Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2011–2012

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

89
Vragen van het lid Kooiman (SP) aan de staatssecretaris van Volksgezondheid
Welzijn en Sport over het bericht dat jeugdzorginstellingen signalen van
seksueel misbruik onvoldoende oppikken (ingezonden 22 juni 2011).
Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 26 september 2011) Zie ook
Aanhangsel Handelingen, vergaderjaar 2010–2011, nr. 3253.
Vraag 1
Wat is uw reactie op de constatering van de commissie Samson dat
jeugdzorginstellingen signalen van seksueel misbruik onvoldoende
oppikken?1
Antwoord 1
Het herkennen van signalen van seksueel misbruik is cruciaal om dit misbruik
ook aan te kunnen pakken, zodat de jeugdzorg kinderen een veilige plek
biedt. Ik ben het dan ook met de voorzitter van de commissie Samson eens
dat het van belang is dat medewerkers in de jeugdzorg daartoe in staat zijn.
Er is de afgelopen jaren door mijn voorgangers, dit kabinet en de organisaties en medewerkers in de jeugdzorg veel in gang gezet om misbruik in de
jeugdzorg te voorkomen en te signaleren. De werkzaamheden van de
commissie Samson dragen bij aan de aandacht die er voor dit onderwerp is.
De conclusies en aanbevelingen uit het eindrapport van de commissie
Samson dat in 2012 zal worden afgerond zal ik bovendien benutten om te
bezien of het systeem van jeugdzorg verder verbeterd moet worden. Als er in
de tussentijd zaken aan het licht komen die directe actie vragen, dan zal ik die
natuurlijk waar nodig inzetten.
Vraag 2, 6
Hoe gaat u ervoor zorgen dat de motie Langkamp2, die de regering verzoekt
ervoor te zorgen dat alle professionals die gaan werken met de verwijsindex
en de verplichte meldcode in het signaleren, melden en bespreekbaar maken
van een melding geschoold worden, wordt uitgevoerd?

1
2

ah-tk-20112012-89
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2011

De Telegraaf, 20 juni 2011, «Misbruik jeugd slecht herkend».
Motie-Langkamp over scholing voor professionals die gaan werken met de verwijsindex
31 855-35.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

1

Bent u voornemens jeugdhulpverleners niet enkel via een computer een
training te geven, maar hen ook (face to face) daadwerkelijk een scholing aan
te bieden? Zo ja, hoe gaat u dit doen? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 2, 6
De motie Langkamp voer ik op de volgende manier uit. Professionals,
waaronder jeugdhulpverleners, worden op verschillende manieren geschoold
en ondersteund bij het werken met de verwijsindex risicojongeren (VIR) en bij
de implementatie van de meldcode. Dit als voorbereiding op wettelijke
verankering van de meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling.
Zo verzorgen gemeenten de scholing van meldingsbevoegde professionals
voor het werken met de VIR. Onder alle professionals is de praktische
«Handreiking Melden» verspreid waarin een afwegingenkader is opgenomen
voor het doen van een melding in de verwijsindex. Een tweede brochure
«Samenwerken in de jeugdketen» wordt verspreid. Op verzoek worden vanuit
mijn ministerie workshops over de VIR verzorgd.
Als het gaat om het signaleren, melden en bespreekbaar maken van misbruik
van kinderen in huiselijke kring biedt de meldcode huiselijk geweld en
kindermishandeling professionals veel houvast. Ik heb verschillende modules
voor training laten ontwikkelen zowel praktisch via de computer als «face to
face». Zo is een basismodule «Werken met een meldcode» ontwikkeld die
professionals leert te werken met een meldcode. Trainers die de «Train de
Trainer-cursus» volgen, kunnen deze module geven. De aanbieders van deze
en andere trainingen op het gebied van de meldcode en geweld in huiselijke
kring zijn te vinden op de virtuele databank cursussen en trainingen.
Daarnaast is voor professionals een e-learning module ontwikkeld. In deze
module wordt ingegaan op het werken met de stappen uit de meldcode
(waaronder het in kaart brengen van signalen, collegiale consultatie en
melden), de verschillende vormen van geweld in huiselijke kring en de rol
van ketenpartners. Ook is een module ontwikkeld die specifiek ingaat op het
bespreken van geweld in huiselijke kring met de cliënt.
Begin 2012 zal een campagne van start gaan die zich richt op de implementatie van de meldcode. Deze campagne zal de modulen (en andere implementatie-instrumenten) onder de aandacht brengen bij organisaties die vallen
onder de voorgenomen wet verplichte meldcode.
Vraag 3
Bent u het met commissie voorzitter Rieke Samsom Geerlings eens dat
jeugdhulpverleners extra en heftig getraind moeten worden in het herkennen
van signalen dat een kind is misbruikt? Zo ja, wat bent u voornemens hieraan
te doen?
Antwoord 3
Ik ben het met mevrouw Samson eens dat het trainen van hulpverleners in
het herkennen van signalen van groot belang is. In de afgelopen jaren zijn
verschillende stappen gezet om daaraan te werken. Ik constateer dan ook dat
het onderwerp goed op de agenda staat.
In het competentieprofiel dat voor medewerkers in de jeugdzorg is ontwikkeld
is opgenomen dat een medewerker in staat moet zijn om signalen van
mishandeling te herkennen. Dit competentieprofiel wordt zowel in de
vooropleiding, als in de bij- en nascholing gebruikt.
Als ondersteuning bij het herkennen van signalen werken professionals met
signaleringsinstrumenten. Een van de activiteiten die voortvloeien uit het
rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, «de fysieke veiligheid van
jonge kinderen» is dat een werkgroep aan de slag is met het verbeteren van
signalerings- en risicotaxatie instrumenten en het gebruik daarvan door
professionals. Ik heb de Tweede Kamer onlangs van deze acties op de hoogte
gebracht (Kamerstukken II 2010/11, 31 839, nr. 124).
Ook in het veld zelf wordt het goed voorbereiden van medewerkers op dit
vlak van groot belang geacht. Jeugdzorg Nederland heeft mij geïnformeerd
dat de organisaties voor Jeugd en Opvoedhulp en de bureaus jeugdzorg dit
voorjaar met elkaar een kader hebben vastgesteld, waarin is opgenomen op
welke wijze organisaties omgaan met seksueel overschrijdend gedrag. Het
trainen in het herkennen van signalen en het melden van risicosituaties
maken onderdeel uit van het kwaliteitskader. De praktische richtlijnen zijn
gericht op voorkomen, signaleren en melden van seksueel grensoverschrij-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

2

dend gedrag. Juist in de jeugdzorg is het noodzakelijk dat een veilig en
professioneel behandelingsklimaat wordt geboden. Daarnaast is in het kader
ook expliciet aandacht voor lichamelijke aspecten die wel passen bij het
opvoedingsklimaat van een instelling. Vooral bij kleine kinderen is sprake van
verzorging en het bieden van genegenheid. Het kader bevat ook afspraken
over de wijze waarop de organisaties daarmee omgaan.
Vraag 4
Hoe gaat u ervoor zorgen dat de cultuur binnen jeugdzorginstellingen en
pleeggezinnen zodanig verandert dat kindermishandeling, waaronder ook
seksueel misbruik, bespreekbaar wordt?
Antwoord 4
In het veld staat dit thema al expliciet op de agenda. Instellingen en
pleeggezinnen hebben te maken met kwetsbare kinderen die bijvoorbeeld in
verband met hun problematiek seksueel wervend gedrag vertonen. Medewerkers en pleegouders worden dan ook voorbereid in het omgaan met dergelijk
gedrag.
Met het kwaliteitskader van Jeugdzorg Nederland hebben de instellingen zich
gecommitteerd aan het creëren van een open cultuur. In het kwaliteitskader
zijn bijvoorbeeld afspraken gemaakt over interne richtlijnen met regels over
het melden van signalen en de manier waarop die signalen vervolgens
worden onderzocht en, zo nodig, gemeld aan de Inspectie Jeugdzorg en de
politie. Ook is in het kwaliteitskader opgenomen dat het management van de
organisatie zorg dient te dragen voor een open cultuur waarbij het onderwerp
seksualiteit en seksueel misbruik in overleg tussen medewerkers wordt
besproken. Hulpverleners worden bijvoorbeeld door het management
gestimuleerd steun aan elkaar te vragen in risicosituaties.
Bij pleegouders is zowel bij de screening, als bij de voorbereiding expliciet
aandacht voor dit onderwerp. Pleegouders worden onder meer gescreend op
het kunnen bieden van een veilige omgeving van het kind. Bovendien worden
pleegouders in de voorbereiding en begeleiding getraind in het omgaan met
kinderen met problematisch seksueel gedrag.
Vraag 5
Zou het naar uw mening bijvoorbeeld kunnen helpen wanneer de seksuele
voorlichting aan jongeren binnen jeugdzorginstellingen zou verbeteren,
waardoor vermoedelijk misbruik beter bespreekbaar wordt? Zo nee, waarom
niet? Zo ja, hoe gaat u dit verbeteren?
Antwoord 5
Seksuele voorlichting maakt onderdeel uit van de algemene opvoeding die
instellingen aan de daar verblijvende jongeren bieden. Dat gebeurt bijvoorbeeld op basis van programma’s die samen met de Rutgers Nisso groep zijn
opgezet. De programma’s worden niet alleen ingezet in dagelijkse opvoedingssituaties, maar bijvoorbeeld ook specifiek, in het kader van weerbaarheidstraining, bij slachtoffers van loverboys.
Mij zijn geen signalen bekend dat de gebruikte programma’s voor seksuele
voorlichting niet voldoen of niet voldoende worden ingezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, Aanhangsel

3