opleidingen totaal verschillend wordt gebruikt.
Dat komt ook uit verschillende uitspraken van het College
van Beroep Hoger Onderwijs naar voren. We moeten vaststellen dat de regeling voor het bindend studieadvies in het
eerste jaar zeer verschillend wordt geïnterpreteerd en dat

Tweede Kamer

Vragenuur: Vragen Mohandis

24 mei 2016
TK 86

86-3-3