Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2009–2010

29 453

Woningcorporaties

Nr. 159

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 21 mei 2010
De algemene commissie voor Wonen, Wijken en Integratie1 heeft een
aantal vragen voorgelegd aan de minister voor Wonen, Wijken en
Integratie naar aanleiding van de brief van 15 december 2009 inzake het
staatssteundossier woningcorporaties (Kamerstuk 29 453, nr. 143).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 19 mei 2010.
Vragen en antwoorden, voorzien van een inleiding, zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Van Gent
De griffier van de commissie,
Van der Leeden

1

Samenstelling:
Leden: Gent, W. van (GL), voorzitter, Staaij,
C.G. van der (SGP), Arib, K. (PvdA), Poppe,
R.J.L. (SP), Weekers, F.H.H. (VVD), ondervoorzitter, Dijsselbloem, J.R.V.A. (PvdA), Albayrak,
N. (PvdA), Mastwijk, J.J. (CDA), Bochove, B.J.
Van (CDA), Koopmans, G.P.J. (CDA), Ham, B.
van der (D66), Vietsch, C.A. (CDA), Sterk,
W.R.C. (CDA), Krom, P. de (VVD), Algra, R.H.
(CDA), Verdonk, M.C.F. (Verdonk), Jansen,
P.F.C. (SP), Ortega-Martijn, C.A. (CU), Wolbert,
A.G. (PvdA), Burg, B.I. van der (VVD),
Bouchibti, S. (PvdA), Dijk, J.J. van (SP),
Thieme, M.L. (PvdD), Fritsma, S.R. (PVV) en
Vacature, (SP).
Plv. leden: Dibi, T. (GL), Vacature, (SGP),
Timmer, A.J. (PvdA), Kant, A.C. (SP), Blok, S.A.
(VVD), Bouwmeester, L.T. (PvdA), Kraneveldtvan der Veen, M. (PvdA), Haersma Buma, S.
van (CDA), Haverkamp, M.C. (CDA), Bilder, E.J.
(CDA), Pechtold, A. (D66), Willemse-van der
Ploeg, A.A.M. (CDA), Blanksma-van den
Heuvel, P.J.M.G. (CDA), Meeuwis, CLM (VVD),
Eski, N. (CDA), Neppérus, H. (VVD), Wit,
J.M.A.M. de (SP), Voordewind, J.S. (CU),
Heijnen, P.M.M. (PvdA), Zijlstra, H. (VVD),
Leerdam, J.A.W.J. (PvdA), Ulenbelt, P. (SP),
Vacature, (PvdD), Bosma, M. (PVV) en
Karabulut, S. (SP).

kst-29453-159
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2010

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

1

Inleiding
De algemene commissie voor Wonen, Wijken en Integratie heeft naar
aanleiding van de brieven van 15 december 2009 (TK 29 453, nr. 143) en
7 januari 2010 (TK 29 453, nr. 148) vragen gesteld over het staatssteundossier woningcorporaties. In deze brief ga ik in op de gestelde vragen.
Voordat ik daartoe overga breng ik enkele specifieke punten onder uw
aandacht.
Proces
In het besluit van de Europese Commissie (EC) wordt ervan uitgegaan dat
een aantal elementen uit het besluit -vooruitlopend op een wettelijke
regeling- in een ministeriële regeling zullen worden opgenomen.
Uitgangspunt bij het besluit van de EC is dat deze regeling al in 2010 – het
EC besluit spreekt zelfs over 1 januari 2010 – in werking treedt.
Mijn voorganger heeft aan uw Kamer toegezegd de interim-regeling voor
inwerkingtreding toe te sturen. Deze regeling – die ik met ingang van
1 oktober 2010 in werking wil laten treden – treft u bijgaand aan1.
Reactie op de brief van de Woonbond
In de procedurevergadering van de algemene commissie voor Wonen,
Wijken en Integratie van 22 april j.l. heeft de Commissie gesproken over
de brief van de Woonbond van 21 april 2010 (onderwerp: doelgroepgrens
in relatie tot EU besluit staatssteun woningcorporaties, kenmerk
V10.0547.DI). De Commissie heeft gevraagd de brief te betrekken bij de
beantwoording van de kamervragen.
In het antwoord op vraag 7 wordt op het door de Woonbond aangevoerde
punt ingegaan.
Bepaling omvang doelgroep
In de brief van mijn ambtsvoorganger van 15 december 2009 (TK 29 453,
nr. 143) is aangeven dat met de in het besluit van de EC genoemde
inkomensgrens van € 33.000,– (per 1 januari 2010) circa 43% van de
Nederlandse huishoudens onder deze grens vallen. In potentie kan dan
ook, volgens dit besluit, 43% van de huishoudens in aanmerking komen
voor een sociale huurwoning (een woning met een huur onder de
€ 647,53).
Deze 43% betreft zowel huishoudens die thans huren als kopers. Omdat
het EC besluit betrekking heeft op toewijzingen aan huurders is voor de
berekening van dit percentage het inkomen van eigenaar-bewoners
gecorrigeerd vóór aftrek van het saldo van hypotheekrenteaftrek en
eigenwoningforfait. Deze twee posten zijn immers, als eigenaarbewoners
zouden gaan huren, niet voor hen van toepassing.
Het cijfer van 43% is gebaseerd op het Woon Onderzoek Nederland
(WoON) van 2006. Inmiddels zijn ook de cijfers uit WoON 2009
beschikbaar. Op basis van deze meest recente cijfers komt dit percentage
uit op 41%.
Beschikbare cijfers over woningtoewijzing

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

Recent is het nieuwe WoOn 2009 verschenen. In dit onderzoek is ook
aandacht besteed aan de woningtoewijzing door woningcorporaties
waarbij wordt geconstateerd dat corporaties circa 76% van hun sociale
huurwoningen toewijzen aan huishoudens met een inkomen onder de
€ 33.000,– In genoemde brief van mijn ambtsvoorganger is aangegeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

2

dat gemiddeld circa 90% van de sociale huurwoningen wordt toegewezen
aan huishoudens met een belastbaar inkomen lager dan € 33.000,–.
Conclusie daaruit zou kunnen zijn dat de inspanning die woningcorporaties gemiddeld genomen moeten leveren om te kunnen voldoen aan de
90%-norm groter is dan eerder werd verwacht, maar deze zal waarschijnlijk minder groot zijn dan de 76% toewijzingen tot € 33.000,– uit
WoON doen vermoeden.
Ter toelichting daarop het volgende.
Het percentage van 90% is afgeleid van door woningcorporaties aangeleverde gegevens in verband met de jaarlijkse verantwoording op grond
van het Besluit Beheer Sociale Huursector (BBSH). Deze bestanden
vormen de basis voor de jaarlijkse rapportages over de prestaties van
woningcorporaties aan uw Kamer en zijn ook telkens gehanteerd in
informatie aan uw Kamer over de besprekingen met de EC over de
staatssteunregels.
De BBSH-gegevens 2006 gaven aan dat in 2006 ca. 75% van de vrijgekomen sociale huurwoningen (woningen met huur tot de huurtoeslaggrens) is toegewezen aan huishoudens met een inkomen tot aan
huurtoeslaggrenzen (thans € 29.125,– voor meerpersoonshuishoudens
onder de 65 jaar). Voor 2007 waren de BBSH-cijfers vergelijkbaar. Voor
2008 lag dit percentage op 78%. Vervolgens is daaruit een toewijzingspercentage aan huishoudens met een inkomen tot € 33.000 afgeleid op basis
van woningvoorraad en inkomensgegevens uit WoON 2006 (WoON 2009
was nog niet beschikbaar). Dit leidde tot het percentage van circa 90%.
De nieuwste cijfers van het WoON 2009 duiden erop dat 76% van de
huishoudens aan wie in de periode 2007–2008 een huurwoning met een
huur lager dan € 648,– is toegewezen een inkomen heeft lager dan €
33.000,– . De belangrijkste oorzaak van dit verschil in percentage lijkt te
zijn dat WoON uitgaat van het jaarinkomen zoals dat door de Belastingdienst pas na het betreffende kalenderjaar wordt vastgesteld. Woningcorporaties dienen uit te gaan van het inkomen op het moment van
toewijzing. Dat «toewijzingsinkomen» van het BBSH is niet helemaal
hetzelfde als het «kalenderjaarinkomen» van WoON omdat een inkomen
naderhand in hetzelfde kalenderjaar nog wijzigingen kan ondergaan,
bijvoorbeeld door werkloosheid, een nieuwe baan, loonsverhoging e.d.
Daarnaast kunnen woningcorporaties het actuele inkomen alleen
vaststellen op basis van opgaven van de huurders zelf aangevuld met
bewijsstukken zoals loonopgaven en (bijgeschatte) jaaropgaven van het
vorige jaar.
Ook zijn er enkele relevante verschillen tussen WoON en BBSH. Zo wordt
toewijzing van onzelfstandige woonruimten (zoals wooneenheden) niet
meegenomen in WoON, maar wel in het BBSH. Tevens wordt in WoON
het hele huishoudinkomen meegerekend, terwijl in het BBSH wordt
aangesloten bij het inkomensbegrip van de Wet Huurtoeslag waarin
inkomens tot ca. € 4.000 van minderjarige kinderen niet worden
meegeteld.
Correctie EC-besluit

1

Ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt van de Tweede Kamer der StatenGeneraal.

Daarnaast stond in het besluit van de EC (punt 80) een fout wat betreft de
bijdrage aan de wijkaanpak (€ 250 mln. in plaats van € 750 mln.). De EC
heeft deze fout inmiddels gecorrigeerd. Daarbij heeft het besluit dezelfde
datum behouden. Bijgaand treft u het besluit van de EC aan met
vermelding van het juiste maximale bedrag voor de wijkenaanpak. Het
besluit is inmiddels beschikbaar op de website van de EC en op 9 februari
2010 heeft de EC mededeling van de goedkeuring gedaan in het Publicatieblad van de EU (PBEU 2010, C31/6). Inmiddels is ook een Nederlandse
vertaling van het besluit beschikbaar. Deze treft u eveneens bijgaand aan.
Juridisch is uitsluitend de Engelstalige tekst bindend1.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

3

Vragen en antwoorden over het staatssteundossier woningcorporaties
1
Op welke manier is er binnen de onderhandelingen door uw ambtenaren
en de Europese Commissie (Commissie) rekening gehouden met de
inwerkingtreding van het Lissabon Verdrag per 1 januari 2010 en de
daarbij behorende protocollen, zoals protocol 26?
Aan het Verdrag tot Werking van de EU (Verdrag van Lissabon) is het
«Protocol betreffende diensten van algemeen belang» (DAEB) (protocol
26) toegevoegd. Met dit protocol wordt voor het eerst in primair recht (het
Verdrag) vastgelegd dat de autoriteiten van de lidstaten een grote vrijheid
hebben om te bepalen wat zij van publiek belang achten en hoe zij de
voorziening van dat publiek belang ordenen. Ook kunnen regels en
randvoorwaarden worden gesteld om de kwaliteit van de DAEB te
waarborgen, ze voor iedereen toegankelijk te maken en om ze betaalbaar
te houden. De positie van DAEB ten opzichte van de staatssteunregelgeving is bij de inwerkingtreding van het verdrag echter niet gewijzigd. De
interne marktregels (inclusief staatssteunregels) blijven hierop van
toepassing.
Tijdens de onderhandelingen is aangedrongen op het door Nederland
bepalen van de taken die woningcorporaties als DAEB kunnen worden
opgedragen en waarvoor compensatie kan worden genoten. Wat daarbij
voor de EC acceptabel is wordt bepaald door de staatssteunregels, die bij
de inwerkingtreding van het verdrag van Lissabon onverkort van
toepassing zijn gebleven. Mede op grond van de strekking van het
protocol is in de discussie met de EC de inkomensgrens voor huishoudens
aan wie woningcorporaties de sociale huurwoningvoorraad toewijzen, na
overleg met uw Kamer, verder verhoogd.
2
Kunt u uiteenzetten in hoeverre het akkoord leidt tot meer regeldruk en
administratieve lasten voor de woningcorporaties en voor het Centraal
Fonds Volkshuisvesting (CFV) en het Waarborgfonds Sociale Woningbouw
(WSW)? Spelen deze elementen mee in het opstellen van de ministeriële
regeling die de beschikking vertaalt in nationale regelgeving? Bent u
bereid om ACTAL te vragen om een toets en een advies m.b.t. deze
ministeriële regeling?
Het akkoord leidt zonder meer tot een stijging van de regeldruk en de
administratieve lasten voor de woningcorporaties. Bij de invoering van de
ministeriële regeling wordt gestreefd naar een minimaal aantal extra
voorwaarden. De administratieve lasten zullen niettemin stijgen. Deze
lasten hangen samen met de administratie van de woningtoewijzing en de
verplichte aanbesteding van maatschappelijk vastgoed. De daarmee
gepaard gaande administratieve lasten worden geraamd op circa € 4,4
miljoen per jaar. In bijgaande regeling wordt nog niet de administratieve
scheiding tussen activiteiten met en zonder staatssteun/ compensatie
geregeld. Dit gebeurt met een wettelijke regeling. De met deze verplichte
scheiding samenhangende administratieve lasten komen hier derhalve
nog bij. De verwachte lasten zijn gedetailleerd opgenomen in het
wetsvoorstel dat naar de Raad van State is verzonden. Een advies van
ACTAL is niet nodig geacht om deze lasten scherper in kaart te brengen.
3
In overweging 73 van de beschikking van de Commissie komt naar voren
dat het kennelijk de intentie was om woningcorporaties hun sociale
woningvoorraad te laten verkleinen. Het blijkt dat deze toezegging van
Nederland af komt; het staat namelijk onder het kopje «Commision’s

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

4

acceptance of Dutch commitments». Kunt u uiteenzetten wat de motivatie
is voor deze inzet die kennelijk uit de koker van Nederland komt?
In overweging 73 staat niet dat het de intentie is om de sociale huurwoningvoorraad te verkleinen. Er staat dat de woningcorporaties hun aanbod
aan sociale huurwoningen dienen af te stemmen op de vraag naar sociale
huurwoningen vanuit de huishoudens die in aanmerking komen voor
sociale huurwoningen. Dat zijn huishoudens met een belastbaar inkomen
tot € 33.000,– en in beperktere mate huishoudens (tot maximaal 10% van
de toe te wijzen sociale huurwoningen) met een belastbaar inkomen
boven de € 33.000,–. Daar waar er in een regio onvoldoende vraag is
vanuit de bovengenoemde doelgroepen naar sociale huurwoningen,
zullen woningcorporaties de omvang van hun sociale huurwoningvoorraad naar alle waarschijnlijkheid gaan aanpassen. Dat kan plaatsvinden door verkoop van sociale huurwoningen aan personen die deze
huurwoningen voor eigen gebruik gaan gebruiken. Daar waar er regionaal
meer vraag is vanuit de hierboven genoemde doelgroep dan er sociale
huurwoningen zijn, zal de woningcorporatie haar sociale huurwoningvoorraad naar verwachting uitbreiden.
Het bovenstaande geeft derhalve aan dat er geen intentie is om de sociale
huurwoningvoorraad te verkleinen, er is slechts het verwachte effect in de
praktijk dat de sociale huurwoningvoorraad die in aanmerking komt voor
staatssteun, in omvang zal worden aangepast aan de vraag vanuit de
genoemde doelgroep die in aanmerking komt voor sociale huurwoningen.
Dat kan regionaal leiden tot meer of minder sociale huurwoningen (met
staatssteun).
4
Wanneer de Commissie van mening is dat bestaande steun niet langer
verenigbaar is met de interne markt, wordt de betrokkene eerst om
informatie verzocht, zoals in de brief van de DG Mededinging van 14 juli
2005 gebeurde. Als de Commissie daarna bij haar standpunt was
gebleven, had ze Nederland daarvan op de hoogte gesteld en had
Nederland vervolgens opmerkingen mogen maken. De Commissie zal dan
pas een aanbeveling kunnen doen om maatregelen te treffen. Als deze
niet zouden zijn geaccepteerd, had de Commissie een formele procedure
kunnen starten. Er was dus nog ruim de tijd voordat daadwerkelijk de
dreiging van een procedure zou bestaan. Waarom is gekozen om,
vooruitlopend op een eventuele procedure, deze aanpassingen nu op
korte termijn in te voeren? Had dit te maken met de spoedeisende
oplossing van de bezwaarschriftprocedure in het kader van de bijzondere
projectsteun van het CFV? Zo ja, waarom zijn beide gekoppeld?
Na de brief van de EC van 14 juli 2005 is voortdurend discussie gevoerd
met de EC over de wijze waarop Nederland DAEB aan de woningcorporaties wil opdragen.
In 2008 is de bijzondere projectsteun voor de wijkenaanpak aan de orde
gesteld. De EC stelde het afdoende regelen van de lopende discussie over
het financiële stelsel van de woningcorporaties als voorwaarde voor een
goedkeuring van deze nieuwe steunmaatregel. Vanwege de koppeling van
beide onderwerpen en de nationale procedures in het kader van de
bijzondere projectsteun van het CFV is duidelijkheid geboden over de voor
de woningcorporaties te formuleren DAEB, inclusief de taken voor de
wijkenaanpak.
Ook de Commissie hechtte aan afronding van het dossier in verband met
de afhandeling van de klacht van de IVBN.
Wanneer Nederland had «afgewacht» totdat de EC een formele onderzoeksprocedure zou hebben gestart – al dan niet in reactie op de klacht
van de IVBN – was de uitkomst uiterst onzeker geweest. Gevolg zou zijn
dat investeringen door corporaties in woningbouw, wijkaanpak en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

5

leefbaarheid lange tijd onzeker zouden zijn. Nederland heeft het daar niet
op aan willen laten komen. Het besluit van de EC en de implementatie
daarvan vormt dan ook de afronding van een al jarenlang slepende
discussie. Van een invoering of besluitvorming op «korte termijn» is dan
ook geen sprake.
5
Waarom heeft de Commissie niet volstaan met de mogelijkheid om een
boete op te leggen (in de vorm van teveel genoten staatssteun), in het
geval dat de toewijzingsnorm wordt overschreden?
De EC heeft niet alleen willen volstaan met een boete als de toewijzingsnorm wordt overschreden, maar heeft tevens willen voorkomen dat
er nieuwe extra staatssteun voor de bouw of aankoop van sociale
huurwoningen ter beschikking zou komen, indien er een overaanbod is
aan sociale huurwoningen ten opzichte van de overeengekomen
doelgroep voor sociale huurwoningen. De EC is van mening dat een
woningcorporatie die al een overschot aan sociale huurwoningen heeft (af
te meten aan de hand van de woningtoewijzingen), die gerealiseerd en
geëxploiteerd worden met staatssteun ter compensatie van de DAEB, dit
overschot niet nog eens met staatssteun zou mogen uitbreiden. In geval
van een overschot aan sociale huurwoningen bij een woningcorporatie
wordt de bouw of aankoop van huurwoningen door die woningcorporatie
door de EC niet meer als een DAEB betiteld waarvoor staatssteun in de
vorm van compensatie voor de DAEB mag worden gegeven.
6
In uw brief staat vermeld dat het woningcorporaties niet kwalijk kan
worden genomen dat hun bewoners, na het moment van toewijzing, een
positieve inkomensontwikkeling doormaken. Hoe verhoudt deze
opmerking, die betrekking heeft op scheefwonen, zich tot de aangegeven
43% van de Nederlandse huishoudens die in aanmerking komt voor een
woning van een woningcorporatie? Kan ook voorts worden aangegeven
hoeveel procent van de huurders scheef woont?
In de genoemde brief van 15 december 2009 is aangegeven dat het
inkomen alleen bepalend is op het moment van toewijzing van de woning.
Wanneer een huishouden na het betrekken van de woning een inkomensstijging doormaakt is dat niet relevant voor de vraag of er sprake is
geweest van toewijzing conform de normen van het EC-besluit.
Met het percentage van 43% (41% op basis van WON 2009) is aangegeven
dat een grote groep huishoudens in potentie in aanmerking zou kunnen
komen voor een woning met een huur onder de in het EC-besluit gestelde
norm (€ 648,–).
In de brief aan de Tweede Kamer van 14 april 2009 (TK 27 926, nr. 136) is
uitgebreid ingegaan op scheefheid. Zoals in deze brief is aangegeven kan
scheefheid op verschillende manieren gedefinieerd worden. In deze brief
werd als één van de definities van goedkope scheefheid uitgegaan van de
huishoudens met een inkomen boven de toenmalige ziekenfondsgrens die
een woning huurden onder de destijds geldende liberalisatiegrens. Dit
percentage bedroeg op basis van WoON 2006 20%.
7
Klopt het dat andere Europese landen, zoals Frankrijk, Engeland en
Zweden geen of een hogere inkomensgrens voor sociale huisvesting
hanteren? En dat in die landen de inkomensgrenzen ook verschillen per
regionale woningmarkt? In hoeverre is gekeken naar andere beschikkingen die de Commissie in het kader van diensten van algemeen
economisch belang (DAEB’s) en sociale huisvesting heeft afgegeven, zoals
de beschikking aan Ierland (State Aid nr. N 89/2004), waarbij ook gekeken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

6

is naar financiering van projecten m.b.t. afvalmanagement en waterbeheersing t.b.v. de sociale huisvesting?
Klopt het dat de definiëring van de doelgroep en de bepaling van de
inkomensgrens de bevoegdheid is van de lidstaten? Waarom is de
Commissie niet met een hogere inkomensgrens dan € 33.000,– akkoord
gegaan? Aan welke toets heeft de Commissie de hoogte van de inkomensgrens onderworpen? Waarom is er één landelijke en geen gedifferentieerde inkomensgrens voorgesteld?
Er is gekeken naar andere beschikkingen die de Commissie in het kader
van DAEB’s en sociale huisvesting heeft afgegeven. De aangehaalde
beschikking aan Ierland (N89/2004) is niet vergelijkbaar, omdat daar de
taakopdracht op grond van regelgeving duidelijk gericht is op sociaal
achtergestelde huishoudens. Eén van de voorwaarden is dat zij lage
kredietwaardigheid aantonen met afwijzingsbrieven van 2 hypotheekverstrekkers uit de private sector. Voorts berust het op een misverstand dat
de Commissie daarbij ook heeft gekeken naar financiering van projecten
m.b.t. afvalmanagement en waterbeheersing t.b.v. de sociale huisvesting.
De Commissie sluit dat deel van de regelgeving juist nadrukkelijk uit van
haar oordeel (punt 13, p. 3).
In principe zijn het definiëren van de doelgroep en het bepalen van de
inkomensgrens bevoegdheden van de lidstaten. De Commissie komt een
marginaal oordeel toe (maakt de lidstaat een «kennelijke fout»).
Er moet in dat kader voldaan worden aan het Europese verdrag en de
Europese regelgeving. De interne marktregels (inclusief staatssteunregels)
blijven in dat kader van toepassing. In de beschikking 2005/842/EG van
28 november 2005 (kennisgeving onder nummer C(2005) 2673) van de EC
is aangegeven wat globaal de doelgroep van huishoudens van de
woningcorporaties (niet alleen in Nederland, maar in de gehele Europese
Unie) is in relatie tot deze regels («huisvestingsdiensten aanbieden aan
achterstandsgroepen of sociaal kansarme groepen die, door solvabiliteitsbeperkingen, geen huisvesting tegen marktconforme voorwaarden
kunnen vinden» (C (2005) 2673 punt 16).
Voor de inkomensgrens in Nederland is daarbij aanvankelijk de huurtoeslaggrens het uitgangspunt geweest (thans € 29.125,– voor meerpersoonshuishoudens onder de 65 jaar).
Mede naar aanleiding van de motie van de Tweede Kamer (TK 29 453,
nr. 125) hebben nadere onderhandelingen met de EC plaatsgevonden,
waarbij specifiek ingegaan is op betaalbaarheidknelpunten in een aantal
woningmarktregio’s. Naar aanleiding van deze onderhandelingen is de EC
uiteindelijk akkoord gegaan met een huishoudinkomensgrens van €
33.000,– en de mogelijkheid om 10% van de sociale huurwoningvoorraad
te mogen toewijzen aan huishoudens boven deze inkomensgrens.
Daarmee kunnen woningcorporaties – rekening houdend met 10%
woningtoewijzingen aan huishoudens met een inkomen van meer dan
€ 33.000,– – 41% (WoOn 2009) van de huishoudens in Nederland
bedienen binnen de DAEB. Een hogere inkomensgrens voor de DAEB zou
de balans tussen de eigen bevoegdheid van de lidstaat om de inkomensgrens te bepalen en de exclusieve bevoegdheid van de EC om de
toepassing van de staatssteunregels te toetsen kunnen doen omslaan
naar een negatief besluit van de EC. In een welvarend land als Nederland
met een grote sociale huisvestingssector is 43% (thans op basis van
WoOn 2009: 41%) een niet onredelijk percentage om huishoudens die het
nodig hebben te laten huisvesten door woningcorporaties.
Voor een gedifferentieerde inkomensgrens moesten objectieve criteria
worden gesteld.
Met de EC is één landelijk gelijke inkomensgrens van € 33.000,–
afgesproken, met daarbij ruimte om regionaal te differentiëren voor zover
er over geheel Nederland wel voldaan blijft worden aan de 90% norm. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

7

hanteren van regionaal verschillende inkomensgrenzen zou een aantal
ongewenste neveneffecten hebben gehad.
Ten eerste zou het hanteren van regionaal verschillende inkomensgrenzen
sterk afwijken van de systematiek die bij de huurtoeslag wordt gehanteerd. Daar worden immers landelijke inkomensgrenzen gehanteerd. Ten
tweede zou een regionale benadering betekenen dat er per regio een
inkomensniveau vastgesteld moet worden. Objectieve criteria daartoe
ontbreken. Zelfs binnen één woningmarktregio zal al sprake kunnen zijn
van verschillende situaties (zoals Amsterdam en Almere, die één
woningmarkt vormen, maar waar het prijsniveau sterk verschilt). Ten
derde zou een systeem met regionale inkomensgrenzen voor woningcorporaties administratief zeer bewerkelijk worden.
8
Waarom heeft Nederland de aanname van de Commissie dat er sprake is
van staatssteun niet bestreden? In hoeverre is er sprake van overcompensatie van de woningcorporatiesector? Waarom heeft u niet een overzicht
verschaft van de kosten en de compensatie aan de Commissie? Waarom
is verweer niet scherper ingezet en is er geen informatie verschaft over de
hoogte van de steun t.o.v. de kosten?
Gezien eerdere beschikkingen die de Commissie in het kader van DAEB’s
en sociale huisvesting heeft afgegeven– onder meer de in antwoord op
vraag 7 genoemde beschikking uit 2005 – kan niet worden ontkend dat er
sprake is van het verstrekken van een voordeel aan ondernemingen in
Europeesrechtelijke zin die het intracommunautair handelsverkeer kan
verstoren. Zo kunnen uitsluitend woningcorporaties aanspraak maken op
borging met overheidsachtervang van leningen door het Waarborgfonds
Sociale Woningbouw (WSW) en wettelijk geheven project- en saneringssteun van het Centraal Fonds Volkshuisvesting (CFV). Een verweer op
grond van het feit dat er geen sprake zou zijn van staatssteun maakt dan
ook vrijwel zeker geen kans.
Wel is op macro niveau informatie verstrekt aan de EC waaruit blijkt dat
het voordeel van de woningcorporaties als geheel achterblijft bij de
kosten die woningcorporaties maken ter uitvoering van de DAEB. Daarbij
kan echter niet worden uitgesloten dat, zonder maatregelen, de staatssteun die voor een individuele woningcorporatie mogelijk is, terecht komt
bij haar commerciële activiteiten. Het Europese mededingingsrecht laat
ruimte om compensatie te geven voor activiteiten om te voorzien in
sociale huisvesting voor degenen die als gevolg van solvabiliteitsbeperkingen geen huisvesting tegen marktconforme voorwaarden kunnen
vinden, maar laat niet toe dat een individuele woningcorporatie met
staatssteun commerciële activiteiten gaat verrichten en deze commerciële
activiteiten mogelijk onder de marktprijs kan aanbieden. Daarom zijn de
nu afgesproken nadere maatregelen nodig.
9
In uw brief wordt gesproken over de bouw, verhuur en toewijzing van
huurwoningen met staatssteun. Hoe heeft u veilig gesteld dat verpleegen verzorgingshuizen, psychiatrische opvang en vastgoed voor gehandicaptenzorg kunnen blijven worden gebouwd met staatssteun? Op welke
wijze vallen verpleeg- en verzorgingshuizen, psychiatrische opvang en
vastgoed voor gehandicaptenzorg binnen de afspraken met de EC?
De toewijzing van verpleeg- en verzorgingshuizen, psychiatrische opvang
en vastgoed voor gehandicaptenzorg gebeurt op basis van indicatie in
plaats van inkomen. De verhuur gebeurt ook complexgewijs. Leidt de
toewijzingsnorm daar niet tot problemen?
Verpleeg- en verzorgingshuizen, psychiatrische opvang en vastgoed voor
gehandicaptenzorg kunnen worden gebouwd met staatssteun. Deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

8

activiteiten worden niet genoemd op de lijst van maatschappelijk
vastgoed maar zij worden gerekend tot de bouw van woongelegenheden
in de DAEB.
Bij de uitwerking in regelgeving wordt rekening gehouden met de
verschillende situaties die zich kunnen voordoen. Opgenomen wordt dat
onzelfstandige eenheden in verzorgingshuizen en verpleeghuizen
(waaronder gehandicaptenzorg), die verhuurd worden aan zorginstellingen, niet onder de 90% toewijzingsregels vallen. Overweging is dat
voor dergelijke onzelfstandige woongelegenheden in verzorgings- en
verpleeghuizen wettelijke toewijzingsregels gelden op basis van medische
indicatie ongeacht inkomen en er sprake is van een voorziening op basis
van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten, waarin in de regel ook de
levering van de woondienst integraal, gecombineerd met de
(verpleeg)zorg, is opgenomen.
Voor de toewijzing van aanleunwoningen (zelfstandige woongelegenheden) bij een verzorgingshuis of zelfstandige woongelegenheden in
woon-zorgcomplexen, ook als deze door een andere instelling dan de
woningcorporatie verhuurd worden, geldt het toewijzingscriterium wel.
Dergelijke woningen dienen zoveel mogelijk toegewezen te worden aan
huishoudens met een inkomen onder de € 33.000,–. Dit zijn volwaardige
woningen, die zelfstandig verhuurd worden (wonen en zorg gescheiden)
en de verhuur vindt ook plaats aan senioren die geen AWBZ indicatie
hebben. Indien dergelijke woningen verhuurd worden door een andere
instelling, dient de woningcorporatie hierover toewijzingsafspraken en
verantwoordingsafspraken te maken met die andere instelling.
10
Tenminste 90% van de huurwoningen met een huur beneden de
maximale huurtoeslaggrens moet worden toegewezen aan huishoudens
met een belastbaar inkomen tot 33.000,–; hoe moet omgegaan worden
met gebieden die deze 90% niet halen?
De woningcorporatie zal met de woningtoewijzing rekening moeten
houden met deze norm. De woningcorporatie is dan ook zelf verantwoordelijk voor het «halen» van deze norm. Zoals aangegeven in antwoord op
vraag 3 zullen woningcorporaties in regio’s waar onvoldoende vraag is
naar sociale huurwoningen door huishoudens met een belastbaar
inkomen onder de € 33.000,– naar alle waarschijnlijkheid de omvang van
hun met staatssteun te verhuren bezit aanpassen.
Zoals aangegeven in de brief van 15 december 2009 zal via een wettelijke
regeling de mogelijkheid worden geboden om regionaal een ander
percentage vast te stellen. Voorwaarde is dan wel dat een lagere norm in
een regio door een andere regio wordt gecompenseerd zodat de norm
landelijk op tenminste 90% uitkomt.
11
Op welke wijze toetst u woningcorporaties die minder dan 90% van de
huurwoningen met een huur beneden de maximale huurtoeslag toewijzen
aan huishoudens met een belastbaar inkomen tot 33.000,– en aan welke
eisen moeten woningcorporaties of regio’s voldoen om tijdelijk voor een
ander percentage in aanmerking te komen?
Woningcorporaties moeten de passende toewijzing verantwoorden bij het
CFV. De verantwoording zal voorzien moeten worden van een mededeling
van de accountant.
Het vaststellen van een ander percentage dan de 90% vergt een nadere
(wettelijke) regeling. Zoals in antwoord op vraag 10 is aangegeven kan
pas sprake zijn van een lager percentage voor woningcorporaties in een
bepaalde regio als dit door een hoger percentage in een andere regio
wordt gecompenseerd. Of dit in concrete situaties te realiseren is, zal door

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

9

de woningcorporaties die een te laag toewijzingspercentage realiseren
moeten worden aangetoond. Daartoe zullen de gemeenten en de
woningcorporaties in de betreffende compenserende woningmarktregio
aan kunnen geven of een hoger percentage haalbaar is en of zij zich
daaraan kunnen en willen committeren.
12
Is er een mogelijkheid om het toewijzen van minder dan 90% van de
huurwoningen met een huur beneden de maximale huurtoeslaggrens aan
huishoudens met een belastbaar inkomen tot € 33.000,– te verlengen?
Wat zijn de voorwaarden daarvoor? Komen regio’s daarvoor in
aanmerking, waar de vrije woningmarkt zo krap is dat mensen met een
inkomen boven de € 33.000 per jaar ook niet in staat zijn zich op de vrije
woningmarkt te redden?
Zoals aangegeven in antwoord op vraag 11 vindt de vaststelling van een
lager percentage plaats via een wettelijke regeling. Dit lagere percentage
geldt voor maximaal 4 jaar. Daarna zal een nieuwe afweging plaatsvinden.
Zoals in de brief van 15 december is aangegeven lijkt er weinig
samenhang te bestaan tussen de thans bekende regionale toewijzingscijfers en de mate van krimp of groei in een regio. Daarom is het op
voorhand niet mogelijk een uitspraak te doen in welke omstandigheden
afwijking van het percentage – gekoppeld aan compensatie elders –
gerechtvaardigd c.q. wenselijk is. Voor het jaar 2010 zal daarom nog geen
sprake zijn van regionale differentiatie bij het 90% criterium.
13
Zijn er gebieden in Nederland waar permanent meer dan 90% van de
huurwoningen met een huur beneden de maximale huurtoeslag wordt
toegewezen aan huishoudens met een belastbaar inkomen tot € 33.000,–?
Welke regio’s zijn dat en is dit voldoende om regio’s met minder dan 90%
te compenseren?
Daar is op dit moment geen precies inzicht in te geven, omdat de
woningcorporaties bij de toewijzingen nu rekening houden met de
huidige regels zoals opgenomen in het BBSH. Daarin is opgenomen dat
woningen onder de aftoppingsgrens bij voorkeur worden toegewezen aan
huishoudens met een inkomen onder de grens voor de huurtoeslag. Voor
wat betreft de grens van € 33.000,– worden door de woningcorporaties op
dit moment nog geen gegevens bijgehouden. Zoals in de inleiding van
deze brief is aangegeven is het percentage van 90% landelijk afgeleid van
door woningcorporaties aangeleverde gegevens op grond van het BBSH.
14
Hoeveel procent van de huishoudens met een inkomen lager dan
€ 33.000,– zijn eenpersoonshuishoudens?
Van alle huishoudens met een inkomen tot € 33.000,– is 57,5% een
eenpersoonshuishouden (bron WoON2009).
15
Wat is het netto inkomen als iemand bruto € 33.000,– verdient en kunt u
hierbij een onderscheid maken tussen eenpersoonshuishoudens en
meerpersoonshuishoudens. En wilt u bij meerpersoonshuishoudens een
onderscheid maken tussen alleenverdieners en tweeverdieners? Kunt u
deze vragen ook beantwoorden bij een bruto inkomen van € 40.000,–?
Wat is de bijpassende huurquote bij een maandhuur van € 550?
In onderstaande tabel zijn de gevraagde cijfers opgenomen. Hierbij enkele
nadere opmerkingen:

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

10

•

•

•

•

•

•

In de bovenste helft van de tabel zijn de gevraagde cijfers bij een
bruto-inkomen van € 33.000,– en € 40.000,– gepresenteerd. Omdat de
met de EC afgesproken inkomensgrens gedefinieerd is in belastbaar
inkomen laat de onderste helft van de tabel dezelfde cijfers zien bij een
belastbaar inkomen van € 33.000,– respectievelijke € 40.000,–.
In de tabel wordt voor de verschillende huishoudens het zogenaamde
besteedbaar inkomen getoond. Dit verschilt van het netto-inkomen in
zoverre dat in de berekening van het besteedbaar inkomen ook de
nominale ziektekostenpremies, de zorgtoeslag, het kindgebonden
budget en de kinderbijslag zijn meegenomen.
Bij de berekening zijn de geldende belasting- en premietarieven voor
2010 gehanteerd. Hierbij is uitgegaan van de cijfers die hiervoor ook in
de koopkrachtberekeningen van bijvoorbeeld het CPB worden
gehanteerd.
Bij de meerpersoonshuishoudens zijn berekeningen gemaakt voor
huishoudens met en zonder kinderen. Er is verondersteld dat in
huishoudens met kinderen 2 kinderen aanwezig zijn.
De uitkomsten voor de tweeverdienende meerpersoonshuishoudens
zijn sterk afhankelijk van de verdeling van het inkomen over de twee
partners. In deze berekeningen is uitgegaan van zogenaamde
anderhalfverdieners (de ene partner verdient 1/3 van het totale
huishoudinkomen, de andere partner 2/3). Bij een bruto huishoudinkomen van € 33.000,– is hier dus verondersteld dat de ene partner
€ 11.000,– verdient en de andere partner € 22.000,–.
De huurquote is berekend als het deel van het besteedbaar inkomen
dat aan de huur van € 550 per maand (€ 6.600,– per jaar) wordt
uitgegeven.

16
Waarom heeft u de invoering van één enkele inkomensgrens van
€ 33.000,– toegezegd? Kunt u inzicht geven in de cijfermatige analyse?
Waarom zijn er geen gedifferentieerde inkomensgrenzen voorgesteld die
rekening houden met de inkomens van één- en meerpersoonshuishoudens en met de uiteenlopende woningmarktregio’s? Heeft u rekening
gehouden met gedragsaanpassingen bij de inschrijving voor een
huurwoning?
Aan de keuze van de grens van € 33.000,– zijn besprekingen met de EC en
uw Kamer vooraf gegaan. In het antwoord op vraag 7 ben ik daar nader
op ingegaan. Omwille van de eenvoud is er niet voor gekozen om voor

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

11

eenpersoonshuishoudens vervolgens weer een lagere inkomensgrens te
hanteren.
Zoals aangegeven in antwoord op vraag 7 is ook niet gekozen voor een
gedifferentieerde inkomensgrens per regio omdat daartoe objectieve
criteria moeten worden gesteld. Er zijn ook onvoldoende gegevens over
woningmarktregio’s om criteria voor een gedifferentieerde inkomensgrenzen vast te leggen. Wel biedt het EC besluit – zoals in antwoord op
eerder vragen is aangegeven – de mogelijkheid te differentiëren in de 90%
norm tussen regio’s. Dit zal echter pas bij invoering van een wettelijke
regeling aan de orde kunnen zijn. Er is geen inschatting gemaakt van de
gedragseffecten bij inschrijving voor een huurwoning.
17
In uw brief staat vermeld dat 43% van de Nederlandse huishoudens in
aanmerking komt voor een woning van een woningcorporatie. Echter in
het goedkeurende besluit van de Commissie op pagina 9, wordt aangegeven dat: «this definition covers approximately 43% of the Dutch
population». Opgemerkt dient te worden dat 43% van de bevolking niet
43% van de huishoudens is. Bent u het met deze opmerking eens? Zo ja,
heeft dit ook nog gevolgen voor de conclusie die op basis hiervan is
getrokken op pagina drie van de brief?
Ik ben het eens met de opmerking, dat 43% van de bevolking niet 43% van
de huishoudens is.
Dit heeft verder geen gevolgen voor de conclusie, dat woningcorporaties
goed uit de voeten kunnen met de toewijzingsgrens van € 33.000,– per
huishouden. In de informatie die aan de EC is verstrekt is immers
uitgegaan van een grens van € 33.000,– per huishouden. Het besluit van
de commissie spreekt elders in het besluit consequent over huishoudens,
dus er wordt vanuit gegaan dat de genoemde passage op pagina 9 ook zo
moet worden gelezen.
18
Hoe verhoudt de omvang van de doelgroep van circa 43% van de
Nederlandse huishoudens die onder het akkoord met de Commissie valt,
zich tot de cruciale rol van woningcorporaties in het realiseren van
woonruimten voor degenen die het moeilijk hebben op de woningmarkt
(zie pagina 1 van uw brief)?
Met het definiëren van de doelgroep die in aanmerking komt voor een
sociale huurwoning van de woningcorporaties is rekening gehouden met
de situatie op de woningmarkt in Nederland. Hierdoor kan ook de
beginnend agent, brandweerman of verpleger een sociale huurwoning
betrekken.
19
Wat zijn de consequenties in het geval voor 2010 een interim-regeling
zonder regionale differentiëringsmogelijkheid van toepassing zal zijn?
Op dit moment zijn er op basis van bestaande gegevensbronnen geen
aanwijzingen/indicaties in welke regio’s gebruik gemaakt zou moeten
worden van een regionale differentiëringsmogelijkheid. Zie hiertoe ook
mijn antwoord op vraag 11. Dit betekent dat in 2010 voor elke woningcorporatie dezelfde landelijke norm zal gelden.
Het is vanuit bestuurlijke zorgvuldigheid gewenst dat een toe te passen
regionale differentiatie gebaseerd is op ervaringen van een (bij voorkeur
meerjarig) toewijzingsresultaat in een regio in relatie tot objectieve
woningmarktgegevens. Op basis van de eerste ervaringen van de
toewijzingen over 2010 (die medio 2011 te verwachten zijn) kan wel een
(eerste) beeld gevormd worden van de mate waarin de 90% norm wordt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

12

gehaald. Deze eerste ervaringen zullen ook gebruikt kunnen worden voor
nadere analyses.
20
Wat is de oorzaak van de constatering dat er weinig samenhang lijkt te zijn
tussen de regionale toewijzingscijfers en de mate van gespannenheid van
een woningmarktregio of krimp of groei in deze regio?
In de brief van 15 december is aangegeven dat er op basis van de
beschikbare gegevens weinig samenhang lijkt te zijn tussen de regionale
toewijzingscijfers en de mate van gespannenheid van een woningmarktregio. Ik baseer mij daarbij op de informatie in de publicatie «Het
sectorbeeld realisaties woningcorporaties 2009» van het CFV (pag. 24 , zie
ook tabel 16 op pag. 37).
Ik heb geen duidelijke verklaring voor de in genoemde publicatie
vermelde verschillen in toewijzingen aan de doelgroep en de gespannenheid van de woningmarkt in de vermelde gebieden.
21
Wordt door het vervallen van de uitzondering in de WSW-borging voor de
commerciële plint aan woongebouwen niet het risico gelopen dat in
gebouwen met een commerciële plint alleen nog maar woningen met
dure huren worden gerealiseerd in plaats van ook woningen met
goedkope huren?
In de interim-regeling en de benodigde nadere wettelijke regeling wordt
geregeld dat voor combinatieprojecten de woningcorporatie voor het
gedeelte van de investering dat betrekking heeft op onroerend goed in het
kader van de DAEB een WSW geborgde lening kan verkrijgen. Voor het
andere gedeelte zal men een ongeborgde lening dienen aan te trekken of
dat gedeelte uit (deels) andere middelen dienen te financieren (bijv. vrije
liquide middelen, inbreng van andere investeerders). Ingeval een
hypothecair onderpand voor de ongeborgde lening nodig is kan het
gebouw juridisch gesplitst worden.
22
Kunnen woningcorporaties, bijvoorbeeld in krimpgebieden, die minder
dan 90% van de woningen toewijzen aan mensen die minder verdienen
dan € 33.000,– borging krijgen voor nieuwbouw van sociale woningen,
zolang het aantal toewijzingen onder de 90% zit? Als dat niet het geval is
wat betekent dit dan voor sloop/nieuwbouw van sociale huurwoningen
die technisch op zijn?
Allereerst wil ik signaleren dat op basis van de huidige beschikbare
informatie het niet zo is dat in krimpgebieden de 90% toewijzing niet
gehaald wordt. Indien echter in een krimpregio het aantal toewijzingen
structureel onder de 90% zit, is er sprake van een overschot aan sociale
huurwoningen in de regio t.o.v. de huishoudens die in aanmerking komen
voor die woningen.
In zo’n regio is het onlogisch dat, nadat een verouderde sociale
huurwoning gesloopt is, er een sociale huurwoning wordt teruggebouwd,
omdat er al voldoende sociale huurwoningen in de regio aanwezig zijn.
Indien na enige tijd de woningvoorraad van de woningcorporatie wel
weer afgestemd is op de vraag, kunnen weer met staatssteun sociale
huurwoningen gerealiseerd worden.
23
Wat zijn de consequenties als Nederland niet akkoord gaat met het
voorstel van de Commissie?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

13

Dit is geen voorstel waarmee wel of niet akkoord kan worden gegaan,
maar een besluit van de EC dat moet worden nageleefd. De beroepstermijn voor de Nederlandse overheid is inmiddels verstreken.
Als het EC besluit niet, niet tijdig of niet in lijn met het EC besluit wordt
uitgewerkt in wet- en regelgeving bestaat het risico dat de EC een formele
onderzoeksprocedure wegens misbruik van steun start. Bij de start of
tijdens dat onderzoek kan de EC een «opschortingsbevel» geven (dat
betekent alle onrechtmatige steun opschorten). Uiteindelijk kan de EC na
het formele onderzoek een negatief besluit geven en de terugvordering
gelasten van ten onrechte genoten staatssteun. Dit geldt zowel voor het
bestaande financiële stelsel voor de corporaties als voor de bijzondere
projectsteun aan de corporaties voor de wijkenaanpak.
24
Is projectensteun staatssteun die toegestaan blijft?
Ja. Zowel de reguliere projectsteun als de bijzondere projectsteun voor de
wijkenaanpak is hiermee toegestaan. De projectsteun zal echter niet
mogen worden gebruikt voor commerciële activiteiten. In de beoordeling
van de steunaanvraag en in de verantwoording over de aanwending
wordt hierop toegezien.
25
In de bestaande WSW-systematiek is het woningcorporaties toegestaan
om commerciële ruimtes van beperkte omvang te financieren met
WSW-borging, voor zover die ruimtes onderdeel uitmaken (maximaal 1/3)
van een sociaal project. Ook bieden de huidige WSW-regels ruimte om
kleinschalige commerciële ruimtes (winkels) te borgen, mits dit gebeurt
op nadrukkelijk verzoek van de gemeente, bijvoorbeeld in het kader van
de wijkaanpak. Klopt het dat deze activiteiten niet meer met WSW-borging
mogelijk zijn? Kunt u uiteenzetten wat het effect zal zijn op de buurt- en
wijkaanpak? Bent u voornemens een aparte WSW-tak te creëren die
onderlinge borging zonder staatssteun mogelijk maakt?
Het is juist dat de genoemde activiteiten niet meer met WSW-borging
mogelijk zijn. Deze activiteiten mogen echter normaal door de woningcorporatie uitgevoerd worden, maar dan gefinancierd uit andere bronnen
(ongeborgde leningen, uit liquide middelen, e.d.). Dit hoeft derhalve geen
wijziging in te houden voor de buurt- en wijkaanpak.
Ten aanzien van de vraag of ik voornemens ben een aparte WSW-tak te
creëren is het antwoord «nee» . Als echter de woningcorporatiesector zelf
een privaat waarborgfonds wenst op te richten zonder ondersteuning of
achtervang van de staat (rijk, gemeente of een andere overheidsinstelling), is zij daarin vrij.
26
Waarom is gekozen voor de inkomensgrens van € 33.000,–?
Zie antwoord op vraag 7
27
In uw brief en in het besluit van de Commissie wordt als onderdeel van
het sanctie-instrumentarium de staatssteunstop genoemd. Een dergelijke
sanctie is ongebruikelijk bij staatssteunbeschikkingen. Waarom heeft u
niet volstaan met de mogelijkheid om een boete op te leggen (in de vorm
van teveel genoten staatssteun), in het geval dat de toewijzingsnorm
wordt overschreden? Hoe schat u de effecten in op het investeringsgedrag
van woningcorporaties, nu er ten aanzien van een belangrijk onderdeel
daarvan (namelijk de financiering) een onzekerheid wordt gecreëerd?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

14

Voor het eerste deel van de vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 5. De effecten op het investeringsgedrag van woningcorporaties
zullen zijn dat woningcorporaties in gebieden waar sprake is van een
overaanbod van sociale huurwoningen in verhouding tot de omvang van
de groep huishoudens die daar recht op hebben, de bouw van sociale
huurwoningen zullen terugschroeven. Zij zullen er op dat moment de
voorkeur aan geven om zonder gebruikmaking van staatssteun duurdere
huurwoningen voor de doorstroming of (sociale) koopwoningprojecten te
realiseren. De uitwerking in wet- en regelgeving van de administratieve
scheiding zal zodanig plaats moeten vinden, dat woningcorporaties hier
financieel de mogelijkheden toe hebben.
28
Kunt u helder uiteenzetten of per woningcorporatie of per regio gekeken
moet worden naar de 90% toewijzingsnorm, dit ook gezien de zinsnede
«met het oog op sociale menging en sociale samenhang zal 90% van de
woningen van elke woningcorporatie worden verhuurd aan een welomschreven doelgroep van sociaal achtergestelde personen. De resterende
10% woningen kunnen worden toegewezen aan andere groepen, maar op
basis van objectieve criteria waarin met sociale prioriteiten rekening
wordt gehouden» (uit het persbericht van de Commissie, IP/09/1928)?
Betekent de tijdelijke regeling tot 1 januari 2011 dat regionaal niet kan
worden gedifferentieerd?
De door uw Commissie geciteerde passage betreft een passage uit het
persbericht van de commissie. De Commissie heeft daarbij (blijkbaar) aan
willen geven dat woningcorporaties de mogelijkheid hebben woningen
met een huur tot € 647,53 aan de doelgroep toe te wijzen. 43% (inmiddels
blijkt uit WoON 2009 41%) van de huishoudens valt immers onder de
inkomensgrens van € 33.000,–. Daarmee is het mogelijk gedifferentieerd
toe te wijzen waarbij ook de beginnende politiemensen, onderwijzers en
verpleegkundigen een beroep kunnen doen op huisvesting bij woningcorporaties. De overige 10% kan worden toegewezen aan huishoudens boven
de inkomensgrens van € 33.000,– waarbij huishoudens met sociale
prioriteiten (bijvoorbeeld pas gescheiden mannen/vrouwen) voor gaan.
Er zal per woningcorporatie worden gekeken naar de toewijzingsnorm
omdat de EC ook ziet op en regels stelt aan individuele ondernemingen.
Van een regionale differentiatie is – zoals is aangegeven in antwoord op
vraag 12 – voor het jaar 2010 nog geen sprake. Wanneer er na invoering
van een wettelijke regeling wel sprake is van regionale differentiatie zal
een woningcorporatie die in meerdere regio’s werkzaam is bij de
toewijzingen rekening moeten houden met het voor de regio geldende
percentage.
29
Verwacht u negatieve effecten van de onzekerheid over het verkrijgen van
staatssteun (i.v.m. mogelijke niet behalen van de 90 procent toewijzingsnorm) op de productie van huurwoningen tot de huurtoeslaggrens
en de investeringen in maatschappelijk vastgoed? Zo nee, waarom niet?
Het niet behalen van de 90% toewijzingsnorm heeft uitsluitend consequenties voor de staatssteun voor sociale huurwoningen, niet voor
maatschappelijk vastgoed. De investeringen in maatschappelijk vastgoed
zullen dan ook niet negatief beïnvloed worden, omdat deze altijd voor
staatssteun in aanmerking kunnen komen.
Daarnaast zal de onzekerheid zelf niet leiden tot negatieve effecten op de
productie, omdat het niet verkrijgen van staatssteun voor nieuw te
bouwen woningen pas twee jaar na het jaar waarin de 90% niet gehaald is
van toepassing wordt voor vanaf dat moment af te sluiten leningencontracten voor nieuwe huurwoningprojecten. Er kan immers pas na een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

15

kalenderjaar worden geconstateerd dat de norm is overschreden en de
sanctie kan pas voor het daaropvolgende jaar worden opgelegd. Als in
enig jaar de norm feitelijk niet gehaald is, zal de woningcorporatie
natuurlijk goed de sociale huurwoningmarkt in ogenschouw nemen en
kijken of er nog nieuwe sociale huurwoningprojecten nodig zijn gezien de
omvang van de groep huishoudens die daarvoor in aanmerking komt. De
woningcorporatie kan dan besluiten om de productie van sociale
huurwoningen omlaag te brengen als zij verwacht ook in het daarop
volgende jaar de norm niet te kunnen halen. Als zij inschat dat er wel
vraag zal zijn naar duurdere huurwoningen door hogere inkomensgroepen, zal zij zich waarschijnlijk richten op het bouwen van dergelijke
huurwoningen zonder staatssteun.
30
Waarom heeft u niet volstaan met de mogelijkheid om een boete op te
leggen (in de vorm van teveel genoten staatssteun), in plaats van een
staatssteunstop, in het geval dat de toewijzingsnorm wordt overschreden?
Hoe schat u de effecten in op het investeringsgedrag van woningcorporaties nu er ten aanzien van een belangrijk onderdeel daarvan, namelijk de
financiering, een onzekerheid wordt gecreëerd?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 5, vraag 27 en vraag 29.
31
Op welke wijze zal de onzekerheid over het verkrijgen van staatssteun
(i.v.m. mogelijke overschrijding van de toewijzingsnorm) een negatief
effect hebben op de investeringen in huurwoningen en de investeringen
in maatschappelijk vastgoed? Kan dit effect leiden tot een temporisering
om de risico’s te vermijden?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 29.
32
Welke gevolgen zijn verbonden aan de resultaten van het onderzoek naar
de woningtoewijzing?
Er zijn door de EC geen gevolgen verbonden aan het landelijke onderzoek
naar de woningtoewijzingen na 1 januari 2010. Wel zijn er straks – op
basis van Nederlandse regelgeving – voor individuele woningcorporaties
gevolgen verbonden aan het niet voldoen aan de eis dat 90% van de
sociale huurwoningen moet worden toegewezen aan huishoudens met
een inkomen tot € 33.000,–.
33
Aangegeven is dat de bezetting van de voorraad sociale huurwoningen
die wordt toegewezen na 1 januari 2010, zal worden gevolgd op basis van
het WoON-onderzoek, dat eens per drie jaar wordt uitgevoerd. Zoals
eerder in uw brief is aangegeven kan het de woningcorporaties niet
kwalijk worden genomen dat hun bewoners een positieve ontwikkeling
doormaken. Welke consequenties dienen uit een stijging danwel daling
van het bezettingspercentage te worden getrokken, nu de Commissie
geen eisen stelt aan het bezettingspercentage? Kan dit van invloed zijn op
de staatssteun die een woningcorporatie ontvangt? Zo ja, kan dan het
bezettingspercentage worden aangegeven waaraan een woningcorporatie
dient te voldoen?
De afspraken met de EC en de aan Nederland gestelde eisen in de het
besluit van 16 december 2009 omvatten alleen de woningtoewijzing. Wel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

16

is toegezegd, dat Nederland de bezettingsgraad zal monitoren, zonder
daar overigens consequenties aan te verbinden. Te meer daar er per
individuele woningcorporatie geen normen te stellen zijn. De bezettingsgraad is mede afhankelijk van de woningmarkt waarin de woningcorporatie opereert.
34
Wat voor consequenties heeft de verplichting voor woningcorporaties om
maatschappelijk vastgoed in de toekomst Europees aan te besteden voor
de positionering van de woningcorporaties? Betekent dit dat woningcorporaties qua positionering, in tegenstelling tot nu toe, verschuiven in de
richting van de Franse woningcorporaties (de zogenaamde HLM-vennootschappen)? Zo ja, wat zijn de consequenties? Zo nee, graag een
nadere onderbouwing van dit standpunt.
De aanbestedingsplicht verandert niets aan de positionering van
woningcorporaties, zoals geschetst in de brief van 12 juni 2009. De
woningcorporaties verschuiven daarmee niet in de richting van de Franse
HLM-vennootschappen. De woningcorporaties zijn geen aanbestedende
dienst in de zin van richtlijn 2004/18/EG.
35
In de afspraken met de Commissie gaat het om woningtoewijzing.
Waarom wil de Commissie dat Nederland de vinger aan de pols houdt?
Waarom wordt dan de bezettingsgraad van de (geleidelijk toenemende)
woningvoorraad periodiek onderzocht? Waarom wordt de Commissie
hierover geïnformeerd? Welke gevolgen zijn verbonden aan de resultaten
van het onderzoek? Zijn hierover afspraken gemaakt met de Commissie?
En wanneer vallen deze resultaten tegen?
Zie het antwoord op vraag 33
36
In uw brief wordt gezegd dat:″De regeling voor bijzondere projectsteun
voor de 40 wijken is goedgekeurd. Hierdoor kunnen de 211 bezwaren die
zijn ingediend tegen de projectsteunheffing ook snel worden afgehandeld.» Opvallend is dat het besluit van de Commissie (zie blz. 18 onder
punt 18) een nieuwe invulling geeft van de steungerechtigde woningcorporaties: «The aid will be available to wocos in selected districts who
experience difficulties in financing a particular project themselves». Deze
financiële eis staat niet in de oorspronkelijke regels betreffende bijzondere
projectsteun. Moet dit als een aanpassing van de bijzondere projectsteun
van het CFV worden gezien?
Nee, dit moet niet als een aanpassing van de bijzondere projectsteun van
het CFV worden gezien.
Met deze zin wordt niet bedoeld te zeggen dat een woningcorporatie t.a.v.
haar financiële polsstok al dan niet in staat zou zijn om projecten te
kunnen financieren.
De zin doelt op de financiële tekorten van een individueel project zelf en of
van een woningcorporatie in zijn algemeenheid (of deze nu financieel
sterk of zwak is) gevraagd kan worden dat zij het tekort of het risico op het
project volledig dient te dragen. Het gaat derhalve om projectsteun voor
projecten die een woningcorporatie normaliter niet zelf zou oppakken,
maar door de projectsteun wel zal oppakken. Dit is ook altijd het
uitgangspunt geweest van de afspraken zoals gemaakt in het onderhandelaarakkoord tussen de toenmalig minister en Aedes. Daarin is een
afspraak gemaakt over een aanvullende inzet van woningcorporaties van
€ 250 miljoen per jaar boven hun al bestaande voornemens. Het betrof
daarbij een additionele inzet op het fysieke, sociale en economische

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

17

terrein die woningcorporaties normaliter niet opgepakt zouden hebben. In
het onderhandelaarakkoord was dan ook een intercollegiale steun van
€ 75 miljoen per jaar opgenomen om een deel van de tekorten op die
additionele projecten af te dekken.
37
Kunt u ook uiteenzetten welke vormen van steun door gemeenten
bijvoorbeeld op grond van de DAEB (art. 106 lid 2 VWEU) of op andere
uitzonderingsgronden van de staatssteunregels (art. 107 lid 3 sub c
VWEU) aan woningcorporaties kunnen worden gegeven?
Op grond van dit besluit van de EC kunnen gemeenten de achtervang
achter de WSW-borging of een (bestaande) eigen borgstelling en een
verlaging van de grondkosten gekoppeld aan de DAEB voor de sociale
huisvesting door woningcorporaties blijven verlenen. Andere vormen van
staatssteun, al dan niet ter compensatie van een DAEB, zullen door het
betreffende bestuursorgaan (rijk, provincie, gemeente, waterschap)
moeten worden getoetst aan de bepalingen uit het EU-Werkingsverdrag
en de procedure- en beleidsregels van de EC.
38
Is er in de toekomst een samenwerking tussen gemeenten en woningcorporaties mogelijk op andere gebieden dan die in de lijst met categorieën
maatschappelijk vastgoed zijn genoemd? Bijvoorbeeld t.b.v. leefbaarheid
op het platteland (krimp) en t.b.v. het aanleggen van kabelinfrastructuur?
Zo ja, op welke manier? Zo nee, waarom is er gekozen voor een beperkte
lijst en is er geen uitzonderingsbepaling?
Met de Commissie is afgesproken dat investeringen in maatschappelijk
onroerend goed met een functie in de wijk, buurt of buurtschap, zoals
genoemd in de lijst, mogelijk zijn. Het is een quasi-limitatieve lijst, in die
zin dat ook andere, qua aard en intentie vergelijkbare investeringen in
maatschappelijk onroerend goed mogelijk zijn. Daartoe zal in de regelgeving worden opgenomen dat de minister kan besluiten andere vormen
van maatschappelijk vastgoed toe te staan voor nauw verwante categorieën waarbij de bouw geschiedt in de directe nabijheid van wijken met
woongelegenheden van de woningcorporatie. Ook moet het vastgoed een
functie voor de wijk hebben.
39
Zou u (of de autoriteit) door middel van een ontheffing voor een specifiek
project in de toekomst toestemming kunnen geven ook al staat dit niet op
de lijst? Op welke wijze moet in dit verband de tekst van de Engelstalige
beschikking worden gelezen wanneer gesproken wordt over «a quasiexhaustive list» (p. 11 van de beschikking C(2009) 9963 final)?
Zie het antwoord op vraag 38.
40
Is het voor gemeenten en/of provincies mogelijk om op grond van de
DAEB (art. 106 lid 2 VWEU) of op andere uitzonderingsgronden van de
staatssteunregels (art. 107 lid 3 sub c VWEU) aan woningcorporaties steun
te geven?
Ja, mits daarbij wordt getoetst aan de bepalingen uit het
EU-Werkingsverdrag en de procedure- en beleidsregels van de EC. Zie ook
het antwoord op vraag 37.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

18

41
Bent u er van overtuigd dat alle mogelijke categorieën van maatschappelijk vastgoed zijn genoemd? Sluit u een (toekomstige) rol van woningcorporaties uit bij projecten m.b.t. duurzame energieopwekking specifiek
gericht voor hun bezit? Betekent dat dat woningcorporaties in de
toekomst niet kunnen deelnemen aan projecten die snelle internetverbindingen beschikbaar willen maken voor hun doelgroep van beleid?
Zoals hierboven – in antwoord op vraag 38 – is aangegeven, betreft het
een quasi-limitatieve lijst. Ten aanzien van de categorieën van maatschappelijk onroerend goed geeft deze een goede dekking.
Waar het gaat om het eigen bezit van woningcorporaties zijn ook
investeringen in duurzame energieopwekking toegestaan. Woningcorporaties mogen met staatssteun ook investeren in infrastructuur (zoals
internetverbindingen), voor zover deze bedoeld is ter ontsluiting
(aansluiting) van woningen van de corporatie of de maatschappelijke
voorziening op de hoofdinfrastructuur in een wijk of buurt.
Daartoe wordt echter niet gerekend het hebben van of deelnemen in
bedrijven die openbare nutsvoorzieningen (gas, water, elektra, telefoon,
kabel en dergelijke) verzorgen, of deze zelf exploiteren, ook al zijn deze
nutsvoorzieningen onmisbaar voor het kunnen wonen.
42
Is er een verband tussen de beschikking van de Commissie en het
stopzetten van het vrije dochter experiment, m.b.t. het aanleggen van
glasvezel (het Citynet-experiment)? Zo ja, welke?
Nee, er is geen verband. Zoals ook aangegeven in mijn brief van 4 januari
jl. (TK 29 453, nr. 147) is het Citynet-experiment beëindigd omdat duidelijk
is geworden dat het toestaan van een vrije dochteronderneming niet
passend is in het huidige beleid noch in de beleidsvoornemens als
verwoord in de brief 12 juni 2009 (TK 29 453, nr. 118). Overigens is
inmiddels de bij Citynet betrokken woningcorporaties toegestaan
betrokken te blijven bij Citynet voor zover dit proportioneel is aan hun
bezit in de betreffende wijken ten behoeve van de aansluiting van deze
woningen. Daartoe hebben de organisaties hun belang teruggebracht.
43
Kunt u nader uiteenzetten op welke wijze de woningcorporaties aanbestedingsplichtig worden? Bestaat de plicht tot openbaar aanbesteden alleen
bij investeringen in (maatschappelijk) vastgoed of ook bij het inhuren van
diensten, zoals bij kleinschalige investeringen als de inzet van
wijkmeesters? Geldt daarmee dat als er (gelegitimeerde) staatssteun
wordt gegeven, de woningcorporatie dienovereenkomstig verplicht wordt
tot (Europees / openbaar) aanbesteden?
Woningcorporaties zijn in het algemeen geen aanbestedingsplichtige
dienst. Ter uivoering van het besluit van de EC is evenwel een aanbestedingsplicht nodig. De openbare aanbestedingsplicht van de woningcorporaties wordt beperkt tot investeringen in maatschappelijk vastgoed die
uitkomen boven het drempelbedrag van Europees aanbesteden
(€ 4.845.000 excl BTW) en geldt dus niet voor het inhuren van diensten.
44
In de brief en de beschikking wordt het financieren van alle commerciële
ruimtes middels o.a. WSW borging beëindigd. In de huidige praktijk is
daar binnen de WSW-systematiek een specifieke regeling voor. Kunt u
uiteenzetten wat het effect van de beëindiging zal zijn op de wijkenaanpak? Is dit in lijn met de doelstelling om meer bedrijvigheid te creëren
in wijken, zoals in de wijkenaanpak en in diverse charters is verwoord?

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

19

Kunt u uiteenzetten op welke wijze deze ruimtes in bijvoorbeeld de plint
van een wooncomplex zullen worden gefinancierd?
Zie hiertoe ook de beantwoording van vraag 21 en 25.
Woningcorporaties zullen bedrijfsruimtes, ook in de aandachtswijken,
separaat moeten financieren met ongeborgde leningen. De administratieve splitsing van de woningcorporatie in het gedeelte dat de DAEB
uitvoert en het gedeelte dat de overige diensten uitvoert zal zodanig
ingericht moeten worden, dat de woningcorporatie in staat zal zijn om in
het «overige diensten»-gedeelte dergelijke bedrijfsruimten in aandachtswijken op te knappen/te realiseren en daarvoor ongeborgde financieringen aan te kunnen trekken.
45
Krijgt de Kamer nog de mogelijkheid invloed uit te oefenen op de in te
voeren staatssteunregels? In hoeverre heeft u nog de mogelijkheid om de
staatssteunregels die met de Commissie zijn afgesproken aan te passen?
Dit is geen voorstel waarmee wel of niet akkoord kan worden gegaan,
maar een besluit van de EC dat moet worden nageleefd. De uitwerking
van het besluit in de Nederlandse wetgeving zal via een nog in te dienen
wetsvoorstel vorm krijgen. In de tussentijd zullen de hoogst noodzakelijke
zaken vastgelegd worden in een tijdelijke ministeriële regeling.
46
In uw brief staat vermeld dat in 2010 de bijzondere projectsteun opnieuw
wordt bezien. Voorts wordt gezegd dat «een aanpak die op meer
draagvlak kan rekenen binnen de sector dan de huidige bijzondere
projectsteun, daarbij uw voorkeur heeft». Kan uiteengezet worden welke
woningcorporaties danwel andere «spelers» binnen de sector op dit
moment bezwaren hebben tegen de bijzondere projectsteun en wat
daarbij de belangrijkste argumenten zijn?
Er zijn geen specifieke kenmerken te noemen van de woningcorporaties
die bezwaren hebben, behalve dat het woningcorporaties zijn aan wie een
bijdrage is opgelegd in de vorm van de bijdrageheffing. Zowel tegen de
bijdrageheffing over 2008 als tegen die over 2009 zijn veel bezwaarschriften ingediend.
Naast juridische argumenten van onteigening, geen toestemming voor
staatssteun en het feit dat de heffingbeslissing te laat in het jaar is
genomen, zijn er bezwaren tegen het beleid ten aanzien van woningcorporaties. Genoemd werden onder meer het huurbeleid en de opgelegde
integrale Vpb-heffing. Voorts werd aangevoerd dat in het geval van de
bijzondere projectsteun, in tegenstelling tot bijv. de saneringssteun, er bij
de subsidie-aanspraak geen relatie wordt gelegd met de feitelijke
draagkracht van de steunontvangende woningcorporatie.
47
Op pagina 14, onder punt 54 van het besluit van de Commissie wordt
uiteengezet dat : «... the public service to which the exemption under
Article 106 (2) applies is linked to providing accomodation to disadvantaged citizens or socially less advantaged groups». Hoe verhoudt dit zich,
met name Europeesrechtelijk, tot uw brief waarin een ruimere interpretatie lijkt te worden gegeven? Immers, in uw brief wordt onder andere
vermeld dat een huishouden dat een inkomen heeft boven € 33000 niet
per definitie scheef woont.
In de brief van 15 december 2009 is aangegeven dat een huishouden met
een inkomen boven de € 33.000,– dat een sociale huurwoning krijgt
toegewezen niet per definitie scheef woont omdat dit afhangt van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

20

specifieke omstandigheden. Daarbij zijn voorbeelden aangehaald van
mensen met grote gezinnen of mensen met een beperking. Ook zorgverplichtingen of sociale gebondenheid aan een bepaalde buurt kunnen een
dergelijke «scheve» toewijzing van een sociale huurwoning noodzakelijk
maken. Deze kanttekeningen bij het begrip scheefheid komen ook terug in
de door u aangehaalde passage van het besluit van de Commissie («... the
public service to which the exemption under Article 106 (2) applies is
linked to providing accomodation to disadvantaged citizens or socially
less advantaged groups»). Er is dan ook geen sprake van een ruimere
interpretatie.
48
Leidt de tekst van de beschikking over de projectsteun tot aanpassing van
de regeling van het CFV met betrekking tot de bijzondere projectsteun
(»The aid will be available to wocos in selected districts who experience
difficulties in financing a particular project themselves»)?
Voor het antwoord op deze vraag wordt verwezen naar het antwoord op
vraag 36.
49
In de bijlage uw brief, alsmede in het goedkeurende besluit van de
Commissie wordt vermeld dat kleinschalige culturele activiteiten behoren
tot de lijst van activiteiten inzake maatschappelijk vastgoed waarvoor
staatssteun kan worden toegestaan. Er wordt echter geen definitie van
kleinschalige culturele activiteiten gegeven. Wanneer is een culturele
activiteit kleinschalig en wanneer niet?
De kleinschaligheid wordt bepaald aan de hand van de functie (direct voor
de wijk/buurt) en ligging (in of in de directe nabijheid van de wijk of buurt
waarop de voorziening betrekking heeft). Bij twijfel zal dit specifiek vooraf
worden bepaald.
Zie verder ook de beantwoording van vraag 38.
50
In het besluit van de Commissie staat onder punt 57 op bladzijde 14 dat de
Nederlandse autoriteiten de doelgroep van sociale huisvesting hebben
gedefinieerd als de groep met een maximaal inkomen van € 33.000,– per
jaar. Deze definitie betekent dat de 43% van de laagstverdienende
personen er deel van uitmaken. Het gemiddelde inkomen in Nederland
zou ongeveer € 38.000 per jaar betreffen. Uit welke statistiek(en) komen
deze inkomenscijfers?
De berekening van het aandeel van 43% is gemaakt met de gegevens van
het onderzoek WoON 2006 van het ministerie van VROM. Op basis van het
WoON 2009 is dit aandeel 41%. Het gemiddelde belastbaar inkomen
(mediaan) over 2009 is circa € 38.500,–.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2009–2010, 29 453, nr. 159

21