TweedeTwee

> Retouradres Postbus 20011 2500 EA Den Haag

NEPROM
t.a.v. mevrouw D. Uitzetter, voorzitter
Postbus 620
2270 AP Voorburg

Ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties
Turfmarkt 147
Den Haag
Postbus 20011
2500 EA Den Haag
Nederland
Kenmerk

Uw kenmerk

Datum

8 oktober 2019

Betreft

Beantwoording brief van 25 april 2019 over de nota van
wijziging Aanvullingswet grondeigendom

Geachte heer Fokkema,
Bij brief van 25 april 2019 heeft u mij op de hoogte gesteld van uw standpunt
over het voorstel dat de regering heeft gedaan bij nota van wijziging van de
Aanvullingswet grondeigendom Omgevingswet van 2 april 2019 (kamerstukken II
2018/19, 35133, nr. 5). Dat voorstel houdt in dat overheden, net als onder de
Wet ruimtelijke ordening (Wro), de mogelijkheid krijgen om met initiatiefnemers
te contracteren over een financiële bijdrage voor ontwikkelingen van een gebied.
In uw brief verzoekt u om overleg over deze nota van wijziging. Zoals u bekend
hebben ambtenaren van het ministerie van Binnenlandse Zaken en
Koninkrijksrelaties en medewerkers van de NEPROM het afgelopen jaar veelvuldig
overleg gevoerd over de Aanvullingswet grondeigendom Omgevingswet (hierna:
het wetsvoorstel), het Aanvullingsbesluit grondeigendom en de
Aanvullingsregeling grondeigendom. Dat overleg is zeer constructief verlopen. Die
samenwerking waardeer ik zeer en is van belang om tot een goede en goed
uitvoerbare Omgevingswet te komen. Eén van de gespreksonderwerpen is de
nota van wijziging en uw brief van 25 april jl. geweest. Het overleg dat met uw
medewerkers is gevoerd, heeft niet tot een voor NEPROM gewenst resultaat
geleid. Tijdens het ambtelijk overleg is afgesproken dat ik schriftelijk mijn
standpunt over de nota van wijziging naar u zou sturen. Mijn reactie op uw brief
treft u hierbij aan.
In uw brief bepleit u het schrappen van het voorstel dat de regering bij de nota
van wijziging heeft gedaan. U voert als bezwaren aan dat het voorstel zal leiden
tot baatafroming en betaalplanologie. Volgens u heeft het daarmee negatieve
gevolgen voor de kosten van nieuwbouwwoningen en voor de bouwproductie. U
acht het voorstel ook overbodig, omdat onder de Omgevingswet al ruime
mogelijkheden tot kostenverhaal zullen bestaan.
Als het voorstel gehandhaafd blijft, bent u van mening dat het voorstel in ieder
geval moet worden aangepast en de mogelijkheden moeten worden ingekaderd,
zodat baatafroming en betaalplanologie zoveel mogelijk worden uitgesloten.

Pagina 1 van 4

Voor een goed begrip van mijn reactie zal ik hierna kort het onderscheid
uiteenzetten tussen de mogelijkheden van privaatrechtelijk en publiekrechtelijk
kostenverhaal enerzijds en de mogelijkheden om een financiële bijdrage te vragen
anderzijds. Vervolgens zal ik reageren op de door u opgeworpen bezwaren tegen
de nota van wijziging.
Kostenverhaal volgens het wetsvoorstel omvat het verhaal van kosten door de
overheid die zij maakt voor publieke voorzieningen die direct verband houden met
de bouwactiviteit. Bij kostenverhaal kan het gaan om de kosten voor het bouwrijp
maken van een gebied of de aanleg van riolering en straatmeubilair. Het kan ook
gaan om bovenwijkse voorzieningen, zoals de verbreding van een weg of de
aanleg van een rotonde buiten de nieuwbouwwijk als dat nodig is voor de
bereikbaarheid van die wijk. Kostenverhaal kan langs privaatrechtelijke of
publiekrechtelijke weg plaatsvinden. Daarbij heeft, net als nu het geval is onder
de Wro, privaatrechtelijk kostenverhaal tussen gemeente en initiatiefnemer de
voorkeur. Aan privaatrechtelijk kostenverhaal zijn geen voorwaarden of
beperkingen gesteld. Als het niet van een overeenkomst tussen gemeente en
initiatiefnemer komt kan de gemeente overgaan tot publiekrechtelijk
kostenverhaal. Aan publiekrechtelijk kostenverhaal zijn regels gesteld. Eén van de
regels is dat kostenverhaal alleen mogelijk is als de kosten voldoen aan de eisen
van profijt, proportionaliteit en toerekenbaarheid (de zogenoemde “PPT-criteria”).
Deze eisen gelden dus niet voor privaatrechtelijk kostenverhaal, zij het dat de
PPT-criteria wel een zekere reflexwerking hebben op de onderhandelingen tussen
gemeente en initiatiefnemer.
Financiële bijdragen kunnen worden gevraagd voor behoud of verbetering van de
kwaliteit van de fysieke leefomgeving in een gemeente, die indirect een relatie
hebben met een bouwplan. Dan kan het bijvoorbeeld gaan om een bijdrage
waarmee de aanleg van een stadspark elders in de gemeente wordt bekostigd.
Een afspraak over een financiële bijdrage kan een gemeente op grond van het
wetsvoorstel alleen op vrijwillige basis en in een privaatrechtelijke overeenkomst
met een initiatiefnemer maken. Dit is vergelijkbaar met de huidige mogelijkheid in
de Wro. Bij het maken van een dergelijke afspraak geldt wel de beperking dat de
ontwikkeling waarvoor de bijdrage wordt gevraagd, moet zijn vastgelegd in een
omgevingsvisie of programma.
De regering wil de mogelijkheid om te contracteren over een financiële bijdrage
onder de Omgevingswet continueren omdat in de praktijk veel behoefte daaraan
blijkt te bestaan. Financiële bijdragen ondersteunen de bekostiging van de
opgaven van gemeenten, provincies en ook waterschappen bij
gebiedsontwikkeling. Met de nota van wijziging is uitvoering gegeven aan de
toezegging die ik tijdens het Algemeen Overleg Leefomgeving aan de Tweede
Kamer heb gedaan naar aanleiding van vragen van het kamerlid Ronnes over het
ontbreken van een financiële bijdrage (Kamerstukken II 2017/18, 33138, nr. 107,
blz. 16).
Tegelijkertijd deel ik uw opvatting dat een extra bijdrage bovenop de
kostenverhaalsbijdrage, er niet toe mag leiden dat de woningbouwproductie en de

haalbaarheid van woningbouwplannen verder onder druk komt te staan. Van
geval tot geval zal moeten worden uitgemaakt of een bijdrage in de business case
“uit kan” en wat een passende hoogte van de bijdrage is. Dat vereist maatwerk.
In mijn ogen kan dat maatwerk het beste worden geleverd door de financiële
bijdrage te betrekken bij de onderhandelingen tussen overheid en marktpartijen.
Ik ben ervan overtuigd dat met de expertise en ervaring van uw leden, zij een
goede afweging kunnen maken van de financiële uitvoerbaarheid bij de
onderhandeling over de bijdragen. Ook acht ik hen zeker in staat om grenzen te
stellen aan de bijdrage die de overheid vraagt. De kans dat de overheid zal
“overvragen” acht ik gering. Daarbij neem ik in aanmerking dat gemeenten,
provincies en het Rijk het belang van betaalbare nieuwbouwwoningen en een
goed lopende woningbouwproductie met uw leden delen. Daarvoor is een goede
en constructieve samenwerking tussen overheid en marktpartijen noodzakelijk.
Juist met de mogelijkheid om privaatrechtelijke afspraken te maken, kan
maatwerk worden geleverd, passend bij een specifiek gebied of business case.
Bovendien kunnen over financiële bijdragen alleen afspraken worden gemaakt als
de ontwikkelingen waarvoor de bijdragen worden gebruikt zijn opgenomen in een
omgevingsvisie of programma. Deze voorwaarde brengt tot uitdrukking dat een
zekere samenhang moet bestaan tussen de bouwactiviteit en de ontwikkeling van
een gebied waarvoor de bijdrage wordt gevraagd. Met de voorgestelde regeling is
dus geen sprake van ongeclausuleerde en ongelimiteerde bijdragen aan
maatschappelijke functies, maar wordt kwaliteitsverbetering gestimuleerd bij de
productie van woningen en bedrijven. Het biedt in mijn ogen een goede balans
tussen het belang van haalbare woningbouwplannen en een goed lopende
woningbouwproductie aan de ene kant, en het belang van behoud en verbetering
van de kwaliteit van de fysieke leefomgeving aan de andere kant.
Bij het voorbereiden van de nota van wijziging, is het lastig gebleken om regels te
maken die maatwerk bieden, de reikwijdte voldoende afbakenen of een passende
hoogte van de bijdrage opleveren. Diverse varianten voor een nadere afbakening
zijn de revue gepasseerd, maar geen van de varianten kon op voldoende steun
rekenen van de betrokken stakeholders. Dit najaar wil het kabinet met voorstellen
komen aan de Tweede Kamer over de alternatieve vormen van bekostiging van
gebiedsontwikkeling. In dat verband ben ik bereid nog eens goed te kijken naar
een nadere afbakening van de regeling. Vanzelfsprekend zal ik de NEPROM, net
als andere stakeholders, bij de voorbereiding van een dergelijk voorstel
betrekken.
In uw brief vreest u dat de mogelijkheid om te contracteren over financiële
bijdragen zal leiden tot baatafroming of betaalplanologie. Ik deel die vrees niet.
Betaalplanologie kan worden geduid als de praktijk dat de overheid planologische
medewerking afhankelijk stelt van het betalen van een geldbedrag of het sluiten
van een overeenkomst over het betalen daarvan. De Omgevingswet en ook het
wetsvoorstel maken betaalplanologie niet mogelijk. In de memorie van toelichting
bij het wetsvoorstel en in de toelichting bij de hiervoor genoemde nota van
wijziging is door de regering aangegeven dat toestemming voor het verrichten
van activiteiten in de fysieke leefomgeving niet te koop is (zie Kamerstukken II

2018/19, 35133, nr. 3, blz. 170, respectievelijk nr. 5, blz. 3). De reden hiervoor is
dat van vrijwillige bijdragen geen sprake meer is als de gemeente die afspraken
kan afdwingen door planologische medewerking te weigeren. Als een
initiatiefnemer verzoekt om wijziging van een omgevingsplan of een aanvraag
doet om een omgevingsvergunning voor het afwijken van het omgevingsplan, kan
de overheid een dergelijk verzoek dan ook niet afwijzen op de grond dat
privaatrechtelijk geen overeenstemming is bereikt over kostenverhaal of over het
betalen van een financiële bijdrage.
U stelt in uw brief dat het wetsvoorstel ruim voldoende mogelijkheden biedt tot
(publiekrechtelijk) kostenverhaal. Dat ben ik met uw eens. Kostenverhaal moet
echter worden onderscheiden van de mogelijkheid om afspraken te maken over
financiële bijdragen. De mogelijkheden tot publiekrechtelijk kostenverhaal zijn
beperkt tot de kosten voor voorzieningen die voldoen aan de zogenoemde PPTcriteria. De regeling voor kostenverhaal kan daardoor niet worden ingezet voor
kosten van voorzieningen die indirect verband houden met de bouwactiviteit.
Daarbij merk ik op dat zowel gemeenten als ontwikkelaars voor aanzienlijke
opgaven staan om de kwaliteit en leefbaarheid van de fysieke leefomgeving te
behouden en waar mogelijk te verbeteren. Het maken van privaatrechtelijke
afspraken over financiële bijdragen kan hen daarbij helpen. Ik acht het voorstel in
de nota van wijziging dan ook zeker niet overbodig.
Ik kom tot de slotsom dat een nadere afbakening, beperking of clausulering van
het voorstel in de nota van wijziging niet nodig is.
Tot slot wijs ik op de evaluatie van de Omgevingswet. Onderdeel daarvan zullen
ook de regelingen voor kostenverhaal en de afspraken over financiële bijdragen
zijn. Als de regelingen in de praktijk niet goed functioneren, zal dat uit de
evaluatie blijken en kunnen de regelingen zo nodig worden aangepast.
Vanzelfsprekend nodig ik u als één van de betrokken stakeholders uit om deel te
nemen aan de evaluatie.
Een kopie van deze brief heb ik op verzoek van de Vaste commissie van
Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer der Staten-Generaal aan de griffier
van deze commissie verzonden.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,

drs. K.H. Ollongren