Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2018–2019

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

143
Vragen van de leden Ronnes en Van der Molen (beiden CDA) aan de
Ministers van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, van Onderwijs,
Cultuur en Wetenschap en van Financiën over het bericht dat ex-studenten
geen hypotheek krijgen bij studieschuld (ingezonden 28 augustus 2018).
Antwoord van Minister Van Engelshoven (Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap), mede namens de Ministers van Financiën en van Binnenlandse
Zaken en Koninkrijksrelaties (ontvangen 3 oktober 2018).
Vraag 1
Kent u het bericht dat een ex-student geen hypotheek krijgt bij studieschuld?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2 en 5
Klopt het bericht dat banken bij hypotheekaanvragen met de oorspronkelijke
studieschuld rekening houden en geen rekening houden met het reeds
afgeloste gedeelte? Zo, ja, waarom en op welke grond doen zij dat?
Werpt de huidige situatie een ander licht op het standpunt van de voormalige
Minister van Wonen en Rijksdienst dat de actuele studieschuld «niet relevant»
is, nu de praktijk uitwijst dat banken slechts uitgaan van de maximale
oorspronkelijke studieschuld? Zo, nee waarom niet?
Antwoord 2 en 5
De inkomensnormen in de Regeling hypothecair krediet bepalen hoeveel een
huishouden maandelijks maximaal kan uitgeven aan hypotheeklasten. Een
DUO-studieschuld wordt hierbij betrokken, net als andere financiële verplichtingen die het huishouden heeft. Een studieschuld wordt terugbetaald
volgens een annuïtair aflosschema. Dit heeft tot gevolg dat het maandbedrag
dat een oud-student betaalt gedurende de gehele afbetaaltermijn gelijk is en
op een zelfde wijze drukt op de maximaal toegestane hypotheeklast. Een
uitzondering is de situatie waarbij een oud-student extra heeft afgelost of
bijna het einde van de terugbetaaltermijn heeft bereikt. Na een extra aflossing
kan de oud-student er voor kiezen om de maandlast te laten herberekenen.
De leenruimte neemt dan toe. Dit kan met een explain toegelicht worden.

1

ah-tk-20182019-143
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2018

https://www.ad.nl/binnenland/ex-student-krijgt-geen-hypotheek-bij-studieschuld~ac9f4f81/

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

1

Door gebruik te maken van een explain (een uitzondering) in de regeling
hypothecair krediet kan een kredietverstrekker, indien verantwoord, een
ruimer krediet verstrekken dan op basis van de hypothecaire leennormen is
toegestaan. Uw Kamer is hier eerder, in reactie op de motie KoolmeesSchouten, over geïnformeerd2.
Wij hebben geen signalen dat aanbieders verkeerd omgaan met deze explain.
Tijdens het volgende Platform Hypotheken in 2019, waar met de sector en de
toezichthouder wordt gesproken over mogelijke knelpunten in de hypotheekverstrekking, zal worden geïnventariseerd op welke wijze aanbieders gebruik
maken van deze explain-mogelijkheid en of hier knelpunten worden
ondervonden
Vraag 3
Is het u bekend dat juist door de studieschuld de omvang van de maximaal te
verstrekken hypotheek gemiddeld met 25.000 euro afneemt, terwijl dat meer
is dan de (restant) studieschuld? Wat is uw visie op dergelijke situaties?
Antwoord 3
De inkomensnormen in de Regeling hypothecair krediet bepalen hoeveel een
huishouden maandelijks maximaal kan uitgeven aan hypotheeklasten. De
lasten die een consument maandelijks kwijt is aan overige verplichtingen,
zoals het afbetalen van een studieschuld, worden in mindering gebracht op
dit bedrag en hebben dus invloed op de hoogte van de maximale hypotheek.
Bij het bepalen van de hoogte van de financiële maandlast van de studieschuld is de actuele hoogte van de studieschuld in principe niet relevant. De
studieschuld wordt namelijk terugbetaald aan de hand van een annuïtaire
aflossing. Een kenmerk hiervan is dat de maandlasten gedurende de hele
terugbetaaltermijn, bij gelijkblijvende rente, constant blijven. Het maakt, los
van rentewijzigingen of extra aflossingen, dus geen verschil voor de
maandlasten of een oud-student recent is begonnen met afbetalen of
bijvoorbeeld al tien jaar aan het afbetalen is.
De studieschuld wordt meegewogen op basis van een inschatting van de
maandlast. De wegingsfactor bedraagt 0,75% (voor leningen onder het oude
stelsel) of 0,45% (voor leningen onder het nieuwe stelsel) van de oorspronkelijke schuld. Welk gemiddeld effect de studieschuld precies heeft op de
maximale hypotheekruimte is afhankelijk van de hoogte van de studieschuld,
het inkomen van de consument en de hypotheekrente. In het antwoord op
vraag 7 hieronder wordt een cijfermatig voorbeeld gegeven van de invloed
van een studieschuld van € 15.000 op de maximale hypotheek.
Naar aanleiding van de motie Koolmees-Schouten heeft Nibud onderzocht in
hoeverre een overgang naar werkelijke maandlasten wenselijk is. De
conclusie van dit onderzoek was dat het beter is om gebruik te maken van
wegingsfactoren, onder meer omdat dan ook rekening gehouden wordt met
eventuele toekomstige rentestijgingen.
Vraag 4
Deelt u de conclusie van het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO) dat
studenten uit gezinnen met lagere inkomens, van wie de ouders doorgaans
minder kunnen bijdragen, extra hard worden geraakt en dat de huidige regels
kansongelijkheid «tot ver na de studie» in de hand werken?
Antwoord 4
Nee, die conclusie delen wij niet. Juist om te compenseren dat ouders met
lagere inkomens minder kunnen bijdragen, is de maximale aanvullende beurs
verhoogd met ruim € 100 per maand. Het is dan ook helemaal geen gegeven
dat die studenten gemiddeld een hogere studieschuld zullen hebben na hun
studie. Het is nog te vroeg om daar definitief conclusies over te trekken, maar
uit de monitor beleidsmaatregelen3 blijkt dat het percentage leners onder
studenten met aanvullende beurs, minder scherp was toegenomen dan het
aandeel dat leende zonder aanvullende beurs. Ook zien we dat er geen
verschil in leengedrag is tussen studenten van ouders naar hoog- of
lageropgeleide ouders. Bij de hypotheekverstrekking zijn meerdere factoren

2
3

Kamerstuk 32 847, nr. 243
Kamerstuk 31 288, nr. 648

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

2

bepalend hoeveel een oud-student kan lenen voor de aanschaf van zijn of
haar huis. Belangrijke factoren hierin zijn het inkomen en de hypotheekrente
en overige financiële verplichtingen waaronder schulden.
Vraag 6
Bent u bereid met de Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO) de voorlichting aan
studenten te verbeteren, waardoor de nadelen van het aangaan van een
studieschuld in relatie tot het verkrijgen van een hypotheek helder voor het
voetlicht komen, en studenten automatisch te informeren over het restant
studieschuld?
Antwoord 6
Verbetering van de voorlichting aan studenten is een doorlopend proces. Op
de website van DUO stond al uitleg over hoe studieschulden meewegen bij
hypotheekverstrekking. In reactie op de berichtgeving is de vindbaarheid van
deze informatie verbeterd, door bij de pagina’s over lenen en over terugbetalen een link naar die informatie toe te voegen. In aanvulling hierop gaan we
in overleg met het NIBUD om te bezien hoe verbetering van de voorlichting
op dit onderwerp kan worden vormgegeven. We zullen daarbij ook het
zogeheten jongerenpanel van DUO betrekken zodat we borgen dat de
voorlichting ook aansluit bij de doelgroep.
Ten aanzien van het automatisch informeren over het restant van de
studieschuld; studenten in mijn DUO continue hun actuele situatie raadplegen. Bij vervroegde aflossing krijgen zij bericht dat hun maandlasten zijn
verlaagd. Dit kunnen zij aan hypotheekverstrekkers overleggen als bewijsmateriaal bij hypotheekverstrekking.
Vraag 7
Kunt u een meerjarig beeld schetsen van de aard en de omvang van dit
probleem, gezien het feit dat het huidige leenstelsel nog maar kort bestaat?
Antwoord 7
Oud-studenten met een studieschuld die nu een huis willen kopen en
daarvoor een hypotheek nodig hebben, vallen vrijwel allemaal nog onder het
oude studiefinancieringsstelsel. Het geconstateerde probleem in het artikel
heeft dan ook niet met het studievoorschot te maken. Voor het oude stelsel
geldt dat 0,75 procent van de schuld wordt gezien als het bedrag dat per
maand niet meer besteed kan worden aan het terugbetalen van de hypotheek. Daardoor wordt de maximale hypotheek lager. De komende jaren zal
de groep oud-studenten met een studieschuld voor een steeds groter deel
gaan bestaan uit mensen die onder het nieuwe studiefinancieringsstelsel
vallen. Voor dat stelsel geldt dat 0,45 procent van de schuld wordt gezien als
het bedrag dat per maand niet meer besteed kan worden aan het terugbetalen van de hypotheek. Doordat dit percentage lager is, zal bij een zelfde
schuld dus een hoger maximaal hypotheekbedrag verkregen kunnen worden.
Daar staat tegenover dat de verwachte gemiddelde schuld van oud-studenten
die onder het studievoorschot vallen hoger is omdat de looptijd van de lening
langer is.
Oude stelsel

Nieuwe stelsel

15.000
0,75%

21.000
0,45%

€ 112,50

€ 94,50

Gemiddelde schuld
Wegingsfactor
Maandlast waarmee voor hypotheek rekening wordt
gehouden

Uitgaande van een hypotheekrente van 2,3% in 2018 en een inkomen van
30.000 euro, daalt de maximale hypotheek onder het oude stelsel (bij een
studieschuld van 15.000 euro) met ongeveer 37.000 euro (maximale
hypotheek daalt van 200.000 euro naar 163.000 euro) en onder het nieuwe
stelsel (bij een studieschuld van 21.000 euro) met ongeveer 31.000 euro(maximale hypotheek daalt van 200.000 euro naar 169.000 euro).
Zoals deze tabel laat zien, is de invloed van de hogere studieschuld kleiner
dan die van de lagere wegingsfactor. Onder het nieuwe stelsel, is het dan ook
in de toekomst gemiddeld makkelijker om met een studieschuld een
hypotheek te krijgen. Dit is ook gerechtvaardigd, omdat onder het nieuwe

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

3

stelsel, de maandlasten significant lager zijn, door de versoepeling van de
terugbetaalvoorwaarden; terugbetaling mag over 35 jaar worden gespreid,
terugbetaling begint pas wanneer iemand minimumloon verdient (dat was
84% van het minimumloon) en van het meerinkomen boven die drempel,
hoeft de oud-student nooit meer dan 4% van zijn inkomen te gebruiken voor
terugbetaling (dat was onder het oude stelsel 12%).
Vraag 8
Kunt u aangeven wat de gevolgen zouden zijn indien de studieschuld
helemaal niet meer meetelt bij de beoordeling van de banken op aanvragen
van hypotheken?
Antwoord 8
Wanneer de studieschuld niet wordt meegenomen bij het beoordelen van de
hypotheekaanvraag en een huishouden die maximale leencapaciteit benut, zal
dit huishouden aanzienlijk moet bezuinigen op overige uitgaven ten opzichte
van wat een huishouden met hetzelfde inkomen gemiddeld uitgeeft. Het
afbetalen van een studieschuld is een langjarige verplichting. De maandlasten
van een studieschuld buiten beschouwing laten, vergroot het risico op
overkreditering en financiële problemen. Het meewegen van studieschulden
is dus van belang om verantwoorde hypotheekverstrekking mogelijk te
maken en te voorkomen dat oud-studenten later mogelijk in betalingsproblemen komen.
Vraag 9
Bent u het met Esther Peeren, hoogleraar Cultural Analysis aan de Universiteit van Amsterdam, eens dat het misleidend is, zoals zij in een bijdrage aan
het boek «The Debt Age» schrijft, om een studielening met een betalingstermijn van 35 jaar (met consequenties voor economisch handelen) een
«voorschot» te noemen? Deelt u de mening dat, ook in het licht van de
problemen rond het verkrijgen van een hypotheek, het spreken over een
«studievoorschot» ongepast is en dat er voortaan gewoon, consequent,
gesproken dient te worden over een studielening?
Antwoord 9
Zoals hierboven aangegeven, zijn er nog nauwelijks studenten die onder het
studievoorschot zijn afgestudeerd en die een hypotheek hebben aangevraagd.
Het vervangen door de basisbeurs is geregeld in de wet studievoorschot. Zo
is het pakket aan maatregelen destijds genoemd. Met die term wordt bedoeld
dat een studielening een investering is die zichzelf terugverdiend, niet dat het
geen lening is die hoeft te worden terugbetaald. Omwille van heldere
communicatie spreekt de website van DUO dan ook consequent over een
lening en is ook in de Kamerbehandeling consequent gesproken over het
vervangen van de basisbeurs in de mogelijkheid om te lenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, Aanhangsel

4