Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2021–2022

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2241
Vragen van de leden Gijs vanDijk (PvdA) en Maatoug (GroenLinks) aan de
Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen over werkenden
zonder pensioenopbouw (ingezonden 27 januari 2022).
Antwoord van Minister Schouten (Armoedebeleid, Participatie en
Pensioenen) (ontvangen 28 maart 2022). Zie ook Aanhangsel Handelingen,
vergaderjaar 2021–2022, nr. 1737.
Vraag 1
Bent u bekend met het feit dat er in 2019 bijna een miljoen mensen werken,
maar geen pensioen opbouwen?1
Antwoord 1
Ja, volgens recent onderzoek van het CBS, dat in opdracht van het Ministerie
van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is uitgevoerd, waren er eind 2019 6,98
miljoen werknemers in Nederland, waarvan 936 duizend werknemers geen
pensioen opbouwden via hun werkgever (de zogenoemde witte werknemers).
Vraag 2
Kunt u toelichten welke groepen werknemers nu geen pensioen opbouwen?
Kunt u daarbij aangeven in welke sectoren deze werknemers werken? Hoe
staat het verder met uw toezegging om het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS) periodiek onderzoek te laten doen naar werkenden die geen pensioen
opbouwen?
Antwoord 2
Uit het onderzoek van het CBS2 blijkt dat 13 procent van alle werknemers in
de onderzoekspopulatie is geclassificeerd als zogenoemde «witte werknemer». Deze groep werknemers bestaat voor 7 procentpunt uit werknemers
van 21 tot 35 jaar, voor 5 procentpunt uit 35 tot 55 jarigen, en voor 2
procentpunt valt in de categorie 55-jarigen tot de AOW-leeftijd.3

1

Trouw, 14 januari 2022, «Eind 2019 zat nog altijd bijna een miljoen werknemers zonder pensioenopbouw» (Eind 2019 zat nog altijd bijna een miljoen werknemers zonder pensioenopbouw |
Trouw)
2
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2022/02/witte-vlek-op-pensioengebied-2019
3
Vanwege afronding tellen deze cijfers niet op tot 13%.

ah-tk-20212022-2241
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2022

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

1

Andere kenmerken van werknemers waarvan een relatief groot deel geen
pensioen opbouwt, zijn werknemers4:
met een 1e generatie migratieachtergrond (22 procent);
alleenstaanden (19 procent);
wier partner ook witte werknemer is (19 procent);
die deel uit maken van een huishouden met een laag huishoudensinkomen
(minder dan 20 duizend euro) (26 procent);
die geen eigen woning bezitten (17 procent);
die minder dan 35 duizend euro verdienen (18 procent);
met een flexibel dienstverband (25 procent);
die bij kleine bedrijven (1 tot 10 werkzame personen) werken (36 procent);
en die bij jonge bedrijven (jonger dan 2 jaar) werken (28 procent).
Daarnaast blijkt uit het onderzoek van het CBS dat de commerciële dienstverlening de sector is waarbij de witte vlek het grootst is, zowel in absolute (646
duizend witte werknemers) als ook in relatieve zin (19 procent witte werknemers). Binnen de commerciële dienstverlening zijn «Reclame en marktonderzoek» en «Industrieel ontwerp en vormgeving, fotografie, vertaling en overige
consultancy» de bedrijfsklassen met het hoogste aandeel witte werknemers
(42 procent), en «Arbeidsbemiddeling, uitzendbureaus en personeelsbeheer»
de bedrijfsklasse met het grootste absolute aantal witte werknemers (bijna
195 duizend witte werknemers). Deze resultaten komen in grote lijnen
overeen met de resultaten uit het vorige CBS-onderzoek, dat betrekking had
op 2016.
De toezegging van mijn ambtsvoorganger om het CBS periodiek te verzoeken
om onderzoek te laten doen naar werkenden die geen pensioen opbouwen,
wordt uitgevoerd. Ik ben voornemens om het volgende CBS-onderzoek te
laten uitvoeren met cijfers over 2022 (naar verwachting is dit medio 2023
mogelijk) en vervolgens met cijfers over 2024.
Vraag 3
Is het mogelijk om recentere cijfers te krijgen over het aantal werknemers
zonder pensioenopbouw?
Antwoord 3
Op het moment van het onderzoek waren de cijfers over 2019 de meest
recente cijfers. Inmiddels zijn de gegevens in de Pensioenaansprakenstatistiek
(PAS) geactualiseerd. Dat betekent dat gestart zou kunnen met het onderzoek
naar de omvang van de witte vlek met als peildatum 31 december 2020.
Aangezien het beeld van en de ontwikkelingen in de omvang van de witte
vlek sinds het vorige onderzoek (data over 2016) beperkt zijn, ben ik, zoals ik
eerder heb aangegeven, voornemens om het volgende onderzoek te laten
plaatsvinden over het jaar 2022, naar verwachting medio 2023.
Vraag 4
Vindt u het ook zorgelijk dat bijna een miljoen mensen geen pensioen
opbouwen en zodoende in een financieel gat kunnen vallen wanneer zij de
pensioengerechtigde leeftijd bereiken?
Antwoord 4
Ja, het is zorgelijk dat in 2019 veel werknemers geen pensioen opbouwden
via hun werkgever. Ik vind het dan ook wenselijk om de witte vlek zo klein
mogelijk te maken. Met de afspraken in het Pensioenakkoord hebben ook
sociale partners zich gecommitteerd om de witte vlek de komende jaren te
reduceren.5 Het zijn immers werkgevers en werknemers die collectief
afspraken maken over arbeidsvoorwaarden, waaronder het aanvullend
pensioen. Zij hebben daarom op 17 juni 2020 het Aanvalsplan witte vlek
gepresenteerd met voorstellen om het gemis aan pensioenopbouw tegen te
gaan. De afgelopen anderhalf jaar zijn er belangrijke stappen gezet. Een
aantal acties is reeds opgepakt en uitgewerkt, zo is bijvoorbeeld het meld- en
informatiepunt geenpensioen.nl bij de SER opgericht. Op die website is onder

4

Ter illustratie: Dat betekent bijvoorbeeld dat 22 procent van de werknemers met een 1e
generatie migratieachtergrond op het moment van het onderzoek geen aanvullend pensioen
opbouwt.
5
Kamerstuk 32 043, nr. 457.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

2

andere een handreiking te vinden die werkgevers ondersteunt om de stappen
te doorlopen om tot een pensioenregeling te komen. Andere acties worden
dit jaar uitgewerkt. Ik ondersteun deze lijn en richt me daarom in eerste
instantie op de uitwerking van het aanvalsplan witte vlek van de Stichting van
de Arbeid (StvdA).
Het CBS-onderzoek geeft geen directe inzage in de vraag of deze werknemers
al hun hele potentiële pensioenopbouwperiode onder de witte vlek vallen. Op
basis van dit onderzoek is daarom niet te concluderen dat alle ongeveer
900.000 witte werknemers in een financieel gat zullen vallen wanneer zij de
pensioengerechtigde leeftijd bereiken. Jongeren maken een relatief groot deel
uit van de witte vlek. Zij zullen gedurende hun loopbaan naar verwachting
nog wisselen van werkgever. Werknemers die nu geen pensioen opbouwen
via hun werkgever, kunnen bij een nieuwe baan terechtkomen in een baan
waar wel pensioenopbouw plaatsvindt, waardoor zij dan beginnen met het
opbouwen van pensioen. Dit onderstreept ook het belang van pensioenbewustzijn bij jonge werknemers.
Op basis van dit onderzoek is het in beperkte mate mogelijk om inzage te
bieden in hoeveel werkenden helemaal geen aanspraken in de tweede pijler
hadden in 2019. Van alle werkenden in 2019 (werknemers en zelfstandigen,
dit waren 7,93 miljoen mensen) hadden 548 duizend mensen geen pensioenaanspraken in de tweede pijler. Van alle zelfstandigen (947 duizend) hadden
208 duizend geen pensioenaanspraken in de tweede pijler. Dat betekent dat
340 duizend werknemers geen pensioenaanspraken hadden in de tweede
pijler in 2019.
Vraag 5
Welke maatregelen gaat u nemen om ervoor te zorgen dat werknemers die
nu geen pensioen opbouwen in de toekomst wel pensioen gaan opbouwen?
Antwoord 5
In Nederland is het primair aan sociale partners om een aanvullende
pensioenregeling overeen te komen en aan te bieden. Dit is echter niet
verplicht, dit is een arbeidsvoorwaarde die werkgevers en werknemers (vaak
collectief) overeenkomen. Zoals uiteengezet in mijn antwoord op vraag 4 richt
ik mij samen met sociale partners en pensioenuitvoerders op de uitwerking
van het aanvalsplan witte vlek van de StvdA. Het streven van mij, en zojuist
genoemde partijen is om de witte vlek te reduceren. In mijn brief Witte vlek
op pensioengebied6 heb ik uiteengezet welke acties momenteel lopen en hoe
die uitgewerkt gaan worden de komende tijd.
Vraag 6
Kunt u aangeven hoe het staat met het (wettelijk) afschaffen van de wachttijd
voor uitzendkrachten? Zijn er andere sectoren of bedrijven die een wachttijd
hanteren? Zo ja, welke sectoren zijn dit en hoe lang is deze wachttijd?
Antwoord 6
De wachttijd voor uitzendkrachten wordt niet afgeschaft maar verkort naar
maximaal 8 gewerkte weken, dit is in lijn met het wettelijk maximum dat ook
voor andere sectoren geldt. De verkorting van de wachttijd werd geadviseerd
door de StvdA en dit advies is overgenomen door mijn ambtsvoorganger en
vervolgens verankerd in het wetsvoorstel toekomst pensioenen (WTP).
Vanwege eerder uitstel van de beoogde inwerkingtreding van de WTP (van
1 januari 2022 naar 1 januari 2023) zou dit per 1 januari 2023 pas geregeld
worden. Sociale partners in de uitzendsector hebben in het najaar van 2021
besloten om de wachttijd per 1 januari 2022 reeds te verkorten naar 8
gewerkte weken, waarbij elke werknemer die daarvoor langer dan 8 werken
had gewerkt gelijk kon beginnen met het opbouwen van pensioen. Er zijn mij
geen andere sectoren of bedrijven bekend waarbij een wachttijd geldt.
Vraag 7
Kunt u aangeven hoeveel Wajongers met loondispensatie werken en
daardoor geen pensioen opbouwen?

6

Kamerstuk 320 43, nr. 573.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

3

Antwoord 7
Eind 2021 waren er ruim 11.300 personen vanuit de Wajong aan het werk met
loondispensatie.7 Of zij pensioen opbouwen is afhankelijk van de hoogte van
de (AOW-)franchise in de betreffende pensioenregeling. De meeste van hen
bouwen naar alle waarschijnlijkheid geen pensioen op omdat het pensioengevend loon niet boven de franchise uitkomt.
Vraag 8
Vindt u het ook onwenselijk dat Wajongers die met loondispensatie werken,
en doordat zij minder dan de franchise verdienen, geen pensioen opbouwen?
Antwoord 8
Ik vind het wenselijk dat zo min mogelijk mensen na pensionering een
(sterke) inkomensterugval ervaren ten opzichte van het gemiddelde loon
gedurende de loopbaan. Het aanvullend pensioen is daarvoor bij uitstek het
geschikte middel. Een werknemer bouwt pas aanvullend pensioen op indien
de werkgever een pensioenregeling aanbiedt en wanneer het pensioengevend loon hoger is dan de franchise. Wanneer werknemers, al dan niet
Wajongers die met loondispensatie werken, een pensioengevend loon
hebben dat onder de franchise ligt, zal er geen pensioen worden opgebouwd.
Tegelijkertijd geldt dat zij een geringe (of in gevallen geen) inkomensterugval
zullen ervaren omdat de AOW zorgt voor een goede vervangingsratio8. Het is
op basis van de beschikbare gegevens niet te zeggen in hoeverre Wajongers
die met loondispensatie werken een inkomensterugval ervaren.
Vraag 9
Welke maatregelen gaat u treffen om ervoor te zorgen dat deze Wajongers
een pensioen kunnen opbouwen?
Antwoord 9
Zie antwoord op vraag 11
Vraag 10
Wat heeft u gedaan met het advies van de Stichting van de Arbeid over de
pensioenopbouw van Wajongers om met een fictieve deeltijdfactor aan de
hand van de loonwaarde een regeling te treffen?
Antwoord 10
De StvdA heeft in 2015 geadviseerd om de franchise te corrigeren met de
loonwaarde factor, waardoor bij een verminderde arbeidsproductiviteit van
Wajongers die werken met loondispensatie pensioenopbouw mogelijk wordt.
De toenmalige Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid heeft
7 oktober 2016 gereageerd op het advies van de StvdA. Er is door het
ministerie destijds uitgebreid gekeken naar het voorstel. Het voorstel vraagt
om een flinke aanpassing van de Wet op de loonbelasting 1964 en is een
forse inbreuk op de bestaande fiscale systematiek. Er wordt dan naast de
Europeesrechtelijk voorgeschreven verlaging van de franchise op basis van
een deeltijdfactor ook een verlaging toegestaan op basis van een lagere
verdiencapaciteit. Een dergelijke uitzondering maakt de uitvoering voor
werkgevers en de Belastingdienst complexer. In het voorstel is slechts sprake
van een bescheiden extra pensioen. De forse inbreuk op het systeem die het
voorstel met zich brengt staat niet in verhouding tot de noodzaak een
bijzondere regeling te treffen voor de pensioenopbouw van Wajongers.
Vraag 11
Zijn er andere maatregelen om dit probleem van Wajongers die vanwege
loondispensatie geen pensioen opbouwen op te lossen en welke maatregelen
bent u bereid te gaan nemen?

7

https://www.uwv.nl/overuwv/Images/uwv-kwantitatieve-informatie-eerste-acht-maanden2021.pdf
8
Het pensioen ten opzichte van het geïndexeerde middelloon.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

4

Antwoord 11
Door het instrument loondispensatie in de Wajong te vervangen door
loonkostensubsidie zouden Wajongers die werken met een verminderde
loonwaarde aanvullend pensioen kunnen opbouwen. Er zitten echter ook
nadelen aan het vervangen van het instrument loondispensatie door
loonkostensubsidie. Zo zijn er hogere kosten voor de rijksoverheid omdat
werkgevers een deel van de werkgeverslasten vergoed krijgen. Daarnaast
worden arbeidskrachten die meer dan het wettelijk minimumloon verdienen
duurder voor de werkgever omdat de werkgever het verschil tussen het
wettelijk minimumloon en functieloon moet betalen. Dat heeft mogelijk een
negatief effect op de baanvindkans.
In het commissiedebat Participatiewet/Breed offensief in de Tweede Kamer
van 23 februari jl. heb ik toegezegd met betrokkenen in gesprek te gaan over
de banenafspraak en de ondersteuning die daarbij hoort. In deze gesprekken
neem ik ook mee of er behoefte is aan het invoeren van loonkostensubsidie
in de Wajong en WIA. Ik breng daarbij eerst in beeld wat de consequenties en
voor- en nadelen zijn van de loonkostensubsidie in de Wajong en de WIA.
Vraag 12
Hoe staat het verder met de suggestie van de Stichting van de Arbeid om het
hebben van een pensioenregeling mee te nemen in (Europese) aanbestedingsprocedures?9
Antwoord 12
De StvdA heeft bij het aanvalsplan witte vlek als mogelijke oplossingsrichting
de rijksoverheid ter overweging gegeven om te bezien of het mogelijk zou
zijn om via de Aanbestedingswet voorwaarden te stellen bij aanbestedingen
aangaande het hebben van een pensioenregeling. Bij de voortgangsrapportage van het aanvalsplan witte vlek riep de StvdA de rijksoverheid op om bij
een herziening van de Aanbestedingswet te bezien of het hebben van een
pensioenregeling een voorwaarde kan zijn bij aanbestedingen. Mijn ministerie
is met het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat in overleg gegaan
om na te gaan of dit mogelijk is. Daaruit bleek dat de huidige Aanbestedingswet daar geen ruimte toe biedt, ook bij een herziening is dit niet mogelijk te
maken. De Aanbestedingswet is op Europese regels gebaseerd en biedt
mogelijkheden om voorwaarden te verbinden aan het uitvoeren van
overheidsopdrachten en deze mee te wegen in een aanbestedingsprocedure.
Daarbij geldt dat dergelijke voorwaarden verband moeten houden met het
voorwerp van de opdracht. Algemene eisen aan de interne bedrijfsvoering
van een inschrijver welke betrekking hebben op het algemeen ondernemingsbeleid vallen daar niet onder en kunnen dus niet bij een aanbesteding als een
bijzondere voorwaarde worden opgenomen. Dit vloeit voort uit Europese
aanbestedingsrichtlijnen. Een aanpassing om dit wel mogelijk te maken
vraagt daarom ook om aanpassing van Europese regels. Op dit moment is
dat niet voorzien.
Vraag 13
Bent u tevens bereid om bij uit- en aanbestedingen van werk in opdracht van
de overheid het hebben van een pensioenregeling als voorwaarde op te
nemen?
Antwoord 13
Zoals ik in mijn antwoord op de vorige vraag heb uiteengezet, is het volgens
de huidige nationale en Europese regels niet mogelijk om het hebben van
een pensioenregeling als voorwaarde op te nemen bij uit- en aanbestedingen
voor het uitvoeren van overheidsopdrachten. Hoewel ik de suggestie en
oproep van de StvdA begrijp en sympathiek acht, is het niet mogelijk om dit
wettelijk te regelen. Voor de volledigheid merk ik op dat de Minister van
Economische Zaken en Klimaat verantwoordelijk is voor de Aanbestedingswet.

9

Stichting van de Arbeid, juni 2020, «Aanvalsplan witte vlek» (Aanvalsplan witte vlek pensioenen (stvda.nl))

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

5

Vraag 14
Op welke manier gaat u, in samenwerking met sociale partners, er voor
zorgen dat de verplichtstelling bij bedrijfstakpensioenfondsen beter wordt
gehandhaafd? Komt u met initiatieven tot meer schaalvergroting en fusies
van pensioenfondsen zodat de uitvoeringskosten dalen en de aansluiting van
deelnemers wordt vergroot?
Antwoord 14
Bedrijfstakpensioenfondsen zijn verantwoordelijk voor de handhaving van de
verplichtstelling in een sector. Door de toegenomen dynamiek van de
economie is dit steeds lastiger. Zoals in de voortgangsrapportage «Aanvalsplan witte vlek pensioenopbouw» van de StvdA is aangekondigd, is de StvdA
voornemens om in overleg met de Pensioenfederatie pensioenuitvoerders op
te roepen om gezamenlijk te kijken op welke manier technologische
ontwikkelingen (bijvoorbeeld data science en/of kunstmatige intelligentie)
eraan kunnen bijdragen om tot een effectievere en efficiëntere handhaving te
komen. Ook het actueel houden van de werkingssfeer voor de verplichtstelling van bedrijfstakpensioenfondsen is van belang voor het tegengaan van
witte vlekken binnen sectoren. In een nog op te stellen aanbeveling aan
cao-partijen zal de StvdA ook een oproep doen tot een actualisering van de
werkingssferen. Schaalvergroting en fusies van pensioenfondsen maken geen
deel uit van de acties uit het eerde genoemde aanvalsplan witte vlek.
Vraag 15
Hoe staat het verder met uw toezegging om bedrijven bij inschrijving of
wijziging van de hoofdactiviteit bij de Kamer van Koophandel te verwijzen
naar het betreffende pensioenfonds?10
Antwoord 15
Zoals in de voortgangsrapportage «Aanvalsplan witte vlek pensioenopbouw»
van de StvdA staat aangegeven, worden de mogelijkheden voor het
automatisch doorverwijzen van ondernemers door de Kamer van Koophandel
naar het pensioenfonds waar zij waarschijnlijk thuishoren, onderzocht. Daarbij
wordt ook bekeken of ondernemers mogelijk zelf via een online module en op
basis
van de hoofdactiviteit van de onderneming kunnen raadplegen bij welk
pensioenfonds zij thuishoren en kunnen worden doorverwezen naar het
aanmeldloket van een pensioenfonds. De Pensioenfederatie ontwikkelt met
behulp van input van de Kamer van Koophandel, SZW en het CBS een
module waarmee ondernemers bij inschrijving of bij de wijziging van
bedrijfsactiviteiten automatisch bericht krijgen bij welk pensioenfonds ze al
dan niet verplicht zijn ingeschreven of moeten worden ingeschreven.
Vraag 16
Een andere groep werkenden die geen pensioen opbouwen zijn zelfstandigen,
kunt u aangeven hoe het staat met de experimenten pensioensparen voor
zelfstandigen? Welke initiatieven en sectoren waren bereid om experimenten
te starten voor pensioensparen voor zelfstandigen?
Antwoord 16
Ik ben voornemens een experimenteerbepaling op te nemen in het wetsvoorstel toekomst pensioenen. Deze experimenteerbepaling biedt ruimte om bij
algemene maatregel van bestuur experimenten met vrijwillige aansluiting van
zelfstandigen in de tweede pijler mogelijk te maken. Omdat de experimenteerwetgeving onderdeel uitmaakt van het wetsvoorstel toekomst pensioenen, kent de experimenteerwetgeving eenzelfde tijdspad. In de brief van
10 februari 2022 is ingegaan op de planning van dit wetsvoorstel11. Ik acht
inwerkingtreding van het nieuwe pensioenstelsel, en daarmee ook de
experimenteerruimte, per 1 januari 2023 realistisch. Met het wetsvoorstel
toekomst pensioenen wordt tevens een arbeidsvormneutraal pensioenkader
voorgesteld. Dit houdt in dat onder meer de fiscale ruimte voor pensioensparen in de derde pijler wordt verruimd naar het niveau van de tweede pijler.

10
11

Kamerstuk 32 043, nr. 550
Kamerstuk 32 043, nr. 559.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

6

Dit zal zelfstandigen meer ruimte geven om te sparen voor een adequate
oudedagsvoorziening.
Eind 2019 is uw Kamer in de voortgangsrapportage uitwerking pensioenakkoord geïnformeerd over het voornemen tot experimenteerwetgeving12. De
aanleiding voor experimenteerwetgeving was gelegen in initiatieven vanuit
de pensioensector. In overleg met deze partijen is de afgelopen periode
invulling gegeven aan de toezegging om initiatieven te willen faciliteren
middels experimenteerwetgeving. De partijen hebben mijn ministerie vanaf
het begin gevraagd niet naar buiten te treden over hun eventuele voornemen
om een experiment in te richten. Ik kan dit verzoek goed begrijpen. Ik vind
het ook aan de partijen zelf om hierover te communiceren.
Vraag 17
Klopt het dat de geplande experimenten, zoals in de kunstensector, geen
doorgang vinden vanwege belemmerende wetgeving? Wat heeft dat voor
invloed op de afspraken van het pensioenakkoord?
Antwoord 17
De voorgenomen experimenteerwetgeving staat los van de afspraken die het
kabinet met sociale partners in het pensioenakkoord heeft gemaakt. Vanwege
de nauwe samenhang met de stelselherziening wordt de experimenteerwetgeving in het wetsvoorstel toekomst pensioen meegenomen.
Pensioenfonds PFZW, dat betrokken is bij het experimentvoorstel in de
cultuursector, is een van de partijen met wie mijn ministerie heeft gesproken
over experimenten. PFZW heeft de uitwerking van het experiment vooralsnog
gestaakt.13 Op hun website geeft PFZW aan dat het fonds het vooralsnog
onzeker vinden of de experimenteerwetgeving voldoende ruimte biedt om de
door hen beoogde pilot te kunnen starten. PFZW geeft aan dat als de
beoogde wetgeving er is, zij zullen kijken naar welke ruimte dit eventueel
biedt.14
Vraag 18
Zo ja, kunt u toelichten welke wetten deze experimenten blokkeren en bent u
bereid om deze belemmeringen weg te nemen?
Antwoord 18
Het wetsvoorstel toekomst pensioenen beoogt een experimenteerbepaling te
introduceren die ruimte biedt om vrijwillige aansluiting van zelfstandigen in
de tweede pijler mogelijk te maken. Het doel hiervan is te bezien in hoeverre
een dergelijke nieuwe mogelijkheid de opbouw van pensioen door zelfstandigen stimuleert. Pensioenuitvoerders die interesse hebben in het uitvoeren
van een experiment kunnen gebruikmaken van de experimenteerruimte die
geboden wordt.
In het kader van de internetconsultatie van het wetsvoorstel toekomst
pensioenen hebben een aantal pensioenuitvoerders, advies- en zelfstandigenorganisaties, FNV Zelfstandigen, het Verbond van Verzekeraars en de
Pensioenfederatie gereageerd op de voorgestelde experimenteerbepaling. De
inbreng op de internetconsultatie illustreert dat zeer verschillend wordt
gedacht over de gewenste ruimte voor vrijwillige aansluiting door zelfstandigen in de tweede pijler enerzijds, en de juridisch haalbare ruimte anderzijds.
In verschillende reacties is bijvoorbeeld gewezen op de consequenties van
experimenten met vrijwillige aansluiting van zelfstandigen in de tweede pijler
voor de taakafbakening en marktordening.
De uitwerking van de beoogde experimenteerwetgeving dient zorgvuldig te
gebeuren, waarbij verschillende belangen dienen te worden afgewogen, zoals
al eerder is aangegeven15. Allereerst is er het belang van de zelfstandige om
toegang te hebben tot goede en passende pensioenvoorzieningen. Daarnaast
is het van belang de houdbaarheid van de verplichtstelling niet onder druk te
zetten door voldoende solidariteit en collectiviteit in tweedepijler pensioenre12

Kamerstuk 32 043, nr. 510.
https://pensioenpro.nl/pensioenpro/30050502/pfzw-staakt-proef-met-zzp-pensioencultuursector. Geraadpleegd op 15 februari 2022.
14
https://www.pfzw.nl/over-ons/actueel/zzppensioengestaakt.html. Geraadpleegd op 2 februari
2022.
15
Kamerstuk 32 043, nr. 559.
13

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

7

gelingen voor zelfstandigen te behouden. Ook is het van belang strijdigheid
te voorkomen met (Europese) mededingings- en gelijke behandelingswetgeving, evenals nationale privacywetgeving. Tot slot is het belangrijk de
uitvoerbaarheid van de experimenten voor pensioenuitvoerders en de
Belastingdienst in het oog te houden. Ik zet in op een voorstel dat aan deze
randvoorwaarden voldoet en tegelijkertijd ruimte biedt voor experimenten
door pensioenuitvoerders – inclusief verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen.
Vraag 19
Kunt u aangeven waarom een van de geplande experimenten voor pensioensparen voor zelfstandigen voor de cultuursector door het Ministerie van
Sociale Zaken en Werkgelegenheid is geblokkeerd?
Antwoord 19
Ik herken mij niet in de kwalificatie dat experimenten worden «geblokkeerd».
Zoals in de beantwoording op de vorige vraag uiteengezet, zet ik in op een
voorstel dat aan de hierboven benoemde randvoorwaarden voldoet en
tegelijkertijd ruimte biedt voor experimenten door pensioenuitvoerders.
Binnen die kaders is het juridisch mogelijk om experimenteerruimte te bieden
en uit te voeren. Het is vervolgens aan pensioenuitvoerders zelf om te
beslissen of zij binnen dit kader een experiment willen vormgeven.
Vraag 20
Vindt u ook dat juist deze experimenten enorm zinvol zijn om er zodoende
voor te zorgen dat ook zelfstandigen vrijwillig en op een eenvoudige manier
pensioen kunnen opbouwen?
Antwoord 20
Ja, ik ben het met de leden eens dat experimenten zinvol zijn in aanvulling
op de mogelijkheden voor zelfstandigen om pensioen op te bouwen in de
derde pijler. Zodoende kan worden bezien of het faciliteren van de mogelijkheid voor pensioenuitvoerders om pensioenregelingen in de tweede pijler
aan te bieden aan zelfstandigen de opbouw van pensioen door zelfstandigen
stimuleert binnen de genoemde juridische kaders, zoals ten aanzien van
behoud van de verplichtstelling, marktordening en privacywetgeving. Daarom
bevat het wetsvoorstel toekomst penisoenen een experimenteerbepaling die
hierin voorziet.
Vraag 21
Bent u bereid om in overleg te treden met de cultuursector om er zorg voor
te dragen dat de experimenten pensioensparen zo snel mogelijk van de
grond kunnen komen?
Antwoord 21
Mijn ministerie is veelvuldig met diverse partijen in overleg getreden over de
experimentwetgeving en bereid om het overleg met de partijen betrokken bij
het experiment in de cultuursector voort te zetten.
Vraag 22
Kunt u deze vragen één voor één beantwoorden?
Antwoord 22
Zowel vraag 9 als vraag 11 vroeg om welke maatregelen ik bereid ben om te
nemen, dan wel ga treffen, om ervoor te zorgen dat Wajongers met loondispensatie pensioen op zullen bouwen. Om herhaling van antwoorden te
voorkomen heb ik in mijn antwoord op vraag 9 verwezen naar het antwoord
op vraag 11.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, Aanhangsel

8