Bijlage 1 Groslijst onorthodoxe maatregelen (concept 3 juni 2022)
Disclaimer:
Deze lijst is tot stand gekomen in een zeer kort tijdsbestek als opdracht vanuit het BWO
arbeidsmarktkrapte op 16 mei 2022 om onorthodoxe ideeën te inventariseren. Het gaat om een
eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig)
getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire
consequenties.
De opties lopen sterk uiteen in de mate van impact. Er is nu geen financiële dekking voor deze
opties. Het verder verkennen van de op 9 juni gekozen opties vergt ambtelijke capaciteit die zal
moeten worden vrijgemaakt.
Kleurcodering eerste concept indicatie van ambtelijke boordeling:
Groen betekent dat alle betrokken departementen (op ambtelijk niveau) deze maatregel, als
richting, na een snelle en zeer grove beoordeling kansrijk vinden om nader uit te werken. Dit
houdt in dat na de nadere analyse departementen hun beoordeling kunnen wijzigen.
Oranje betekent dat één of meer betrokken departementen dit een kansrijke richting vinden om
nader uit te werken, en één of meer betrokken departementen dit geen goede richting vinden.
Rood betekent dat alle betrokken departementen (op ambtelijk niveau) de richting onwenselijk
vinden. Bijvoorbeeld doordat op dit moment al duidelijk is dat de richting onuitvoerbaar of
juridisch niet houdbaar is.
Ter achtergrond: welke acties zijn opgenomen in de Kamerbrief (RWIZO 21 juni)?
Om krapte aan te pakken, zet het kabinet in op het verminderen van de vraag naar arbeid, het
vergroten van het arbeidsaanbod en het verbeteren van de match tussen vraag naar en aanbod van
arbeid. De aanpak bestaat uit zes acties voor de overheid:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

Stimuleren van technologie- en procesinnovatie
Inzet op arbeidsaanbod
Verbeteren van de match
Stimuleren van meer uren werken
Inzet op leven lang ontwikkelen
Verbeteren aansluiting initieel onderwijs en arbeidsmarkt

In de brief staan de bijbehorende kabinetsmaatregelen die onder deze acties vallen. Het kabinet
realiseert zich dat deze maatregelen nog onvoldoende passen bij de urgentie om het krapteprobleem
aan te pakken. Daarom onderzoekt het kabinet momenteel ook onorthodoxe maatregelen: op dat
laatste focust voorliggende groslijst.
Een aanpak van krapte slaagt niet zonder de inzet van werkgevers en werknemers. Het kabinet
roept – samen met sociale partners en (onderwijs)organisaties – werkgevers op om aanvullende
acties te ondernemen om:
1.
2.
3.
4.
5.
6.

werk anders in te richten;
in te zetten op innovatie;
betere arbeidsvoorwaarden te bieden;
te kijken naar onderbenutte deeltijders;
anders te werven; en
samen te werken tussen sectoren.

Verminderen vraag naar arbeid
1. Sterkere sturing op welke activiteiten we in NL wel en niet willen

A

Milieubelastende/laagwaardige/arbeidsintensieve activiteiten ontmoedigen.

1

Laagwaardige arbeid ontmoedigen door afbouwen van subsidies voor laagbetaalde /
arbeidsintensieve sectoren.

2

Laagbetaalde arbeid ontmoedigen door verder verhogen wettelijk minimumloon,
zonder koppeling aan uitkeringen.

Eerste ambtelijke apprecitatie
Onderdeel visie op de
economie (brief van EZK na
de zomer). Let op: ook in
Nederland is het van belang
om banen beschikbaar te
hebben voor werknemers met
verschillende vaardigheden.
Vereist nadere verkenning van
sectoren + maatregelen
vereist. Verkenning is
toegezegd in het kader van
het WRR rapport Samenleven
in verscheidenheid.
Volgens analyse van
minimumloon door CPB zijn de
effecten op krapte ambigu.
Een forse verhoging van het
WML zonder koppeling zorgt
vanaf het derde jaar voor een
dalende vraag naar arbeid.
Structureel zorgt het voor een
(iets) afnemend
arbeidsaanbod.

Escalatieniveau (1=
zeer onorthodox tot 3
= minder onorthodox)

1

1

Die structurele analyse
veronderstelt statische
productiviteit, terwijl ook
Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

3

Arbeidsaanbod vrijspelen door 24-uurs-dienstverleningseconomie ter discussie stellen.
Ruimtelijk instrumentarium medeoverheden in samenspraak inzetten om bepaalde
activiteiten, zoals flitsbezorging, tegen te gaan, waardoor arbeidsaanbod vrijkomt.

4

Vestigingsbeleid aanpassen: strengere (milieu)eisen aan bedrijven die zich willen
vestigen.
Ontmoedigende prikkels voor milieubelastende activiteiten (Om negatieve externe
effecten te internaliseren en/of padafhankelijkheden te doorbreken).
Versneld (impliciete) subsidies op vervuilende activiteiten afbouwen, zodat arbeid
vrijkomt voor andere sectoren.
Inzetten op ruimtelijke spreiding van de economie. Activiteit verplaatsen
naar regio’s met een (iets) ruimere arbeidsmarkt.

5
6
B
C

ZZP minder aantrekkelijk maken (bovenop bestaande afbouw van o.a.
zelfstandigenaftrek).

verdedigbaar is dat
werkenden en werkgevers
door aanpassing aan het
minimumloon hogere
arbeidsproductiviteit
realiseren. Dat zou goed
verder onderzocht moeten
worden.

1

2
2
3
2
ZZP’ers zijn gemiddeld
genomen minder productief.

2

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

2. Verminderen arbeidsvraag vanuit Rijksoverheid
A
Inzetten op kleinere overheid (bv. minder ambtenaren, grotere klassen, lagere
zorgkwaliteit, minder politie).
B
Stimuleren dat zorg en onderwijs zoveel mogelijk in het buitenland worden uitgevoerd.
Door bijvoorbeeld Erasmus programma’s te promoten en zorgverzekeraars te
verzoeken ook buitenlandse reizen voor behandelingen te vergoeden.
C
Scherpe keuzes in ambities vanuit Rijksoverheid (verlagen uitgaven voor niet-prioritaire
doeleinden om arbeidsvraag te verminderen) zodat overheid minder bijdraagt aan
krapte.

1
1
2

D

Ambities CA meer realiseren via beprijzen en normeren i.p.v. subsidies (m.n. klimaat),
bij gelijkblijvende inkomsten.

Normering kan ook bijdragen
aan grote vraag naar arbeid.

2

E

Outsourcing (klantenservice bij Belastingdienst/UWV etc. kan ook in andere landen).

Gaat in tegen streven naar
menselijke maat in de
uitvoering.

3

F

Aanbestedingen vanuit de Rijksoverheid waar mogelijk uitstellen in de tijd, waardoor
arbeidskrachten bijvoorbeeld in plaats van infrastructurele verbeteringen meer huizen
kunnen bouwen.

Aanbestedingen voor
noodzakelijk onderhoud
blijven nodig om
veiligheidsredenen.

3

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

3. Arbeidsvraag vanuit private sector remmen
A
Bedrijven zwaarder belasten om overstimulering economie tegen gaan.

2

B

3

Zorgen voor ruimte voor faillissementen zodat arbeid naar meer productieve
bedrijven kan.

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

Vergroten aanbod van arbeid
4. Inzet op meer arbeidsaanbod
A

Dienstplicht invoeren gericht op maatschappelijke tekortsectoren
(wellicht met vrijstelling scholing en arbeid zodat dit alleen gericht is op
jongeren zonder werk of opleiding).

B

Basisbanen (uit Borstlap): tegen minimumloon baan vanuit de overheid.

C
1

Langer doorwerken (AOW, RVU etc.)
RVU-regelingen sterk beperken, als onderdeel van eventuele investeringsdeals om
krapte te verhelpen

2

AOW leeftijd verhogen, op korte of lange termijn

Fundamentele inbreuk op
vrijheid van mensen.
Scholieren en studenten doen
langer over opleiding.
Inefficiënt, want mensen
werken dan een korte tijd in
een krapteberoep/gaan weg als
ze net zijn ingewerkt. Bestaat
in niet-verplichtte vorm al
(diensttijd).
Moet goed worden
vormgegeven om: 1. Bij te
dragen aan kraptesectoren, 2.
Niet te concurreren met
regulier werk Anders kunnen
basisbanen juist werkenden
weghouden van regulier werk
in kraptesectoren.

1

Gaat in tegen pensioenakkoord.

2

Gaat in tegen pensioenakkoord.

2

2

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

3
4

Bij pensioen niet automatisch een soort stopmoment, maar bijvoorbeeld net als
bij hypotheek verlengen nog keuze tot vastzetten voor 2, 3 of 10 jaar. Actiever
mensen binden in krapteberoepen.
Financiële compensatie/prikkel voor werkgevers die 55+’ers (vast) aannemen.

D

Statushouders meer sturen/begeleiden naar arbeidsmarkt

1

Programma voor statushouders met achtergrond in kansberoepen om sneller aan
de taaleisen te voldoen en naar die sector te worden toegeleid (mogelijk
opschalen bestaande initiatieven).
Meer inzetten op arbeidsmigratie
Mogelijkheden voor arbeidsmigratie vanuit derde landen voor bepaalde sectoren
versoepelen.
Fiscale maatregelen voor migranten zoals de 30%-regeling richten op
tekortberoepen ook op MBO-niveau.
Partners van arbeidsmigranten (werken vaak niet) niet toelaten/ stimuleren te
werken.

E
1
2
3

3
3

3

3
3
3

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

5. Meer activeren van uitkeringsgerechtigden
A
Mensen in bijstand verplicht aan het werk (bijv in het Westland) of leren.

B

C

Kwijtschelden van schulden voor de 100.000 mensen aan de onderkant, die nu
door schulden zo in de stress zitten dat ze aan werken niet toekomen. Hier speelt
averechtse prikkel als je gaat werken en je dan juist je schulden moet
terugbetalen.
Uitkering ww/bijstand afhankelijk van LLO: bijv korten uitkering als er niets aan
LLO is/wordt gedaan; of analoge hogere uitkering bij LLO.

D

Leer/kwalificatieplicht verhogen tot 50 jaar, dus ook mensen zonder kwalificatie
boven de huidige grens van 16 jaar (en beoogde grens van 21), moeten weer
naar school.

E

WIA versoberen.

F
G

Uitkeringen verlagen
40.000 mensen uit de bijstand aan het werk krijgen via detachering. SW-bedrijven
verzorgen het werkgeverschap, bedrijven lenen in en/of besteden opdrachten uit.
Cedris (club van SW-bedrijven) beweert dit te kunnen.

H

Afschaffen vrijstelling sollicitatieplicht alleenstaande ouders met kinderen onder de
4 jaar

Experimenten uit NL wijzen uit
dat dit niet duurzaam leidt tot
extra aanbod. Minder
dwingende vormen kansrijker
(zie ook 7 E).

1

Dit zou schadelijk kunnen zijn
voor de reputatie van LLO en
het creëren van een
leercultuur.

1

Onduidelijk effect op
arbeidsaanbod.

2

Zie punt basisbanen. Sociale
werkvoorziening kan helpen
mits goed gericht op
kraptesectoren. Het kan echter
ook mensen onttrekken aan
regulier werk (en via extra
inkomen voor mensen de
economie stimuleren en
daarmee bijdragen aan
krapte).

1

1

2
2

2

I
J

Re-integreren op de arbeidsmarkt met behoud van bijstand (experiment
Amsterdam).
Meer ruimte voor opleiden tijdens een uitkering, met behoud van uitkering en
vrijstelling sollicitatieplicht

2
3

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

6. Stimuleren meer uren werken
A

Aanpassingen stelsel fiscaliteit en toeslagen (oa: Marginale druk echt
aanpakken)

1

Toeslagen afschaffen om zo de inkomensonzekerheid bij meer werken en de
mentale armoedeval te verminderen

2

Invoering van degressieve werkgeverslasten. Percentage van de loonsom aan
werkgeverslasten daalt met aantal gewerkte uren per week.
Belastingherziening: verschuiving lastendruk van arbeid naar kapitaal, inclusief
erfbelasting.

3
4
5

Verhogen van werkgeverslasten en verlagen van werknemerslasten.
IACK niet verlagen.

1
Uitvoeringstechnisch
ingewikkeld.
Opties worden uitgewerkt in
aanloop naar de
augustusbesluitvorming.
Het te verwachten effect van de
IACK in de oude vorm is
beperkt. Bij andere vormgeving
waarbij de IACK voor burgers
meer zichtbaar is, kan effect
verhogen.

1
2
2
3

B
1

Sturen op arbeidsvoorwaarden
Verplichting tot aanbod van continu rooster aan elke medewerker (geen banen
meer van 2 uur in de middag en 2 uur in de ochtend), eventueel te regelen via
samenwerking tussen bedrijven.

2

Terugkom-bonus invoeren voor mensen die (bijv. vanwege kleine kinderen)
minder uren zijn gaan werken of de kraptesector helemaal hebben verlaten en na
een aantal jaar weer meer aan de slag kunnen.

3

Afspraken met werkgevers dat in functioneringsgesprekken altijd de vraag op tafel
komt: wil je meer uren werken? Kan gelinkt worden aan levensgebeurtenissen.
(Bijvoorbeeld vastleggen in cao’s. Gebeurt al in enkele zorg-cao’s).
Beter combineer maken arbeid en zorg

C
1

Stimuleren/verplichten minimum aantal contracturen in zorg en onderwijs. Kan
ook een vereiste zijn voor de totale contractmix: minimaal x procent van de
werknemers heeft een contract voor minimaal y uur.

2

Voor personeel in kraptesectoren (zorg, onderwijs, klimaatsectoren) kinderopvang
eerder gratis maken (zsm, eerder dan 2025), zodat arbeid &zorg makkelijker is.
Via subsidieregeling en/of werkgevers.

4

Kinderopvang goedkoper maken naarmate je meer uren werkt (bijv. bij >32 uur)

4

Hogere vergoeding kinderopvang voor lage inkomens of maximum uurtarief voor
kinderopvangtoeslag verhogen.
Mantelzorgmogelijkheid (zorgverlof) verruimen om uitval werknemers te
voorkomen, via akkoorden met werkgevers.
Uitbreiding geboorte- en ouderschapsverlof (Scandinavisch voorbeeld)

5
6

Vermindert mogelijk
arbeidsaanbod van werkenden
die zo’n korte werkduur juist
willen.
Mogelijk vergelijkbare
argumenten als voltijdsbonus
(mogelijk discriminerend want
vooral vrouwen).

1

Kan ook aanbod verkleinen door
ontmoediging mensen die
beperkt aantal uren
kunnen/willen werken.
Nieuwe plannen KO zijn niet
uitvoerbaar in combinatie met
voorgenomen stelselwijziging
voor 2025 in CA. Ook versnelling
van deze wijziging is niet
uitvoerbaar.
Nieuwe plannen KO niet
uitvoerbaar icm CA.
Urenadministratie bij
Belastingdienst onvoldoende op
orde om hieraan tegemoet te
komen.
Nieuwe plannen KO niet
uitvoerbaar icm CA.
Kan ook prikkel zijn om minder
te werken.
Werken wordt aantrekkelijker
voor (aanstaande) jonge ouders,
maar mensen mogen ook meer
vrij nemen, dus kan twee kanten
op werken voor krapte.

2/1

2

3

2

2

3
3
3

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

7

Gesprek aangaan met vaders op opname geboorte- en ouderschapsverlof te
stimuleren (voor gelijke verdeling arbeid en zorg, maakt meer arbeidsaanbod van
vrouwen mogelijk)

3

8

Bestaande pilot opschalen: moeders die op kinderen van andere ouders passen
en vervolgens eventueel ervaring kunnen opdoen om in de kinderopvang te
werken.

3

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

Vergroten van de match tussen vraag en aanbod
7. Aansluiting (initieel) onderwijs – arbeidsmarkt verbeteren (ook: beroepskeuzes meer beïnvloeden)
A

Hoe arbeidsmarktrelevanter de gevolgde opleiding, hoe meer
studiefinanciering een student ontvangt

B

Bekostiging mbo, hbo en wo herzien, op basis van doorlichting
opleidingsaanbod op arbeidsmarktrelevantie
Arbeidsmarktfixus opleggen.

C

Risico’s: arbeidsmarkt slecht te
voorspellen, koppeling opleiding
en beroep niet vanzelfsprekend,
opleiding garandeert geen
instroom op arbeidsmarkt, zet
vrije studiekeuze onder druk.
Sommige jongeren stoppen
eerder met scholing als ze niet
gemotiveerd zijn voor kansrijke
opleidingen.
Hetzelfde als hierboven, en
vraagtekens bij uitvoerbaarheid
Nadelen op het gebied van vrije
keuze en arbeidsmarktrelevantie
kan niet goed ver vooruit worden

1

1
1

D

Sneller mensen opleiden door duur initiële opleidingen te verkorten.

E

Bindende afspraken maken met mbo en ho over aansluiting
onderwijs/arbeidsmarkt (in bijv. een convenant). Of
macrodoelmatigheidsbeleid doorontwikkelen.

F

Belonen bij opleiding in kansberoepen.

1

Onderwijsinstellingen belonen voor een snelle doorstroom naar een (goed
betaalde) baan om zo te prikkelen tot een goede aansluiting tussen onderwijs
en arbeidsmarkt.
Studenten prikkelen hun onderwijskeuze te maken voor een kraptesector door
bijvoorbeeld een bonus voor afstuderen of lager collegegeld.
Aanstellingsbonus en/of diplomabonus invoeren (vanuit werkgevers of vanuit
Rijksoverheid).
Voor studies die opleiden tot beroepen in kraptesectoren het wettelijke
collegegeld ipv instellingscollegegeld bij 2de studie
Curriculumherziening (op vaardigheden en skills van de toekomst zoals
ict) sneller doorvoeren.
Moment profielkeuze op voortgezet onderwijs uitstellen of overstappen
tussen profielen eenvoudiger maken.
Gerichte werving internationale studenten voor studies in
tekortsectoren.

2
3
4
G
H
I

voorspeld. (Afbreukrisico voor
minister hoog als niet de juiste
voorspellingen worden gedaan.
Bovendien is koppeling opleiding
– beroep niet altijd evident.)
Kan afbreuk doen aan de
kwaliteit.
De commitment van het hoger
onderwijs wordt hierbij verhoogd
om het aantal studenten in
opleidingen voor tekortsectoren
te verhogen.
Helder afgebakende definitie van
‘kansberoepen’ nodig.

1
2

2
2
3
3
3
3
3

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

8. Verbeteren van de match

A

Mobiliteit op arbeidsmarkt vergroten

1

Verminderen ontslagbescherming, eventueel in combinatie met LLO-ondersteuning o
te voorkomen.
Geen corona-steunpakketten, ook al is er een lockdown in de herfst.

2

Ambassadeur instellen die per sector en/of per regio het gesprek aangaat met
werkgevers (groot en klein) over aanvullende acties vanuit die werkgevers.
High dosage gedragsbeleid opstellen: stevig beïnvloeden van gedrag op
cruciale keuzemomenten, zoals studiekeuze, start op arbeidsmarkt, als
jongste kind naar basisschool gaat, idem VO leeftijd, etc.
Status (en aantrekkelijkheid onder jongeren) van de krapteberoepen
verhogen. Bijvoorbeeld werken in de techniek is werken aan de
energietransitie.

3

2
3
B
C

2

2
3

9. Inzet op LLO: praktische en financiële ontzorging bij (om/bij)scholing naar krapteberoepen
A

B

Transitievergoeding voor switchers zoals kosten scholing, leergeld of andere
tijdelijke subsidies om loongat te overbruggen. Compensatie voor beperkte
ervaring bij overstap: zij-instromer krijgt van nieuwe werkgever vaak niet direct
een hoog salaris. Compenseren (tijdelijk) loonverschil bij overstap naar
kraptesector.
Aanpassen transitievergoeding (en eventueel ontslagvergoeding) zodat
deze alleen nog voor LLO of outplacementtrajecten mogen worden
gebruikt.

C

Grande école numerique naar Frans voorbeeld financiert studenten van
opleidingen aan nieuwe en alternatieve vormen van ICT-onderwijs met een
duidelijk economisch (arbeidsmarktrelevant), sociaal (inclusief) en lokaal
karakter. Het is vooral gericht op mensen zonder diploma (of een diploma in een
sector waar geen werk is) of ondervertegenwoordigde groepen die zo een kans
om in een kansrijke arbeidsmarktpositie te komen.

D

Fonds voor financiering oriëntatietrajecten voor werkenden die een overst
ander beroep in een kraptesector, maar nog niet weten wat dan precies.

E

Verstrekken van baangaranties aan mensen die overstappen en eerst
scholing moeten volgen.
Het verbreden van de omscholingsregeling naar andere sectoren en
extra inzet op het gebruik van de regeling voor kansrijke beroepen.

F

2

2

Voorstel trekt de
verantwoordelijkheid (en
kosten) voor het vinden van
personeel naar de overheid
terwijl werkgevers de
verantwoordelijkheid hebben
om te investeren in mensen en
mensen aan te trekken.

2

3
3

Regeling is nu beperkt
succesvol.

3

Disclaimer
Disclaimer
Deze
Deze lijst
lijst betreft
betreft een
een eerste
eerste indicatie
indicatie van
van een
een ambtelijke
ambtelijke verkenning.
verkenning. Deze
Deze beleidsopties
beleidsopties zijn
zijn nog
nog niet
niet (uitvoerig)
(uitvoerig) getoetst
getoetst op
op wenselijkheid,
wenselijkheid, doelmatigheid,
doelmatigheid, juridische
juridische
houdbaarheid,
uitvoerbaarheid
en
budgettaire
consequenties.
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

10. Efficiënter werken (minder arbeid), o.a. door stimuleren van procesinnovatie en technologie
A
1
2

3

B
1

2
3
4

Substantieel minder regeldruk (in bijv. onderwijs, zorg)
Controle op kwaliteitseisen loslaten. Gerichte vermindering op banen in
controlerende beroepen
Verlagen kwaliteitseisen
Regeldruk/administratieve druk verminderen door kwaliteitseisen in
onderwijs, zorg en uitvoeringsorganisaties te verlagen.
Sectoraal herzien van alle kwaliteitseisen om instroom te
vergemakkelijken.
Sectoraal herzien van alle processen om te bezien of kwaliteit niet
voldoende geborgd kan worden door een niet gekwalificeerde medewerker
en/of via digitale borging.
Kijken of de Belastingdienst boekhoudingsprogramma’s kan verleiden om
automatisch data te delen. Zo kan worden gestreefd naar vooraf ingevulde
belastingaangiften van MKB bedrijven en scheelt in de fraudebestrijding.
Inzet op procesinnovatie en technologie
Robots in zorg of onderwijs—> verplichtende normen vanuit overheid opleggen.
normeren bewezen arbeidsbesparende procesinnovaties (comply or explain),
zoals in overleg met de beroepsgroep zorgrichtlijnen Aanpassen.
Voorbeeld: verplichte systeembouw zodat woningbouw minder arbeid kost.
Herijking optimale schaalgrootte van publieke organisaties
Creëren positieve prikkels voor procesinnovatie, zoals het belonen van organisat
Stimuleren technologieën met potentieel voor arbeidsproductiviteitsgroei
De verantwoordelijkheid
hiervoor ligt primair bij
(primair ter verrijking, niet ter vervanging, van laag en middelbaar geschoold
bedrijven, de overheid heeft
personeel):
beperkte mogelijkheden.
i. AI in het onderwijs
ii. Open source technologiesystemen (draagvlak implementatie tov big
tech)

1
1

2

2

2
2
3

5

1. Spraaktechnologie, bijvoorbeeld voor de politie
2. Zorg
iii. Digitale tweeling: virtueel proefdraaien bouw en energietransitie
iv. Augmented reality, bijvoorbeeld voor on the job training
v. 3D printen
vi. Robotica
Innovatie instrumentarium (Groeifonds, fondsen voor onderzoek, fieldlabs)
meer koppelen aan of inzetten voor arbeidsproductiviteitsgroei.

3

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

Voorbeeldrol Rijksoverheid
11. Inzet op voorbeeldrol Rijksoverheid als opdrachtgever/werkgever
A

Alle Rijksambtenaren werken een paar uur per week binnen kraptesector
(simpele taken in onderwijs, zorg, klimaat, bouw).
Arbeidscontracten bij Rijksoverheid standaard 40 ipv 36 uur
(voorbeeldrol).
Investeren in werknemers met laag kwalificatieniveau - zodat ze kunnen
doorgroeien. Investeren in entree level jobs.

1

D

Meer eisen bij inkoop door overheid over benutten
uitkeringsgerechtigden en/of over procesinnovatie.

3

E

Medewerkers alleen nog maar werven op basis van skills (en niet op
opleidingsniveau en achtergrond).
Hogere lonen in publieke sector.

3

B
C

F

2
3

3

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.

Lijst maatregelen overig (minder onorthodox)
Onderstaande lijst bevat maatregelen die (veel) minder onorthodox zijn, maar wel naar boven zijn gekomen tijdens de ambtelijke eerste
verkenning. Ook voor deze maatregelen geldt dat er bijvoorbeeld extra financiële dekking en uitvoeringscapaciteit nodig is.
Zie ook beslispunt 4 in de bespreeknotitie: Bent u akkoord dat er in eerste instantie vanaf 9 juni wordt gewerkt aan de impactanalyse van
de door u gekozen denkrichtingen (thema’s) om vervolgens de minder onorthodoxe opties verder te verkennen richting een volgende
krapte brief?
1
2

Marginale druk
Betere inzichtelijk maken wat de marginale druk is, omdat dit niet altijd zo hoog is als mensen denken. Bijv. betere tool voor mensen
om uit te rekenen wat een uur extra werken oplevert, ook met inbegrip van pensioen.
Goed kijken naar de gemeentelijke minimaregelingen en hoe die bijdragen aan de armoedeval (en dus meer werken verhinderen).

3

Arbeidsaanbod ouderen en werken na AOW
Aantrekkelijker maken voor ouderen om te werken: bijv. door te helpen met aangepaste ritmes (3-4 daagse werkweek ipv 5 dagen)
(moet hier overigens oppassen dat het geen negatief effect heeft op de arbeidsparticipatie).

4

Hoog loonkostenvoordeel werkloze ouderen

5

Langer doorwerken in hetzelfde bedrijf na AOW makkelijker maken. Momenteel is er vaak automatisch ontslag, waarna expliciet een
nieuw contract moet worden afgesloten.
Gepensioneerden beter benutten in betaald en onbetaald werk (bijvoorbeeld scriptiebegeleiding, of in piekmomenten als
zomervakanties).
Regeldruk, kennisuitwisseling en procesinnovatie
Regeldruk verlagen voor werkprocessen in de publieke sector vanuit het perspectief van de werkvloer. Pijnpunten rondom regeldruk
verder identificeren en oplossen. (zie Volkskrant-artikel waarbij de regeldruk van het hele proces van het plaatsen van een katheter
werd geïllustreerd, schrapsessies en Ontregel de Zorg programma’s.)

6
7

8

Kennisuitwisseling tussen kraptesectoren stimuleren d.m.v. bijvoorbeeld:
- Het opzetten van regionale sectoroverstijgende arbeidsmarktkrapte programma’s o.a. gericht op procesinnovatie.
- Detacheringsprogramma’s over procesinnovatie ter kennisuitwisseling (bijvoorbeeld ICT’ers uit het onderwijs die worden
gedetacheerd bij de zorg).

9
11

Interdepartementaal kennis beleidsmakers uitwisselen over sectoraal procesinnovatiebeleid in kaart brengen en analyse hoe dit kan
worden versneld en opgeschaald.
Beter benutten beschikbaar ICT-personeel in de publieke sector (voor procesinnovatie). Capaciteit Rijk vrijmaken om publieke sectoren
(zorg, onderwijs) te helpen met implementatie van procesinnovaties.
Overig
Commissie laten uitzoeken welke skills in de toekomst nodig zijn en daar arbeidsmigratie sterker op richten.

12

Samen met VWS tekorten in de zorg aanpakken door pilots die succesvol waren met statushouders op te schalen (nav kamervragen
afgelopen jaren).

13

Langdurig werklozen met taalachterstand intensiever begeleiden uit bijstand.

14

Beter mogelijk maken mantelzorg (zodat mensen niet uitstromen).

15
16

Modernisering van het concurrentiebeding om de arbeidsmobiliteit voor werknemers te bevorderen.
Verder inzetten op duurzame inzetbaarheid en gezondheid van werknemers (bevorderen mentale gezondheid, slaap bij nachtdiensten).

17
18

Sollicitatieprocedures eenvoudiger/korter maken (naast open hiring). Te beginnen met de overheid als voorbeeldwerkgever.
LIV-korting voor werkgevers afschaffen.

19

IV uitbreiden, eventueel in de vorm van een tijdelijk voordeel en/of minimum aantal contracturen van 30 (is nu 24).

Disclaimer
Deze lijst betreft een eerste indicatie van een ambtelijke verkenning. Deze beleidsopties zijn nog niet (uitvoerig) getoetst op wenselijkheid, doelmatigheid, juridische
houdbaarheid, uitvoerbaarheid en budgettaire consequenties.