Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

29 398

Maatregelen verkeersveiligheid

Nr. 344

BRIEF VAN DE MINISTER VAN INFRASTRUCTUUR EN MILIEU
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 november 2012
Hierbij treft u aan de beantwoording van de schriftelijke vragen die door
de vaste Kamercommissie van Infrastructuur en Milieu op 8 november jl.
zijn gesteld naar aanleiding van de Motie Bashir over de periodieke
herkeuringen voor het rijbewijs.
Invulling motie Bashir
Zowel de leden van de VVD als de leden van de SP-fractie stellen vragen
over de wijze waarop ik invulling geef aan de Motie Bashir
Uw Kamer heeft mij met de motie Bashir (Kamerstuk 29 398, nr. 330), die
in meerderheid is aangenomen, verzocht de periodieke herkeuring voor
mensen met ADHD die onder behandeling staan per direct stop te zetten.
Naar aanleiding van deze motie heb ik eind juni het CBR verzocht een
experiment te starten om voor deze specifieke groep de herkeuring te
laten vervallen. Ik zie dit experiment als een tijdelijke oplossing, vooruitlopend op de advisering van de Gezondheidsraad. Zoals ik ook in mijn
brief van 2 juli heb toegelicht had ik graag gewacht op de wetenschappelijke uitkomsten van de Gezondheidsraad. Mocht hier uit blijken dat de
risico’s voor de verkeersveiligheid te groot zijn, zal ik het experiment
beëindigen en indien nodig de regeling aanpassen.
Ik heb de Gezondheidsraad gevraagd mij te adviseren over de periodieke
herkeuringseisen voor stabiele aandoeningen zoals ADHD. De Gezondheidsraad heeft mij laten weten voor het einde van het jaar hierover
advies uit te kunnen brengen. Nadat ik dit advies van de Gezondheidsraad
heb ontvangen kan ik bezien in hoeverre het advies consequenties heeft
voor het huidige beleid. Mocht aanpassing van de Regeling Eisen
Geschiktheid 2000 (hierna de regeling) en van de opzet van de uitvoering
aan de orde zijn, dan verwacht ik dit medio 2013 te kunnen invoeren.

kst-29398-344
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2012

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 398, nr. 344

1

Rol van de Gezondheidsraad
Zowel de fractie van D66 als de SP stellen vragen over de rol en werkwijze
van de Gezondheidsraad.
De Gezondheidsraad is ingesteld om ministers en parlement te adviseren
over vraagstukken op het gebied van de volksgezondheid. De Raad acht ik
bij uitstek geschikt om mij te adviseren over medische rijgeschiktheid.
Daarom heb ik de Raad gevraagd mij te adviseren over de regeling. De
Gezondheidsraad baseert zich in haar advisering op de meest recente
wetenschappelijk inzichten, zowel nationaal als internationaal. Dit
betekent dat een heroverweging van eerdere adviezen nodig is wanneer
er nieuwe wetenschappelijke inzichten zijn.
Ik heb de Gezondheidsraad gevraagd in haar advisering de koppeling met
Europese wet-en regelgeving als vast element mee te nemen.
De Gezondheidsraad heeft op mijn verzoek een commissie voor rijgeschiktheid ingesteld. Deze commissie bestaat uit verschillende soorten
deelnemers. De leden zijn medische experts zoals bijvoorbeeld een
cardioloog, internist en neuroloog. Deze deelnemers tezamen nemen de
beslissingen ten aanzien van de op te stellen adviezen. Dit in tegenstelling
tot de waarnemers en adviseurs die ook deelnemen aan de commissie.
Het CBR maakt wel deel uit van de commissie voor Rijgeschiktheid, niet
als deelnemer met stemrecht, maar als adviseur op het terrein van
uitvoeringskwesties.
De leden van de SP-fractie vragen of de Minister kan garanderen dat de
Gezondheidsraad een objectief oordeel geeft over hun eerdere advies
over epilepsie. De Gezondheidsraad baseert haar advies op de meest
recente wetenschappelijke inzichten. Deze zijn gewijzigd ten opzichte van
de situatie een paar jaar geleden. Deze werkwijze geeft een waarborg voor
de objectiviteit van de advisering door de Gezondheidsraad. Ter aanvulling op het eerdere advies heeft de Gezondheidsraad de commissie
uitgebreid met een deskundige op het terrein van epilepsie (de voorzitter
van de werkgroep Epilepsy and Driving), te weten dhr. Schmedding.
Ingangsdatum en tijdsduur van het experiment
De leden van de SP vragen naar tijdsduur van het experiment.
Het experiment voor de herkeuringen ADHD is gestart op 10 september jl.
Het experiment loopt in ieder geval door totdat de Gezondheidsraad
advies heeft uitgebracht over de periodieke herkeuringseis voor ADHD,
naar verwachting eind 2012.
Afbakening van het experiment
Zowel de leden van de SP-fractie als de fractie van D66 hebben vragen
gesteld over de afbakening van het experiment en vragen waarom
bepaalde groepen al dan niet in aanmerking komen om deel te nemen aan
het experiment. Tevens geeft de fractie van de SP aan dat zij berichten
krijgt van mensen die wel verplicht een keuring moeten ondergaan.
Laat ik voorop stellen dat ik dit experiment zie als tussenfase op weg naar
nieuw algemeen beleid en niet als structurele oplossing. Conform uw
motie komt de periodieke keuring te vervallen voor die personen met
ADHD die behandeld worden, in dit geval met psychostimulantia. Voor
hen kan in het kader van dit experiment worden volstaan met advies van
de behandeld specialist met kennis en ervaring op dit vakgebied. Voor
personen die deze behandeling niet krijgen geldt het bestaande regime

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 398, nr. 344

2

van de, doorgaans driejaarlijkse, herkeuring door een door het CBR
aangewezen specialist met kennis en ervaring op dit vakgebied.
Ten aanzien van personen die geen psychostimulantia nemen en niet
onder behandeling staan is het onmogelijk een beeld te krijgen van hun
geschiktheid tot het besturen van motorrijtuigen. Het kan immers zijn dat
men niet behandeld wordt omdat men geen behandeling nodig heeft,
maar het kan ook het geval zijn dat men zich niet laat behandelen of geen
psychostimulantia neemt terwijl dat wel noodzakelijk is om geschikt te
kunnen worden verklaard. Met het oog op de verkeersveiligheid is het
onwenselijk om deze groep nu deel te laten nemen aan het experiment.
De negatieve effecten van psychostimulantia zijn hierbij meegewogen met
de positieve effecten.
Het CBR heeft tot op heden één signaal dat een eigen specialist niet wilde
meewerken met het experiment. KNMG heeft mij inmiddels laten weten
achter het experiment te staan. Ik heb dit signaal dan ook gemeld aan de
KNMG, maar heb geen instrumenten om een specialist te dwingen tot
deelname. De mate van deelname van behandelend specialisten is ook
expliciet onderdeel van het experiment.
De leden van de D66-fractie hebben vragen over de onderbouwing in het
rapport van Andersson Elffers Felix (hierna AEF). AEF is een strategisch
adviesbureau dat adviseert over maatschappelijke vraagstukken. AEF
heeft echter onvoldoende medische kennis om tot een oordeel te komen
over de mogelijke effecten van afschaffing van de keuring in geval van
ADHD op de verkeersveiligheid. Voor een goed onderbouwde keuze is dus
aanvullend wetenschappelijk advies nodig.
Monitoring en uitkomsten van het experiment
De leden van de D66-fractie evenals de leden van de VVD stellen vragen
over de monitoring van het experiment.
Momenteel heeft het CBR geen inzicht in hoeveel mensen met ADHD die
na de eerste keuring een verklaring van geschiktheid kregen, deze
verklaring niet meer hebben gekregen na een herkeuring. Hier zijn de
ICT-systemen van het CBR niet op toegerust. Deze gegevens zijn te
achterhalen middels afzonderlijk diepte-onderzoek. In het kader van de
monitoring van het experiment zal ik het CBR vragen aan te geven
hoeveel mensen hebben deelgenomen aan het experiment en hoeveel
daarvan geschikt zijn verklaard.
Ik acht het experiment geslaagd wanneer:
1) uit het advies van de Gezondheidsraad blijkt dat de risico’s voor de
verkeersveiligheid zeer beperkt zijn;
2) wanneer bestuurders het experiment ervaren als een verbetering;
3) medisch specialisten meewerken aan het experiment door het
verstrekken van de adviezen en dat hiermee de dure medische
keuringen niet langer nodig zijn.
Als het advies van de Gezondheidsraad aangeeft dat de risico’s voor de
verkeersveiligheid te groot zijn, zal ik het experiment beëindigen en dan
een afweging maken in hoeverre het noodzakelijk is dat de groep die
onder dit experiment valt, toch nog een keuring moet ondergaan. De
omvang van de hiermee gemoeide kosten is o.a. afhankelijk van de
omvang van de groep maar ook van het advies van de Gezondheidsraad.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 398, nr. 344

3

Rol van de huisarts en de behandeld specialist
Zowel de SP-fractie als de fractie van D66 vragen waarom het advies
alleen door een specialist mag worden gegeven en niet door een huisarts,
ondanks dat de Europese richtlijn niet voorschrijft door wie een medische
advies moet worden gegeven.
In de Europese richtlijn wordt gesproken over een «officieel medisch
advies» waarbij niet is gespecificeerd door wie het advies moet worden
afgegeven. In de Regeling heb ik dat nader gepreciseerd door aan te
geven dat de beoordeling plaatsvindt op basis van een specialistisch
rapport. In dit geval van een psychiater met kennis en ervaring op het
gebied van ADHD bij volwassenen. Dit is gebaseerd op het advies
«Rijgeschiktheid bij ADHD» van Professor Buitelaar uit 2003. Ik heb ervoor
gekozen om bij dit experiment niet te veel af te wijken van de oorspronkelijke beleidslijn vanwege de snelle invoering van het experiment en naar
verwachting korte duur van het experiment.
In Nederland zijn de huisartsen over het algemeen terughoudend met het
vervullen van een adviesrol omdat dit strijdig is met de vertrouwensrelatie
die zij hebben met de patiënt.
Implementatie Europese richtlijn
De leden van de SP constateren op basis van het onderzoek van AEF dat
Nederland op een aantal punten strenger zou zijn dan dat is voorgeschreven vanuit de Europese richtlijn. Hierbij geef ik mijn reactie hierop.
In het rapport wordt een viertal onderwerpen genoemd waarbij Nederland
zwaardere eisen zou stellen dan de Europese rijbewijsrichtlijn voorschrijft.
Het gaat om globale eisen die in de richtlijn zijn opgenomen voor
psychische aandoeningen, epilepsie, diabetes en gehoor. Het is aan de
lidstaten om aan deze globale eisen een nadere invulling te geven,
aangezien de richtlijn niet in detail eisen voorschrijft. Het zijn niet zozeer
zwaardere eisen die Nederland voorschrijft als wel nadere uitwerkingen
van de globale eisen van de richtlijn, toegespitst op de situatie in
Nederland.
Zoals u bekend heb ik de Gezondheidsraad gevraagd mij met spoed te
adviseren over stabiele psychische aandoeningen zoals ADHD en autisme.
In een vervolgtraject zal ik de Gezondheidsraad meer in de breedte advies
vragen over overige psychische aandoeningen.
Voor wat betreft epilepsie heb ik de Gezondheidsraad gevraagd haar
advies uit 2010 te heroverwegen. De Gezondheidsraad heeft in mei
hierover nader advies uitgebracht. De Gezondheidsraad meldt in haar
advies van 22 mei «dat er geen gronden zijn om de veronderstelling te
handhaven dat Nederland strengere normen hanteert». Met het advies
van 22 mei adviseert de Gezondheidsraad niet langer het beroepsmatig
rijden te beperken tot maximaal 4 uur per dag, met een maximum van 28
uur per week. Zij adviseert om uit te gaan van een gemiddelde van 4 uur
per dag. Dit betekent meer flexibiliteit in geval van beroepsmatig gebruik
van het rijbewijs, waarbij geen passagiers in het geding zijn. Momenteel
ben ik in overleg met het CBR om tot een spoedige en tevens uitvoerbare
invulling te komen van dit advies. Ik streef ernaar per 1 januari 2013 de
regeling hierop aan te passen.
Voor wat betreft diabetes mellitus hebben de beperkingen die vanuit de
Regeling eisen geschiktheid 2000 gelden, niet zozeer betrekking op de
diabetes an sich, maar de functiebeperkingen als gevolg van diabetes die
iemand heeft. Deze beperkingen zijn conform de richtlijn. Zoals ik in mijn

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 398, nr. 344

4

beantwoording van 23 augustus heb aangegeven, zal ik de Gezondheidsraad vragen ook hier aandacht aan te geven, in 2013.
Voor gehoor is het verschil ten opzichte van de Europese richtlijn dat in de
Nederlandse regeling voorwaarden zijn opgenomen voor zowel groep 1
(personenauto’s en motorwielen) als groep 2 (vrachtwagens en bussen).
In de Richtlijn betreft dit alleen groep 2. Echter ook hier geldt dat de
Nederlandse regelgeving alleen in die gevallen waarbij er ook sprake is
van evenwichtsstoornissen voor groep 1 een beperking kan gelden. Indien
er dus sprake is van enkel een gehoorstoornis, zijn er geen beperkingen,
behalve de periode van drie maanden na een acuut gehoorverlies waarin
men ongeschikt is.
Onderbouwing cijfers
De leden van de SP fractie vragen waarom Nederland als enige EU-land
zo streng is en onderscheid maakt tussen beroepsmatig en het privé
besturen van een voertuig zonder dat er cijfers zijn dat dit de verkeersveiligheid zou vergroten.
In de Europese rijbewijsrichtlijn zijn minimumnormen opgenomen inzake
de lichamelijke en geestelijke geschiktheid voor het besturen van een
gemotoriseerd voertuig. Alle EU-lidstaten zijn gehouden aan deze richtlijn.
Hierin wordt onderscheid gemaakt tussen beroepsmatig en privé besturen
van een voertuig.
De reden waarom onderscheid is gemaakt tussen privé en beroepsmatig
rijden heeft te maken met de risico-inschatting op de verkeersveiligheid.
De mate van risico is de resultante van: a) specifieke kenmerk van de
bestuurders, bijvoorbeeld in geval van epilepsie de kans dat zich een
insult voordoet maal b) het effect, dit is het aantal ongevallen dat deze
groep extra veroorzaakt en de ernst van die ongevallen, maal c) de
blootstelling, ofwel de tijd die iemand achter het stuur doorbrengt.
De verkeersveiligheidsrisico’s zijn in geval van beroepsmatig rijden hoger
ten opzichte van privé gebruik doordat in geval van beroepsmatig rijden
bestuurders meer kilometers afleggen (c) en de effecten op de verkeersveiligheid groter zijn (b). En of het voornamelijk het eigen risico betreft of
ook risico voor inzittenden. Ook bestaat er bij beroepsmatig rijden veel
minder keuzevrijheid van vervoersmiddel of keuze van tijdstip (strategische keuzes).
Hoeveel hoger deze risico’s exact zijn, hangt af van specifieke kenmerken
zoals bijvoorbeeld de aandoening, het soort voertuig, de duur van de reis
en het aantal personen dat wordt vervoerd. Zo heeft de Gezondheidsraad
in haar advies van 22 mei cijfers opgenomen over de verkeersveiligheidsrisico’s in geval van epilepsie.
Epilepsie
Naast vragen over het experiment met ADHD stelt de fractie van de SP
verschillende vragen over epilepsie in relatie tot rijgeschiktheid van
jongeren.
Het verhoogde relatieve risico voor jonge beginnende mannelijke
automobilisten (18–24 jaar) ligt vooral op het vlak van rijvaardigheid en
rijgedrag en minder op geschiktheid. Ik neem dan ook veel specifieke
maatregelen om het rijgedrag en de rijvaardigheid van jongeren te
verbeteren: beginnersrijbewijs, 2toDrive en gevaarherkenning in het
theorie-examen. Verbetering van de rijgeschiktheid vergt andersoortige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 398, nr. 344

5

maatregelen, zoals bijvoorbeeld een lagere alcoholnorm voor beginnende
bestuurders.
Bij de totstandkoming van het advies van de werkgroep Epilepsy and
Driving aan de Europese Commissie uit 2005 is het standpunt ingenomen
dat bij epilepsie in het verkeer een relatief risico tot 3.0 acceptabel is. Dit is
een specifieke norm in geval van epilepsie, waar ook de Gezondheidsraad
zich op baseert.
Volgens de leden van de SP-fractie gaat het advies van de Gezondheidsraad van 22 mei een stap verder dan de Europese richtlijn door vast te
houden aan beperkingen. De Gezondheidsraad meldt in haar advies van
22 mei «dat er geen gronden zijn om de veronderstelling te handhaven
dat Nederland strengere normen hanteert». In het advies is aangegeven
dat de in Nederland gebruikte maximum vier uur zich verhoudt tot de in
Europa gehanteerde risico-systematiek.
Momenteel werk ik het advies van de Gezondheidsraad van 22 mei uit tot
nieuw beleid en regelgeving. Hierin bezie ik ook expliciet de relatie met de
Europese richtlijn. Ik streef ernaar 1 januari 2013 de regeling hierop aan te
passen.
De minister van Infrastructuur en Milieu,
M. H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 29 398, nr. 344

6