De mInister van Infrastructuur en Milieu
Mw. Drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus
Postbus 20901
2500 EX Den Haag

Rotterdam, 12 maart 2011
Ons kenmerk: cka/Ol
Betreft: reactie n.a.v. AO van 17 maart jl. over kostenneutraliteit OV-chipkaart

Geachte mevrouw Schultz van Haegen,
Naar aanleiding van het Algemeen Overleg (AO) over de OV-chipkaart op 17 maart jongstleden treft u
hiema een verdere toelichting op de toets van de Commissie voor de provincie Zuid-Holland en het
Stadsgewest Haaglanden en de positie van de deelgroepen hierbinnen. Dit in aanvulling op de reeds
verschafte onderbouwing in de adviezen va n de Commissie Kist die als bijlagen bij uw brief van 16
december 2010 aan de Kamer zijn verzonden (Kamerstukken 11,23645, nr. 397) en de verstrekte notitie
voor het Aa op 17 maart 2011 (Kamerstukken 11, 23 645, nr. 418).
Conform de afspraken met de toenmalige minister van Verkeer en Waterstaat, toetst de Commissie de
kostenneutraliteit op het niveau van het totaal van de in beschouwing genomen reizigers. Dit volgt uit
de voorwaa rde zoals gesteld in het Go-besluit uit 200G: 'De opbrengstneutra{iteit betekent dat de
opbrengsten per overheid bij gelijkblijvende reiligersvofumes ongeveer even hoog lullen zijn 015 nu het
geval is'. Oe toets in de provincie Zuid-Holland en het Stadsgewest Haaglanden is langs deze lijn

uitgevoerd, net als de toets in de stadsregio Amsterdam. Ook bij de andere decentrale overheden vindt
de toets op vergelijkbare wijze plaats.
De Commissie wijst er nadrukkelijk op dat de toets zich richt op kostenneutraliteit voor de reiziger en
niet op opbrengstenneutraliteit voor de vervoerder. In voornoemde passage uit het Go-besluit wordt
gesteld dat de opbrengsten per overheid biJ gelijkblijvende reizigervolumes ongeveer even hoog zullen
zijn; dit is gelijk aan I<ostenneutraliteit voor de reiziger.
In de provincie Zuid-Holland en het Stadsgewest Haaglanden is de toets uitgevoerd voor de reizigers die
reizen met een blauwe of roze strippenkaart en de reizigers die reizen via wagenverkoop (het regionale
kaartje en/of een grijze kaartje) te samen. Abonnementen blijven buiten beschouwing omdat
abonnementen beschikbaar blijven onder dezelfde condities als voor het uitzetten van het NVB.
Via de door de Commissie gehanteerde berekeningssystematiek komt voor zowel de provincie ZuÎd­
Holland als het Stadsgewest Haaglanden voor de totale groep reizigers het beeld naar voren dat de
overgang naar het OV-chipkaart systeem gepaard gaat met een kostenstijging van respectievelijk 2%
(provincie Zuid-Holland) en 1% (Stadsgewest Haaglanden). Zoals aangegeven in de adviezen hanteert de
Commissie bij de toets een onzekerheidsmarge van 3%. Deze marge is ook hier van toepassing en is
1

ingegeven door de inherente onzekerheid wanneer gebruik wordt gemaakt van steekproefinformatie
!i.c WROOV) en door de constellatie van de uit te voeren berekeningen; daarenboven werkt het effect
van variatie in huidige zonegroottes gemeten in kilometers in de berekening door. De CommIssIe
beoordeelt het totaalresultaat voor de gehele In de beschouwin!! genomen groep in het licht van deze
onzekerheidsmarge en op grond daarvan oordeelt de CommIssie dat zowel de pro'lInde Zuid-Holland als
het Stadsgewest Haaglanden voldoen aan de eis van kostenneutraliteit.
Voor deelgroepen binnen het totaal aan de in beschouwing genomen groep reizigers bestaat een
tweeledig beeld. De groep reizigers die thans gebruik maakt van de blauwe en roze strippenkaart In de
provincie Zuid-Holland en het Stadsgewest Haaglanden ondervinden potentieel een berekend nadeel;
daar staat potentieel een berekend voordeel tegenover voor de reizigers dIe thans gebruIk maken van
de relatIef dure wagenverkoop (regionale en/of grijze kaartje). Dit voordeel treedt op wanneer een deel
van deze laatste groep overgaat op het gebruik van de DV-chipkaart. Deze overgangen acht de
Commissie aannemelijk vanwege het gemak van de OV-chlpkaart in combInatie met de relatIef hoge
prijsstelling van de wagenverkoop. De berekende nadelen voor de reizigers die gebruik maken van de
blauwe en roze strippenkaart bedragen voor de provincie Zuid-Holland en het Stadsgewest Haaglanden
tezamen circa 2,4 miljoen euro (1,0 miljoen euro voor de provincie Zuid-Holland en 1,4 miljoen euro
voor het Stadsgewest Haaglanden). Daar staat tegenover het berekende voordeel voor de reizigers die
gebruik maken van de wagenverkoop in de orde grootte van 1,6 mUjoen euro (0,6 miljoen euro voor de
provincie Zuid-Holland en 1,0 miljoen euro voor het Stadsgewest Haaglanden). In de bijlage worden de
resultaten voor de provincie Zuid-Holland en het Stadsgewest Haaglanden nader gepresenteerd.
De kostenneutraliteit is een berekende kostenneutraliteit. De Commissie hanteert bij de toets,
uitgevoerd voor Decentrale Overheden, steeds een vergelijkbare werkwijze om de kostenneutralIteit te
beoordelen en daarbij spelen overgangen een rol. Gelet op kostenverschillen en het gemak van reizen
per DV-chipkaart is de CommissIe van mening dat overgangen tussen tatiefproposities verwacht mogen
worden. Of de reiziger daadwerkelijk besparingen realiseert door gebruik te maken van de OV-chipkaart

in plaats van de relatief dure wagenverkoop, Îs afhankelijk van de keuze die de reiziger zelf maakt.
Reden waarom de Commissie de Decentrale Overheden aanbeveelt actief beleid te voeren om de
overgangen te bewerkstelligen, om het aankoopgedrag te monitoren en om compenserende
maatregelen te treffen bij sterk optredende afwijkingen. Beide decentrale overheden hebben aan de
Commissie aangegeven de opbrengsten die samenhangen met het feitelijke gebruik van de OV-chipkaart
actief te monitoren en indien nodig compenserende maatregelen te treffen.
De Commissie verwacht met het voorgaande te voldoen aan de wens van de Kamer tot nadere
informatieverschaffing over de wijze waarop de toets is en wordt uitgevoerd.
Hoogachtend,

A.W. Kist (vz.)

2

Bijlage
Provincie Zuid-Holland
De cijfermatige bevindingen voor de provincie Zuid-Holland zijn als volgt:

Bron: gegevens Zuid-Holland en berekeningen CommlSJiie KIst. • Abonnementen zijn niet mee&enomen In de toets.

Het potentieel berekende nadeel voor de groep reizigers met de blauwe en roze strippenkaart bedraagt
volgens de berekeningen van de Commissie circa 1 miljoen euro, ofwel 6,8%. Daar staat potentieel een
berekend voordeel tegenover voor de huidige gebruikers van het regionale en/of grijze kaartje van circa
0,6 miljoen euro. Dit voordeel treedt op wanneer deze reizigers, vanwege het gemak van de OV­
chipkaart in combinatie met de relatief hoge prijsstelling van de wagenverkoop, in meerderheid over~
gaan op het gebruik van de OV-chipkaart. Het totaal berekende nadeel bedraagt 0,4 miljoen euro (2%).
Gelet op het gemak van de OV-chipkaart in combinatie met de relatief hoge prijsstelling va n het
wagenverkoopkaartje en het actieve beleid van de provincie Zuid-Holland om het gebruik van de av­
chipkaart te bevorderen en de wagenverkoop te verminderen (zie bijvoorbeeld de goedkope
persoonlijke kaart met automatisch opladen: de één euro actie), acht de Commissie de aannamen van
de provincie Zuid-Holland en haar vervoerders over de verwachte overgangen aannemelijk. De
CommIssie adviseert naast een actieve communicatie om de opbrengsten te monitoren en passende
maatregelen te overwegen, indien daar aanleiding toe is. Naar de Commissle bekend is, heeft de
provincie Zuid-Holland hierover met haar vervoerders afspraken gemaakt.

3

,.

Stadsgewest Haaglanden
De cijfermatige resultaten voor het Stadsgewest Haaglanden zijn als volgt:

Bron: gegevens Haaglanden en berekeningen Commlssle KIst. ·Reglonale kaartje Îs hier buiten beschouwing gelaten omdat er
geen wijzigingen optreden. uAbonnementen zijn niet in de toets meegenomen.

Het pote ntieel bereke nde nadeel voor de relz.ige rs va n de bla uwe en roze strlppe nkaart bed ra agt
volgens de berekeningen van de Commissie drca 1,4 miljoen euro; daar staat potentieel een berekend
voordeel tegenover voor de huidige gebruikers van het grijze kaartje van circa 1,0 miljoen euro. Dit
voordeel treedt op wanneer de helft van deze reizigers, vanwege het gemak van de OV-chipkaart in
combinatie met de relatief hoge prijsstelling van de wagenverkoop, overgaan op het gebruik van de OV­
chipkaart. Het totaal berekende nadeel bedraagt 0,4 miljoen euro (0,8 %).
Gelet op het gemak van de OV-chipkaart in combinatie met de relatief hoge prijsstelling van het
wagenverkoopkaartje en de inzet van de vervoerders om de wagenverkoop te verminderen, acht de
Commissie de aannamen van het Stadsgewest over de verwachte overgangen aannemelijk. De
Commissie adviseert naast een actieve communicatie om de opbrengsten te monitoren en passende
maatregelen te overwegen, indien daar aanleiding toe is. Naar de Commissie bekend is, heeft het
Stadsgewest Haaglanden deze aanbeveling overgenomen.

4