MONITOR MOgroep
6 oktober 2014

Algemene opmerkingen
De MOgroep heeft in september een monitor onder de organisaties voor Welzijn & Maatschappelijke
Dienstverlening/Sociaal werk uitgezet om een beeld te krijgen van de voortgang van de
voorbereidingen op de decentralisaties. Begin oktober had 20% van de organisaties voor Welzijn &
Maatschappelijke Dienstverlening/Sociaal werk de monitor ingevuld.

De monitor dient om een deel van een complex veranderproces te volgen: de kanteling van
verzorgingsstaat naar participatiesamenleving. Voor deze beweging bestaat een groot draagvlak in
politiek, samenleving en ook bij instellingen voor W&MD/Sociaal werk. Ondersteuning op maat van
burgers in hun eigen omgeving en het zoveel mogelijk inzetten van de eigen mogelijkheden en
kansen van die burgers zijn hierbij centrale thema’s. Preventief werken en sociaal werk in de buurt
spelen een cruciale rol om dit ook echt gedaan te krijgen.

Complexe veranderprocessen staan vaak op gespannen voet met het mijden van risico’s en het veilig
stellen van zekerheden. Zo ook bij de transitie naar de Wmo 2015. Wij kennen veel goede
voorbeelden van gemeenten en organisaties voor W&MD/Sociaal werk waar goede veranderingen
zijn ingezet door risico’s te nemen. Hiervoor is wel een gezamenlijk commitment nodig, het gevoel
van betrokkenheid bij alle partijen. Uit de monitor blijkt dan ook dat gemeenten de veranderingen
doorgaans zien als een gezamenlijke opgave: het beleid is veelal in interactie met onder andere de
instellingen tot stand gekomen. Ook zien en horen wij dat de gesprekken over verdere ontwikkeling
van verandering en vernieuwing volop worden gevoerd. Hoopvol hierbij is de grote rol die
gemeenten aan sociaal werkers toedelen in de samenstelling van sociale teams.

Tegelijk constateren wij dat de basis op onderdelen nog niet goed geregeld is. En dat is wel een
cruciale voorwaarde om een complex veranderproces zoals de transitie naar de Wmo 2015 goed
door te komen. Met die basis doelen wij op tijdige duidelijkheid voor burgers over hun persoonlijke
situatie, en tijdige duidelijkheid voor instellingen over bijvoorbeeld toegang, wijze van inkoop,
inkoopvolume en eisen die gemeenten stellen bij de dienstverlening. Deze systeemaspecten zijn met
name de items waar naar gevraagd is in de monitor. De vernieuwing van de dienstverlening is
daarmee onderbelicht.

Veel organisaties voor W&MD/Sociaal werk hebben de toelichting bij de vragen gebruikt om juist het
vernieuwen van dienstverleningsaanbod en aanpakken te benadrukken. Zij laten hiermee zien dat
zowel de basis op orde moet zijn (control), als dat voortgang moet blijven in de veranderingen
(groei). Zij zien bijvoorbeeld dat sociaal werkers terecht een grote rol toebedeeld krijgen binnen
sociale teams, en dat stemt hoopvol.

Samenvattende conclusies
Onderstaand schetsen wij op hoofdlijnen vijf conclusies uit onze monitor. Op korte termijn zullen wij
een uitgebreidere rapportage uitbrengen.

1. Beleid
Het aanbod van organisatie Sociaal werk/W&MD past binnen de Wmo-beleidsplannen van de
gemeenten. Driekwart van de instellingen rapporteert dat zij actief betrokken zijn geweest bij het
opstellen van dit beleid. Op zich is dit niet verwonderlijk, want het gaat veelal om organisaties die al
jaren nauw samenwerken met gemeenten.

2. Voorbereiding op de uitvoering
We zien echter dat rondom de voorbereiding op de uitvoering nog veel onduidelijk is voor de
organisaties. Dat laat onderstaande tabel 1 scherp zien. Het gaat hierbij om uitvoeringsaspecten die
alleen al met het oog op een goede bedrijfsvoering duidelijk moeten zijn ruim voor 2015. En dat is
helaas veelal niet het geval.
Het percentage instellingen dat per onderwerp aangeeft dat
duidelijk is hoe de gemeente dit gaat inrichten.

%

De wijze van contracteren van aanbieders

34,8

De inrichting van de toegang tot zorg en ondersteuning

37,7

De overgang van de huidige cliënten naar het nieuwe regime

30,4

Het registratiesysteem voor de doelgroep

11,6

De wijze van monitoring van resultaten

10,1

Het kwaliteitssysteem voor de uitvoering van taken

7,2

De wijze van financiële verantwoording

14,5

De bevoorschotting

13,0

Tabel 1. Voorbereid op de uitvoering?

3. Diversiteit en complexiteit
We zien een behoorlijke variatie tussen en zelfs binnen gemeenten rondom zaken als:
 de wijze waarop de gemeenten inkopen dan wel subsidiëren;
 de wijze waarop bepaalde producten worden bekostigd;
 de wijze waarop de toegang wordt ingericht;
 de mate waarin deze zaken duidelijk zijn.
Voor organisaties die voor meerdere gemeenten werken en/of veel soorten dienstverlening
uitvoeren, betekent dit veel onzekerheid en het risico op aanzienlijke bureaucratie.

4. Positie van sociaal werk
Uit de monitor blijkt een stevige positionering van sociaal werkers binnen sociaal wijkteams. Dit blijkt
uit onderstaande tabel 2.

%
Mate waarin sociaal werkers participeren in een sociaal wijknetwerk of sociaal
wijkteam
Participeren wel in sociaal wijknetwerk of wijkteam

89,6

Participeren niet in sociaal wijknetwerk of wijkteam

4,2

Andere vorm, namelijk:

6,3

TOTAAL

100,0

Tabel 2. Mate van deelname aan sociale teams

5. Informatie aan burgers
Informatieverstrekking aan burgers staat veelal nog in de kinderschoenen. Sommige organisaties
vinden dit bij uitstek een taak voor gemeenten, anderen wachten op gemeentelijke keuzes ten
aanzien van de uitvoering.