1

L

1,1

-

.

‘_t

U( RF(

1 f1PRAA1

De minister van Veiligheid en Justitie
Mr. 1W. Opsteken
Postbus 20301
2500 GH Den Haag
Datum

30 mei 2011
Uw kenmerk

5690016/11/6
Onderwerp

Advies NVvR op het wetsvoorstel kostendekkende griffierechten

Geachte heer Opstelten,
Bij brief van 30 maart 2011 met als kenmerk 5690016/11/6 heeft u de Nederlandse
Vereniging voor Rechtspraak (NVvR) verzocht advies uit te brengen over het daarbij
gevoegde conceptwetsvoorstel Kostendekkende griffierechten en de daarbij behorende
memorie van toelichting. In de bijlage bij deze brief treft u het advies van de NVvR aan.
De NVvR zet zich in voor het bewaken en het bevorderen van de kwaliteit en de
toegankelijkheid van de rechtspraak. De NVvR zal zich, ook in de komende periode, blijven
verzetten tegen het uitgangspunt van kostendekkende griffierechten. Naar het oordeel van
de NVvR heeft het kabinet zich onvoldoende vergewist van de gevolgen die het
kostendekkend maken van griffierechten zal hebben voor burgers, ondernemingen en
organisaties, alsmede voor de gehele samenleving. Het voert te ver om in dit advies in te
gaan op de gevolgen van dit wetsvoorstel voor alle afzonderlijke groepen rechtzoekenden:
denk bijvoorbeeld aan allerlei verzoekschriftprocedures als alimentatie en echtscheiding,
arbeidszaken, huurzaken, allerlei procedures tegen de overheid en procedures door ZZP-ers
en andere kleine ondernemingen voor het verhaal van hun vorderingen.
Wij betreuren het dat u, ondanks alle zorgen en bezwaren die in de afgelopen periode zijn
geuit door diverse organisaties, hebt vastgehouden aan het kostendekkend maken van
griffierechten en dat u daarbij in zeer hoog tempo te werk bent gegaan. U hebt met dit
wetsvoorstel niet gewacht op de eindrapportage, die blijkens de memorie van toelichting
(pag. 17) eind april gereed zou zijn geweest. met daarin gedetailleerdere berekeningen van
de effecten van de verhoging van de griffierechten. Een belangrijk element daarvan zou zijn,
zo valt te lezen op de voormelde pagina in de memorie van toelichting, de berekening van de
vraaguitval voor de diverse inkomensgroepen en gerechtelijke sectoren. Vanzelfsprekend is
een gedegen onderzoek naar de gevolgen van het kostendekkend maken van griffierechten
voor allerlei groepen rechtzoekenden en voor de gehele samenleving van cruciaal belang om
te kunnen beoordelen of het verantwoord is om die maatregelen in te voeren

La.

ut
-

0/0

1

P

36! i420

j

:rf

3.)
ar’

1

Zoals wij eerder hebben aangegeven, heeft de NVvR er begrip voor dat bezuinigingen nodig
zijn. Eveneens hebben wij reeds eerder aangegeven dat de NVvR bereid is mee te denken
over de alternatieven voor de herinrichting van de rechtspraak in Nederland met het oog op
innovatie, efficiëntie en kostenbesparing. Deze oproep aan u heeft de NVvR tijdens de
hoorzitting van 3 maartj.l. gezamenlijk met enkele ketenpartners herhaald. Ook langs deze
weg doen wij een oproep aan u om met de relevante actoren binnen de rechtspraak in
overleg te treden voor het vinden van adequate alternatieven die de rechtspraak toekomstbestendig maken.
Wij missen een samenhangende visie van het kabinet op het terrein van de rechtspraak.
Naar de mening van de NVvR dienen diverse veranderingen in de rechtspraak, zoals de
aanpassing van de Raïo-opleiding, verhoging van griffierechten en hertekening van
gerechtelijke kaart, in hun onderlinge samenhang te worden onderzocht met het oog op
innovatie, efficiëntie en kostenbesparing, waarbij uiteraard voldoende aandacht moet zijn
voor de kwaliteit en toegankelijkheid van de rechtspraak. In dit verband herinneren wij u
graag aan uw uitspraak tijdens het plenaire debat op 10 mei met de Eerste Kamer om na de
zomer te komen met een innovatie-agenda voor de rechtspraak; welke uitspraak wij van
harte steunen en waaraan de NVvR graag haar medewerking verleent.

Met vriendelijke groet,

:
R.F.B. van Zutphen
voorzitter NVvR

T

2

\RF\I( 1
°°‘ RL(

I 1 SPRAK

Wetgevingsadvies
Kostendekkende griffierechten

1. Korte inhoud van het wetsvoorstel; begrip kostendekkende griffierechten
Blijkens de toelichting (p. 1) houdt het wetsvoorstel in dat de rechtspraak in burgerlijke en
bestuursrechtelijke zaken niet langer grotendeels zal worden gefinancierd uit de algemene
middelen. De rechtspraak in deze zaken zal grotendeels worden bekostigd door degenen die
daarvan gebruik maken.
De term kostendekkende griffierechten’ moet volgens de toelichting (p. 2) niet worden begrepen
op microniveau, d,w.z. dat de kosten van de behandeling van iedere individuele zaak worden
opgebracht door de procespartijen in die zaak. Het wetsvoorstel strekt ertoe op macroniveau
(systeemniveau) de kosten van de civiele en de bestuursrechtspraak te financieren uit de heffing
van griffierechten teneinde voor de Rijksoverheid een netto-besparing te bereiken van € 240
miljoen per jaar. Van een volledige dekking van alle kosten door griffierechten is geen sprake
omdat bepaalde soorten zaken van griffierecht blijven vrijgesteld (MvT p. 7).
De beoogde besparing is als volgt opgebouwd:
• Geschat wordt dat 15-20% minder procedures aanhangig zullen worden gemaakt: de
vraaguitval als gevolg van de verhoging van de griffierechten. Deze afname van het aantal
zaken leidt voor de Rijksoverheid tot een kostenbesparing van € 115 miljoen.
• In de wel aangebrachte zaken brengen de verhoogde griffierechten naar schatting € 225
miljoen op aan extra inkomsten voor de Rijksoverheid.
• Om onaanvaardbaar hoge griffierechten in individuele gevallen te voorkomen, wordt het
nieuwe stelsel zodanig vormgegeven dat aan personen met lage inkomens compensatie
wordt geboden. De kosten van deze compensatie worden geschat op € 100 miljoen.
Dit betekent een besparing van €240 miljoen (€115 miljoen + 225 miljoen-lOO miljoen).

2. Redenen voor de keuze voor kostendekkende griffierechten
In de memorie van toelichting (p. 1 2) zijn drie redenen genoemd, die ten grondslag liggen aan
de keuze voor (op macroniveau) kostendekkende griffierechten.
—

De eerste reden is de eigen verantwoordelijkheid van de rechtzoekende. Burgers en bedrijven zijn
volgens de regering heel goed in staat om andere methoden te vinden om hun problemen op te
lossen Het kabinet vindt het dan ook gerechtvaardigd de rechtspraak te laten bekostigen door
degenen die er gebruik van maken

7O

6!

2Q

t.

i.r

1
De tweede reden is dat het past in een programma om te komen tot een beter functionerend
rechtsbestel. Doordat kostendekkende griffierechten een meer directe relatie leggen tussen de
rechtzoekende en de rechtspraak wordt het innovatieve vermogen van de rechtspraak en van de
ketenpartners verder geprikkeld. Om tot effectiever geschilbeslechting te komen worden
voorstellen ontwikkeld om in de rechtspraak meer gebruik te maken van digitale middelen. Ook
zullen eenvoudiger procedures worden ingericht.
Ten derde zijn kostendekkende griffierechten volgens de regering noodzakelijk in het kader van
haar streven om de overheidsfinanciën op orde te brengen.

3. Algemeen commentaar bij het gekozen uitgangspunt van kostendekkende
griffierechten
De rechtspraak zorgt voor de beslechting van geschillen op een wijze die bijdraagt aan de
oplossing van de onderliggende problemen van partijen en samenleving. De rechtspraak draagt
bij aan de instandhouding van de rechtsstaat en het vertrouwen van de burger in het recht. Voorts
draagt de rechtspraak een bijzondere verantwoordelijkheid voor het waarborgen van de
rechtsbescherming zoals neergelegd in internationale verdragen. Het recht op toegang tot de
rechter vormt de basis voor het effectueren van alle rechten en aanspraken door
rechtszoekenden.
Nog afgezien van het feit dat een forse verhoging van de griffierechten gevolgen heeft voor de
heeft de
toegang tot de rechter een onderwerp waarop de NVvR hierna terugkomt in par. 6
deze
uit het
zoals
rechtspraak
van
benadering
economische
bezwaren
tegen de
NVvR ernstige
wetsvoorstel en de toelichting daarop spreekt. De rechtspraak in burgerlijke zaken en
bestuursrechtelijke zaken wordt voorgesteld alsof deze slechts een vorm van dienstverlening aan
individuen is: een commodity, waarvoor een individuele burger wel of niet kan kiezen en, als hij
daarvoor gekozen heeft, zelf de volle prijs moet betalen.
—,

—

Deze voorstelling acht de NVvR om verscheidene redenen onjuist. De overheidsrechtspraak, niet
alleen in strafzaken maar ook in burgerlijke zaken en juist in bestuursrechtelijke zaken, geldt als
een basisvoorziening in en als een basisvoorwaarde voor een rechtsstaat. De civiele en
bestuursrechtspraak dient het belang van individuele partijen (zij krijgen een beslissing in hun
geschil), maar zij dient ook en vooral het belang van de samenleving als geheel. Rechtspraak
heeft een ordenende functie in elke samenleving. De bereidheid van burgers, bedrijven en
overheidsorganen om gestelde (wettelijke) regels na te leven en hun verplichtingen na te komen
is voor een belangrijk deel afhankelijk van het bestaan van rechtspraak. De NVvR benadrukt dat
een schikking dikwijls tot stand komt “in the shadow of the law”: burgers en bedrijven richten zich
in de regel ook zonder te procederen naar het recht zoals dat is gevormd in de rechtspraak.
—

-

Daarnaast heeft rechtspraak een beschermende functie. Omdat een ieder voor de wet gelijk is,
kan iedere burger, ongeacht de dikte van zijn portemonnee of het maatschappelijk overwicht van
zijn wederpartij. zich tot de rechter wenden. Waar rechterlijke oordelen ontbreken, geldt alleen
nog het recht van de sterkste. De ordenende en de beschermende functie tezamen maken dat de
rechtspraak vertrouwen wekt. De aantrekkelijkheid van een land voor burgers en voor (financiële
en sociale) investeerders wordt mede bepaald door de beschikbaarheid van een toegankelijke en
betaalbare rechtspraak: als garantie voor als er onverhoopt iets mis zou gaan

2

Ook de overheid profiteert indirect van de civiele en de bestuursrechtspraak. Degenen die een
procedure aanhangig maken of als verweerder deelnemen aan een proces voor de
overheidsrechter dragen bij aan de verdere ontwikkeling van het recht door middel van
jurisprudentie. In een rechtsstaat is de beschikbaarheid van een (financieel) toegankelijke
rechtspraak essentieel in die gevallen waarin een orgaan van de overheid wil of moet ingrijpen in
belangen van burgers. De mogelijkheid om eventuele geschillen met een overheidsorgaan voor te
leggen aan een onafhankelijke rechter draagt bij aan de kwaliteit van het overheidsoptreden en
aan het vertrouwen van burgers in het overheidsoptreden.
Uit het voorgaande volgt dat de rechtspraak in burgerlijke en bestuursrechtelijke zaken niet
slechts het verlenen van diensten aan individuen is. Waar rechtspraak algemene belangen dient,
is het redelijk dat deze basisvoorziening grotendeels uit algemene middelen wordt betaald. Niet
voor niets heeft de rechtspraak een eigen positie in het staatsbestel (de trias politica). De
rechtspraak draagt een bijzondere verantwoordelijkheid voor de handhaving van de wettelijke
regels en het waarborgen van de rechtsbescherming, zoals neergelegd in internationale
verdragen. Tegen die achtergrond zou de NVvR eerder mogen verwachten dat de wetgever zich
inzet om de toegang tot de rechter te versterken dan dat zij burgers en bedrijven met financiële
drang aanzet om “andere methoden te vinden om hun problemen op te lossen” (anders dan
wanneer die burgers of bedrijven dat zelf zouden willen).
Beslechting van geschillen door een onpartijdige en onafhankelijke rechter is onontbeerlijk voor
het creëren van het gevoel van rechtvaardigheid en gerechtigheid in de samenleving. Het kan
voorkomen dat burgers of bedrijven het recht in eigen hand nemen. De vraag naar de
rechtmatigheid van een bepaald besluit van een bestuursorgaan, of naar de toewijsbaarheid van
een vordering, is naar de mening van de NVvR meer dan alleen een economisch goed dat zich
laat inkaderen in een rekenkundige benadering. Wanneer de rechtspraak in civiele en
bestuursrechtelijke zaken wordt benaderd als ‘koopwaar’, doet dit afbreuk aan het vertrouwen in
de onafhankelijke en onpartijdige rechter.

4. Vooraf: in kaart brengen van de gevolgen van kostendekkende griffierechten
Los van de rechtsstatelijke bezwaren, is de NVvR van mening dat invoering van kostendekkende
griffierechten niet verantwoord is zolang niet in kaart is gebracht wat de concrete gevolgen
daarvan zullen zijn. In de toelichting op het wetsvoorstel wordt veronderstellenderwijs uitgegaan
van een afname van het aantal civiele en bestuursrechtelijke zaken als gevolg van vraaguitval
door de forse verhoging van de griffierechten. Waarop deze schatting berust, is niet duidelijk. De
rapportage van de aangekondigde impactanalyse (MvT p. 16) is op dit moment nog niet
beschikbaar.
Vooruitlopend daarop vraagt de NVvR aandacht voor het volgende. In de eerste plaats moet
worden onderzocht wat er gebeurt met geschillen die vanwege de hoogte van het griffierecht niet
langer aan de rechter worden voorgelegd: worden zij langs andere weg opgelost of blijven zij
bestaan? Indien een bepaalde vraaguitval kan worden voorspeld, moet ook rekening worden
gehouden met indirecte effecten. Zo kan bijvoorbeeld de verhoging van de griffierechten ertoe
leiden dat de vraag naar rechtspraak in bepaalde rechtsgebieden (zoals het consumentenrecht)
zo sterk terugloopt dat dit rechtsgebied in feite ophoudt te bestaan, althans ophoudt zich te
ontwikkelen. Naast de in de toelichting bedoelde mogelijkheid dat partijen een andere oplossing
voor hun geschil vinden mediation. geschillencommissie enz). is ook mogelijk dat het geschil

3

onopgelost blijft voortduren. Zo kan als gevolg van een onopgelost geschil een niet of slecht
functionerende onderneming in de maatschappij een schadelijke rol blijven spelen en zodoende
hogere kosten met zich brengen dan de door niet-kostendekkende griffierechten onvolledig
gedekte kosten van de rechtspraak.
Het spreekt voor zich dat een forse afname van het aantal zaken (ter waarde van € 115 miljoen)
ook gevolgen heeft voor de gerechten zelf. In ander verband zal de NVvR ingaan op de
rechtspositionele en organisatorische consequenties voor de rechtspraak. Op deze plaats
verdient opmerking dat de kwaliteitsverbetering die met de nieuwe gerechtelijke kaart door de
regering is beoogd, in gevaar komt wanneer bepaalde rechtsgebieden door een forse vraaguitval
wegvallen of achterblijven.

5. Nader over de redenen die tot het wetsvoorstel hebben geleid
5. 1 Eerste reden
Als eerste reden voor de invoering van kostendekkende griffierechten is genoemd de eigen
verantwoordelijkheid van de rechtzoekende in combinatie met de omstandigheid dat nu alle
belastingbetalers meebetalen aan de rechtspraak, terwijl uit onderzoek blijkt dat het gebruik ervan
verre van evenredig over alle Nederlanders is verspreid.
In de optiek van de NVvR is dit geen steekhoudende redengeving. Het feit dat alle
belastingbetalers meebetalen aan de rechtspraak stoelt op solidariteit en op een
gemeenschappelijk belang. Bij andere basisvoorzieningen in een rechtsstaat vindt een omslag
over alle ingezetenen plaats, zonder te letten op het bijzondere nut voor één van hen. Zo betaalt
de belastingbetaler bijvoorbeeld mee aan milieubescherming, defensie, buitenlandse zaken etc,
ongeacht de mate waarin hij daarvan persoonlijk profiteert.
Voorts miskent de eerste reden het belang van rechtspraak voor anderen dan de rechtstreeks bij
de zaak betrokken personen. Rechterlijke beslissingen werken als precedent en dienen, zoals
gezegd. algemene maatschappelijke belangen (ook van hen die bij geen enkele procedure
betrokken zijn). Opmerkelijk ïs dat in de memorie van toelichting (p. 13) wel wordt erkend dat
hoger beroep en cassatie de kwaliteit van de rechtspraak als geheel bevorderen en dat ook
burgers en ondernemingen die niet van de rechtspraak gebruik maken, daarvan profiteren. De
consequentie, namelijk dat het redelijk is dat de rechtspraak niet uitsluitend uit de opbrengst van
de griffierechten wordt bekostigd, wordt in de toelichting niet getrokken. Nu de rechtspraak tot één
van de kerntaken van de overheid behoort, is het naar de mening van de NVvR niet correct om
“de eigen verantwoordelijkheid van rechtzoekenden” als argument te gebruiken voor een stelsel
van kostendekkende griffierechten. Naar de mening van de NVvR sluit dit niet uit dat griffierecht
wordt geheven als prikkel om verspilling (bijv. door het aanhangig maken van kansloze
vorderingen of beroepen) tegen te gaan, zoals onder huidig recht al het geval is. Het gekozen
uitgangspunt dat griffierechten kostendekkend moeten zijn, staat echter los van de afweging
tussen het belang van de zaak en de daarvoor te maken kosten.

4

5.2 Tweede reden
Als tweede reden is genoemd de inzet van het kabinet te komen tot een beter functionerend
rechtsbestel
Wie zou bezwaar kunnen hebben tegen een beter functionerend rechtsbestel? De NVvR staat
open voor innovatie en heeft ook oog voor het belang van efficiëntie bij de behandeling van zaken
en voor het belang van een effectieve beslechting van geschillen.
De toelichting op het wetsvoorstel gaat ervan uit dat kostendekkende griffierechten een meer
directe relatie leggen tussen de rechtzoekende en de rechtspraak. Hierdoor zou het innovatieve
vermogen van de rechtspraak en haar ketenpartners worden geprikkeld. De NVvR zou gaarne
toegelicht zien hoe de regering zich dit voorstelt, Weliswaar vermeldt par. 9 van de memorie van
toelichting een aantal voorbeelden van mogelijke vernieuwingen en verbeteringen, maar daarmee
is het verband met kostendekkende griffierechten nog niet verklaard. In het wetsvoorstel gaat het
om kostendekkende griffierechten op macro-niveau. In een individuele zaak is daarvan nauwelijks
een prikkel te verwachten. Indien de regering voor ogen staat dat vanwege de hoge griffierechten
maatschappelijke druk op de rechtspraak, de advocatuur en andere ketenpartners zal worden
uitgeoefend om tot eenvoudiger en goedkopere procedures te komen, is die prikkel ongericht.
Een stelsel van griffierechten waarvan de hoogte afhankelijk is van het aantal procesverrichtingen
of van de omvang (aantal overgelegde producties, duur van het pleidooi) of de ingewikkeldheid
daarvan heeft de wetgever uitdrukkelijk niet gewild (MvT p. 4 en 21).
Bovendien zou eerst moeten worden onderzocht wie uiteindelijk degene is die de griffierechten
draagt. Indien deze worden gedragen door een rechtsbijstandverzekering of als bijvoorbeeld
bedrijven de verhoging van de griffierechten doorberekenen in hun prijzen, zou de door de
regering beoogde prikkel tot innovatie uitblijven. In bestuursrechtelijke zaken is zelfs geheel
onduidelijk hoe de beoogde prikkel zou moeten uitwerken.
De NVvR geeft de minister in overweging om met de actoren in de rechtspraak in burgerlijke en
bestuursrechtelijke zaken in overleg te treden om alternatieven te onderzoeken. De NVvR staat
daarvoor open.

5.3 Derde reden
Een belangrijke reden voor een stelsel van kostendekkende griffierechten is het streven om de
overheidsfinanciën op orde te brengen. U heeft reeds eerder aangegeven weliswaar bereid te zijn
naar alternatieven voor herinrichting van de rechtspraak met het oog op innovatie, efficiëntie en
kostenbesparing te kijken, maar dat deze niet van invloed kunnen zijn op de plannen van het
kabinet tot het bezuinigen van 240 miljoen per jaar op de rechtspraak.
De NVvR treedt niet in deze politieke keuze. Zij brengt wel in herinnering dat in de afgelopen
jaren de griffierechten al herhaaldelijk zijn verhoogd. De effecten van een ingrijpende verhoging
van griffierechten zouden niet los daarvan mogen worden beschouwd.
Volgens de memorie van toelichting (p. 2) is het aantal gerechtelijke procedures de laatste jaren
gestegen door toenemende complexiteit van regelgeving en van de maatschappelijke
verhoudingen Ook is opgemerkt dat het aantal civiele zaken stijgt. onder andere door
productinnovatie in de financiële sector agressievere verkoopmethoden in diverse branches en
de emancipatie van burgers Verder is in dat verband de economische crisis genoemd die heeft

5

1
geleid tot meer ontslagzaken, faillissementen en incasso’s. Dit duidt op een toegenomen vraag
naar rechtspraak. Gezien deze (externe) oorzaken van het toenemend aantal gerechtelijke
procedures, rijst de vraag of een forse verhoging van de griffierechten niet haaks staat op deze
ontwikkeling. Dit aspect zou nadere toelichting behoeven.

6. Recht op toegang tot de rechter
Artikel 6 lid 1 EVRM omvat mede het recht van toegang tot de rechter. Dit recht is niet absoluut:
verdragsstaten mogen hieraan beperkingen stellen, zolang de kern van dit recht niet wordt
aangetast. Heffing van griffierechten is een vorm van (financiële) beperking. De NVvR wijst in dit
verband ook op art. 14 IVBPR en op art. 47 van het Handvest van de grondrechten van de
Europese Unie, dat ook betrekking heeft op andere dan civielrechtelijke geschillen (vgl. pagina 10
. In de rechtspraak van het EHRM is herhaaldelijk de vraag aan
1
van de memorie van toelichting)
de orde geweest of een financiële beperking van de toegang tot de rechter (in de vorm van
zekerheidstelling in overeenstemming is met het
)
griffierecht, zegelkosten of een verplichting tot 2
recht van toegang tot de rechter. Vereist is onder meer dat de beperking een legitiem doel dient
en dat een redelijke verhouding bestaat tussen het nagestreefde doel en de gebruikte middelen.
in de memorie van toelichting (par. 3) is reeds onderkend dat de verenigbaarheid van het
wetsvoorstel met het recht van toegang tot de rechter voorwerp van discussie kan worden. Het
kabinet is van mening dat dit wetsvoorstel het recht op toegang tot de rechter voldoende
eerbiedigt. De NVvR zou het in het belang van de rechtspraktijk op prijs stellen, indien dit
standpunt in de toelichting wordt verduidelijkt. Meent het kabinet dat het recht op toegang tot de
rechter voor eenieder gewaarborgd blijft, terwijl als gevolg van kostendekkende griffierechten naar
schatting 15-20% minder procedures zullen worden gevoerd?
-

-

Er moet een redelijke verhouding bestaan tussen het beoogde (legitieme) doel en het gebruikte
middel om dat doel te bereiken. Indien het doel niet voldoende precies is omschreven (zie
paragraaf 5 hiervoor), wordt deze toetsing niet gemakkelijk doorstaan. In elk geval valt te vrezen
dat regelmatig discussie zal ontstaan of de heffing van griffierecht in concrete gevallen aan de
verdragsnorm voldoet. Beantwoording van die vraag kan een extra werkbelasting opleveren die
de beoogde kostenbesparing gedeeltelijk teniet doet. Overigens stelt artikel 53 EVRM dat de
waarborgen uit het EVRM slechts minimumnormen zijn. De verdragsstaten hebben te allen tijde
de ruimte om een hoger niveau aan waarborgen te bieden aan burgers.
De NVvR wijst tot slot erop dat de Grondwet een bepaling die het recht op toegang tot de rechter
als zodanig garandeert, ontbeert. Het nut en de noodzaak van de codificatie van dit grondrecht in
onze Grondwet is nog onlangs door de Staatscommissie Grondwet in haar rapport uitvoerig
gemotiveerd. De Staatscommissie adviseerde dit grondrecht. gezien zijn fundamenteel karakter,
grondwettelijk te verankeren.

HuJ EU 22 december 2010, C 279/09, NJ 2011, 129.
Volgens het natlondle recht volgt dit onder meer uit HR 28juni 1994 NJ 1994. 657 en HR 31 januan 1995 NJ 1995
598 ,nzahe de zekeiheidstelluig i grond van art 11 van de Wet adm’ntstratefrecbtehjke handhaving
verkeersvoor.schnften

6

7. Overige opmerkingen
Eerste aan/eg/hoger beroep
Toegang tot de rechter in eerste aanleg moet reeds om verdragsrechtelijke redenen verzekerd
zijn voor de burger. Waar het in tweede aanleg gaat om aspecten van rechtsontwikkeling of
rechtseenheid is financiering vanuit de algemene middelen verantwoord: dat zijn immers
aangelegenheden van algemeen belang. Op pagina 13 van de memorie van toelichting wordt
gesteld dat de mogelijkheid van hoger beroep en cassatie de kwaliteit van de rechtspraak als
geheel bevordert en dat burgers en ondernemingen daarvan profiteren, ook als zij geen direct
gebruik ervan maken. Desalniettemin worden in het voorstel de griffierechten in hoger beroep
extra verhoogd in verhouding tot die in eerste aanleg. Te noemen is de verhoging van
griffierechten in hoger beroep in bestuursrechterlijke procedures tot twee en een half maal het
bedrag van de griffierechten in eerste aanleg. Het basistarief in beroep bedraagt volgens de
toelichting €500. Daarmee bedraagt het basistarief in hoger beroep voortaan € 1250.
Buitenlandse rechtzoekenden
Gelet op het toenemende aantal grensoverschrijdende zaken, ook in het familierecht en in E.U.
verband, zal rekening gehouden moeten worden met rechtzoekenden uit andere landen met een
lagere financiële draagkracht dan die van in Nederland wonende rechtzoekenden. Op dit aspect
gaat de memorie van toelichting niet in.
Hiervoor heeft de NVvR al gewezen op het belang van een goed functionerende rechtspraak voor
het investeringsklimaat. Daarnaast is het behoud van de rechtspraak op zichzelf een economisch
belang voor Nederland. Indien burgers of bedrijven de keuze hebben om in Nederland dan wel in
een ander land te procederen en vanwege de hoogte van de griffierechten voor het laatste
kiezen, gaat in Nederland werkgelegenheid (met name in de advocatuur) verloren.
Gelijke behandeling burger/overheid t. a. v. de heffing van griffierecht
In de memorie van toelichting (p. 26)is gesteld dat de regel wordt gehandhaafd dat het beroep in
beginsel niet-ontvankelijk wordt verklaard indien het griffierecht van de indiener niet op tijd is
bijgeschreven of gestort. Anderzijds heeft, als het verwerend bestuursorgaan niet op tijd betaalt,
dit geen ander gevolg dan dat de rechtbank een geidvordering op het bestuursorgaan heeft.
Hoewel voor dit onderscheid een praktische reden kan bestaan, gaat hiervan geen goed signaal
uit. Indien het kabinet van mening is dat zowel voor de aanlegger van het geding als voor de
verweerder een financiële prikkel nodig is bij de aanvang van het geschil, geldt dit evenzeer voor
een overheidsorgaan dat als procespartij optreedt.
Afwenteling van kosten
De lasten voor particulieren en bedrijven zullen als gevolg van kostendekkende griffierechten
aanzienlijk stijgen. De compensatie voor de lagere inkomensgroepen die in het onderhavige
wetsvoorstel wordt voorgesteld, geldt niet bij de veroordeling in de kosten van de wederpartij. Bij
een proceskostenveroordeling in civiele procedures wordt het verhoogde griffierecht afgewenteld
op de in het ongelijk gestelde partij. De in het ongelijk gestelde Partij wordt zo twee keer met een
verhoging van het griffierecht geconfronteerd. Al moet hierbij worden aangetekend dat in

7

1
civiele kantonzaken de verweerder geen griffierecht behoeft te betalen. Een partij kan zelfs
worden geconfronteerd met een hoge proceskostenveroordeling. terwijl hijzelf vanwege de hoogte
van het griffierecht heeft afgezien van verweer en verstek heeft laten gaan.
Vrijstelling van kosten
Voorts merkt de NVvR op dat in het onderhavige wetsvoorstel de bestaande tarieven worden
verhoogd. Het is aan te bevelen ook na te gaan in welke gevallen c.q. voor welke
proces handelingen thans wel en geen griffierecht wordt gevraagd. Zo werkt thans bij de sector
civiel/kanton een deel van de medewerkers voor het bewindsbureau of het team insolventies. Hier
worden voornamelijk toezichthoudende taken uitgevoerd. Hiervoor wordt geen griffierecht
gevraagd, met uitzondering van de insolventies waar een slotuitdelingslijst wordt gedeponeerd.
Verder wordt van de aangevraagde kortgedingen een belangrijk deel nog v6ôr de zitting
ingetrokken. Er hoeft dan geen griffierecht betaald te worden, maar er is, met name door de
administratie, wel werk verricht. Een passend tarief kan onder omstandigheden op zijn plaats zijn.
Internationaal perspectief
In de memorie van toelichting (p. 17) wordt een vergelijking gemaakt tussen enkele Europese
landen en Nederland, waar het gaat om de omvang van de financiering van de rechtspraak door
de overheid. De NVvR merkt hierover op dat het controleren van deze vergelijking lastig is door
de verschillen in de wijze van waarop de rechtspraak elders is ingericht en wordt gefinancierd.
Ook de taken van de gerechten lopen uiteen. Wat dit laatste betreft wordt in de toelichting
Oostenrijk als voorbeeld genoemd, waar door rechtbanken taken worden uitgeoefend die in
Nederland bij het kadaster zijn ondergebracht. Het is van belang om, bij de discussie over het
recht op toegang tot de rechter, zich niet te zeer te laten leiden door een financiële vergelijking,
maar de aandacht gericht te houden op de eigen verantwoordelijkheid van Nederland als
rechtsstaat.

8. Conclusie
De NVvR heeft ernstige bezwaren tegen het uitgangspunt van dit wetsvoorstel, te weten de
gedachte dat de rechtspraak in burgerlijke en bestuursrechtelijke zaken in beginsel wordt
bekostigd door hen die van deze rechtspraak gebruik maken. Dat uitgangspunt is niet alleen
onredelijk omdat de rechtspraak algemene belangen dient. De benadering van rechtspraak als
een dienstverlening aan particulieren tegen betaling doet bovendien afbreuk aan het
vertrouwen in de onafhankelijke en onpartijdige rechtspraak. De NVvR heeft voorts gewezen
op
rechtsstatelijke aspecten en op het verdragsrechtelijk beschermde recht van toegang tot de
rechter.
De voor deze stelselwijziging opgegeven redenen zijn naar de mening van de NVvR onvoldoende
onderbouwd. In ieder geval acht de NVvR de invoering van een stelsel van kostendekkende
griffierechten niet verantwoord vôôrdat de directe en indirecte gevolgen behoorlijk in kaart zijn
gebracht.

8

Namens het bestuur van de
Nederlandse Vereniging voor Rechtspraak,

RFB. van Zutphen
voorzitter

9

T