9
Zevende incidentele suppletoire
begroting Werk aan Uitvoering, Oekraïne en Herdenkingsjaar Slavernijverleden
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de begrotingsstaat van
het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII)
voor het jaar 2022 (Zevende incidentele suppletoire
begroting inzake Werk aan Uitvoering, Oekraïne en Herdenkingsjaar Slavernijverleden) ( 36165 ).
De voorzitter:
Aan de orde is de behandeling van de Zevende incidentele
suppletoire begroting inzake Werk aan Uitvoering, Oekraïne
en Herdenkingsjaar Slavernijverleden, Kamerstuk 36165. Ik
heet de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,
de heer Dijkgraaf, en uiteraard ook de leden van harte welkom. We hebben één spreker die maar liefst vijftien minuten
spreektijd heeft aangevraagd en een aantal collega's die
nul minuten hebben aangevraagd.
De algemene beraadslaging wordt geopend.
De voorzitter:
Ik zou tegen de heer Bosma, die al klaarstaat namens de
PVV, willen zeggen: the floor is yours.

De heer Martin Bosma (PVV):
Dank u wel. Ik ben gewend voor volle zalen te spreken.
Vandaag is daar geen uitzondering op. Ik dank de heer Van
Strien voor zijn aanwezigheid. Ter zake.
Voorzitter. De PostcodeKanjer viel vorige week op de slavernijindustrie, de PostcodeKanjer van een kwart miljard
euro. Het kan niet op. Van die kwart miljard gaat er maar
liefst 200 miljoen naar een bewustwordingsfonds. We
schijnen bewust te moeten worden gemaakt. Waarvan? Dat
weet niemand. Blijkbaar deugt er iets niet aan de mening
van het Nederlandse volk. Ons volk moet worden heropgevoed en leren een betere mening te hebben. We gaan met
die 200 miljoen in een hogere staat van bewustzijn gebracht
worden. Nu zijn we nog onwetend, maar straks gaan we
het licht zien.
Onze overheid slaagt er niet in om de rijen bij de voedselbanken op te heffen of te voorkomen dat ouderen 's avonds
onder een deken zitten te rillen omdat ze de energierekening
niet meer kunnen betalen. Wel heeft de Staat de pretentie
burgers een hogere staat van bewustzijn bij te brengen,
een soort Bhagwan. De Staat als hoeder van de juiste
mening. De Staat die werkt aan ons bewustzijn. Nu ligt er
dus 200 miljoen euro te gillen om een bestemming. Die kan
zo worden afgehaald. De hele slavernijindustrie en de hele
diversiteitsindustrie kunnen massaal hun subsidieaanvragen
indienen. We wensen de John Leerdammen en Kathleen
Ferriers van deze wereld veel succes met het binnenhengelen van al dat gratis geld. We zijn erg benieuwd welke
clubjes er met hoeveel doekoe vandoor gaan. Ongetwijfeld

Tweede Kamer

gaat bij marginale toko's als Kick Out Zwarte Piet en The
Black Archives de kassa flink rinkelen.
Dat fonds is natuurlijk waanzin. Er is geen nulmeting of zo.
We weten dus niet wat de huidige mening is van ons volk
die moet worden verbeterd. Is — ik noem maar wat — 21%
van de bevolking voorstander van slavernij en dient dat te
worden teruggedrongen tot 9% of zo? We weten het niet.
We weten alleen dat we bewust gemaakt moeten worden,
maar waarvan weten we niet. Zijn we nog niet bewust
genoeg dan? Al jarenlang wordt de Nederlander doodgegooid met NPO-televisieprogramma's, -radioprogramma's,
allerlei opiniestukken, theatervoorstellingen, museumexposities over die ene vorm van slavernij waar links-liberale
mensen een afkeer van hebben. De helft gaat naar onderzoek. Dat betekent dat de links-activistische kant op universiteiten nog meer in de watten gelegd gaat worden. Nog
meer critical race theory, nog meer Gloria Wekker. Niets
voor Piet Emmer of andere kritische stemmen. Nog meer
eenheidsworst.
Er gaat ook nog eens 27 miljoen over de balk richting een
slavernijmuseum. Nog meer propaganda. Nog meer
indoctrinatie. Nooit zullen ze daar een woord wijden aan
de islamitische slavernij. Nooit zullen ze er vertellen dat het
in Afrika zwarten waren die zwarten tot slaaf maakten. Het
past niet binnen hun politieke agenda.
Kan het nog erger? Ja, het kan nog erger. Behalve die 200
miljoen en die 27 miljoen doet de minister ook nog eens 7
miljoen extra in het zakje. Waarvoor? Voor een herdenkingsjaar voor 150 jaar afschaffing slavernij. Wacht even, 150
jaar? Dat hebben we toch allang gemarkeerd? Op 1 juli 2013
werd in het Oosterpark te Amsterdam herdacht dat toen
ook al 150 jaar daarvoor de slavernij werd afgeschaft. In
2014 herdachten we 200 jaar afschaffing van de slavenhandel. Er was een nationale plechtigheid. Vraag aan de
minister: waarom blijven we steeds 150 jaar herdenken?
We blijven niet alleen constant 150 jaar herdenken, maar
ook constant excuses aanbieden. Al in 2001 betuigde
minister Van Boxtel namens Nederland diepe spijt, neigend
naar berouw. Hij beloofde toe te zien op het herschrijven
van schoolboeken die onvoldoende spijt zouden tonen. In
2013 betuigde minister Asscher namens de Nederlandse
regering ook al spijt en diep berouw. Steeds weer 150 jaar,
steeds weer berouw en excuses en daarom steeds weer
betalen. Bij de onafhankelijkheid van Suriname kreeg dat
land een bruidsschat mee van 3,5 miljard gulden. Ook
namen wij de schulden over van dat land, van nog eens
een half miljard. Daarbij kwam nadrukkelijk de slavernij ter
sprake; het ging over eeuwige schuld, eeuwige boete. De
Nederlandse belastingbetaler is een hamster in zo'n hamsterwiel. Er komt nooit een einde aan. Mijn vraag aan de
minister is: waarom kan die 7 miljoen voor dat herdenkingsjaar niet gewoon uit het bewustwordingsfonds komen?
Minister Bruins Slot bulkt van het geld: 200 miljoen. Ze weet
van gekkigheid niet waar ze dat moet wegstouwen. Waarom
is er dan nog eens 7 miljoen extra? En let wel, dit herdenkingsjaar is niet zomaar iets; het is verheven tot directe
kabinetsverantwoordelijkheid, een staatsrechtelijk unicum.
Een nationale zaak. Daarmee wordt het meteen een zaak
van groot belang om in de gaten te houden wat er herdacht
wordt en wie.
De tweede vraag luidt: waar gaat de minister dat aan uitgeven? 7 miljoen: dat is nogal wat. Wat gaat er allemaal

Zevende incidentele suppletoire begroting
Werk aan Uitvoering, Oekraïne en
1 februari 2023
Herdenkingsjaar Slavernijverleden
TK 47

47-9-1

gebeuren? Mijn fractie maakt zich daar grote zorgen om. Ik
zal dat toelichten. Vorige week bij het slavernijdebat deed
een aantal Kamerleden verslag van het uitje dat zij maakten
naar Suriname en de Antillen in het kader van de slavernij.
Ondanks hun vliegschaamte en de schade die hun megareis
toebrengt aan de ijsbeertjes, hadden Jesse Klaver en zijn
gevolg van Kamerleden zich manmoedig in het vliegtuig
gehesen, helemaal Gerard Joling indachtig: buy me a ticket
to the tropics. We zagen de foto's van het stralende gezelschap in hun zomerse kledij op weg naar de Caraïben, met
een zonnebril op het hoofd. Ik heb het even nagezocht.
Mevrouw de voorzitter, weet u hoeveel die grap de Nederlandse belastingbetaler heeft gekost? Nou, de teller staat
nu op €72.000 — vooralsnog, want nog niet alle declaraties
zijn binnen. Let wel, dat staat dus nog eens los van die 200
miljoen, die 27 miljoen voor het museum en die 7 miljoen
van de minister voor het herdenkingsjaar.
Het uitstapje leidde wel tot een aantal nieuwe inzichten bij
onze reislustige collega's. Daar maakt mijn fractie zich weer
grote zorgen over, omdat de PVV vreest dat dit deel gaat
uitmaken van dat herdenkingsjaar à 7 miljoen euro. Welke
inzichten deden onze collega's daar op? Nou, ze blijken
zwaar onder de indruk van een aantal historische figuren.
Tal van Kamerleden bepleitten vorige week in het debat
eerherstel voor historische figuren als Tula en Boni.
Eerst even Tula. Professor Goslinga beschrijft de opstand
van 1795 op Curaçao. Hij vertelt dat de slaven in een oorlogsroes raakten, zich bezopen, huizen binnendrongen en
op grote schaal mensen vermoordden. De hardwerkende
onderwijzer Gerrit Sabel, die heel veel kindertjes had leren
lezen, werd een van hun vele slachtoffers. Professor Goslinga beschrijft het: "'Snijd hem de kloten af,' schreeuwde
er een. 'Laten we beginnen met zijn oren,' riep weer een
ander. Een machete zwaaide door de lucht en het rechteroor
van de arme onderwijzer Sabel viel in het zand. Bloed
vloeide langs zijn wangen. Beduusd greep de kerel naar
zijn oor, dat er niet meer was, tot grote hilariteit van de
opstandige slaven die zich met zijn stumperig gedrag vermaakten. Een raapte het oor op en maakte er allerlei grimassen mee. Ten slotte duwde hij het Sabel in zijn mond. 'Hier,
meester, eet je eigen oor op.' (…)'Wat doen we nu met die
schoolmeester?' vroeg er een. (…) 'We brengen hem naar
Toela.' (…)'We geven Toela zijn zin. We zullen hem brengen.
Maar aan de staart van dit paard.'"
Er werd geroepen: "'Hij heeft toch nooit een slaaf gehad.
Hij heeft ons toch nooit kwaad gedaan?'" Het antwoord
luidde: "Hij is blank. Hij hoort bij de groep." Hij is blank. Hij
hoort bij de groep. Vervolgens werd er met een groot mes
ingehakt op de geslachtsdelen van de half bewusteloze
schoolmeester. Zijn geslachtsdelen werden in zijn mond
gestopt waaruit het oor ook nog half hing. Verder schrijft
professor Goslinga: "Het paard liep langzaam de koenoekoeweg op, het naakte lichaam van de schoolmeester achter
zich aan slepend." Professor Goslinga beschrijft hoe meester
Sabel doodbloedde. Tenslotte schoten de slaven de helft
van zijn gezicht weg.
Let wel, vorige week bepleitten de Kamerleden Piri, Partij
van de Arbeid, Leijten van de SP, Teunissen van de dierenpartij en Van Strien van de VVD eerherstel voor deze Tula.
Premier Rutte noemde Tula een wijs man met een enorme
ontwikkeling. Ook CDA-minister Bruins Slot spreekt zich uit
voor de rehabilitatie van meneer Tula. Wat vindt minister
Dijkgraaf hiervan? Hij is tenslotte van Onderwijs. Vindt hij

Tweede Kamer

ook dat iemand die een onderwijzer vermoordt een voorbeeldfunctie moet hebben? Hoe staat hij tegenover het
standpunt van zijn eigen VVD-fractie, die Tula aanduidt als
"een historisch icoon"? Ik hoop dat ik u goed geciteerd heb,
meneer Van Strien.
Welk signaal wordt er gegeven als een Nederlandse overheid een dergelijke moordenaar gaat bewieroken? We zien
in Nederland een toenemend probleem met veiligheid op
scholen. In Frankrijk werd de leraar Samuel Paty onthoofd.
Wat denkt minister Dijkgraaf dat de invloed is op het
schrijnende lerarentekort als de overheid standbeelden gaat
bouwen voor racistische moordenaars van onze onderwijzers?
Een andere slavenopstand, die in 1773, werd vorige week
genoemd. De leider Berbice schijnt ook onze steun te verdienen. In de Leidsche Courant van dat jaar, die ik bij me
heb, lezen we dat de opstandelingen "zulk een verwoedheid
hadden dat niemand, hetzij man, vrouw of kinderen, ja zelfs
de plantageslaven, gespaard werd." Iedereen werd dus
vermoord, ook de slaven en de kinderen.
In het debat van vorige week prees mevrouw Belhaj van
D66 Jolicoeur, die in 1772 de opstand in Suriname leidde.
Wat gebeurde daar? Welnu, een joodse man werd daarbij
onthoofd. Hij had ook een medestrijder. Dat was Boni,
vorige week opgehemeld door mevrouw Belhaj, mevrouw
Piri, de heer Kuzu, mevrouw Leijten en de heer Van Strien.
Deze meneer Boni pleegde overvallen en moordde hele
plantages uit. Hij maakte mensen tot slaaf. Anderen werden
vermoord. Ik neem aan dat de blanke vrouwen, zoals
gebeurde bij de slavenopstand van Haïti, massaal het
slachtoffer werden van groepsverkrachtingen. Vraag aan
minister Dijkgraaf: maakt ook deze Boni deel uit van het
herdenkingsjaar? Er bestaat bijna een Kamermeerderheid
voor zijn heiligverklaring.
Conclusie: we leven in een land van moreel verval dankzij
de diversiteitsideologie. Dit ministerie financiert de musea
waarin onze helden worden afgezeken. Willem van Oranje,
Michiel de Ruyter, Witte de With, ze worden allemaal belachelijk gemaakt, verwijderd of van haatbordjes voorzien.
Het Verzetsmuseum, eveneens gefinancierd door dit
ministerie, stelt dat er geen verzetshelden meer zijn. Wie
zijn er nog wel helden? Blijkbaar de racistische moordenaars
van baby's, kleuters en onderwijzers. Zij krijgen straks een
ereplekje in het leugenpaleis dat Slavernijmuseum gaat
heten. Zij krijgen een standbeeld, let maar op. Naar hen
gaan straks straten vernoemd worden. Onze hardwerkende
kindervriend Zwarte Piet moest kapot. Maar Tula? Die deugt.
We zijn een ziek land.
Dank u wel.
De voorzitter:
Dank u wel, meneer Bosma, voor bijna een soort nabeschouwing van het debat dat we vorige week hadden. Mocht u
ooit nog een andere carrière ambiëren, dan is wellicht het
inspreken van luisterboeken een goede optie. U heeft een
mooie dragende stem. Laat ik het daarbij houden. Dat is
mijn persoonlijke opvatting.
Ik kijk even naar de minister van Onderwijs, Cultuur en
Wetenschap. Naar ik dacht is hij overigens niet van VVDhuize, maar van D66. Maar dat terzijde. Ik denk dat u ver-

Zevende incidentele suppletoire begroting
Werk aan Uitvoering, Oekraïne en
1 februari 2023
Herdenkingsjaar Slavernijverleden
TK 47

47-9-2

wachtte dat de heer Wiersma ook aanwezig zou zijn. Ik zie
dat de minister meteen kan overgaan tot de beantwoording.
Daartoe geef ik hem het woord.

Minister Dijkgraaf:
Voorzitter. Inderdaad, u zei het al: deze bijdrage van de heer
Bosma leek een beetje op een nabeschouwing van het debat
dat we vorige week over het slavernijverleden hebben
gehad. Daarin hebben we over heel veel zaken gesproken.
Onze minister-president heeft gesproken over de overkoepelende filosofie. Minister Hanke Bruins Slot heeft gesproken, ook vanuit haar verantwoordelijkheid voor het fonds
van 200 miljoen. Ik sta hier als minister die verantwoordelijk
is voor de organisatie van het herdenkingsjaar. Dat doen
we in het kader van de zevende incidentele suppletoire
begroting. In die begroting wordt meer duidelijk over het
budget voor het herdenkingsjaar. Dat is de 7 miljoen, verspreid over drie jaar, waar de heer Bosma aan refereerde.
Misschien is het goed om even te markeren dat deze fondsen en de organisatie van het herdenkingsjaar vooraf zijn
gegaan aan de andere initiatieven die u heeft genoemd:
het fonds, de excuses en het museum. Daar praat ik vandaag niet over. Daar hebben we al uitgebreid over gesproken. We beperken ons nu even tot het fonds.
Waarvoor organiseren we dit jaar? De afschaffing van de
slavernij is 150 jaar geleden. Het is al heel vaak gememoreerd: tot slaaf gemaakten moesten daarna nog tien jaar
doorwerken. Effectief verkregen zij hun vrijheid pas tien
jaar later. Daarom zijn hiervoor twee data belangrijk: 1863
en 1873.
Waarom komt deze 7 miljoen niet uit het bewustwordingsfonds? Nogmaals, dit liep voorop. Dit was een plan dat al
veel eerder is geformuleerd. Daar zijn ook middelen voor
gereserveerd.
Waaraan wordt de 7 miljoen uitgegeven? Allereerst aan de
opening en de sluiting van het herdenkingsjaar. Dat is
gedelegeerd naar de organisatie NiNsee. Die krijgen daar
1,5 miljoen voor. Ze hebben het al vaker georganiseerd,
maar dit is een extra financiële bijdrage om het groots en
waardig te organiseren. We hebben twee cultuurfondsen
gevoed: het Mondriaan Fonds en het Fonds voor Cultuurparticipatie. Zij krijgen allebei 1 miljoen euro, plus daarbovenop nog de organisatiekosten, zodat organisaties voorstellen kunnen indienen. Als u mij vraagt wat daaruit komt,
dan zeg ik: ik heb geen flauw idee. Ik weet wel dat het
zorgvuldig beoordeeld wordt door fondsen die daar zeer
veel ervaring in hebben. Het is belangrijk om te vermelden
dat deze fondsen openstaan voor alle organisaties, voor
alle individuen in het Koninkrijk. Daardoor verwacht en
hoop ik ook dat er voorstellen vanuit de eilanden komen.
Dat beantwoordt ook de vraag of er, bijvoorbeeld op de
eilanden, in het herdenkingsjaar aandacht wordt gegeven
aan historische figuren. Ongetwijfeld. De minister-president
heeft aangekondigd dat de rehabilitatie van Tula ook
onderdeel zal zijn van het herdenkingsjaar op Curaçao. Dat
hebben we in het vorige debat gezegd, maar ik memoreer
het even. We praten vandaag over wat er in het herdenkingsjaar gaat gebeuren. Wat er precies gaat gebeuren, zal grotendeels afhankelijk zijn van de initiatieven, bijvoorbeeld

Tweede Kamer

van de andere landen in het Koninkrijk. Daar ga ik niet over.
Ik ga er ook niet over wat er precies gehonoreerd zal worden
in de twee cultuurfondsen. Er is ook een bedrag gereserveerd voor onze relaties met andere landen, bijvoorbeeld
Suriname. Dat is ook een voormalige kolonie. Daarvoor
staat volgens mij 0,8 miljoen op de begroting. Daarnaast
is er ook ruimte voor communicatie en projectorganisatie.
Ik zou zeggen: behalve een duidelijke markering van de
opening en het begin, zal het jaar grotendeels gevoed
worden op een verhoudingsgewijs bescheiden omvang,
namelijk twee keer 1 miljoen, van initiatieven die maatschappijbreed in het Koninkrijk zullen worden ingediend. We gaan
met elkaar kijken wat deze initiatieven precies gaan worden
en hoe het jaar zal worden vormgegeven. Ik heb in het
Kamerdebat ook gezegd dat wij spoedig de eerste rapportage kunnen leveren van goedgekeurde voorstellen. Dan
krijgt u, meneer Bosma, ook een beter beeld van hoe het
herdenkingsjaar zal worden ingevuld.
De voorzitter:
U heeft een interruptie van de heer Bosma, PVV.
De heer Martin Bosma (PVV):
Ik begrijp nog steeds niet waarom die potjes gescheiden
moeten worden. Er is 200 miljoen uitgetrokken voor
bewustwording. Minister Bruins Slot weet van gekkigheid
niet wat ze met dat geld moet doen. Er is nog niet eens een
begin van een aanzet waar het naartoe moet. Dan komt
deze minister met het plan om ook nog eens 7 miljoen uit
te trekken voor het herdenkingsjaar. Die 7 miljoen kan toch
prima uit dat bewustwordingsfonds worden gehaald? Dan
hadden we hier vandaag niet gestaan. Dan had het de
belastingbetaler 7 miljoen euro gescheeld.
Minister Dijkgraaf:
Meneer Bosma stelt de vraag aan de verkeerde persoon.
Wij, het ministerie van OCW, waren eerst. Wij hebben
gezegd: wij gaan het herdenkingsjaar organiseren. Daarvoor
is 7 miljoen beschikbaar gesteld. Het kabinet heeft in de
brief die in december naar de Kamer is gestuurd, aangekondigd dat additioneel er voor de langere termijn aan een
fonds van 200 miljoen wordt gedacht. Dat hebben we als
kabinet besloten, om de verdere doorwerking van het slavernijverleden zichtbaar te maken en dat te adresseren.
Maar in het hele traject was het voor iedereen klip-en-klaar
dat we zouden beginnen met het herdenkingsjaar. Dat heeft
een lange voorbereiding. De fondsen zijn daar ook voor
gereserveerd. Daar beginnen we dus mee. Er is intensief
gedebatteerd over die 200 miljoen. Alle vragen die u stelt,
zijn goed beantwoord door mevrouw Bruins Slot. Ik sta hier
om me te verantwoorden voor deze 7 miljoen. Ik heb al
aangegeven: dit is de eerste stap die we hebben gezet. Voor
een groot gedeelte wordt dit al uitgevoerd. De plannen
worden nu gemaakt. Ik vind dat de budgetten in verhouding
tot alle andere bedragen die u heeft genoemd, bescheiden
zijn, maar wel heel erg belangrijk. Ze zijn uitsluitend en
alleen bedoeld om het herdenkingsjaar, van 1 juli 2023 tot
1 juli 2024, in te vullen. De fondsen en initiatieven waar de
heer Bosma naar vroeg, zullen in de periode daarna komen.
Daar hebben we het debat over gehad.
De voorzitter:
De heer Bosma, een vervolgvraag.

Zevende incidentele suppletoire begroting
Werk aan Uitvoering, Oekraïne en
1 februari 2023
Herdenkingsjaar Slavernijverleden
TK 47

47-9-3

De heer Martin Bosma (PVV):
Jammer dat er zo weinig flexibiliteit is. Maar goed, het zij
zo. Ik heb ook een ander punt willen maken. Meneer Tula
is gewoon een moordenaar van een Nederlandse onderwijzer, een hardwerkende Hollandse onderwijzer. Hoeveel
kinderen zou hij het aap-noot-mies hebben leren lezen?
Hoeveel kinderen zou hij hebben leren rekenen? Kinderen
van die plantages, zwarte kindertjes. Hij werd vermoord.
En hij werd niet een beetje vermoord, hij werd aan stukken
gehakt. Zijn oor eraf, zijn geslachtsdelen eraf, achter een
paard gespannen.
De voorzitter:
En uw vraag is?
De heer Martin Bosma (PVV):
Zijn halve gezicht werd eraf geschoten. Het is toch verschrikkelijk wat er met die man gebeurd is? Deze minister, die de
minister van Onderwijs is, kan toch niet toestaan dat iemand
die een onderwijzer heeft vermoord, gerehabiliteerd wordt
en wellicht deel gaat uitmaken van het herdenkingsjaar?
Minister Dijkgraaf:
Zoals ik ook in het vorige debat tegen de heer Bosma heb
gezegd, leren we over de geschiedenis steeds meer. U bent
zeer goed in staat om gruwelen uit die tijd beeldend te
beschrijven. Ik hoop dat u diezelfde beeldende kracht wilt
aanwenden om de gruwelen te beschrijven die de tot slaaf
gemaakten zijn overkomen. Het is niet aan mij om hier een
oordeel te vellen. Maar wat ik wel heel erg belangrijk vind,
is meer leren over onze gezamenlijke geschiedenis — dat
is helemaal in de geest van de manier waarop wij zowel
het herdenkingsjaar als de periode daarna willen benaderen
— en de landen van het Koninkrijk daarin een eigen rol
geven. Ik heb zelf Curaçao bezocht. Ik weet hoe de persoon
van Tula daar leeft. Eerlijk gezegd hoop ik dat wij steeds
meer leren over de geschiedenis — dat kan ik ook in zijn
algemeenheid zeggen — en dat iedereen uiteindelijk een
beter beeld krijgt van wat er in de geschiedenis is, met alle
details, maar dan wel voor alle betrokkenen. Ik denk dat dat
ook in de geest is van de manier waarop wij het herdenkingsjaar van het slavernijverleden en van de periode
daarna willen positioneren. Dat is natuurlijk ook aandacht
vragen voor de afschuwelijke, gruwelijke dingen die de tot
slaaf gemaakten zijn overkomen en waarvan we heel vaak
geen individuele beschrijvingen hebben. Dat doet ons
allemaal denken aan wat voor een gruwelijke tijd wij achter
ons hebben liggen. Nou, die geschiedenis krijgt meer aandacht, denk ik, in alle initiatieven die daaruit gaan komen.
Zoals ik al zei: voor Curaçao is de rehabilitatie van Tula een
groot moment. Die zal ook tijdens het herdenkingsjaar
plaatsvinden.
De heer Martin Bosma (PVV):
Ten slotte. Deze minister start een centrum voor wetenschapscommunicatie. De minister zegt: er bestaat zoiets
als "de wetenschap"; dat moet niet te veel becommentarieerd en bekritiseerd worden. Nou ja, oké. Het is professor
Goslinga die dat allemaal beschrijft. Dat is een vooraanstaand wetenschapper, een vooraanstaand historicus. Hij
vertelt hoe Tula daar heeft toegeslagen en wat voor gruwelijke dingen de slaven daar hebben gedaan. Is dat een

Tweede Kamer

gedeelte van de geschiedenis dat ook in die herdenkingsweek aan de orde gaat komen? Of komt daarin maar één
kant van de geschiedenis aan de orde, voortkomend uit
zaken als de critical race theory et cetera?
Minister Dijkgraaf:
Ik denk dat het de heer Bosma zal verheugen dat wij vanuit
het ministerie van OCW geen ideeën hebben opgelegd over
wat precies allemaal wel en niet in het herdenkingsjaar naar
voren komt. Het is heel belangrijk dat dit door de mensen
die zich daardoor aangesproken voelen, zelf wordt vormgegeven. Meer kennis verwerven over dat slavernijverleden
is een heel belangrijk element. Daar hebben we ook in
begrotingsdebatten over gesproken. Daar zijn ook moties
over ingediend. Maar nogmaals, ik denk dat wij nu echt dat
debat gaan overdoen en dit lijkt mij daarvoor niet het juiste
moment.
De voorzitter:
Dank u wel voor de beantwoording. Ik zie dat de heer Bosma
klaarstaat voor zijn tweede termijn. Daar gaan we dan maar
meteen mee door. De heer Bosma van de PVV.

De heer Martin Bosma (PVV):
Ik dank de minister voor zijn antwoorden. Ik dank ook het
massaal opgekomen publiek. Fijn dat alle collega's hier zijn
om deze belangrijke zaken ook even te examineren.
Tja, het gaat natuurlijk om moraliteit. De Staat der Nederlanden, en zeker een minister van Onderwijs, kan toch niet
zomaar toestaan dat iemand die een Nederlandse onderwijzer heeft vermoord, hier een beetje gevierd gaat worden?
Daarom de volgende motie.

Motie
De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
constaterende dat de Nederlandse schoolmeester Gerrit
Sabel tijdens de Curaçaose slavenopstand door slaven
onder leiding van Tula op wrede wijze werd vernederd,
gemarteld en vermoord;
overwegende dat Tula verantwoordelijk was voor deze
moord;
verzoekt de regering Tula geen onderdeel te laten zijn van
het herdenkingsjaar,
en gaat over tot de orde van de dag.
De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Martin Bosma.
Zij krijgt nr. 4 (36165).
De heer Martin Bosma (PVV):
Dank.

Zevende incidentele suppletoire begroting
Werk aan Uitvoering, Oekraïne en
1 februari 2023
Herdenkingsjaar Slavernijverleden
TK 47

47-9-4

De voorzitter:
Dank u wel voor deze bijdrage. Dan kijk ik even naar de
minister. Heeft hij nog behoefte aan een schorsing? Ja, hij
heeft behoefte aan een korte schorsing. Dus dan schorsen
wij een enkel moment, voordat we overgaan tot de appreciatie van de motie.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst.
De voorzitter:
Aan de orde is de tweede termijn van het debat over — ik
moet het even goed voorlezen — de Zevende incidentele
suppletoire begroting inzake Werk aan Uitvoering, Oekraïne
en het Herdenkingsjaar Slavernijverleden (36165).
Het woord is aan de minister voor de appreciatie van de
motie die is ingediend door de PVV.

Minister Dijkgraaf:
Voorzitter. Ik wil de motie van de heer Bosma ontraden met
de woorden die ik net al heb gebezigd: meer kennis over
het verleden is altijd welkom.
De voorzitter:
Dank u wel. Dan zijn we hiermee aan het einde gekomen
van dit debat.
De algemene beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Ik dank de aanwezigen en uiteraard ook de minister. Ik wil
iedereen laten weten dat de stemming over deze motie
aanstaande dinsdag is. Ik schors tot 14.45 uur.
De vergadering wordt van 13.45 uur tot 14.45 uur geschorst.

Tweede Kamer

Zevende incidentele suppletoire begroting
Werk aan Uitvoering, Oekraïne en
1 februari 2023
Herdenkingsjaar Slavernijverleden
TK 47

47-9-5