9
Zittingsduur gemeenteraden
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Verlenging van de zittingsduur van
gemeenteraden in gemeenten waarvoor met ingang van
1 januari 2015 een wijziging van de gemeentelijke indeling
wordt beoogd (33681).
De voorzitter:
Ik heet de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties van harte welkom. Ik geef het woord aan de heer
Bisschop. Iedere woordvoerder heeft twee interrupties.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. Herindelingen zijn in veel gemeenten een
gevoelige materie. De vraag of verkiezingen uitgesteld
moeten worden, hangt nauw samen met die gevoeligheid.
Nu behandelen wij in de Kamer steeds een ad-hocregeling
zodra een herindeling beoogd wordt en hiertoe een voorstel
wordt gedaan. Dat ad-hocgebeuren vindt de SGP niet
gewenst.
Ook nu komt de regering niet met een structurele regeling
voor het uitstel van verkiezingen in gemeenten die onderdeel zijn van een herindelingstraject. Het belangrijkste
argument is "dat de medewetgevende taak van beide
Kamers onvoldoende recht wordt gedaan als zij [de regering] van hen zou verwachten om thans met dezelfde
voortvarendheid als zij eerder hebben betracht een wetsvoorstel met een andere, algemene strekking te behandelen". Wij vonden dit een ontroerende zinsnede, de wijze
waarop de regering in de nota de bijzondere liefde laat zien
voor de inbreng van beide Kamers; waardering daarvoor.
Toch wringt er iets. Vier jaar geleden is in de Kamer al uitgebreid gesproken over de wenselijkheid van zo'n structurele regeling. Het verwondert de SGP-fractie dat intussen
nog niet is voldaan aan de vier jaar geleden gedane toezegging aan diezelfde medewetgever dat er snel een structurele
regeling zou komen. De regering voert nu aan dat de
wetsvoorstellen voor herindeling de aandacht hebben
gevraagd. Daar was tijd voor nodig. Het argument van
tijdsgebrek bij het departement komt ons toch wat gezocht
over. Was er werkelijk geen tijd te vinden om te komen tot
een betrekkelijk eenvoudig vorm te geven structurele
regeling? Misschien kunnen wij het departement te hulp
komen, zo dachten wij, empathisch als de SGP is. Tenslotte
heeft de SGP-fractie nu drie Kamerleden. Laten wij een
voorzet doen, dachten wij, zodat het departement met
voortvarendheid aan de slag kan en de Kamer knopen kan
doorhakken.
Een ad-hocprocedure is niet fraai en ook niet nodig. In het
verslag vragen vrijwel alle Kamerfracties opnieuw om nu
snel met een oplossing voor dit vraagstuk te komen. De
SGP heeft daarom de tekstsuggesties van de Afdeling
advisering van de Raad van State overgenomen. De bijlagen
bij het advies bevatten een prima voorstel. De SGP-fractie
ziet niet in waarom wij dit voorstel niet met een paar kleine

Tweede Kamer

Zittingsduur gemeenteraden

aanpassingen over kunnen nemen. Dat hebben wij dan ook
gedaan in het voorliggende amendement op stuk nr. 7. Wij
nemen aan dat de regering er prima mee uit de voeten kan
als de medewetgever meedenkt en op deze wijze de regeling structureel maakt. Inhoudelijk is het voorstel precies
hetzelfde, het is alleen tijdloos gemaakt.
Ik heb nog een ander puntje. Vier jaar geleden is bij de
wetsbehandeling het amendement-Van der Staaij over het
niet-gebruiken van de term "herindelingsgemeente" aangenomen. Die term is te beladen omdat hij vooruitloopt op
de discussie over de concrete herindelingen. De Tweede
Kamer beoogt met dit wetsvoorstel nog geen enkele herindeling. Daar komen wij pas in een later stadium op terug.
Waarom heeft de regering dan opnieuw gekozen voor de
term "herindelingsgemeenten"? Vanuit het oogpunt van
consistentie en duidelijkheid zou dit wel voor de hand liggen. Ook al zou er geen structurele regeling gewenst zijn,
dan nog moeten wij de terminologie zuiver houden. Graag
een toezegging op dit punt.
In het verslag heeft de SGP de minister ook de suggestie
aan de hand gedaan om een dozijn uitgewerkte wetten uit
het verleden over uitstel van verkiezingen in te trekken.
Dank voor de royale toezegging om dit te doen. Bij welke
gelegenheid kunnen wij dit tegemoet zien?

De heer Litjens (VVD):
Voorzitter. Wij hebben kennisgenomen van het voorstel dat
er nu ligt. Wij hebben in de voorfase van deze behandeling
aangegeven het jammer te vinden dat er geen structurele
oplossing is gekomen. Wij sluiten ons daarom aan bij de
woorden van de heer Bisschop. Er was, dunkt ons, genoeg
tijd waarin die oplossing van de grond had kunnen komen.
Wij vragen de minister of de wijziging die moet worden
doorgevoerd om tot een gedegen structurele aanpassing
te komen, inderdaad zo simpel is als in het voorgelegde
amendement is aangegeven. Als dat het geval is, verzoek
ik de minister om deze handreiking van de SGP-fractie aan
te nemen en het advies van de Afdeling advisering van de
Raad van State in het amendement te verwerken als basis
voor een wetswijziging, voor een structurele wijziging.
Wij hebben de afgelopen jaren de SGP-fractie niet gezien
als een fractie die van ad-hocwetgeving of vluggertjes
houdt. Daarom lijkt het ons verstandig dat vluggertje niet
in de Eerste Kamer te doen of de Eerste Kamer niet te
dwingen om op ad-hocbasis dit amendement te behandelen.
Het zou ons ook zeer slecht uitkomen als er toch nog haken
en ogen aan zouden zitten en in de Eerste Kamer om allerlei
wetstechnische redenen zou worden gezegd: dit kan geen
doorgang vinden. Dat leidt tot vertraging en tot alleen maar
meer onzekerheid voor de gemeenten die het betreft. Wij
hebben niet voor niets nu tot een plenaire behandeling
besloten, juist omdat er zo veel vaart achter zit. Wat ons
betreft is daarom de inzet: ga door met de wijziging die nu
voorligt, met het voorstel dat de minister heeft gedaan, en
neem dit amendement mee als duidelijk signaal dat er op
korte termijn een voorstel moet komen voor een structurele
aanpassing.

17 oktober 2013
TK 15

15-9-1

gehouden, maar pas na de herindeling dan wel na het
besluit om niet tot herindeling over te gaan.
De heer Schouw (D66):
Voorzitter. U kent mij, ik maak van mijn hart geen moordkuil. Ik sta hier wat ongemakkelijk omdat ik denk dat dit
debat niet het debat wordt dat wij als commissie voor Binnenlandse Zaken normaal voeren. Dit komt doordat de heer
Van Raak niet meedoet. Ik vind dat teleurstellend. Dat punt
wil ik ten eerste kwijt.
De voorzitter:
Ik zou maar aardig zijn tegen de voorzitter, geef ik de heer
Schouw mee.
De heer Schouw (D66):
Voorzitter, dit is eigenlijk ook een oproep om te kijken of
de heer Van Raak bereid is om alsnog even te wisselen met
de echte ondervoorzitter en zo te participeren in dit
belangrijke debat over democratie, maar ik zie dat daartoe
geen neiging bestaat.
Ik kom op het wetsvoorstel. Het doel van het wetsvoorstel
is dat er geen dubbele verkiezingen plaatsvinden voor
gemeenteraden in gemeenten die per 1 januari 2015 worden
geherindeeld. Daar staan wij allemaal heel erg achter, maar
zoals verschillende collega's al zeiden: het wetje verdient
absoluut niet de schoonheidsprijs, want er zou een structurele oplossing komen, maar dat is niet gelukt door gebrek
aan capaciteit. Nou ja, gebrek aan capaciteit … Departementale onoplettendheid, zou ik het eigenlijk willen noemen,
want het is een beetje raar dat eerder is afgesproken dat
wij dit goed zouden regelen en dat dit niet is gebeurd. De
heer Bisschop heeft dus zeker een punt om dit vandaag te
agenderen. Ik ben echt benieuwd wat er is gebeurd waardoor dit niet goed is geregeld en of er nog meer van dit
soort verrassingen uit het departement van Binnenlandse
Zaken komen. De wet moet echter wel uiterlijk begin
december in het Staatsblad staan opdat wij kunnen doen
wat wij willen doen. Gaat dat lukken en hoe ziet dat tijdspad
eruit?
De regering heeft toegezegd in 2014 wel te zullen zorgen
voor een structurele regeling in de Wet ARHI. Daarmee
moeten wij dan misschien maar genoegen nemen, maar
wij luisteren ook heel graag naar de antwoorden op de
indringende vragen die door de collega's voor mij zijn
gesteld. Wanneer komt dat voorstel dan wel? In de nota
naar aanleiding van het verslag schrijft de minister dat de
noordvleugelprovincie de nodige capaciteit opslokte op het
ministerie. De vraag is dan natuurlijk of dat volgend jaar
anders is, want dan weet de minister misschien iets wat ik
nog niet weet. Ik hoor dat graag.

Minister Plasterk:
Voorzitter. Laat ik allereerst constateren dat ik de indruk
heb dat er brede overeenstemming[ is dat het onwenselijk
is dat er in de gemeenten waar het hier over gaat, tweemaal
verkiezingen worden gehouden in korte tijd. Over de doelstelling van de wet bestaat geen verschil van mening. Het
gebeurt nu met een aparte wet, waarin staat dat in
gemeenten waarvoor voor het einde van dit jaar een herindelingsvoorstel aan de Tweede Kamer wordt gedaan, niet
in maart 2014 gemeenteraadsverkiezingen zullen worden

Tweede Kamer

Zittingsduur gemeenteraden

Ik ben het volledig eens met de heer Bisschop dat het beter
was geweest als het advies van de Raad van State van vier
jaar geleden was overgenomen om het niet per keer ad hoc
te besluiten, maar om het in zijn algemeenheid tot in einde
van dagen vast te leggen in de Wet ARHI. Dat is er tussendoor geschoten. Ik kan niet anders dan excuses maken voor
het feit dat dit niet is gebeurd. Het signaal van de heer Bisschop is niettemin heel duidelijk. Ik zeg toe dat ik dit nu wel
structureel in de wet ga vastleggen. Dat zal ik zo snel
mogelijk doen, namelijk komend voorjaar. Ik kan toezeggen
dat ik het voorstel voor het meireces aan de Kamer doe
toekomen. Ik hoop dat dit voor de heer Bisschop aanleiding
kan zijn om zijn amendement in te trekken. Hoewel ik het
meedenken op prijs stel, wijs ik erop dat dit een spoedwet
betreft die niet betwist is en die waarschijnlijk ook niet in
de Eerste Kamer betwist zal worden. Immers, niemand wil
tweemaal verkiezingen houden.
Als we het structureel in de wet vastleggen, zijn er nog wel
wat aspecten die een serieuze behandeling vergen. We
hebben het nu bijvoorbeeld alleen over een herindeling,
maar moet in de Wet ARHI ook worden opgenomen wat er
moet gebeuren in het geval van een grenscorrectie? Ik kan
mij voorstellen dat de Tweede Kamer, en anders wel de
Eerste Kamer, ook een debat wil voeren over het precieze
tijdsvenster. Hoe ver moet een herindelingsbesluit af liggen
van de reguliere verkiezingen om niet te besluiten tot het
houden van twee verkiezingen? Is dat een periode van twee
jaar, een jaar of een halfjaar? Daar komen we wel uit, maar
daarover moet een serieus debat worden gevoerd. Daarop
wil ik geen tijdsdruk zetten. Ik bepleit dat we dit komend
voorjaar doen, want dan is het, als het parlement ermee
akkoord gaat, structureel geregeld voor de volgende gelegenheid. Het verdient niet de schoonheidsprijs, maar we
herhalen met het indienen van een dergelijke spoedwet
nog één maal wat er reeds eerder is gebeurd.
De heer Bisschop vroeg wanneer de toezegging om een
aantal wetten in te trekken, zal worden uitgevoerd. Wat mij
betreft gebeurt dat bij de volgende herziening van de Wet
ARHI. Dat is dus voor het komende meireces.
Tot slot ligt er een amendement voor om in de wet het
woord "herindelingsgemeente" te vervangen door een ander
woord. In artikel 1 wordt omschreven wat in de wet onder
een herindelingsgemeente wordt verstaan, namelijk een
gemeente waarvoor in die periode waarover het nu gaat,
een voorstel, zoals bedoeld in de algemene regels voor de
herindeling, is ingediend bij de Tweede Kamer. Er staat
precies omschreven wat het is. Als je die term door een
andere zou moeten vervangen, zou je óf alle gemeenten
moeten gaan noemen óf een andere omschrijving moeten
vinden. Ik ontraad het om deze helder gedefinieerde term
te vervangen. Ik snap de gevoeligheid. Hier is het begrip
"herindelingsgemeente" zo omschreven dat het een
gemeente is waarvoor een voorstel tot herindeling is
gedaan. Dit betekent natuurlijk niet — dat bevestig ik hier
nogmaals — dat die herindeling doorgaat, want dat is uiteindelijk aan de beide Kamers der Staten-Generaal.

17 oktober 2013
TK 15

15-9-2

De heer Bisschop (SGP):
Voorzitter. Het voorbereiden van dit amendement voelt
ongeveer zoals naar mijn idee ook een tandarts zich moet
voelen als hij zich voorbereidt op een tandheelkundige
operatie en daarvoor eerst even langs de Gamma gaat om
een passend boortje te halen. Het kwam een beetje fors
over om dit instrument te gebruiken om dat punt te maken,
maar juist omdat dit punt al eens vaker is gemaakt, hebben
wij er toch bewust voor gekozen. Wij waarderen de toezegging van de minister om voor het meireces een structurele
regeling aan de Kamer voor te stellen. Wij hadden gehoopt
dat het 1 maart zou kunnen worden, maar als het departement iets meer tijd nodig heeft, snappen we dat. Om die
reden trek ik het amendement in. Wij zien met belangstelling
uit naar een goede, structurele regeling.
De voorzitter:
Het amendement-Bisschop (stuk nr. 7) is ingetrokken.

De heer Bisschop (SGP):
Dank voor de toezegging over het moment waarop de
geëffectueerde wetsvoorstellen ingetrokken zullen worden.
Ik heb toch wat moeite met het voorstel wat betreft herindelingsgemeenten. Ik vind dat er net iets te laconiek naar
die term wordt gekeken. Het ligt buitengewoon gevoelig
bij veel herindelingsgevallen. We kunnen daaraan tegemoetkomen door die gemeenten niet meer als herindelingsgemeente aan te duiden, maar door dat op een andere manier
te doen. In het vergaderjaar 2009-2010 is het amendement
op stuk nr. 8 (32048), hierover aangenomen, maar dat is
blijkbaar niet uitgevoerd. Ik vraag met nadruk aan de
minister om daar toch gevolg aan te geven en de term
"herindelingsgemeente" te vermijden. Volgens mij moet er
op het ministerie voldoende creativiteit zijn om daarvoor
een goed voorstel te maken. Mocht dat niet het geval zijn,
dan effectueren wij een tweede amendement, waarin wij
een uitspraak van de Kamer vragen om dat toch te doen.

De heer Schouw (D66):
Voorzitter. De pijn is van tafel en de kou is uit de lucht, zou
je kunnen zeggen, maar ik heb toch nog twee vragen. De
minister schrijft in de nota naar aanleiding van het verslag
dat de Noordvleugelprovincie de nodige capaciteit heeft
opgeslokt. Mijn vraag is of dat in de eerste helft van 2014
anders is. Volgens mij is dit een zwaar dossier. De provincies zijn tegen, maar de minister zet door, dus dat vraagt
capaciteit. Wat is dit argument waard?
Mijn tweede vraag ligt in het verlengde van mijn opmerking
in eerste termijn over departementale onoplettendheid. In
het regeerakkoord staat dat de minister ook moet komen
met een wetsvoorstel voor het afschaffen van de waterschappen. We hebben daar tot op heden niets over gehoord.
Ligt dat onderwerp ook nog te verstoffen in een hoek op
het departement? Kan de minister vandaag toezeggen dat
hij daar snel mee komt, liefst nog voor 1 januari 2014?

Tweede Kamer

Zittingsduur gemeenteraden

Minister Plasterk:
Voorzitter. Allereerst dank aan de heer Bisschop voor het
begrip en het intrekken van het amendement. De term
"herindelingsgemeente" werd destijds inderdaad als
bezwaarlijk beoordeeld, omdat er een combinatie was met
het noemen van namen van gemeenten. Dat werd toen
aangemerkt als een markering als herindelingsgemeente,
terwijl nog helemaal niet zeker was of de desbetreffende
gemeente wel een herindelingsgemeente was. Daarom is
er nu juist voor gekozen om in dit noodwetje — het is een
eenmalige wet - geen namen van gemeenten te noemen,
maar gewoon de definitie op te nemen. In deze wet wordt
onder "herindelingsgemeente" de gemeente verstaan die
ik zojuist heb beschreven. Voor die categorie geldt dat de
verkiezingen worden uitgesteld. Niemand hoeft zich dus
specifiek aangesproken te voelen. Naar ik meen, kan dit
bezwaar daarmee uit de lucht zijn. Ik wil er nogmaals op
wijzen dat dit een eenmalige exercitie is. Het is nu duidelijk
op welk tijdvenster dit betrekking heeft. We zullen dit definitief, structureel regelen in de Wet ARHI. Dan kan de Kamer
nog altijd bekijken of de terminologie op geen enkele manier
aanstoot geeft.
De heer Bisschop (SGP):
Mijn vraag had inderdaad betrekking op het laatste punt.
Betekent dit dat het nu alleen ertussendoor is geglipt? De
afspraak was immers dat het niet meer zou gebeuren. Het
zou aangeduid worden als: gemeenten als bedoeld in artikel
zoveel van die wet. Daarmee hebben wij de gevoeligheid
eruit gehouden. Uit de woorden van de minister maak ik
op dat het eenmalig is: het gebeurt alleen in deze wet, maar
in volgende wetten is de terminologie aangepast. Kan de
minister dat bevestigen? Als dat het geval is, ben ik bereid
om af te zien van het indienen van het tweede amendement,
dat wij achter de hand hebben.
Minister Plasterk:
Ik heb het zo begrepen. Ik zeg toe dat ik daar bij het formuleren van die wet serieus rekening mee zal houden. Wij
zullen zoeken naar een terminologie die geen aanstoot
geeft, ook niet in de ogen van de heer Bisschop.
De heer Bisschop (SGP):
Ik denk vooral "in de ogen van de inwoners van de
gemeenten waarop een dergelijk proces betrekking heeft".
Ik dank de minister. Dan zien wij af van de indiening van
dit amendement.
Minister Plasterk:
Ik dank de heer Bisschop daarvoor.
De heer Schouw verwees naar de schriftelijk aangevoerde
redenen waarom dit ertussendoor geschoten is en naar de
redenen om dit structureel te regelen. Naar ik meen, werd
daarbij niet alleen de Noordvleugelprovincie genoemd,
maar werd daarbij ook verwezen naar een aantal herindelingen. Dit was er één. Het aantal gemeentelijke herindelingen was ook wel vrij fors. Naar ik meen, zijn er dit jaar in
totaal vijf wetsvoorstellen in dezen geweest. Dat neemt niet
weg dat, zoals de heer Bisschop al zei, het advies van de
Raad van State van vier jaar geleden is. Het is allemaal zo

17 oktober 2013
TK 15

15-9-3

lang als het breed is. Ik wil de heer Bisschop vragen ermee
te leven dat wij dit nu snel oppakken. Ik zeg gewoon toe
dat het lukt om dit in het volgende voorjaar te behandelen.
Zo ontzettend ingewikkeld is het nu ook weer niet. Zoals in
de eerste termijn is gezegd, zal het de Kamer voor het
meireces bereiken.
Het afschaffen van de waterschappen staat in het regeerakkoord. Laat ik hier heel eerlijk over zijn: het heeft niet mijn
allerhoogste prioriteit. Mij werd een eerlijke vraag gesteld
en daar geef ik een eerlijk antwoord op. De eerste stap is
dat wij de verkiezingen van de waterschappen zullen laten
samenvallen met de verkiezingen van de Provinciale Staten.
Dat is al een beweging die niet eerder is gemaakt. We proberen op die manier de democratische legitimatie, de
opkomst, omhoog te tillen. Daar beginnen we mee. We zijn
natuurlijk gehouden aan het gehele regeerakkoord, maar
dit is niet het allereerste wat op mijn stapel ligt.
De heer Schouw (D66):
Het is niet mijn regeerakkoord. Ik gedoog het ook niet. Aan
de ene kant vind ik het allemaal prima. Aan de andere kant
zou het, gelet op de inhoud, toch prettig zijn als de minister
duidelijkheid geeft. "Geen prioriteit" klinkt als "ik begin er
niet aan". Kan de minister dat nog een beetje verduidelijken?
Als hij er niet aan begint, dan moet ik er misschien aan
beginnen.

doorbreken. Kan de minister zeggen dat hij toch medio
volgend jaar eraan gaat werken om dat punt uit het
regeerakkoord, het afschaffen van de waterschappen, ter
hand te nemen?
Minister Plasterk:
Ik heb er zojuist op gewezen dat de eerste prioriteit voor
het middenbestuur voor mij nu ligt bij een aantal hervormingen voor de provincies en de herindeling daar. Als die
tot een goed einde zijn gebracht, zeg ik toe dat ik dit
onderwerp zal aanvatten. Onder dat aanvatten moet ook
worden verstaan dat ik mij oriënteer op alle consequenties
daarvan en het draagvlak in de Tweede en Eerste Kamer
der Staten-Generaal.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik dank de minister hartelijk voor de beantwoording. Er zijn
en komen geen amendementen meer. Aan het einde van
de middag zullen wij stemmen over dit wetsvoorstel.
De vergadering wordt van 17.05 uur tot 17.30 uur geschorst.

Minister Plasterk:
Ik ben vrij serieus bezig met het middenbestuur, gedefinieerd als de bestuurslagen tussen gemeenten en Rijk.
Daarmee ben ik vrij actief. Net werd al door de heer Schouw
verwezen naar de provincies, ook naar de Noordvleugelprovincie. Als wij die exercitie tot een goed einde hebben
gebracht, wil ik daarna graag het onderwerp van de waterschappen opnieuw bekijken. Dan is die stapel een eind
opgeschoond en dan kom ik daar graag op terug.
De heer Schouw (D66):
Dan is het nog even de vraag wat een goed einde is. In mijn
definitie is "een goed einde": na de behandeling in de Eerste
Kamer. Dat zou betekenen dat wij toch medio volgend jaar
ambtelijke capaciteit kunnen besteden aan het maken van
een wetsvoorstel inzake de waterschappen.
Minister Plasterk:
Het is niet alleen ambtelijke capaciteit. Wij zullen de hele
exercitie goed moeten doordenken en alle consequenties
ervan in beeld moeten krijgen. Draagvlak, ook in de Tweede
en Eerste Kamer, speelt ook altijd een rol in elke bestuurslaag. Ik zal dit alles meewegen bij het stellen van prioriteiten
op dit punt.
De voorzitter:
Mijnheer Schouw, dit is uw laatste interruptie. Het is een
beetje een zijweg.
De heer Schouw (D66):
Het is een hoofdpunt, want het gaat om gemaakte afspraken
die liggen te verstoffen op het ministerie. Ik probeer dat te

Tweede Kamer

Zittingsduur gemeenteraden

17 oktober 2013
TK 15

15-9-4