Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

28 807

Vogelpest (Aviaire influenza)

Nr. 266

BRIEF VAN DE MINISTER VAN LANDBOUW, NATUUR EN
VOEDSELKWALITEIT
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 8 augustus 2022
Met deze brief informeer ik de Tweede Kamer over de ontwikkelingen in
de vogelgriepsituatie sinds mijn vorige brief van 15 juli jl. (Kamerstukken
28 807 en 28 286, nr. 264). Hierbij ga ik ook in op de recente uitbraken, het
verslag van de deskundigengroep dierziekten van 2 augustus jl. en mijn
beleid ten aanzien van de ophokplicht1.
Epidemiologische situatie in Nederland
Na 15 juli zijn er vier uitbraken geweest met hoogpathogene vogelgriep
(HPAI). Het betreft een locatie met vleeskuikens in Minnertsga (Friesland),
en drie bedrijven in Dalfsen (Overijssel), met vleeseenden (I), vleeskuikenouderdieren (II) en leghennen (III). Om alle besmette locaties is een
beperkingszone ingesteld met maatregelen, conform staand beleid. Het
totaal aantal besmettingen op bedrijven of hobbylocaties, sinds oktober
vorig jaar, is 71. Bij 60 uitbraken is een beperkingszone ingesteld, omdat
bij locaties met minder dan 50 dieren geen beperkingszone wordt
ingesteld.
De besmetting op deze vier bedrijven is vermoedelijk afkomstig uit wilde
vogels. Het nationaal referentielaboratorium Wageningen Bioveterinary
Research (WBVR) doet onderzoek naar de sequentie van de virusisolaten
om meer inzicht te krijgen in de mogelijke bron van de besmettingen. Bij
de uitbraak in Dalfsen I is enige verwantschap met een isolaat uit een
ooievaar, gevonden in de buurt van deze houderij.
Dode wilde vogels worden nog gevonden in verschillende regio’s in
Nederland, de laatste tijd vooral in Zeeland. Ongeveer een derde van de
ingezonden kadavers blijkt bij laboratoriumonderzoek besmet te zijn met
HPAI type H5N1. Het is een zorgelijke ontwikkeling dat de situatie niet
verbetert en dat de sterfte bij wilde vogels onverminderd doorgaat. Ook
de recente vondsten van virus bij ooievaars zijn verontrustend. Dit betreft
1

kst-28807-266
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Zie bijlage.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 807, nr. 266

1

opnieuw een nieuwe vogelsoort, die ook in grote delen van Nederland kan
voorkomen. Deze ontwikkelingen laten de onvoorspelbaarheid van de
verspreiding zien. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA)
houdt op haar website de vondsten van wilde vogels bij. Geregeld wordt
van de virussen die zijn aangetroffen de genetische sequentie bepaald.
Indien daarvoor aanleiding is worden de gegevens tussen Wageningen
Bioveterinary Research en het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en
Milieu (RIVM) gedeeld en wordt door het RIVM een risicobeoordeling
gemaakt wat betreft zoönotische potentie van circulerende virusisolaten.
Tot nu toe zijn daar geen aanwijzingen voor.
Risico van besmetting pluimveebedrijven na opheffen ophokplicht
Helaas zijn er de afgelopen drie weken weer uitbraken op pluimveebedrijven geweest. Drie daarvan liggen in Dalfsen, in regio 4, waar ik op
28 juni jl. de afscherm- en ophokplicht had opgeheven (zie Kamerstukken
28 286 en 28 807, nr. 1198 en Kamerstuk 28 807, nr. 263). Twee van de drie
besmettingen waren echter op bedrijven waar de kippen binnen werden
gehouden. Bij het uitlooplegbedrijf (Dalfsen III) is niet bekend of de kippen
de infectie hebben opgelopen voor of na het instellen van de ophokplicht
die was ingesteld in de beperkingszone naar aanleiding van de eerste
besmetting in Dalfsen op 27 juli. In regio 1, waar het besmette bedrijf in
Friesland ligt, geldt de ophokplicht nog steeds.
Ik vraag de deskundigengroep dierziekten regelmatig de actuele situatie te
beoordelen en een risicobeoordeling te maken. Op basis van deze
beoordeling beslis ik of versoepeling van maatregelen mogelijk is of dat
er juiste extra maatregelen nodig zijn.
Deskundigengroep Dierziekten
Op 2 augustus jl. heeft de deskundigengroep dierziekten de vogelgriepsituatie opnieuw geanalyseerd en de kans op besmetting van een pluimveebedrijf, gegeven de situatie, beoordeeld. De deskundigengroep neemt
daarbij de actuele ontwikkelingen in wilde vogels en pluimvee mee. Het
verslag van de deskundigen heb ik als bijlage toegevoegd aan deze brief.
Er zijn veel verschillende vogelsoorten op veel verschillende locaties
gevonden en geregeld blijkt weer een nieuwe vogelsoort te worden
besmet. De besmettingen bij ooievaars van de laatste weken zijn daarvan
een betreurenswaardig voorbeeld. Niet alleen trekvogels zijn besmet
geraakt, het virus wordt ook bij standvogels gevonden en geregeld in
nieuwe soorten. Het is niet te voorspellen welke andere vogelsoorten
besmet kunnen worden of waar dat kan gebeuren. De onzekerheid
omtrent duiding en beoordeling is daarom ook groter.
Ten aanzien van de recente besmette bedrijven in Dalfsen, in een regio
waar de ophokplicht was opgeheven, geven de deskundigen aan dat deze
bedrijven op enkele kilometers van de Vecht liggen. Zoals ook aangegeven in hun verslag van 12 juli jl. neemt de kans van besmetting van een
pluimveebedrijf toe als het binnen vijf kilometer van een grote waterpartij
is gelegen. De ligging van deze drie bedrijven ondersteunt die stelling. De
vogeltellingen rond het eerste besmette bedrijf in Dalfsen toonden
weliswaar maar een beperkt aantal watervogels rond het bedrijf, maar dat
betreft een momentopname. Het feit dat er in de buurt ook besmette
Ooievaars zijn gevonden zien de deskundigen als een indicator dat de
virusdruk in de omgeving hoger is.
De deskundigen zien in de huidige situatie geen aanleiding hun inschattingen van de kans (laag, matig of hoog) van besmetting van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 807, nr. 266

2

pluimveebedrijf in Nederland of een specifieke regio in Nederland aan te
passen. De kansen van een besmetting zijn vergelijkbaar met de kansen
zoals de deskundigen op 12 juli jl. hebben ingeschat. Bedrijven die binnen
5 km van een grote waterpartij liggen hebben een grotere kans op
besmetting (zie rapport 12 juli jl.). Specifiek voor de regio’s 7 en 10 is
gesteld dat voor een gebied als geheel, zoals de Gelderse Vallei met veel
uitloopbedrijven, de kans op introductie van HPAI-virus toeneemt met het
aantal uitloopbedrijven, als de ophokplicht daar wordt opgeheven.
Bovendien neemt bij een besmetting in dit pluimveedichte gebied de kans
op tussenbedrijfstransmissie toe.
Tot slot hebben de deskundigen aangegeven dat zij nu geen mogelijkheden zien een andere begrenzing van regio’s te geven; zoals in hun
verslag van 12 juli is vastgesteld is daarvoor een verdere analyse nodig.
Dit onderzoek is in gang gezet en zodra ik daarover meer informatie heb
wordt de Tweede Kamer hierover geïnformeerd.
Beleid en maatregelen algemeen
De afgelopen jaren kwam vogelgriepvirus met trekvogels naar Nederland
en was er, seizoensgebonden, af en toe sprake van een besmetting van
gehouden vogels. In de zomerperiode werd vogelgriep meestal niet meer
aangetroffen. Helaas is de situatie nu anders. Na een herfst en winter met
uitzonderlijk veel besmettingen in zowel gehouden als wilde vogels is
vogelgriepvirus nog altijd aanwezig in veel wilde vogels van verschillende
soorten en hebben we nu ook midden in de zomer te maken met
besmettingen bij wilde vogels en bij pluimveebedrijven.
Ik besef goed wat de impact van vogelgriep en de continue dreiging ervan
is voor houders van pluimveebedrijven en voor hobbyhouders. Ook de
sterfte die het virus onder wilde vogels veroorzaakt is zorgelijk, zoals nu
onlangs bij ooievaars. De ontwikkeling van de vogelgriepepidemie is niet
voorspelbaar en dat brengt veel onzekerheid met zich mee, die ik niet weg
kan nemen. Ook de deskundigengroep dierziekten geeft aan dat de
onzekerheid van hun beoordeling is toegenomen.
Zolang er geen andere middelen, zoals een vaccin, beschikbaar zijn om
uitbraken zo goed mogelijk te voorkómen, blijft het van het grootste
belang alert te blijven en bioveiligheidsmaatregelen te blijven toepassen.
Voor mijn inzet ten aanzien van vaccinatie verwijs ik naar mijn brief van
28 juni jl. (Kamerstuk 28 807, nr. 263). Ik weet dat pluimveehouders zich
zeer bewust zijn van de risico’s en het blijkt dat zij snel na het optreden
van de eerste verschijnselen bij vogels een verdenking bij de NVWA
melden. Dat is van het grootste belang om een uitbraak snel te kunnen
couperen.
De afscherm- en ophokplicht
Bij het voorkómen van een besmetting gaat het om een samenspel van
verschillende maatregelen. Het ophokken en afschermen van gehouden
vogels is een effectieve manier om de kans op een besmetting te
verkleinen. Tegelijkertijd is het een ingrijpende maatregelen voor
bedrijven die pluimvee «normaal» buiten laten lopen. Daarom kijk ik keer
op keer of en waar ik deze maatregel kan intrekken, mede op basis van
een beoordeling van de deskundigengroep.
Na zorgvuldige afweging van alle belangen en de risicobeoordeling van
de deskundigengroep op 2 augustus jl. acht ik het niet verantwoord om de
ophok- en afschermplicht in te trekken in die regio’s waar nu nog steeds
een ophokplicht geldt. De deskundigen zien geen aanleiding de kansen op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 807, nr. 266

3

besmetting nu lager in te schatten dan drie weken geleden. Voor de
regio’s 7 en 10 blijf ik eveneens bij mijn besluit de ophokplicht daar in
stand te laten, om dezelfde redenen als toegelicht in mijn brief van 15 juli
jl. (Kamerstukken 28 807 en 28 286, nr. 264). Hiervoor is relevant te melden
dat de deskundigen wijzen op de rol die standvogels, die ook in deze
regio’s voorkomen, kunnen spelen en dat de deskundigen aangeven dat
voor een gebied als de Gelderse Vallei als geheel de kans op besmetting
toeneemt met het aantal bedrijven dat de kippen naar buiten doet als de
ophokplicht wordt opgeheven. Dit is het geval voor regio 7 en 10,
aangezien daar relatief veel bedrijven met buitenuitloop zijn gevestigd.
Ook voor regio 4, waar de uitbraken in Dalfsen liggen, hebben de
deskundigen de risico-inschatting niet bijgesteld. De onzekerheid van de
beoordeling is echter toegenomen, door het verloop van de epidemie in
wilde vogels. De uitbraken in Dalfsen laten zien dat, ondanks een
regionaal lager risicoprofiel, de infectiedruk lokaal op enig moment hoog
kan zijn. Rond de uitbraken zijn beperkingszones ingesteld met een ophoken afschermplicht gedurende tenminste 30 dagen. Gezien de beoordeling
van de deskundigen voor heel regio 4 en het feit dat de besmettingen in
Dalfsen waarschijnlijk te maken hebben met een lokaal hoge infectiedruk
acht ik het instellen van de ophokplicht voor heel regio 4 nu niet nodig.
De situatie in Dalfsen onderstreept de behoefte om te kijken naar een
regionalisatie die meer past bij de wijze van verspreiding van vogelgriepvirus. In mijn brief van 12 juli jl. heb ik aangegeven daarmee aan de slag
te gaan. Voordat de resultaten van de analyses bekend zijn, zie ik geen
basis om de huidige regio’s aan te passen. Zodra die analyses gereed zijn
en er een voorstel ligt voor een andere, meer risicogebaseerde indeling
van Nederland in regio’s, zal ik dit met deskundigen verder bespreken en
de uitkomst daarvan delen met de Tweede Kamer en de sectoren.
De Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit,
H. Staghouwer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 28 807, nr. 266

4