Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

35 300 XV

Vaststelling van de begrotingsstaten van het
Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (XV) voor het jaar 2020

Nr. 6

BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 28 oktober 2019
Het lid Van Brenk (50PLUS) heeft naar aanleiding van het CBS-bericht
Welvaart van gepensioneerden1 verzocht om een brief (Handelingen II
2018/19, nr. 100, item 38). Het kabinet vindt het van belang dat alle
bevolkingsgroepen meedelen in de welvaart van ons land. Een solide
socialezekerheidsstelsel en een evenwichtig koopkrachtbeeld dragen
hieraan bij. Ook kunnen mensen zich voorbereiden op de pensioenfase
door, bijvoorbeeld via de werkgever, aanvullende voorzieningen te treffen
voor hun oude dag.
Jaarlijks met Prinsjesdag informeert het kabinet uw Kamer over het
verwachte koopkrachtbeeld voor het komende en lopende jaar. Om meer
zicht te krijgen op de inkomens- en vermogenspositie van AOW’ers wordt
in de beleidsdoorlichting van artikel 8 van de SZW-begroting2 een
uitgebreid onderzoek opgenomen hiernaar, waarbij ook de eerder
genoemde CBS-inzichten zijn meegenomen. Ik verwacht de beleidsdoorlichting eind 2019 aan uw Kamer te sturen.
In een brief van het kabinet3 van medio vorig jaar is al eens stilgestaan bij
de inkomens- en vermogenspositie van ouderen. In deze brief werd
geconcludeerd dat AOW-gerechtigden steeds vaker beschikken over
aanvullend pensioen doordat de arbeidsparticipatie de afgelopen
decennia is gestegen en dat de pensioenuitkering ook ruimer is dan bij
AOW’ers die eerder instroomden. Hier staat tegenover dat het gestandaar-

1

https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2019/27/welvaart-van-gepensioneerden
In dit begrotingsartikel zijn onder andere de AOW en de kaderstellende regelgeving van de
aanvullende pensioenen ondergebracht. De opzet van de beleidsdoorlichting is behandeld in
Tweede Kamer, Kamerstuk 30 982, nr. 41.
3
Kamerstuk 34 775 IX, nr. 24.
2

kst-35300-XV-6
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 XV, nr. 6

1

diseerd besteedbaar inkomen4 gemiddeld genomen iets zakt als iemand
AOW-gerechtigd wordt. Dit komt doordat de periode vlak voor pensionering over het algemeen het hoogtepunt van de carrière is, zodat het
inkomen na pensionering enigszins terugloopt. Tevens geldt dat de
consumptiebehoefte van gepensioneerden vaak ook lager is.5 Als naast
het inkomen ook het vermogen wordt bekeken, blijkt dat gepensioneerden
in doorsnee een behoorlijk vermogen hebben, ook als wordt gecorrigeerd
voor eigenwoningbezit. Dit is het gevolg van besparing tijdens de
(werkzame) periode voor pensionering. Hierdoor hebben
AOW-gerechtigden gemiddeld genomen meer vermogen dan niet-AOWgerechtigden, deze laatste zijn hun vermogen immers nog aan het
opbouwen.
De brief ging ook in op het risico op een (langdurig) laag inkomen. Dit
risico is vanaf de AOW-leeftijd lager dan ervoor. Dit hangt samen met het
niveau van de AOW, dat hoger is dan de lage-inkomensgrens waarmee
het CBS het risico op armoede bepaalt. Het lid Van Brenk heeft gevraagd
om stil te staan bij het armoederisico van 55-plussers. Het CBS laat voor
huishoudens met een hoofdkostwinner tussen 55 jaar en de AOW-leeftijd
een verhoogd risico op een (langdurig) laag inkomen zien.6 Dit hangt
samen met een hogere uitkeringsafhankelijkheid. Tevens zijn met
langdurige werkloosheid onder deze groep de gevolgen van de crisis nog
zichtbaar. Het UWV, gemeenten en het kabinet zetten in op re-integratie op
de arbeidsmarkt van deze groep en in specifieke gevallen waarin sprake is
van hoge kosten kan de gemeente aanvullende minimaondersteuning
bieden. Dit lijkt resultaat te hebben. Zo komt werkloosheid, ook door het
aantrekken van de economie, steeds minder voor onder de oudste groep
werkenden.7
In de brief van medio 2018 is tevens stilgestaan bij de dynamische
koopkrachtontwikkeling van AOW’ers. De dynamische koopkrachtontwikkeling van gepensioneerden is over het algemeen lager dan die van
werkenden. Hiervoor zijn twee oorzaken. Werkenden zitten in een
levensfase waarin ze carrière maken en over het algemeen een stijgend
inkomen doormaken. Daarnaast zorgt de achterblijvende indexatie van het
aanvullende pensioen voor een koopkracht-verschil tussen gepensioneerden en werkenden. Waar bij werkenden de gevolgen hiervan pas bij
pensionering voelbaar worden, merken gepensioneerden dit direct in hun
portemonnee. De gevolgen van niet-indexeren op de dynamische
koopkracht van ouderen komen ook nadrukkelijk aan de orde in de
publicatie «Welvaart van gepensioneerden» van het CBS. Hoe hoger het
aanvullend pensioen, hoe negatiever de koopkrachtontwikkeling. De
koopkracht van gepensioneerden met een klein aanvullend pensioen is de
afgelopen tien jaar wel gestegen. Bij deze huishoudens hangt de
koopkrachtontwikkeling sterker samen met de AOW, die meeloopt met de
gemiddelde ontwikkeling van de contractlonen, dan met de ontwikkeling
van het aanvullend pensioen.
Door de algemene heffingskorting en de zorgtoeslag te verhogen, een
hogere en gelijkmatig afbouwende ouderenkorting, het schrappen van de
harde afbouwgrens in de huurtoeslag en de invoering van het tweeschijvenstelsel waarin de meeste belastingtarieven lager uitkomen, voert het
4

Dit volgt uit het bruto inkomen verminderd met inkomensoverdrachten, premies inkomensverzekeringen, premies ziektekostenverzekeringen en belastingen op inkomen en vermogen en
vermeerderd met toeslagen, gecorrigeerd voor verschillen in huishoudsamenstelling.
5
Knoef, M., et al., 2014, Pensioen, consumptiebehoeften en ouderenzorg. Netspar design paper
31.
6
CBS, Welvaart in Nederland 2019.
7
https://www.uwv.nl/overuwv/pers/persberichten/2019/werkloosheid-onder-45-minners-in-juligestegen.aspx.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 XV, nr. 6

2

kabinet beleid om de koopkracht-ontwikkeling van gepensioneerden
positief bij te sturen. Hier past wel bescheidenheid van de kant van het
kabinet, omdat het niet mogelijk is om met beleid elke negatieve schok bij
te sturen of elke portemonnee te bereiken.
De Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
W. Koolmees

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 35 300 XV, nr. 6

3