Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2022–2023

30 196

Duurzame ontwikkeling en beleid

33 009

Innovatiebeleid

Nr. 812

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 23 juni 2023
Met deze brief geef ik, mede namens de Minister van Financiën, reactie op
het advies «Duurzaam durven denken» van de Raad voor de Toekomst
van het Nationaal Groeifonds.
Aangezien het Nationaal Groeifonds zich richt op de welvaart van
Nederland voor de komende decennia, is het van belang om nadrukkelijk
het perspectief van jongeren te betrekken. Daarom is de Raad voor de
Toekomst (hierna: de Raad) gevraagd om het kabinet en de bij het
Nationaal Groeifonds betrokken partijen te adviseren over de wijze
waarop rekening wordt gehouden met het belang van zowel huidige als
toekomstige generaties, met aandacht voor intergenerationele solidariteit.1 Hiermee wordt tevens invulling gegeven aan de motie van de leden
Klaver en Segers.2
Het kabinet dankt de Raad voor de Toekomst voor haar advies. De Raad
doet in totaal acht aanbevelingen in het advies. Per aanbeveling volgt een
reactie met de mogelijke vervolgstappen.
In algemene zin geldt dat de Raad aanbeveelt om de doelstelling van het
fonds en het beoordelingskader minder te enten op de economische
bijdrage aan onze toekomstige welvaart. En sterker te enten op sociale
vooruitgang en een goede kwaliteit van de leefomgeving. Het is een
belangrijk thema hoe onze toekomstige economie kan worden vormgegeven en kan bijdragen aan brede welvaart, zodat iedereen daarvan
profiteert. Het kabinet beoogt met het Nationaal Groeifonds het duurzaam
verdienvermogen te versterken, dat wil zeggen het bruto binnenlands
product dat Nederland op de lange termijn op structurele basis kan
genereren, met oog voor een economische, sociale en milieuvriendelijke
duurzame toekomst voor de aarde en voor huidige en toekomstige
1
2

kst-30196-812
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2023

Adviesaanvraag SER Raad voor de Toekomst.
Kamerstuk 35 570, nr. 13.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 196, nr. 812

1

generaties. Deze economische groei zorgt voor toekomstige welvaart in
de vorm van meer bestedingen én breder in ruimte om te investeren in
zaken als sociale vooruitgang, goede kwaliteit leefomgeving en maatregelen tegen klimaatverandering. Daarmee heeft het Nationaal Groeifonds
nadrukkelijk oog voor de aandachtspunten van de Raad bij het versterken
van het verdienvermogen van Nederland.
Aanbevelingen en kabinetsreactie
Streven naar brede welvaart als essentiële voorwaarde
Het doel van het Nationaal Groeifonds is het versterken van het duurzaam
verdienvermogen, gedefinieerd als het bruto binnenlands product dat
Nederland op de lange termijn op structurele basis kan genereren, met
oog voor een economische, sociale en milieuvriendelijke duurzame
toekomst voor de aarde en voor huidige en toekomstige generaties. Hier
is uitdrukkelijk voor gekozen omdat de uitdagingen van de toekomst ook
vragen om in te zetten op duurzaam verdienvermogen. Op deze manier
dragen de investeringen van het Nationaal Groeifonds bij aan brede
welvaart, nu en in de toekomst, en voor iedereen.
De Raad is echter van mening dat de economische, sociale en ecologische
dimensies in het beoordelingskader van projectvoorstellen niet voldoende
in balans zijn, en stelt dat de maatschappelijke effecten sterker zouden
moeten meewegen. Het analysekader is de afgelopen jaren meermaals
geactualiseerd, waarbij er meer is aangesloten bij brede welvaartsoverwegingen. De Raad merkt ook op dat er, naar hun mening, een verschuiving
in de juiste richting heeft plaatsgevonden, maar dat verdere aanpassing
nodig is.
De adviescommissie Nationaal Groeifonds (hierna: de adviescommissie)
adviseert over investeringsvoorstellen voor het Nationaal Groeifonds op
basis van een eigen analysekader en kijkt daarbij breder dan enkel
verdienvermogen.3 Naast een toets op economisch verdienvermogen,
wordt bij projectvoorstellen voor het Nationaal Groeifonds getoetst of de
maatschappelijke baten groter zijn dan de kosten. Daarnaast mag een
voorstel niet strijdig zijn met kabinetsbeleid, zoals de ambities van het
kabinet op gebied van klimaat en circulariteit. Ook wordt getoetst op de
aansluiting van een voorstel op maatschappelijke uitdagingen en
transities (zoals klimaatverandering). Zo komen R&D- en innovatieprojecten op het terrein van energie en duurzame ontwikkeling in aanmerking
voor het Nationaal Groeifonds.
De doelstelling van het Nationaal Groeifonds is bewust gekozen en moet
in samenhang worden gezien met andere instrumenten. Het Nationaal
Groeifonds is immers onderdeel van een breed pakket aan kabinetsmaatregelen om de toekomstige welvaart in brede zin van Nederland te
vergroten. Een ander belangrijk instrument van het kabinet is het
Klimaatfonds, waarin middelen zijn gereserveerd voor investeringen die
bijdragen aan het behalen van de broeikasgasreductiedoelen uit de
Klimaatwet. Het kabinet onderschrijft het belang om economisch,
ecologisch en sociaal welzijn in evenwicht te brengen, en heeft hier bij het
Nationaal Groeifonds op verschillende manieren invulling aan gegeven.
Evenwel blijft het Nationaal Groeifonds in de eerste plaats gericht op
versterking van het duurzaam verdienvermogen. U bent hierover
geïnformeerd in mijn Kamerbrief van 23 september 2022.4

3
4

Analysekader 3e ronde adviescommissie.
Kamerstuk 35 976, nr. 29.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 196, nr. 812

2

Vooruitstrevend analysekader voor maatschappelijke effecten
De Raad adviseert om in het analysekader een sterker accent te leggen op
maatschappelijke effecten. Concreet suggereert de Raad om meer oog te
hebben voor een brede vorm van milieuwinsten, zoals het voorkomen van
broeikasgassenuitstoot of het terugwinnen van grondstoffen. Zoals
aangegeven bij de reactie onder de eerste aanbeveling, acht het kabinet
het essentieel om maatschappelijke effecten op de juiste manier mee te
wegen, maar zijn ook andere instrumenten beschikbaar om deze effecten
te bereiken. Hierbij zijn naar indieners ook verschillende categorieën van
maatschappelijke effecten gecommuniceerd.5
De adviescommissie monitort en evalueert het analysekader en de
bijbehorende handreikingen6, en zal bij de voorbereidingen van de
volgende investeringsronde van het Nationaal Groeifonds aandacht
besteden aan de formulering van de maatschappelijke effecten. Ook deze
suggesties van de Raad neemt de adviescommissie mee in haar evaluatie
en naar de vierde ronde.
Langetermijnvisie voor investeringen
De Raad stelt dat de investeringen vanuit het Nationaal Groeifonds
zouden moeten passen binnen een lange termijn visie van het kabinet op
de economie en samenleving. Het kabinet erkent het belang van een
langetermijn- en investeringsstrategie voor het Nationaal Groeifonds.
Het kabinet heeft een langetermijnvisie voor investeringen vastgelegd in
de groeistrategie7. Ook werk ik aan een visie op de economie in het
nieuwe perspectief op de economie. Het Nationaal Groeifonds richt zich
tevens op investeringen voor de lange termijn, waarbij ook de aansluiting
met brede welvaart gezocht zal worden. Hierover blijven we graag in
gesprek met de Raad.
Voor innovatiebeleid is deze visie vastgelegd in het Missiegedreven
Innovatiebeleid (MIB)8 en de Nationale Technologiestrategie (NTS) en het
groeimarkten onderzoek die ik na de zomer naar uw Kamer beoog te
sturen. Daarbij wordt ingezet op het versterken van bestaande
onderzoeks- en innovatie-ecosystemen en het opbouwen van nieuwe
veelbelovende ecosystemen. In de groeistrategie zijn een aantal grote
opgaven (klimaatverandering, de energietransitie, het herstel van onze
natuur en een transitie naar een circulaire economie) een belangrijke
leidraad voor de toekomstige welvaart en daarom de groeiagenda van de
Nederlandse economie.
De adviescommissie heeft hier invulling aangegeven door bij de beoordeling van maatschappelijke effecten ook de samenhang met het
Missiegedreven Innovatiebleid te expliciteren.9 Het kabinet moedigt
daarbij indieners van Nationaal Groeifondsvoorstellen aan tot het
indienen van voorstellen die bijdragen aan maatschappelijke transities,
zonder andere oplossingsrichtingen uit te sluiten.
Daarnaast meent de Raad dat het Nationaal Groeifonds minder toegankelijk is voor het midden- en kleinbedrijf. Ook het kabinet acht brede
toegang tot het Nationaal Groeifonds van groot belang. Er wordt in de
communicatie specifiek aandacht aan deze doelgroep besteed en
5

Kamerstuk 35 976, nr. 29.
Handleiding bij indieningsformulier departementale route Nationaal Groeifonds 2022.
Kamerstuk 29 696, nr. 7.
8
Kamerstukken 33 009 en 32 637, nr. 70.
9
Handleiding bij indieningsformulier departementale route Nationaal Groeifonds 2022.
6
7

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 196, nr. 812

3

consortia worden gewezen op het belang van het mkb.10 Daarnaast
hebben consortia de mogelijkheid om de krachten van individuele start- of
scale-ups te bundelen, waardoor nieuwe samenwerkingen ontstaan. Bij
het merendeel van de projecten zijn in consortia overigens mkb’ers
betrokken, zoals bij de projecten NextGen HighTech en Cellulaire
Agricultuur. De commissie neemt de betrokkenheid van het midden- en
kleinbedrijf tevens mee in hun beoordeling.
Het kabinet onderschrijft evenwel dat het om constante aandacht vraagt
om de toegang van jonge, innovatieve bedrijven tot het Nationaal
Groeifonds te borgen. Ook in de tussenevaluatie van het Nationaal
Groeifonds, die uiterlijk dit najaar naar uw Kamer zal worden gezonden,
zal hiervoor aandacht zijn.
Impact op gewenste systeemverandering
De Raad stelt dat de impact (van innovatie) op de maatschappij bepalend
zou moeten zijn bij de beoordeling van voorstellen en dat hier binnen het
Nationaal Groeifonds meer op gestuurd dient te worden. In de werkwijze
van de adviescommissie is en blijft veel oog voor de daadwerkelijke
impact en uitvoering van projecten. Projectvoorstellen worden getoetst op
het vermogen om te kunnen bijdragen aan het duurzaam verdienvermogen. Hierbij wordt gekeken naar een breed aantal aspecten en in welke
mate een voorstel kan bijdragen aan een maatschappelijke transitie.
De Raad benadrukt hierbij ook het belang van de impact op gewenste
systeemverandering, en het belang van een multidisciplinaire aanpak die
rekening houdt met de onderlinge samenhang van complexe thema’s. Het
kabinet hecht veel waarde aan de onafhankelijke afweging van projectvoorstellen door de adviescommissie. Daarbij kijkt de adviescommissie
naar het vinden van samenhang tussen projectvoorstellen. Multidisciplinaire expertsessies ondersteunen de adviescommissie hier mede bij.
Kansrijke thema’s voor de komende investeringsrondes
De Raad identificeert een aantal kansrijke thema’s, waar het thema klimaat
voor de Raad de grootste prioriteit heeft. Daarbij formuleert de Raad in
het advies drie overkoepelende aandachtspunten: gedragsaspect van
transities, arbeidsmarktkrapte voor transities en technische oplossingen
en moraliteit. Een groot deel van deze kansrijke thema’s en de overkoepelende aandachtspunten komt overeen met de aandachtspunten die de
adviescommissie heeft geformuleerd in haar adviesrapport over de
tweede indieningssronde11 en in haar handreikingen.12 Zo besteedt de
adviescommissie in het kader van de arbeidsmarktkrapte extra aandacht
aan human capital.13 Ook wordt indieners gevraagd om in te gaan op
(technologische) ethische vraagstukken.
Het is belangrijk om kansrijke thema’s voor publieke investeringen te
identificeren. Het kabinet hecht daarom veel belang aan de kansrijke
thema’s voor jongeren die de Raad tijdens de derde ronde van het
Nationaal Groeifonds heeft gedeeld met de adviescommissie. De
adviescommissie kan deze thema’s gebruiken om de beoordeling van de
strategische onderbouwing verder kan te verbeteren. De adviescommissie
zal overwegen welke thema’s zij passend acht en waar de adviescom-

10

Kamerstuk 35 925 XIX, nr. 14.
Adviesrapport tweede beoordelingsronde commissie Nationaal Groeifonds.
12
Handleiding bij indieningsformulier departementale route Nationaal Groeifonds 2022.
13
Handreiking Human Capital.
11

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 196, nr. 812

4

missie goede investeringskansen ziet. Daarbij neemt de adviescommissie
de thema’s van de Raad mee.
Generatietoets
De Raad van Toekomst constateert dat de generatietoets die wordt
toegepast bij het Nationaal Groeifonds op een aantal vlakken afwijkt van
de oorspronkelijke generatietoets opgesteld door het SER Jongerenplatform. Het kabinet heeft gekozen voor een versimpelde versie, omdat
de volledige versie niet toepasbaar is op investeringsvoorstellen vanuit
het Nationaal Groeifonds.14 Het kabinet zal, zoals eerder met u gedeeld,
de inzet en meerwaarde van de generatietoets na de derde ronde tegen
het licht houden.15 Gegeven de opdracht van de Raad voor de Toekomst,
zal de Raad betrokken worden bij deze evaluatie.
Strategische onafhankelijkheid in relatie tot duurzaam verdienvermogen
De Raad ziet een rol voor het Nationaal Groeifonds om te kunnen sturen
op investeringen die strategisch gezien positie verschaffen in markten die
de duurzame economie en brede welvaart ondersteunen. In het analysekader van de adviescommissie is opgenomen dat strategische autonomie
een rol kan spelen bij projecten van het Nationaal Groeifonds.16, 17 In een
aantal projectvoorstellen in de derde ronde van het Nationaal Groeifonds
is de strategische autonomie ook benoemd.18 Bij de advisering over
projecten kijkt de adviescommissie daarom ook naar de Europese en/of
mondiale context. In de communicatie rondom het Nationaal Groeifonds
is als onderdeel van het thema internationalisering aandacht besteed aan
strategische autonomie.
Intergenerationele solidariteit
De Raad roept op rekening te houden met de impact van besluitvorming
voor jongeren en toekomstige generaties. Het kabinet deelt het standpunt
dat het van groot belang is het welzijn van jongeren en toekomstige
generaties veilig te stellen. Het kabinet heeft daarom bewust ervoor
gekozen om het belang van toekomstige generaties te verankeren in
doelstelling van de Tijdelijke wet Nationaal Groeifonds. Investeringsvoorstellen worden getoetst op de impact op de langere termijn (20–30 jaar) en
dragen hiermee bij aan de solidariteit doordat het rendement van de
investeringen in de toekomst zullen liggen. Het Nationaal Groeifonds is
daarmee een instrument dat gericht is op toekomstige generaties, maar
het blijft van belang om de verdeling tussen generaties te monitoren.
Alhoewel het economisch verdienvermogen een belangrijk doel is van het
Nationaal Groeifonds, zijn de klimaatdoelen en andere maatschappelijke
doelen ook van groot belang voor het kabinet.
Om de stem van jongeren beter te verankeren in het Nationaal Groeifonds, is de Raad voor de Toekomst betrokken. Het kabinet vindt het
belangrijk om dit geluid te blijven verankeren.

14

Kamerstuk 35 925 XIX, nr. 14.
Kamerstuk 35 976, H.
16
Kamerstuk 35 925 XIX, nr. 14.
17
Daarnaast heeft het kabinet een bredere aanpak Open Strategische Autonomie (OSA)
(Kamerstuk 35 892, nr. 9).
18
Departementale voorstellen in ronde 3.
15

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 196, nr. 812

5

Afsluitend
Het kabinet dankt de Raad voor de Toekomst voor haar adviesrapport
«Duurzaam durven denken». Met dit advies draagt de Raad er zorg voor
dat jongeren een stem hebben bij de uitvoering van het Nationaal
Groeifonds.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
M.A.M. Adriaansens

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, 30 196, nr. 812

6