Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2018–2019

33 529

Gaswinning

Nr. 678

BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN
KLIMAAT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 10 september 2019
Op 29 maart 2018 heeft het kabinet besloten de gaswinning uit het
Groningenveld zo snel als verantwoord is te beëindigen (Kamerstuk
33 529, nr. 457). Toen is een basispad voor de gaswinning gepresenteerd.
Daarbij heeft het kabinet aangegeven te blijven zoeken naar mogelijkheden de gaswinning nog sneller te beëindigen. Sindsdien is de
verwachte winning inderdaad neerwaarts bijgesteld, en ook met deze
brief kan ik melden dat opnieuw mogelijkheden zijn gevonden om de
gaswinning sneller te beëindigen. Daarmee geef ik invulling aan de motie
van het lid Yesilgöz-Zegerius (Kamerstuk 33 529, nr. 626).
Afbouw van de gaswinning is de manier om de aardbevingsproblematiek
bij de bron aan te pakken. Door deze versnelling van de afbouw wordt het
veiliger in Groningen. Tegelijkertijd blijft de versnelling van de versterkingsoperatie en de schadeafhandeling onverminderd prioriteit van het
kabinet.
Voor het komende gasjaar 2019–2020 stelt het kabinet de Groningenproductie vast op 11,8 miljard Nm3 in een gemiddeld jaar. Daarmee wordt al
komend gasjaar het door Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) geadviseerde niveau van 12 miljard Nm3 bereikt. Uit de cijfers van Gasunie
Transport Services (GTS) blijkt dat vanaf medio 2022 de gaswinning in
Groningen in een gemiddeld jaar nihil kan zijn. Dit is jaren eerder dan
werd gedacht bij het kabinetsbesluit van 29 maart 2018 om de gaswinning
te beëindigen. Het kabinet zoekt uit wanneer het Groningenveld definitief
kan worden gesloten.
Op verzoek van het kabinet heeft GTS deze zomer de aanvullende
maatregelen uit haar voorlopige advies (Kamerstuk 33 529, nr. 660) nader
uitgewerkt. Bijgevoegd vindt u het definitieve advies van GTS van 25 juli
2019, evenals een aanvullend advies dat zij mij op 20 augustus 2019 heeft

kst-33529-678
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 678

1

toegestuurd naar aanleiding van aanvullende vragen1. Tevens hebben
SodM en de Autoriteit Consument en Markt (ACM) geadviseerd over
respectievelijk de effecten op de veiligheid en de werking van de
gasmarkt. Bijgaand bied ik u ook deze adviezen aan2.
In deze brief ga ik nader in op deze maatregelen om te komen tot een
winningsniveau van 11,8 miljard Nm3. Verder ga ik in op het besluit dat ik
heb genomen over de verruiming van de opslagcapaciteit in gasopslag
Norg. Ten slotte ga ik in op het vaststellingsbesluit Groningen gasveld
2019–2020 en de uitspraak van de Raad van State over het instemmingsbesluit Groningen gasveld voor het gasjaar 2018–2019.
Medio 2022 kan de Groningenproductie nihil zijn
De maatregelen van het kabinet zorgen voor een snelle daling van de
Groningenproductie ten opzichte van het basispad van 29 maart 2018.
Volgens de meest recente cijfers van GTS blijkt dat de gaswinning uit
Groningen al vanaf medio 2022 nihil kan zijn in een gemiddeld jaar, ervan
uitgaande dat Norg structureel kan worden gevuld met pseudoGroningengas. Dat betekent niet dat het veld al meteen in 2023 gesloten
kan worden. Het is niet uit te sluiten dat ook na 2022 gaswinning nodig
blijft, om bijvoorbeeld op een koude winterdag te voorzien in de dan hoge
gasvraag. In haar advies van 25 juli jl. benadrukt GTS daarnaast het
belang van gasopslagen voor de leveringszekerheid. Beide aspecten
zullen worden meegenomen bij het capaciteitsafbouwplan. Op basis van
het GTS-advies is de verwachting dat volledige sluiting van het veld
uiterlijk in 2026, en mogelijk eerder, haalbaar is. Samen met SodM, GTS
en NAM zal ik de komende maanden bezien welke sluitingsdatum
realistisch is.

* Vanaf medio 2022 is de verwachte gaswinning bij een gemiddelde temperatuur nihil

Bovenstaande grafiek geeft de benodigde Groningenvolumes volgens het
recente advies van GTS, het basispad van maart 2018 en de verwachte
gaswinning bij het sluiten van het regeerakkoord weer. Het komende half
jaar zal het kabinet de mogelijkheden voor verdere afbouw verkennen en
conform reguliere systematiek bij voorjaarsnota een meerjarig afbouwpad
presenteren.

1
2

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 678

2

Aanvullende maatregelen om de gaswinning verder te verlagen
Op 17 juni jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over het voorlopige advies
van GTS van 11 juni jl. over mogelijke maatregelen om de gaswinning
voor komend gasjaar verder te beperken (Kamerstuk 33 529, nr. 660).
Zoals ik heb toegelicht in deze brief speelt de inzet van stikstof bij de
aanvullende maatregelen een sleutelrol. Door toevoeging van stikstof aan
hoogcalorisch gas wordt laagcalorisch gas verkregen, ook wel pseudoGroningengas genoemd. De productie van pseudo-Groningengas leidt
ertoe dat er minder Groningengas gewonnen hoeft te worden.
In haar definitieve advies van 25 juli jl. adviseert GTS dezelfde maatregelen als in haar voorlopige advies. Namelijk het verhogen van de
stikstofinzet naar 100%, het beleveren van exportpunt Oude Statenzijl met
pseudo-Groningengas, het vullen van gasopslag Norg met pseudoGroningengas en het beperkt aanvullen van de gasopslag Norg. Verder
ben ik tegemoet gekomen aan de motie van de leden Sienot en Van der
Lee (Kamerstuk 34 957, nr. 52) door het valideren van de raming van GTS
door het onafhankelijke onderzoeksbureau DNV GL. DNV GL onderschrijft
het rapport van GTS en geeft aan geen aanvullende maatregelen te zien3.
Op basis van de adviezen van GTS, ACM en SodM en het rapport van
DNV GL heeft het kabinet besloten om bovenstaande vier maatregelen te
nemen om komend gasjaar het winningsniveau te beperken tot 11,8
miljard Nm3.
Op mijn verzoek heeft GTS ook een aanvullend advies opgeleverd over
een verdere verhoging van de stikstofinzet. In dit advies van 20 augustus
jl. geeft GTS aan dat een planmatige inzet van stikstof van meer dan 100%
mogelijk zou zijn, maar dat daar veel risico’s aan zijn verbonden. Een
dergelijke inzet kan leiden tot een langere uitval van bestaande installaties
met als gevolg dat er een hoger volume uit Groningen nodig is. ACM
onderschrijft de conclusies van GTS en onderschrijft dat er eerst ervaring
opgedaan dient te worden met sturen op een stikstofinzet van 100%.
Indien tijdens het gasjaar 2019–2020 al blijkt dat een hogere stikstofinzet
haalbaar is en op basis hiervan substantieel minder Groningengas nodig
is, dan kan ik op basis van het nieuwe wettelijke systeem NAM op dat
moment opleggen om dit volume niet te winnen.
In mijn brief van 17 juni heb ik daarnaast aangegeven dat voor het vullen
van gasopslag Norg met pseudo-Groningengas er aanvullende afspraken
gemaakt moeten worden met Shell en ExxonMobil. Norg is eigendom van
NAM en GasTerra is de partij die de gasopslag vult in de zomer en het gas
verkoopt in de winter. De Staat is samen met Shell en ExxonMobil
aandeelhouder van GasTerra. Om te borgen dat Norg met ingang van
komend gasjaar al bijdraagt aan een verdere reductie en een zo snel
mogelijke volledige beëindiging van de winning, heeft het kabinet met
Shell en ExxonMobil in een interim-akkoord afgesproken dat GasTerra de
opdracht krijgt om Norg komend gasjaar te vullen met pseudoGroningengas. Ervan uitgaande dat Norg structureel op deze wijze wordt
ingezet kan de gaswinning vanaf medio 2022 naar nagenoeg nul.
Verder heb ik met het instemmingsbesluit Norg een besluit genomen over
de verruiming van de opslagcapaciteit van 5 naar 6 miljard Nm3.
Bijgevoegd vindt u het instemmingsbesluit Norg. Met een verruiming van
de opslagcapaciteit kan vlakker worden gewonnen uit het Groningenveld.
Daarnaast kan door het vullen met pseudo-Groningengas de opslag ook
bijdragen aan de beperking van de Groningenproductie.

3

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 678

3

Voortgang ombouw industriële grootverbruikers en afbouw
export
Naast deze aanvullende maatregelen heeft uw Kamer mij verzocht om
maatregelen te onderzoeken die de vraag naar Groningengas door grote
afnemers in het binnenland en vanuit het buitenland verlagen. Ik heb een
wijziging op de Gaswet in voorbereiding waarmee het de grootste negen
afnemers wordt verboden om na 1 oktober 2022 nog laagcalorisch gas te
gebruiken. Het wetsvoorstel ligt momenteel ter advisering voor bij de
Raad van State.
Voor wat betreft de afname door buitenlandse afnemers geldt dat
Nederland laagcalorisch gas exporteert naar Frankrijk, Duitsland en
België. De landelijke netbeheerders van deze landen hebben de afspraak
gemaakt dat tot en met het gasjaar 2028–2029 een volledige afbouw
plaatsvindt van deze export. GTS geeft in haar advies van 25 juli jl. aan dat
de buitenlandse reductie volgens planning verloopt. Daarnaast is er een
taskforce opgericht met vertegenwoordigers van de overheden, netbeheerders en energietoezichthouders van de vier landen die halfjaarlijks zal
rapporteren over de voortgang van de ombouwoperaties. Deze
rapportage zal worden gebruikt om uitvoering te geven aan de motie van
het lid Mulder (Kamerstuk 33 529, nr. 674). De taskforce zal zich ook
buigen over de leveringszekerheid in de betrokken landen en zal waar
nodig aanvullende maatregelen identificeren.
Vaststellingsbesluit Groningen gasveld
Op 17 juni jl. heb ik uw Kamer geïnformeerd over de publicatie van het
ontwerp-vaststellingsbesluit Groningen gasveld (Kamerstuk 33 529,
nr. 660). Bijgevoegd treft u het vaststellingsbesluit Groningen gasveld
2019–20204. Op basis van de adviezen van GTS, SodM, het bijgevoegde
SEO-advies over leveringszekerheid5, een advies van hoogleraren over
infrastructuur, en de binnengekomen zienswijzen heb ik het besluit op
onderdelen aangepast. NAM heeft daarnaast op mijn verzoek doorgerekend wat de effecten zijn van het lagere winningsniveau op de productiefluctuaties. Hoewel de nieuwe strategie leidt tot meer fluctuaties geeft
het SodM in haar advies aan dat een lagere winning leidt tot een veiligere
winning ondanks de fluctuaties.
Uitspraak Raad van State over het instemmingsbesluit 2018–2019
De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State heeft op 3 juli jl.
uitspraak gedaan over het instemmingsbesluit Groningen gasveld
2018–2019. De Raad van State bevestigt in deze uitspraak dat de wijze
waarop de belangenafweging is vormgegeven en het vastgestelde
winningsvolume voor gasjaar 2018–2019, juist zijn. De Raad van State
heeft verder aangegeven dat in het vaststellingsbesluit 2019–2020 beter
gemotiveerd dient te worden waarom aanvullende maatregelen of een
snellere uitvoering van reeds ingezette maatregelen niet mogelijk zijn. Op
basis hiervan is het besluit vernietigd, maar zijn de rechtsgevolgen in
stand gelaten. De uitspraak heeft dus geen gevolgen voor het huidige
instemmingsbesluit. De gevraagde motivering ziet specifiek op drie
afbouwmaatregelen: het ombouwen van industriële grootverbruikers, de
glastuinbouw en de afbouw van de gasexport. In het voorliggende
vaststellingsbesluit heb ik op deze onderdelen mijn besluit nader
gemotiveerd. Hiermee geef ik opvolging aan de aanwijzing van de Raad

4
5

Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.
Raadpleegbaar via www.tweedekamer.nl.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 678

4

van State en aan de motie van het lid Beckerman (Kamerstuk 33 529,
nr. 669).
Financiële consequenties lagere gaswinning
In juni 2018 heb ik een Akkoord op Hoofdlijnen gesloten met Shell en
ExxonMobil (Kamerstuk 33 529, nr. 493). De verwachting is dat tot aan
sluiting van het veld aanzienlijk minder Groningengas wordt gewonnen
dan ten tijde van het sluiten van dit akkoord nog noodzakelijk werd
geacht. Het kabinet houdt zich hiermee aan haar belofte aan de
Groningers om alles in het werk te stellen om de gaswinning zo snel als
mogelijk af te bouwen. Wel zullen de opbrengsten van het Groningenveld
voor alle partijen beduidend lager uitvallen. In het Akkoord op Hoofdlijnen
is afgesproken dat op het moment dat de gaswinning substantieel en
materieel lager is dan het basispad van 29 maart 2018 er opnieuw
gesproken zal worden over de gemaakte afspraken. Om de gaswinning zo
snel mogelijk te beëindigen zijn tegelijkertijd aanvullende afspraken met
Shell en ExxonMobil over de inzet van Norg noodzakelijk. Sinds eind mei
hebben de Minister van Financiën en ik intensief onderhandeld met Shell
en ExxonMobil. In het interim-akkoord over de aanvullende inzet van Norg
is uiteindelijk een voorlopig bedrag van € 90 miljoen afgesproken voor
versnelde afbouw, dat verrekend zal worden zodra definitieve afspraken
zijn gemaakt. Dit interim-akkoord is het resultaat van een intensief en
zorgvuldig proces waarbij de veiligheid van de Groningers altijd voorop
heeft gestaan en waarbij tegelijkertijd recht wordt gedaan aan de
afspraken uit het Akkoord op Hoofdlijnen. Deze afspraak zorgt er namelijk
voor dat komend gasjaar de winning onder het door SodM geadviseerde
niveau van 12 miljard Nm3 komt en dat vanaf medio 2022 de gaswinning
uit het Groningenveld nihil kan zijn. Ik verwacht tot het voorjaar van 2020
nodig te hebben om te komen tot definitieve afspraken over de inzet van
Norg en het herstel van de balans van het Akkoord op Hoofdlijnen.
De gevolgen voor de rijksbegroting van de verlaging van de gaswinning
naar 11,8 miljard Nm3 voor komend gasjaar bedragen ongeveer
€ 400 miljoen vanwege gederfde aardgasbaten. Dit is ingepast onder het
uitgavenkader en verwerkt in de aardgasbatenraming die in de Miljoenennota 2020 worden weergegeven. Door de aanvullende maatregelen zal
ook de gaswinning voor de gasjaren na 2019–2020 naar verwachting
onder het basispad van 29 maart 2018 liggen. Uiterlijk op 1 februari 2020
komt GTS met een nieuwe raming voor de komende 10 gasjaren. Op basis
hiervan en de uitwerking van het capaciteitsafbouwplan zal het kabinet
het nieuwe meerjarige afbouwpad vaststellen en zullen waar nodig de
gevolgen voor de aardgasbaten worden verwerkt bij Voorjaarsnota 2020.
Tot slot
Het kabinet zet zich onverminderd in om de gaswinning uit het Groningenveld zo snel als mogelijk naar nul te brengen, de schade te vergoeden
en de huizen te versterken. De in deze brief genoemde maatregelen
dragen bij aan deze inzet. Ook zal ik u dit najaar informeren over de stand
van zaken met betrekking tot de toekomst van GasTerra.
De Minister van Economische Zaken en Klimaat,
E.D. Wiebes

Tweede Kamer, vergaderjaar 2018–2019, 33 529, nr. 678

5