Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2011–2012

28 479

Rechtspositie van politieke ambtsdragers

Nr. 59

BRIEF VAN DE MINISTER VAN BINNENLANDSE ZAKEN EN
KONINKRIJKSRELATIES
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 april 2012
De vaste commissie voor Binnenlandse Zaken heeft in de brief van
1 maart 2012 de minister-president verzocht om een reactie op de
berichtgeving over declaraties van kabinetsleden zoals die, naar
aanleiding van een onderzoek door RTL-Nieuws in verscheidene media is
verschenen.
De commissie heeft gevraagd of de declaraties conform de geldende
algemene regels voor overheidsdiensten zijn opgevoerd en of de
soberheid die in deze tijd gepast is daarbij in acht is genomen. Voorts
wilde de commissie worden geïnformeerd over de vraag of de declaratieregels voor alle overheidsdiensten uniform zijn, of dat er belangrijke
verschillen bestaan tussen de regels voor verschillende overheidslichamen. In de brief van 29 maart 2012 verzoekt de commissie ook in te
gaan op de bevindingen van RTL-Nieuws over declaraties van topambtenaren zoals deze in de uitzending van zaterdag 24 maart jl. openbaar zijn
gemaakt.
Mede namens de minister-president beantwoord ik de door uw commissie
gestelde vragen. De antwoorden treft u aan in de bijlage bij deze brief.
De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties,
J. W. E. Spies

kst-28479-59
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 479, nr. 59

1

Vraag 1
Zijn de declaraties conform de geldende algemene regels voor overheidsdiensten opgevoerd?
Antwoord 1
Het onlangs door de ministeries beantwoorde Wob-verzoek van
RTL-Nieuws betrof de uitgaven voor, door of namens de bewindspersonen, de secretarissen-generaal en directeuren-generaal. Het verzoek
had daarmee niet alleen betrekking op declaraties, maar op verstrekkingen ongeacht de betaalwijze. Het betreft dus alle uitgaven die voor,
door of namens bewindspersonen en secretarissen-generaal en
directeuren-generaal zijn gedaan ten behoeve van voorzieningen die
noodzakelijk zijn voor het functioneren van betrokken functionarissen.
Regelgeving voorzieningen bewindspersonen
Uitgangspunt van de regelgeving voor voorzieningen van bewindspersonen is dat zij optimaal dienen te worden gefaciliteerd om hun
werkzaamheden te verrichten. Dit uitgangspunt is vastgelegd in het
Voorzieningenbesluit.
Bij hun aantreden worden bewindspersonen geïnformeerd over hun
rechten en plichten ook op het terrein van aan het ambt verbonden
kosten. Bewindspersonen zijn immers zelf verantwoordelijk voor de
verstrekte voorzieningen, en worden daarbij geadviseerd door hun
secretaris-generaal.
De basisgedachte van het Voorzieningenbesluit is dat uitgaven voor
benodigde voorzieningen voor de ambtsvervulling zo veel mogelijk
rechtstreeks ten laste komen van de begroting. Dat betekent dat voorzieningen zoveel mogelijk in natura ter beschikking worden gesteld. Facturen
voor voorzieningen worden direct door het ministerie voldaan of de
voorziening wordt in bruikleen verstrekt. Verstrekt door het departement
worden bedrijfsvoeringsvoorzieningen als bijvoorbeeld werkkamer,
meubilair, ICT-apparatuur en toepassingen, ondersteunend personeel,
contributies, abonnementen, vakliteratuur en beveiliging. Ze behoren tot
de bedrijfsvoering omdat vergelijkbare voorzieningen ook worden
verstrekt aan de medewerkers van het ministerie.
Daarnaast zijn er nog specifieke voorzieningen die onmisbaar zijn voor het
functioneren van de bewindspersoon (bestuurskosten). Het gaat hier
vooral om voorzieningen die worden verstrekt buiten het ministerie, zoals
reis- en verblijfsvoorzieningen, beveiliging en telecommunicatie thuis
alsmede functionele lunches en diners buitenshuis, en indien nodig een
verblijfsvoorziening. Hoewel dergelijke verstrekkingen gedeclareerd
kunnen worden, zullen in de meeste gevallen dergelijke voorzieningen
rechtstreeks ten laste van de begroting worden verstrekt.
Voor enkele zaken die voor de ambtsvervulling van belang zijn – voornamelijk in de persoonlijke representatieve sfeer – geldt dat zij geheel voor
rekening van de bewindspersoon zelf komen. Het gaat hier om zaken die
een sterk privéaspect hebben, maar die gezien het met de functievervulling van de minister of staatssecretaris samenhangende karakter
daaraan mede ten dienste staan. Onder deze noemer vallen bijvoorbeeld
de huur en aanschaf van extra kleding en uitgaven voor persoonlijke
verzorging. Als compensatie voor het gedeeltelijk functionele karakter van
dergelijke uitgaven ontvangen ministers en staatssecretarissen hiervoor
een vaste maandelijkse vergoeding (ambtstoelage).
Het kan zijn dat in bepaalde uitzonderlijke omstandigheden de bewindspersoon functionele uitgaven toch zelf betaalt die aantoonbaar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 479, nr. 59

2

aangewend zijn voor de vervulling van het ambt en niet voor eigen
rekening komen (niet uit de maandelijkse vergoeding hoeven te worden
betaald). In die gevallen kan worden gedeclareerd. Stelregel blijft echter
dat dergelijke uitgaven zo weinig mogelijk via de eigen privérekening van
de bewindspersoon worden betaald.
Uit de informatie die afkomstig is uit het Wob-verzoek, blijkt dat de
regelgeving door en voor bewindspersonen in vrijwel alle gevallen juist is
toegepast.
In de toepassing van de regelgeving blijken tussen departementen enige
verschillen te zijn, met name bij de beoordeling of (kleine) uitgaven uit de
vaste maandelijkse vergoeding (ambtstoelage) moeten worden betaald of
mogen worden gedeclareerd. Deze beoordeling is sterk afhankelijk van de
context en de specifieke omstandigheden. Ook zijn in bepaalde gevallen
verstrekkingen onder bestuurskosten geboekt, terwijl er eigenlijk sprake
was van bedrijfsvoeringkosten. Dat kan worden teruggevoerd op de
verschillende wijze van administreren door de ministeries van dergelijke
uitgaven.
Regelgeving voorzieningen secretarissen-generaal en directeurengeneraal (verder: functionarissen in de ambtelijke top)
Uitgangspunt bij het vergoeden van voorzieningen voor alle rijksambtenaren – en dus ook voor functionarissen in de ambtelijke top – is dat dit
kosten zijn die in het kader van de functie-uitoefening noodzakelijk door
de ambtenaar zijn gemaakt. De vergoeding van deze kosten wordt
rechtstreeks uit de begroting ter beschikking gesteld, of op declaratiebasis
dan wel via een vaste vergoeding wordt toegekend. De vergoedingen via
declaraties worden toegekend op basis van het Algemeen Rijksambtenarenreglement (ARAR) op grond waarvan een minister een ambtenaar naar
billijkheid een schadeloosstelling, kostenvergoeding of geldelijke
tegemoetkoming kan toekennen. Bijvoorbeeld voor ICT-voorzieningen of
voor vakliteratuur.
Daarnaast zijn er kosten die niet op declaratiebasis worden vergoed. Dit
zijn kosten in verband met de representativiteit (bijvoorbeeld het
aanbieden van attenties en geschenken, fooien, aanpassing en inrichting
woning en persoonlijke verzorging). Voor dergelijke kosten ontvangen de
functionarissen in de ambtelijke top maandelijks een vaste vergoeding op
grond van het Besluit vergoeding representatiekosten rijkspersoneel.
Kosten vanwege een binnenlandse of buitenlandse dienstreis kunnen
worden vergoed of gedeclareerd conform het Reisbesluit binnenland en
het Reisbesluit buitenland. Voor logieskosten gelden maximumvergoedingen waarvan kan worden afgeweken als de omstandigheden daartoe
aanleiding geven. Bij elke overschrijding van de maximumvergoeding
voor logieskosten dient de reden voor de overschrijding te worden
aangegeven.
Uitgaven bij dienstreizen van privédiners en privélunches en van de
minibar kunnen niet worden gedeclareerd omdat daarvoor een dagvergoeding wordt verstrekt. Wel kunnen zakendiners en zakenlunches als
bijkomende kosten worden gedeclareerd. De met dienstreizen gemoeide
(vlieg)reis en hotelaccommodatie worden over het algemeen vanuit het
departement geregeld en betaald zodat het declareren van deze kosten
achterwege kan blijven.
Uit de informatie die afkomstig is uit het Wob-verzoek blijkt dat ook de
regelgeving voor de declaraties van en vergoedingen voor functionarissen
in de ambtelijke top in vrijwel alle gevallen juist is toegepast. Wel blijkt dat
de maximumvergoedingen voor logieskosten regelmatig worden
overschreden. Verklaringen hiervoor zijn onder andere: het vergezellen
van de bewindspersoon in een duurder hotel, het niet beschikbaar zijn van
goedkopere hotelkamers en tijdelijk gestegen prijzen van hotelkamers

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 479, nr. 59

3

vanwege belangrijke congressen. Deze verklaringen nemen niet weg dat
zoveel als mogelijk hotels moeten worden geboekt waarvan de prijs
binnen de maximumvergoeding voor logieskosten ligt.
Vraag 2
Is naar uw mening de soberheid die in deze tijd gepast is daarbij in acht
genomen?
Antwoord 2
Bij de afweging of uitgaven al of niet voor vergoeding in aanmerking
komen, moeten bewindspersonen en functionarissen in de ambtelijke top
zich realiseren dat alles wat mag, niet vanzelfsprekend ook hoeft. Van
bewindspersonen en functionarissen in de ambtelijke top wordt soberheid
verwacht bij de besteding van publieke middelen, zeker ook in economisch moeilijke tijden waarin ook op burgers een appel wordt gedaan.
Ten behoeve van de uitoefening van hun functie worden door ministers,
staatssecretarissen en functionarissen in de ambtelijke top kosten
gemaakt. De beoordeling of een uitgave met gepaste soberheid heeft
plaatsgevonden is sterk afhankelijk van de omstandigheden en de context
waarin de uitgave is gedaan. Om daarvan op een correcte wijze rekenschap te geven, is nadere duiding van de gemaakte kosten van belang.
Van een aantal ogenschijnlijk opmerkelijke kostensoorten uit de recente
berichtgeving blijkt dan bijvoorbeeld dat deze door medewerkers per
abuis zijn geadministreerd als bestuurskosten van een bewindspersoon
terwijl de gemaakte kosten niet direct herleidbaar zijn naar de ambtsvervulling van de individuele bewindspersoon.
Verder is de hoogte van het totaal van de kosten vaak te koppelen aan de
beleidsterreinen waarop het ministerie actief is. Zo zal de post
«reiskosten» bij het ministerie van Buitenlandse Zaken vanwege de vele
dienstreizen aanzienlijk hoger zijn dan bij de andere ministeries.
Of bij het toekennen van voorzieningen aan bewindspersonen en
functionarissen in de ambtelijke top in alle gevallen gepaste soberheid in
acht is genomen, is in zijn algemeenheid derhalve lastig te beoordelen.
Over het geheel genomen zijn de openbaar gemaakte kosten ten behoeve
van de ambtsvervulling van bewindspersonen en functionarissen in de
ambtelijke top voorzichtig te noemen. Gezien de gepresenteerde
gegevens kom ik tot de conclusie dat het totaal van de uitgaven – zeker
ook gezien de aanzienlijke kostenpost van de buitenlandse dienstreizen –
niet buitensporig is.
Bewindspersonen en functionarissen in de ambtelijke top moeten
verantwoord omgaan met publieke middelen. Verantwoording van de
soort en de hoogte van gemaakte kosten is essentieel. Om deze reden
moet er helderheid bestaan over uitgaven die samenhangen met de
uitvoering van het ambt. Het kabinet is voornemens zo veel mogelijk
specifieke voorzieningen die onmisbaar zijn voor het functioneren
(bestuurskosten) in de toekomst actief openbaar maken. De duiding van
deze uitgaven is daarbij een aspect om correct rekenschap te kunnen
geven van de besteding van de publieke middelen.
Vraag 3
Zijn de declaratieregels voor alle overheidsdiensten uniform of bestaan er
belangrijke verschillen tussen de regels voor verschillende overheidslichamen?
Antwoord 3
Het voorzieningenstelsel voor bewindspersonen en functionarissen in de
ambtelijke top is bij de beantwoording van de eerste vraag uiteengezet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 479, nr. 59

4

Op het voor bestuurders van provincies, gemeenten en waterschappen
geldende stelsel van voorzieningen en onkostendeclaraties wordt hierna
ingegaan.
Er zijn geen fundamentele verschillen in de regels tussen overheidslagen.
Er geldt een eensluidende systematiek. Bedoeling van het voorzieningenstelsel voor benoemde bestuurders is dat – tenzij daarvoor goede redenen
zijn – de handelwijze voor declaraties en voorzieningen zoveel als
mogelijk gelijk is. In de Handreiking integriteit politieke ambtsdragers bij
gemeenten, provincies en waterschappen uit april 2011 is dit in het
hoofdstuk over voorzieningen uitgebreid toegelicht (een coproductie van
VNG, IPO, Unie van Waterschappen en het ministerie van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties). Deze handreiking is beschikbaar op
www.integriteitoverheid.nl.
De Provincie-, Gemeente- en Waterschapswet bepalen dat benoemde
ambtsdragers geen inkomsten genieten in welke vorm dan ook buiten
hetgeen bij of krachtens de wet is toegekend. In de rechtspositiebesluiten
en -regelingen zijn vervolgens de toegestane voorzieningen geregeld voor
de desbetreffende bestuurders (bestuurskosten). Stelregel daarbij is dat
uitsluitend voorzieningen benodigd voor de ambtsvervulling voor
vergoeding in aanmerking komen. Het gaat om functionele uitgaven die
noodzakelijk zijn om het politieke ambt te kunnen vervullen. Ook hier geldt
dat bepaalde basisvoorzieningen ten laste van de bedrijfsvoering komen.
Sluitstuk voor benoemde bestuurders is de ambtstoelage. Deze toelage is
bedoeld voor zaken die een sterk privéaspect hebben, maar die gezien het
met de functievervulling samenhangende karakter daaraan mede ten
dienste staan. De vergoeding is voor kostencomponenten als bijvoorbeeld
representatie, vakliteratuur, contributies, lidmaatschappen, bureaukosten,
zakelijke giften, representatieve ontvangsten aan huis en excursies.
Uitgangspunt is – net als bij voorzieningen voor bewindspersonen – dat
voorzieningen voor de ambtsvervulling zoveel mogelijk vanuit het
bestuursorgaan ten laste van de begroting in natura ter beschikking van
bestuurders worden gesteld. De kosten daarvan worden rechtstreeks door
gemeente, provincie of waterschap zonder tussenkomst van de betrokken
ambtsdrager voldaan (bijvoorbeeld computer, opleidingen, congressen).
Er is ook hier een mogelijkheid van declaratie van incidentele functionele
kosten. Daarbij gelden de declaratieregels van de desbetreffende
gemeente, provincie of waterschap. Ook hier geldt dat alleen ambtsgerelateerde kosten voor vergoeding in aanmerking komen.
Het declareren van kosten geschiedt onder overlegging van bewijsstukken. Declaraties worden afgewikkeld volgens een daartoe door
provincie, gemeente of waterschap vastgestelde administratieve
procedure met gebruikmaking van door provincie, gemeente of waterschap vastgestelde formulieren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2011–2012, 28 479, nr. 59

5