Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2020–2021

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

974
Vragen van de leden Van den Nieuwenhuijzen (GroenLinks) en Kuik (CDA)
aan de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking
over het bericht dat de Soedanese paramilitaire groep RSF steun krijgt van de
Europese Unie. (ingezonden 3 november 2020).
Antwoord van Minister Kaag (Buitenlandse Handel en
Ontwikkelingssamenwerking) (ontvangen 1 december 2020).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht «Deze beruchte militie uit Soedan krijgt
«veiligheidstraining» betaald door de EU»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Kunt u een overzicht geven van recente politieke en economische ontwikkelingen in Soedan?
Antwoord 2
In december 2018 begon een geweldloze volksopstand in Soedan, die heeft
geleid tot het afzetten van toenmalig president Al-Bashir op 11 april 2019. Op
17 augustus 2019 ondertekenden de Militaire Overgangsraad (TMC) en de
civiele oppositie een historisch constitutioneel akkoord. Dit akkoord maakte
de weg vrij voor een democratische transitie in Soedan. Tijdens de overgangsperiode van 39 maanden (deze periode is met het tekenen van het
vredesakkoord opnieuw ingegaan, zie onder) wordt het land geregeerd door
een civiel geleide transitieregering. Alleen de ministers van Binnenlandse
Zaken en Defensie zijn militairen. De Soevereine Raad neemt daarnaast de
positie van staatshoofd in. Deze elfkoppige raad bestaat uit zes burgers en vijf
militairen en staat momenteel onder leiding van generaal Burhan (RSF-leider
Mohamed Hamdan Dagolo, ook wel Hemedti genoemd, is vicevoorzitter).
Op 3 oktober jl. werd in Juba het vredesakkoord getekend tussen de
Soedanese overgangsregering en elf rebellengroeperingen verenigd in de
Sudan Revolutionary Front (SRF) en de Sudan Liberation Movement (SLM).

1

ah-tk-20202021-974
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2020

Trouw, 31 oktober 2020; https://www.trouw.nl/buitenland/deze-beruchte-militie-uit-soedankrijgt-veiligheidstraining-betaald-door-de-eu~bc839248/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

1

Dit omvangrijke akkoord bevat o.a. afspraken over het vormen en de
samenstelling van een parlement en heeft ook uitgebreide passages over
accountability. Momenteel wordt er nog onderhandeld met de rebellenleiders
Al-Nur en El-Hilu, respectievelijk leiders van Sudan Liberation Movement-Al
Nur (SLM-A) en Sudan People Liberation Movement North (SPLM-N). Het is
belangrijk dat alle rebellen hun wapens neerleggen om tot duurzame en
inclusieve vrede te komen.
In oktober jl. heeft aanklaagster Bensouda van het Internationaal Strafhof
(ICC) een historisch bezoek gebracht aan Soedan. Sinds het aftreden van
Al-Bashir is er sprake van toenadering tussen het civiele deel van de
transitieregering en het ICC. Het kabinet heeft het belang van samenwerking
met het ICC herhaaldelijk opgebracht. In Soedan was er veel aandacht voor
het bezoek van aanklaagster Bensouda. De Soedanezen zijn echter verdeeld:
een deel van de bevolking vindt dat Al-Bashir en de drie anderen tegen wie
een arrestatiebevel openstaat zo snel mogelijk naar Den Haag moeten voor
berechting, anderen zijn voorstander van lokale berechting.
Economisch gezien is het een uiterst zwaar jaar voor Soedan geweest. In
september jl. is de noodtoestand uitgeroepen vanwege zware regenval en
een buiten haar oevers tredende Nijl. Meer dan 875.000 mensen verkeerden
in nood, 100.000 huizen zijn vernield en meer dan 150 mensen verloren het
leven. Deze overstromingen kwamen bovenop een sprinkhanenplaag en
Covid-19.
In het afgelopen jaar is de economische situatie dan ook zo nijpend geworden in Soedan, dat inmiddels 20% van de bevolking onder de armoedegrens
leeft. Het kabinet heeft gedurende het jaar EUR 29,5 miljoen aan noodhulp
gedoneerd (via Central Emergency Response Fund, Rode Kruis, Dutch Relief
Alliance, Sudan Humanitarian Fund en het Family Support Program) om de
negatieve gevolgen van deze rampen voor de bevolking te beperken.
Voor 2021 gloort er echter iets van hoop aan de economische horizon van
Soedan. President Trump heeft aangegeven dat Soedan van de US State
Sponsors of Terrorismlijst wordt gehaald, wat o.a. zou betekenen dat het
internationale betalingsverkeer wordt gerehabiliteerd, nieuwe kansen worden
geboden voor internationale handel en investeringen en Soedan in aanmerking komt voor schuldverlichting. Het Congres van de Verenigde Staten dient
nog actie te ondernemen voordat delisting een feit is. Bovendien is Soedan,
met o.a. de steun van de EU, het IMF en de Wereldbank, begonnen met
aanzienlijke en broodnodige economische hervormingen.
Vraag 3
Wat is de huidige verhouding van de Rapid Support Forces (RSF) met de
regering van premier Hamdok en het Soedanese leger?
Antwoord 3
Met het constitutioneel akkoord van 17 augustus 2019 is de RSF formeel
onderdeel uit gaan maken van de strijdkrachten van Soedan. De RSF wordt
aangestuurd door de vicevoorzitter van de Soevereine Raad, Hemedti. Ter
achtergrond is het belangrijk te weten dat de RSF voortkomt uit de paramilitaire Janjaweed milities. Deze Janjaweed milities zijn op etnische grondslag
geformeerd en waren in Darfur en daarbuiten verantwoordelijk voor vele
mensenrechtenschendingen. Omdat Al-Bashir zijn positie niet alleen maar
afhankelijk wilde laten zijn van de leiders van het Soedanese leger, de
Sudanese Armed Forces (SAF), financierde Al-Bashir ook de Janjaweed
milities, die toen ook al werden aangevoerd door zijn vertrouweling Hemedti.
Na de maandenlange burgerprotesten in 2018 en 2019 werd Al-Bashir
uiteindelijk afgezet. Hemedti en generaal Burhan (een van de vooraanstaande
officieren van de SAF en huidig voorzitter van de Soevereine Raad) keerden
zich uiteindelijk tegen Al-Bashir en speelden een beslissende rol in zijn
afzetting. Het constitutioneel akkoord van 17 augustus 2019 kan worden
gezien als een machtsdeling tussen de drie belangrijkste machten in Soedan,
dat wil zeggen de civiele oppositie, de SAF en de RSF. Een voorwaarde voor
Hemedti zou zijn dat de RSF gelegitimeerd zou worden en dezelfde status zou
krijgen als de SAF. In de praktijk bestaat de RSF echter parallel aan het
Soedanese leger en is er nog geen sprake van daadwerkelijke integratie van
de RSF in de SAF.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

2

Vraag 4 en 5
Klopt de stelling van het Trouw-artikel dat de EU van plan is om trainingen te
financieren, of al financiert, waar ook leden van de RSF aan deel kunnen
nemen?
Klopt de stelling van hetzelfde artikel dat de trainingen niet alleen gaan over
mensenrechten, maar ook over het identificeren van illegale migranten en het
bedienen van vuurwapens?
Antwoord 4 en 5
Beide stellingen kloppen niet. De EU geeft geen financiële ondersteuning aan
genoemde trainingen en is ook niet van plan dit in de toekomst te doen. Wel
steunt de EU via het EU Emergency Trust Fund for Africa (EUTF) de democratische transitie in Soedan. Als onderdeel hiervan wordt momenteel de laatste
hand gelegd aan een overeenkomst ter waarde van EUR 4,95 miljoen met het
bureau van de VN Hoge Commissaris voor de Rechten van de Mens
(OHCHR), bedoeld voor het kantoor in Soedan. Doel van de OHCHRactiviteiten is het ondersteunen van duurzame vrede, het verbeteren van de
rechtsstaat en het vergroten van respect voor mensenrechten tijdens de
democratische transitie en in aanloop naar de verkiezingen in Soedan. De
OHCHR heeft bevestigd dat de RSF niet deelneemt aan de door de EU
gefinancierde activiteiten voor de periode van 2021–2022.
Vraag 6
Wat is het doel van deze trainingen? Vinden deze trainingen plaats binnen het
Better Migration Management programma, of in de context van een ander
programma?
Antwoord 6
De ondersteuning van de activiteiten van OHCHR betreft andere activiteiten
dan het Better Migration Management programma. Beide worden wel vanuit
het EUTF gefinancierd. Doel van de OHCHR-activiteiten is het ondersteunen
van duurzame vrede, het verbeteren van de rechtsstaat en het vergroten van
respect voor mensenrechten tijdens de democratische transitie en in aanloop
naar de verkiezingen in Soedan
Vraag 7
Klopt het dat EU-landen, waaronder Nederland, in juli expliciete toestemming
hebben gegeven voor dit trainingsproject? Zo ja, waarom heeft Nederland die
toestemming gegeven en welke voorwaarden zijn eraan verbonden?
Antwoord 7
Het klopt dat Nederland toestemming heeft gegeven voor de financiering van
de OHCHR-activiteiten. Deze toestemming heeft Nederland, net als andere EU
lidstaten, gegeven omdat Nederland de rol van OHCHR in Soedan van groot
belang acht. Zoals bij ieder programma of activiteit dat opereert op een
gevoelig onderwerp als mensenrechten zijn er risico’s aan de ondersteuning
verbonden. Daarom zijn er mitigerende maatregelen aan het programma
verbonden. Zo past OHCHR de VN Human Rights Due diligence policy
(HRDDP) toe. In lijn met de HRDDP zullen alle individuen die training
ontvangen een screening ondergaan van OHCHR en de United Nations
Integrated Transitions Assistance Mission in Sudan (UNITAMS) om te
voorkomen dat mensenrechtenschenders of oorlogsmisdadigers participeren
in hun activiteiten.
Vraag 8 en 9
Hoe verhoudt de steun van de EU aan deze trainingsprogramma’s zich tot
eerdere garanties van het kabinet dat de RSF «in geen geval» tot de
doelgroep van door de EU gefinancierde trainingen behoort?2
Hoe beoordeelt u de uitlatingen van Kenneth Roth, directeur van Human
Rights Watch, dat het trainen van de RSF kortzichtig is?

2

Kamerstuk 21501–02, nr. 2002

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

3

Antwoord 8 en 9
De RSF behoort niet tot de doelgroep van de door OHCHR uitgevoerde
activiteiten waar de EU een bijdrage aan levert. De reactie van de heer
Kenneth Roth is gebaseerd op onjuiste berichtgeving over aard en doelgroep
van door de EU te ondersteunen activiteiten van OHCHR.
Vraag 10
Bent u bereid om de EU op te roepen om strikte richtlijnen voor deelname
aan de trainingen te hanteren om te voorkomen dat RSF-leden kunnen
deelnemen, zeker zonder verantwoording te hebben afgelegd over misdaden
begaan in het verleden?
Antwoord 10
Dit acht ik niet noodzakelijk, omdat de EU en OHCHR reeds strikte richtlijnen
hiervoor hebben opgesteld en toepassen zoals in antwoord op vraag 7 wordt
toegelicht.
Toelichting
Deze vragen dienen ter aanvulling op eerdere vragen terzake van het lid Van
den Hul (PvdA), ingezonden op 2 november 2020, vraagnummer 2020Z20249.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, Aanhangsel

4