Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2012–2013

33 552

Slachtofferbeleid

Nr. 3

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN
JUSTITIE
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 29 maart 2013
Met deze brief doe ik de toezegging gestand van de minister van
Veiligheid en Justitie op 20 december 2012 om uw Kamer te informeren
over de wijze waarop in het buitenland regelingen voor het heffen van een
verplichte bijdrage aan veroordeelden van strafbare feiten zijn vormgegeven. Het onderstaande overzicht van de ervaringen in een vijftal landen
biedt aanknopingspunten voor de vormgeving van een verplichte bijdrage
voor veroordeelden in Nederland. Deze aanknopingspunten zullen worden
betrokken bij een uitvoeringsanalyse die ik laat uitvoeren. Deze uitvoeringsanalyse moet inzicht geven in de consequenties van de invoering van
een verplichte bijdrage voor veroordeelden in Nederland en welke
cumulatieve effecten optreden in de samenloop met de in het Regeerakkoord aangekondigde eigenbijdrageregeling voor gedetineerden en het
verhaal van de kosten van het strafproces op daders.
Met deze brief doe ik tevens mijn toezegging gestand, gedaan tijdens de
plenaire behandeling van het wetsvoorstel Conservatoir beslag op
30 januari jl., om uw Kamer te informeren over een plan van aanpak van
het CJIB voor de wijze waarop kan worden omgegaan met daders die wel
willen maar niet kunnen betalen.
Achtergrond
Zoals ik heb uiteengezet in het visiedocument «Recht doen aan slachtoffers» dat ik op 22 februari jl. naar uw Kamer heb gezonden1, heeft de
overheid een belangrijke verantwoordelijkheid voor burgers die slachtoffer zijn geworden van een strafbaar feit. De overheid dient recht te doen
aan slachtoffers en hen te ondersteunen bij het te boven komen van de
gevolgen van het delict. De dader blijft echter primair verantwoordelijk
voor het vergoeden van de schade die is veroorzaakt door het delict. De

1

kst-33552-3
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2013

Bijlage bij Kamerstuk 33 552, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 552, nr. 3

1

komende periode zal ik dan ook maatregelen nemen om het schadeverhaal op daders te verbeteren.
Een van die maatregelen die ik overweeg te nemen is de invoering van
een verplichting voor veroordeelden om financieel bij te dragen aan de
zorg voor slachtoffers en nabestaanden. Strafbare feiten hebben kosten
tot gevolg die verder strekken dan de directe financiële schade die de
slachtoffers hebben geleden. Schadevergoeding alleen is voor veel
slachtoffers niet voldoende; slachtoffers dienen ook te worden ondersteund bij het te boven komen van het delict. Momenteel draait de
samenleving geheel op voor de kosten van deze slachtofferzorg. Ik vind
dit onwenselijk. Daders zijn niet alleen verantwoordelijk voor het
vergoeden van de schade die slachtoffers hebben geleden, maar dienen
tevens bij te dragen aan de kosten van de zorg voor slachtoffers en
nabestaanden.
Bestaande regelingen in het buitenland
Dit is ook al de feitelijke praktijk in een aantal van de landen om ons heen.
Een eerste rondgang langs een aantal van deze landen laat zien dat
diverse landen al een regeling kennen die daders verplicht een bijdrage te
doen aan de slachtofferzorg.
Zo heeft België in 1985 een regeling ingevoerd die veroordeelden voor
zwaardere delicten verplicht een financiële bijdrage te doen. Daarbij wordt
geen onderscheid gemaakt tussen volwassenen en jeugdigen. De
verplichting tot betaling van de bijdrage wordt bij iedere veroordeling
door een rechter uitgesproken. De rechter heeft geen ruimte om de
verplichte bijdrage kwijt te schelden. Momenteel bedraagt de bijdrage 150
euro. De opbrengst gaat naar een fonds (vergelijkbaar met het Nederlandse Schadefonds Geweldsmisdrijven) waaruit slachtoffers en redders
een financiële tegemoetkoming kunnen krijgen.
In Zweden worden veroordeelden voor een misdrijf waar een gevangenisstraf op staat verplicht een bijdrage van 500 SEK (ongeveer 60 euro) te
betalen. Veroordeelden die onder elektronisch toezicht staan betalen
dagelijks een extra bedrag van 50 SEK (ongeveer 6 euro), tot een
maximum van 6000 SEK (ongeveer 721 euro). De bijdrage wordt door de
rechter bij veroordeling opgelegd. De opbrengst van de verplichte
bijdrage wordt gestort in een fonds waarmee diverse slachtofferhulporganisaties, projecten en onderzoeken op het gebied van slachtofferzorg
worden gefinancierd. Uit het fonds worden geen betalingen aan individuele slachtoffers gedaan.
Sinds 2007 worden in Engeland en Wales door de rechter opgelegde
boetes bij veroordeling verhoogd met een bedrag van 15 pond (ongeveer
17 euro). De regeling is onlangs uitgebreid naar alle veroordeelden voor
strafbare feiten, waarbij de hoogte van de bijdrage afhankelijk is van de
zwaarte van het delict. Voor jeugdigen gelden lagere tarieven. Indien de
veroordeelde onvoldoende middelen heeft om zowel de schadevergoeding aan het slachtoffer als de bijdrage te betalen, kan de rechter het
bedrag matigen of kwijtschelden. De opbrengst komt ten goede aan de
dienstverlening aan slachtoffers en getuigen.
Noord-Ierland heeft in 2012 een soortgelijke regeling ingevoerd. De
bijdrage is momenteel van toepassing op een beperkt aantal straffen,
maar wordt in de toekomst mogelijk uitgebreid. De verplichting tot
betaling wordt bij veroordeling door de rechter opgelegd. Per straf gelden
vaste tarieven, uiteenlopend van 5 pond (ongeveer 5,70 euro) bij lichte
overtredingen tot 50 pond (ongeveer 57 euro) bij veroordeling tot een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 552, nr. 3

2

gevangenisstraf van meer dan twee jaar. In uitzonderlijke omstandigheden is de rechter bevoegd het bedrag te matigen. De opbrengst gaat
naar een fonds waaruit dienstverlening aan slachtoffers en getuigen
wordt gefinancierd. De bijdrage geldt alleen voor volwassenen.
In Canada bestaat zowel op federaal als op provinciaal niveau een
regeling voor een verplichte bijdrage. Alle veroordeelden voor een
strafbaar feit betalen een bijdrage. In geval van boetes bedraagt de
bijdrage een percentage van het boetebedrag; voor andere straffen gelden
vaste tarieven. Rechters zijn bevoegd de bijdrage te verhogen, te matigen
of kwijt te schelden. De opbrengst van de verplichte bijdrage gaat naar
een fonds voor de dienstverlening aan slachtoffers.
Uit bovenstaande voorbeelden blijkt dat diverse keuzes mogelijk zijn ten
aanzien van de reikwijdte, de hoogte en de bestemming van de verplichte
bijdrage en de discretionaire bevoegdheid van de rechter. Zo is de
regeling in een aantal landen beperkt tot zwaardere delicten of straffen,
terwijl de bijdrage in andere landen wordt opgelegd ongeacht de zwaarte
van het delict. In sommige gevallen worden jeugdigen uitgezonderd van
de regeling of worden lagere tarieven gehanteerd, terwijl in andere landen
de regeling voor zowel jeugdigen als volwassenen geldt. Verschil bestaat
tevens in de hoogte van het bedrag en de wijze waarop deze wordt
vastgesteld. Soms geldt een vast tarief, terwijl de hoogte van het bedrag
in andere landen afhankelijk is van de zwaarte van het delict of de straf. In
alle genoemde landen komt de opbrengst ten goede aan slachtoffers, in
de vorm van dienstverlening, financiële ondersteuning of onderzoek. In
een aantal landen is de rechter bevoegd de hoogte van de verplichte
bijdrage aan te passen of de bijdrage kwijt te schelden; in andere landen
bestaat deze ruimte niet.
Een Nederlandse regeling
De genoemde voorbeelden bieden nuttige aanknopingspunten voor
nadere invulling van een voorstel voor een verplichte bijdrage en zullen
daarom ook worden meegenomen in de uitvoeringsanalyse. De uitvoeringsanalyse van de eigen bijdrage zal inzicht moeten geven in de wijze
waarop een verplichte bijdrage kan worden vorm gegeven en welke
consequenties die vormgeving heeft in organisatorisch en financieel
opzicht. Ook zal rekening worden gehouden met de cumulatieve effecten
van diverse andere maatregelen van dit kabinet, die van invloed zijn op de
uitwerking van de verplichte bijdrage. Zo is in het Regeerakkoord
opgenomen dat ook een eigenbijdrageregeling voor gedetineerden wordt
geïntroduceerd. Daarnaast wordt, ook in het kader van het Regeerakkoord,
een regeling uitgewerkt om de kosten van het strafproces waar mogelijk
te verhalen op daders. Gezien de raakvlakken tussen genoemde maatregelen worden de mogelijkheden en effecten van de maatregelen in
samenhang bezien. Ik zal uw Kamer in de zomer van 2013 informeren over
de resultaten van de uitvoeringsanalyse.
Plan van aanpak CJIB «niet kunnen wel willen» betalen
Zoals hierboven aangekondigd doe ik met deze brief tevens mijn
toezegging gestand aan het lid Kooiman (SP). Tijdens de plenaire
behandeling van het wetsvoorstel Conservatoir beslag op 30 januari jl.
heb ik toegezegd uw Kamer te informeren over een plan van aanpak van
het CJIB voor de wijze waarop kan worden omgegaan met daders die wel
willen maar niet kunnen betalen. Het CJIB heeft een theoretisch model
ontwikkeld, waarbij onderscheid wordt gemaakt tussen debiteuren die wel
of niet willen betalen en wel of niet kunnen betalen. Zo ontstaat een
kwadrantenmodel met vier typen debiteuren: debiteuren die wel kunnen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 552, nr. 3

3

en wel willen betalen (kwadrant 1); debiteuren die wel kunnen maar niet
willen betalen (kwadrant 2); debiteuren die niet kunnen maar wel willen
betalen (kwadrant 3); debiteuren die niet kunnen en niet willen betalen
(kwadrant 4). Zowel het nalevings- als het betalingsgedrag worden
immers beïnvloed door factoren die samenhangen met het «willen» en
«kunnen» van CJIB-debiteuren. Conform dit model kan worden bepaald
welke instrumenten worden ingezet om een vordering te incasseren.
Daarmee kan de effectiviteit van het innings- en incassoproces van het
CJIB worden verbeterd. Daarbij zouden debiteuren die wel willen (maar
nu niet kunnen) betalen bijvoorbeeld een betalingsregeling kunnen
worden aangeboden, terwijl voor debiteuren die niet willen betalen (maar
wel kunnen) instrumenten kunnen worden ingezet die dwingender van
aard zijn. Het model zal de komende maanden verder worden uitgewerkt.
De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie,
F. Teeven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2012–2013, 33 552, nr. 3

4