Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2016–2017

31 322

Kinderopvang

Nr. 335

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 juni 2017
Met deze brief wil ik u graag informeren over een drietal ontwikkelingen in
het traject rond de uitwerking van het akkoord Innovatie en Kwaliteit
Kinderopvang (IKK). De belangrijkste is een verdere fasering van IKK om
ondernemers voldoende tijd te geven om alle kwaliteitsverhogende
maatregelen in te voeren en hun bedrijfsvoering hierop in te richten.
Daarnaast wil ik ingaan op de onderzoeken en monitoren die voor een
effectieve implementatie van IKK cruciaal zijn. Vervolgens wil ik u
informeren over de lopende gesprekken over de eisen aan de buitenspeelruimte. Ten slotte wil ik nog stilstaan bij de motie van Kamerlid Heerma
over de inwerkingtreding van het wetsvoorstel harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk1.
1. Fasering
In mijn brief van 11 mei jl2 heb ik aangegeven dat ik bij de totstandkoming
van het akkoord IKK ben uitgegaan van publicatie van de wet- en
regelgeving per 1 juli 2017 en inwerkingtreding met ingang van 1 januari
2018. Hierdoor zou een implementatieperiode van een half jaar ontstaan
en zouden ondernemers voldoende tijd hebben zich voor te bereiden op
de nieuwe wet- en regelgeving.
Het wetsvoorstel innovatie en kwaliteit kinderopvang is inmiddels ook in
de Eerste Kamer aanvaard en kan tijdig gepubliceerd worden. Het proces
rond het conceptbesluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk
heeft langer geduurd dan van tevoren voorzien en hierdoor enige
vertraging opgelopen.
Het conceptbesluit kwaliteit kinderopvang en peuterspeelzaalwerk ligt
momenteel bij de Afdeling Advisering van de Raad van State. Door de
genoemde vertraging en de noodzakelijke stappen die genomen moeten
worden, nadat het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
1
2

kst-31322-335
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2017

Kamerstuk 34 596, nr. 16.
Kamerstuk 31 322, nr. 333.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 322, nr. 335

1

State binnen is gekomen, staat publicatie van het besluit kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzaalwerk voor 1 juli 2017 onder grote druk.
Hoewel ik streef naar zo spoedige mogelijke publicatie van het besluit, is
er een reële kans dat de periode tussen het moment waarop het besluit
gepubliceerd zal worden en de inwerkingstredingsdatum korter dan een
half jaar zal zijn.
De voorgenomen maatregelen rondom de beroepskrachtkindratio in het
bijzonder hebben behoorlijke gevolgen voor de bedrijfsvoering van
ondernemers. Voor het succesvol invoeren van deze maatregelen is het
belangrijk dat ondernemers voldoende implementatietijd hebben.
Daarnaast bespeur ik zorgen bij individuele ondernemers en sectorpartijen over deze maatregelen. Tijdens de behandeling van het wetsvoorstel
innovatie en kwaliteit kinderopvang in uw Kamer heb ik aangegeven goed
te willen luisteren naar signalen uit de praktijk.
In mijn brief van 11 mei heb ik aangegeven dat ik een implementatieperiode van een half jaar wenselijk acht. Doordat de implementatieperiode
nu korter wordt heb ik besloten om de maatregelen ten aanzien van de
beroepskrachtkindratio gefaseerd in te voeren.
Ik zal de invoering van de aanscherping van de beroepskrachtkindratio bij
baby’s van 1 beroepskracht op 4 baby’s naar 1 beroepskracht op 3 baby’s
verschuiven naar 1 januari 2019. De daarmee gepaard gaande verhoging
van de maximumuurprijs wordt ook een jaar uitgesteld. De versoepeling
van de beroepskrachtkindratio bij de buitenschoolse opvang (bso) van 1
op 10 naar 1 op 12 zal ingaan per 1 januari 2018. De maximum uurprijs
voor de bso zal echter in twee stappen worden verlaagd: een eerste stap
per 1 januari 2018 en een tweede stap per 1 januari 2019. Hierdoor krijgen
ondernemers meer tijd en ruimte voor een geleidelijke verwerking van de
aanpassingen in de samenstelling van hun groepen en daarmee samenhangende personeels- en bedrijfsbeleid. Ik zal het conceptbesluit kwaliteit
kinderopvang en peuterspeelzaalwerk hierop aanpassen. De precieze
doorwerking in de maximumuurprijs zal ik opnemen in de wijziging van
het Besluit kinderopvangtoeslag voor het jaar 2018, dat nog bij uw Kamer
zal worden voorgehangen.
De inwerkingtreding van de overige maatregelen uit het besluit zal in lijn
met het breed gedragen kwaliteitsakkoord ongewijzigd blijven3. Deze
voorgenomen maatregelen zijn in belangrijke mate al bekend in de sector.
Ook wordt via regiobijeenkomsten al in algemene zin gecommuniceerd
over de voorgenomen maatregelen, is er een rekenhulp beschikbaar
gesteld en is er sinds half juni een website beschikbaar waar houders,
ouders en andere geïnteresseerden informatie over de (voorgenomen)
maatregelen kunnen vinden (www.veranderingenindekinderopvang.nl).
Hiermee zet de sector een belangrijke stap ten behoeve van de kwaliteitsverhoging in 2018. De volgende stap wordt gezet per 1 januari 2019, door
de aanscherping van de beroepskrachtkindratio bij baby’s naar 1 op 3 en
door de invoering van de verplichte inzet van de pedagogische beleidsmedewerker, waarover ik u in mijn brief van 11 mei jl. al heb geïnformeerd
over het ingroeipad richting 1 januari 2019. Ik vertrouw erop dat ik met
deze fasering ondernemers voldoende tijd geef om zich goed voor te
bereiden.

3

Een aantal maatregelen (zoals de taaleis) wordt op het niveau van een ministeriële regeling
verankerd. De exacte vormgeving en ingangsdatum wordt in deze ministeriële regeling
vastgesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 322, nr. 335

2

2. Onderzoek effecten beroepskracht kind ratio en kostprijsmonitor
Bij de totstandkoming van het akkoord IKK zijn de kosten en besparingen
van verschillende maatregelen geraamd en in beeld gebracht. Deze
ramingen zijn gebaseerd op macro cijfers. Deze cijfers zijn uitgebreid
besproken met alle betrokken partijen. Bij deze gesprekken is unaniem
vastgesteld dat de maatregelen voor kwaliteit en innovatie in de kinderopvang een grote inspanning vragen van de sector, ook financieel.
Daarom staat in het akkoord opgenomen dat partijen het belangrijk
vinden dat de sector in staat wordt gesteld om deze maatregelen uit eigen
middelen te financieren, onder meer door aanpassing van de maximum
uurprijzen voor de dagopvang en de buitenschoolse opvang per 2018.
Hierover heb ik u ook reeds geïnformeerd in mijn eerder genoemde brief
van 11 mei jl. (Kamerstuk 31 322, nr. 333)
De afgelopen periode werden er door vertegenwoordigers van ondernemers en ouders zorgen geuit over de financiële consequenties van de
aanscherping van de beroepskrachtkindratio in de dagopvang. Zij zien
hun zorgen gestaafd door onderzoek dat zij hebben laten verrichten door
Buitenhek4. Dit onderzoek geeft een inschatting weer van de effecten door
een twintigtal individuele ondernemers. Zij geven aan welke adviesprijs zij
voor 2018 denken te gaan hanteren. Uit het onderzoek komt het signaal
naar voren dat met name kleinere organisaties en locaties verwachten dat
de bij het akkoord afgesproken financiële compensatie onvoldoende zal
zijn om hun kostenstijging te dekken en dat daarmee hun continuïteit in
gevaar komt. Zonder afbreuk te willen doen aan dit signaal, is een
relevante notie dat het onderzoek ziet op de verwachtingen hoe de nieuwe
regelgeving zal gaan uitwerken. Omdat de wet- en regelgeving verandering van de praktijk beoogt, zal dit gepaard gaan met een nieuw
evenwicht in de bedrijfsvoering van organisaties.
Uit gesprekken met de sector blijkt dat de kern van de zorgen van de
partijen is terug te voeren op de macroraming ten aanzien van de
voorgenomen maatregel om de beroepskrachtkindratio in de dagopvang
voor baby’s van 1 op 4 naar 1 op 3 te verlagen en uitwerking daarvan. De
partijen zijn nauw betrokken geweest bij de nadere uitwerking van de
lagere regelgeving. Zij dachten zelf dat de uitwerking binnen de raming
mogelijk was. Partijen hebben vervolgens een nadere analyse gedaan. Op
basis van deze nadere analyse, signalen van individuele ondernemers
– die de berekeningen voor hun eigen groepen hebben gemaakt – en
gesprekken met hun achterban, verwachten partijen dat de stap van de
«oude BKR» naar de «nieuwe BKR» groter is dan zij eerder hebben
gedacht.
Bij de behandeling van het wetsvoorstel (Kamerstuk 34 596) in uw Kamer
(dd. 15 februari 2017) heb ik aangegeven dat ik oog heb voor signalen van
ondernemers die aarzeling hebben of de – op basis van de raming – ter
beschikking gestelde middelen voldoende zijn om de kwaliteitsverhoging
te bekostigen. De eerder genoemde fasering biedt mij de gelegenheid om
deze signalen nader te onderzoeken. Ik wil daarom een gericht,
afgebakend ex-ante onderzoek doen naar specifiek de verhouding tussen
de ten tijde van het akkoord verwachte aanpassing van de beroepskrachtkindratio in de dagopvang en de uiteindelijk uitgewerkte aanpassing.
Daarbij wil ik kijken naar de verwachte impact op organisaties en locaties
van verschillende omvang. Dit onderzoek wil ik afronden voordat de
aanscherping van de beroepskrachtkindratio in de dagopvang in werking
treedt, derhalve voor 1 januari 2019.
4

Buitenhek management & consult (2017). Resultaten praktijkonderzoek effecten IKK.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 322, nr. 335

3

Nadat de uitkomsten van het onderzoek bekend zijn, zal ik mijn standpunt
over eventuele vervolgstappen bepalen, waarbij de budgettaire kaders
een rol spelen. U wordt vanzelfsprekend over de uitkomst van het
onderzoek geïnformeerd.
Monitor IKK
Daarnaast wil ik, zoals ook aangekondigd in mijn brief van 11 mei jl, goed
zicht houden op de feitelijke uitwerking van de kwaliteitsverhoging in de
praktijk, zodat kwalitatief goede kinderopvang financieel toegankelijk blijft
voor alle inkomensgroepen. Om dit mogelijk te maken heb ik met de
partijen in het akkoord afgesproken om te monitoren hoe de daadwerkelijke kostprijs zich ontwikkelt na de implementatie van de wetsvoorstellen.
Om deze ontwikkeling in beeld te brengen, zal ik een nulmeting uit laten
voeren. Dit is de eerste stap in een kostprijsmonitor. Op deze wijze kan
vervolgens periodiek in beeld worden gebracht hoe de kostprijs zich
ontwikkelt en welke factoren hierop van invloed zijn. Uiteraard zullen ook
de uitkomsten van deze nulmeting en de kostprijsmonitor met uw Kamer
worden gedeeld.
3. Verduidelijking eisen buitenspeelruimte
In de reactiebrief die ik 11 mei jl. naar uw Kamer heb gestuurd, heb ik
aangegeven dat ik de afgelopen periode met diverse betrokkenen in
gesprek ben gegaan over het verduidelijken van de eisen aan de buitenspeelruimte. Aanleiding hiervoor was dat de onduidelijkheden in de
regelgeving op (het gebruik van) buitenspeelruimte werden genoemd als
een belangrijk knelpunt dat partijen ervaren bij de harmonisatie van
peuterspeelzaalwerk en kinderopvang.5 Dit is zowel genoemd tijdens de
internetconsultatie van het conceptbesluit als bij gesprekken voor het
opstellen van de knelpuntenbrief harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk.
In de huidige eisen is vastgelegd dat een kindercentrum moet beschikken
over ten minste 3 m2buitenspeelruimte per aanwezig kind. Er wordt in de
huidige eis voor kindercentra niet expliciet gemaakt of een buitenspeelruimte gedurende de gehele opvangtijd beschikbaar en exclusief
toegankelijk moet zijn voor de kinderen van het kindercentrum. Dit zorgt
voor onduidelijkheid in situaties waarin een buitenspeelruimte gedeeld
wordt. Bijvoorbeeld in een samenwerkingsverband tussen een kindercentrum en een andere instantie zoals een school, een sportclub of een
buurtvereniging. Ik vind het belangrijk dat houders van kindercentra en
peuterspeelzalen kunnen samenwerken met andere instanties. Daarom
vind ik het wenselijk dat samenwerkingsverbanden de mogelijkheid
hebben om de buitenspeelruimte te delen. Daarbij moeten zij weten wat
er van hen verwacht wordt en waar ze afspraken over moeten maken. Het
is belangrijk om eventuele onduidelijkheden weg te nemen dan wel voor
te zijn.
Hoewel zowel de akkoordpartijen als ik het belang van buitenspelen
onderschrijven, verschillen we van opvatting als het gaat om de
aanpassing van de regelgeving. De akkoordpartijen zijn van mening dat
de huidige regelgeving duidelijk is en dat deze voldoende houvast biedt
aan de toezichthouder.
Omdat ik de signalen uit de praktijk serieus neem en het van belang vind
dat de regelgeving duidelijk en eenduidig is en samenwerking mogelijk
maakt, geef ik hieronder aan hoe ik op basis van de input uit de
gesprekken de regelgeving aan de buitenspeelruimte wil verduidelijken.
5

Kamerstuk 34 596, nr. 8.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 322, nr. 335

4

Kinderen moeten altijd voldoende gelegenheid en tijd hebben om buiten
te kunnen spelen. Daarom gaat als uitgangspunt voor het peuterspeelzaalwerk, de dagopvang en de buitenschoolse opvang gelden dat de
buitenspeelruimte gedurende de gehele opvang beschikbaar en exclusief
toegankelijk is voor de in het kindercentrum aanwezige kinderen. Om
samenwerking met andere instanties mogelijk te maken, kan een houder
afspraken maken over gedeeld gebruik van een buitenspeelruimte. Deze
afspraken kunnen worden gemaakt over de tijden waarop de buitenspeelruimte beschikbaar is en over het gelijktijdig gebruik van de buitenspeelruimte door andere instanties om mogelijk te maken dat ook andere
kinderen gedurende de opvangtijd kunnen spelen op bijvoorbeeld het
schoolplein of de buitenruimte van een sportvereniging. Hierbij geldt dat
mijn voorkeur uitgaat naar samenwerking met instanties die gericht zijn
op de ontwikkeling van kinderen. Ook in het geval van samenwerking met
andere initiatieven die gericht zijn op een andere/bredere doelgroep, zoals
samenwerking tussen een buitenschoolse opvang en een buurtcentrum,
wil ik de ruimte bieden om de buitenspeelruimte te delen. Indien gedeeld
gebruik van de buitenspeelruimte wordt afgesproken, blijft gelden dat elk
kind over ten minste 3 m2 buitenspeelruimte moeten beschikken.
Om te borgen dat de belangen van het kind ook bij gedeeld gebruik van
de buitenspeelruimte altijd centraal staan, gaat als voorwaarde voor het
delen van de buitenspeelruimte gelden dat de gemaakte afspraken over
het delen van de buitenspeelruimte worden vastgelegd in het pedagogisch beleidsplan. Hierbij dient de houder in het bijzonder aandacht te
besteden aan de wijze waarop bij gedeeld gebruik van de buitenspeelruimte wordt geborgd dat sprake is van verantwoorde kinderopvang dan
wel verantwoord peuterspeelzaalwerk. Op deze manier wordt geborgd dat
ook in het geval van een gedeelde buitenspeelruimte, kinderen voldoende
gelegenheid en tijd krijgen om buiten te spelen en daarmee hun
gezondheid en brede ontwikkeling wordt gestimuleerd.
4. Motie Heerma over inwerkingtreding wetsvoorstel Harmonisatie
Uw Kamer heeft op 21 februari 2017 de motie van de heer Heerma over
inwerkingtreding van het wetsvoorstel harmonisatie kinderopvang en
peuterspeelzaalwerk (Kamerstuk 34 596, nr. 14) aangenomen. Deze motie
verzoekt de regering om, indien het wetsvoorstel directe financiering voor
1 september 2017 wordt aangenomen in de Tweede Kamer, de inwerkingtreding van het wetsvoorstel harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk uit te stellen tot de inwerkingtreding van de directe financiering.
Inmiddels heb ik het advies van de Afdeling advisering van de Raad van
State bij het wetsvoorstel nieuw financieringsstelsel kinderopvang (in de
motie aangeduid als Directe Financiering Kinderopvang) ontvangen. Er
wordt nu gewerkt aan het opstellen van het nader rapport. Het
wetsvoorstel kan niet eerder dan na de zomer aan uw Kamer worden
toegestuurd. Daarmee kan het wetsvoorstel nieuw financieringsstelsel
kinderopvang niet meer voor 1 september 2017 door uw Kamer worden
aangenomen, zoals in de motie wordt gesteld. Omdat het belangrijk is dat
alle betrokken partijen voldoende voorbereidingstijd hebben voor
invoering van de Wet harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk,
is het wenselijk nu reeds duidelijkheid te geven over de invoeringstermijn
hiervan. De Wet harmonisatie kinderopvang en peuterspeelzaalwerk zal ik,
zoals beoogd, per 1 januari 2018 in werking laten treden.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
L.F. Asscher

Tweede Kamer, vergaderjaar 2016–2017, 31 322, nr. 335

5