Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2021–2022

36 067

Wijziging van de Pensioenwet, de Wet
inkomstenbelasting 2001 en enige andere
wetten in verband met herziening van het
pensioenstelsel, standaardisering van het
nabestaandenpensioen, aanpassing van de
fiscale behandeling van pensioen en enige
andere wijzigingen ten aanzien van pensioen
(Wet toekomst pensioenen)

Nr. 7

NOTA NAAR AANLEIDING VAN HET VERSLAG
Ontvangen 17 mei 2022
De regering heeft met belangstelling kennisgenomen van het verslag van
de vaste commissie voor Sociale Zaken en Werkgelegenheid. In deze nota
wordt bij de beantwoording in beginsel de hoofdstukindeling van het
verslag gevolgd. Met het oog op het overzicht zijn de antwoorden op
vragen die op hetzelfde onderwerp betrekking hebben, zoveel mogelijk
bijeengebracht.
In deze nota naar aanleiding van het verslag gaat de regering in op de
meeste vragen van de leden van de verschillende fracties. Een beperkt
aantal afzonderlijke vragen behoeven nader uitzoek- of rekenwerk, deze
zijn nog niet beantwoord. De regering heeft ervoor gekozen om de reeds
afgeronde antwoorden alvast in te dienen. De reeds omvangrijke nota
naar aanleiding van het verslag biedt de gelegenheid om kennis te nemen
van de beantwoording. Het restant van de beantwoording volgt naar
verwachting op 23 mei a.s.
Inhoudsopgave
I.

kst-36067-7
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2022

Algemeen
1.
Inleiding
2.
Doelstelling
3.
Wettelijk kader pensioenovereenkomsten in het
nieuwe pensioenstelsel
4.
Financieel toetsingskader tijdens de transitieperiode
5.
Waarborgen voor een evenwichtige transitie
6.
Financieel toetsingskader na de transitieperiode
7.
Wijziging fiscaal pensioenkader
8.
Governance in het nieuwe pensioenstelsel
9.
Informatievoorschriften in het nieuwe pensioenstelsel
10.
Juridische houdbaarheid en rechtsbescherming
11.
Nabestaandenpensioen
12.
Experimenteerruimte ten behoeve van pensioensparen voor zelfstandigen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

blz.
2
2
8
28
71
78
105
107
114
121
130
136
155

1

II.

13.
Inkorten wachttijd uitzendsector
14.
Gevolgen voor burgers, bedrijven en overheid
15.
Overgangsrecht
16.
Consultatie, toetsen en adviezen
Overig

166
173
178
179
183

Artikelsgewijs

184

I. Algemeen
1. Inleiding
Het lid van de fractie Den Haan wil graag weten of het juist is dat het
Centraal Planbureau in eerdere berekeningen een realistischer scenario op
de instandhouding van «genoeg is genoeg» hanteerde dan De Nederlandse Bank (DNB) nu doet bij de value based ALM-doorrekeningen en
vraagt de regering om uit te leggen waarom hier nu voor een gewijzigde
methode wordt gekozen. In dit kader merkt de regering op dat DNB in
haar doorrekeningen het uitgangspunt hanteert dat er bij hele hoge
dekkingsgraden niet meer kan worden geïndexeerd dan wat er fiscaal
maximaal is toegestaan, terwijl het CPB in eerdere berekeningen deze
restrictie bij hele hoge dekkingsgraden heeft losgelaten. Overigens heeft
het CPB in deze berekeningen ook een variant opgenomen waarbij wel
wordt vastgehouden aan het «genoeg is genoeg» principe. Het is
uiteindelijk aan de onderzoekende instantie om te bepalen welke
veronderstellingen zij hanteren in hun doorrekeningen en daar ook
verantwoording over af te leggen. Bij de berekeningen die met het oog op
de transitie op fondsniveau moeten worden uitgevoerd zal in de lagere
regelgeving worden voorgeschreven dat aangesloten moet worden bij het
in de actuariële en bedrijfstechnische nota vastgelegde beleidskader en
waarbij te allen tijde aan actuele wet- en regelgeving voldaan moet
worden.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt vervolgens of de regering het
passend vindt dat een toezichthoudend orgaan ook betrokken is bij de
beleidsvoorbereiding. De regering merkt op dat een toezichthoudend
orgaan vaak betrokken is bij totstandkoming van wetgeving die haar raakt,
onder meer doordat zij wordt gevraagd om een toezichttoets uit te
brengen over de betreffende wetgeving. Zodoende kan de regering een
goede inschatting maken van de gevolgen van de wetgeving voor de
toezichthouders. Daarnaast wijst de regering erop dat zowel De Nederlandsche Bank als de Autoriteit Financiële Markten, naast toezichthouders,
ook een rol hebben als (economisch) adviseur van het kabinet. In deze
hoedanigheid zijn zij vaak ook betrokken bij beleidsvoorbereiding. In de
Kamerbrief van 31 maart jl. is aangegeven dat – gegeven het feit dat het
Centraal Planbureau in het voorjaar van 2021 heeft aangegeven te
stoppen met het uitvoeren van zogenoemde ALM-analyses – DNB is
gevraagd om voor de komende periode beschikbaar te zijn om mogelijke
aanvullende rekenverzoeken op te pakken. Met DNB is afgesproken dat de
eindverantwoordelijkheid voor de doorrekeningen buiten de toezichthoudende taken van DNB is geplaatst, zodat de rollen van toezichthouder en
rekenmeester goed zijn gescheiden.
Het lid Omtzigt vraagt of er afspraken zijn gemaakt in de coalitie over het
tijdspad om dit wetsvoorstel door de Kamers te loodsen. De regering
beseft dat er sprake is van een groot wetsvoorstel en dat er veel mee
samenhangt. De regering hecht zodoende belang aan een zorgvuldige
behandeling in de Tweede en Eerste Kamer. Daartoe willen we ook alle
medewerking verlenen die nodig is voor de beide Kamers der StatenGeneraal om het wetsvoorstel goed te kunnen behandelen. Tegelijk biedt
het wetsvoorstel ook zicht op een snellere verhoging van de pensioenen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

2

Daar hechten we ook belang aan. De regering heeft het streven met
betrekking tot inwerkingtreding van de wetgeving gedeeld in meerdere
Kamerbrieven en de Kamer geïnformeerd over de voortgang van de
uitwerking van de wetgeving. Het is uiteindelijk aan de beide Kamers der
Staten-Generaal om te beoordelen of gestelde vragen dusdanig beantwoord zijn dat er tot behandeling van de wet over kan worden gegaan.
Het lid Omtzigt vraagt vervolgens of de regering inzage kan geven in de
memo’s en andere zaken die het afgelopen jaar gedeeld zijn met de
coalitiepartijen en eventueel partijen die positief staan ten opzichte van
het akkoord. In dit kader wordt gevraagd welke overleggen (datum, plaats)
hierover in coalitieverband en met andere partijen die het pensioenakkoord steunen hebben plaatsgevonden in het afgelopen jaar. Ook wordt
gevraagd of het daarbij een rol heeft gespeeld dat de regering meent dat
zij op dit moment een meerderheid heeft in beide Kamers van de
Staten-Generaal en zij dus haast wil maken. De regering wijst erop dat er
in het afgelopen jaar verschillende bewindspersonen verantwoordelijk zijn
geweest voor het pensioendossier. Op 13 oktober 2021 heeft toenmalig
Staatssecretaris Wiersma een kennismakingsgesprek gehad met de
pensioenwoordvoerders van de VVD, CDA, D66, CU, PvdA en GroenLinks.
Tijdens dat gesprek zijn deze woordvoerders geïnformeerd over de stand
van zaken rondom het Pensioenakkoord. Daarbij zijn geen memo’s of
andere stukken gedeeld. Na haar aantreden heeft Minister Schouten
eveneens kennismakingsgesprekken gehad met verschillende (pensioen)woordvoerders van andere Kamerfracties. In deze gesprekken heeft
zij het aanbod gedaan voor eventuele aanvullende briefings vanuit het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Op 17 maart 2022 heeft
Minister Schouten een gesprek gehad met de pensioenwoordvoerders
van de VVD, CDA en D66 en 22 maart met de pensioenwoordvoerders van
PvdA en GroenLinks. Tijdens deze gesprekken is ook gesproken over de
hoofdlijnen van de stelselherziening. Daar is bijgaande presentatie
toegelicht. Op 28 maart 2022 is het lid Den Haan op haar verzoek ambtelijk
gebriefd over de hoofdlijnen via bijgaande presentatie1. Op 30 maart 2022
heeft Minister Schouten middels een Kamerbrief het aanbod gedaan aan
de Vaste Kamercommissie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om een
technische briefing te laten verzorgen over het wetsvoorstel.2 Haar
ambtsvoorgangers hebben een dergelijk aanbod ook regelmatig gedaan.
Op 19 april 2022 heeft Minister Schouten gesproken met pensioenwoordvoerders van VVD, CDA, D66 en CU over de stand van zaken van het
wetgevingstraject. Op diezelfde dag is ook gesproken met de woordvoerders van PvdA en GroenLinks. De regering wijst erop dat het niet
ongebruikelijk is om woordvoerders te spreken over lopende wetgevingstrajecten.
Het lid Omtzigt vraagt de regering het collectieve adviesrecht te herzien
voor een collectieve deelnemersraadpleging onder de deelnemers waarbij
de collectieve waardeoverdracht doorgaat als een percentage, bijvoorbeeld 60% van de deelnemers(geleding) voor het voorstel stemt. Het lid
van de fractie Den Haan vraagt waarom niet gekozen is voor een
bezwaarrecht waarbij het individu begeleiding krijgt bij het uitoefenen van
het bezwaarrecht. De regering heeft bezien hoe deze transitie naar het
nieuwe stelsel het best vormgegeven kan worden met borging van
belangen van alle belanghebbenden. De regering heeft daarbij naar
verschillende alternatieven gekeken, waarbij uiteindelijk is gekozen voor
een zwaarwichtig gebalanceerd pakket aan collectieve waarborgen. De
regering is van mening dat bij een inhoudelijke collectieve beoordeling of
het invaren evenwichtig is, de belangen van eenieder het best geborgd
1
2

Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal Informatiepunt Tweede Kamer.
Kamerstukken II, 2021/22, 36 067, nr. 5.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

3

zijn. Uit gedragswetenschappelijk onderzoek is bekend dat een keuze met
betrekking tot een gebeurtenis die eenmalig is, financiële implicaties heeft
en waarvan de gevolgen zich kunnen uitstrekken over de (zeer) lange
termijn een grote mentale belasting vormen voor de deelnemer. De
deelnemer moet immers in staat zijn de informatie te begrijpen en te
bepalen welke acties moeten worden ondernomen. Een systeem waarbij
de deelnemer expliciet zou moeten instemmen met de collectieve
waardeoverdracht acht de regering daarom een vergaande belasting voor
het individu. Bovendien blijft deze deelnemer, bij de individuele keuze om
niet in te varen, achter in het huidige ftk waar de strengere buffereisen
gelden en minder perspectief op een koopkrachtig pensioen bestaat.
Doordat actieve deelnemers in dat geval geen onderdeel meer zijn van de
collectiviteit moeten alle uitkeringen, voorwaardelijke toeslagen en maar
ook tegenvallers worden gefinancierd uit de beleggingsopbrengsten. De
vraag is of het individu de gevolgen van zijn bezwaar kan overzien.
De regering heeft in aanloop naar het wetsvoorstel alternatieven
onderzocht waarbij de individuele deelnemer meer zeggenschap krijgt
over de omzetting. Hoewel de regering onderkent dat begeleiding van
deelnemers het doenvermogen van individuen kan vergroten, zoals
voorgesteld door het lid den Haan, blijft het de vraag of het individu de
uiteindelijke gevolgen van zijn keuze kan overzien. Ook biedt een systeem
van individueel bezwaarrecht niet de voordelen die collectief wel behaald
kunnen worden: als alle deelnemers overgaan kan het volledige pensioenvermogen worden omgezet naar de nieuwe premieregelingen. De keuze
van de ene individuele deelnemer heeft gevolgen voor het pensioenperspectief van de andere deelnemer. Het vermogen is collectief opgebouwd
en door nu collectief over te gaan naar de nieuwe premieregelingen
kunnen risico’s blijvend worden gedeeld en kan het effect van de nieuwe
premieregelingen eerder en volledig worden gevoeld door alle
deelnemers in het pensioenfonds. Een alternatief, zoals voorgesteld wordt
door het lid Omtzigt, waarbij gestemd wordt over het collectief omzetten
van het vermogen acht de regering eveneens niet passend. Hoewel
hiermee de voordelen van een collectieve omzetting behouden blijven,
meent de regering dat de collectieve besluitvorming door sociale partners
in de arbeidsvoorwaardelijke fase (met een hoorrecht voor gewezen
deelnemers en pensioengerechtigden) en door pensioenfondsbesturen de
beste afweging van belangen borgt. Anders dan een systeem waarbij
ieder voor zich stemt, hebben zij de taak alle belangen te vertegenwoordigen. Ook van deelnemers die wellicht minder makkelijk de weg naar de
stembus zouden weten te vinden.
In het vervolg hierop stelde het lid Omtzigt de vraag hoe zonder de
genoemde stemming onder deelnemers de pensioenovereenkomst wordt
gewijzigd jegens oud-werknemers en gepensioneerden. Met inachtneming van de geldende wijzigingsregels kan een pensioenovereenkomst
met een werknemer rechtsgeldig worden gewijzigd. Op dezelfde wijze kan
de pensioenovereenkomst van oud-werknemers en gepensioneerden
worden gewijzigd. De regering heeft hierover juridisch advies
ingewonnen. Dit advies is met het wetsvoorstel meegezonden naar uw
Kamer. Na een rechtsgeldige wijziging kan pas een verzoek tot collectieve
waardeoverdracht worden gedaan en kan het verzoek worden beoordeeld
door het pensioenfonds.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
vragen hoe de regering gaat zorgen voor voldoende draagvlak voor het
invaren nu er geen individuele bezwaarmogelijkheid wordt geïntroduceerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

4

Uiteraard realiseert de regering zich dat collectieve besluitvorming ook
een grote verantwoordelijkheid met zich mee brengt voor sociale partners
en pensioenfondsen. Het is daarom de taak van betrokken partijen om de
deelnemers goed te informeren over de keuzes die worden gemaakt en
hierover verantwoording af te leggen. Dat is een taak voor sociale
partners en het pensioenfonds. Via publiekscampagnes zal vanuit de
overheid ook worden bijgedragen aan de informatievoorziening richting
burgers.
Het lid Omtzigt vraagt de regering een handleiding op te stellen om de
deelnemer te informeren hoe pensioenaanspraken worden opgebouwd,
hoe deze aanspraken worden omgezet in de nieuwe regeling, hoe kapitaal
opgebouwd wordt in de nieuwe regeling en hoe dat kapitaal in een
uitkering omgezet wordt. Tevens vraagt het lid Omtzigt om een
handleiding op te stellen waarin gepensioneerden kunnen zien hoe hun
bestaande pensioenrecht wordt omgezet in een nieuw pensioenrecht. In
het wetsvoorstel heeft de regering bepaald welke persoonlijke transitieinformatie de pensioenuitvoerder aan deelnemers en pensioengerechtigden moet verstrekken. De pensioenuitvoerder verstrekt de deelnemer
onder andere informatie welk ouderdoms-, arbeidsongeschiktheids- en
nabestaandenpensioen deze had kunnen opbouwen in de oude pensioenregeling. Dat wordt afgezet tegen die te bereiken pensioensoorten in de
nieuwe pensioenregeling. Op die manier kan de deelnemer zien hoe hoog
zijn of haar te bereiken pensioen zou zijn geworden zonder, en hoe hoog
met de transitie. Het ouderdomspensioen krijgt de deelnemer te zien als
een pessimistisch, optimistisch en een verwacht pensioenbedrag.
Daarmee krijgen deelnemers inzicht in hun persoonlijke situatie en die
informatie is voor hen het meest relevant. Voorbeeldberekeningen en
generieke informatie, zoals die zou kunnen staan in een handleiding, zal
beschikbaar komen via publiekscommunicatie. Die wordt in gang gezet
nadat de vormgeving van de wet definitief is. Onderdeel daarvan zal een
website zijn, gericht op het algemene publiek, met informatie over hoe
pensioen nu geregeld is en wat er gaat veranderen. We geven daar
antwoorden op vragen die leven over de nieuwe pensioenregels. Bij deze
publieksinformatie is het uitgangspunt om eenvoudig en begrijpelijk te
informeren.
Het lid Omtzigt vraagt de regering of zij bereid is om een voorbeeld te
verstrekken van hoe een pensioenuitvoerder een deelnemer informeert
over zijn of haar pensioensituatie vlak vóór en na de transitie. In het
wetsvoorstel heeft de regering bepaald welke individuele transitieinformatie de pensioenuitvoerder geeft. De pensioenuitvoerder verstrekt
de deelnemer namelijk welk ouderdomspensioen,
arbeidsongeschiktheids- en nabestaandenpensioen deze had kunnen
opbouwen in de oude pensioenregeling, afgezet tegen die in de nieuwe
pensioenregeling. Wat het ouderdomspensioen betreft krijgt de
deelnemer het reglementair te bereiken, en het te bereiken pensioen in
een pessimistisch, optimistisch en verwacht scenario te zien. Van het
verwachte ouderdomspensioen ontvangt die deelnemer bovendien nog
het verloop van de uitkering na pensioeningang, ook weer volgens het
pessimistisch, optimistisch en verwacht scenario. Ook ontvangt de
deelnemer informatie over het voor zijn uitkering gereserveerd vermogen
in de nieuwe premieregeling. Daarnaast krijgt de deelnemer informatie,
indien aan de orde, over de gemaakte compensatie-afspraken. Op deze
informatie zijn de bestaande eisen van toepassing waaraan die informatie
moet voldoen: tijdig, duidelijk, evenwichtig en correct.
Het lid Omtzigt vraagt de regering of zij bereid is een overzicht te geven
van de kosten van pensioenfondsen van de afgelopen 10 jaar. Onderstaand zijn deze opgenomen. Hierbij dient te worden opgemerkt dat de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

5

absolute uitvoeringskosten moeten worden bezien in een bredere context.
Tegenover bijvoorbeeld de ontwikkeling van vermogensbeheerkosten
staan de ontwikkeling van het pensioenvermogen, genomen risico’s en
daarmee behaalde rendementen. Tegenover pensioenbeheerkosten staan
het gekozen dienstverleningsniveau en de nodige administratie, gegeven
de mate van complexiteit van de pensioenregeling.
Onderstaande tabel geeft de totale kosten van pensioenfondsen weer (in
miljoenen euro’s). Dit overzicht start in 2012, aangezien de data over
vermogensbeheerkosten vanaf dat jaar beschikbaar is. Vermogensbeheerkosten bevatten beheerkosten, performance gerelateerde kosten en
transactiekosten. Overige kosten bevatten bestuurskosten, administratiekosten, advies- en controlekosten en huur.
Jaar

Vermogensbeheerkosten
(x € 1 mln.)

Overige kosten
(x € 1 mln.)

Totale kosten pensioenfondsen
(x € 1 mln.)

2020
2019
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012

9.257
7.937
7.468
7.585
6.636
6.547
6.318
5.908
5.126

1.052
1.027
0.998
0.976
1.048
1.074
1.112
1.107
1.126

10.309
8.964
8.466
8.561
7.684
7.621
7.430
7.015
6.252

Bron: DNB

Het lid Omtzigt vraagt hoe de regering de motie 32 043, nr. 469 heeft
uitgevoerd die vroeg om een rapport over hoe de kosten onder controle
gehouden kunnen worden na een pensioenhervorming en het PWC
rapport – inclusief aanbevelingen – dat daaruit is voorgekomen. Per brief
van 31 januari 2020 heeft de regering de Kamer bedoeld rapport gestuurd
(Kamerstukken II 2019/20, 30 043, nr. 513). In die brief heeft de regering
toegelicht dat een belangrijke aanleiding tot aanzienlijke kosten in het
kader van stelselwijzigingen in het buitenland de mogelijkheid bleek voor
deelnemers om zelf hun pensioenuitvoerder te kunnen kiezen. Die
mogelijkheid is niet voorzien in dit wetsvoorstel. Dit wetsvoorstel laat de
bestaande marktordening onverlet. De regering concludeerde dat het
risico op «Australische toestanden» zich in het kader van de pensioenstelselherziening in Nederland niet voordoet. Zoals in de memorie van
toelichting staat aangegeven, bedragen de implementatiekosten
gemiddeld voor de gehele transitie ongeveer vijf miljoen euro per
pensioenfonds. Dit betreft een geaggregeerde raming van alle genoemde
handelingen. Hierbij wordt opgemerkt dat de gevolgen van de stelselherziening in hoge mate afhankelijk zijn van nu nog onvoorziene besluiten
van sociale partners, zoals de keuze voor en de invulling van het pensioencontract en het besluit om bestaande rechten in te varen. Structureel
is de verwachting dat het pensioenbeheer eenvoudiger wordt, waardoor
kosten bespaard zouden kunnen worden. Ook hier geldt dat de daadwerkelijke besparing zeer afhankelijk is van de keuzes die sociale partners en
pensioenfondsen zullen maken in de transitieperiode.
Het lid Omtzigt wil graag van de regering vernemen of in het verleden
pensioenfondsen op andere wijze gebruikt of ingezet worden door de
overheid zonder dat daarvoor een mandaat is of zonder dat daarover
duidelijkheid wordt verschaft. De regering wijst erop dat pensioenfondsen
zelfstandige organisaties zijn. De overheid schept in wetgeving kaders
waar pensioenuitvoerders zich aan hebben te houden. Deze kaders zijn er
in het belang van de deelnemers. Het lid Omtzigt vraagt in dit kader ook of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

6

pensioenfondsen – of daaraan gelieerde instellingen – op enigerlei wijze
zijn gebruikt als alternatief voor het oplossen van het liquiditeitsprobleem
van bank-verzekeraars. Hij vraagt of de overheid, DNB daarbij heeft
ingegrepen, in de periode 2007-heden al dan niet rechtstreeks garanties of
andere zekerheden gegeven aan pensioenfondsen, pensioenuitvoerder,
andere groepsvennootschappen van pensioenfondsen en/of gelieerde
partijen. De regering constateert dat dit niet het geval is geweest.
Het lid Omtzigt vraagt wanneer de resultaten van de consultatie van de
besluiten behorende bij het wetsvoorstel toekomst pensioenen worden
gedeeld met de Kamer. De regering wijst erop dat het openbare deel van
de consultaties voor iedereen inzichtelijk is op www.internetconsultatie.nl.
De regering zal bezien of de consultatiereacties aanleiding vormen om de
AMvB’s aan te passen. Vervolgens zullen de AMvB’s worden aangeboden
voor toezicht- en uitvoeringstoetsen. In de toelichting bij de besluiten zal
verantwoording worden afgelegd van zowel de verwerking van de
consultatiereacties als van de verschillende toetsen. Na deze toetsfase
zullen de besluiten over nettopensioen en experimenten zelfstandigen
worden voorgehangen bij de Kamer. Voor het Besluit toekomst Pensioenen is dat niet het geval. Na deze fase zal de Raad van State zijn advies
uitbrengen. Na de advisering van de Raad van State kunnen de besluiten
in werking treden.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering een nadere toelichting kan geven
hoe de pensioensector zich moet voorbereiden op de transitie zonder dat
de nieuwe parameters beschikbaar zijn. De regering streeft ernaar om de
benodigde wet- en regelgeving omtrent de parameters en de economische scenario’s gelijktijdig met het wetsvoorstel per 1-1-2023 in werking
te laten treden. Op deze manier kunnen de sociale partners en de
pensioensector vanaf de start van de transitie over de parameters en de
economische scenario’s beschikken. Naar mening van de regering hebben
de sociale partners en de pensioensector hiermee voldoende tijd om de
besluitvorming rondom de transitie en een nieuwe premieregeling vorm
te geven, welke uiterlijk 1 januari 2027 moet zijn afgerond.
Het lid Omtzigt vraagt of het klopt dat alle berekeningen van de afgelopen
jaren gemaakt zijn met aannames op basis van economische scenario’s en
inflatiescenario’s die op dit moment volstrekt irrelevant zijn. Daarbij wordt
de vraag gesteld of de regering de mening deelt dat het opportuun is om
de berekeningen opnieuw te doen nu de omgeving zo gewijzigd is. De
regering wijst erop dat een scenarioset een verzameling financieeleconomische scenario’s is (veelal 2500 stuks). Elk scenario bevat een
beschrijving van de jaarlijkse inflatie, loongroei, aandelenrendement,
rentetermijnstructuur (o.a. éénjaarsrente, tienjaarsrente, etc.) voor de
komende pakweg tweehonderd jaar. Daarnaast wijst de regering erop dat
in de achtergronddocumenten van het CPB die ook in 2020 zijn gepubliceerd, gebruik is gemaakt van verschillende financieel-economische
scenariosets (naast de KNW-set ook de zogenoemde Q-set van APG en de
Market Implied scenarioset).3 Ook wijst de regering op de studie van het
CPB uit 2019, waarin in aanvulling op de CPB Notitie van 5 juni 2019 voor
drie scenariosets de effecten van de overgang op de nieuwe pensioenregels zoals afgesproken in het Pensioenakkoord van 2019 zijn gepresenteerd.4 De bovenliggende boodschap is dat de transitie-effecten sterk
afhankelijk zijn van de gemiddelde rente in een scenarioset. Vervangingsratio’s zijn sterk afhankelijk van het gemiddelde rendement in een
scenarioset op de veronderstelde mix van obligaties en aandelen. Bij een
lage rente zijn de transitie-effecten zeer beperkt, maar zijn de vervangingsratio’s lager. Bij hogere rente is er wel degelijk sprake van substantiële
3
4

Doorontwikkelde contract: varianten, opties en resultaten (cpb.nl).
Kamerstukken II 2019/20, 34 043 nr. 514. Zie ook: Pensioenberekeningen voor drie scenariosets
(cpb.nl).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

7

transitie-effecten, maar zijn de vervangingsratio’s ook veelal dermate
gunstig dat transitie-effecten eenvoudiger te compenseren zijn. Het maken
van nieuwe berekeningen ten behoeve van de Wtp-behandeling voegt
daarbij geen andere inzichten toe. Zoals aangegeven bij de Hoofdlijnennotitie en in het Wetsvoorstel toekomst pensioenen zijn de daadwerkelijke,
feitelijke effecten, zoals netto-profijt en vervangingsratio’s afhankelijk van
de fondsspecifieke afspraken die worden gemaakt.
Ook vraagt het lid Omtzigt of de regering ook een scenario doorgenomen
wat er met het pensioenstelsel gebeurt indien er een sovereign debt crisis
uitbreekt, die ook landen in de eurozone treft, een scenario waarover nu
openlijk gesproken wordt in het IMF. Het lid vraagt welke gevolgen dit zou
hebben voor het nieuwe pensioenstelsel en het invaren. De regering
merkt op dat zo’n specifiek scenario niet is doorgenomen, maar dat er in
de wetgeving wel aandacht is voor complete besluitvorming gedurende
de transitie. De regering is voornemens hier regels voor te stellen in de
lagere regelgeving, die onlangs opengesteld stond voor consultatie.
Essentie daarvan is dat de sociale partners en pensioenfondsen op
voorhand inzicht geven hoe om te gaan onvoorziene economische en
financiële omstandigheden tussen de besluitvorming over het invaren en
het invaarmoment zelf.
2. Doelstelling
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de regering de ambitie om een
transparanter en begrijpelijker pensioenstelsel te realiseren ziet in het licht
van de voorliggende complexiteit van de stelselhervorming. Daarbij
vragen zij hoe de regering ervoor gaat zorgen dat deze stelselwijziging de
transparantie en het begrip van met name deelnemers niet in de weg
staat. De regering wijst erop dat deelnemers in het nieuwe stelsel meer
inzicht krijgen in de ingelegde premie, het door hen opgebouwde
pensioenvermogen en de behaalde rendementen. Door de communicatie
van het persoonlijk (voor de uitkering gereserveerde) vermogen wordt
meer inzichtelijk hoeveel pensioen er is opgebouwd. Tegelijkertijd krijgen
deelnemers (net als nu) inzicht in de verwachte pensioenuitkering tijdens
pensionering, in drie scenario’s.
De leden van de VVD-fractie lezen dat het voordeel van leeftijdsonafhankelijke premie pas neerslaat bij generaties die hun volledige loopbaan
pensioen opbouwen in het nieuwe stelsel. Deze leden willen graag inzage
en een berekening per leeftijdscohort wat het gevolg is voor de pensioenopbouw voor mensen die maar een deel van hun loopbaan voor- en/of
nadeel hebben gehad van de leeftijdsonafhankelijke premie. De regering
wijst erop dat de passage in de memorie van toelichting toeziet op een
vergelijking tussen degressieve opbouw (leeftijdsonafhankelijke premie)
en progressieve opbouw (en premie). Daarbij is eveneens toegelicht
waarom de regering meer voordelen ziet voor een leeftijdsonafhankelijke
premie ten opzichte van een progressieve premie. De regering merkt op
dat een leeftijdsonafhankelijke premie ten opzichte van een progressieve
premie leidt tot een gemiddeld langere beleggingsperiode per ingelegde
euro pensioenpremie. De gemiddelde pensioenpremie kan hierdoor
langer renderen. Hierdoor ontstaat bij gelijke premie-inleg (over de gehele
opbouw horizon bezien) naar verwachting een hoger pensioenresultaat.
Hierbij is opgemerkt dat dit voordeel pas volledig tot stand komt bij
deelnemers die hun volledige loopbaan pensioen opbouwen in het
nieuwe stelsel. In de berekeningen over het nieuwe contract en de
transitie-effecten is rekening gehouden met dit effect, doordat voor
oudere generaties is verondersteld dat zij (een deel van hun) premie-inleg
hebben verricht onder het oude stelsel. Opgemerkt wordt dat in de
berekeningen meer effecten een rol spelen. Zo hebben deelnemers onder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

8

de nieuwe pensioencontracten eerder zicht op indexatie, doordat er
sprake is van minder bufferopbouw. Uiteindelijk gaat het om het resultaat
van de totale effecten. Daaruit blijkt dat in de mediane economische
scenario’s de solidaire premieregeling (maar ook de flexibele premieregeling) naar verwachting tot betere resultaten leidt voor de huidige
deelnemers ten opzichte van het huidige contract.
De leden van de VVD-fractie steunen het idee van de leeftijdsonafhankelijke premie, maar maken zich zorgen om de vaak latere intreding van
jongeren op de reguliere arbeidsmarkt, met een onoplosbaar gat in
pensioenopbouw als gevolg. Daarnaast vragen deze leden of dit niet
vervroegd schoolverlaten in de hand werkt en of de regering plannen
heeft om het pensioenbewustzijn bij de jongere generatie te vergroten.
Het is waar dat de overstap van tijdsevenredige opbouw naar degressieve
opbouw ervoor zorgt dat het zwaartepunt van pensioenopbouw verschuift
naar de jongere jaren. Over de gehele loopbaan bezien is echter hetzelfde
pensioenresultaat bereikbaar. Omdat pensioenopbouw aan het begin van
het werkzame leven een groter gewicht krijgt, is het van belang dat ook op
jonge leeftijd pensioen wordt opgebouwd. Dit wordt ook onderstreept met
het aanpakken van de witte vlek, door middel van in ieder geval het
aanvalsplan witte vlek.
De regering heeft echter niet de verwachting dat jongeren een effectieve
prikkel ervaren om vervroegd hun school te verlaten omdat hun
pensioenpremie-inleg dan langer kan renderen. In dat kader wijst de
regering er ook op dat het afronden van een vervolgopleiding in
Nederland meer loont dan het niet afronden van een vervolgopleiding,
waardoor een persoon met een afgeronde vervolgopleiding die later
begint met het opbouwen van pensioen gemiddeld genomen een hoger
pensioenresultaat zal bereiken dan een persoon die eerder begint met het
opbouwen van pensioen zonder het afronden van een vervolgopleiding,
simpelweg omdat het loon en daarmee het pensioengevend loon hoger
zal liggen. Het vergroten van pensioenbewustzijn krijgt op diverse
manieren gestalte. Tijdens de transitie met publieksinformatie gericht op
diverse doelgroepen, jaarlijks met de Pensioen3daagse en via informatieplatforms als wijzeringeldzaken.nl en mijnpensioenoverzicht.nl.
De leden van de VVD-fractie zouden graag willen weten of de regering
concreet onderzoek heeft gedaan naar de uitvoeringskosten en communicatiekosten als de twee pensioensystemen (het nieuwe en oude systeem)
naast elkaar blijven bestaan, en zo ja, wat de uitkomst daarvan zijn. De
regering heeft hier geen onderzoek naar gedaan. In beginsel geldt dat een
aparte administratie met andere regels zorgt voor meer kosten en meer
kans op fouten in de administratie vanwege toegenomen complexiteit.
Indien er twee aparte administratiesystemen naast elkaar bestaan die
ongeveer van dezelfde omvang zijn, kan er grofweg worden uitgegaan
van een verdubbeling van de kosten. Ook hierom onderstreept de
regering het belang van de overgang van de bestaande pensioenaanspraken naar het nieuwe pensioenstelsel.
De leden van de VVD-fractie vragen naar leeftijdsonafhankelijke premies
en de uitzondering voor risicopremies en de mogelijke consequenties
voor de concurrentie tussen bedrijfstakken. Zij vragen of de regering hier
oplossingen voor ziet. In het voorgestelde artikel 17 van de Pensioenwet
geldt dat gelijke premies worden voorgeschreven. Hierop geldt een
uitzondering voor risicopremies, behalve voor risicopremies binnen
verplichtgestelde bedrijfstakken, dit is om te voorkomen dat binnen
bedrijfstakken wordt geconcurreerd op basis van de hoogte van risicopremies (voor nabestaandenpensioen en arbeidsongeschiktheid).
Daarmee wordt voorkomen dat binnen een bepaalde bedrijfstak
werkgevers met bijvoorbeeld relatief veel arbeidsongeschikten een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

9

hogere premie moeten betalen, waardoor zij binnen diezelfde bedrijfstak
duurder zouden worden. Het voorkomt daarmee concurrentie binnen
bedrijfstakken maar niet tussen bedrijfstakken, dat laatste is ook niet
beoogd.
De leden van de D66-fractie vinden het belangrijk dat het perspectief van
jongeren geborgd is in de Wtp en zijn daarom benieuwd hoe dit
perspectief in de onderhandelingen van het Pensioenakkoord is meegenomen. De leden vragen daarnaast of de vertegenwoordigers van
jongeren aan tafel hebben gezeten tijdens deze onderhandelingen en/of
bij de uitwerking van het akkoord in de Wtp. De regering wijst erop dat bij
de onderhandelingen van het pensioenakkoord de belangen van alle
generaties in ogenschouw zijn genomen. Zowel het kabinet als sociale
partners vertegenwoordigen in beginsel alle huidige (en toekomstige)
deelnemers. Dit heeft ook zijn weerslag gekregen in het wetsvoorstel,
waarbij het uitgangspunt is een goed pensioen voor alle generaties. Ook
bij de waarborgen voor een evenwichtige transitie is hier nadrukkelijk
rekening mee gehouden. In dit kader wijst de regering ook op de
klankbordgroep bestaande uit vertegenwoordigers van jongeren- en
ouderenorganisaties, waarmee zowel tijdens de uitwerking van het
pensioenakkoord als tijdens de totstandkoming van de wetgeving
periodiek overleg heeft plaatsgevonden.
De leden van de fractie van D66 geven naar aanleiding van het advies van
de Raad van State aan dat de representatie van met name jongeren door
sociale partners een aandachtspunt is en vragen de regering aan te geven
hoe representativiteit van en vertrouwen in sociale partners voor alle
groepen deelnemers gerealiseerd wordt. Vakbonden ontlenen hun
legitimiteit niet uitsluitend aan de omvang en de samenstelling van hun
ledenbestand. Zij richten zich op het belang van alle werknemers en niet
alleen op de belangen van hun leden. Zoals uit onderzoek blijkt zijn
werknemers, waaronder begrepen jongeren, (zeer) tevreden over de cao,
de pensioenregeling en de vertegenwoordiging van hun belangen door
vakbonden. Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2020
blijkt dat 81,5% van de werknemers (zeer) tevreden is over hun cao, 83,2%
(zeer) tevreden is over hun pensioenregeling en dat 79,7% (zeer) tevreden
is over de vertegenwoordiging van hun belangen door vakbonden. In de
leeftijdscategorie 15–24 jaar liggen deze cijfers zelfs nog wat hoger met
respectievelijk 88,4% (cao), 84% (pensioen) en 84,5% (vertegenwoordiging
belangen). De regering constateert dat het feitelijk draagvlak voor het
stelsel en de positie van vakbonden nog altijd ruim voldoende is. Hoe
sociale partners, zoals vakbonden, zich organiseren en voor een goede
belangenbehartiging zorgen is aan hen zelf om te bepalen.
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering het rondetafelgesprek
Wetsvoorstel Wet Toekomst Pensioenen op vrijdag 22 april heeft gevolgd
en constateren dat verschillende experts kritiekpunten bij het wetsvoorstel
naar voren hebben gebracht. De leden vragen de regering hierop in te
gaan. De regering heeft met veel interesse het rondetafelgesprek gevolgd.
De regering vindt het bijzonder prijzenswaardig dat de vaste Kamercommissie een dergelijk gesprek heeft georganiseerd en brede expertise heeft
uitgenodigd om op het wetsvoorstel te reflecteren. In de eerste plaats
wordt erop gewezen dat de grote onzorgvuldigheden in de wet zitten en
dat er fundamentele vragen over rechten en plichten niet zouden zijn
beantwoord. De regering herkent zich hier niet in. De wet is tot stand
gekomen na een zorgvuldig proces waarbij door vele partijen input is
geleverd, zowel gedurende de Internetconsultatie als in de toets- en
adviesfase. De regering is van mening dat de wet een evenwichtig geheel
vormt, met voldoende waarborgen voor een evenwichtige transitie. Als de
Kamer van mening is dat dat op onderdelen niet het geval zou zijn, dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

10

gaat de regering daarover graag in gesprek. Vervolgens wordt gesteld dat
er onduidelijkheid bestaat over de dekkingsgraden waarbij pensioenfondsen op invaardatum mogen indexeren of waarop ze moeten korten. In
hoofdstuk vijf van de memorie van toelichting wordt uiteengezet onder
welke voorwaarden fondsen op invaardatum mogen indexeren. Dat kan in
beginsel vanaf een dekkingsgraad van 100%. Bij welke dekkingsgraad een
korting moet worden doorgevoerd is onder meer afhankelijk van de
keuzes die op fondsniveau worden gemaakt. De regering herkent zich
vervolgens niet in de constatering dat in het nieuwe stelsel te rooskleurige
toekomstprojecties zouden worden gehanteerd. Evenals in het huidige
stelsel zullen de scenariosets die hierbij worden gebruikt op periodieke
basis worden herijkt op een advies van een onafhankelijke commissie van
experts. Daarnaast geldt dat in de communicatie naar de deelnemer altijd
meerdere scenario’s dienen te worden getoond, naast een verwacht
scenario, ook een goed- en slechtweerscenario. Tenslotte wordt gesteld
dat de grotere kans op korten tot meer wantrouwen zal leiden. De
regering wijst erop dat hier tegenover staat dat de pensioenen in het
nieuwe stelsel vaker en sneller verhoogd kunnen worden. Ook zijn er
diverse mechanismen ingebouwd die een dempend effect hebben reeds
ingegane pensioenen.
De leden van de PVV-fractie vragen of een zorgvuldige parlementaire
behandeling plaats zou moeten vinden. Zij citeren onder meer Agnes
Joseph, Mark Heemskerk en René Maatman en vragen de regering daarop
te reageren. De regering begrijpt de omvang en het belang van dit
wetsvoorstel goed. Het gaat om een omvangrijke wijziging van een
belangrijk onderdeel van onze sociale zekerheid. Ook de regering hecht
belang aan een zorgvuldige behandeling in de Tweede en Eerste Kamer.
Daartoe verleent de regering graag alle nodige medewerking om het
wetsvoorstel goed te kunnen behandelen. De regering hecht tegelijkertijd
aan een spoedige inwerkingtreding, vanwege de voordelen die het
wetsvoorstel in de ogen van de regering met zich meebrengt. Daarbij gaat
het bijvoorbeeld om het eerder perspectief bieden op indexatie, het
transparanter en persoonlijker maken van het pensioen en het beter
aansluiten bij de arbeidsmarkt. Daarom doet de regering het voorstel om
het wetsvoorstel per 1-1-2023 in werking te laten treden. Het is uiteraard
aan de beide Kamers der Staten-Generaal om te beoordelen of en
wanneer de behandeling van het wetsvoorstel afgerond kan worden.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering te reageren op de vraag
van PVV-kamerlid Léon de Jong en het antwoord van de heer Bezemer
tijdens het rondetafelgesprek van 22 april. Zij bespraken de mogelijkheid
van een pensioenstelsel dat volledig omslaggefinancierd is. De regering
wijst in dit verband op de CPB-studie die concludeert dat juist een
combinatie van omslagfinanciering en kapitaaldekking bijdraagt aan
spreiding van risico’s.5 De regering ziet de kracht van ons pensioenstelsel
in een combinatie van kapitaaldekking en omslag en al met al geen
aanleiding ziet om dit op dit moment te wijzigen. Vervolgens vragen de
leden van de PVV-fractie de regering te reageren op een andere
opmerking van de heer Bezemer, dat mensen te weinig zelfredzaam zijn
om individuele keuzes te kunnen maken. De regering merkt in dit kader op
dat ook het nieuwe pensioenstelsel collectief blijft en in verreweg de
meeste gevallen de keuzes op sector- of ondernemingsniveau worden
gemaakt. Het Wetsvoorstel toekomst pensioenen leidt niet zozeer tot
nieuwe keuzemogelijkheden voor deelnemers, maar borgt wel dat

5

CPB, Lage rente en de toekomst van pensioenen, CPB Policy Brief, https://www.cpb.nl/sites/
default/files/omnidownload/CPB-Netspar-Policy%20Brief-Lage-rente-en-de-toekomst-vanpensioenen.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

11

bestaande keuzemogelijkheden beter worden begeleid, door het wettelijk
borgen van de keuzebegeleiding.
De leden van de PVV-fractie vragen of de regering van mening is dat
deelnemers voldoende zijn meegenomen in de totstandkoming van de
nieuwe pensioenwet. De afgelopen jaren heeft de regering deelnemers en
burgers zo goed mogelijk meegenomen. Dit begon met de Nationale
Pensioendialoog, met als doel om een breed maatschappelijk gesprek te
voeren over de houdbaarheid van het pensioenstelsel. In de Pensioendialoog zijn niet alleen gesprekken gevoerd met honderden individuele
burgers, wetenschappers en experts, maar zijn ook tientallen maatschappelijke organisaties geraadpleegd. De Tweede Kamer is over deze
gesprekken geïnformeerd in januari 2015.6 Tijdens de Pensioendialoog
bleek er een breed draagvlak te zijn voor vernieuwing van het pensioenstelsel.
Na de Pensioendialoog zijn de gesprekken met maatschappelijke
organisaties voortgezet om de resultaten nader uit te werken. Primair zijn
deze gevoerd met de sociale partners om te komen tot het Pensioenakkoord. In die fase, voorafgaand aan het sluiten van het akkoord, zijn ook
periodiek gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van jongeren en
ouderen. Daarin is onder anderen gesproken met KNVG, NVOG,
KBO-PCOB, ANBO, CNV Jongeren, VCP Young Professionals, Jong
management, Jong AWVN en FNV Jong. Nadat het Pensioenakkoord
gesloten was, hebben de betrokken partijen hun achterbannen betrokken
en geraadpleegd. Zo zijn er verschillende informatieavonden georganiseerd en konden leden (zowel vakbondsleden als leden van de werkgeversverenigingen) vragen stellen en in gesprek over het Pensioenakkoord.
Tijdens de uitwerking van het Pensioenakkoord in een wetsvoorstel zijn de
gesprekken met sociale partners en jongeren- en ouderenvertegenwoordigers voortgezet. Ook is het wetsvoorstel in openbare internetconsultatie
gegaan. In totaal is er meer dan 800 keer gereageerd op het wetsvoorstel.
Een kleine 500 van deze reacties zijn openbaar. In de memorie van
toelichting bij het nu bij uw Kamer ingediende wetsvoorstel wordt op de
consultatiereacties ingegaan. Ook zijn, op verzoek van de motie Den Haan,
jongeren- en seniorenorganisaties nauw betrokken bij de uitwerking van
het Pensioenakkoord.7
De leden van de CDA-fractie vragen waarom het beschermingsrendement
is gebaseerd op de nominale rentetermijnstructuur en waarom deze ook
niet op andere instrumenten gebaseerd zou moeten kunnen worden. De
regering licht toe dat het uitgangspunt bij de solidaire premieovereenkomst is dat wordt overgestapt van het denken in gelijke aanpassingen
van pensioenaanspraken naar gelijke aanpassingen in (toekomstige)
pensioenuitkeringen. Met de toedeling van een volledig beschermingsrendement tegen renterisico worden gelijkblijvende (toekomstige) pensioenuitkeringen in euro’s gerealiseerd. Vervolgens kan via de toedeling van
overrendementen de gewenste mate van rendements- en renterisico
worden toegevoegd. Op deze wijze kan de verwachte inflatie worden
bijgehouden.
Binnen de solidaire premieovereenkomst kan een keuze worden gemaakt
tussen twee vormen van beschermingsrendement tegen renterisico. Ten
eerste door vanuit de collectieve beleggingsportefeuille beschermingsrendementen toe te delen op basis van de ontwikkeling van de door DNB
gepubliceerde nominale rentetermijnstructuur gebaseerd op marktinformatie. Ten tweede door middel van een directe beschermingsportefeuille
met beleggingen die bescherming tegen renterisico bieden. In deze
variant kunnen ook inflatiebeschermende beleggingen in deze aparte
6
7

Kamerstukken II 2014/15, 32 043 ,nr. 241.
Kamerstukken II 2021/22, 32 043, nr. 564.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

12

portefeuille worden opgenomen. De beschikbaarheid van dergelijke
inflatiebeschermende beleggingen is echter beperkt.
Koppeling van beschermingsrendementen aan een reële rente in de
eerste variant is niet wenselijk, omdat deze rente niet goed objectief is
vast te stellen. Er zijn geen obligaties die gekoppeld zijn aan de Nederlandse inflatie en de Europese markt voor dergelijke obligaties is beperkt.
Deze is minstens 30 keer zo klein als voor nominale rentes en na
looptijden van 10 jaar is deze markt nog veel beperkter. Hierdoor is er
geen objectieve factor voor de toedeling van beschermings- en overrendementen beschikbaar, waardoor deze toedeling niet zonder herverdeling
tussen generaties kan plaatsvinden. Omdat de verdeelsleutel niet objectief
is vast te stellen, ontstaat een hernieuwd debat over de verdeling van het
collectieve fondsvermogen tussen generaties, terwijl het nieuwe stelsel nu
juist beoogt om dat debat achter ons te laten.
Tenslotte geeft de regering aan dat het belangrijk is om te realiseren dat
een beschermingsrendement tegen inflatierisico niet betekent dat het
fonds extra rendementen behaald voor inflatiebescherming. Dit beschermingsrendement is een vorm van risico- of herverdeling van het
beschikbare collectieve fondsvermogen, waarbij bij hoge inflatie geld uit
de persoonlijke vermogens van de actieve deelnemers wordt gehaald om
over te hevelen naar de uitkeringen van de gepensioneerden.
De leden van de CDA-fractie vragen of het wetsvoorstel toekomst
pensioenen (financiële) consequenties heeft voor de AOW. Dit is niet het
geval.
De leden van de SP-fractie vragen om aan te geven welke elementen uit
het nieuwe stelsel vertrouwen gaan vergroten bij de deelnemers. De
regering is van mening dat met het nieuwe stelsel het vertrouwen op
verschillende manier zal worden vergroot. In de eerste plaats kan er in het
nieuwe stelsel bij positieve economische ontwikkelingen eerder worden
geïndexeerd. In de tweede plaats worden pensioenen transparanter en
persoonlijker. Deelnemers krijgen meer inzicht hun eigen pensioen en in
hun persoonlijke, voor de uitkering gereserveerde, pensioenvermogen.
De leden van de SP-fractie vragen of de stelling wordt onderschreven dat
het nieuwe pensioenfonds een soort beleggingsfonds wordt met speciale
verdeelregels, waarmee een pensioenfonds een financiële instelling lijkt te
worden. Daarbij wordt verwezen op het advies «Collectiviteit, solidariteit
en zekerheid in het pensioenakkoord» van professor Vandenbroucke,
waarbij wordt gevraagd om aan te geven op welke onderdelen van het
wetsvoorstel toekomst pensioenen dit advies is gevolgd. Pensioenfondsen hebben ook nu al zowel elementen van een financieel product,
waarbij premie-inleg leidt tot de opbouw van pensioenaanspraken en
waarbij sprake is van marktwaardering, als een instrument waarbij
solidariteit wordt georganiseerd tussen generaties. Beide elementen
blijven ook in het nieuwe stelsel behouden. Wel wordt duidelijker wat het
persoonlijk – voor de uitkering gereserveerde – vermogen is van alle
deelnemers. Tegelijkertijd blijft er ook in het nieuwe stelsel ruimte voor
risicodeling binnen en tussen generaties, bijvoorbeeld door middel van
deling van biometrische risico’s, langlevenrisico’s, de solidariteits- of
risicodelingsreserve. Juist door de vormen van risicodeling die ook het
nieuwe pensioenstelsel aanwezig zijn, is er ruimte om de risico’s die
onlosmakelijk verbonden zijn met pensioenopbouw te mitigeren.
Belangrijk daarbij is ook het uitgangspunt in het nieuwe stelsel dat risico
meer gericht wordt toebedeeld en er rekening wordt gehouden met de
risico’s die deelnemers kunnen en willen lopen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

13

De leden van de SP-fractie wijzen erop dat deelnemers verliesavers zijn en
dat het directer meebewegen van de pensioenen met de economie
mogelijk leidt tot wantrouwen. De leden vragen hoe de regering denkt dit
wantrouwen weg te nemen. De regering wijst er in dit kader op dat bij het
vaststellen van de risicohouding rekening wordt gehouden met de risico’s
die deelnemers kunnen en willen dragen. Toepassing van dit principe zal
er in de praktijk toe leiden dat ouderen minder risico lopen dan jongeren.
Daarnaast hebben pensioenfondsen binnen de contracten verschillende
instrumenten om negatieve schokken te mitigeren. Zo kunnen schokken
worden uitgesmeerd in de tijd en kan de solidariteits- dan wel risicodelingsreserve worden ingezet om schokken te dempen. Sociale partners
kunnen bij de inrichting van het contract ook rekening houden met deze
elementen.
De leden van de SP-fractie wijzen erop dat een belangrijke aanleiding tot
de pensioenhervorming de gerichtheid op de nominale zekerheid is. Zij
vragen op welke elementen het wetsvoorstel toekomst pensioenen is
gericht. De regering wijst erop dat het wetsvoorstel toekomst pensioenen
ruimte schept voor nieuwe pensioencontracten die eerder perspectief
bieden op een koopkrachtig pensioen, met behoud van risicodeling
binnen en tussen generaties. De nieuwe pensioencontracten maken het
mogelijk om een einde te maken aan de spagaat tussen het streven naar
nominale zekerheid én een koopkrachtig pensioen waar pensioenuitvoerders bij de huidige uitkeringsovereenkomsten mee te maken hebben.
Gerealiseerd rendement komt bij de nieuwe contracten eerder
beschikbaar voor het verhogen van de ingegane pensioenuitkeringen en
de voor het pensioen gereserveerde vermogens, respectievelijk de
opgebouwde pensioenkapitalen.
De leden van de SP-fractie vraagt hoe het nieuwe stelsel omgaat met het
inflatierisico en zo een reële grondslag krijgt. Inflatierisico kan worden
gedeeld via de solidariteitsreserve. In het wetsvoorstel toekomst
pensioenen is op verschillende manieren rekening gehouden met
bescherming tegen het risico van inflatie, ook hoge inflatie. Inflatiebescherming kan (gedeeltelijk) geboden worden via (i) blootstelling aan
overrendement, (ii) een direct beschermingsrendement, (iii) de
solidariteits- en risicodelingsreserve en (iv) een afslag op het projectierendement.
In het algemeen geldt dat het wetsvoorstel toekomst pensioenen meer
mogelijkheden bevat om inflatiebescherming te bieden dan het huidige
contract. Ook omdat overrendementen eerder aan deelnemers en
pensioengerechtigden ten goede komen dan in het huidige pensioencontract.
Als bij aanhoudende inflatie, inflatierisicodeling via de solidariteitsreserve
onvoldoende blijkt te zijn, dan kunnen overrendementen voldoen als de
rente en economische groei meestijgt met inflatie. Mocht dat niet het
geval zijn dan kan een afslag op het projectierendement gebruikt worden
om meer geld te reserveren voor de toekomst binnen het persoonlijke
pensioenvermogen. Wanneer de renteontwikkeling (sterk) zou achterblijven bij de ontwikkeling van de inflatie en er dus sprake is van een
(diep) negatieve reële rente, kunnen ook deze instrumenten op enig
moment tekortschieten. In een dergelijk scenario werkt ieder kapitaalgedekt pensioencontract minder goed. Dat geldt voor het huidige
pensioencontract, het nieuwe pensioencontract of welk ander pensioencontract dan ook. Het zijn immers primair de premies en de ontwikkelingen op financiële markten die in een kapitaalgedekt contract de
pensioenen financieren. Pensioencontracten kunnen de uitkomsten op
basis van deze economische variabelen hoogstens zo optimaal mogelijk
toedelen. In het nieuwe stelsel is daar meer ruimte voor.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

14

De leden van de SP-fractie vragen of de regering het eens is met de
stelling dat het pensioenresultaat erg gevoelig blijft voor de nominale in
plaats van reële rentebewegingen. Uitgangspunt van de solidaire
premieovereenkomst is gelijke aanpassingen van (verwachte) pensioenuitkeringen in plaats van gelijke aanpassingen van pensioenaanspraken.
Om deze gelijke aanpassingen van pensioenuitkeringen vorm te geven,
moet gekeken worden naar nominale rentebewegingen. Deze bepalen
immers de kostprijs van een (toekomstig) pensioen in euro’s. Misschien
nog wel belangrijker is het feit dat een markt voor reële rentes onvoldoende groot is om als betrouwbare indicator voor de toedeling van
rendementen en risico’s te functioneren. Mede om die reden zijn ook
eerdere pogingen om tot een reëel pensioencontract te komen, mislukt.
De leden van de SP-fractie vragen of een pensioensysteem waaraan
miljoenen mensen niet (kunnen) meedoen houdbaar wordt geacht. Het
aanvullend pensioen is in Nederland ontstaan uit het overleg tussen
werkgever en werknemer. Vervolgens zijn daarop kaders wettelijk
verankerd. In de basis berust ons pensioenstelsel daarmee op de
contractvrijheid van werknemers en werkgevers om afspraken te maken
over het aanvullend pensioen. Dankzij de samenwerking tussen de
regering en sociale partners heeft aanvullend pensioen een centrale en
sterke plek in onze samenleving gekregen. Nederland kent nu geen
pensioenplicht, dat betekent dat werkgevers, voor zover zij niet onder een
verplichtgestelde pensioenregeling vallen, niet verplicht zijn om hun
werknemers een pensioenregeling aan te bieden. Sociale partners zijn
namelijk verantwoordelijk voor de arbeidsvoorwaarden, waaronder de
arbeidsvoorwaarde pensioen.
De regering vindt het wenselijk om zoveel mogelijk werknemers pensioen
te laten opbouwen via hun werkgever en daarmee de zogenoemde witte
vlek zo klein mogelijk te maken. Met de afspraken in het Pensioenakkoord
hebben sociale partners zich gecommitteerd om de witte vlek de komende
jaren te reduceren, de Stichting van de Arbeid heeft daartoe een meerjarenplan Aanpak Witte Vlek Pensioenen opgesteld. De afgelopen anderhalf
jaar zijn er daarnaast belangrijke stappen gezet, zoals de adequate
pensioenregeling voor payrollwerknemers en de cao-afspraak over de
verkorting van de wachttijd in de uitzendsector, waarmee de wachttijd
voor de uitzendsector in lijn wordt gebracht met de maximale wachttijd
voor andere sectoren. Het terugdringen van de witte vlek vereist een
continue inspanning van sociale partners, de pensioensector en van de
regering. De komende tijd worden in ieder geval de actiepunten uit het
aanvalsplan gezamenlijk verder uitgewerkt. Daarnaast blijft de regering de
omvang van de witte vlek monitoren om te bezien of de witte vlek
substantieel is gereduceerd of dat er aanvullende acties nodig zijn.
De leden van de fractie van de SP vragen of het nieuwe stelsel niet
wederom tot het scheppen van onjuiste verwachtingen leidt, omdat een
deel van de premie in een collectieve reserve wordt gestort waarvan geen
deel wordt meegegeven bij baanwisseling. Ten eerste hangt dit af van de
afspraken die decentrale sociale partners maken. Als zij alle premie-inleg
willen meegeven bij baanwisselingen kunnen zij een flexibele premieovereenkomst zonder risicodelingsreserve afspreken. In sectoren met veel
baanwisselingen kan dit aantrekkelijk zijn. Verder houdt de stelselherziening geen overgang naar puur individuele pensioenregelingen in. Een
aantal collectieve en solidaire elementen van het huidige pensioenstelsel
blijven behouden, nog wat nadrukkelijker in de solidaire premieovereenkomst met een verplichte solidariteitsreserve. Dat betekent onvermijdelijk
dat de relatie tussen de persoonlijke premie-inleg en hetgeen deelnemers
daarvoor terugkrijgen wat meer schakeringen kent. Risicodeling houdt
immers in dat pensioenvermogen tussen generaties kan worden gedeeld.
Overigens kunnen deelnemers er ook voor kiezen om bij baanwisseling

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

15

geen waardeoverdracht toe passen. Ten slotte zal de pensioenregeling
van de nieuwe werkgever vaak ook weer een collectieve buffer kunnen
bevatten.
De leden van de SP-fractie stellen – doordat de reserves niet
overdraagbaar zijn – dat het kerndoel van een betere aansluiting bij de
veranderde arbeidsmarkt niet wordt behaald. De regering wijst erop dat
de afschaffing van de doorsneesystematiek en de overstap op een
actuariële neutrale pensioenopbouw belemmeringen wegneemt voor een
wisseling van baan of van arbeidsvorm. De regering is zich er overigens
van bewust dat bij de keuze om van baan te veranderen, in de praktijk
door werknemers meerdere factoren worden meegewogen dan enkel de
gevolgen voor de pensioenopbouw. In dat geval kan er echter ook sprake
zijn van een onvoorziene gevolgen. Ook dat acht de regering niet
wenselijk. Omdat de dynamiek op de arbeidsmarkt en de verscheidenheid
aan arbeidsvormen zijn sindsdien sterk toegenomen, acht de regering een
pensioenstelsel van belang waarbij arbeidsmobiliteit geen (onvoorziene)
gevolgen heeft voor de pensioenopbouw. Tenslotte wijst de regering erop
dat in een stelsel met alleen premieregelingen waardeoverdrachten
tussen pensioenuitvoerders bij een baanwisseling eenvoudiger worden,
doordat er geen noodzaak meer is voor het opschorten van de waardeoverdracht als een pensioenfonds in onderdekking verkeert, noch voor de
uitzondering op het recht op waardeoverdracht ingeval de werkgever
daarvoor meer dan € 15.000 zou moeten bijbetalen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe het wetsvoorstel eenvoudiger kan
worden gemaakt en wijzen daarbij op de (volgens hen ontbrekende)
gedelegeerde wetgeving op basis van de AMvB’s. Ook wordt daarbij
gevraagd of het simpel en inzichtelijk maken van het wetsvoorstel
toekomst pensioenen wordt gezien als een van de doelen. De regering
wijst erop dat deze stelselherziening leidt tot een fundamentele herziening
van het pensioenstelsel. De regering acht het van belang dat die
herziening zorgvuldig verloopt en voorzien is van voldoende waarborgen.
Daarbij merkt de regering op dat er een brede wens bestaat om in het
stelsel voldoende solidariteit te behouden. Dat leidt enerzijds in potentie
tot welvaartswinst en daarmee hogere pensioenen, maar leidt ook tot
meer omvangrijke wetgeving om de maatschappelijke doelen te borgen.
De overgang naar premieregelingen leidt in zichzelf tot een simpeler
stelsel, terwijl de solidariteitselementen complexiteitverhogend uitpakken.
Dat is een uitruil, waar bewust voor is gekozen. Tenslotte merkt de
regering op dat de concept Besluiten met lagere regelgeving behorende
bij dit wetsvoorstel op 1 april zijn opengesteld voor consultatie, waarmee
de inhoud hiervoor voor iedereen openbaar is. Dit is een normale gang
van zaken bij wetgeving.
De leden van de SP-fractie merken op dat een gecommuniceerde
doelstelling een transparanter en meer persoonlijk pensioenstelsel is,
maar zij stellen dat het voorgestelde stelsel minder transparant is. Zij
vragen hoe deze doelstelling wel kan worden gerealiseerd. De regering
herkent zich niet in de stelling dat het nieuwe pensioenstelsel minder
transparant uitpakt. Deelnemers krijgen meer inzicht in de ingelegde
premie, het opgebouwde pensioenvermogen en de behaalde rendementen. Door de communicatie van het persoonlijk (voor de uitkering
gereserveerde) vermogen wordt meer inzichtelijk hoeveel pensioen er is
opgebouwd. Tegelijkertijd krijgen deelnemers (net als nu) inzicht in de
verwachte pensioenuitkering na pensionering, in drie scenario’s.
De leden van de SP-fractie vragen in dit kader ook hoe er voor kan worden
gezorgd dat de werking en vulling van de solidariteits- en risicodelingsreserve voor elke betrokkene duidelijk is. De regering wijst erop dat alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

16

informatie, ook die een pensioenuitvoerder individueel moet verstrekken
over de solidariteitsreserve, moet voldoen aan de algemene wettelijk
eisen, te weten correct, duidelijk, evenwichtig en tijdig verstrekt zijn. In het
kader van de solidariteitsreserve (en risicodelingsreserve) is bepaald dat
de pensioenuitvoerder informeert over een storting in of uitdeling uit deze
reserve voor zover deze verandering gevolgen heeft voor de hoogte van
het voor een uitkering gereserveerd vermogen. Een deelnemer krijgt dus
te zien dat zijn vermogen is veranderd als gevolg van een van storting in
of uitdeling uit deze reserve indien hiervan sprake is. Deze informatie is
van belang voor de deelnemer aangezien de solidariteitsreserve voor het
collectief is bedoeld, waarvan hij deel uit maakt.
Ook merken de leden van de SP-fractie op dat een gecommuniceerde
doelstelling is dat de transitievoorwaarden voor een evenwichtige
transitie duidelijk zijn voor alle betrokkenen. De leden van de SP-fractie
vinden deze transitievoorwaarden echter te vrijblijvend en niet duidelijk
voor deelnemers en vragen wat er gedaan gaat worden om deze
doelstelling te realiseren. De regering wijst erop dat sociale partners hun
voorstellen omtrent de transitie en de onderbouwing van deze voorstellen
zullen moeten verantwoorden in een transitieplan. Daarbij moeten in ieder
geval de zogenoemde nettoprofijteffecten (ook wel generatie-effecten
genoemd) in kaart worden gebracht. Deze transitieplannen zijn voor alle
betrokkenen inzichtelijk en te raadplegen. Belangrijker voor de individuele
deelnemers is echter dat in het wetsvoorstel is opgenomen dat alle
individuele deelnemers moeten worden geïnformeerd over hun pensioenverwachtingen voor en na de transitie. Dat acht de regering een belangrijke waarborg om te komen tot evenwichtige uitkomsten voor alle
betrokkenen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering om in
een beknopt overzicht weer te geven hoe de maatregelen uit het
wetsvoorstel gelinkt kunnen worden aan de problemen met het huidige
stelsel. Daarvoor ontvangen zij graag een overzicht van de problemen die
de regering ziet, en per probleem welke maatregel wordt voorgesteld als
oplossing het liefst in tabelvorm. De regering wijst erop dat in hoofdstuk 1
en 2 van de memorie van toelichting de aanleiding en de doelen van het
wetsvoorstel zijn beschreven. Hieronder is het overzicht weergegeven van
de problemen van het huidige stelsel en de voorgestelde maatregelen.
Problemen huidige stelsel

Maatregelen en oplossingen

Door focus op nominale zekerheid
en bijbehorende bufferverplichtingen minder indexatiemogelijkheden.

Minder bufferopbouw en daarmee
meer zicht op indexatie. Pensioen
gaat directer dan nu meebewegen
met de ontwikkeling van de
economie, met behoud van – deels
nieuwe – schokdempers.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

17

Weinig ruimte voor maatwerk bij
risicodeling. Economische
schokken worden middels de
dekkingsgraad voor alle deelnemers op dezelfde wijze verwerkt.
Hierdoor worden gepensioneerden
ook geraakt door ontwikkelingen in
de lange rente.

De nieuwe pensioencontracten
maken het mogelijk om de risico’s
die inherent zijn aan het opbouwen
van een kapitaalgedekt pensioen,
expliciet en gericht toe te delen aan
deelnemers, passend bij hun
risicohouding. Hierbij is het
mogelijk om het pensioen van
gepensioneerden minder gevoelig
te maken voor de rente van lange
looptijden en het renterisico gericht
af te dekken, passend bij de
risicohouding.

Huidige contracten kenmerken zich
door incomplete besluitvorming,
onder andere doordat er in het
huidige stelsel ruimte is voor hoge
buffers.

De pensioencontracten in het
nieuwe stelsel kennen expliciete
regels voor de wijze waarop
financiële mee- of tegenvallers
doorwerken in de pensioenen en in
de opgebouwde pensioenvermogens. De nieuwe contracten zijn
hierdoor «meer compleet» dan de
huidige uitkeringsovereenkomst.

Ontwikkelingen van pensioenen
sluiten niet altijd goed aan op de
economische ontwikkelingen.

Betere aansluiting tussen economische ontwikkelingen en de hoogte
van de pensioenen, wat het voor de
deelnemer begrijpelijker en beter
uitlegbaar maakt.

De meeste deelnemers hebben een
beperkt inzicht in de omstandigheden die de ontwikkeling van de
dekkingsgraad van hun pensioenfonds beïnvloeden, en daarmee de
ontwikkeling van hun pensioen
bepalen. Hierdoor worden
pensioenen in het huidige stelsel
slechts beperkt als transparant en
persoonlijk ervaren.

De nieuwe pensioencontracten
vergroten de transparantie van de
pensioenopbouw. Er is direct
inzichtelijk welk pensioenvermogen
voor de eigen pensioenopbouw
gereserveerd is. Met de nieuwe
contracten, en daarvoor voorgestelde informatievoorschriften,
kunnen deelnemers de samenhang
tussen de economische ontwikkelingen en hun pensioen van jaar tot
jaar volgen. Dit draagt naar
verwachting bij aan het begrip bij
deelnemers en daarmee aan hun
waardering voor het pensioen als
arbeidsvoorwaarde. Deelnemers
krijgen van hun pensioenuitvoerder
een jaarlijks overzicht over de
pensioenpremies die worden
ingelegd, de rendementen die de
pensioenuitvoerder boekt en de
gevolgen daarvan voor hun
pensioenopbouw. Dit biedt ruimte
voor een positieve kijk op pensioen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

18

Het huidige pensioenstelsel houdt
onvoldoende rekening met de
dynamiek op de arbeidsmarkt.
Afwisseling tussen werknemerschap en zelfstandigheid of een
overstap tussen werkgevers die
pensioenregelingen met en zonder
doorsneesystematiek toepassen,
kan leiden tot onvoorziene
gevolgen.

De overstap op een stelsel met
persoonlijke voor het pensioen
gereserveerde vermogens, dan wel
met persoonlijke pensioenkapitalen
neemt de nadelige gevolgen van
een verandering van baan of van
arbeidsvorm weg. Na deze
overstap worden de waardeoverdrachten tussen pensioenuitvoerders bij een baanwisseling ook
eenvoudiger.

Als gevolg van de huidige
doorsneesystematiek is er sprake
van onwenselijke vormen van
herverdeling, bijvoorbeeld van
deelnemers met een vlakker
carrièrepad (veelal laagopgeleiden)
naar deelnemers een steiler
carrièrepad (veelal hogeropgeleiden).

Door de afschaffing doorsneesystematiek en de overstap op een
systematiek met actuarieel neutrale
opbouw komt er een einde aan
deze vormen van onwenselijke
herverdeling.

Premies kunnen jaar-op-jaar sterk
fluctueren door de focus op een
vaste pensioenopbouw

In het huidige stelsel is meer ruimte
voor premiestabiliteit. Periodiek
wordt bezien of de premiestelling
en de pensioendoelstelling nog in
evenwicht is.

De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen om een feitenoverzicht van het huidige pensioenlandschap te geven, en daarin mee te
nemen hoeveel fondsen er zijn, hoeveel leden ze hebben, de huidige
dekkingsgraad, een inschatting van de leeftijdsopbouw en welke regeling
ze nu kennen. De meeste van deze gegevens houdt DNB jaarlijks bij. Op
haar website publiceert DNB een overzicht van alle pensioenfondsen, de
premiestromen, het aantal deelnemers, aantal gewezen deelnemers,
aantal pensioengerechtigden, de administratieve uitvoeringskosten per
deelnemer, de kosten van het vermogensbeheer als percentage van het
gemiddeld belegd vermogen, de reële dekkingsgraad en de premiedekkingsgraad.8 Het gevraagde feitenoverzicht, uitgesplist naar individuele
pensioenfondsen is hier vindbaar. In totaal zijn er circa 200 pensioenfondsen met ruim 19 miljoen deelnemers aan pensioenregelingen,
bestaande uit ongeveer 5,8 miljoen actieve deelnemers, 9,7 miljoen
gewezen deelnemers en 3,5 miljoen gepensioneerden. Het grootste deel
van deze fondsen voert op dit moment een uitkeringsovereenkomst uit.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fracties geven aan dat onze
kapitaalgedekte aanvullende pensioenen bijdragen aan de lange financiële
balansen in Nederland en aan het overschot op de lopende rekening. Zij
vragen de regering hierop te reflecteren. Ook vragen zij wat de regering
vindt van de macro-economische gevolgen van ons pensioensparen. Het
klopt dat Nederland relatief lange balansen kent. Het vermogen van
Nederlanders zit vaak vast, bijvoorbeeld in de eigen woning of pensioen,
terwijl de schulden en bijbehorende verplichtingen ook hoog zijn en
doorlopen bij inkomensterugval. In de Miljoenennota 2021 (met name

8

DNB, «Jaargegevens individuele pensioenfondsen», https://www.dnb.nl/statistieken/datazoeken/#/details/gegevens-individuele-pensioenfondsen-jaar/dataset/78c1c804-0b65-4bbc-a5ccdf9cd75c9ded.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

19

paragraaf 3.1) is hier nader op gereflecteerd.9 De kapitaalgedekte
aanvullende pensioenen spelen ook een rol bij het overschot op de
lopende rekening. Het is echter belangrijk om op te merken dat de
pensioenbesparingen van huishoudens niet de belangrijkste factor zijn.
Uit een recente DNB studie blijkt bijvoorbeeld dat de besparingen van
niet-financiële vennootschappen het grootste deel uitmaken van het
overschot op de lopende rekening.10 Het CPB gaat in haar policy brief
2015/05 in op de oorzaken en de beleidsgevolgen van het overschot op de
Nederlandse lopende rekening en de rol van pensioenvermogen daarin.11
Het Nederlandse overschot op de lopende rekening kan volgens het CPB
grotendeels worden verklaard door structurele factoren, waarvan er twee
opvallen: het relatief hoge spaarniveau en buitenlandse investeringsniveau bij multinationale ondernemingen en pensioenfondsen enerzijds
en de internationalisatie van de Nederlandse economie (inclusief
lidmaatschap van de eurozone) anderzijds. In de policy brief geeft het CPB
aan dat het grootste deel van het Nederlandse overschot rechtstreeks in
verband gebracht kan worden met divergerende handelspatronen binnen
de eurozone sinds de jaren 2000. Een ander deel kan verklaard worden
door pensioenfondsen. Het CPB geeft in haar policy brief aan dat de
verwachting is dat op termijn, gegeven de ouder wordende bevolking, het
particuliere spaaroverschot (inclusief dat in de pensioenfondsen)
geleidelijk zal verminderen.
Tegenover de nadelen van het overschot op de lopende rekening, zoals
waarderingsrisico’s die kunnen zorgen voor significante verliezen, en het
risico van lange balansen staan ook belangrijke voordelen van een
kapitaalgedekte tweede pijler. Door wereldwijd en gediversifieerd te
beleggen is het pensioen minder kwetsbaar voor economische en
demografische schokken in Nederland dan omslagfinanciering. Dat neemt
niet weg dat omslagfinanciering ook voordelen heeft, zoals de
mogelijkheid om loonrisico’s tussen werkenden en gepensioneerden te
delen. Ook biedt de AOW een bestaansminimum voor gepensioneerden
zonder aanvullend pensioen. Het CPB wijst er dan ook op dat juist een
combinatie van omslagfinanciering en kapitaaldekking bijdraagt aan
spreiding van risico’s.12 De regering ziet, in antwoord op de vraag van de
leden van PvdA- en GroenLinks-fracties, de kracht van ons pensioenstelsel
in een combinatie van kapitaaldekking en omslag en ziet al met al geen
aanleiding om dit op dit moment sterk te wijzigen. De regering doet in dit
wetsvoorstel geen concrete voorstellen om de lange balansen te
verkorten, maar er zijn eerder wel verschillende stappen in gang gezet om
dit te bewerkstelligen. Zo wordt de hypotheekrenteaftrek in stappen
verlaagd, is in 2018 de zogenoemde loan-to-value ratio verlaagd naar
maximaal 100% en kan met de Wet bedrag ineens, RVU en verlofsparen
een beperkt deel van het pensioen ineens opgenomen worden.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fracties vragen om te reflecteren op
het mogelijke procyclische effect van voorliggend wetsvoorstel. Zowel op
micro- als macroniveau is het niet wenselijk als de pensioenpremies en
9

Kamerstukken II, 2020–23, 35 570 nr. 1.
DNB, «Het spaaroverschot van Nederlandse bedrijven ontrafeld», https://www.dnb.nl/
algemeen-nieuws/2019/het-spaaroverschot-van-nederlandse-bedrijven-ontrafeld/
#:~:text=In%202018%20bereikte%20het%20Nederlandse,het%20spaaroverschot%20voor
%20hun%20rekening.
11
Oorzaken en beleidsgevolgen van het overschot op de Nederlandse lopende rekening, CPB
Policy Brief 2015/05, https://www.cpb.nl/sites/default/files/publicaties/download/cpb-policybrief-2015-05-oorzaken-en-beleidsgevolgen-van-het-overschot-op-de-nederlandse-lopenderek.pdf.
12
CPB, Lage rente en de toekomst van pensioenen, CPB Policy Brief, https://www.cpb.nl/sites/
default/files/omnidownload/CPB-Netspar-Policy%20Brief-Lage-rente-en-de-toekomst-vanpensioenen.pdf.
10

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

20

-uitkeringen te veel fluctueren. De overgang naar het nieuwe stelsel zorgt
voor stabielere premies, de premie is in het nieuwe stelsel geen sturingsinstrument meer in geval van tijdelijke economische schokken. Hierdoor
reageren de arbeidskosten van werkgevers en de besteedbare inkomens
van actieve deelnemers minder sterk op een op- of neergaande
conjunctuur. Bovendien zijn in het wetsvoorstel verschillende maatregelen
opgenomen om de pensioenuitkeringen te stabiliseren. Belangrijk daarbij
is de solidariteits- en risicodelingsreserve. Hiermee kunnen uitkeringen
gestabiliseerd worden. Daarnaast bestaat de mogelijkheid voor pensioenfondsen om resultaten te spreiden over maximaal tien jaar op basis van
het per deelnemer gereserveerde pensioenvermogen. In paragraaf 3.3.3
van de memorie van toelichting wordt hier nader op ingegaan. Verder
worden pensioenvermogens naar verwachting jaarlijks aangepast
afhankelijk van de behaalde resultaten en de inzet van de reserves. Een
jaarlijkse aanpassing dempt de eventuele cycliciteit ook, ten opzichte van
een kortere frequentie. De eventuele gevolgen op de cycliciteit van de
economie zullen volgens de regering gering zijn indien ze optreden en de
voorgestelde instrumenten in het nieuwe stelsel bieden voldoende
houvast om die te dempen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of de regering kan
aangeven hoeveel werkenden (werknemers en zelfstandigen) nu geen of
beperkt pensioen opbouwen in de tweede pijler. Het CBS heeft in januari
van dit jaar een nieuw onderzoek gepubliceerd naar de omvang van de
witte vlek op 20 december 2019.13 Daaruit bleek dat 936 duizend
werknemers destijds geen pensioen opbouwen via hun werkgever. De
CBS cijfers bieden ook inzicht in de pensioenaanspraken van zelfstandigen
in de tweede pijler. Van de 947 duizend zelfstandigen hadden 209 duizend
geen pensioenaanspraken in de tweede pijler.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen hoeveel meer
werknemers en zelfstandigen pensioen gaan opbouwen door dit
wetsvoorstel. Zij vragen of de regering de mening deelt dat dit een van de
grootste problemen is van het huidige pensioenstelsel en of de regering
de mening deelt dat dit wetsvoorstel hiervoor geen oplossingen biedt. De
leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of de regering bereid is
om oplossingen voor dit probleem bij het wetsvoorstel te betrekken, of op
andere wijze oplossingen te presenteren en zo ja, welke maatregelen de
regering dan overweegt. Dit wetsvoorstel stelt niet primair als doel om het
probleem van de witte vlek of zelfstandigen zonder pensioen in zijn
totaliteit op te lossen. De regering is zich evenwel zeer bewust van deze
problematiek en werkt er samen met sociale partners aan om zo veel
mogelijk mensen pensioen te laten opbouwen. In dit wetsvoorstel wordt
een arbeidsvormneutraal pensioenkader geïntroduceerd waarmee de
fiscale ruimte voor pensioensparen in de derde pijler wordt verruimd voor
alle werkenden. De regering is van mening dat pensioenopbouw door
zelfstandigen hierdoor beter wordt gefaciliteerd. Daarnaast introduceert
het wetsvoorstel een experimenteerbepaling die ruimte biedt om
vrijwillige aansluiting van zelfstandigen in de tweede pijler mogelijk te
maken. Dit vormt een eerste, belangrijke, stap naar het beter faciliteren
van pensioenopbouw door zelfstandigen. In dit wetsvoorstel wordt
daarnaast de maximale wachttijd in de uitzendsector verkort naar 8
gewerkte werken, waardoor naar verwachting ongeveer 120 duizend
werknemers14 pensioen zullen opbouwen. De wachttijd in de uitzendsector is vooruitlopend op de inwerkingtreding van de wet al verkort via
afspraken in de CAO. Daarnaast werkt het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid mee bij de uitvoering van het aanvalsplan witte vlek van
de Stichting van de Arbeid, wat is opgesteld als onderdeel van de
13
14

https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2022/02/witte-vlek-op-pensioengebied-2019.
Kamerstukken II, 2021–22, 32 043, nr. 573.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

21

uitwerking van het Pensioenakkoord. De regering heeft vertrouwen in
deze aanpak, maar staat ook open voor aanvullende maatregelen die
bijdragen aan het verkleinen van de witte vlek. In dit verband is het tot slot
relevant om te wijzen op het kabinetsvoornemen om de arbeidsmarkt te
hervormen. Daarbij vormen het rapport van de Commissie Regulering van
Werk en het SER MLT-advies de leidraad. Dit valt echter buiten de
reikwijdte van dit wetsvoorstel, maar zal als zodanig wel gevolgen hebben
voor de arbeidsmarkt in brede zin en daarmee ook op het aantal
werkenden dat deelneemt aan een pensioenregeling.
De leden van de PvdA-fractie en de GroenLinks-fractie vragen wat de
stand van zaken is rond de verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering
zelfstandigen. In 2022 heeft de regering een brief over de invulling van de
verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen aan uw
Kamer gestuurd. In deze planningsbrief15 is aangegeven dat de regering
voor het zomerreces u zal informeren over de verdere vormgeving van de
verplichte verzekering. Op dat moment krijgt u een actuele stand van
zaken.
De leden van de fractie van JA21 vragen welke mogelijkheden er zijn om
binnen de huidige uitkeringsovereenkomsten de rekenrente aan te passen
en de buffers aan te wenden voor meer nominale zekerheid en een
koopkrachtiger pensioen. De regering geeft aan dat aanpassing van de
rekenrente in de huidige uitkeringsovereenkomst betekent dat de
rekenrente boven de risicovrije rente komt te liggen. Daarmee wordt
vooruitgelopen op toekomstig onzeker rendement dat geen economische
waarde heeft. Er kunnen dus ook geen toegezegde pensioenen financieel
mee afgedekt worden. Dat heeft tot gevolg dat de hogere pensioenen als
gevolg van een hogere rekenrente worden betaald door de jongere
deelnemers in een pensioenfonds. De dekking van hun toekomstige
pensioen wordt uitgehold doordat het pensioenfonds zich op papier rijk
rekent. Als er daadwerkelijk buffers aanwezig zijn in het pensioenfonds
kunnen deze op basis van het transitie-ftk boven een dekkingsgraad van
105% worden aangewend voor een koopkrachtiger pensioen. Uiteraard
gaat het uitgeven van buffers ten behoeve van indexatie ten koste van de
nominale zekerheid.
De leden van de fractie van JA21 vragen welke aannames in de nieuwe
Pensioenwet dermate afwijkend zijn dat een nieuw gebouw nodig is in
plaats van een grondige verbouwing. De regering wijst erop dat we in het
nieuwe pensioenstelsel overstappen op een wereld waarin alleen wordt
gewerkt met premieregelingen en er geen pensioenaanspraken over een
langere periode meer kunnen worden toegezegd. Bij een wereld waarin
premieregelingen de basis vormen, is de doorsneesystematiek zoals die
nu wordt toegepast niet passend en logisch, los van de verschillende
nadelen van deze systematiek zoals worden beschreven in hoofdstuk 1
van de memorie van toelichting. Overigens wijst de regering erop dat
naast deze fundamentele aanpassingen veel sterke elementen van het
huidige pensioengebouw overeind blijven, zoals de verplichtstelling, de
fiscale ondersteuning en de ruimte voor risicodeling. Aansluitend stellen
de leden van de fractie van JA21 de vraag waarom de regering zwaar
leunt op een modelmatige benadering van de werkelijkheid die de illusie
van houvast zou geven. De regering wijst erop dat er in een pensioenstelsel altijd aannames zullen moeten worden gemaakt over de werkelijkheid, bijvoorbeeld om te bepalen welke premiehoogte passend wordt
gevonden, gegeven een bepaalde pensioendoelstelling. De scenario’s
dienen ook deelnemers een inschatting te geven van de hoogte van de te
ontvangen pensioenuitkering op het moment van pensionering. Om
daarbij ook de onzekerheid te laten zien zijn uitvoerders verplicht om de
15

Kamerstukken II 2021/22, 35 925 XV, nr. 88.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

22

pensioenverwachting in drie scenario’s te laten zien: naast een verwacht
scenario, ook een goed- en slechtweerscenario. Overigens zal niemand
ontkennen dat het uiteindelijke pensioenresultaat afhankelijk is van de
totale ingelegde premies en de gemaakte rendementen en de solidariteitsregels en niet van de gehanteerde modellen en scenario’s.
De leden van de JA21- fractie vragen of door de periodieke aanpassing
van de pensioenleeftijd aan de gestegen levensverwachting het macro
langlevenrisico voor pensioenfondsen wordt beperkt. De regering licht toe
dat door de periodieke aanpassing van de pensioenleeftijd aan de
levensverwachting de verhouding tussen deelnemers en pensioengerechtigden wordt gestabiliseerd. Dit zorgt ervoor dat de verhoging van
pensioenuitgaven door een algemene stijging van de levensverwachting
wordt beperkt en een geringer deel van deze algemene stijging van de
levensverwachting moet worden afgedekt door een verhoging van het
beschermingsrendement voor macro-langlevenrisico.
De leden van de SP-fractie vragen of bij het invaren niet beter een
methode gehanteerd kan worden die rekening houdt met een gemiddeld
rendement over het geaccumuleerde vermogen. Het lid van de fractie Den
Haan vraagt of het niet beter zou zijn bij de transitie een gemiddeld reëel
rendement te hanteren. Ook de fractie van JA21 vraagt of het waarderen
van pensioenuitkeringen niet beter via een verwacht rendement (na aftrek
van verwachte inflatie) kan geschieden. Deze fractie vraagt ook of de
huidige waarderingswijze wel een goede indicatie is van de balanswaarde
van pensioenverplichtingen. Als bestaande pensioenen worden ingevaren
moet daarvan de waarde worden bepaald. Aangezien het hier gaat om
uitkeringsovereenkomsten waarin afspraken zijn gemaakt over de hoogte
van de pensioenuitkering, zijn de verplichtingen steeds middels de
(risicovrije) rekenrente gewaardeerd. Als bij het invaren een gemiddeld
(reëel) rendement wordt gebruikt voor de waardering van verplichtingen
betekent dit een (forse) herverdeling van vermogen van jongere naar
oudere generaties. Blijvende waardering met de risicovrije rente voorkomt
dit. Conform deze waarderingswijze wijzigt de balanswaarde van de
verplichtingen inderdaad met de stand van de (risicovrije) rente. Daarin zit
overigens geen één-op-één relatie, aangezien renteschokken gespreid
doorwerken in de risicovrije rentecurve.
De leden van de fractie van JA21 wijzen erop dat pensioenuitkeringen
meer procyclisch worden, doordat pensioenuitkeringen meer meebewegen met de economische ontwikkelingen. De regering wijst erop dat de
overgang naar het nieuwe stelsel zorgt voor stabielere premies, de premie
is in het nieuwe stelsel geen sturingsinstrument meer in geval van
tijdelijke economische schokken. Hierdoor reageren de arbeidskosten van
werkgevers en de besteedbare inkomens van actieve deelnemers minder
sterk op een op- of neergaande conjunctuur. Wel is het inderdaad het
geval dat pensioenuitkeringen als het mee zit sneller kunnen worden
verhoogd en dat de keerzijde is dat er bij economische tegenvallers ook
eerder verlaging kan optreden. Wel zijn er in het systeem verschillende
elementen die tegenvallers bij reeds ingegane uitkeringen kunnen
dempen. Door rekening te houden met de risico’s die deelnemers kunnen
en willen lopen, zullen gepensioneerden gemiddeld genomen minder
risico lopen en daarmee minder last hebben van neergaande schokken.
Daarnaast kunnen schokken worden gespreid in de tijd en kan de
solidariteits- of risicodelingsreserve worden ingezet om negatieve
schokken op te vangen. Ten slotte wijst de regering erop dat het inkomen
van gepensioneerden gemiddeld voor de helft bestaat uit het aanvullend
pensioen en voor de helft uit de AOW, die twee keer per jaar wordt
geïndexeerd. Ook dat heeft een dempend effect op het inkomen van
gepensioneerden bij een eventuele korting van het aanvullend pensioen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

23

De leden van de fractie van JA21 vragen de regering om uit te leggen wat
er gaat veranderen, en welke invloed dit heeft op arbeidsmarktbeslissingen. De leden van de fractie van JA21 vinden het niet aannemelijk dat
het wetsvoorstel van invloed is op arbeidsmobiliteit. In het huidige stelsel
kunnen arbeidsmarktbeslissingen – in het bijzonder de overgang van
werknemerschap naar ondernemerschap en vice versa – gevolgen hebben
voor totale pensioenopbouw gedurende het werkzame leven. Als gevolg
van de huidige doorsneesystematiek is daarbij ook de volgorde van deze
arbeidsmarktbeslissingen van belang (of iemand start als werknemer met
pensioenopbouw of als zelfstandige met mogelijk pensioenopbouw in de
derde pijler). De regering is zich er van bewust dat de gevolgen voor de
pensioenopbouw door werkenden praktijk veelal samen met andere
factoren zal worden meegewogen bij de keuzes om van baan of beroep te
veranderen. Maar in dat geval kan er ook sprake zijn van onvoorziene
gevolgen. Ook dat acht de regering niet wenselijk. Omdat de dynamiek op
de arbeidsmarkt en de verscheidenheid aan arbeidsvormen afgelopen
decennia sterk zijn toegenomen, acht de regering een pensioenstelsel van
belang waarbij arbeidsmobiliteit geen onvoorziene gevolgen heeft voor
de pensioenopbouw. Dit wordt bereikt door de overstap op een actuariële
neutrale pensioenopbouw.
Het lid van de BBB-fractie wijst erop dat door de stijging van de dekkingsgraden een van de belangrijkste aanleidingen van de hervormingen
inmiddels is achterhaald. Zodoende vraagt zij of de regering wil
overwegen om de wetswijziging alsnog niet door te voeren en het huidige
stelsel te handhaven. De regering wijst er in dit kader op dat de aanleiding
van de stelselherziening niet is gelegen in de lage dekkingsgraden, maar
is ingegeven door reeds langlopende ontwikkelingen. Hierbij zijn twee
belangrijke aanleidingen te onderscheiden. De eerste heeft betrekking op
de financiële grondslagen van ons pensioenstelsel, waaronder de sterke
gerichtheid op nominale zekerheid. De nieuwe pensioencontracten bieden
meer perspectief op een koopkrachtig pensioen en betere mogelijkheden
om met beleggingsresultaten en renteontwikkelingen om te gaan, door
een meer gerichte toedeling van het beleggings- en het renterisico. De
tweede langlopende ontwikkeling ziet op de aansluiting van ons stelsel bij
ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en in maatschappelijke voorkeuren.
De regering vindt het van belang dat het pensioenstelsel persoonlijker
wordt en qua vormgeving beter aansluit op de veranderende arbeidsmarkt.
Het lid van de BBB-fractie vraagt of het huidige stelsel voortgezet zou
kunnen worden met minder of nauwelijks buffervorming. De huidige
buffers bestaan uit het minimaal vereist eigen vermogen en het vereist
eigen vermogen. De hoogte van de buffers is afhankelijk van de soort
pensioenregeling die door het pensioenfonds wordt gevoerd. In het
huidige stelsel van uitkeringsovereenkomsten zijn hogere buffers van
toepassing dan bij de premieovereenkomsten in het nieuwe stelsel. Dat
komt doordat in uitkeringsovereenkomsten afspraken zijn gemaakt over
de hoogte van de pensioenuitkering. Om die afspraken met een grote
mate van zekerheid waar te maken, is die hogere buffer nodig. Wanneer
de buffer bij uitkeringsovereenkomsten van overheidswege wordt
verlaagd, wordt de pensioenuitkering onzekerder zonder dat de pensioenovereenkomst is aangepast en sociale partners daarbij betrokken zijn.
Het lid van de fractie Den Haan stelt dat de wijzigingen in het pensioenstelsel een grote impact hebben en zeker in deze fase tot 2027 veel onrust
en onzekerheid creëren. Door onder andere het uitblijven van indexatie is
het vertrouwen in het stelsel de afgelopen jaren fors ondermijnd. Het lid
vraagt of de regering het eens dat dit een ongewenste situatie is en dat
herstellen van vertrouwen eveneens als essentiële doelstelling moet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

24

worden opgenomen. De regering is het eens met de stelling dat herstellen
van vertrouwen een essentiële doelstelling is. De regering is van mening
dat een stelsel dat eerder zicht biedt op indexatie -ook in de jaren
voorafgaand aan 2027-, duidelijker is over wat deelnemers kunnen
verwachten en dat beter aansluit op persoonlijke voorkeuren, bijdraagt
aan het herstel van vertrouwen in het pensioenstelsel.
Het lid van de fractie Den Haan wijst erop dat in de memorie van
toelichting staat dat het CPB en 13 pensioenfondsen het pensioenakkoord
hebben doorgerekend en dat dat in veel gevallen niet tot nadelen leidt
voor deelnemers. Zij vraagt of de regering kan aangeven in welke situatie
deelnemers wel worden benadeeld en welke groepen dat betreft. De
regering wijst erop dat de uitkomsten van deze doorrekeningen per
definitie afhankelijk zijn van de gehanteerde veronderstellingen. Op
hoofdlijnen komt het volgende beeld naar voren. De gemiddelde uitkering
gedurende de pensioenperiode voor oudere actieven en gepensioneerden
is veelal hoger bij het nieuwe contract ten opzichte van het bestaande
ftk-contract, doordat bij het ftk-contract de eerste jaren meer rendement
naar een buffer vloeit. Voor toekomstige deelnemers is het beeld
tweeledig: zij hebben voordeel van de afschaffing van de doorsneesystematiek, maar profiteren in mindere mate van de bufferopbouw door
eerdere generaties dan in de huidige uitkeringsovereenkomst het geval
zou zijn geweest. In vergelijking tot de uitkeringsovereenkomst zullen de
verwachte pensioenuitkeringen voor toekomstige generaties lager
uitvallen. Evenwel blijkt uit de doorrekeningen dat toekomstige
deelnemers in het nieuwe stelsel een vervangingsratio kunnen realiseren
die boven de huidige ambitie van 80% ligt. Ook dient te worden
opgemerkt dat aspecten als een transparanter pensioencontract dat beter
aansluit op arbeidsmarktkeuzes van werkenden niet in financiële zin in de
analyses tot uiting komen, maar de baten daarvan vooral aan (toekomstige) actieven toekomen.
Het lid Omtzigt vraagt de regering hoe pensioenfondsen de relatie tussen
premie en beoogde uitkering kunnen gaan uitleggen aan de deelnemers.
Het pensioenfonds informeert zijn deelnemers over de verwachte
uitkering op basis van de ingelegde premie in een in drie scenario’s: een
optimistisch, verwacht en pessimistisch scenario. Hierbij betreft het
pessimistische scenario het 5e percentiel en het optimistische scenario het
95e percentiel van de wettelijk voorgeschreven URM scenario’s. Daarmee
wordt de verwachte uitkering richting deelnemers gecommuniceerd.
Het lid Omtzigt vraagt de regering of de berekeningen die gemaakt zijn
met de huidige scenariosets, waarin de inflatie in geen van de 2000/10.000
scenario’s de komende zestig jaar boven de 6% uitkomt, relevant zijn. Hij
vraagt, als het antwoord op deze vraag ja is, hoe deze relevant kunnen zijn
nu het huidige scenario op geen enkele wijze in de scenarioset voorkomt.
En zo nee, wanneer er een realistische scenarioset komt. De regering ziet
net als het lid Omtzigt dat de inflatie momenteel voor één jaar buitengewoon hoog is. De Commissie Parameters, bestaande uit onafhankelijke
experts, is op dit moment bezig met een nieuw advies over onder andere
de economische scenario’s. Daarbij wordt ook rekening gehouden met
inzichten rond de inflatieverwachtingen. Ik verwacht dat de commissie
haar advies uit zal brengen rond de zomer van dit jaar. Voor de wetsbehandeling gaat het om de vergelijking van het huidige stelsel met de
nieuwe pensioenregels. De huidige hoge inflatie maakt het lastig om de
koopkracht van gepensioneerden op peil te houden. Dit geldt voor het
huidige contract, maar ook voor het nieuwe contract. Economisch lastige
omstandigheden veranderen niet door een ander contract. Het nieuwe
contract biedt echter wel meer mogelijkheden om met deze lastige
omstandigheden om te gaan. Indexatie kan eerder worden verstrekt,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

25

omdat geen buffers meer opgebouwd hoeven te worden. Rendementen
kunnen bovendien beter gericht worden toebedeeld en de solidariteitsreserve kan worden gebruikt voor inflatiebescherming.
Het lid Omtzigt vraagt zich af hoe de regering borgt dat voor oudere
actieve deelnemers toereikende premies komen en of voor jongere
deelnemers de berekening van de doelstelling niet per definitie tot lagere
benodigde pensioenpremies zal leiden. Een doelstelling van het
wetsvoorstel toekomst pensioenen is stabiele premies. Dit wordt bereikt
met de voorgestelde berekeningswijze. Dit hoeft niet per definitie tot
lagere benodigde premies te leiden. De hoogte van de premie zal moeten
worden afgewogen binnen de kaders van het arbeidsvoorwaardenoverleg
van sociale partners. Bij die afweging nemen sociale partners de totale
deelnemerspopulatie mee en zullen zij zich niet uitsluitend richten op
jongeren of ouderen.
Het lid Omtzigt vraagt hoe een pensioenfonds de opdracht terug kan
geven indien sociale partners onvoldoende premies voor risicodekkingen,
kosten en vullen van reserves afspreken. Sociale partners maken
afspraken over de hoogte van de premie. Onderdeel van de premie is een
opslag voor de instandhouding van het minimaal vereist eigen vermogen
en een opslag voor kosten. Afhankelijk van de pensioenregeling zal er ook
sprake zijn van een opslag voor risicopremies. Het pensioenfonds zal
sociale partners uiterlijk middels de opdrachtbevestiging informeren over
de vul- en verdeelregels van een solidariteits- en risicodelingsreserve als
hier sprake van is, waaronder of een deel van de premie hiervoor gebruikt
zal worden. Het pensioenfonds informeert sociale partners tevens over de
kosten van de uitvoering van de regeling. Naar verwachting zullen
pensioenfondsen en sociale partners in het iteratieve proces voorafgaand
aan de opdrachtaanvaarding reeds contact hierover hebben. Wat betreft
de premies voor risicodekkingen wordt met het wetsvoorstel geen
wijziging van het bestaande stelsel beoogt. Dat betekent dat het pensioenfonds, net als onder het huidige stelsel, aangeeft welke premie nodig is.
Mochten sociale partners ondanks deze informatie van het pensioenfonds
de premie vaststellen zonder rekening te houden met deze opslagen op de
premie, dan zal het pensioenfonds sociale partners middels de opdrachtbevestiging informeren over de consequenties. Dit kan bijvoorbeeld
consequenties hebben voor de kans dat de pensioendoelstelling wordt
gehaald, omdat een deel van de premie voor bovengenoemde aspecten
ingezet zal moeten worden.
Het lid Omtzigt vraagt de regering of zij bereid is de toets van de
premie/doelstelling ook voor te schrijven voor de flexibele premieregeling. In een stelsel met alleen nog premieovereenkomsten is zowel in de
solidaire premieregeling als in de flexibele premieregeling, de premie de
arbeidsvoorwaardelijke toezegging. Gezien de kenmerken van de flexibele
premieregeling wordt niet voorgeschreven dat er ook bij de flexibele
premieregeling vooraf een expliciete pensioendoelstelling dient te worden
vastgesteld. Dat neemt niet weg dat net als bij bestaande premieregelingen de hoogte van de door sociale partners toegezegde premie in de
praktijk meestal is afgeleid uit een door sociale partners beoogde
pensioendoelstelling.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering bereid is om de toets van de premie
aan de doelstelling gegeven de risicohouding van de deelnemers jaarlijks
te toetsen en of de regering bereid is om voor te schrijven dat de uitkomst
van deze toets wordt teruggekoppeld en besproken met sociale partners,
als daar aanleiding voor is. Vanuit het doel van het wetsvoorstel om
stabiele premies te bereiken is gekozen de bovengenoemde toetsing en
vaststelling van de risicohouding voor alle leeftijdscohorten elke 5 jaar te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

26

laten plaatsvinden. Hierbij geldt wel dat als er aanleiding is om opnieuw
te toetsen, bijvoorbeeld vanwege een grote wijziging in de deelnemerspopulatie, het pensioenfonds daar de mogelijkheid toe heeft en de risicohouding opnieuw vast kan stellen. Wettelijk wordt voorgeschreven dat het
pensioenfonds voorafgaande aan de opdrachtaanvaarding sociale
partners moet informeren op basis van een voorgeschreven uniforme
scenarioset over de kans dat de door sociale partners beoogde pensioendoelstelling – gegeven de door sociale partners gewenste premie – wordt
behaald gegeven de vastgestelde risicohouding. Dit kan sociale partners
aanleiding geven om de premiehoogte en/of pensioendoelstelling
nogmaals in ogenschouw te nemen. In het concept besluit is opgenomen
dat het pensioenfondsbestuur sociale partners informeert niet alleen bij
een nieuwe of gewijzigde opdrachtbevestiging over de inrichting van de
onderdelen bij de pensioenregeling, maar ook indien sprake is van een
ingrijpende wijziging in die onderdelen. Het gaat in dat geval om
wijzigingen die gevolgen hebben voor de (verwachte) pensioenuitkeringen en de kans dat de pensioendoelstelling wordt gehaald.
Het lid Omtzigt vraagt wat er moet gebeuren met het risicopreferentieonderzoek en de risicohouding als de premie aannames in het onderzoek na
vaststelling van de risicohouding niet realistisch blijken te zijn. Het
risicopreferentieonderzoek dient op realistische aannames gebaseerd te
zijn, ook met betrekking tot de premiestelling. Dat betekent dat sociale
partners aan het begin van de transitie de pensioenpremie moeten
vaststellen die stabiel zal moeten zijn voor een langere periode en tevens
als realistisch uitgangspunt geldt voor het risicopreferentieonderzoek. Het
fonds dient vooraf de sociale partners te informeren op basis van
voorgeschreven methodiek in hoeverre met de premie door sociale
partners nagestreefde doelen behaald kunnen worden.
Het lid Omtzigt vraagt of de toetsing van het beleggingsbeleid aan de
risicohouding niet zal moeten leiden tot overleg tussen pensioenfonds en
sociale partners in plaats van tot een automatische aanpassing van het
beleggingsbeleid. De risicohouding per leeftijdscohort is een belangrijk
uitgangspunt voor de inrichting van het strategisch beleggingsbeleid voor
de flexibele en solidaire premieregeling. Hiermee wordt geborgd dat
pensioenuitvoerders zich goed rekenschap geven over hoeveel risico hun
deelnemers willen en kunnen lopen en aldus beleggen in het belang van
de deelnemers (prudent person beginsel). Bij de vormgeving van dit
beleggingsbeleid (en de uitwerking van verdeelregels) moet dan ook
nadrukkelijk worden aangesloten op de risicohouding per leeftijdscohort,
zoals vastgelegd in de eerdergenoemde bandbreedtes voor het gewenste
risico. In de praktijk zal het bij de vaststelling van een passend strategisch
beleggingsbeleid en verdeelregels vaak gaan om een iteratief proces
tussen sociale partners en pensioenfonds. Het feitelijke beleggingsbeleid
dient dan wel automatisch te worden aangepast aan de kaders gesteld
door het strategisch beleggingsbeleid.
Het lid Omtzigt wil graag weten of de fiscale premiegrens nog kan
wijzigen als de nieuwe economische scenariosets naar aanleiding van het
advies van de commissie parameters na de zomer beschikbaar komen.
In principe kan de fiscale premiegrens nog wijzigen, maar dit gebeurt
alleen als het 27e percentiel van de rendementsverwachting in de
scenarioset zodanig verandert dat de premiegrens meer dan 5%-punt zou
wijzigen ten opzichte van de voorgestelde 30%. Dit kan het geval zijn als
het advies van de Commissie Parameters daartoe aanleiding geeft. Een
dergelijke wijziging wordt op zijn vroegst berekend op 1 oktober 2023 en
zal in werking treden per 1 januari 2027 conform het voorgestelde
aanpassingsmechanisme.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

27

Het lid Omtzigt vraagt zich af waarom er voor het 27e percentiel van de
rendementsverwachting is gekozen om de fiscaal maximale premie van
30% op te baseren.
De premiegrens van 30% correspondeert met een reëel rendement van
1,5%. Dit reële rendement was het 27e percentiel van de rendementsverwachting in de scenarioset van DNB in het derde kwartaal van 2021.
Rendementsverwachtingen kunnen veranderen. Met het aanpassingsmechanisme wordt bereikt dat de fiscale ruimte meebeweegt met de
rendementsverwachting zoals ook het geval is onder het huidige systeem
van opbouwbegrenzing. Door uit te gaan van het 27e percentiel van de
rendementsverwachting wordt de verbinding tussen premiegrens en
veranderende rendementsverwachtingen gemaakt.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering het eens is met het lid Omtzigt dat de
economische scenariosets niet geschikt zijn voor het maken van beleid
van pensioenfondsen. De Commissie Parameters, bestaande uit onafhankelijke experts, doet momenteel onderzoek naar het model voor het
simuleren van de economische scenario’s die nodig zijn bij diverse
wettelijke toepassingen in het wetsvoorstel en in het huidige pensioenstelsel. De invulling van het beleggingsbeleid is geen wettelijke
toepassing van de economische scenario’s.
3. Wettelijk kader pensioenovereenkomsten in het nieuwe
pensioenstelsel
De leden van de VVD-fractie vragen waarom een premieuitkeringsovereenkomst niet uitgevoerd mag worden door een premiepensioeninstelling. Een premiepensioeninstelling mag geen verzekeringstechnisch risico dragen en kan dus geen vastgestelde uitkeringen doen.
De premiepensioeninstelling moet daarom de waarde van de pensioenaanspraken op de pensioendatum ofwel overdragen aan een verzekeraar
die door de premiepensioeninstelling zelf is aangewezen ofwel, op
verzoek van de deelnemer, aan een pensioenuitvoerder van diens keuze.
Dit wijzigt niet door voorliggend wetsvoorstel. De leden van de
VVD-fractie vragen voorts of de regering mogelijkheden ziet om het
huidige artikel 81b te behouden. Het huidige artikel 81b was bedoeld voor
omzetting van pensioenkapitaal in een vastgestelde uitkering voor de
pensioendatum maar voorziet alleen in de mogelijkheid om het pensioenkapitaal op de pensioendatum om te zetten naar een uitkering. Het eerste
lid geeft aan dat een waardeoverdracht mogelijk is op de datum van
omzetting van de aanspraken in een pensioenuitkering. Dit kan feitelijk
enkel de pensioendatum zijn. Dit kan, en moet, een premiepensioeninstelling al doen op grond van artikel 81a van de Pensioenwet, daarmee is
lid 81b van de Pensioenwet overbodig geworden.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering heeft overwogen om
het aantal contracten te behouden op twee, waarbij de premieuitkeringsovereenkomst een modaliteit binnen de flexibele premieregeling zou zijn. Het lid Omtzigt vraagt eveneens waarom er niet voor is
gekozen om dit als optie aan te bieden binnen de flexibele of solidaire
premieregeling. Naar aanleiding van de internetconsultatie is een
heroverweging gemaakt ten aanzien van de typen pensioenregelingen die
wettelijk worden gefaciliteerd. Naast de solidaire en de flexibele premieregeling is een aangepaste premie-uitkeringsovereenkomst mogelijk
gemaakt die aan deelnemers – onder bepaalde voorwaarden – de
mogelijkheid biedt om het opgebouwde pensioenkapitaal, of de nog door
de werkgever in te leggen pensioenpremies, vanaf 15 jaar voor de
pensioendatum te gebruiken voor het aankopen van een gegarandeerd
vaste uitkering (vanaf pensioendatum). Vanwege deze garantie kan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

28

premie-uitkeringsovereenkomst alleen door verzekeraars worden
aangeboden. Het toevoegen van deze mogelijkheid aan de flexibele
premieovereenkomst zou ervoor zorgen dat pensioenfondsen ook de
mogelijkheid krijgen om vroegtijdig uitkeringen in te kopen voor
deelnemers. Dergelijke individuele keuzes, waarbij het collectieve
beleggingsbeleid doorbroken wordt, passen minder goed bij het
collectieve en solidaire karakter van pensioenfondsen.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de definitie van de premieuitkeringsovereenkomst in relatie tot het voorgestelde artikel 10c van de
Pensioenwet. In de definitie van premie-uitkeringsovereenkomst worden
verschillende fases onderscheiden. In de laatste vijftien jaar voor de
AOW-gerechtigde leeftijd kan het tot dan opgebouwde kapitaal of de in
die periode van vijftien jaar ingelegde premie worden aangewend voor
een vastgestelde uitkering vanaf de pensioendatum. Op de pensioendatum wordt het opgebouwde kapitaal voor zover dat nog niet in de
laatste vijftien jaar voor de AOW-datum is gebruikt voor een vastgestelde
uitkering, aangewend voor een vastgestelde of variabele uitkering. In
artikel 10c van de Pensioenwet is dit verder uitgewerkt. Zowel in de
definitie als artikel 10c van de Pensioenwet is neergelegd dat de
aanwending in de laatste vijftien jaar voor de AOW-gerechtigde leeftijd
zowel betrekking kan hebben op opgebouwd kapitaal voortvloeiend uit de
voor die periode ingelegde premie als op premie (en hieruit voortvloeiend
kapitaal) uit die periode van vijftien jaar.
De leden van de fractie van de VVD vragen waarom geen tijdshorizon
voor de solidariteits- en risicodelingsreserve is vastgelegd. Tevens vragen
zij wat de gemiddelde looptijd en spreiding van looptijden is voor
aanspraken op de balans van pensioenfondsen.
In de lagere regelgeving is geconcretiseerd dat afspraken over de
solidariteits- of risicodelingsreserve, bijvoorbeeld als het gaat over vul- en
uitdeelregels, voor een periode van minimaal 5 jaar vóóraf moeten
worden vastgelegd. Daarmee is nader invulling gegeven aan het begrip
«langere tijd» in de memorie van toelichting. In de nieuwe pensioencontracten is geen sprake meer van pensioenverplichtingen met een bepaalde
gemiddelde looptijd op de balans van pensioenfondsen. De pensioenaanspraken bestaan dan uit het opgebouwde persoonlijke pensioenvermogen
aan de activazijde van de balans, dat is bestemd om in de uitkeringsfase
omgezet te worden in pensioenuitkeringen.
De leden van de fractie van de VVD vragen voorts naar de werking van de
solidariteits- of risicodelingsreserve in samenhang met de mutatie van de
persoonlijke aanspraken en de vulling van deze reserves uit premie. Er
kan zich een situatie voordoen waarin zowel de solidariteits- of risicodelingsreserve als de persoonlijke pensioenvermogens dalen vanwege een
negatief (over)rendement en deze reserve in datzelfde jaar worden gevuld
met premies. Overigens zal de solidariteits- of risicodelingsreserve in die
omstandigheden niet alleen gevuld worden indien is afgesproken om dat
uit de premie te doen, maar vaak ook ingezet worden om persoonlijke
pensioenvermogens en/of pensioenuitkeringen aan te vullen.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten welke wetenschappelijke
inzichten gebruikt gaan worden om het beleggingsrisico van deelnemers
vast te stellen. Bij de vaststelling van de risicohouding wordt onder meer
het maximaal aanvaardbaar beleggingsrisico vastgesteld aan de hand van
deelnemerskenmerken, uitkomsten van het risicopreferentieonderzoek en
wetenschappelijke inzichten. Welke wetenschappelijke inzichten dit zijn, is
bewust opengelaten om de mogelijkheid tot voortschrijdend inzicht,
innovatie en maatwerk te bieden. Een voorbeeld van wetenschappelijke
inzichten zou bijvoorbeeld kunnen zijn het inzicht vanuit de life cycle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

29

theorie dat een afbouw van beleggingsrisico met de leeftijd uit kan leiden
tot zekerder pensioenuitkeringen.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af hoe een zo realistisch mogelijk
(pensioen)uitkomst wordt getoond in het risicopreferentieonderzoek. Het
risicopreferentieonderzoek is een representatieve uitvraag onder
individuele deelnemers van een pensioenfonds. Bij de weergave van
pensioenuitkomsten in het onderzoek wordt rekening gehouden met
deelnemerskenmerken zoals leeftijd en inkomen en verwachte premieinleg door de sociale partners. Hierdoor wordt geborgd dat het onderzoek
binnen een realistische context plaatsvindt.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de reikwijdte is van het risicopreferentieonderzoek voor het beleggingsbeleid. De uitkomsten van het
risicopreferentieonderzoek bepalen naast deelnemerskenmerken en
wetenschappelijke inzichten de risicohouding waarin aan de hand van
maatstaven het maximaal aanvaardbaar risico en het (over)rendement dat
deelnemers tenminste willen behalen per leeftijdscohort wordt bepaald.
Binnen het strategisch beleggingsbeleid wordt een risico/
rendementsprofiel gekozen voor elk leeftijdscohort dat past binnen de
risicohouding van dit leeftijdscohort.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de beleggingscommissie
verantwoordelijk blijft voor prudent beleggingsbeleid en of zij zo nodig
kan afwijken van de risicopreferentie van de deelnemers. De beleggingscommissie blijft verantwoordelijk voor prudent beleggingsbeleid, waarbij
natuurlijk het bestuur van het pensioenfonds eindverantwoordelijk is. De
uitkomst van het risicopreferentieonderzoek is naast deelnemerskenmerken en wetenschappelijke inzichten één van de elementen die de
risicohouding en daarmee het kader bepalen waarbinnen het strategische
beleggingsbeleid wordt vastgesteld.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten of pensioenfondsen ook
mogelijkheden hebben om andere voorkeuren zoals bijvoorbeeld
duurzaamheid uit te vragen en hier rekening mee te houden bij het
beleggingsbeleid. Binnen het risicopreferentieonderzoek hebben
pensioenfondsen de mogelijkheid om onderscheid te maken in bijvoorbeeld duurzaamheid van beleggingsbeleid. Zij kunnen in kaart brengen
hoeveel risico deelnemers willen nemen bij bijvoorbeeld duurzame
beleggingen. Ook andere voorkeuren van deelnemers kunnen worden
getoetst binnen het risicopreferentieonderzoek, als het pensioenfonds
daar aanleiding toe ziet.
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de individuele wens van de
deelnemer in deze collectieve pensioenregeling voor het uitkeringsverloop wordt gewaarborgd. In het nieuwe pensioenstelsel worden, reeds
bestaande, keuzemogelijkheden geboden om uitkeringen naar voren te
halen. Het gaat dan onder meer om de opname van een bedrag ineens, de
keuzemogelijkheid voor het hoog-laag pensioen en vervroegde pensioeningang (mits de laatste twee keuzemogelijkheden worden aangeboden in
de pensioenregeling.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de afdekking van het
renterisico intergenerationeel geregeld wordt per leeftijdscohort en of
deze niet erg complex in de uitvoering is. De regering licht toe dat het
beschermingsrendement voor renterisico per geboortejaar wordt
toebedeeld. Dit risico kan worden afgedekt via de markt en/of binnen het
pensioenfonds, waarbij geen intergenerationele herverdeling plaatsvindt
door het gebruik van objectieve marktinformatie, de rentetermijnstructuur.
De uitvoering hiervan is weliswaar gedetailleerd (per leeftijdsjaar) maar

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

30

daarmee niet complexer dan het afdekken van renterisico via de markt
met bijvoorbeeld rentederivaten en ook niet complexer dan afdekking van
renterisico in het huidige contract.
De leden van de VVD-fractie willen vervolgens graag weten hoe de
regering waarborgt dat het beschermingsrendement en de reserves
intergenerationeel gezien gelijkwaardig verdeeld worden. De beschermingsrendementen worden symmetrisch toebedeeld, het rendement en
het bijbehorende risico komen bij dezelfde deelnemer terecht. Hierdoor is
er geen sprake van intergenerationele herverdeling. Bij de solidariteitsreserve wordt met stochastische analyses onderbouwd dat leeftijdscohorten
alleen maar de lasten dragen of de voordelen krijgen.
De leden van de VVD-fractie vragen of de toedeling van rendement binnen
de beschermde groep naar leeftijd mogen verschillen om een gelijke
aanpassing van de (latente) uitkering voor iedereen binnen de
beschermde groep te bewerkstelligen, zonder dat voor alle leeftijdscohorten aparte beschermingsportefeuilles moeten worden vormgegeven.
De regering licht desgevraagd toe dat dat is toegestaan. Juist door de
toedeling van rendement binnen de beschermde groep naar leeftijd te
laten verschillen, bereikt men een gelijke aanpassing van de uiteindelijke
uitkering. Dat mag op basis van een collectieve beleggingsportefeuille op
fondsniveau.
De leden van de fractie van de VVD vragen zich af of het in voetnoot 46
genoemde alternatief, een alternatief is op het in voetnoot 45 genoemde
gesloten spreiden, waarbij er door het spreiden van schokken geen
vermogen tussen de voor de uitkeringen gereserveerde pensioenvermogens van pensioengerechtigden verschuift. De regering geeft aan dat
dit niet het geval is. Het alternatief om jaarlijks minimaal 1/10e van een
financiële schok te verwerken in de pensioenuitkering kan gezien worden
als een specifieke vorm van gesloten spreiding. Dit kan in combinatie met
gelijke aanpassingen. Open spreiding is niet toegestaan.
De leden van de VVD-fractie vragen naar waarborging van consistentie
tussen de spreiding van financiële resultaten en de uitdeelregels van de
solidariteits- en risicodelingsreserve. Uitgangspunt hierbij is dat het
motief voor spreiding van financiële resultaten dezelfde zou moeten zijn
als het motief voor onttrekkingen uit de solidariteits- of risicodelingsreserve. In de lagere regelgeving zijn nadere regels vastgesteld om de
evenwichtigheid van de werking van de solidariteits- of risicodelingsreserve transparant te maken. Hiervan gaat een disciplinerende werking
richting pensioenuitvoerders uit. Indien spreiding wordt toegepast, is dit
een welbewuste keuze van de pensioenuitvoerder om rendementen en
risico’s naar de toekomst door te schuiven. Dit mag bij positieve (over)rendementen niet uitgelegd worden als een verlies in een bepaald jaar op
basis waarvan aanvulling uit een reserve mag plaatsvinden. In dat geval
wordt niet voldaan aan de voorwaarde dat door middel van de solidariteitsreserve financiële mee- of tegenvallers collectief worden gedeeld op
een wijze die op voorhand leidt tot gemiddeld stabielere of hogere
toekomstige en al ingegane pensioenuitkeringen voor alle generaties, ten
opzichte van de aanname dat de solidariteitsreserve geen onderdeel van
de pensioenregeling zou zijn.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten waarom een wettelijk
verbod op herverdeling nodig wordt geacht via de toedeelregels voor
beschermingsrendementen. De toedelingsregels zorgen er voor dat
beschermingsrendementen symmetrisch worden toegedeeld, zodat risico
en bijbehorende rendement bij dezelfde deelnemer terecht komt en geen
herverdeling via beschermingsrendementen plaatsvindt. Dit zorgt er voor
dat de herverdeling tussen generaties wordt beperkt, één van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

31

doelstellingen van het Wetsvoorstel toekomst pensioenen. Herverdeling is
toegestaan via de solidariteitsreserve en de risicodelingsreserve,
waardoor herverdeling in het nieuwe pensioenstelsel transparanter en
gemaximeerd is.
De leden van de fractie van de VVD vragen wat de gevolgen zijn bij
pensioenfondsen die invaren met een dekkingsgraad van meer dan 115%
en welke gevolgen dit heeft voor deelnemers. Deze pensioenfondsen
krijgen de ruimte om gedurende de transitieperiode tot 2037 een hogere
solidariteits- of risicodelingsreserve aan te houden. Hierdoor is er ruimte
om dit vermogen geleidelijk aan de deelnemers en pensioengerechtigden
ten goede te laten komen. Er is wettelijk geborgd dat dit pensioengeld
voor een pensioenvoorziening bestemd moet blijven worden en dus
bijvoorbeeld niet aan de werkgever teruggestort mag worden.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of een pensioenfonds, mits dat
voldoende is onderbouwd conform het wetsvoorstel toekomst pensioenen, kan vastleggen dat de solidariteitsreserve wordt opgebouwd uit
premies en alleen wordt uitgekeerd om de pensioenuitkeringen te
stabiliseren en of dit in strijd is met het huidige wetsvoorstel. De regering
licht toe dat een vulling van de solidariteitsreserve vanuit premies en een
toedeling van de solidariteitsreserve om uitkeringen te stabiliseren tot
sterke intergenerationele herverdeling zal leiden via de solidariteitsreserve
aangezien (jonge) deelnemers premie opbrengen en uitgedeeld wordt uit
de reserve aan gepensioneerden om hun uitkering te stabiliseren. Dit leidt
feitelijk tot een omslagelement in de solidariteitsreserve wat uitdrukkelijk
als niet-wenselijk wordt weergegeven in de memorie van toelichting bij
het wetsvoorstel.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering wat zij gaat doen om de
transparantie in de flexibele premieregeling te waarborgen nu het
mogelijk is om de risicodelingsreserve toe te voegen aan het contract en
daarmee de transparantie in het gedrang komt. De regering erkent dat een
zuivere premieregeling transparanter is. Tegelijkertijd merkt de regering
op dat door solidariteitselementen toe te voegen aan de flexibele
premieregeling (risicodelingsreserve en het collectief delen van microlanglevenrisico) meer welvaartswinst mogelijk is voor deelnemers.
Overigens zijn dergelijke solidariteitselementen enkel verplicht voor
verplichtgestelde bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen maar niet bij
andere uitvoerders. Hiermee wordt geborgd dat een gelijk kader wordt
geschetst voor sociale partners in verplichtgestelde sectoren, zij kunnen
kiezen tussen de solidaire premieregeling en de flexibele premieregeling.
In het geval dat er geen verplichtstelling geldt kan de werkgever en/of
sociale partners ervoor kiezen om geen risicodelingsreserve toe te
voegen, vooral wanneer zij menen dat de waarde van transparantie hen
zwaarder weegt dan aanvullende solidariteit.
De leden van de VVD-fractie geven aan dat inherent aan de invoering van
het nieuwe pensioenstelsel de intergenerationele gevolgen zijn. Een
mogelijkheid om intergenerationele gevolgen op te vangen zijn de
solidariteits- en risicoreserve. De leden van de VVD-fractie vragen zich af
hoe dit in zijn werk gaat. Door middel van de solidariteits- of risicodelingsreserve kunnen bepaalde onevenwichtigheden die mogelijk als gevolg
van de transitie ontstaan worden gladgestreken. Dit kan door gericht
vanuit deze reserve vermogen naar bepaalde cohorten toe te delen,
waarmee de transitie in totaliteit voldoet aan de eisen van evenwichtigheid die sociale partners zichzelf hebben opgelegd binnen de wettelijke
randvoorwaarden die bij invaren worden gesteld.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

32

De leden van de VVD-fractie vragen de regering naar het risico van
omslagwerking binnen de risicodelingsreserve, in het licht van de
vergrijzende maatschappij. De risicodelingsreserve is binnen de flexibele
premieregeling verplicht voor verplichtgestelde pensioenfondsen, dit is
aangepast naar aanleiding van het advies van de Raad van State, voor alle
andere pensioenuitvoerders is deze risicodelingsreserve optioneel. In alle
gevallen dienen sociale partners (of de werkgever) een evenwichtige
invulling te kiezen van de risicodelingsreserve, waarbij de belangen van
alle deelnemers van het pensioenfonds gewogen worden. In het
wetsvoorstel is tevens geregeld dat de risicodelingsreserve moet leiden
tot resultaten die op voorhand leiden tot gemiddeld stabielere of hogere
toekomstige en al ingegane pensioenuitkeringen voor alle generaties, ten
opzichte van de situatie dat de risicodelingsreserve geen onderdeel van
de pensioenregeling is. Als sociale partners ervoor kiezen om een
gedeeltelijk omslagelement in te bouwen via de risicodelingsreserve kan
dit enkel als dit meerwaarde heeft voor het gehele collectief.
De leden van de VVD-fractie vragen om een reactie op het evenwichtig
uitbreiden van de vulregels voor de risicodelingsreserve omdat dit
volgens deze leden tot een meer eenvoudig en uitvoerbaar pensioenstelsel leidt. Tevens vragen zij of het mogelijk is om de regels dusdanig
aan te passen dat vullen uit overrendement ook mogelijk is als er sprake is
van een collectieve toedelingskring voor variabel pensioen waarbij sprake
is van één collectief beleggingsbeleid zonder keuzemogelijkheden. Het lid
Omtzigt vraagt hoe de regering aankijkt tegen de evenwichtigheid van de
risicodelingsreserve als die alleen gevuld kan worden uit premies,
eveneens vraagt hij wat de regering verzet om mogelijk te maken om de
risicodelingsreserve te vullen uit rendement. Het collectief toedelingsmechanisme is de wijze waarop financiële mee- en tegenvallers collectief
worden verwerkt in variabele uitkeringen. Dit mechanisme wordt gebruikt
om bijvoorbeeld het sterfteresultaat of tegenvallers als gevolg van het
beleggingsrisico te verwerken. De regering kan de overweging van de
leden van de VVD-fractie goed volgen dat het toestaan van het vullen van
de risicodelingsreserve uit rendement kan leiden tot meer evenwichtigheid tussen gepensioneerden en deelnemers. Tegelijkertijd kent de
flexibele premieregeling persoonlijke potjes met persoonlijk rendement,
waardoor een rendementsafslag voor het vullen van de risicodelingsreserve complex is. Een fondsbreed vulpercentage zal voor elke deelnemer
anders uitpakken, waardoor het de vraag is in hoeverre dit goed uit te
leggen is naar deelnemers toe. Dit is voor de regering reden geweest om
het niet mogelijk te maken om de risicodelingsreserve te vullen uit
rendement.
De leden van de VVD-fractie vragen of het micro-langlevenrisico ook
collectief gedeeld kan worden via de risicodelingsreserve. Tevens vragen
deze leden en het lid Omtzigt of de risicodelingsreserve mag worden
gevuld uit beleggingen als geen sprake is van keuzevrijheid (bijvoorbeeld
in de collectieve uitkeringsfase). Het micro-langlevenrisico (en het
sterfteresultaat) mag via de risicodelingsreserve gedeeld worden. Het is
niet toegestaan om de risicodelingsreserve te vullen uit beleggingsresultaten (rendement), ook niet als er geen sprake is van beleggingsvrijheid.
De flexibele premieregeling kent in beginsel een individueler karakter,
waardoor het delen van rendementen minder past bij deze contractvorm.
In de solidaire premieregeling is dit eenvoudiger omdat in dat contract
sprake is van overrendement (= totaal behaalde rendementen -/- beschermingsrendementen), terwijl hiervan geen sprake is binnen de flexibele
premieregeling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

33

De leden van de VVD-fractie vragen de regering of zij uitvoering wil geven
aan het plan om een wettelijk vangnet te introduceren dat de aansluiting
met de doelgroep waarborgt bij het vaststellen van de standaardoptie in
de flexibele premieregeling. De leden van de VVD-fractie vragen verder of
de regering bereid is om een extra prikkel in te stellen om sociale partners
met klem aan te moedigen om een keuze te maken die aansluit bij de
wensen en doelgroep. De regering vindt het van belang dat sociale
partners een standaardoptie afspreken die aansluit bij de doelgroep.
Indien een pensioenovereenkomst niet via cao of middels verplichte
aansluiting bij een bedrijfstakpensioenfonds geregeld is, is het van belang
dat de ondernemingsraad de standaardoptie meeneemt in haar instemmingsrecht inzake de gewijzigde pensioenovereenkomst. Verzekeraars
hebben reeds een eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van de
standaardoptie, in het kader van de PARP (productontwikkelingsnormen)
en moeten ervoor zorgen dat deze aansluit bij de vooraf vastgestelde
doelgroep. In geval van een pensioenfonds zal het pensioenfonds
hiernaast bij de opdrachtaanvaarding moeten toetsen of de gekozen
uitvoeringsvariant aansluit bij de risicohouding van de doelgroep. Op dit
moment zijn er de regering geen signalen bekend dat sociale partners
geen keuze maken over de gewenste default en is de regering dan ook
niet voornemens een extra prikkel voor sociale partners in te bouwen.
Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat wat de standaardoptie ook is,
deelnemers de mogelijkheid behouden om zelf voor een andere uitkeringsvorm te kiezen.
De leden van de fractie van de VVD vragen of de nettopensioenregeling
direct moet aansluiten bij de inrichting van de basispensioenregeling.
Pensioenuitvoerders moeten uit één van twee wettelijk geformuleerde
taakafbakeningseisen kiezen als zij een vrijwillige pensioenregeling
aanbieden, waaronder een nettopensioenregeling. Naast een werkgeversbijdrage van minimaal 10% wordt met dit wetsvoorstel een nieuwe
taakafbakeningseis geïntroduceerd die inhoudt dat de inrichting van de
vrijwillige regeling moet aansluiten bij de kenmerken van de basisregeling. Als ervoor wordt gekozen om aan deze laatstgenoemde taakafbakeningseis te voldoen moet de nettopensioenregeling dus inderdaad
aansluiten bij de kenmerken van de basispensioenregeling. Bij de keuze
voor een werkgeversbijdrage van minimaal 10% is dat niet het geval. De
taakafbakening wordt vereist om voldoende solidariteit en collectiviteit
aan vrijwillige regelingen van pensioenfondsen toe te voegen, waardoor
een eerlijk speelveld met verzekeraars blijft bestaan, die traditioneel dit
soort pensioenregelingen aanbieden.
De leden van de VVD-fractie lezen dat aan vrijwillige voorzieningen die
door pensioenfondsen worden aangeboden, eisen worden gesteld die
ervoor zorgen dat voldoende collectiviteit en solidariteit aan deze
vrijwillige pensioenvoorzieningen wordt toegevoegd. Er zijn drie
wettelijke voorwaarden waaruit momenteel gekozen kan worden. Een van
deze eisen is dat er een werkgeversbijdrage moet zijn van 10%. De
vrijwillige bijdrage is bij een flexibele premieregeling zonder risicodelingsreserve niet mogelijk als de werkgever geen 10% beschikbaar stelt. In de
praktijk zal bij een wijziging van een pensioenregeling een budget
beschikbaar worden gesteld (net zoals bij de netto regeling) waarvan al
dan niet gebruik wordt gemaakt.
De leden van de VVD-fractie vragen of het met het beschikbaar stellen van
een budget vanuit de werkgever ook voldaan wordt aan de taakafbakeningseis dat een werkgeversbijdrage van minimaal 10% in de premie
wordt betaald. Vooropgesteld wordt dat de werkgeversbijdrage van 10%
geen nieuwe taakafbakeningseis voor vrijwillige pensioenvoorzieningen
bij pensioenfondsen is. Deze bijdrage dient structureel onderdeel van de
periodieke premie te zijn. Het eenmalig ter beschikking stellen van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

34

budget vanuit de werkgever is fundamenteel iets anders en voldoet dus
niet aan de wettelijke vereisten op dit vlak.
De leden van de D66-fractie vragen de regering inzichtelijk te maken wat
de voor- en nadelen zijn van het vullen van de solidariteits- of risicodelingsreserve uit overrendement of direct uit premie. De regering merkt op
dat voor de risicodelingsreserve deze vraag niet relevant is, omdat de
risicodelingsreserve uitsluitend uit premie gevuld mag worden. Voor de
solidariteitsreserve geldt dat de reserve zowel uit premie als uit overrendement gevuld kan worden, ook tegelijkertijd. De solidariteitsreserve dient
een meerwaarde voor het collectief te hebben. Een voordeel van vulling
uit beide bronnen is dat de solidariteitsreserve qua omvang dan per
definitie sneller groeit en het dus ook in specifieke situaties toereikender
kan zijn. Door de solidariteitsreserve (deels) te vullen uit overrendement
dragen bovendien ook gewezen deelnemers en pensioengerechtigden bij
aan de solidariteitsreserve. Als de solidariteitsreserve uitsluitend uit
premie wordt gevuld, dragen alleen premiebetalende deelnemers bij,
terwijl de reserve ten bate staat van alle deelnemers. Een nadeel van het
tevens uit overrendement vullen van de risicoreserve is dat een deel van
het rendement niet toebedeeld wordt aan de persoonlijke pensioenvermogens, maar aan de reserve. Overigens gaat het dan maar om een
beperkt deel van het totale overrendement: evenals bij de premie is ook
de bijdrage vanuit het overrendement gemaximeerd.
De leden van de D66-fractie vragen wat de overwegingen voor sociale
partners kunnen zijn om de solidariteitsreserve ofwel uit premie, ofwel uit
overrendement, ofwel uit beide bronnen te financieren. Vooropgesteld
geldt dat vulling uit beide bronnen in beginsel kan resulteren in een
snellere vulling van de solidariteitsreserve. De exacte vormgeving, en
daarmee ook de wijze van vulling, van de solidariteitsreserve is een
evenwichtigheidsafweging voor decentrale partijen. De vraag in hoeverre
welke bron wenselijk is, is aan decentrale partijen. Daarbij zullen zij
moeten nagaan welke doelen met de solidariteitsreserve nagestreefd
worden en welke vulling daar bij past. Vulling uit uitsluitend premie zorgt
er bijvoorbeeld voor dat alleen actieve deelnemers een bijdrage leveren
aan de solidariteitsreserve.
De leden van de fractie van D66 en het lid Omtzigt vragen om een
onderbouwing bij de keuze van de regering dat voor een vaste uitkering
na pensionering in de flexibele premieregeling het huidig financieel
toetsingskader blijft gelden. Vóór inwerkingtreding van dit wetsvoorstel
kan een deelnemer in een premieovereenkomst bij pensioeningang kiezen
tussen een vaste pensioenuitkering of een variabele pensioenuitkering.
Hierbij geldt voor de vaste pensioenuitkering bij pensioenfondsen het
huidige financieel toetsingskader. Ook ná inwerkingtreding van dit
wetsvoorstel blijft deze keuze voor een vaste pensioenuitkering bij
pensioenfondsen met een flexibele premieregeling behouden. De
evaluatie van het huidige financieel toetsingskader alsook de evaluatie
van de Wet verbeterde premieregeling geven geen aanleiding om in het
huidige pensioenstelsel de uitvoering van vaste uitkeringen door
pensioenfondsen aan te passen. In het nieuwe pensioenstelsel gelden
dezelfde voorwaarden voor een vaste pensioenuitkering bij pensioenfondsen met een flexibele premieregeling, aangezien deze premieregeling
een voortzetting vormt van de Wet verbeterde premieregeling. Hierdoor
geeft de evaluatie voor deze premieregeling geen aanleiding om de
uitvoering van vaste uitkeringen door pensioenfondsen aan te passen. Het
financieel toetsingskader blijft hiervoor dus ongewijzigd.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen welke dekkingsgraad geldt voor het invaren en vanaf welk moment. Op basis van de
gemaakte afspraken over de pensioenregeling en de transitie bepaalt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

35

pensioenfonds zijn invaardekkingsgraad. Voor zover de (actuele)
dekkingsgraad onder die invaardekkingsgraad ligt, groeit het fonds in het
transitie-ftk daarnaartoe. Op het moment van invaren wordt het collectieve vermogen toegedeeld conform de gemaakte afspraken. Dat kan
alleen met het op het invaarmoment aanwezige vermogen: de actuele
dekkingsgraad.
De leden van de D66-fractie vragen waarom ervoor is gekozen om de
solidariteits- of risicodelingsreserve geen onderdeel te laten zijn van een
eventuele waardeoverdracht naar een nieuw pensioenfonds. Deze leden
vragen aanvullend of de regering herkent dat dit mogelijk complexiteitverhogend is. De leden vragen of de regering het beeld herkent dat een deel
van het opgebouwde pensioenvermogen straks verplicht achterblijft bij
een voormalig werkgever zonder dat er aanspraken aan kunnen worden
ontleend. De solidariteits- en risicodelingsreserve vormen een
niet-persoonlijk collectief vermogen waarmee aanvullende collectieve,
solidaire, risicodeling mogelijk wordt gemaakt. Daarom acht de regering
het onwenselijk om bij een individuele waardeoverdracht een deel van de
reserve mee te geven. Aangezien dit geldt voor zowel de solidariteitsreserve als de risicodelingsreserve wordt een eenduidig kader gecreëerd.
Dit voorkomt dat er complexe berekeningen gemaakt moeten worden om
te bepalen wat het exacte persoonlijke aandeel is in de reserve. Het
vermogen in de solidariteits- of risicodelingsreserve moet de pensioenbestemming behouden. Het is dus niet mogelijk dat het opgebouwde
pensioenvermogen achterblijft bij een voormalig werkgever. Overigens is
dit in beginsel al niet mogelijk omdat de pensioenregeling uitgevoerd
moet worden door de pensioenuitvoerder, die op afstand staat van de
werkgever.
De leden van de D66-fractie geven aan verbaasd te zijn dat er cao-partijen
zijn geweest die hebben verklaard zich bij alle cao’s in te zetten voor één
contractvorm. Deze leden vragen hoe de regering kijkt naar deze
stellingname. De regering merkt op dat het aan sociale partners is om
afspraken te maken over welke type contract in een bepaalde bedrijfstak
of onderneming passend en wenselijk wordt geacht. De regering kan zich
voorstellen dat die keuze ook afhankelijk is van de specifieke kenmerken
en omstandigheden in een bepaalde bedrijfstak of onderneming. Het is
aan de sociale partners om al dan niet vooraf te communiceren welke
afwegingskaders zij bij de onderhandelingen zullen hanteren.
De leden van de PVV-fractie vragen wat de reactie van de regering is op
een uitspraak van de heer Heemskerk bij het rondetafelgesprek. Dit ging
over de zogeheten transitie en het invaren naar een nieuw pensioencontract. De transitie naar het nieuwe pensioenstelsel is een omvangrijk
proces. De transitie als geheel dient evenwichtig te zijn. Het wetsvoorstel
bevat waarborgen voor een evenwichtige transitie. Dit zijn onder meer
regels voor de wijze waarop het collectieve vermogen wordt ingevaren
naar voor de uitkering gereserveerde persoonlijke pensioenvermogens,
hoe de inspraak van pensioenfondsorganen op de besluitvorming
hieromtrent is geregeld, welke informatie- en communicatievoorschriften
gelden en welke beroepsmogelijkheden er zijn. Deze wettelijke kaders
borgen de evenwichtige besluitvorming door sociale partners en
pensioenfondsen, waarbij zij besluiten over de vermogensverdeling en de
hoogte van het pensioen.
De leden van de PVV-fractie vragen of inflatierisico gedeeld kan worden
via de solidariteitsreserve, hoe kan worden omgegaan met aanhoudend
hoge inflatie en in hoeverre de huidige inflatie is meegenomen in de
berekeningen bij de overgang van het stelsel. Eveneens willen de leden

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

36

van de PVV-fractie weten hoe een koopkrachtig pensioen behaald kan
worden in het licht van aanhoudende inflatieschokken.
De regering licht toe dat het inflatierisico gedeeld kan worden via de
solidariteitsreserve. In het wetsvoorstel toekomst pensioenen is op
verschillende manieren rekening gehouden met bescherming tegen het
risico van inflatie, ook hoge inflatie. Inflatiebescherming kan (gedeeltelijk)
geboden worden via (i) blootstelling aan overrendement, (ii) een direct
beschermingsrendement, (iii) de solidariteits- en risicodelingsreserve en
(iv) een afslag op het projectierendement.
In het algemeen geldt dat het wetsvoorstel toekomst pensioenen meer
mogelijkheden bevat om inflatiebescherming te bieden dan het huidige
contract. Ook omdat overrendementen eerder aan deelnemers en
pensioengerechtigden ten goede komen dan in het huidige contract.
Als bij aanhoudende inflatie, inflatierisicodeling via de solidariteitsreserve
onvoldoende blijkt te zijn, dan kunnen overrendementen voldoen als de
rente en economische groei meestijgt met inflatie. Mocht dat niet het
geval zijn dan kan een afslag op het projectierendement gebruikt worden
om meer geld te reserveren voor de toekomst binnen het persoonlijke
pensioenvermogen. Wanneer de renteontwikkeling (sterk) zou achterblijven bij de ontwikkeling van de inflatie en er dus sprake is van een
(diep) negatieve reële rente, kunnen ook deze instrumenten op enig
moment tekortschieten. Een dergelijk scenario is echter slecht nieuws
voor ieder kapitaalgedekt pensioencontract. Dat geldt voor het huidige
contract, het nieuwe contract of welk ander contract dan ook. Het zijn
immers primair de premies en de ontwikkelingen op financiële markten
die in een kapitaalgedekt contract de pensioenen financieren. Pensioencontracten kunnen de uitkomsten op basis van deze economische
variabelen hoogstens zo optimaal mogelijk toedelen.
Hoge inflatie heeft met name invloed op de overgang naar het nieuwe
stelsel als deze structureel hoog zou blijven. De effecten van een
eventuele persistent hoge inflatie moeten worden bezien in het licht van
het totaal aan nieuwe marktomstandigheden. Met name de ontwikkeling
van de rente is hierbij van belang. Bovendien moeten de herverdelingseffecten niet overschat worden. Bij het in kaart brengen van deze effecten,
zoals netto- en brutoprofijt effecten, gaat het om het verschil tussen het
huidige stelsel en de contracten in het wetsvoorstel toekomst pensioenen.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten hoe geborgd is dat bij het
verdelen/toekennen van het beschermingsrendement op fondsniveau het
belang van deelnemers overall evenwichtig wordt gewogen. Op basis van
de risicohouding van de leeftijdscohorten binnen een pensioenfonds
worden de rendementen en beschermingsrendementen toegedeeld aan
de verschillende leeftijdscohorten. De risicohouding wordt vastgesteld
door het pensioenfondsbestuur op basis van de uitkomsten van het
risicopreferentieonderzoek, de kenmerken van deelnemers en wetenschappelijke inzichten over bijvoorbeeld de life cycle theorie. Op deze
wijze wordt het risico dat deelnemers willen nemen en kunnen dragen op
een evenwichtige wijze per leeftijdscohort gewogen.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom een projectierendement in de
uitkeringsfase hoger kan worden vastgesteld dan de risicovrije rente en of
dit niet risicovol is. In dat verband wijzen zij op mogelijk koopkrachtverlies
en vragen zij of een verbod overwogen is.
Het klopt inderdaad dat in de solidaire premieovereenkomst een hoger
projectierendement dan de risicovrije rente kan worden vastgesteld. Het
equivalent hiervan is de vaste daling van het uitkeringenpatroon ten
opzichte van de risicovrije rente in de flexibele premieovereenkomst.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

37

Bij de introductie van de Wet verbeterde premieregeling in 2016 is
vastgesteld dat er behoefte is om vanaf de pensioendatum met een
hogere uitkering te kunnen starten dan op basis van de risicovrije rente
mogelijk is. De huidige lage rentestanden spelen daarbij uiteraard een rol.
Omdat in de uitkeringsfase kan worden doorbelegd, kan deze hogere
startuitkering gedurende de uitkeringsfase in verwachting gehandhaafd
blijven, omdat in die periode een hoger verwacht rendement dan de
risicovrije rente wordt behaald.
Dat neemt niet weg dat met een hoger projectierendement een deel van
het beschikbare persoonlijke pensioenvermogen in de tijd naar voren
wordt gehaald, waardoor het risico bestaat dat de pensioenuitkering
gedurende de uitkeringsfase verlaagd moet worden. Daarom moet de
keuze voor een hoger projectierendement bewust worden genomen,
bijvoorbeeld omdat pensioengerechtigden in de eerste jaren na pensionering meer bestedingsruimte willen hebben. Om deelnemers te
beschermen, is in de wet opgenomen dat het projectierendement niet
hoger mag worden vastgesteld dan op basis van een veronderstelde
beleggingsportefeuille met 35% aandelenrendement. Hetzelfde geldt voor
de vaste daling van het uitkeringenpatroon ten opzichte van de risicovrije
rente in de flexibele premieovereenkomst.
Met deze begrenzing kan een hoger projectierendement naar de mening
van de regering verantwoord zijn, mits deze keuze weloverwogen door
pensioenuitvoerders wordt gemaakt. De regering kan zich echter ook
voorstellen dat in deze tijden van hoge inflatie deze afweging anders
wordt gemaakt dan bijvoorbeeld twee jaar geleden het geval zou zijn
geweest, omdat het belang van een juist stijgend uitkeringenpatroon door
de huidige economische omstandigheden belangrijker kan worden
gevonden.
De leden van de CDA-fractie willen graag weten hoe inflatierisico binnen
de nieuwe pensioencontracten wordt opgevangen en wat er gebeurt als
de solidariteitsreserve tekortschiet in het opvangen van een aanhoudend
inflatierisico. In de wet toekomst pensioenen is op verschillende manieren
rekening gehouden met bescherming tegen het risico van inflatie, ook
hoge inflatie. Inflatiebescherming kan (gedeeltelijk) geboden worden via
(i) blootstelling aan overrendement, (ii) een direct beschermingsrendement, (iii) de solidariteits- en risicodelingsreserve en (iv) een afslag op
het projectierendement.
In het algemeen geldt dat het wetsvoorstel toekomst pensioenen meer
mogelijkheden bevat om inflatiebescherming te bieden dan het huidige
pensioencontract, aangezien bovengenoemde opties in het huidige
pensioenstelsel niet, of slechts in beperkte mate, beschikbaar zijn.
Bovendien geldt dat overrendementen eerder aan deelnemers en
pensioengerechtigden ten goede komen dan in het huidige contract,
waardoor uitkeringen in potentie eerder kunnen stijgen.
Als bij aanhoudende inflatie, inflatierisicodeling via de solidariteitsreserve
onvoldoende blijkt te zijn, dan kunnen overrendementen voldoen als de
rente en economische groei meestijgt met inflatie. Mocht dat niet het
geval zijn dan kan een afslag op het projectierendement gebruikt worden
om meer geld te reserveren voor de toekomst binnen het persoonlijke
pensioenvermogen. Wanneer de renteontwikkeling (sterk) zou achterblijven bij de ontwikkeling van de inflatie en er dus sprake is van een
(diep) negatieve reële rente, kunnen ook deze instrumenten op enig
moment tekort schieten. Een dergelijk scenario is echter slecht nieuws
voor ieder kapitaalgedekt pensioencontract. Dat geldt voor het huidige
contract, het nieuwe contract of welk ander contract dan ook. Het zijn
immers primair de premies en de ontwikkelingen op financiële markten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

38

die in een kapitaalgedekt contract de pensioenen financieren. Pensioencontracten kunnen de uitkomsten op basis van deze economische
variabelen hoogstens zo optimaal mogelijk toedelen.
De leden van de fractie van het CDA vragen welke prestaties voor de
toepassing van de btw-vrijstelling onder beheer kunnen vallen. De
btw-vrijstelling ziet op het beheer van door fondsen ter collectieve
belegging bijeengebracht vermogen, waarvoor de premieregelingen van
de nieuwe pensioencontracten in aanmerking komen. Het begrip
«beheer» is een communautair begrip dat in alle lidstaten op dezelfde
wijze moet worden uitgelegd. De reikwijdte van het begrip is nader
ingevuld door EU-jurisprudentie. De volledige uitbesteding van het beheer
over het vermogen en/of de pensioenadministratie door de desbetreffende pensioenfondsen aan een pensioenuitvoerder zal in principe onder
deze btw-vrijstelling vallen. Bij volledige uitbesteding van het vermogensbeheer kan gedacht worden aan portefeuillebeheer, waaronder beleggingsbeheer en-advies, verslaglegging, opstellen van rendementsprognoses, verdeling van de inkomsten.
Onder de volledige uitbesteding van pensioenadministratie vallen
werkzaamheden die zien op de fondsspecifieke deelnemersadministratie
en de werkgeversadministratie. Hierbij gaat het om de financiële
administratie, het beheer van gegevens en aanspraken, het vaststellen en
innen van premies en het vaststellen en uitbetalen van pensioenen.
Daarnaast vallen hieronder de activiteiten die rechtstreeks verband
houden met genoemde administraties, zoals het opstellen van rapportages aan externe toezichthouders en het voldoen aan de door de
toezichthouder opgelegde verplichtingen met betrekking tot (ex)deelnemers als ook het (desgevraagd) aanleveren van deelnemersgegevens
aan maatschappelijk relevante instellingen, zoals de Stichting Pensioenregister en het CBS.
In geval van gedeeltelijke uitbesteding door een pensioenfonds aan een
pensioenuitvoerder, of door de pensioenuitvoerder aan een derde
ondernemer, zal voor ieder individueel contract aan de hand van feiten en
omstandigheden moeten worden bekeken of de overeengekomen
dienstverlening naar haar aard kwalificerend vermogensbeheer betreft.
Hiervoor is op grond van EU-jurisprudentie vereist dat de overeengekomen dienstverlening een afzonderlijk geheel vormt dat specifiek en
essentieel is voor het beheer van gemeenschappelijke beleggingsfondsen.
Van belang daarbij is dat de overeengekomen dienstverlening intrinsiek
verband houdt met en uitsluitend wordt verricht voor het beheer van door
fondsen ter collectieve belegging bijeengebrachte vermogen.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af hoe de regering aankijkt tegen
de mogelijkheid om een collectieve uitkeringsfase ook in de solidaire
premieregeling mogelijk te maken. Materieel is het mogelijk om in de
solidaire premieregeling door gelijke aanpassingen van pensioenuitkeringen hetzelfde te bereiken als bij een collectieve uitkeringsfase.
Introductie van de collectieve uitkeringsfase in de solidaire premieregeling
zal echter leiden tot een schot tussen de opbouw- en uitkeringsfase,
terwijl één van de uitgangspunten van dit contract één onverdeeld
collectief vermogen is. Bovendien wordt dan een dekkingsgraad en de
rekenrente in de uitkeringsfase van de solidaire premieregeling geïntroduceerd omdat renterisico wordt gedeeld, terwijl het oogmerk is om die
elementen achter ons te laten. Tenslotte geeft een collectieve uitkeringsfase beperkte herverdelingseffecten tussen gepensioneerden door
spreiding van uitkeringen uit een collectief vermogen (open spreiding),
wat de transparantie over herverdeling niet ten goede komt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

39

De leden van het CDA-fractie vragen zich af waarom de solidariteitsreserve begrensd is op 15% en waarom alleen een begrenzing van de
premie op 10% niet voldoende zal zijn.
De regering geeft aan dat de solidariteitsreserve meerdere doelstellingen
kent: intergenerationele risicodeling, pensioenuitkeringen stabiliseren en
inflatierisicodeling. Om herverdeling te beperken is er een grens van 15%
voor het totaal vermogen en de vulling van deze reserve mag uit 10% van
de premie en 10% van het overrendement. De premiebelasting van deze
laatste vulmogelijkheid kan aanzienlijk hoger zijn dan 10%. Als de
solidariteitsreserve als enige doel had intergenerationele risicodeling dan
had zij uit alleen premie gevuld kunnen worden, en aangezien premie
wordt opgebracht door jongeren en gepensioneerden uitkeringen
ontvangen prima aan deze ene doelstelling kunnen voldoen. Maar de
solidariteitsreserve kent nog twee doelstellingen waarvoor alleen vulling
vanuit premies onvoldoende zal zijn. Daarom kan er ook gevuld worden
uit overrendementen. Vulling vanuit premie en overrendement met elk en
begrenzing van 10% kan een veel groter vermogen opleveren dan 15%
van het totaal vermogen. Daarom is een begrenzing van 15% van het
totale vermogen noodzakelijk.
De leden van het CDA-fractie vragen zich af of de keuze tussen een vast en
variabele uitkering bij invaren ook niet mogelijk moet zijn in de solidaire
premieregeling. De solidaire premieregeling heeft als basis meer
collectieve elementen, terwijl de flexibele premieregeling meer keuzemogelijkheden kent. Vandaar dat de flexibele premieregeling wel deze keuze
kent en de solidaire premieregeling niet. Toestaan van de mogelijkheid
van een vaste uitkering is in principe mogelijk, maar beperkt de
mogelijkheid om collectief door te beleggen, zoals nu gebruikelijk is in
uitkeringsovereenkomsten, mede met het oog op het kunnen bijhouden
van de verwachte inflatie.
De leden van de fractie van het CDA vragen de regering of zij de mening
delen dat het aanhouden van de MVEV-buffer niet in het belang is van de
deelnemers, maar het wel ten koste gaat van het pensioenresultaat en het
daarmee de samenleving geldt kost. De regering deelt deze mening van
de fractie van CDA niet. Uit de Europese pensioenrichtlijn (IORP I en II)
volgt dat een Nederlands pensioenfonds een minimaal eigen vermogen
moet aanhouden als er drie omstandigheden van toepassing zijn:
1. Er is een pensioenregeling overeenkomen;
2. De werkgever of onderneming heeft de pensioenregeling overgedragen aan een pensioenuitvoerder; en
3. De pensioenuitvoerder verzekert een dekking tegen biometrische
risico’s of garandeert de hoogte van uitkeringen of beleggingsrendement.
Wanneer deze omstandigheden van toepassing zijn, is er derhalve sprake
van een minimaal vereist eigen vermogen dat aangehouden moet
worden. Ook in het nieuwe pensioenstelsel zal er in een pensioenregeling
dekking van biometrische risico’s geboden worden, waardoor een
pensioenfonds een minimaal vereist eigen vermogen zal moeten
aanhouden. Een premiepensioeninstelling mag geen biometrische risico’s
dekken, derhalve is de situatie van een premiepensioeninstelling en een
pensioenfonds niet goed vergelijkbaar.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom garantiemogelijkheden met
betrekking tot pensioen worden geschrapt, terwijl een behoorlijk aantal
werkgevers momenteel een uitkeringsovereenkomst uitvoert. De leden
vragen ook welke mogelijkheden de regering ziet om garanties in het
nieuwe stelsel mogelijk te maken, met name bij verzekerde regelingen. Op
dit moment is de uitkeringsovereenkomst de norm in Nederland.
Vastgestelde of gegarandeerde uitkeringen zijn met de huidige lage rente

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

40

duur, dit geldt met name voor uitkeringen die ver in de toekomst liggen. In
uitkeringsovereenkomsten worden vanaf de start van deelname aan de
regeling dergelijke uitkeringen toegezegd. Die beloftes komen niet ten
goede aan het pensioenresultaat en zijn ook mede reden waarom deze
pensioenhervorming noodzakelijk is. Bovendien worden zekerheden
beloofd die in de praktijk vaak al jarenlang niet meer waargemaakt
worden. Dit leidt tot teleurstellingen bij de deelnemers. In het nieuwe
stelsel is enkel een premie-uitkeringsovereenkomst mogelijk, daarbij
kunnen vastgestelde uitkeringen (vanaf pensioendatum) vanaf 15 jaar
voor de pensioenleeftijd worden ingekocht. In de ogen van de regering
biedt dit, mede gezien de huidige stand van de rente, voldoende mogelijkheden.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de wijze waarop een
CDC-regeling dient te worden omgezet naar de nieuwe premieregeling.
Voorts vragen zij of het behouden van een CDC-regeling binnen de
nieuwe premieregelingen mogelijk is en zo niet of gebruikmaking van
overgangsrecht voor de hand ligt. Een CDC-regeling is een pensioenregeling waarbij op basis van een afgesproken vaste premie een collectieve
middelloonregeling wordt uitgevoerd. De Pensioenwet kent nu geen
definitie voor CDC-regelingen. Afhankelijk van de toezegging, heeft de
werknemer aanspraak op een premie of een uitkering, kwalificeert een
CDC-regeling thans als premieovereenkomst of als uitkeringsovereenkomst. De nieuwe pensioencontracten zijn premieregelingen waar de
premie centraal staat. Deze premieregelingen vertonen gelijkenissen met
CDC-regelingen waar een premie de toezegging is en de ambitie is om
een bepaalde uitkering te halen. Voor het omzetten van alle type
pensioenregelingen in het standaard invaarpad zijn twee omrekenmethodes beschikbaar, de standaardmethode en de Value Based-ALM. Als
een CDC-regeling via het standaard invaarpad wordt omgezet naar een
nieuwe premieregeling dient een van deze methodes te worden gebruikt.
Voorts vragen de leden van de CDA-fractie of voor CDC-regelingen
gebruik kan worden gemaakt van het overgangsrecht voor premieovereenkomsten met een stijgende leeftijdsafhankelijke premie. Dit
overgangsrecht geldt voor premieregelingen die uiterlijk op 31 december
2022 van toepassing zijn. Aangezien een kenmerk van de CDC-regeling is
dat deze regeling uitgaat van een vlakke leeftijdsonafhankelijke premie
vallen deze regelingen niet onder de eerbiedigende werking voor
premieregeling. Gebruik maken van de eerbiedigende werking betekent
dat de bestaande CDC-regeling eerst zou moeten worden gewijzigd naar
een premieregeling met een progressieve staffel.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom bij compensatie verplicht
gebruik gemaakt moet worden van het bruto profijt. Dit is niet zo. Alle
keuzes, overwegingen en berekeningen die ten grondslag liggen aan de
gemaakte afspraken in de arbeidsvoorwaardelijke fase over compensatie
worden vastgelegd in het transitieplan. De regering schrijft voor de
berekeningen ten behoeve van compensatie geen verplichte methode
voor. Wel moet de transitie als geheel, dus inclusief de afspraken over
compensatie, evenwichtig zijn. De evenwichtigheid moet verantwoord
worden aan de hand van de transitie-effecten, die inzichtelijk gemaakt
moeten worden door in ieder geval de netto profijt effecten van de
transitie in kaart te brengen. Een uitzondering geldt voor bepaalde
transities van bestaande premieregelingen, daarvoor moeten de bruto
profijt effecten in kaart gebracht worden.
De leden van de CDA-fractie vragen of het beleggingsbeleid beter kan
worden aangesloten op de leeftijdscohorten door het life cycle beleggen
in het nieuwe contract in vergelijking tot het huidige contract en hoe dit
werkt met de uitgevraagde (individuele) risicohouding. De regering licht

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

41

toe dat het risicopreferentieonderzoek gebruikt maakt van een representatieve steekproef van het deelnemersbestand. Hierin wordt gevraagd naar
het risico dat deelnemers bereid zijn te willen dragen. Daarnaast wordt
rekening gehouden met het risico dat deelnemers kunnen dragen,
gegeven bijvoorbeeld hun leeftijd. De risicohouding wordt in de nieuwe
contracten per leeftijdscohort bepaald in plaats van op basis van het
gehele deelnemersbestand, zoals dat in het huidige contract gebeurt.
Op basis van de uitkomsten van het risicopreferentieonderzoek, deelnemerskenmerken en wetenschappelijke inzichten, zoals de life cycle
theorie, wordt met de risicohouding het maximale risico en het minimale
benodigde rendement bepaald. Op basis van lifecycle beleggen kunnen
jongere generaties meer beleggingsrisico dragen dan oudere generaties.
Aan de hand van de risicohoudingen van de verschillende leeftijdscohorten worden het strategische beleggingsbeleid en de toedelingsregels
bepaald. In het nieuwe contract is een pensioenfonds op deze manier
beter in staat om risico’s toe te delen aan verschillende generaties en kan
het beleggingsbeleid beter afgestemd worden op de risico’s die verschillende generaties willen en kunnen dragen.
De leden van de SP-fractie vragen welke waarborgen het wetsvoorstel
toekomst pensioenen biedt om te voorkomen dat een gedragsverandering
bij pensioenfondsbestuurders leidt tot meer risico-avers beleggingsgedrag en lagere pensioenresultaten. Het pensioenfondsbestuur moet
zich richten op de belangen van onder meer de deelnemers en pensioengerechtigden. Ten aanzien van het beleggingsgedrag moeten zij hun
beleggingsbeleid afstemmen op de risicohouding van groepen
deelnemers en pensioengerechtigden. Het wetsvoorstel toekomst
pensioenen schrijft voor dat zij hierbij gebruik maken van de uitkomsten
van het risicopreferentieonderzoek, wetenschappelijke inzichten en
deelnemerskenmerken. Pensioenfondsbestuurders moeten verantwoorden hoe zij tot de risicohouding zijn gekomen.
De leden van de SP-fractie vragen naar een reactie op het artikel van Boot,
Teulings en De Beer, Een beter pensioenakkoord met risicodeling via
premies. Deze auteurs pleiten voor een bredere risicodeling door ook de
premies aan te passen in geval van beleggingstegenvallers, waardoor het
risicodraagvlak verder wordt verbreed. Deze opzet impliceert dat de
jongste deelnemers al risicovol zouden moeten beleggen met veel
geleend geld. Dit leidt in verwachting tot hogere pensioenen, maar
tegelijkertijd neemt het risico voor de jongere deelnemers ook sterk toe. In
het akkoord dat het kabinet met sociale partners gesloten heeft, is het
toegestaan dat jongeren voor meer dan 100% in bijvoorbeeld aandelen
beleggen, mits dit in lijn is met de risicohouding van deze leeftijdscohorten. Voorkomen moet echter worden dat de jongere potentiële
deelnemers te veel risico nemen en toe zullen treden met een flink
negatief vermogen. Dat is onwenselijk, omdat daarmee het vertrouwen in
het pensioenstelsel wordt ondergraven. Er zit dus een grens aan het risico
dat voor jongeren verantwoord is om te nemen. Een ander nadeel van de
opzet van Boot, Teulings en De Beer is dat beleggingstegenvallers met
extra premies door actieve deelnemers moeten worden opgevangen. Dit
verhoogt de loonkosten, juist in tijden van economische tegenwind, wat
procyclische effecten zal hebben. Bovendien past dit niet binnen het
uitgangspunt voor stabiele premies binnen het onderliggende
wetsvoorstel.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering bekend is met het artikel
Individueel Pensioenstelsel: Onzekerheid over resultaat en geluk- en
pechgeneraties, van Mensonides op Mejudice. Dat is het geval. De
regering is het overigens niet eens met de stelling dat toepassing van het
pensioenakkoord leidt tot pech- en gelukgeneraties, althans niet in hogere

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

42

mate dan met de voorstellen van de heer Mensonides het geval zou zijn.
Alleen de rekening van mogelijke tegenvallers slaat ergens anders neer,
want bij onverminderde uitbetaling van geïndexeerde pensioenen en een
stijgende kostprijs van deze pensioenen, zal de rekening daarvan ook door
andere generaties betaald moeten worden. De gedachte dat beleggingsrisico op de lange termijn vermindert en dus altijd wordt beloond, wordt
gelogenstraft door voorbeelden van pensioenfondsen in de Verenigde
Staten die zijn uitgegaan van optimistische rendementsverwachtingen en
hogere rekenrentes. Deze fondsen zijn op basis van die aannames hoge
pensioenen blijven uitkeren, waardoor hun financiële positie zodanig
werd ondergraven dat zij soms hun verplichtingen helemaal niet meer
konden nakomen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe voorkomen wordt dat in het
nieuwe pensioenstelsel generaties onevenwichtig worden behandeld. In
het nieuwe pensioenstelsel worden rendementen en bijbehorende risico’s
symmetrisch toebedeeld naar deelnemers en gepensioneerden. Hierdoor
wordt voorkomen dat de ene generatie structureel wordt bevoordeeld ten
opzichte van de andere generatie. Bij de solidariteits- en risicodelingsreserve mag herverdeling worden toegepast, mits wordt voldaan aan een
evenwichtige invulling van deze reserves. In lagere regelgeving zijn
hiertoe kaders opgenomen op basis waarvan pensioenuitvoerders inzicht
in de baten en lasten per cohort moeten bieden, zoals die voortvloeien uit
de afspraken over de solidariteits- en risicodelingsreserve.
De leden van de SP-fractie vragen de regering om aan te tonen dat de
solidariteitsreserve voldoende bescherming biedt tegen het onevenwichtig behandelen van generaties. De regering merkt op dat de solidariteitsreserve bescherming kan bieden tegen externe schokken op het
moment dat decentrale partijen hier op voorhand afspraken over gemaakt
hebben. Dat neemt niet weg dat de solidariteitsreserve een beperkt deel
van het totale vermogen behelst en daarom niet voldoende kan zijn bij
een structurele en grootschalige financiële crisis. De reserve kan tot een
bepaalde mate echter wel degelijk schokken dempen ten gunste van de
evenwichtigheid en heeft in die situatie een toegevoegde waarde voor het
collectief. In de nieuwe pensioencontracten kunnen rendementen en
risico’s gericht naar leeftijden worden toebedeeld, waardoor deze beter
passen bij de risicohoudingen van actieve deelnemers, slapers en
pensioengerechtigden. Hierdoor is de kans kleiner dat onevenwichtigheden kunnen ontstaan en gecorrigeerd moeten worden via de solidariteitsreserve.
De leden van de SP-fractie vragen of de regering de opvatting deelt dat
het reële aandelenrendement de grootste bijdrage levert om de pensioenambitie van het wetsvoorstel toekomst pensioenen te kunnen realiseren
en dat reële obligatierendementen sterk periodeafhankelijk zijn. De
regering is het eens met deze leden dat het verstandig is om risicovol te
beleggen vanwege het hogere verwachte rendement ten opzichte van
risicomijdende beleggingen. Het nieuwe pensioenstelsel maakt dat ook
beter mogelijk, omdat rendementen en risico’s veel beter gericht naar
deelnemerscohorten kunnen worden toebedeeld, rekening houdend met
hun risicohouding. Tegelijkertijd is een pensioenfonds meer dan een
beleggingsfonds, waarbij ook het beheren van de (nominale en reële)
kostprijs van pensioenen een belangrijk onderdeel van de beleggingsstrategie is. In die zin is het renterisico niet minder belangrijk dan het
beleggingsrisico. Juist de pensioenfondsen die hun renterisico de
afgelopen jaren goed hebben gemanaged, staan er qua dekkingsgraden
vaak financieel beter voor. Bij een goede financiële uitgangspositie kan
een afdekking via reële obligatierendementen juist verstandig zijn, omdat

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

43

de reële ambitie dan zonder risico’s tot in lengte van jaren volgehouden
kan worden.
De leden van SP-fractie vragen of het CPB de berekeningen over de
gevolgen van het pensioenakkoord nogmaals kan doorrekenen met als
referentieperiode de jaren zeventig van de vorige eeuw met een hoge
inflatieomgeving. Zoals de regering heeft aangegeven in de aanbiedingsbrief van het Wetsvoorstel Toekomst pensioenen van 30 maart jongstleden is de inzet van het Centraal Planbureau op het pensioendossier de
komende jaren beperkt. Een dergelijke berekening is bovendien niet
zinvol, omdat hierbij ook allerlei andere aannames een rol spelen, zoals de
renteontwikkeling. Ook hangen deze effecten in hoge mate af van het
specifieke beleggingsbeleid dat een bepaalde pensioenuitvoerder
hanteert. Het is dus niet mogelijk om in algemene zin aan te geven wat de
pensioenresultaten van het pensioenakkoord bij een hoge inflatieomgeving zijn. Daarbij moet ook nog opgemerkt worden dat het huidige
stelsel ook last zal hebben van een hoge inflatieomgeving als deze
langdurig zou aanhouden. Ieder kapitaalgedekt stelsel is daar gevoelig
voor, zeker als rentepercentages achter zouden blijven bij inflatiepercentages.
De leden van de SP-fractie vragen aan te geven hoe met negatieve reële
obligatierendementen het lifecycle profiel structureel wenselijk is. De
leden van de SP-fractie stellen dat deze theorie niet van toepassing is op
de situatie waarin het risico bij een collectief fonds met een in principe
lange levensduur ligt. In het wetsvoorstel toekomst pensioenen wordt bij
het vaststellen van de risicohouding en het beleggingsbeleid rekening
gehouden met de duur van de periode tot aan de pensioendatum, waarbij
het beleggingsrisico kleiner wordt naarmate de pensioendatum nadert. Dit
is in lijn met de huidige wet verbeterde premieregeling en wordt gedaan
om de gevolgen van negatieve rendementen te beperken voor
deelnemers die vlak voor pensioendatum zitten en reeds een vermogen
hebben opgebouwd. Dit maakt de te verwachte pensioenuitkering die op
een persoonlijk pensioenvermogen is gebaseerd zekerder. Het pensioenfonds heeft de mogelijkheid gebruik te maken van zijn langere levensduur
door intergenerationele risicodeling via de solidariteitsreserve of
risicodelingsreserve.
De leden van de SP vragen naar de kosten en toegevoegde waarde voor
het beleggingsbeleid van terugkerende onderzoeken naar risicopreferentie. Het risicopreferentieonderzoek vindt over het algemeen éénmaal in
de vijf jaar plaats en meet het beleggingsrisico dat deelnemers willen
nemen. De kosten van een dergelijk onderzoek kunnen beperkt worden
door uit te gaan van een representatieve steekproef van de deelnemerspopulatie. De baten van het onderzoek zijn breder dan alleen het beleggingsbeleid. Het onderzoek kan ook het draagvlak en de betrokkenheid van
deelnemers vergroten, te meer omdat fondsen de mogelijkheid hebben
om binnen de wettelijke kaders zelf het onderzoek passend voor hun
deelnemers te maken. Daarnaast kunnen de baten van dit onderzoek
vergroot worden door bijvoorbeeld in het onderzoek diverse beleggingsvoorkeuren omtrent bijvoorbeeld duurzaamheid en andere Environmental, Social en Governance-aspecten mee te nemen.
De leden van de SP-fractie vragen of de conclusies in het genoemde
artikel leiden tot heroverweging van het wetsvoorstel toekomst pensioen.
Het is de regering niet geheel duidelijk welk artikel in deze vraag wordt
aangehaald. Als wordt bedoeld het artikel Individueel Pensioenstelsel:
Onzekerheid over resultaat en geluk- en pechgeneraties van Mensonides
is dat niet het geval. De regering is eerder in deze nota naar aanleiding
van het verslag uitgebreider ingegaan op dit artikel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

44

De leden van de SP-fractie vragen of het acceptabel is dat de vervangingsratio kan dalen tot onder de 50%. Voor een goed antwoord op deze vraag
is meer context nodig. In algemene zin bestaat in ieder kapitaalgedekt
contract het risico op lagere pensioenen, omdat de uitkomsten primair
afhankelijk zijn van financieel-economische ontwikkelingen. Wanneer deze
langdurig zeer ongunstig zijn, zullen de pensioenen lager uitvallen,
ongeacht welk kapitaalgedekt pensioencontract wordt afgesproken. De
hoogte van de vervangingsratio zal in belangrijke mate bovendien
afhangen van de hoogte van de premie-inleg.
De leden van de SP-fractie stellen dat het gebruik van risicovrije obligaties
en rentederivaten door het beschermingsrendement sterk zal kunnen
toenemen, waardoor Nederlandse pensioenfondsen het karakter van een
rentehedgefonds krijgen, eenzijdig gericht op het voorkomen van
neerwaarts renterisico. De regering deelt het beeld niet dat in het nieuwe
pensioenstelsel het gebruik van risicovrije obligaties en rentederivaten
sterk zal toenemen. In de solidaire premieovereenkomst kunnen beschermingsrendementen tegen renterisico gericht worden toebedeeld,
waardoor het renterisico bij verschillende leeftijden verschillend afgedekt
zal worden. Bij bijvoorbeeld jongere deelnemers zal naar verwachting niet
of nauwelijks beschermingsrendement ex ante worden toebedeeld. Bij
hogere leeftijden mogelijk juist meer dan nu op fondsniveau aan
renterisico wordt afgedekt. Per saldo zal de afdekking tegen renterisico
vermoedelijk niet sterk toe- of afnemen ten opzichte van de huidige
gemiddelde afdekking tegen renterisico op fondsniveau. Overigens staan
pensioenfondsen die hun renterisico zwaarder hebben afgedekt er nu
vaak financieel beter voor dan fondsen die dit in mindere mate hebben
gedaan. Dit geeft aan dat renteafdekking niet per definitie nadelig is.
(Toekomstige) pensioenuitkeringen kunnen hiermee ook worden
beschermd, terwijl via toedeling van overrendementen pensioenen in
verwachting verhoogd kunnen worden.
De leden van de SP-fractie vragen om een rekenvoorbeeld uit te werken
waarbij onder het wetsvoorstel toekomst pensioenen 1%-punt renteverhoging berekend wordt en wat dit betekent voor het rendement van een
35-, 55-, 75- en 85-jarige. Zij vragen deze berekeningen te presenteren
voor het solidariteitscontract en voor het flexibele contract.
In het nieuwe stelsel zal de rentebescherming gericht naar leeftijden
worden toebedeeld. Het bovengenoemde rekenvoorbeeld gaat echter uit
van een niet-gedifferentieerde rentebescherming voor alle leeftijden en is
daarom niet realistisch. Ook rentestanden zijn looptijdafhankelijk en de
looptijden verschillen per leeftijd van de deelnemerscohorten. De grote
meerwaarde van het nieuwe stelsel is nu juist dat rendementen en risico’s
gericht naar leeftijden kunnen worden toebedeeld. Verder ontbreken een
aantal benodigde gegevens om een zinvolle berekening te kunnen maken,
zoals bijvoorbeeld de hoogte van persoonlijke pensioenvermogens van de
diverse deelnemers, absolute rentestanden en rendementsontwikkelingen.
De leden van de SP-fractie vragen wat het beschermingsrendement in het
voorbeeld wordt. Dit is zonder nadere concretisering van de vraag niet
mogelijk. Er is niet één beschermingsrendement. Er zijn meerdere
beschermingsrendementen, zowel voor renterisico als voor langlevenrisico’s. Deze beschermingsrendementen worden gedifferentieerd
toebedeeld naar leeftijden, mede afhankelijk van de risicohouding in geval
van renterisico. De feitelijke toedeling van dit beschermingsrendement
wordt vervolgens bepaald door de ontwikkeling van looptijdafhankelijke
rentestanden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

45

De leden van de fractie van de SP vragen hoe de regering aankijkt tegen
de invulling van de solidariteitsreserve, vanuit het oogpunt van evenwichtigheid en het voorkomen van ad hoc beleid. Wat betreft dit laatste is
wettelijk bepaald dat de doelstellingen van de solidariteitsreserve van
tevoren moeten worden vastgelegd en minimaal 5 jaar van toepassing
moeten blijven. Het ad hoc aanpassen van de functie van de solidariteitsreserve in enig jaar is dus verboden. In lagere regelgeving wordt
uitgewerkt, in aansluiting op de memorie van toelichting bij het
wetsvoorstel, op welke wijze pensioenuitvoerders inzicht moeten geven in
de werking van de solidariteitsreserve en hoe baten en lasten van de
solidariteitsreserve neerslaan bij verschillende leeftijdscohorten binnen
een pensioenregeling.
De leden van de fractie van de SP vragen of in het nieuwe stelsel rekening
wordt gehouden met het door Vandenbroucke geïntroduceerde
Musgrave-principe. Dit principe (een toepassing van de zogenaamde
«regel van Musgrave») betekent dat economische, financiële en demografische schokken zo breed mogelijk gedeeld worden. Als wordt gekeken
naar de wijze waarop VandenBroucke invulling geeft aan het Musgrave
principe is dit gebaseerd op een omslagstelsel16. Dat past niet bij de
Nederlandse kapitaalgedekte tweede pijler, waar het wetsvoorstel
toekomst pensioenen op ziet. Het uitgangspunt van het nieuwe pensioenstelsel is echter geen ex-ante herverdeling. Dat betekent dat de deelnemersgroepen die het meeste risico dragen het meest moeten inleveren als
het slecht gaat en wanneer het goed gaat het meest zullen profiteren.17
Het Nederlandse pensioenstelsel kent zowel een omslagpijler met de
AOW als een kapitaalgedekte pijler met het arbeidsvoorwaardelijke
pensioen.
De leden van de SP-fractie vraagt of de regering de vba-methode wil
schrappen vanwege onacceptabele operationele risico’s en vanwege het
feit dat er onvoldoende onderzoek is gedaan naar de gevolgen. De fractie
vraagt tevens of de standaardmethode voldoende is onderzocht. De
regering ziet meerwaarde in het gebruik van de vba-methode en verwijst
daarvoor naar het antwoord op een vraag van diverse fracties daarover.
De regering is het oneens dat onvoldoende onderzoek is gedaan naar de
invaarmethoden en verwijst graag naar het onderzoek van Ortec Finance
over de vba-methode dat als bijlage is meegestuurd bij de brief over het
Wetsvoorstel toekomst pensioenen, naar het Netspar-onderzoek over de
standaardmethode en naar de diverse berekeningen die eerder door het
Centraal Planbureau zijn uitgevoerd en recenter door De Nederlandsche
Bank zijn gemaakt (en bij voornoemde Kamerbrief zijn gevoegd).18
De leden van de SP-fractie vragen waarom in het nieuwe pensioencontract inflatiebescherming zo weinig aandacht krijgt. De regering deelt dit
standpunt van de leden van de SP-fractie niet. Zowel binnen de solidaire
premieregeling en de flexibele premieregeling krijgt inflatiebescherming
voldoende aandacht. Inflatiebescherming kan (gedeeltelijk) geboden
worden via (i) blootstelling aan overrendement, (ii) een direct beschermingsrendement, (iii) de solidariteits- en risicodelingsreserve en (iv) een
afslag op het projectierendement. In het algemeen geldt dat het
wetsvoorstel toekomst pensioenen meer mogelijkheden bevat om
inflatiebescherming te bieden dan het huidige contract. Ook omdat
overrendementen eerder aan deelnemers en pensioengerechtigden ten
goede komen dan in het huidige pensioencontract.
16

Naar een nieuw Sociaal contract – Het pensioen op punten, KU Leuven, 10 april 2017.
Kamerstukken I, 2020–21, 32 043, AI.
18
Kamerstukken II, 2021–22, 36 067, nr. 5), https://www.netspar.nl/nieuws/standaardmethodevoor-berekening-marktwaarde-pensioenaanspraken.
17

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

46

De leden van de SP-fractie vragen de regering een oordeel over nominale
beschermingsrendementen in relatie tot inflatiebescherming. In het
nieuwe stelsel kan het nominale beschermingsrendement worden
gecombineerd met de toedeling van overrendementen, waarin zowel
aandelenrisico als renterisico kan zitten. De bescherming van pensioenuitkeringen in nominale euro’s kan dus gecombineerd worden met inflatiebescherming, bijvoorbeeld in een scenario van hogere inflatie met
oplopende rentes.
De leden van de SP-fractie stellen dat de omvang van de memorie van
toelichting een illustratie is van een te ingewikkeld pensioenstelsel en dat
het stelsel om deze reden niet toekomstvast zou zijn. De regering deelt de
kenschets van de SP-fractie niet. Het wijst erop dat deze stelselherziening
leidt tot een fundamentele herziening van het pensioenstelsel. De regering
acht het van belang dat die herziening zorgvuldig verloopt en voorzien is
van voldoende waarborgen. De omvang van de memorie van toelichting
geeft blijk van dit zorgvuldige proces, waarbij ook uitgebreid wordt
gereageerd op alle ontvangen consultatiereacties en toetsen en adviezen.
De leden van de SP-fractie vragen naar de aanpassing van de eis een
financieel geheel als een pensioenfonds niet besluit in te varen maar wel
een nieuwe premieregeling gaat uitvoeren. Zij vragen naar de externe
werking van deze aanpassing en naar de relatie met de verplichtstelling.
Als een pensioenfonds niet overgaat tot een collectieve waardeoverdracht
conform het standaard invaarpad en daarna wel een nieuwe premieregeling gaat uitvoeren, dan wordt het tot het moment van uitvoeren van de
nieuwe premieregeling bestaande pensioenvermogen afgezonderd van
het pensioenvermogen dat in de nieuwe premieregeling wordt
opgebouwd. Er ontstaan voor de toepassing van het financieel toetsingskader twee administratief gescheiden vermogens met als doel om
kruissubsidies tussen beide regelingen te voorkomen en waardoor het
eenvoudiger wordt om de financiële situatie van beide regelingen vast te
stellen. Voor externe partijen blijft sprake van een pensioenfondsvermogen en is er geen rangregeling opgenomen. De regering heeft juridisch
advies ingewonnen om de gevolgen voor de verplichtstelling te kunnen
beoordelen. Dit advies is meegezonden aan uw Kamer bij de indiening
van het wetsvoorstel. De conclusie in het advies is dat ook met twee
gescheiden vermogens binnen een verplichtgesteld bedrijfstakpensioenfonds er nog voldoende solidaire elementen in de pensioenregeling
aanwezig zijn om de verplichtstelling te rechtvaardigen.
De leden van de SP-fractie vragen om een toelichting op de passage in de
memorie van toelichting waarin staat vermeld dat «zonder verplichtstelling naar verwachting geen pensioenregeling tegen economisch
aanvaardbare kosten» kan worden uitgevoerd. Voorts vragen deze leden
of de overgang naar premieregelingen een gevaar is voor het voortbestaan van de verplichtstelling en deze leden vragen of de verplichtstelling
mogelijk in strijd met het vrij verkeer van diensten is omdat verplichtstelling alleen aan Nederlandse stichtingen kan plaatsvinden. De leden
vragen ook of het wetsvoorstel is getoetst aan de richtlijn IORP II (EU
2016/2341). Tot slot vragen de leden van de SP-fractie of de transparantieverplichting een rol speelt bij de overgang naar de nieuwe premieregelingen. De verplichte deelname in een bedrijfstakpensioenfonds is een
inbreuk op de vrije mededinging omdat andere pensioenuitvoerders geen
pensioenregeling kunnen uitvoeren in een bepaalde bedrijfstak. In
hoofdstuk 10.2.9 van de memorie van toelichting wordt uitgebreid
ingegaan op de houdbaarheid van de verplichtstelling. Uit Europese
rechtspraak volgt dat deze inbreuk gerechtvaardigd is onder voorwaarden.
Een van die voorwaarden is dat zonder de verplichtstelling niet voor
iedere werknemer in de bedrijfstak, met goede en slechte risico’s, van
kleine, middelgrote en grote ondernemingen, een pensioenregeling tegen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

47

economisch aanvaardbare kosten kan worden aangeboden. Door de
verplichte deelname zijn de kosten voor alle werknemers in die bedrijfstak
gelijk. De regering heeft juridisch advies ingewonnen over de
houdbaarheid van de verplichtstelling bij de overgang naar de nieuwe
premieregelingen. Dit juridisch advies is in juni 2020 als bijlage meegezonden aan uw Kamer bij de Hoofdlijnennotitie Pensioenakkoord en
verwerkt in de memorie van toelichting (bijlage bij Kamerstukken II
2019/2020, 32 043, nr. 519). In de solidaire premieregelingen zitten allerlei
collectieve en solidaire risicodelingselementen waardoor gesteld kan
worden dat deze regeling door verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen kan worden uitgevoerd zonder dat hierbij sprake is van een
niet-toegestane inbreuk op de vrije mededinging. Ten aanzien van de
flexibele premieregeling zijn de solidaire elementen verplicht als deze
premieregeling door een bedrijfstakpensioenfonds te kunnen laten
uitvoeren. De richtlijn IORP II is meegenomen in het wetsvoorstel en
wordt onder andere in hoofdstuk 10 van de memorie van toelichting
besproken.
De leden van de SP-fractie vragen waarom individuele potjes in de
uitkeringsfase wenselijk zijn. Zonder persoonlijke pensioenvermogens
wordt de conceptuele gedachte van één collectief vermogen voor de
opbouw- en uitkeringsfase, zonder inkoop van uitkeringen op de
pensioendatum, verlaten. Dit heeft tot gevolg dat wederom een administratie in termen van een dekkingsgraad nodig is en ook de rekenrente
weer terugkeert om de contante waarde van uitkeringen te berekenen. Dit
past niet bij de uitgangspunten van de stelselherziening en is om die
reden onwenselijk.
De leden van de fractie van de SP-fractie vragen naar het gebruik van
wetenschappelijke inzichten bij de inrichting van het beleggingsbeleid. In
het nieuwe pensioenstelsel moet voor de vaststelling van de risicohouding gebruik worden gemaakt van het risicopreferentieonderzoek,
wetenschappelijke inzichten en deelnemerskenmerken. Eén van de
belangrijke wetenschappelijke inzichten binnen de beleggingstheorie is
dat met meer toekomstig verdienvermogen meer risico genomen kan
worden. Daarom is voorgeschreven dat beleggingsrisico moet worden
afgebouwd naarmate de pensioendatum nadert, maar dit laat nog veel
vrijheid in de wijze waarop deze afbouw van risico wordt vormgegeven,
rekening houdend met de vastgestelde risicohoudingen van de
deelnemers. Om maatwerk en innovatie mogelijk te maken, is de term
wettenschappelijke inzichten bewust niet concreet ingekleurd.
De leden van de SP-fractie vragen waarom een vaste uitkering goed is
voor de deelnemers, mede vanuit het perspectief dat zoveel gepensioneerden ontevreden zijn over het feit dat hun pensioen al jaren niet is
geïndexeerd. De vaste uitkering blijft, net zoals dat nu het geval is, de
wettelijke default. De vastgestelde uitkering beschermt deelnemers
doordat daarmee wordt voorkomen dat deelnemers onbewust te maken
krijgen met fluctuaties in de uitkeringsfase. Sociale partners krijgen naar
aanleiding van de evaluatie van de Wet verbeterde premieregeling de
mogelijkheid om een variabele standaardoptie af te spreken als
vervanging van de mogelijkheid die pensioenfondsen hadden. De
regering vindt het van belang dat indien sociale partners een standaardoptie afspreken, deze aansluit bij de doelgroep. Dit kan ook betekenen dat,
bij een doelgroep die weinig risico kan en wil dragen, een vaste
standaardoptie toch meer passend is. Indien sociale partners geen
afspraken maken, blijft de vastgestelde uitkering om eerdergenoemde
redenen de standaardoptie. Voor de volledigheid wordt opgemerkt dat
wat de standaardoptie ook is, de deelnemer de mogelijkheid behoudt om
zelf te kiezen voor een vaste of variabele uitkering.
De leden van de SP-fractie vragen welke pensioenfondsen in de
problemen zijn gekomen doordat zij de rente niet afdekten en willen ook
het verschil in rendement weten. Ook vragen zij waarom renteafdekking

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

48

belangrijk is. Allereerst merkt de regering op dat het geen zicht heeft op
de mate van renteafdekking bij individuele pensioenfondsen en daar dus
ook geen specifieke informatie over kan geven. Ook zijn andere keuzes
van invloed op de economische situatie van een fonds. In zijn
algemeenheid geldt dat door middel van renteafdekking (toekomstige)
pensioenuitkeringen beschermd kunnen worden. Door rekening te
houden met de stand van, en veranderingen in de rente kan het in de
toekomst te verwachten pensioen stabieler worden gehouden. Het nieuwe
stelsel biedt de mogelijkheid om beschermingsrendementen rond
renterisico gericht toe te delen, waardoor het renterisico bij verschillende
leeftijden verschillend afgedekt zal worden.
De leden van de SP-fractie vragen of onder de huidige Pensioenwet
sprake is van gegarandeerde aanspraken en of pensioenkortingen dan ook
niet in strijd met de wet zijn. Pensioenkortingen zijn niet in strijd met de
huidige wet. Wel zijn pensioenkortingen op basis van een uitkeringsovereenkomst volgens de huidige wetgeving een «ultimum remedium». Pas
als alle overige sturingsmiddelen zijn uitgeput, kunnen kortingen in beeld
komen om de financiële positie van een pensioenfonds te herstellen. Van
gegarandeerde pensioenuitkeringen is in het Nederlandse pensioenstelsel
dus geen sprake. Deze voorwaarden zijn vastgelegd in artikel 134 van de
Pensioenwet.
De leden van de SP-fractie vragen waarom toekomstige pensioenverplichtingen gewaardeerd worden tegen de risicovrije rente, terwijl bij de
bepaling van de premie wel rekening gehouden wordt met een verwacht
rendement. De marktrente bepaalt de actuele waarde van een (toekomstige) pensioenuitkering. Dat is iets anders dan het verwachte rendement
dat over de beleggingen behaald kan worden. Voor dat doel zijn maximale
parameters vastgelegd, zoals die door de Commissie Parameters zijn
geadviseerd.
Deze parameters voor verschillende beleggingscategorieën zijn inderdaad
hoger dan de risicovrije rente. Als bij de waardering van een pensioenaanspraak of -uitkering een hogere rente wordt gebruikt dan de risicovrije
rente, wordt beschikbaar vermogen in de tijd naar voren gehaald. In een
systeem met een collectief pensioenvermogen leidt dit tot herverdeling
van jong naar oud. Jong vergoedt de hogere pensioenuitkeringen van
oud, omdat toekomstig verwacht rendement geen economische waarde
heeft en dus geen extra vermogen voor het fonds oplevert. Bij het
vaststellen van de premie gaat het niet om het waarderen van verplichtingen, maar om berekeningen in hoeverre met de ingelegde premie een
bepaald doel nagestreefd kan worden. In dat geval kan worden uitgegaan
van toekomstig verwacht rendement dat over deze premie-inleg behaald
kan worden.
De leden van de SP-fractie vragen hoe dekkingsgraden van de 5 grootste
fondsen eruit zouden zien als deze op dezelfde manier zouden worden
berekend als de premie en hoe hoog premies zouden zijn als deze op
dezelfde wijze zouden worden berekend als de dekkingsgraden. Verder
vragen zij hoeveel dekkingsgraadverlies het gevolg is van de verschillende
wijze van berekening van de premie en de dekkingsgraad. Zij vragen in
dat kader om cijfers vanaf 2006.
De regering is van mening dat dekkingsgraden weliswaar op papier
kunnen worden verhoogd door aan één zijde van de balans, de verplichtingenkant, de rekenrente hoger te stellen dan rentes die feitelijk op de
markt worden vergoed, maar dat hierdoor de feitelijke positie van een
pensioenfonds niet verbetert. Als dat wel zo zou zijn, dan zouden
rekenrentes oneindig verhoogd kunnen worden. Immers, dan zou gelden:
hoe hoger de rekenrente, hoe beter de financiële positie van een
pensioenfonds wordt. Dat is niet het geval. De actuele waarde van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

49

toegezegde (toekomstige) pensioenuitkering wordt door de marktrente
bepaald, evenals de waarde van beleggingen door marktwaardes wordt
bepaald. Die marktwaardes veranderen niet door op papier met een
andere waarde te gaan rekenen. Op basis van de huidige ftk-regels mogen
kostendekkende premies inderdaad worden gedempt met verwacht
rendement. Op het moment dat hiermee nieuwe pensioenaanspraken
worden ingekocht, gaat dat ten koste van het vermogen van het fonds,
omdat de kostprijs van die aanspraken op basis van de risicovrije rente
hoger is. Een premiedekkingsgraad van bijvoorbeeld 80% betekent dat er
voor elke € 1 opbouw van pensioenwaarde € 0,80 aan premie wordt
betaald. De overige € 0,20 wordt op het moment van inkoop uit het
vermogen van het fonds betaald. De dekkingsgraad verwatert hierdoor bij
fondsen met een lage premiedekkingsgraad. DNB heeft berekend dat in
2017 ongeveer € 8 miljard aan nieuwe pensioenopbouw ten laste van het
fondsvermogen is gegaan. De premiedekkingsgraad is daarom van belang
voor de evenwichtigheid en financiële positie van het fonds. De regering
beschikt hierbij niet over gegevens sinds 2006. Er is wel een belangrijk
verschil tussen het gebruik van een hogere rente voor de vaststelling van
de hoogte van premies en van dekkingsgraden. Premies zullen nog
jarenlang belegd blijven worden binnen het fonds, waardoor het
verantwoord is om aan te nemen dat hierover in de toekomst een hoger
gemiddeld rendement wordt behaald dan de risicovrije rente. Gebruik van
een hogere rekenrente leidt er onmiddellijk toe dat pensioenuitkeringen
worden verhoogd en er meer geld het fonds uitstroomt. Dat extra
vermogen dat het fonds uitkeert, kan niet meer in de toekomst worden
belegd, waardoor het in dit geval niet verantwoord is om uit te gaan van
hoger verwacht rendement dan de risicovrije rente.
Eén van de voordelen van het nieuwe stelsel op basis van persoonlijke
pensioenvermogens is dat er geen sprake meer kan zijn van te lage
premies ten opzichte van de pensioenaanspraken die worden ingekocht.
De problematiek dat een te lage premie ten laste gaat van de gepensioneerden behoort daarmee tot het verleden.
De leden van de SP-fractie vragen waarom er een verschil is in de
rekenrente tussen verzekeraars en pensioenfondsen en of het klopt dat de
rekenrente in Nederland het laagst is van alle landen in de wereld. Zowel
pensioenfondsen als verzekeraars moeten werken met marktwaardering
aan beide zijden van hun balans. Alleen voor rentes met lange looptijden
wordt een verschillende Ultimate Forward Rate (UFR)-systematiek
gehanteerd. De UFR voor verzekeraars wordt door EIOPA vastgesteld,
terwijl de UFR voor pensioenfondsen door DNB wordt bepaald. Dit hangt
samen met het feit dat er voor verzekeraars een geharmoniseerd
toezichtkader is op Europees niveau (Solvency II). In Solvency II zitten ook
elementen die juist strenger zijn dan de toezichtregels voor verzekeraars,
zoals een zekerheidsmaat van 99,5% in plaats van 97,5% in het Financieel
Toetsingskader voor pensioenfondsen.
Een overzicht van rekenrentes tussen de landen in de hele wereld geeft
mogelijk een vertekend beeld. Alle stelsels verschillen sterk van karakter
en geven andere beloftes. Nederland kent een veel hogere mate van
kapitaaldekking in het pensioenstelsel dan vrijwel alle andere landen.
Bovendien maakt het uit of sprake is van een collectief of een individueel
kapitaalgedekt pensioensysteem. In een collectief systeem, zoals in
Nederland, leidt een hogere rekenrente tot herverdeling tussen
generaties. In een individueel pensioensysteem is dat niet het geval. Juist
de landen die ook relatief veel kapitaaldekking hebben, zoals Denemarken
en Zweden, hanteren vergelijkbare rekenrentes met de Nederlandse
rekenrente.
De leden van de SP-fractie vragen waarom inflatie niet in het beschermingsrendement opgenomen kan worden en op welke wijze een
pensioenfonds lopende uitkeringen dan wel tegen inflatie kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

50

beschermen. Als inflatiebescherming via een apart beschermingsrendement geboden zou worden, dan leidt dat tot mutaties op het persoonlijk
pensioenvermogen van deelnemers. De ene deelnemer betaalt dan ten
laste van diens persoonlijke pensioenvermogen de inflatiebescherming
van de ander. Bovendien vereist een dergelijke vormgeving van inflatiebescherming een objectieve evenwichtsprijs, waardoor geen ex-ante
herverdeling tussen de persoonlijke pensioenvermogens zou ontstaan.
Een dergelijke prijs is echter niet beschikbaar door een onvoldoende
liquide markt voor inflatie beschermende beleggingsinstrumenten, zeker
na looptijden vanaf 10 jaar. Door het ontbreken van een objectieve
verdeelsleutel kan het nieuwe stelsel opnieuw worden belast met
discussies over de juiste verdeelknoppen van het collectieve vermogen.
De regering beoordeelt dat als onwenselijk. Het wetsvoorstel toekomst
Pensioenen voorziet in verschillende mogelijkheden voor pensioenfondsen om bescherming te bieden tegen het risico van inflatie. Inflatiebescherming kan geboden worden via (i) blootstelling aan overrendement,
(ii) een direct beschermingsrendement, (iii) de solidariteits- en risicodelingsreserve en (iv) een afslag op het projectierendement.
De leden van de SP-fractie vragen of de effecten van de WTP bij verschillende economische scenario’s doorgerekend zijn en welke inflatiecijfers er
in deze simulaties gebruikt zijn en of deze cijfers representatief zijn voor
de huidige inflatie. Ook vragen de leden of, als dit niet het geval is, er
nieuwe berekeningen uitgevoerd die wel representatief zijn voor de
huidige inflatie. In de Hoofdlijnennotitie wordt verwezen naar de CPB
Notitie «Nieuwe pensioenregels: effecten en opties van het doorontwikkelde contract en een overgang naar een vlak premiepercentage». Deze
CPB-notitie is destijds ook met de Kamer gedeeld (bijlage bij 32 043,
nr. 519). In voetnoot 5 op pagina 2 van deze CPB-notitie wordt aangegeven dat gebruik is gemaakt voor de berekening van netto- en
brutoprofijt-effecten op basis van marktwaardering ultimo december 2019
(Q-set van APG: peildatum 31 december 2019). Vervangingsratio’s,
zekerheidsequivalenten en macro-premie-inleg zijn berekend op basis van
de Market Implied scenarioset van APG (P-set) (december 2019).
Daarnaast is als gevoeligheidsanalyse ook met de KNW(1,5%)-scenarioset
gerekend (zowel een P- als een Q-set). In de Market Implied scenarioset
(P-set) van APG is de gemiddelde prijsinflatie op lange termijn 1,1%, 90%
van de scenario’s in de scenarioset heeft een prijsinflatie tussen -0,5% en
3%. In de KNW(1,5%)-scenarioset is de gemiddelde prijsinflatie op lange
termijn 1,3%, 90% van de scenario’s zit tussen 0,7% en 1,8%. Wat betreft
de huidige inflatie: de huidige inflatie is voor één jaar buitengewoon
hoog. De vraag hierbij is of de schok persistent of tijdelijk is. Een éénjarige
schok heeft beperkte impact op prognoses voor de lange termijn,
waarvoor economische scenario’s gebruikt worden. De Commissie
Parameters, bestaande uit onafhankelijke experts, is op dit moment bezig
met een nieuw advies over onder andere de economische scenario’s.
Daarbij wordt ook rekening gehouden met realistische inzichten rond de
inflatieverwachtingen. Ik verwacht dat de commissie haar advies uit zal
brengen rond de zomer van dit jaar.
De leden van de SP-fractie vragen waarom volgens deze wet alleen de
leeftijd van belang is voor de risicohouding. Dat de risicohouding per
leeftijdscohort vastgesteld dient te worden, betekent niet dat leeftijd het
enige onderscheidende criterium is. Deelnemers verschillen in de mate
waarin zij aangeven beleggingsrisico’s te willen en kunnen lopen. Hiertoe
wordt een risicopreferentieonderzoek uitgevoerd en daarnaast zijn
wetenschappelijke inzichten en kenmerken/gegevens van belang die
pensioenfondsen betrekken in de vaststelling van de risicohouding. Er is
een bepaalde mate van aggregatie van de resultaten nodig om de
risicohouding vervolgens per leeftijdscohort vast te stellen. De pensioenuitvoerder bepaalt hoeveel differentiatie in leeftijdscohorten wenselijk is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

51

om recht te doen aan de verschillen in risicohouding tussen deelnemers.
Desgewenst is naast de verplichte vaststelling van de risicohouding per
leeftijdscohort ook verdere differentie op basis van relevante deelnemerskarakteristieken mogelijk.
De leden van de SP-fractie vragen waarom de risicohouding verschilt
tussen het ene en het andere pensioenfonds en waarom dit om de 5 jaar
opnieuw bepaald moet worden. Ook vragen de leden van de SP-fractie
hoeveel ruimte er voor fondsen is om rekening te houden met de
risicohouding van de deelnemers als het beleggingsbeleid ook gebaseerd
moet zijn op wetenschappelijke inzichten. De risicohouding wordt bepaald
op basis van de uitkomsten van het risicopreferentieonderzoek, wetenschappelijke inzichten en deelnemerskenmerken. Pensioenuitvoerders
hebben beleidsruimte bij het vaststellen van de risicohouding. Afhankelijk
van de sector kunnen er verschillen zijn in de karakteristieken van de
deelnemers in het fonds, die dan weer van invloed zijn op de risicohouding. Het kan bijvoorbeeld een verschil maken of het een deelnemerspopulatie in een bovengemiddeld of ondergemiddeld vergrijsde sector
betreft. Het is belangrijk om periodiek de risicohouding te toetsen, om te
bezien in hoeverre de risicohouding gewijzigd is door bijvoorbeeld
veranderingen in de deelnemerspopulatie.
De leden van de SP-fractie vragen of beleggen in veilige obligaties wel
genoeg rendement levert om inflatie bij te houden en wat de maximale
hoogte van de inflatie in de modellen is. Renteafdekking van de ingegane
pensioenen hoeft niet ten koste te gaan van het indexatieperspectief van
pensioengerechtigden. Indexatie wordt immers niet bepaald door de
beschermingsrendementen, maar door de mate waarin pensioengerechtigden meedelen in overrendementen. Ook voor oudere deelnemers kan
er dus nog beleggingsrisico genomen worden, en dus indexatieperspectief geboden. Overigens zijn er ook andere opties om ouderen tegen
de inflatie te beschermen, bijvoorbeeld door een afslag te nemen op het
projectierendement. Als met de modellen de scenariosets van DNB
worden bedoeld, dan geldt dat het hoogste percentage prijsinflatie in de
uniforme scenarioset van januari 2022 met 10.000 scenario’s 5,6% is. Het
hoogste percentage prijsinflatie in de scenarioset van januari 2022 met
2.000 scenario’s is 5,7%. De Commissie Parameters, bestaande uit
onafhankelijke experts, is momenteel overigens bezig met een nieuw
advies over onder andere de scenariosets. Dit advies is bepalend voor de
inrichting van nieuwe uniforme scenariosets die door DNB worden
gepubliceerd. Daarbij wordt ook rekening gehouden met de meest actuele
inzichten rond de inflatieverwachtingen.
De leden van de SP-fractie vragen waarom bij het projectierendement
voor de vaststelling van de uitkeringshoogte niet wordt uitgegaan van de
werkelijke beleggingsmix voor deze leeftijdsgroep en wat daar de
gevolgen van zijn voor de waardering van toekomstige verplichtingen en
voor het meten van de risicohouding. Dat voor het projectierendement
mag worden uitgegaan van een verwacht rendement dat voor gepensioneerden kan worden ingerekend, zorgt voor de beperking van het risico
dat uitkeringen op hogere leeftijd te zeer kunnen dalen. Indien de
risicohouding dat toelaat, mag feitelijk wel risicovoller worden belegd. De
begrenzing heeft uitsluitend betrekking op het maximeren van het
projectierendement. In het nieuwe stelsel is geen sprake meer van
waardering van toekomstige verplichtingen op basis van de risicovrije
rente. Er is immers geen sprake meer van uitkeringsovereenkomsten,
waarin vóóraf een pensioen van een bepaalde hoogte wordt toegezegd.
Het meten van de risicohouding is zinvol, omdat dit bepaalt hoeveel risico
deelnemers kunnen en willen lopen. Daar moet het beleggingsbeleid op
afgestemd worden. Dit staat los van de hoogte en maximering van het
projectierendement. Dat bepaalt hoe het op pensioendatum beschikbare

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

52

persoonlijke pensioenvermogen over de uitkeringsperiode wordt
verdeeld.
De leden van de SP-fractie stellen vast dat ieder leeftijdscohort een ander
rendement toegewezen kan krijgen, waardoor de aanpassing van
uitkeringen tussen gepensioneerden af kan wijken en vraagt hoe dit
bijdraagt aan vertrouwen. De mate waarin rendementen toebedeeld
worden is afgeleid van de risicohouding van de leeftijdscohorten. Een
andere risicohouding kan tot een andere toedeling van rendement leiden
en daarmee tot een andere aanpassing van de uitkering. Dit is een
consequentie van het persoonlijker en transparanter worden van het
pensioenstelsel, met persoonlijke pensioenvermogens en verdeelregels
op basis van de risicohouding. Overigens is het onder bepaalde randvoorwaarden wel mogelijk om ervoor te zorgen dat periodieke pensioenaanpassingen voor alle pensioengerechtigden gelijk zijn. Dit is nader
toegelicht in de memorie van toelichting.
De leden van de SP-fractie vragen of het daadwerkelijke rendement dat
een groep deelnemers krijgt toebedeeld op basis van hun risicohouding,
een effect heeft op het rendement van een andere groep. Ook vragen zij of
leeftijdsgroepen voor meer dan 100% van hun vermogen rendement
toegekend kunnen worden en wat dat dan voor andere groepen betekent.
De regering merkt op dat er uiteindelijk sprake is van een collectief
rendement op basis van het collectief belegde vermogen. Dat rendement
wordt toebedeeld op basis van de ex-ante vastgestelde toedeelregels. Als
een rendement wordt verdeeld, kan het deel van het rendement dat aan
een specifiek cohort worden toebedeeld, niet meer worden uitgedeeld aan
een ander cohort. Gesaldeerd over alle generaties is het niet mogelijk om
voor meer dan 100% in aandelen te beleggen.
De leden van de SP-fractie vragen waarom het solidaire contract nodig is
als hetzelfde beleggingsresultaat ook in het flexibele contract behaald kan
worden. De regering geeft aan dat de keuze tussen het solidaire en
flexibele pensioencontract niet alleen gaat om het bewerkstelligen van
hetzelfde beleggingsresultaat. Ook andere zaken, zoals de wenselijkheid
van een solidariteitsreserve, of juist meer individuele keuzevrijheid in
beleggingsprofielen en pensioenuitkeringsregimes, spelen daarbij een rol.
De leden van de SP-fractie vragen of het beschermingsrendement vooral
bestaat uit renteafdekking. Het beschermingsrendement bepaalt in
hoeverre een (toekomstige) pensioenuitkering gevoelig is voor mutaties in
de rentetermijnstructuur. De feitelijke beleggingsportefeuille die een fonds
hanteert, kan afwijken van de toedeling van beschermingsrendement
tegen renterisico. Dus in de feitelijke beleggingsportefeuille van een fonds
kunnen minder beleggingen worden gestopt, die bescherming bieden
tegen renterisico, dan aan beschermingsrendementen wordt toebedeeld.
Op deze wijze kunnen gepensioneerden via de tweede stap, de toedeling
van overrendement, alsnog blootgesteld worden aan renterisico (en
aandelenrisico), als dat gewenst wordt. Dat kan voor alle gepensioneerden in dezelfde mate. Zo kunnen gepensioneerden alsnog in gelijke
mate profiteren van een rentestijging. Overigens is het ook rond het
micro-langlevenrisico en het macro-langlevenrisico mogelijk om
beschermingsrendementen toe te passen.
De leden van de SP-fractie vragen hoe groot de vermogensvolatiliteit van
rente afdekking is afhankelijk van de leeftijd van de deelnemer, welke
volatiliteit in de rentestand hierbij wordt aangenomen, of deze vorm van
rente afdekking niet neer komt op een renteswap waarbij jongere en
oudere deelnemers elkaars tegenpartij zijn, of het pensioenfondsbestuur
de deelnemers moet waarschuwen / informeren dat zij met hun pensioenvermogen partij zijn in een rente swap constructie, of het klopt dat de
meeste pensioendeelnemers wegens gebrek aan financiële kennis zelf niet

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

53

zijn toegestaan in dit soort derivaten te beleggen, of het klopt dat dit soort
rente afdekking bij wijziging van de rente tot zeer grote vermogensverschuivingen tussen jongere en oudere deelnemers kan leiden, of
aangeven kan worden hoe groot deze verschuivingen zijn bij een rente
sprong van 1% en 2% bij een gemiddeld pensioenfonds en wat voor effect
dit heeft op de pensioenvermogens van de deelnemers in verschillende
leeftijdsgroepen en of het pensioenfonds dit rente risico volledig mag
afdekken met externe partijen.
De regering heeft hierboven al aangegeven dat de mate van renteafdekking per deelnemer wordt bepaald door de feitelijke beleggingsportefeuille van een pensioenuitvoerder. De inrichting van deze portefeuille zal
afhangen van de vastgestelde risicohoudingen per leeftijdscohort. Als een
bepaalde mate van renteafdekking voor een bepaalde leeftijd wenselijk en
noodzakelijk is, zal dit via de beleggingen vorm worden gegeven. Er is dus
geen sprake van een risicodeling tussen jongere en oudere deelnemers,
maar primair van een marktinstrument. Wel kan het zijn dat door een
afwijking tussen de toebedeelde beschermingsrendementen tegen
renterisico en de feitelijke renteafdekkingsportefeuille enige mate van
deling van renterisico tussen jongere en oudere deelnemers ontstaat,
zoals dat ook in de huidige uitkeringsovereenkomsten per definitie het
geval is. Op basis van lagere regelgeving moeten pensioenuitvoerders dit
effect inzichtelijk maken. Het hangt af van de specifieke omstandigheden
en keuzes hoe groot dit eventuele effect is. Het is dus niet mogelijk om
hierover algemeen geldende kwantitatieve uitspraken te doen. Zoals
gezegd, is het uitgangspunt dat renteafdekking wordt vormgegeven via de
beleggingen en niet via swap constructies tussen de deelnemers
onderling.
De leden van de SP-fractie vragen of het bij compensatie gaat om het
compenseren van de lagere toekomstige opbouw voor deelnemers vanaf
ongeveer 45 jaar en ouder. Dat is niet het geval. Het gaat juist om de
groep actieve deelnemers die circa 45 jaar en jonger is. Zij krijgen in het
nieuwe stelsel voor de tweede helft van hun carrière minder pensioenopbouw dan ze hadden gehad bij behoud van de doorsneesystematiek.
De leden van de SP-fractie willen weten of in het geval dat bepaalde
deelnemers compensatie krijgen vanwege de afschaffing van de
doorsneesystematiek of ook andere deelnemers recht op gratis extra
pensioenopbouw krijgen. Uiteindelijk besluiten sociale partners, dan wel
werkgevers en werknemers of er compensatie geboden moet worden en
voor wie deze is bedoeld. Dit alles binnen het raamwerk van de evenwichtigheid van het totaal van de pensioenafspraken. Dat bepaalde
deelnemers compensatie krijgen is vanwege het feit dat zij zonder die
compensatie minder pensioenopbouw zouden realiseren dan zij anders
hadden gehad. Er moet dus wel eerst een nadeel zijn geleden voordat
compensatie aan de orde kan zijn. In die zin is dus ook geen sprake van
«gratis» extra pensioenopbouw zoals vragensteller suggereert.
De leden van de SP-fractie vragen waarom ex-ante herverdeling in de
vorm van compensatie voor afschaffing van de doorsneesystematiek
wordt toegestaan, en in hoeverre dat past bij de bedoelingen van de wet
en in hoeverre dit evenwichtig is. Ook vragen zij of deelnemers bezwaar
kunnen maken tegen compensatie. Allereerst merkt de regering op dat
compensatie draait om de vraag wat het afschaffen van de doorsneesystematiek betekent voor de gemiste toekomstige pensioenopbouw. Daarmee
is compensatie per definitie alleen gericht op de actieve deelnemers. Het
gaat dus niet zozeer om ex-ante herverdeling van pensioenvermogen,
maar om een extra bijdrage voor bepaalde cohorten. Sociale partners
bepalen dat een compensatie nodig is voor de evenwichtige transitie naar
de nieuwe premieregelingen. Zij maken ook afspraken over de bron van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

54

financiering van compensatie. Eén mogelijke bron is door bij het invaren
een deel van het fondsvermogen naar het compensatiedepot over te
maken. In dat geval wordt een beperkt en wettelijk gekaderd deel van het
vermogen gebruikt om het compensatiedepot te vullen en dient het
besluit te worden voorgelegd aan de pensioenfondsorganen. Compensatie kan evengoed ook door extra premiebetaling door de werkgever
worden gefinancierd. Voor de goede orde, compensatie is slechts een van
de keuzes die sociale partners kunnen maken om de transitie evenwichtig
vorm te geven. In zijn algemeenheid geldt dat als een deelnemer of
gepensioneerde vindt dat zijn of haar pensioenuitvoerder het pensioenreglement, dan wel een besluit ter uitvoering van het transitieplan, niet juist
of onvolledig heeft toegepast, er bezwaar gemaakt kan worden door een
klacht in te dienen, een geschil voor te leggen aan de externe geschilleninstantie of de gang naar de rechter te maken.
De leden van de SP-fractie vragen of het mogelijk is om meer dan 100%
overrendement op beleggingen toe te kennen en of dat dan gezien kan
worden als beleggen met geleend geld. In lagere regelgeving is
vastgelegd dat de mate van collectieve risicodeling kan worden vergroot
door de jongste deelnemers, zolang dit in lijn is met de risicohouding van
het leeftijdscohort, effectief bloot te stellen aan meer dan 100% beleggingsrisico. Een pensioenuitvoerder die hiervoor opteert, moet op basis
van dit besluit onderbouwen waarom dit in het belang van de deelnemers
is. Ook moeten regels worden vastgelegd, waarin wordt beschreven op
welke wijze negatieve pensioenvermogens worden voorkomen in de
situatie dat gebruik wordt gemaakt van opheffing van de leenrestrictie en
door tegenvallende (over)rendementen een negatief persoonlijk pensioenvermogen ontstaat. Van geleend geld in de zin van dat dit van buiten het
pensioenfonds wordt gehaald, is geen sprake. In de solidaire premieregeling is namelijk sprake van een collectief beleggingsbeleid.
De leden van de SP-fractie vragen of het pensioenfonds geld mag lenen
van externe partijen om te beleggen en of er sprake is van een rentevergoeding als de leenrestrictie wordt opgeheven. Het is niet toegestaan om
geld van externe bronnen te lenen. Ook is er geen sprake van een
rentevergoeding. Een pensioenuitvoerder die ervoor opteert om de
jongste deelnemers effectief bloot te stellen aan meer dan 100% beleggingsrisico, moet onderbouwen waarom dit in het belang van de
deelnemers is.
De leden van de SP-fractie vragen of blootstelling van meer dan 100% aan
het beleggingsrisico niet in strijd is met de wet en hoe groot de financiële
waarde van de subsidiestroom is. De wet staat een bepaalde mate van
collectieve risicodeling toe, die kan worden vergroot door de jongste
deelnemers bloot te stellen aan meer dan 100% van het beleggingsrisico,
op het moment dat dat in lijn is met de risicohouding van het
leeftijdscohort. Van een subsidiestroom is geen sprake: gesaldeerd over
alle generaties is het niet mogelijk om voor meer dan 100% in aandelen te
beleggen.
De leden van de SP-fractie vragen naar beleggen met geleend geld in
relatie tot put-opties. Een putoptie is een contract dat de koper het recht,
maar niet de verplichting, geeft om een bezit te verkopen voor een
bepaalde prijs, op een bepaalde afloopdatum. De waarde van een
putoptie stijgt als de onderliggende waarde daalt in prijs. Dit lijkt de
regering iets anders dan een aanvulling van een negatief persoonlijk
pensioenvermogen dat is ontstaan als gevolg van een opheffing van de
leenrestrictie. Normaalgesproken zal deze aanvulling worden gedaan
vanuit de solidariteitsreserve. Door middel van de solidariteitsreserve
kunnen financiële mee- of tegenvallers collectief worden gedeeld op een
wijze die ex-ante leidt tot gemiddeld stabielere en/of hogere toekomstige

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

55

en ingegane pensioenuitkeringen voor alle generaties, ten opzichte van de
aanname dat de solidariteitsreserve geen onderdeel van de pensioenregeling zou zijn. Zo kunnen ook ingegane pensioenuitkeringen na een grote
negatieve financiële schok worden gestabiliseerd door middel van de
solidariteitsreserve. Dergelijke geldstromen vanuit de solidariteitsreserve
zijn niet in strijd met het wetsvoorstel, maar zijn juist onderdeel van de
functies die de solidariteitsreserve kan hebben. Hoe groot een dergelijke
geldstroom is, valt niet in algemene zin te beantwoorden. Dat is bijvoorbeeld afhankelijk van een groot aantal economische variabelen. Het is niet
toegestaan dat een contract met een externe partij wordt afgesloten om
negatieve persoonlijke pensioenvermogens aan te vullen. Het nieuwe
stelsel behoudt als kenmerk dat dergelijke risico’s via collectieve risicodeling worden opgevangen.
De leden van de SP-fractie vragen om te reflecteren op de stelling dat we
in feite een omslagstelsel hebben met een enorme kapitaalbuffer. De
tweede pijler is een kapitaalgedekt pensioensysteem, waarbij deelnemers
in beginsel voor hun eigen pensioen sparen en waarbij er van tevoren
regels zijn vastgelegd om overschotten en tekorten te verdelen. Het feit
dat premies in het verleden in de regel groter waren dan uitkeringen is
daarom in feite niet relevant en is grotendeels een weerspiegeling van de
verhouding tussen actieven en gepensioneerden Een aanpassing van de
regels waardoor het huidige vermogen gebruikt wordt voor omslagfinanciering zou tot grote generatie-effecten leiden.
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat er in andere landen,
zoals Amerika, ook pensioenfondsen zijn die goed functioneren met
dekkingsgraden in de orde van 40%. De dekkingsgraad in een ander
stelsel laat zich moeilijk vergelijken met de dekkingsgraden in het
Nederlandse stelsel. In de Nederlandse context geldt dat fondsen met een
dekkingsgraad van 40% hebben (veel) te weinig vermogen om alle
verplichtingen na te komen. Het risico is dan zeer groot dat de verplichtingen in de toekomst niet nagekomen kunnen worden.
De leden van de SP-fractie vragen wat de macro-economische schade is
van het gebrek aan bestedingsruimte als gevolg van te hoge pensioenpremies. Tevens vragen zij of hier verschillende uitgewerkte rekenvoorbeelden van kunnen worden gegeven. De hoogte van de pensioenpremies
is een arbeidsvoorwaardelijke kwestie. Een hogere pensioenpremie nu
leidt tot een lagere bestedingsruimte nu, maar ceteris paribus tot hogere
pensioenuitkeringen in de pensioenperiode. De regering is het ook niet
eens met de stelling dat pensioenpremies in zijn algemeenheid te hoog
zouden zijn. Het sparen voor pensioen (kapitaaldekking) is bij een relatief
lagere rente nu eenmaal relatief duurder.
De leden van de SP-fractie vragen welk percentage en bedrag van ons
pensioengeld wordt uitgezet in het buitenland of geïnvesteerd in
buitenlandse bedrijven. Grofweg 90% van het totale pensioenfondsvermogen wordt in het buitenland belegd (per kwartaal 4, 2021). Het totale
pensioenfondsvermogen was per einde 2021 circa 1.800 miljard, waarvan
dus ongeveer 1.600 miljard in het buitenland wordt belegd.
De leden van de SP-fractie vragen of het klopt dat DNB sinds 2008 toezicht
houdt op de pensioensector en vraagt of er verschillende regels gelden
voor pensioenfondsen en verzekeraars en zo ja, waarom. Sinds 1923 is er
toezicht op verzekeringen (destijds door de Verzekeringskamer) en sinds
1952 is er toezicht op pensioenfondsen (door de Pensioen- en Verzekeringskamer). In 2004 is de Pensioen- en Verzekeringskamer gefuseerd met
De Nederlandsche Bank (DNB), sindsdien houdt DNB prudentieel en
materieel toezicht op de pensioenfondsen, ppi’s en pensioenverzekeraars.
Het prudentiële toezicht op verzekeraars, pensioenfondsen en premiepen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

56

sioeninstellingen wijkt af. Dat komt bijvoorbeeld door Europese regelgeving, zoals Solvency 2 dat alleen geldt voor verzekeraars. Voor
pensioenfondsen geldt het financieel toetsingskader. De wettelijke eisen
die gesteld worden aan de inhoud van de verschillende pensioencontracten zijn bijvoorbeeld wel gelijk voor deze verschillende pensioenuitvoerders.
De leden van de SP-fractie vraagt of het klopt dat pensioenfondsen een
lagere rekenrente en grotere buffers hebben dan verzekeraars en waarom
dat verschil bestaat. Het klopt dat er een verschil bestaat wat betreft de
rekenrente en buffervorming bij pensioenfondsen en verzekeraars. Dat
hangt samen met de bredere verschillen tussen pensioenfondsen en
verzekeraars. Daarover is eerder met uw Kamer gecommuniceerd. De
regering verwijst daarom naar eerdere brieven van 20 mei 2016,
13 september 2016 en 6 juni 2017.19
De leden van de SP-fractie vragen waarom pensioenfondsen gedwongen
worden om staatsobligaties te kopen. De aanname dat pensioenfondsen
door DNB daartoe gedwongen worden, is onjuist. Wellicht dat deze
aanname voortkomt uit het feit dat pensioenverplichtingen, die ontstaan
op basis van een uitkeringsovereenkomst, gewaardeerd moeten worden
op basis van de risicovrije rente. Dat staat echter los van de wijze waarop
pensioenfondsen hun beleggingsportefeuille inrichten. Wel kan het
verstandig zijn dat pensioenuitvoerders het risico op een dalende rente
(deels) afdekken via hun beleggingsportefeuille. Staatsobligaties zijn één
van de instrumenten om dat te doen. Dat geldt in het huidige en in het
nieuwe stelsel. Ieder kapitaalgedekt pensioencontract kent immers zowel
rente- als beleggingsrisico.
De leden van de fractie van de SP vragen waarom bestuursleden en
voorzitters van pensioenfondsen pas na goedkeuring door DNB worden
benoemd. Zij vragen of deze beperking ook van toepassing is op de top
van verzekeraars. Binnen pensioenfondsbesturen is zowel de vertegenwoordiging van belanghebbenden als deskundigheid van groot belang.
Pensioenfondsbesturen moeten immer zorgvuldig en in het belang van
deelnemers en pensioengerechtigden omgaan met het geld dat door hen
beheerd wordt. Het onderzoek van de commissie Frijns20, ondersteund
door diverse onderzoeken van DNB, benadrukte het belang van
versterking van de deskundigheid bij pensioenfondsen om adequate
risicobeheersing en adequaat vermogensbeheer te borgen. Deze
onderzoeken waren aanleiding om met de Wet versterking bestuur
pensioenfondsen in te zetten op een verdere versterking van de deskundigheid van bestuurders21. Toetsing op geschiktheid en betrouwbaarheid
door de toezichthouders is hier een belangrijk onderdeel van; deze
toetsing is met de eerdergenoemde wet ook verscherpt. Bij de evaluatie
van de Wet versterking pensioenfondsen werd de deskundigheid van het
bestuur positief beoordeeld door de respondenten.22 Ook bij verzekeraars
en premiepensioeninstellingen worden bestuurders voor 11benoeming op
geschiktheid en betrouwbaarheid getoetst door DNB.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen of de regering
erkent dat solidariteit in pensioenregelingen van groot belang is. Dat is
inderdaad het geval. Zoals de regering heeft aangegeven in paragraaf 1.3
van de memorie van toelichting is behoud van de sterke punten in de
tweede pijler van het Nederlandse pensioenstelsel – collectiviteit en
19

Zie Kamerstukken I 2015–16, 33 972, nr. x en y (waarvan de Tweede Kamer een afschrift heeft
ontvangen) en Kamerstukken II 2016–17, 32 043, nr. 365.
Kamerstukken II 2009/10, 30 413, nr. 138.
21
Kamerstukken II 2011/12, 33 182, nr. 2.
22
Kamerstukken II, 2017/18, 32 043, nr. 392.
20

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

57

solidariteit – een groot goed, dat een belangrijke meerwaarde levert voor
de deelnemers in aanvullende pensioenregelingen.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen waarom niet
alleen de solidaire premieregeling onderdeel is van het nieuwe stelsel als
opvolger van de huidige middelloonregelingen. Sociale partners kunnen
in bepaalde gevallen ook behoefte hebben aan een pensioenregeling met
meer individuele kenmerken en eventueel minder collectieve risicodeling.
Dat wil overigens niet zeggen dat de flexibele premieovereenkomst geen
elementen van collectieve risicodeling bevat. Het Nederlandse model
geeft decentrale sociale partners de keuze tussen verschillende soorten
pensioenregelingen en dat blijft zo, zij het dat in het nieuwe stelsel alleen
nog sprake is van premieregelingen. Ook in het huidige stelsel zijn al
premieregelingen mogelijk, dus in die zin zou de solidaire premieregeling
gezien kunnen worden als de opvolger van de huidige middelloonregelingen en de flexibele premieregeling als de opvolger van de nu ook al
bestaande beschikbare premieregelingen, waarbij sinds de Wet verbeterde premieregeling ook kan worden doorbelegd in de uitkeringsfase.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen of de regering
het met hen eens is dat een flexibele premieregeling nu ook al kan
worden uit onderhandeld, zonder enige waarschuwing aan de
werknemers. Bij onderhandelingen over de totstandkoming of wijziging
van een pensioenregeling zijn ook werknemers betrokken via vakbonden
en/of de ondernemingsraden.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen of de regering
het eens is met hen dat volgens het wetsvoorstel de flexibele premieregeling gelijkwaardig is aan een middelloonregeling. Zoals gezegd is de
keuze voor een type pensioenregeling de verantwoordelijkheid van
decentrale sociale partners. De flexibele premieregeling is een ander type
pensioenregeling dan een uitkeringsovereenkomst in de vorm van een
middelloonregeling, maar dat geldt evenzeer voor de solidaire premieregeling. De regering heeft zoals in het pensioenakkoord opgenomen geen
voorkeur voor de solidaire of de flexibele premieregeling. Dat is een zaak
van decentrale sociale partners.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks stellen dat de regering
onevenredig veel verantwoordingsverplichtingen bij de solidaire
premieregeling stelt en dat dit de schijn wekt dat de regering deze
regeling minder aantrekkelijk wil maken. Verder vragen de leden de
regering om toe te lichten waarom een wettelijk verbod op herverdeling
nodig wordt geacht via de toedeelregels. Zij vragen of er meer proportionele alternatieven zijn verkend en waarom hier niet voor is gekozen.
De regering deelt de mening van de leden van deze fracties niet. Vrijwel
alle prudentiële en solvabiliteitsvereisten vervallen met het wetsvoorstel
voor de nieuwe pensioencontracten. Daarvoor in de plaats wordt enige
transparantie vereist als het risico bestaat dat onevenwichtigheden of
onbedoelde effecten, bijvoorbeeld in de verdeling van rendementen en
risico’s, kunnen ontstaan. Die transparantie is in het belang van de
deelnemers. Uitgangspunt van het nieuwe stelsel is immers dat
deelnemers meer inzicht krijgen in hun pensioenopbouw en weten hoe
hun persoonlijke pensioenvermogen tot stand komt en wordt beïnvloed
door de afspraken die over hun pensioenregeling zijn gemaakt.
Daarbij wordt geen onderscheid gemaakt tussen de solidaire en de
flexibele premieregeling, tenzij de aard van de regeling met zich
meebrengt dat een objectief onderscheid noodzakelijk is. Zo kan in de
solidaire premieregeling worden gekozen voor deling van renterisico
tussen generaties, waardoor gepensioneerden last kunnen krijgen van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

58

daling van de lange rente, waarmee in beginsel de toekomstige pensioenen van actieve deelnemers (deels) kunnen worden gestabiliseerd. Dat
effect treedt ook in de huidige uitkeringsovereenkomst op en wordt vaak
onwenselijk gevonden. Daarom is het belangrijk dat pensioenuitvoerders
de keuze voor deling van renterisico bewust maken door hierover
transparant te communiceren. Verder worden hierbij geen beperkingen
opgelegd. Voor de solidariteitsreserve in de solidaire premieovereenkomst en de risicodelingsreserve in de flexibele premieovereenkomst
worden dezelfde wettelijke voorwaarden gesteld rond verantwoordingsverplichtingen.
Pensioenuitvoerders krijgen alle ruimte om hun eigen keuzes te maken. In
sommige gevallen wordt in het belang van deelnemers gevraagd om daar
helderheid over te bieden, zodat duidelijk is waar de persoonlijke
premie-inleg voor wordt gebruikt: de eigen pensioenopbouw of de
pensioenopbouw van andere deelnemers en/of pensioengerechtigden
binnen de pensioenregeling.
Een wettelijk verbod op herverdeling via de toedelingsregels (voor o.a. het
beschermingsrendement) is passend bij een pensioenstelsel met
persoonlijke pensioenopbouw. Deelnemers moet helderheid worden
geboden welk vermogen voor hun persoonlijke pensioenopbouw
bestemd is. Als een deel van dit persoonlijke vermogen had kunnen
worden afgeroomd ten behoeve van de pensioenvoorziening van andere
deelnemers, waarbij dus herverdeling zou worden toegestaan via
toedelingsregels, dan wordt dit uitgangspunt ondergraven en wordt de
beoogde transparantie van het nieuwe stelsel vertroebeld. Daarom biedt
het nieuwe pensioenstelsel alleen mogelijkheden tot herverdeling tussen
generaties via de solidariteitsreserve of risicodelingsreserve. Ook de
voorwaarde dat het persoonlijke pensioenvermogen niet structureel
negatief mag worden bij toepassing van opheffing van de leenrestrictie
heeft tot doel om de deelnemers te beschermen. De regering acht het
onverantwoord dat deelnemers bij bijvoorbeeld waardeoverdracht met
een pensioenschuld worden geconfronteerd.
De leden van de fractie van de PvdA en GroenLinks vragen waarom er is
gekozen voor zware verantwoordingseisen in het wetsvoorstel in relatie
tot het opheffen van de leenrestrictie. In het huidige stelsel kunnen geen
negatieve pensioenaanspraken ontstaan. In het nieuwe stelsel is dat wel
het geval wanneer de leenrestrictie wordt opgeheven als dit past binnen
de solidariteit en collectiviteit van het stelsel, zoals de regering in het
antwoord hierboven al heeft aangegeven. Het is de verantwoordelijkheid
van de wetgever om in dat geval de deelnemers te beschermen. De
regering vindt dan ook niet dat sprake is van zware verantwoordingseisen,
maar van proportionele wetgeving. Bescherming van de deelnemers was,
is en blijft een kernfunctie van de Pensioenwet.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks en het lid van de
fractie Den Haan vragen of het klopt dat intergenerationele risicodeling
wel mogelijk is via de solidariteitsreserve maar niet via de toedelingsregels. In het pensioenakkoord is intergenerationele risicodeling toegestaan mits transparant en begrensd. De solidariteitsreserve heeft daarom
als specifieke functie om vermogen te herverdelen tussen generaties. Bij
de toedeling van rendementen en risico’s naar de voor de uitkering
bestemde persoonlijke pensioenvermogens is dit nu juist niet de
bedoeling, omdat dan geen sprake meer is van een persoonlijk pensioenvermogen. Als daar ook herverdeling wordt toegestaan, is geen sprake
van een premieovereenkomst en wordt de facto deels teruggekeerd naar
de kenmerken van het huidige contract, waarbij sprake is van één groot
collectief fondsvermogen, zonder dat duidelijk is welk deel van dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

59

vermogen toebehoort aan welke deelnemer. De stelselherziening beoogt
nu juist om hierover transparantie te bieden.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks stellen dat de
voorwaarden voor de solidariteitsreserve rigide zijn en vragen waarom en
of minder rigide voorwaarden wenselijk zijn. De regering herkent zich niet
in de genoemde kwalificatie. Er is juist een algemene, open geformuleerde voorwaarde ten aanzien van de solidariteitsreserve gehanteerd om
te voorkomen dat een limitatieve opsomming van functies van de
solidariteitsreserve noodzakelijk zou zijn, die in de praktijk te beperkend
zou kunnen werken. Het doel van de solidariteitsreserve is volgens de
afspraken in het pensioenakkoord dat deze welvaartsverhogend moet zijn,
dat is de minimale invulling die aan de functie van de solidariteitsreserve
gegeven kan worden.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen waarom de
regering er niet voor kiest om pensioenfondsen meer verantwoordelijkheden te geven rond de grootte van de solidariteitsreserve en het
wettelijke maximum hiervoor los te laten. Kern van het nieuwe stelsel zijn
premieovereenkomsten, waarbij de aan deelnemers toegezegde premie
wordt gebruikt voor een voor de uitkering bestemd persoonlijk pensioenvermogen met tegelijkertijd behoud van elementen van collectiviteit en
solidariteit. Wanneer de solidariteitsreserve onbegrensd zou zijn, zou dit
belangrijke uitgangspunt van de stelselherziening worden ondergraven,
omdat de vorming van een collectief, niet toebedeeld pensioenvermogen
te veel ten laste zou gaan van de persoonlijke pensioenopbouw en de
transparantie daarvan.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen of de regering
negatieve buffers in het nieuwe stelsel wil toestaan. Eén van de doelstellingen van het nieuwe stelsel is om de discussie tussen generaties over
onverdeelde collectieve tekorten en de vraag wie deze tekorten moet
opvangen, achter ons te laten. Met het toestaan van negatieve buffers
wordt deze doelstelling niet bereikt.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen of het verbod op
herverdeling bij de toedeelregels losgelaten kan worden en kan worden
vervangen door een algemene evenwichtigheidseis. Er kan alleen sprake
zijn van persoonlijk voor de uitkering gereserveerde vermogens als de
toedeling van rendementen en bijbehorende risico’s symmetrisch wordt
toegepast. Als dat uitgangspunt wordt losgelaten, hebben de deelnemers
geen zekerheid over de hoogte van hun voor de uitkering gereserveerde
persoonlijke pensioenvermogen meer. Die hoogte wordt dan afhankelijk
van de besluitvorming van fondsbesturen hoe het beschikbare collectieve
vermogen binnen het fonds wordt verdeeld, zonder een objectief
criterium. Dan worden de fundamenten van deze stelselherziening, zoals
de overgang naar een stelsel in alleen nog premieovereenkomsten,
onderuitgehaald.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen of het beter is
om evenwichtigheid van de toedeelregels in samenhang met de solidariteitsreserve te toetsen. In het antwoord op vraag 27 heb ik aangegeven
waarom een kwalitatieve evenwichtigheidstoets onvoldoende is bij de
toedeling van rendementen en bijbehorende risico’s naar voor de
uitkeringsgereserveerde vermogens. Bij de vormgeving van de solidariteitsreserve is in de memorie van de toelichting bij het wetsvoorstel
aangegeven waarom een nadere concretisering en inkadering van de
evenwichtigheidseisen wenselijk is. Mede omdat dwingende prudentiële
vereisten in het nieuwe pensioenstelsel worden losgelaten, is het
belangrijk dat transparantie wordt geboden over het collectieve vermogen
dat niet individueel is toebedeeld, zodat helder is wat hiermee gebeurt en
welke baten en lasten bij welke deelnemers en pensioengerechtigden
terecht komen. Herverdeling van vermogen tussen generaties is toege-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

60

staan, mits dit evenwichtig is. Hieronder wordt in ieder geval verstaan dat
de generaties die bijdragen aan de solidariteitsreserve daar in meer of
mindere mate van kunnen profiteren, zodat de solidariteitsreserve niet als
een hernieuwd omslagelement in het nieuwe stelsel gaat functioneren. Dit
mag over een langere tijdshorizon worden bezien.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen of de regering
ook van mening is dat het van belang is dat een gemiddelde deelnemer
de informatie kan begrijpen ten aanzien van de solidariteitsreserve. Zij
vragen verder of de regering het eens dat indien deze informatie
begrijpelijk en duidelijk is hierdoor het vertrouwen in het pensioensysteem wordt vergroot. En of de regering het om deze reden eens is dat
in deze informatievoorschriften de deelnemer voortdurend als
uitgangspunt dient te gelden Zij vragen ook, indien dat het geval is, hoe
de regering dit gaat bewerkstelligen en of de regering het met hen eens is
als het pensioenfonds de doelstelling van de solidariteitsreserve monitort.
De regering wijst erop dat alle informatie, ook die een pensioenuitvoerder
individueel moet verstrekken over de solidariteitsreserve, moet voldoen
aan de algemene wettelijk eisen, te weten correct, duidelijk, evenwichtig
en tijdig verstrekt zijn. In het kader van de solidariteitsreserve (en
risicodelingsreserve) is bepaald dat de pensioenuitvoerder informeert
over een storting in of uitdeling uit deze reserve voor zover deze verandering gevolgen heeft voor de hoogte van het voor een uitkering
gereserveerd vermogen. Een deelnemer krijgt dus te zien dat zijn
vermogen is veranderd als gevolg van een van storting in of uitdeling uit
deze reserve indien hiervan sprake is. Deze informatie is van belang voor
de deelnemer aangezien de solidariteitsreserve voor het collectief is
bedoeld, waarvan hij deel uit maakt.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen waarom
gelijke aanpassingen van uitkeringen in de uitkeringsfase alleen op
complexe wijze mogelijk is en vragen hoe de regering aankijkt tegen de
suggestie om alle pensioengerechtigden als één leeftijdscohort te
behandelen. In de solidaire premieovereenkomst is sprake van één
collectief belegd vermogen over de opbouw- en uitkeringsfase. De
rendementen en risico’s die hieruit voortvloeien worden naar de persoonlijke vermogens van deelnemers en pensioengerechtigden toebedeeld.
Om gelijke aanpassingen van uitkeringen in de solidaire premieovereenkomst te realiseren, moeten persoonlijke vermogens van gepensioneerden juist verschillend per geboortejaar worden aangepast. Dit komt
omdat renterisico en levensverwachting leeftijdsafhankelijk zijn. Dat is een
actuarieel gegeven, dat contractonafhankelijk is. Eén cohort voor
gepensioneerden hanteren, biedt dus geen oplossing. Dat verandert
immers niets aan het feit dat (veranderingen in de) renterisico en
levensverwachting per geboortejaar verschillen. De rentestand en
levensverwachting en de jaarlijkse mutatie daarvan is voor een 67-jarige
anders dan voor een 87-jarige, ook als beiden in één cohort zitten. Gelijke
aanpassing van uitkeringen kan in de solidaire premieovereenkomst
gerealiseerd worden door een volledig beschermingsrendement te
hanteren voor gepensioneerden, waardoor de uitkeringen in de eerste
stap, de toedeling van beschermingsrendement, nominaal gelijk blijven
voor alle gepensioneerden, ongeacht de ontwikkeling van de rente en de
levensverwachting. Vervolgens kan via het overrendement een gelijke
aanpassing van uitkeringen voor alle gepensioneerden worden gerealiseerd door hen bloot te stellen aan zakelijke waarden- en/of renterisico. In
een contract met een collectieve uitkeringsfase worden ook allerlei risico’s
verwerkt, maar die worden samengevoegd en verwerkt via één dekkingsgraad. De verwerking van de onderliggende risico’s is in dat geval juist
complex en bovendien dient weer gebruik gemaakt te worden van een
dekkingsgraad met bijbehorende rekenrente, om zo de uitkeringen vast te
kunnen stellen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

61

De leden van de fractie van de PvdA en GroenLinks vragen of voor alle
pensioengerechtigden dezelfde risicohouding kan worden gehanteerd.
Dat is mogelijk indien de uitvoerder op basis van de uitkomsten van het
risicopreferentie-onderzoek, de deelnemerskenmerken en wetenschappelijke inzichten onderbouwt dat dit in het belang is van de deelnemers,
gewezen deelnemers, andere aanspraakgerechtigden of pensioengerechtigden.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen of het klopt dat
pensioenuitvoerders hun pensioengerechtigden in plaats van over
vermogens over uitkeringen informeren. Dat klopt. Dit wetsvoorstel
wijzigt namelijk het betreffende artikel 44 Pensioenwet niet. Daardoor blijft
een pensioenuitvoerder alleen verplicht een pensioengerechtigde jaarlijks
een opgave te verstrekken van zijn of haar recht op een pensioenuitkering.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen naar de
technische mogelijkheden voor spreiding in de uitkeringsfase. Het
wetsvoorstel staat toe dat zowel de dakpansgewijze als de geheugenloze
spreidingsmethode is toegestaan. Er mag geen herverdeling optreden,
dus beide methodes moeten een gesloten vorm van spreiding zijn
gebaseerd het persoonlijke pensioenvermogen. De door Muns voorgestelde geheugenloze spreidingsmethode is daarbij toegestaan.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen waarom in de
lagere regelgeving bij de solidaire premieregeling zeer specifieke eisen
worden gesteld ten aanzien van deling van renterisico en dit niet het geval
is in de collectieve uitkeringsfase van de flexibele premieregeling. Deling
van renterisico kan de beoogde toedeling van rendementen en risico’s
verstoren. Daarom vindt de regering het van belang dat pensioenuitvoerders de mate van deling van renterisico voor zichzelf inzichtelijk
maken op basis van uniforme kaders. Op deze wijze worden onbedoelde
effecten voorkomen, maar er worden geen geboden of verboden aan
pensioenuitvoerders opgelegd. Het enige doel is transparantie in het
belang van de deelnemers. De bovengenoemde onbedoelde effecten
kunnen alleen in significante mate optreden bij deling van renterisico
tussen jong en oud in een pensioenfonds. Die mate van deling van
renterisico kan zich technisch alleen voordoen in de solidaire premieovereenkomst. In de collectieve uitkeringsfase van de flexibele premieovereenkomst kan alleen deling van renterisico optreden tussen bijvoorbeeld een
68-jarige en een 78-jarige. De effecten daarvan zijn dusdanig beperkt dat
dit hierdoor niet of nauwelijks onbedoelde effecten kunnen optreden. In
de opbouwfase van de flexibele premieovereenkomst is deling van
renterisico technisch onmogelijk.
De leden van de fractie van de PvdA en GroenLinks vragen naar de
solidariteitselementen die alleen bij verplichtgestelde fondsen verplicht
worden gesteld. Bij verplichtgestelde fondsen wordt in geval van de
flexibele premieregeling de risicodelingsreserve verplicht gesteld en dient
het micro-langlevenrisico verplicht collectief gedeeld te worden. Dat is bij
uitvoering van dit contract door andere pensioenuitvoerders (van
niet-verplichtgestelde pensioenfondsen) niet het geval. Dit verplichte
aanvullende solidariteitselement bij verplichtgestelde pensioenfondsen
vloeit voort uit het advies van de Raad van State, met als doel om de
verplichtstelling van bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen beter te
borgen. Tevens merkt de regering op dat een zogenaamde kale flexibele
premieregeling (zonder aanvullende solidariteitselementen) in zichzelf
solidariteits- en collectiviteitselementen kent die bijdragen aan het sociale
doel. Bij de uitvoering van de flexibele premieregeling bij een pensioenfonds worden in de praktijk in de uitkeringsfase vaak risico’s collectief
gedeeld met alle pensioengerechtigden binnen het fonds, ongeacht of dat
een vaste of een variabele pensioenuitkering betreft. Hierop gelden
uitzonderingen, bijvoorbeeld bij de uitvoering van de individuele variant

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

62

waarbij het rente- en beleggingsrisico niet wordt gedeeld. Verder kennen
de flexibele premieregelingen aanvullende solidariteit en collectiviteit
door bijvoorbeeld de premievrije voortzetting van pensioenopbouw bij
arbeidsongeschiktheid en het nabestaandenpensioen.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen waarom een
collectieve uitkeringsfase in de solidaire premieregeling niet mogelijk is
en of deze alsnog wettelijk kan worden toegestaan. Materieel is het
mogelijk om in de solidaire premieregeling door gelijke aanpassingen van
pensioenuitkeringen hetzelfde te bereiken als bij een collectieve uitkeringsfase. Introductie van de collectieve uitkeringsfase in de solidaire
premieregeling zal leiden tot een schot tussen de opbouw- en uitkeringsfase, terwijl één van de uitgangspunten van dit contract één
onverdeeld collectief vermogen is. Bovendien wordt dan een dekkingsgraad en de rekenrente in de uitkeringsfase van de solidaire premieregeling geïntroduceerd omdat renterisico wordt gedeeld, terwijl het
oogmerk is om die elementen achter ons te laten. Tenslotte geeft een
collectieve uitkeringsfase beperkte herverdelingseffecten tussen gepensioneerden door spreiding van uitkeringen uit een collectief vermogen (open
spreiding), wat de transparantie over herverdeling niet ten goede komt.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen wat met
«periodiek» wordt bedoeld bij de toedeling van rendementen en risico’s.
De regering heeft niet verplichtend willen voorschrijven welke periodiciteit
hierbij gehanteerd moet worden. Toedeling mag maandelijks, maar ook
jaarlijks. Daarbij kan de regering zich voorstellen dat vanuit het oogpunt
van het voorkomen van volatiliteit en te veel administratieve belasting
veel pensioenuitvoerders voor een jaarlijkse cyclus zullen kiezen.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks wijzen erop dat het
gebruik van de risicovrije rente bij de beschermingsrendementen en bij
het inkopen van pensioen niet aansluit bij de realiteit, omdat pensioenfondsen risico’s nemen bij het beleggen. In deze vraag wordt een
tegenstelling gesuggereerd die er in de werkelijkheid niet is. De marktrente bepaalt de prijs van een (toekomstige) pensioenuitkeringen (de
passivazijde van de balans), terwijl de beleggingen zijn bedoeld om een zo
hoog mogelijk pensioenvermogen (de activazijde van de balans) te
realiseren om die pensioenuitkeringen te financieren. Als de marktrente
daalt, is meer pensioenvermogen nodig voor dezelfde pensioenuitkering,
omdat de prijs van die pensioenuitkering dan is gestegen. Door
bewegingen in de marktrente eventueel deels of geheel op te vangen door
middel van een beschermingsrendement tegen renterisico kunnen
(toekomstige) pensioenuitkeringen worden gestabiliseerd. Dat kan alleen
zonder ex-ante herverdeling binnen een fonds, als de rente wordt
gehanteerd die daadwerkelijk op de markt wordt vergoed. Als bij de
inkoop van een pensioenuitkering een hogere rente wordt gebruikt dan de
risicovrije rente, wordt geld uit het persoonlijke vermogen van een
individuele deelnemer in de tijd naar voren gehaald – dit rendement is
immers op dat moment niet daadwerkelijk behaald – waardoor het risico
dat de pensioenuitkering op hogere leeftijd van deze individuele
deelnemer verlaagd zal moeten worden, toeneemt. Er vindt hierbij geen
herverdeling plaats tussen deelnemers.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen of de regering
een risico ziet in het gebruik van de risicovrije rente bij beschermingsrendementen en bij het inkopen van pensioenuitkeringen. De regering ziet
geen risico voor herverdeling bij het gebruik van de rentetermijnstructuur
voor het bepalen van de beschermingsrendementen van renterisico
omdat deze rentermijnstructuur gebaseerd is op objectieve verifieerbare
marktinformatie. In het nieuwe stelsel voor pensioenfondsen die invaren
is geen sprake meer van een rekenrente waarmee de contante waarde van
alle toegezegde pensioenuitkeringen moet worden bepaald. De rekenrente

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

63

is hierdoor tevens een verdeelknop van het collectieve fondsvermogen in
het huidige stelsel. Die verdeelfunctie van het collectieve vermogen
verdwijnt in het nieuwe stelsel, waardoor discussies over de juiste hoogte
van de rekenrente tot het verleden gaan behoren. Dat neemt niet weg dat
ieder kapitaalgedekt pensioenstelsel gevoelig is voor de stand en
ontwikkeling van de marktrente, omdat deze de prijs van (toekomstige)
pensioenuitkeringen bepaalt.
De leden van de fractie van de PvdA en GroenLinks vragen de regering
om te reflecteren op de vraag waarom de vormen van risicodeling in het
nieuwe stelsel wel of niet mogelijk zijn in het huidige stelsel. Een aantal
vormen van risicodeling maken onderdeel uit van het huidige en het
nieuwe stelsel, bijvoorbeeld de deling van langlevenrisico’s. Alleen de
technische mechanismen om deze risico’s te verwerken zijn anders. Ten
aanzien van het beleggings- en renterisico’s is er wel een belangrijk
verschil tussen de huidige uitkeringsovereenkomst en de solidaire
premieovereenkomst en flexibele premieregeling. De solidaire premieregeling en de flexibele premieregeling bieden een uitweg uit de spagaat
tussen het streven naar nominale zekerheid en het streven naar
geïndexeerde pensioenen. De partijen die de pensioenregeling
vormgeven kunnen – met informatie van de pensioenuitvoerder – een
eigen afweging maken bij het bieden van bescherming tegen risico’s die
inherent zijn aan kapitaalgedekte pensioenen. De pensioenuitvoerder kan
zijn beleggingsbeleid afstemmen op die afweging. Rendementen en
risico’s die onvermijdelijk gepaard gaan met kapitaalgedekt pensioen
kunnen gericht naar leeftijdscohorten worden toebedeeld. De risicodeling
past hierdoor beter bij de risicohouding van leeftijdscohorten. De huidige
beleggingsspagaat tussen bescherming tegen renterisico en een zo hoog
mogelijk rendement als gevolg van de noodzaak om in de uitkeringsovereenkomst een uniform beleggingsbeleid te voeren, wordt weggenomen.
De leden van de fractie van de PvdA en GroenLinks vragen om een
beknopt overzicht van de verplichte en optionele elementen bij de
solidaire en flexibele premieovereenkomst. Ook vragen zij om een lijst van
alle mogelijke toepassingen van de solidariteits- en risicodelingsreserve.
De solidaire premieregeling kent een verplichte solidariteitsreserve,
waarbij gekozen kan worden voor vulling uit maximaal 10% premie en/of
10% van het overrendement. Verder dient een pensioenuitvoerder bij de
solidaire premieregeling een berekening te maken van de kans dat met
een bepaalde premie een bepaalde pensioendoelstelling wordt gehaald.
Deze berekening dient als ondersteuning van sociale partners bij hun
decentrale onderhandelingen over de hoogte van de pensioenpremie. Bij
de flexibele premieregeling is sprake van een optionele risicodelingsreserve, die alleen bij verplichtgestelde fondsen verplicht is. Deze reserve
kan alleen worden gevuld uit maximaal 10% premie. Voor beide reserves
geldt dat zij bij het invaren initieel gevuld kunnen worden. Een uitputtende
lijst van toepassingen van de solidariteits- of risicodelingsreserve wil de
regering bewust niet maken om decentrale afspraken over de invulling
van deze reserve niet in de weg te zitten. Daarom is gekozen voor een
meer algemene wettelijke doelstelling ten aanzien van de solidariteits- of
risicodelingsreserve. Qua toepassingen van deze reserves kan in ieder
geval worden gedacht aan intergenerationele risicodeling ten behoeve
van welvaartswinst voor het collectief, het dempen van negatieve
financiële schokken in de uitkeringsfase en inflatiebescherming.
De leden van de fractie van de PvdA en GroenLinks vragen of de regering
van mening is dat keuzevrijheid, zoals mogelijk in de flexibele premieregeling, niet verenigbaar is met solidariteit. Tevens vragen deze leden of de
regering van mening is dat de risicodelingsreserve zo klein mogelijk moet
blijven. De mate van keuzevrijheid binnen de flexibele premieregeling zal
in het nieuwe pensioenstelsel goed te verenigen zijn met solidariteit. Zo
geldt in de flexibele premieregeling solidariteit in de vorm van deling van
biometrische risico’s. De geboden keuzemogelijkheden en solidariteitsele-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

64

menten komen overeen met de Wet verbeterde premieregeling uit het
huidige stelsel. Voor sociale partners in niet-verplichtgestelde sectoren
geldt dat zij kunnen kiezen voor aanvullende solidariteitselementen in de
flexibele premieregeling. Deze beperkte toevoegingen aan keuzes dragen
bij aan dat sociale partners de pensioenregeling beter kunnen afstemmen
op de deelnemerspopulatie. Het vormt geen belemmering of onverenigbaarheid met keuzevrijheid die deelnemers hebben in de flexibele
premieregeling. Ten aanzien van de risicodelingsreserve merkt de
regering op dat voor de omvang enkel de kaders worden geschetst. De
risicodelingsreserve mag niet negatief zijn en heeft een maximale omvang
van 15%. De exacte gewenste omvang is door sociale partners nader in te
vullen en te beoordelen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fractie vragen de regering of zij het
eens is met de constatering dat de informatievoorziening over de flexibele
premiereling te veel wordt beperkt aangezien er geen beoogde pensioendoelstelling is en vragen of de informatievoorziening daarom niet
verbeterd moet worden. Daarnaast vragen zij of er een ondergrens aan de
premie dient te zitten, gegeven de pensioendoelstelling en de risicohouding. Uitgangspunt in het nieuwe stelsel met alleen nog premieovereenkomsten is dat de vaststelling van de premie de verantwoordelijkheid
is van sociale partners, dit betreft de arbeidsvoorwaardelijke toezegging.
Net als bij bestaande premieregelingen wordt de hoogte van de door
sociale partners toegezegde premie in de praktijk meestal afgeleid uit een
door sociale partners beoogde pensioendoelstelling. Gezien de
kenmerken van de flexibele premieregeling wordt er vóóraf geen
expliciete pensioendoelstelling vastgesteld. Dat neemt niet weg dat de
deelnemer via zijn jaarlijkse pensioenoverzicht wordt geïnformeerd over
het te verwachten pensioen en het pensioen als het meezit en het
pensioen als het tegenzit. Tot slot ziet de regering geen reden om een
minimale premie te bepalen op basis van de premiedoelstelling en de
risicohouding.
De leden van de fractie van de PvdA en GroenLinks vragen om een nadere
toelichting van enkele eigenschappen van de flexibele premieovereenkomst, met name met betrekking tot beleggingsmixen. De flexibele
premieovereenkomst is uit te voeren met of zonder beleggingsvrijheid. Bij
de flexibele premieovereenkomst zonder beleggingsvrijheid wordt een
uniform beleggingsprofiel gehanteerd. De pensioenuitvoerder is in dat
geval volledig verantwoordelijk voor de invulling en uitvoering van het
beleggingsbeleid. Dat betekent overigens niet dat voor alle deelnemers
dezelfde beleggingsmix wordt aangehouden. Op grond van het life-cycle
beginsel wordt voor de deelnemer een beleggingsmix gevoerd die
gerelateerd is aan de leeftijd van de deelnemer. De deelnemer kan echter
niet kiezen voor een ander beleggingsprofiel of een andere beleggingsmix. Bij flexibele premieovereenkomsten met beleggingsvrijheid
geldt een uitgebreide zorgplicht, in dat geval neemt de deelnemer de
verantwoordelijkheid voor de beleggingen over. De pensioenuitvoerder
moet de deelnemer bevragen over zijn risicoprofiel en hem adviseren
over de spreiding van de beleggingen. En minimaal jaarlijks wordt de
deelnemer geïnformeerd over de beleggingen in vergelijking met het
advies. Tot slot is bepaald dat de pensioenuitvoerder bij de uitvoering van
een flexibele premieovereenkomst met beleggingsvrijheid handelt in het
belang van de deelnemer (algemene zorgplicht).
De leden van de fractie van de PvdA en GroenLinks vragen naar het delen
van micro-langlevenrisico binnen de flexibele premieovereenkomst en
wie kan besluiten op welke manier dit gebeurt. In het voorgestelde
artikel 10b van de Pensioenwet is opgenomen dat het sterfteresultaat (het
resultaat op micro-langlevenrisico) ofwel over het gehele collectief

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

65

gedeeld kan worden, in het geval van niet-verplichtgestelde pensioenfondsen of verzekeraars, of over het gehele collectief gedeeld moet
worden in het geval van verplichtgestelde pensioenfondsen. In het geval
van niet verplichtgestelde pensioenfondsen of verzekeraars besluiten zij,
in afstemming met de werkgever en/of sociale partners, hoe wordt
omgegaan met het sterfteresultaat, binnen de kaders van de wet.
Deelnemers besluiten hier niet over. Pensioenfondsen kunnen ervoor
kiezen om het micro-langlevenrisico te herverzekeren. Indien een
deelnemer voor de pensioenleeftijd komt te overlijden valt het pensioenvermogen vrij aan het collectief. Over het gehele collectief bezien geldt
doorgaans dat positieve resultaten en negatieve resultaten elkaar
opheffen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of de regering ook
van mening is dat het pensioenstelsel ook na de hervorming collectief en
solidair dient te zijn en of de regering van mening is dat de flexibele
premieregeling hiervoor voldoende (verplichte) collectieve en solidaire
elementen bevat. Met het nieuwe pensioenstelsel wordt overgestapt naar
een pensioenstelsel dat persoonlijker en transparanter is, waarvan -al dan
niet verplicht – collectieve en solidaire elementen deel uitmaken. Zo is het
nieuwe pensioenstelsel, net zoals dat momenteel het geval is, ingebed in
het collectieve arbeidsrecht, bijvoorbeeld met betrekking tot de premies.
En ook in het nieuwe stelsel bestaan verschillende vormen van solidariteit. Specifiek ten aanzien van de flexibele premieregeling merkt de
regering op dat die in zichzelf solidariteits- en collectiviteitselementen kent
die bijdragen aan het sociale doel. Bij de uitvoering van de flexibele
premieregeling bij een pensioenfonds worden in de praktijk in de
uitkeringsfase vaak risico’s collectief gedeeld met alle pensioengerechtigden binnen het fonds, ongeacht of dat een vaste of een variabele
pensioenuitkering betreft. Hierop gelden uitzonderingen, bijvoorbeeld bij
de uitvoering van de individuele variant waarbij het rente- en beleggingsrisico niet wordt gedeeld. Verder kennen de flexibele premieregelingen
aanvullende solidariteit en collectiviteit door bijvoorbeeld de premievrije
voortzetting van pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid en het
nabestaandenpensioen. Het is straks tevens mogelijk om de intergenerationele solidariteit expliciet te maken door het toevoegen van een risicodelingsreserve.
De leden van de fractie van de PvdA en GroenLinks vragen of de regering
verwacht dat het vertrouwen in het pensioenstelsel door het nieuwe
wettelijk kader, gezien de door de leden geconstateerde complexiteit, zal
toenemen. De regering meent dat de mate van complexiteit van
wetgeving zich niet een op een vertaalt naar vertrouwen of wantrouwen in
pensioenen. De factoren die bijdragen aan het vertrouwen zijn hoe het
pensioenstelsel aansluit op de wensen van deelnemers en of de verwachtingen door pensioenuitvoerders kunnen worden waargemaakt. Het
huidige pensioenstelsel kent zeer complexe wetgeving, maar het is niet zo
zeer de vormgeving van wetgeving die zorgt voor het lage vertrouwen in
het huidige stelsel, maar hoe de huidige pensioenregels uitwerken in de
praktijk. De regering wijst erop dat het voorgestelde wettelijk kader ruimte
schept voor nieuwe pensioencontracten die eerder perspectief bieden op
een koopkrachtig pensioen, met behoud van risicodeling binnen en tussen
generaties, tevens biedt het nieuwe pensioenstelsel meer transparantie
over de opbouw van het persoonlijke voor de uitkering gereserveerde
vermogen, waardoor het vertrouwen juist zal toenemen.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks constateren een
belangrijke rol voor de ondernemingsraad bij het vaststellen van de
nieuwe of gewijzigde pensioenregeling. Zij geven aan dat dit een lastige
klus kan zijn, vanwege het gebrek aan expertise. Zijn vragen hoe de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

66

regering de OR-leden gaat ondersteunen. Zij vragen ook of de regering
bereid is om de ondernemingsraden de mogelijkheid te geen om
kosteloos bij een onafhankelijk loket de gemaakte afspraken te toetsen op
adequaatheid en evenwichtigheid en of de regering bereid is hier
financieel aan bij te dragen. Ondernemingsraden hebben een instemmingsrecht op wijziging van de pensioenregeling voor zover deze niet is
geregeld in een collectieve arbeidsovereenkomst of een regeling van
arbeidsvoorwaarden vastgesteld door een publiekrechtelijk orgaan of is
geregeld vanwege verplichte aansluiting bij een bedrijfstakpensioenfonds.
Zij hebben tevens een instemmingsrecht op regelingen die zijn
opgenomen in de uitvoeringsovereenkomst, voor zover deze van invloed
zijn op de pensioenovereenkomst. De Wet op de ondernemingsraden
(WOR) biedt OR-leden reeds diverse faciliteiten voor de vervulling van
hun taak. Zo hebben zij recht op scholing die nodig is voor de vervulling
van hun taak. Dit kan ook een scholing op pensioengebied betreffen,
bijvoorbeeld over het nieuwe stelsel en de rol van de OR-leden in deze.
Hiernaast hebben ondernemingsraden het recht om een deskundige te
vragen een vergadering bij te wonen of een advies uit te brengen.
Hiernaast biedt de regering samen met de sector middels de website
www.werkenaanonspensioen.nl ook specifiek voor ondernemingsraden
ondersteuning. Deze website bevat ook voor ondernemingsraden
concrete stappenplannen om zicht te krijgen op de werkzaamheden die
nodig zijn voor de transitie naar een nieuw stelsel. De regering meent dat
hiermee voldoende handvatten voor ondernemingsraden bestaan om de
nieuwe pensioenregeling te kunnen beoordelen. Het zijn immers de
werkgever en werknemers zelf en gezamenlijk die beoordelen of de
regeling adequaat en passend is en die hier ook het beste toe in staat zijn.
De regering ziet hierbij geen rol voor een separaat loket.
De leden van de JA21-fractie menen dat van een gemiddelde deelnemer
of pensioengerechtigde niet mag worden verwacht dat deze een verantwoorde en consistente risicohouding inneemt en stelt dat de individuele
risicopreferentie van een deelnemer daarom dan ook geen rol zou mogen
spelen bij de keuze voor beleggingen door pensioenfondsen. Ook vraagt
de JA21-fractie wat het voor deelnemers betekent om keuzes te maken die
zijn niet kunnen overzien en waarvan door de JA21-fractie verondersteld
wordt dat deelnemers vooral niet overvraagd willen worden. Voor de
vaststelling van het risico dat deelnemers willen en kunnen lopen wordt
een risicopreferentieonderzoek onder een representatieve groep
deelnemers voorgeschreven. In lagere regelgeving zijn hier verdere
kaders aan gesteld, maar de exacte invulling van het onderzoek is binnen
de gestelde kaders een open norm, zodat maatwerk kan worden
toegepast. Het pensioenfonds kan dit onderzoek daarmee op een
passende manier onder een representatieve groep deelnemers uitzetten,
bijvoorbeeld afhankelijk van de betrokkenheid bij het onderwerp
pensioen. De uitkomsten van het onderzoek worden gebruikt bij de
vaststelling van de risicohouding door het fonds, maar naast het
risicopreferentieonderzoek wordt ook gebruik gemaakt van wetenschappelijke inzichten en deelnemerskenmerken en -gegevens. De uitkomsten
van het onderzoek onder deelnemers worden dus niet één-op-één door
vertaald in het beleggingsbeleid.
De leden van de CDA-fractie en de leden van de fractie van JA21 vragen
de regering te reflecteren op de indruk dat in de beleggingen van
pensioenfondsen straffeloos risico kan worden genomen, zodat het
pessimistische pensioenbedrag minder pessimistisch wordt, en of de
regering daarom voornemens is dit aan te passen. Het strategisch
beleggingsbeleid van een pensioenfonds sluit aan op de doelstellingen en
beleidsuitgangspunten, waaronder de risicohouding en is gebaseerd op
gedegen onderzoek. Een pensioenfonds maakt daarbij onder meer

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

67

gebruik van kwantitatieve (eigen) ALM-analyses met eigen scenariosets
en de voorgeschreven risicohoudingmaatstaven. In de maatstaf voor
risico van de risicohouding wordt een relatieve maatstaf gebruikt (de
relatieve afwijking tussen de pessimistische en mediane uitkomst) en niet
alleen gekeken naar de pessimistische uitkomst. Met deze relatieve
maatstaf wordt het extra risico expliciet zichtbaar. In voetnoot 35 in de
memorie van toelichting wordt hierop ingegaan: «Van belang is daarbij
dat wordt gekeken naar de afwijking tussen deze scenario’s en niet sec
naar het pessimistisch scenario als maatstaf voor risico. Met name bij
lange horizonnen kan de focus op een pessimistisch scenario namelijk
onterecht suggereren dat het «risico» slechts beperkt toeneemt of zelfs
afneemt wanneer juist beleggingsrisico wordt toegevoegd.»
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen naar het
fundamentele verschil tussen de solidaire en flexibele premieregeling en
willen weten of de regering bereid is om de flexibele premieregeling uit
de wet te halen. Ook de leden van de fractie van JA21 vragen de regering
of het gerechtvaardigd is om deze twee vormen naast elkaar te laten
bestaan. De solidaire premieregeling kent een verplichte solidariteitsreserve. Bij de flexibele premieregeling is dat niet het geval, behalve in het
geval verplichtgestelde fondsen voor deze regeling kiezen. Verder kent de
solidaire premieregeling één collectief beleggingsbeleid, waarbij
rendementen en risico’s individueel worden toebedeeld. Bij de flexibele
premieregeling is sprake van afzonderlijke beleggingsportefeuilles per
cohort. In beide gevallen wordt het beleggingsrisico bepaalt door de
vastgestelde risicohouding per leeftijdscohort. Bij de flexibele premieregeling moet een keuze aan de deelnemers worden gegeven tussen een
vaste en variabele uitkering en is er meer individuele keuzevrijheid als het
gaat om de beleggingen. Beide regelingen kennen dus hun specifieke
kenmerken. Er zijn decentrale partijen die een voorkeur hebben voor de
solidaire premieregeling, terwijl andere decentrale partijen een voorkeur
hebben voor de flexibele premieregeling. Bovendien geldt dat de flexibele
premieregeling een verder verbeterde vorm is van de reeds bestaande
verbeterde premieregeling, uit de evaluatie van de verbeterde premieregeling bleek dat dit contract in de praktijk goed werkt.23 De regering wil
beide voorkeuren faciliteren, zoals afgesproken in het Pensioenakkoord.
De leden van de fractie van JA21 vragen of het gegeven dat de risicodelingsreserve enkel gevuld kan worden uit premies tot onevenwichtigheid
kan leiden van bescherming van pensioengerechtigden ten koste van
deelnemers. De risicodelingsreserve dient evenwichtig vormgegeven te
worden. Het feit dat de risicodelingsreserve enkel uit de premie,
opgebracht door de actieve deelnemers, gevuld kan worden kan in ogen
van de regering daarom niet leiden tot onevenwichtige bescherming van
pensioengerechtigden ten koste van deelnemers. Het fonds zal in de vulen uitdeelregels van de reserve dit moeten borgen.
De leden van de JA21-fractie vragen waarom niet voor een eenvoudigere
methode is gekozen om gelijke aanpassingen van de uitkeringen in de
uitkeringsfase van de solidaire premieregeling mogelijk te maken, en
vraagt of het bijvoorbeeld mogelijk is om alle pensioengerechtigden als
één leeftijdscohort te behandelen mits dezelfde risicohouding kan worden
gehanteerd. Ook vragen de leden van de JA21-fractie naar de reden
waarom een collectieve uitkeringsfase
in de solidaire premieregeling niet mogelijk is, terwijl dat in de flexibele
premieregeling wel het geval is. Daarnaast stelt de JA21-fractie de vraag
of pensioenuitvoerders over uitkeringen in plaats van vermogens kunnen
communiceren naar gepensioneerden.

23

Kamerstukken II, 2019–2020, 32 043, nr. 501.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

68

In de solidaire premieovereenkomst is sprake van één collectief belegd
vermogen over de opbouw- en uitkeringsfase. De rendementen en risico’s
die hier uit voortvloeien worden naar de persoonlijke vermogens van
deelnemers en pensioengerechtigden toebedeeld. Om gelijke aanpassingen van uitkeringen in de solidaire premieovereenkomst te realiseren,
moeten persoonlijke vermogens van gepensioneerden juist verschillend
per geboortejaar worden aangepast. Dit komt omdat renterisico en
levensverwachting leeftijdsafhankelijk zijn. Dat is een actuarieel gegeven,
dat contractonafhankelijk is. Eén cohort voor gepensioneerden hanteren,
biedt dus geen oplossing. Dat verandert immers niets aan het feit dat
(veranderingen in de) rente en levensverwachting per geboortejaar
verschillen. De rentestand en levensverwachting en de jaarlijkse mutatie
daarvan is voor een 67-jarige anders dan voor een 87-jarige, ook als
beiden in één cohort zitten. Introductie van de collectieve uitkeringsfase in
de solidaire premieregeling zal leiden tot een schot tussen de opbouw- en
uitkeringsfase, terwijl één van de uitgangspunten van dit contract één
onverdeeld collectief vermogen is. Bovendien wordt dan een dekkingsgraad en de rekenrente in de uitkeringsfase van de solidaire premieregeling geïntroduceerd, terwijl het oogmerk is om die elementen achter
ons te laten.
Hetgeen de leden van de JA21-fractie voorstellen, namelijk gelijke
aanpassing van uitkeringen kan in de solidaire premieovereenkomst
gerealiseerd worden door een volledig beschermingsrendement te
hanteren voor gepensioneerden, waardoor de uitkeringen in de eerste
stap, de toedeling van beschermingsrendement, nominaal gelijk blijven
voor alle gepensioneerden, ongeacht de ontwikkeling van de rente en de
levensverwachting. Vervolgens kan via het overrendement een gelijke
aanpassing van uitkeringen voor alle gepensioneerden worden gerealiseerd door hen bloot te stellen aan zakelijke waarden- en/of renterisico.
De regering kan bevestigend antwoorden op de vraag of pensioenuitvoerders gepensioneerden over uitkeringen in plaats van vermogen
kunnen informeren. Dit wetsvoorstel wijzigt het betreffende artikel 44
Pensioenwet niet. Daardoor blijft een pensioenuitvoerder alleen verplicht
een pensioengerechtigde jaarlijks een opgave te verstrekken van zijn of
haar recht op een pensioenuitkering.
Het lid van de BBB-fractie vraagt hoe de regering gaat voorkomen dat
pensioenuitvoerders gaan discrimineren op leeftijd om zo de te heffen
premie uit concurrentieoverwegingen laag te houden. Het lid van de
BBB-fractie vraagt eveneens hoe de regering gaat voorkomen dat
werknemers die onder een verplichtstelling (voor een pensioenfonds)
vallen hoger dan gemiddelde premies moeten gaan betalen vanwege een
vergrijsd deelnemersbestand. Het lid van de BBB-fractie vraagt verder hoe
de regering aankijkt tegen de stelling dat hoe jonger het deelnemersbestand hoe lager de gelijke premie voor alle deelnemers van de pensioenuitvoerder kan worden vastgesteld. Het uitgangspunt in het voorgestelde
nieuwe pensioenstelsel is een gelijke, leeftijdsonafhankelijke, premie (zie
het voorgestelde artikel 17 van de Pensioenwet). Het betreft voor alle
deelnemers een gelijk percentage van het loon dat voor de pensioenberekening in aanmerking wordt genomen. In de nieuwe pensioenovereenkomsten is de premie de arbeidsvoorwaardelijke pensioentoezegging en
de hoogte van de premie is onderdeel van de afspraken tussen sociale
partners. Voor het overige merkt de regering op dat het verbod van
onderscheid op grond van leeftijd, zoals vastgelegd in de Wet gelijke
behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid, voor zowel werkgevers
als pensioenuitvoerders geldt.
Het lid van de BBB-fractie vraagt wat de impact van dit wetsvoorstel is op
de toekomstige uitgaven op het gebied van toeslagen en gemeentelijke
kosten voor armoedebestrijding. Voorliggend wetsvoorstel heeft daar
geen gevolgen voor. De ramingstoelichting van dit wetsvoorstel is

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

69

meegestuurd naar uw Kamer, daarin worden de budgettaire effecten
nader toegelicht.24
Het lid van de fractie Den Haan vraagt hoe de regering denkt de risicohouding van een groep vast te kunnen stellen, zonder dat individuele
deelnemers in een zeer ongewenste situatie zouden kunnen komen. Ter
bepaling van de risicohouding moet onder meer een risicopreferentieonderzoek onder de eigen deelnemers aan de pensioenregeling gehouden
worden. Het risicopreferentieonderzoek is een representatieve uitvraag
waarin wordt geborgd dat het onderzoek binnen een realistische context
plaatsvindt. Naast een risicopreferentieonderzoek worden ook wetenschappelijke inzichten en deelnemerskenmerken en -gegevens gebruikt
om de risicohouding bij een deelnemer vast te stellen. De vastgestelde
risicohoudingen moeten worden gebruikt om naar leeftijdscohorten een
risicohouding vast te leggen. Daarnaast is desgewenst ook een verdere
differentiatie op basis van relevante deelnemerskarakteristieken of
pensioensoorten mogelijk. De regering meent dat op deze manier een
zorgvuldige vaststelling van de risicohouding geborgd is.
Het lid van de fractie Den Haan suggereert dat het beter passend kan zijn
om het risicoprofiel semi-individueel te kiezen, waarbij de keuze varieert
van zeer risicovol tot zeer risicomijdend. De regering merkt op dat er in
het geval van een collectieve pensioenregeling sprake is van een collectief
beleggingsbeleid. Voor de solidaire premieregeling geldt dat rendementen en risico’s die op basis van collectieve beleggingsresultaten
worden toebedeeld afhankelijk is van de vastgestelde risicohouding per
leeftijdscohort. In de flexibele premieregeling worden aparte beleggingsmixen per leeftijdscohort aangehouden. Een leeftijdsafhankelijke
risicohouding maakt het dan makkelijker om de (default) life-cycle in het
beleggingsbeleid hierop toe te spitsen. Bovendien geldt dat er ook op het
gebied van verzekeringen nu al verplichtingen zijn om het risicoprofiel
vast te stellen. Voorts merkt de regering op dat de wet differentiatie
binnen leeftijdsgroepen in alle contracten mogelijk maakt, bijvoorbeeld
door bij slapers van een ander risico uit te gaan dan bij actieve
deelnemers van dezelfde leeftijd.
Het lid Omtzigt vraagt hoe de regering denkt dat, gegeven de randvoorwaarden van vullen en onttrekken van de risicodelingsreserve, het gebruik
hiervan op voorhand kan leiden tot gemiddeld stabielere of hogere
toekomstige en al ingegane pensioenuitkeringen voor alle generaties
zoals vereist in het voorgestelde artikel 10e lid 3 van de Pensioenwet. Bij
het invaren is het mogelijk om vanuit het collectief de risicodelingsreserve
te vullen, op die manier draagt initieel iedereen bij aan de omvang van de
risicodelingsreserve. Vervolgens gelden de voorgestelde regels rondom
de risicodelingsreserve, namelijk dat deze reserve enkel te vullen is vanuit
de premie. Dat betekent dat alleen actieve deelnemers bijdragen aan de
omvang van de risicodelingsreserve. De regels kunnen echter dusdanig
zijn dat hele collectief bij tegenslagen bijgevuld wordt vanuit de risicodelingsreserve of dat de risicodelingsreserve wordt gebruikt voor intergenerationele risicodeling, waarbij vooral uitgedeeld moet worden naar
jongere generaties. Op die manier profiteert iedereen van de aanwezigheid van de reserve op een manier die leidt tot hogere toekomstige en
al ingegane uitkeringen voor alle generaties. Sociale partners kunnen dit
afhankelijk van hun wensen nader vormgeven.
Het lid Omtzigt stelt dat voor het gebruik van de risicodelingsreserve een
uitgebreide onderbouwing nodig is en vraagt of het voldoende is om de
invulling bij sociale partners en het pensioenfonds te laten zodat voor de
24

Zie ook https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/detail?id=2022D12442&did=2022D12442.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

70

risicodelingsreserve en de solidariteitsreserve dezelfde vul- en verdeelregels gehanteerd kunnen worden. Er is geen uitgebreide onderbouwing
nodig voor sociale partners die willen kiezen voor een risicodelingsreserve, deze is bij wet optioneel toegankelijk voor niet verplichtgestelde
sectoren en verplicht voor verplichtgestelde sectoren. Sociale partners en
de pensioenuitvoerder dienen zich te houden aan de wettelijk gestelde
randvoorwaarden, waarbij de strekking is dat de risicodelingsreserve
meerwaarde dient te hebben voor het collectief.
Het lid Omtzigt stelt dat de flexibele premieregeling juist is bedoeld voor
fondsen die de contracten meer individueel willen inrichten om bijvoorbeeld rekening te houden met keuzevrijheid of kenmerken van
deelnemers, zoals korte dienstverbanden. Hij vraagt of de regering het
met hem eens is dat het moeten vullen vanuit de risicodelingsreserve uit
premie onwenselijke effecten heeft voor het draagvlak en bijvoorbeeld
keuzes als bijsparen. Alleen in verplichtgestelde sectoren moet er bij de
flexibele premieregeling een risicodelingsreserve aanwezig zijn, in dat
geval moet de risicodelingsreserve worden vormgegeven op een
evenwichtige wijze. De regering meent dat dit mogelijk is. Juist vanwege
het meer flexibele karakter van de flexibele premieregeling is de risicodelingsreserve een optioneel aanvullend solidair element waarvoor de
werkgever en/of sociale partners kunnen kiezen, in tegenstelling tot de
solidaire premieregeling waarbij de solidariteitsreserve een verplicht
integraal onderdeel is van het contract.
Het lid Omtzigt vraagt naar de werking van de risicodelingsreserve in
relatie tot het shoprecht. De werkgever en/of sociale partners zullen
richting de pensioenuitvoerder moeten aangegeven wat zij met de reserve
willen bereiken en welke omvang zij wenselijk achten. De risicodelingsreserve kan bijvoorbeeld bedoeld zijn om schokken tijdens de uitkeringsfase
op te vangen. De risicodelingsreserve is een niet-persoonlijk collectief
vermogen, bestemd voor één of meer ex-ante vastgelegde doelstellingen.
Dat maakt dat het onwenselijk is om de risicodelingsreserve mee te geven
bij bijvoorbeeld individuele waardeoverdracht. Daar staat tegenover dat
een deelnemer die toetreedt tot de flexibele premieregeling met een
risicodelingsreserve op het moment van overstappen geen bijdrage hoeft
te leveren aan de risicodelingsreserve. Hoe met de risicodelingsreserve
wordt omgegaan wanneer deelnemers kiezen voor een vastgestelde
uitkering of gebruik maken van het (beperkt) shoprecht wordt door de
werkgever en/of sociale partners aangeven richting de pensioenuitvoerder. De pensioenuitvoerder geeft hier vervolgens invulling aan bij de
technische en financiële inrichting van de risicodelingsreserve. De
deelnemer zal, indien er een shoprecht is ontstaan, op basis van de
offertes moeten bezien of het wenselijk is om daadwerkelijk te shoppen.
De wijze waarop de risicodelingsreserve is vormgegeven en voor welke
doelen deze wordt ingezet, kan daarop van invloed zijn.
Het lid Omtzigt vraagt of het is toegestaan om de risicodelingsreserve te
vullen als een variabele uitkering boven een bepaalde drempelwaarde
naar boven kan worden bijgesteld. De risicodelingsreserve kan enkel
gevuld worden uit premie. Het is toegestaan om uitdeelregels vast te
stellen indien een pensioenuitvoerder vaste, variabele of beide uitkeringsvormen uitvoert.
4. Financieel toetsingskader tijdens de transitieperiode
De leden van de VVD-fractie vragen waarom er binnen de standaardmethode geen ruimte is een deel van het vermogen aan te wenden voor de
collectieve voorziening voor operationele kosten, resultaten op risicodekking en onevenredig benadeelden bij de transitie. De collectieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

71

voorziening voor operationele kosten valt buiten het collectieve vermogen
dat beschikbaar is voor invaren en kan dus een op een overgezet worden.
Na het invaren kan deze reserve eventueel verder gevuld worden. Wat
betreft de resultaten op risicodekking kan bij het invaren van opgebouwde
pensioenaanspraken en -rechten ervoor gekozen worden om onder
voorwaarden een deel van het collectieve vermogen van het pensioenfonds in te zetten voor initiële vulling van een solidariteits- of risicodelingsreserve of van een compensatiedepot. Afhankelijke van de uitdeelregels van die reserve, kan daaruit vermogen aangewend worden voor
resultaten op risicodekking.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten waarom de regering niet
ervoor heeft gekozen om in de standaardmethode meer ruimte te laten
specifiek voor fondsen met een hogere dekkingsgraad, en tegelijkertijd de
complexe VB ALM te laten vervallen. De D66-fractie vraagt of de
standaardmethode verbreed kan worden, zodat deze ook toereikend is
voor fondsen waar de VBA-methode nu gewenst is. De twee invaarmethoden verschillen op een aantal vlakken van elkaar. Eén daarvan is de
eenvoud van gebruik en de uitlegbaarheid van de werking. De standaardmethode is een eenvoudige, grove methode met weinig mogelijkheden
om op de uitkomsten te sturen en niet geschikt voor alle pensioenfondsen. Simpel gezegd, de standaardmethode verdeelt een tekort of
overschot over deelnemers en gepensioneerden. Hierop is één
toevoeging gedaan: de uitkomsten van de standaardmethode mogen bij
lage dekkingsgraden worden aangepast als dit nodig is om de
evenwichtige transitie mogelijk te maken, bijvoorbeeld door uitkeringen
bij het invaren op peil te houden of de reserve of het compensatiedepot te
vullen mits dit vooraf is afgesproken. Om niet af te doen aan de eenvoud
en uitlegbaarheid van deze methode zijn geen verdere aanpassingen
gemaakt aan de standaardmethode. Elke verdere aanpassing zou de
kenmerkende voordelen van de standaardmethode tenietdoen en
mogelijk juist nadelen die aan de VBA-methode worden toegeschreven op
het vlak van uitlegbaarheid en uitvoerbaarheid aan de standaardmethode
toevoegen.
De leden van de D66-fractie vragen de regering om uiteen te zetten in
welke mate de gestegen levensverwachting, de vergrijzing van het
deelnemersbestand en de daling van de reële rente ten grondslag ligt aan
de huidige financiële situatie van pensioenfondsen en hoe dit verandert
als gevolg van de Wtp. De regering wijst erop dat het nieuwe stelsel niet
de relevante economische factoren wijzigt -deze zijn namelijk gegevenmaar wel fondsen in staat stelt om hier beter mee om te gaan. Zo geldt
voor elk kapitaalgedekt pensioen dat een structureel lagere rente
toekomstige uitkeringen duurder maakt. In het nieuwe stelsel bieden de
nieuwe pensioencontracten echter wel eerder zicht op indexatie, omdat er
minder wordt gestuurd op nominale zekerheid. Fondsen hoeven anders
dan in het huidige stelsel minder buffers aan te houden omdat er geen
toezeggingen met een hoge mate van zekerheid meer worden gedaan.
Ook bieden de nieuwe pensioencontracten betere mogelijkheden om om
te gaan met beleggingsresultaten en renteontwikkelingen, door een meer
gerichte toedeling van het beleggings- en het renterisico. Tenslotte wijst
de regering erop dat met de vergrijzing van het deelnemersbestand in een
uitkeringswereld het premie-instrument botter wordt. In het nieuwe stelsel
is het premie-instrument geen knop meer om de financiële positie van het
pensioenfonds te verbeteren.
De leden van de fractie van D66 vragen in hoeverre pensioenfondsen in
het kader van de transitie de risicohouding van deelnemers moet
vaststellen voordat zij de berekeningen voor het invaren en de verdeling
van het pensioenvermogen maken. De regering geeft aan dat bij het
verdelen van het vermogen wordt uitgegaan van het huidige pensioen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

72

contract bij beide rekenmethoden. Hiervoor hoeft geen risicohouding voor
het nieuwe pensioencontract te worden bepaald. Wel is het nodig voor de
berekeningen rond het vaststellen van evenwichtigheid van de transitie de
risicohouding vast te stellen voor het nieuwe pensioencontract. Bij deze
berekeningen gaat het immers om een vergelijking tussen het huidige en
het nieuwe contract.
De leden van de fractie van D66 vragen wat de effecten zijn van de
stabilisatie van de pensioenpremie en vragen voorts hoe is geborgd dat
de pensioenpremie niet wordt verlaagd om op korte termijn het nettoloon
te kunnen laten stijgen. De regering wijst er in dit kader op dat de hoogte
van de pensioenpremie een arbeidsvoorwaardelijke kwestie is. Daarbij
kunnen sociale partners ook een pensioendoelstelling afspreken. Het is
aan sociale partners om aan de hand van de verschillende scenario’s te
bepalen bij welke premie sprake is van een evenwichtige balans tussen
premie, de beoogde pensioendoelstelling en een aanvaardbare kans dat
deze doelstelling wordt gehaald. De pensioenuitvoerder speelt in dit
proces van premievaststelling een faciliterende rol. Wettelijk zal worden
voorgeschreven dat bij uitvoering van de solidaire premieregeling het
pensioenfonds voorafgaande aan de opdrachtaanvaarding sociale
partners moet informeren op basis van een voorgeschreven uniforme
scenarioset over de kans dat de door sociale partners beoogde pensioendoelstelling – gegeven de door sociale partners gewenste premie – wordt
behaald.
De leden van de fractie van D66 merken op dat de mogelijke effecten van
een herijking van de levensverwachting kan verschillen per
leeftijd(scohort) en vragen naar de verandering in de premie per
leeftijd(scohort) bij een stijging van de levensverwachting, waardoor er
een groter pensioenvermogen nodig is om eenzelfde pensioenambitie te
realiseren gedurende pensionering en vragen hoe dat relateert aan de
eerdere ontwikkelingen van de pensioenpremies en levensverwachting.
De regering merkt op dat ook dit allereerst een arbeidsvoorwaardelijke
kwestie is. Bij een stijging van de levensverwachting zal er – grosso
modo – meer premie nodig zijn bij een gelijke pensioendoelstelling,
waarbij geldt dat de hoogte van de pensioenpremie voor alle deelnemers
gelijk moet zijn (eis van leeftijdsonafhankelijke pensioenpremie). Het is
aan sociale partners om te bepalen of zij bereid zijn deze hogere premie te
financieren. Er is dus geen sprake meer van een automatische stijging van
de pensioenpremie bij een hogere levensverwachting, omdat er geen
pensioentoezegging meer wordt gedaan, maar de premie de arbeidsvoorwaardelijke toezegging is. Overigens zal bij een forse stijging van de
levensverwachting ook de pensioenleeftijd in enige mate stijgen en
daarmee ook de pensioenrichtleeftijd waarmee in de tweede pijler wordt
gerekend. Er is dus een automatisch correctiemechanisme dat ervoor
zorgt dat de pensioenpremie en de pensioenambitie niet te veel uit de pas
kunnen gaan lopen.
De leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk is om voor de formele
transitie al meer op basis van het nieuwe systeem en risicodeling te
denken en daarmee minder renterisico op het invaarmoment te hebben.
In het concept-besluit Toekomst pensioenen is geregeld dat pensioenfondsen in de transitieperiode tot het moment van invaren meer ruimte
krijgen om het beleggingsbeleid aan te passen. Het is reeds mogelijk het
beleggingsbeleid aan te passen in de zin dat minder risicovol belegd kan
worden. In sommige situaties kan het ook wenselijk zijn om het beleggingsrisico tijdens de transitie (geleidelijk) te vergroten, met het oog op de
overgang naar de nieuwe pensioenregeling. Daarom wordt tijdens de
transitieperiode ruimte geboden om het collectieve beleggingsbeleid aan
te passen, ook als een pensioenfonds niet beschikt over het vereist eigen
vermogen, als dit kan worden onderbouwd op basis van de risicohou-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

73

dingen per cohort die vóórafgaande aan de implementatie van de nieuwe
pensioenregeling moeten zijn vastgesteld.
De leden van de fractie van de SP vragen of de regering maatregelen gaat
nemen tegen een mogelijke toename van de afdekking tegen renterisico
in de transitiefase. Het beleggingsbeleid, waaronder het renteafdekkingsbeleid, behoort tot de verantwoordelijkheid van pensioenuitvoerders.
Daarin kan en wil de regering niet treden.
Het lid van de BBB-fractie vraagt hoe de regering aankijkt tegen de stelling
dat bij het invaren een overheveling van vermogen van ouderen naar
jongeren door de gedaalde rente de afgelopen jaren een feit wordt. De
leden van de SP-fractie vragen of de regering het eens is met de volgende
constatering: «binnen het huidige Financiële Toetsingskader (FTK)
waardeert de risicovrije rekenrente de waarde van de toekomstige
verplichtingen. Als de verschillen tussen het gemiddeld reële rendement
en deze risicovrije rekenrente langdurig positief zijn betekent dit een
overheveling van vermogen van oude naar jonge generaties. Het
omgekeerde gebeurt bij een langdurig negatief saldo.» De regering is het
deels eens en deels oneens met deze stelling en constatering. De
risicovrije rente wordt inderdaad gebruikt voor het waarderen van
verplichtingen op kortere en langere termijn. Het klopt dat wanneer de
risicovrije rente daalt, meer vermogen voor toekomstige gepensioneerden
wordt gereserveerd, omdat (toekomstige) pensioenuitkeringen dan ook
duurder zijn geworden. Als de risicovrije rente stijgt, zoals op dit moment,
gebeurt het omgekeerde. In geval van een uitkeringsovereenkomst gaat
het om de waarde van alle gedane pensioentoezeggingen en de vraag
hoeveel collectief vermogen daartegenover staat. Beide kanten van de
balans zijn gevoelig voor de ontwikkeling van financiële markten. Alleen
naar de vermogenskant van de balans kijken, is dus te beperkt. Het
gebruik van de risicovrije rente bij de waardering van alle gedane
pensioentoezeggingen voorkomt herverdeling vooraf (ex ante herverdeling). Immers, door onzeker toekomstig rendement alvast in te boeken,
wordt een hypotheek op de toekomst wordt gelegd, waarbij de risico’s bij
jonge of toekomstige deelnemers wordt gelegd.
De leden van de fractie van de SP vragen of door het invaren de
mogelijkheid tot inhaalindexatie verdwijnt en of de standaardmethode
compensatiemogelijkheden biedt. Als wordt ingevaren met de
vba-methode wordt een groot aantal toekomstscenario’s doorgerekend. In
een deel daarvan zal sprake zijn van inhaalindexatie, hetgeen zijn
weerslag vindt in de waarde die bij het invaren wordt overgedragen. Bij
de standaardmethode is hiervan geen sprake. Wel wordt bij dekkingsgraden boven de 100% het deel van het vermogen dat niet aan compensatie of de reserve wordt besteed gelijkelijk toegedeeld aan alle
deelnemers en gepensioneerden. Dat zou als (inhaal)indexatie beschouwd
kunnen worden. Het is aan de decentrale partijen om hier in samenspraak
met de betrokken fondsorganen over te besluiten.
De leden van de SP-fractie vragen wat de gevolgen voor de juridische
eigendom zijn door het invaren de oude pensioenopbouw en de nieuwe
pensioenopbouw worden samengevoegd. De collectieve waardeoverdracht heeft geen gevolgen voor de juridische eigendom op het pensioenvermogen. Het pensioenfonds blijft als juridisch eigenaar verantwoordelijk voor het collectieve pensioenfondsvermogen.
De leden van de SP-fractie vragen of bij de onderhandelaars aandacht is
geweest voor de mismatch tussen het collectieve beleggingsbeleid en de
som van toebedeelde rendementen en risico’s. Dit is inderdaad het geval.
De solidaire premieovereenkomst is gebaseerd op een collectief, uniform

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

74

beleggingsbeleid. Dat is een bewuste keuze geweest en vormt onderdeel
van het meer collectieve en solidaire karakter van deze regeling ten
opzichte van de flexibele premieregeling dat meer bij individuele
voorkeuren aansluit.
De leden van de SP-fractie vragen welke uitvoeringstechnische problemen
zijn geïnventariseerd en of de regering kan verzekeren dat de uitvoeringsproblemen niet het karakter krijgen zoals de toeslagenaffaire. Bij de
internetconsultatie hebben de pensioenkoepels (Pensioenfederatie en het
Verbond van Verzekeraars) aangegeven welke uitvoeringstechnische
aspecten aandacht behoeven volgens hen. Dit betrof bijvoorbeeld de
uitvoering van de premie-uitkeringsovereenkomst, risicopremies voor
nabestaandenpensioen en arbeidsongeschiktheidspensioen en de
toegestane hoogte van de solidariteits- en risicodelingsreserve bij hoge
dekkingsgraden tijdens het invaren. Specifiek voor deelnemers geldt dat
met dit wetsvoorstel de interne klachtenprocedure wettelijk wordt
verankerd en dat er een externe geschilleninstantie komt, dit versterkt de
rechtspositie van de deelnemer. De regering is daarmee van mening dat
dit wetsvoorstel de randvoorwaarden schept voor goede pensioenuitvoering, verbeterde rechtsbescherming voor de deelnemer en goed
toezicht op het stelsel.
De leden van de SP-fractie vragen om een nadere uitsplitsing van de
uitvoeringskosten die pensioenfondsen moeten gaan maken voor de
transitie naar het nieuwe pensioenstelsel. Tevens vragen zij hoeveel
mensen werkzaam zijn in de pensioensector en wat de economische
waarde is hiervan. De geraamde kosten van gemiddeld € 5 mln. per
pensioenfonds betreft een geaggregeerd gemiddelde, dat grofweg voor
de helft benodigd is voor het aanpassen van de administratiesystemen,
een kwart voor het opstellen van het implementatieplan, waaronder het
invaren en het aanpassen van het beleggingsbeleid, een kwart voor het
informeren van deelnemers. Zie paragraaf 14.2.2 van de memorie van
toelichting voor een nadere toelichting. De regering heeft geen overzicht
van het aantal mensen dat werkzaam is in de pensioensector.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering wat de
gevolgen van invaren zijn voor de deelnemers indien een pensioenfonds
een dekkingsgraad van minder dan 100 heeft. Ze vragen of dit ertoe kan
leiden dat een pensioenfonds fors moet korten om te kunnen invaren en
zo ja, wat de gevolgen (in euro’s) van deze korting op de pensioenen voor
deelnemers zijn. De leden vragen ook of de regering een overzicht kan
geven van de gevolgen (per invaarmethode) van het invaren bij een
dekkingsgraad van 90, 95, 100 en 105. De regering wijst erop dat de
gevolgen (per invaarmethode) van het invaren bij een dekkingsgraad van
90, 95, 100 en 105 reeds zijn weergegeven in de doorrekening van DNB
getiteld «Transitie-effecten. Update van analyses maart 2021». Deze studie
is als bijlage meegestuurd met het wetsvoorstel (TK 2021/2022, 36 067,
nr. 5). In deze studie zijn per invaarmethode voor de verschillende
dekkingsgraden zowel de mate van herverdeling (uitgedrukt in nettoprofijt) als de verandering in de pensioenuitkomsten weergegeven.
Daaruit blijkt ook dat de uitkomsten van het invaren afhankelijk zijn van de
doelen die met het invaren worden nagestreefd en de kenmerken van het
pensioenfonds. Een pensioenfonds met een relatief jong deelnemersbestand heeft andere financiële mogelijkheden dan een pensioenfonds met
een relatief oud deelnemersbestand. Op voorhand is dus geen algemene
uitspraak te doen wat de gevolgen zijn voor deelnemers van invaren bij
een dekkingsgraad onder 100%.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen in hoeverre
overwogen is om een negatieve buffer in te kunnen zetten om zonder te
korten in te kunnen varen, en wat daar de voor- en nadelen van zijn. De

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

75

regering heeft deze optie niet overwogen. Het is niet verstandig om het
nieuwe stelsel direct na invaren weer te belasten met een negatieve
buffer. Eén van de doelstellingen van het nieuwe stelsel is om de
discussie tussen generaties over onverdeelde tekorten achter ons te laten
en individuele deelnemers meer transparantie te bieden over hun voor de
pensioenuitkering bestemde persoonlijke pensioenvermogen. Een
collectieve negatieve buffer ondergraaft die doelstelling. Overigens merkt
de regering daarbij op dat een dekkingsgraad onder de 100% niet per
definitie betekent dat er op pensioenuitkeringen gekort dient te worden bij
het invaren. Sociale partners en pensioenfondsen maken afspraken over
een gewijzigde pensioenovereenkomst en voor het realiseren van deze
afspraken is een minimaal vermogen nodig. Vertaald in dekkingsgraad is
dat de invaardekkingsgraad; die hoeft niet minimaal 100% te zijn om
kortingen op pensioenen bij invaren te voorkomen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen waarom indexatie in
het transitie-ftk is beperkt tot de prijs- of loonindex in enig jaar, hoe dit
samenhangt met de huidige hoge inflatie, wat dit betekent voor pensioenfondsen met hoge dekkingsgraden, wat de regels rond inhaalindexatie zijn
en hoe wordt omgegaan met de huidige regels rond toekomstbestendige
indexatie. Pensioenfondsen die gebruik maken van het transitie-ftk
kunnen al volledig indexeren vanaf een dekkingsgraad van 105%, in plaats
van gedeeltelijk indexeren vanaf 110%. Daarbij zijn de regels voor
toekomstbestendig indexeren (die de maximale indexatie zouden
beperken) geschrapt. De regels voor inhaalindexatie zijn ongewijzigd. De
maximaal toegestane indexatie conform de loon- of prijsmaatstaf zoals
afgesproken in de pensioenregeling wordt in het transitie-ftk niet
gewijzigd. Hiermee is geborgd dat indexatie binnen fiscale maxima
verleend wordt. Voorwaardelijke indexatie wordt altijd terugkijkend
verleend. De huidige hoge inflatie kan daarom in de regel komend jaar
gecompenseerd worden op basis van een prijsmaatstaf waarin de huidige
inflatiecijfers verwerkt zijn.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen hoe de regering
aankijkt tegen het uitgeven van inflation linked bonds (ILB’s), zodat grote
pensioenuitvoerders hier gebruik van kunnen maken en risico’s voor
deelnemers kunnen afdekken. De uitgifte van inflatie gerelateerde
staatsobligaties betekent dat het inflatierisico door de staat wordt
overgenomen. Zoals in de brief van het Ministerie van Financiën aan de
Eerste Kamer is weergegeven (33000/2011–2012) moet de uitgifte van een
inflatie gerelateerde indexlening door de Nederlandse Staat worden
beoordeeld aan de hand van de doelstelling van schuldfinanciering zoals
opgenomen in begrotingshoofdstuk IXA Nationale Schuld, te weten het
minimaliseren van de kosten bij een acceptabel risico voor de begroting.
Uitgifte van een indexlening is in beginsel alleen opportuun indien sprake
is van een efficiënte afwijking van de benchmark. Hiervan zou sprake zijn
als een indexlening bij een gelijk risico de kosten verlaagt (of bij gelijke
kosten het risico verlaagt). Voor een 10-jaarslening is hiervan geen sprake,
zoals ook de studies uit 2005 (gezamenlijk door Financiën, DNB en CPB)
en 2008 (door het Agentschap) lieten zien. Het Agentschap heeft verder
aangegeven dat de omvang van indexleningen in alle gevallen relatief
beperkt zal moeten blijven. Indexleningen verhogen immers de volatiliteit
van de rentelasten, vergelijkbaar met de wijze waarop geldmarktfinanciering dat doet. Om dit begrotingsrisico te beperken, moet een grens
worden gesteld aan de omvang van financiering waarvan de kosten van
jaar tot jaar kunnen schommelen. Dit is een van de redenen waarom het
Agentschap sinds 2009 probeert om de omvang van de geldmarktfinanciering terug te brengen tot een niveau van ca. EUR 30 miljard (nu is dat
nog ruim EUR 50 miljard). Het totaal van geldmarkt en inflatie
geïndexeerde schuld zal dus in beginsel niet veel groter kunnen zijn dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

76

het doelvolume dat nagestreefd wordt voor de geldmarkt, dat ongeveer
1,7 procent betreft van het gehele pensioenvermogen.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt waarom in het transitie-ftk niet met
een verwacht rendement wordt gerekend, maar met de (risicovrije)
rentetermijnstructuur. De regering geeft aan dat met het transitie-ftk
inderdaad een voorschot wordt genomen op de overstap naar het nieuwe
pensioenstelsel. Op onderdelen is dat goed mogelijk, zoals het voorkomen
van kortingen die in het licht van de overstap naar het nieuwe stelsel
onnodig zijn. Op andere onderdelen, zoals de rekenrente, is dat niet goed
mogelijk. Ook in het transitie-ftk is nog sprake van uitkeringsovereenkomsten waarin afspraken zijn gemaakt over de hoogte van de pensioenuitkering. Daarbij hoort dat de verplichtingen middels de rekenrente
worden gewaardeerd. In deze fase, voorafgaand aan de stelselherziening
overstappen op een waardering van verplichtingen middels een verwacht
rendement betekent een (forse) herverdeling van vermogen van jongere
naar oudere generaties.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt waarom de regering niet heeft
gekozen voor een stabiele basis voor het transitie-ftk met reëel perspectief
op indexatie. De regering is van mening dat juist is gekozen voor een
reëel indexatieperspectief in het transitie-ftk, binnen de mogelijkheden die
het huidige kader van uitkeringsovereenkomsten biedt. Pensioenfondsen
die gebruik maken van het transitie-ftk kunnen al volledig indexeren vanaf
een dekkingsgraad van 105%, in plaats van gedeeltelijk indexeren vanaf
110%.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt of de indexatie-achterstand kan
oplopen door indexatie in het transitie-ftk te beperken tot de consumentenprijsindex en door de regels voor inhaalindexatie niet te wijzigen. Het
genoemde lid vraagt ook of pensioenfondsen zelf de hoogte van indexatie
zouden moeten mogen vaststellen. De regels voor inhaalindexatie en de
maximaal toegestane indexatie conform de loon- of prijsmaatstaf zoals
afgesproken in de pensioenregeling worden in het transitie-ftk niet
gewijzigd. Hiermee is geborgd dat indexatie binnen fiscale maxima
verleend wordt. De indexatie-achterstand kan hierdoor niet oplopen. Het
ruimer mogelijk maken van inhaalindexatie zou de indexatie-achterstand
wel kunnen verkleinen, maar zou de financiële positie van het pensioenfonds uithollen en is daarom niet verstandig gevonden. Of pensioenfondsen binnen de fiscale maxima zelf kunnen bepalen hoe hoog de
indexatie is, hangt af van de afspraken die het pensioenfonds hierover
met sociale partners heeft gemaakt in het pensioenreglement zijn
opgenomen.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt waarom de sociale partners
bepalen en waarom er geen meer evenwichtige participatie is van de
belangrijkste groep, te weten ouderen. (Vertegenwoordigers van)
werkgevers en werknemers onderhandelen over het wijzigingen van de
pensioenovereenkomst en bespreken vervolgens of zij een verzoek tot
invaren zullen doen. Hoewel werknemersorganisaties tijdens de onderhandelingen ook de pensioengerechtigden vertegenwoordigen, zijn zij
veelal minder betrokken bij de onderhandelingen over de nieuwe
pensioenregeling, die met name ziet op de toekomstige opbouw. De
toekomstige opbouw is op hen niet van toepassing. Zij zijn daarmee ook
mogelijk beperkter betrokken bij het de afspraken die sociale partners
maken om een verzoek te doen om de bestaande pensioenrechten in te
varen in de nieuwe pensioenregeling. Om die reden wordt in de arbeidsvoorwaardelijke fase een hoorrecht gecreëerd voor verenigingen van
pensioengerechtigden. Het pensioenfonds beoordeelt uiteindelijk of zij het
invaarverzoek van sociale partners kan uitvoeren, onder andere op basis
van evenwichtige belangenafweging. Bij pensioenfondsen zijn
werkgevers, deelnemers en pensioengerechtigden vertegenwoordigd in
het bestuur en/of in de medezeggenschapsorganen. Indien werkgever,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

77

werknemers en pensioengerechtigden in het bestuur zitten, zijn zij
wettelijk verplicht de belangen van alle belanghebbenden evenwichtig af
te wegen en niet alleen die van hun eigen geleding.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt waarom de regering verplichte
indexatie boven een dekkingsgraad van 105% niet wil opleggen. De
regering stelt de kaders waarbinnen indexatie verleend kan worden. Het is
aan pensioenfondsen om te bepalen of die indexatie ook daadwerkelijk
verleend kan worden. Het pensioenfondsbestuur is verantwoordelijk voor
die (evenwichtige) afweging van belangen en dient daarbij ook andere
argumenten te betrekken dan alleen de wettelijke grens.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering bereid is meer ruimte te bieden aan
pensioenfondsen om hun beleggingsbeleid risicovoller vorm te geven,
ook als zij nog geen risicohouding per cohort hebben vastgesteld.
Pensioenfondsen stellen hun beleggingsbeleid vast conform de risicohouding. Het is altijd mogelijk minder risicovol te beleggen. Risicovoller
beleggen is alleen mogelijk als het pensioenfonds zich niet in een
herstelsituatie bevindt. Tijdens de transitieperiode wordt ruimte geboden
om het collectieve beleggingsrisico te vergroten, ook als een fonds zich in
een herstelsituatie bevindt, als dit onderbouwd kan worden op basis van
de risicohoudingen per cohort. De regering vindt deze laatste voorwaarde
belangrijk, omdat het beleggingsbeleid op deze manier blijft aansluiten bij
het risico dat het collectief kan dragen en waar beleggingsrisico’s binnen
het cohort neerslaan. Een risicovoller beleggingsbeleid kan tot
«ongelukken» leiden en mogelijk uitnodigen tot het nemen van bovenmatig risico in de hoop financieel herstel te realiseren.
5. Waarborgen voor een evenwichtige transitie
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of er gewerkt kan worden met
geclusterde en vereenvoudigde transitieplannen indien bedrijfstakpensioenfondsen met meerdere vrijwillig aangesloten (kleine) werkgevers te
maken hebben. De sociale partners dan wel de werkgever en werknemers
gaan over de inhoud van de pensioenregeling. Daaruit vloeit voort dat de
werkgever dan wel de partijen die de pensioenregeling overeenkomen
verplicht is een transitieplan op te (laten) stellen. Net zoals de afspraken
over een nieuwe pensioenregeling ook voor vrijwillig aangesloten
werkgevers gelden, geldt ook het transitieplan voor de vrijwillig aangesloten werkgevers. In dit geval betreft het dus een geclusterd transitieplan.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de gevolgen als het individuele
bezwaarrecht zou blijven bestaan. De regering heeft bezien hoe deze
transitie naar het nieuwe stelsel het best vormgegeven kan worden met
borging van belangen van alle belanghebbenden. De regering heeft
ervoor gekozen voor deze transitie geen individueel bezwaarrecht voor te
stellen. Een systeem met individueel bezwaarrecht heeft de consequentie
dat, als deelnemers bezwaar maken, voor het pensioen dat de deelnemer
heeft opgebouwd onder het oude pensioensysteem de oude regels van
toepassing blijven. Wanneer de deelnemer twee pensioenregelingen
heeft, één onder het oude pensioensysteem en één onder het nieuwe
pensioensysteem dan heeft dat de volgende consequenties:
• Alleen ten aanzien van de nieuwe pensioenregeling mag gerealiseerd
rendement eerder beschikbaar worden gesteld voor het verhogen van
de ingegane pensioenuitkeringen en de voor het pensioen gereserveerde vermogens. De deelnemer heeft daarom maar op een deel van
zijn pensioen perspectief op een koopkrachtig pensioen.
• Er treden geen nieuwe deelnemers toe in de oude pensioenregeling en
omdat er voor de bestaande deelnemers geen opbouw meer plaatsvindt in de oude regeling komt daar geen premie meer binnen. Het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

78

•

•

•

•

bestand van de gesloten pensioenregeling wordt daardoor gemiddeld
steeds ouder en neemt op termijn af. Voor het pensioen gereserveerd
vermogen zal daarom defensiever belegd moeten worden, waardoor
de rendementen naar verwachting lager uitpakken.
Bij een toekomstige financiële schok moeten twee verschillende
toezichtkaders worden toegepast. Het naast elkaar toepassen van
beide toezichtkaders binnen één pensioenfonds kan leiden tot
complexe en niet goed uit te leggen maatregelen.
Twee pensioenregelingen voor bestaande en nieuwe pensioenaanspraken en -rechten is voor een deelnemer minder inzichtelijk. De
deelnemer ontvangt van zijn pensioenfonds communicatie over de
verschillende pensioenregelingen en de ontwikkeling van de pensioenaanspraken en -rechten.
Doordat sprake is van zowel uitvoering van bestaande pensioenrechten en uitvoering van nieuwe pensioenaanspraken is pensioenbeheer
naar verwachting duurder omdat twee systemen in stand gehouden
moeten worden en daarmee neemt de kans op fouten toe.
Tussen de bestaande en nieuwe pensioenaanspraken en pensioenrechten wordt de risicodeling binnen een pensioenfonds doorbroken.
Positieve en negatieve schokken worden niet langer over alle
(gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden gedeeld en kunnen
minder goed opgevangen worden.

De leden van de VVD-fractie vragen zich af wat er gebeurt als de sociale
partners niet tot een besluit komen rondom het invaren; wanneer er
vanuit sociale partners geen verzoek wordt gedaan tot invaren, maar ook
geen evident besluit is waaruit blijkt dat zij niet in willen varen. Bijvoorbeeld wanneer sociale partners niet in gesprek zijn. Deze leden vragen of
de transitiecommissie dan een bindend advies kan geven, mits de
evenwichtigheid van het besluit tot invaren wordt gewaarborgd. De
transitiecommissie kan alleen een bindend advies afgeven wanneer beide
onderhandelende partijen gezamenlijk daartoe een aanvraag doen. Beide
partijen moeten zich dan vooraf committeren aan dit bindend advies. De
transitiecommissie geeft dus geen bindende adviezen af uit eigener
beweging. Evenwichtigheid van de gemaakte afspraken is ook voor de
transitiecommissie de toetssteen bij het afgeven van bindende adviezen.
Invaren kan onderdeel uitmaken van de gemaakte afspraken, maar dat
hoeft niet per se.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering het wenselijk vindt dat
deelnemers zoveel mogelijk binnen de pensioenregeling worden
gecompenseerd. De leden van de VVD-fractie vragen daarnaast wat de
impact is van compensatie buiten de pensioenregeling. De leden van de
CDA-fractie stellen dat er partijen zijn die aangeven via salaris te willen
compenseren en niet via pensioen. Deze leden geven aan dat compensatie in de salarissen kan leiden tot minder pensioenopbouw. En vragen
hoe dit voorkomen kan worden. Sociale partners, dan wel de werkgevers
en werknemers, beslissen hoe de transitie vormgegeven wordt, en of zij
de effecten die bepaalde leeftijdscohorten hierdoor ondervinden
acceptabel vinden. Indien gewenst kunnen zij hiervoor een compensatieregeling overeenkomen. In het geval dat er compensatie plaatsvindt, vindt
de regering het wenselijk dat dit zoveel mogelijk binnen de pensioenregeling plaatsvindt. Op die manier wordt de pensioenbestemming
behouden. Echter, het is aan de onderhandelingsvrijheid van sociale
partners om hier afspraken over te maken. Indien de compensatie
plaatsvindt in de lonen, leidt dit ook tot een hogere pensioenopbouw.
Immers, de pensioenopbouw is gekoppeld aan de hoogte van het loon.
Echter, doordat niet in de pensioenregeling wordt gecompenseerd, wordt
in de berekeningen die worden gemaakt in het kader van de transitie niet
zichtbaar of de compensatie leidt tot een evenwichtigere transitie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

79

Daarmee is in de berekeningen niet zichtbaar of de compensatie doel treft,
maar kan dit wel kwalitatief worden toegelicht en onderbouwd.
De leden van de VVD-fractie en de CDA-fractie vragen waarom de
compensatietermijn is gemaximeerd. Daarnaast vragen de leden van de
CDA-fractie wat de consequentie is voor de nadeelgroep is indien deze
periode voorbij is. Hoe langer de compensatieperiode is, hoe groter de
kans dat de robuustheid van de financiering en het draagvlak voor
compensatie afneemt. Een (te) lange looptijd van compensatie-afspraken
vergroot namelijk het risico dat zich omstandigheden voordoen, waardoor
de financiering niet tijdig rond is. Het draagvlak kan afnemen als
generaties langdurig een bijdrage aan de compensatie leveren en daar
zelf geen voordeel van hebben. Daarom stelt de regering voor de
wettelijke facilitering van de compensatieregeling in de tijd te beperken. In
de te maken afspraken over de nieuwe pensioenregeling en de geboden
compensatie zal rekening gehouden moeten worden dat de compensatieperiode begrensd is in de tijd en welke effecten dat heeft op nadeelgroepen en of en hoe die effecten moeten of kunnen worden gemitigeerd.
Dit past binnen de gewenste evenwichtigheid van de afspraken.
De leden van de D66-fractie vragen om een overzicht en uitsplitsing van
de witte vlek. Specifiek vragen zij naar werknemers zonder pensioenregeling, werknemers met tijdelijke contracten en zelfstandigen zonder
personeel, voor tenminste de afgelopen tien jaar. Zelfstandigen vallen niet
onder de witte vlek, aangezien de witte vlek specifiek gaat om
werknemers die geen pensioen opbouwen via hun werkgever. In
onderstaande tabel is met behulp van onderzoeken van het CBS en
CBS-StatLine inzage gegeven in de gevraagde statistieken. Ten aanzien
van de witte vlek geldt dat er geen jaarlijkse cijfers beschikbaar zijn. Er zijn
wel onderzoeken verricht voor de jaren 2007, 2010, 2013, 2016 en 2019. De
meetmethoden en gehanteerde aannames verschillen per onderzoek met
uitzondering van de onderzoeken over de jaren 2016 en 2019. De cijfers
zijn daarom niet goed vergelijkbaar met elkaar, maar ze geven wel inzage
in de trendmatige ontwikkeling in Nederland. Het jaar 2013 vormt een
sterke uitzondering ten opzichte van de voorgaande en daaropvolgende
jaren, dit komt zeer waarschijnlijk omdat de populatie in het onderzoek
kleiner was dan in de andere jaren. Zo werd in dit onderzoek alleen
gekeken naar 25-jarigen tot 64-jarigen. Dit vertekent het beeld van de
omvang van de witte vlek, aangezien jongeren relatief vaker voorkomen
onder de witte vlek.
Onderstaande tabel geeft een overzicht van aantallen werknemers zonder
pensioenregeling, aantallen werknemers met tijdelijke contracten (tussen
haakjes aantal zonder aanvullende pensioenregeling) voor zover bekend
en het totaalaantal zelfstandigen zonder personeel (onbekend hoeveel van
hen op betreffende moment actief pensioen opbouwen in tweedepijler)
(aantallen x1.000).
Jaar

20071

20102

20133

20164

20195

Werknemers zonder pensioenregeling

681 van 6.133
(11,1%)
433 (niet bekend)

560 van 6.129
(9,1%)
423 (niet bekend)

228 van 5.100
(4,5%)
1.580 (117)

856 van 6.556
(13,1%)
2.066 (509)

936 van 6.983
(13,4%)
2.215 (551)

635

705

894

960

1.019

Tijdelijke contracten (tussen haakjes
zonder pensioenregeling
Zelfstandigen zonder personeel
1

Witte vlek op pensioengebied 2007 – CBS.
https://www.cbs.nl/nl-nl/achtergrond/2012/06/witte-vlekken-op-pensioengebied-2010.
https://www.staten-generaal.nl/eu/overig/20160603/_witte_vlek_op_pensioengebied_2013/document.
4
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2018/45/witte-vlek-op-pensioengebied-2016.
5
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2022/02/witte-vlek-op-pensioengebied-2019.
2
3

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

80

Deze leden vragen voorts welke concrete acties uit het aanvalsplan witte
vlek van toepassing zijn op ieder van deze groepen en hoe deze acties de
knelpunten rondom pensioenopbouw gaan reduceren. De maatregelen in
het aanvalsplan zijn gericht op werknemers zonder pensioenregeling
(conform de definitie van de witte vlek) en niet op zelfstandigen. De acties
zijn onderverdeeld naar:
1) ongebonden werkgevers (sociale partners hebben voor deze sectoren
geen verplichte regeling overeengekomen), hieronder vallen acties
gericht op het vergroten van pensioenbewustzijn bij werknemers en
werkgevers; het verlagen van barrières om een pensioenregeling aan
te bieden (zoals een basispensioenregeling die sociale partners
voornemens zijn te ontwikkelen) en het eenvoudiger maken om
vrijwillig aan te sluiten bij pensioenfondsen of een pensioenregeling
af te sluiten via een premiepensioeninstelling of verzekeraar.
2) gebonden werkgevers (werkgevers met een verplichtstelling),
hieronder vallen acties gericht op werkgevers en hun werkgevers die
wel gebonden zijn aan een verplichtgestelde pensioenregeling, het
gaat hier met name om het actualiseren en handhaven van de
verplichtstelling.
3) algemene maatregelen die gericht zijn op alle werkgevers en
werknemers.
Naast deze acties is in het aanvalsplan wordt ook een aanbeveling gedaan
aan de regering om de wachttijd in de uitzendsector te verkorten naar 8
gewerkte weken, dit advies is overgenomen door de regering en wordt
wettelijk verankerd in de WTP. Vooruitlopend op de inwerkingtreding van
de wet is de wachttijd voor pensioenopbouw per 1/1/22 verkort in de CAO
uitzendsector naar 8 gewerkte weken. Dit reduceert de witte vlek naar
verwachting aanzienlijk, met name bij werknemers met tijdelijke
contracten.
Momenteel voert de Stichting van de Arbeid in samenwerking met het
Ministerie van SZW het aanvalsplan witte vlek uit. Om de pensioenopbouw voor zelfstandigen te stimuleren verwijst de regering naar de
eerdere antwoorden over het arbeidsvormneutraal pensioenkader en de
experimenten voor vrijwillige aansluiting voor ZZP’ers bij pensioenfondsen.
De leden van de D66-fractie vragen hoe het wetsvoorstel ervoor zorgt dat
zelfstandigen met een middeninkomen in voldoende mate pensioen gaan
opbouwen. De regering vindt het belangrijk dat alle werkenden in
voldoende mate worden gefaciliteerd om een adequate oudedagsvoorziening te treffen, ook zelfstandigen met een middeninkomen. Het
wetsvoorstel bevat twee maatregelen die beogen pensioenopbouw voor
zelfstandigen beter te faciliteren. Met het wetsvoorstel wordt een
arbeidsvormneutraal pensioenkader geïntroduceerd waarmee de fiscale
ruimte voor pensioensparen in de derde pijler wordt verruimd. Zelfstandigen kunnen dan fiscaal voordelig meer pensioen opbouwen dan nu het
geval is. Dit is ook voordeling voor zelfstandigen met een middeninkomen. Het wetsvoorstel bevat tevens een experimenteerbepaling
waarmee ruimte wordt geboden om experimenten met vrijwillige
aansluiting van zelfstandigen in de tweede pijler mogelijk te maken.
Zelfstandigen kunnen in het kader van het experiment over hun gehele
inkomen pensioen opbouwen.
De leden van de PVV-fractie vragen de regering te reageren op de
constatering van de heer Ten Cate bij het rondetafelgesprek dat pensioen
complex is en dat dit met het wetsvoorstel niet verandert. De leden van de
PVV-fractie vragen de regering ook te reageren op een soortgelijke
constatering van de heer Bezemer in hetzelfde rondtafelgesprek, de vraag
van de PVV-kamerlid Léon de Jong en het antwoord van de heer Mehlkopf
over uitlegbaarheid als doelstelling en zij vragen voorts de regering ook in
te gaan op de uitlegbaarheid van het stelsel. De regering wijst erop dat
deze stelselherziening leidt tot een fundamentele herziening van het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

81

pensioenstelsel. De regering acht het van belang dat die herziening
zorgvuldig verloopt en voorzien is van voldoende waarborgen. Door de
overgang op premieregelingen en persoonlijk pensioenvermogen, wordt
het stelsel in de kern eenvoudiger. Daarbij merkt de regering op dat er
tegelijkertijd een brede wens bestaat om in het stelsel voldoende
solidariteit te behouden. Dat leidt enerzijds in potentie tot welvaartswinst
en daarmee hogere pensioenen, maar leidt ook tot meer omvangrijke
wetgeving om de maatschappelijke doelen te borgen. Dat is een uitruil,
waar bewust voor is gekozen. Desalniettemin is de regering van mening
dat pensioenopbouw in het nieuwe stelsel transparanter en persoonlijkers
wordt, doordat deelnemers in het nieuwe stelsel meer inzicht krijgen in de
ingelegde premie, het opgebouwde pensioenvermogen en de behaalde
rendementen. Door de communicatie van het persoonlijk (voor de
uitkering gereserveerde) vermogen wordt meer inzichtelijk hoeveel
pensioen er is opgebouwd. Tegelijkertijd krijgen deelnemers (net als nu)
inzicht in de verwachte pensioenuitkering tijdens pensionering, in drie
scenario’s. Tenslotte wijst de regering op de informatie- en communicatiewaarborgen die met betrekking tot de transitie ook opgenomen en op het
feit dat iedereen deelnemer op persoonlijk niveau dient te worden
geïnformeerd over de pensioenverwachtingen voor en na de transitie.
De leden van de PVV-fractie vragen naar de kosten van de transitie en hoe
die verdeeld worden over verschillende groepen. Met behulp van de
Pensioenfederatie en het Verbond van Verzekeraars is een inschatting
gemaakt van de verwachte kosten van de transitie. Dit is nader toegelicht
in paragraaf 14.2 van de memorie van toelichting. Voor pensioenfondsen
is de verwachting dat de transitie in totaal gemiddeld € 5 mln. per
pensioenfonds gaat kosten. Dit zal sterk afhangen van het type fonds en
de bijbehorende karakteristieken en van de keuzes die sociale partners en
pensioenfondsen zullen maken in de transitieperiode. Alle deelnemers
van een pensioenfonds dragen gezamenlijk de kosten, net zoals dit nu het
geval is bij de reguliere kosten. Structureel is de verwachting dat het
pensioenbeheer eenvoudiger wordt, waardoor kosten bespaard zouden
kunnen worden.
De leden van de fracties van het CDA, de VVD, de SGP, Den Haan, BBB,
JA21, D66, PvdA en GroenLinks vragen te reflecteren op de keuze twee
rekenmethoden voor het invaren toe te staan, ook in relatie tot het advies
van de Raad van State. Zij vragen ook in te gaan op de vraag of twee
methoden tot spanningen of conflicten kunnen leiden. De SGP-fractie
vraagt voorts hoe een volledige en integrale beoordelingen van beide
methoden vooraf wordt geborgd, hoe die keuze wordt uitgelegd aan
deelnemers en hoe problemen achteraf voorkomen worden. De leden van
de fracties Den Haan en BBB vragen specifiek of niet-identieke uitkomsten
van beide methoden er per definitie toe leiden dat bepaalde groepen meer
belang hebben bij de keuze voor een van beide methoden. De leden van
de fracties van BBB, ChristenUnie, PvdA en GroenLinks vragen mogelijk
hogere uitvoerings- en verantwoordingslasten toe te lichten.
Voor het invaren van een collectief fondsvermogen staan twee rekenmethoden ter beschikking. Het klopt dat de twee methoden tot andere
uitkomsten kunnen leiden. Dit is ook een logisch gevolg van twee
rekenmethoden die elk geschikter zijn in bepaalde situaties, bij bepaalde
fondskenmerken en bij verschillende invaardoelen. Het is gegeven de
andere werking van elke methode ook geen doel geweest dat ze tot
dezelfde uitkomsten leidden. Het kan inderdaad zo zijn dat een methode in
bepaalde gevallen ertoe leidt dat bepaalde groepen meer belang hebben
bij het gebruik van één van beide methoden. De keuze voor één van beide
methoden dient echter niet achteraf op uitkomsten, maar vooraf op
inherente geschiktheid van de methode in het fondsspecifieke geval
gemaakt te worden. Bovendien is er de mogelijkheid de uitkomsten vanuit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

82

evenwichtigheidsoogpunt aan te passen. Daardoor wordt de keuze voor
een methode op de juiste gronden, zoals uitvoerbaarheid, uitlegbaarheid
en toepasbaarheid, gemaakt.
Omdat de keuze voor een methode op geschiktheid in het fondsspecifieke
geval gemaakt wordt, is het niet nodig dat pensioenfondsen beide
methoden doorrekenen. Het pensioenfonds verantwoordt de passendheid
van de keuze voor een rekenmethode aan zijn fondsorganen. In het
implementatieplan legt het pensioenfonds die keuze uit. Via de eigen
beoordeling door het pensioenfonds, door de verantwoording aan zijn
fondsorganen en via de verantwoording in het implementatieplan wordt
een volledige beoordeling geborgd en transparant gemaakt.
De meerwaarde van een keuzemogelijkheid is benoemd in de memorie
van toelichting. De vba-methode kent meer ruimte om nauwkeurig aan te
sluiten bij fondsspecifieke eigenschappen en uitgebreider te sturen op
doelen bij het invaren. Deze methode is daardoor wel complexer in de
uitvoering. De standaardmethode is relatief eenvoudig, algemener van
invulling en biedt minder sturingsmogelijkheden, maar de werking is
makkelijker uit te leggen. Afhankelijk van de financiële positie, van
bepaalde fondskenmerken, van de complexiteit van de pensioenregeling
of van de doelen die met het invaren zijn beoogd, kan één van beide
rekenmethoden voor een pensioenfonds passender zijn. Welke methode
bij het invaren het meest passend is, is ter beoordeling van het pensioenfonds. De verantwoordingslast is hoger dan wanneer geen keuze
verantwoord zou hoeven worden, maar om bovengenoemde redenen, is
de regering van mening dat die verantwoordingslast in verhouding staat
tot de mogelijkheid een passende rekenmethode te kiezen. De uitvoeringslasten zijn gelijk aangezien in beide situaties één methode hoeft worden
doorgerekend.
Overigens moeten pensioenfondsen voor het maken van de wettelijk
verplichte nettoprofijtberekeningen (om de generatie-effecten in beeld te
brengen) ook vba-analyses verrichten. Ook indien wordt gekozen voor de
standaardmethode bij invaren. Het maken van vba-analyses an sich is
geen nieuw fenomeen voor uitvoerders of adviseurs.
De leden van de CDA-fractie vragen naar de minimale (invaar)dekkingsgraad in het transitie-ftk en de eventuele verschillen daarin bij beide
premieregelingen (de leden noemen 105% voor de flexibele premieregeling). De leden van de PVV-fractie vragen of hierdoor onnodige
pensioenkortingen plaatsvinden. In het transitie-ftk is sprake van twee
verschillende wettelijke minimale dekkingsgraden: 1) een ondergrens van
90% die geldt gedurende alle jaren van het transitie-ftk, en 2) een
minimale (generieke) invaardekkingsgraad van 95% waarop de overbruggingsplannen zich richten zolang het implementatieplan door het
pensioenfonds niet is ingediend. Beide minima gelden onafhankelijk van
de gekozen premieregeling. Er volgt uit de minima dus geen prikkel voor
de ene of de andere regeling te kiezen. De door de leden aangehaalde
105% is genoemd in het kader van de gevoeligheidsanalyses die zijn
uitgevoerd om te bepalen wat een afdoende minimale generieke
invaardekkingsgraad zou zijn. Uit die analyses bleek dat om dezelfde
invaardoelen te behalen bij een (flexibele) premieregeling zonder reserve
een hogere dekkingsgraad bij het invaren nodig is. In deze gevallen
gelden echter niet automatisch hogere wettelijke minima: wel geldt het
minimum van 95% en de verantwoordingsplicht, zoals die in alle gevallen
gelden.
De leden van de fractie van het CDA vragen waarom bij de variabele
uitkering van de flexibele premieregeling géén btw-vrijstelling verleend
wordt bij een collectieve uitkeringsfase en wel btw-vrijstelling bij een
individuele uitkeringsfase. De flexibele premieovereenkomst kent, net als
de bestaande zuivere premieovereenkomst, een gescheiden opbouw- en
uitkeringsfase, waarvan de uitkeringsfase een zuivere premieregeling of

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

83

een uitkeringsregeling kan betreffen. Deze overeenkomst biedt de
keuzemogelijkheid om op pensioendatum risicodragend voor de
pensioengerechtigde door te beleggen. Beheer in opdracht van het
pensioenfonds is dan vrijgesteld van btw. Deze overeenkomst biedt ook
de mogelijkheid om het individuele pensioenkapitaal op pensioendatum
om te zetten in een vaste levenslange pensioenuitkering, waarmee de
beleggingsrisico’s en -rendementen niet door de pensioengerechtigde
maar door het pensioenfonds als uitvoerder worden gedragen. Beheer in
opdracht van het pensioenfonds is dan – op grond van EU-regelgeving en
-jurisprudentie – niet vrijgesteld van btw. Er is dan geen sprake van
collectieve belegging in de zin van de vrijstellingsbepaling aangezien door
de deelnemers van het pensioenfonds niet een beleggingsrisico van
voldoende betekenis wordt gedragen.
De leden van de fractie van het CDA vragen of de opdrachtaanvaarding
niet beter kan worden vormgegeven in de bedrijfstakuitvoeringsovereenkomst dan in een verleende opdracht met transitieplan en de aanvaarding
van deze opdracht. De regering heeft ervoor gekozen bestaande besluitvormingsprocessen zoveel mogelijk in stand te houden. Dit geldt ook voor
het proces van opdrachtverlening en opdrachtaanvaarding. In de praktijk
kent de feitelijke opdrachtaanvaarding verschillende vormen. Het staat
partijen vrij om dit vorm te geven via een bedrijfstakuitvoeringsovereenkomst. De regering vindt het van belang dat bij de opdrachtaanvaarding
ten minste informatie wordt gegeven aan sociale partners over de keuzes
die het pensioenfonds heeft gemaakt en de werking van het geheel aan
gemaakte keuzes. Dit wordt geregeld met de opdrachtbevestiging.
De leden van de CDA-fractie vragen of de opdracht van de transitiecommissie niet uitgebreid kan of moet worden met geschillen tussen sociale
partners en pensioenuitvoerders omdat hier anders een lacune in de
geschillenbeslechting blijft. De transitiecommissie heeft tot doel om
ondersteuning te bieden aan sociale partners, dan wel werkgever en
werknemers, die geen overeenstemming kunnen krijgen over de nieuwe
pensioenregelingen. Daarbij is niet beoogd de transitiecommissie ook in
te zetten voor geschillenbeslechting tussen pensioenuitvoerders en
sociale partners. Dat de transitiecommissie speciaal wordt opgericht met
het oog op de arbeidsvoorwaardelijke fase komt voort uit de inschatting
dat in de arbeidsvoorwaardelijke onderhandelingen het grootste risico ligt
voor vertraging van het proces dat moet leiden tot de nieuwe pensioenregelingen. De regering verwacht dat het risico op geschillen tussen
sociale partners en pensioenuitvoerders kleiner is omdat bij de arbeidsvoorwaardelijke onderhandelingen over nieuwe pensioenregelingen de
pensioenuitvoerders al nauw betrokken zijn (iteratief proces). Op die
manier heeft de pensioenuitvoerder de mogelijkheid om vanuit zijn
perspectief mee te praten over de vormgeving van de nieuwe pensioenregelingen. Dit verlaagt het risico op mogelijke geschillen sterk.
De leden van de fractie van het CDA vragen of het adviesrecht van het
verantwoordingsorgaan in lijn moet worden gebracht met het doel en
strekking van de WOR, door te spreken van een adviesrecht op een
voorgenomen besluit. De regering heeft ervoor gekozen bestaande
besluitvormingsprocessen zoveel mogelijk in stand te houden, tenzij er
aanleiding was om dit voor het nieuwe stelsel of specifiek voor de
transitie anders vorm te geven. Hierdoor kunnen pensioenfondsen en
organen besluitvormingsprocessen zoveel mogelijk vormgeven als zij
gewend zijn. De regering heeft geen signalen dat de huidige formulering
van de wet problemen oplevert in de praktijk.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

84

De leden van de fractie van het CDA vragen tevens of het verantwoordingsorgaan ook een adviesrecht zou moeten krijgen op het pensioenreglement en de opdrachtaanvaarding. Het pensioenreglement moet op
grond van de Pensioenwet in overeenstemming zijn met de pensioenovereenkomst en de uitvoeringsovereenkomst of het uitvoeringsreglement.
Het verantwoordingsorgaan heeft reeds een adviesrecht op de uitvoeringsovereenkomst. Met het wetsvoorstel wordt verduidelijkt dat dit recht
eveneens geldt in geval van een uitvoeringsreglement.
Wat betreft de opdrachtaanvaarding acht de regering het niet passend een
aanvullend adviesrecht voor het verantwoordingsorgaan vast te leggen.
De opdrachtaanvaarding betreft aanvaarding van de opdracht die sociale
partners ter uitvoering voorleggen aan het pensioenfonds. Het pensioenfonds beoordeelt of het deze opdracht kan uitvoeren. Een adviesrecht
voor het verantwoordingsorgaan kan de indruk wekken dat het een
adviesrecht krijgt op de inhoud van de regeling, welke tot stand komt door
sociale partners. Dat is niet aan het pensioenfonds en dus ook niet aan de
interne medezeggenschapsorganen. Dit neemt niet weg dat zij bij
onderliggende besluiten bij de opdrachtaanvaarding wel een rol kunnen
hebben. Zo wordt met het wetsvoorstel verduidelijk dat de doelstellingen
en beleidsuitgangspunten van een pensioenfonds en de risicohouding tot
stand komen na overleg met de pensioenfondsorganen. Dit leidt er toe dat
de doelstellingen en uitgangspunten steeds helder voor ogen staan,
worden nagestreefd en betrokken bij de taken die de organen hebben.
Daarnaast heeft het verantwoordingsorgaan ook reeds een adviesrecht op
de uitvoeringsovereenkomst.
De leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk om de inwerkingtredingsdatum voor de nieuwe open norm keuzebegeleiding, de vormgeving
van de risicohouding en de nieuwe pensioenregelingen bij werkgevers die
momenteel nog geen regeling hebben vast te stellen per 2024, zodat
uitvoerders voldoende ruimte hebben voor implementatie van deze
onderdelen van de wet. Ook de leden van de VVD-fractie vragen hiernaar.
De regering wijst erop dat de nieuwe open norm voor keuzebegeleiding
volgt uit de evaluatie van de Wet pensioencommunicatie, al langere tijd is
aangekondigd en reeds was opgenomen in de consultatieversie van dit
wetsvoorstel. Deze keuzebegeleiding staat feitelijk los van de stelselherziening en is ook in het huidige stelsel van belang. Wegens het belang van
een goede keuzebegeleiding acht de regering het niet wenselijk de
inwerkingtreding hiervan uit te stellen, bijvoorbeeld ook vanwege de
voorziene inwerkingtreding van bedrag ineens per 1 januari 2023. Wat
betreft de vormgeving van de risicohouding wijst de regering erop dat de
nieuwe regels ten aanzien van dit onderwerp pas van toepassing worden
als een nieuwe pensioenregeling decentraal van kracht wordt. Van een
brede invoering van nieuwe regels met betrekking tot de risicohouding
per 2023 is dus geen sprake. Tenslotte is de regering van mening van het
van belang is dat nieuwe pensioenregelingen die worden afgesloten
nadat de wet toekomst pensioenen in werking is getreden, passen binnen
de nieuwe wettelijke kaders. Door toe te staan dat er nog langer nieuwe
uitkeringsovereenkomsten of premieregelingen met progressieve premies
kunnen worden afgesloten, wordt de overgangsproblematiek vergroot. Dit
acht de regering niet wenselijk en niet in het belang van de deelnemers.
De leden van de SP-fractie vragen of uitgelegd kan worden waarom
pensioenfondsen onder dezelfde toezichtnormen Basel II, III en IV als
banken en zakenbanken vallen. Banken moeten zich houden aan de
prudentiele eisen van kapitaaleisenraamwerk CRR/CRD (Capital Requirements Regulation/ Capital Requirements Directive). In dit raamwerk
worden de mondiale standaarden voor banken die volgen uit Bazel
omgezet in Europese-regelgeving. Pensioenfondsen vallen niet onder dit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

85

raamwerk, maar kennen met de Europese IORP-richtlijn en de nationale
Pensioenwet eigen regelgeving.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen of de regering
zich geen zorgen maakt dat er een grotere pensioenkloof ontstaat tussen
vrouwen en mannen en tussen jonge werknemers met/zonder een
pensioenregeling en werknemers die van baan veranderen en werken bij
een verzekeraar die gebruik maakt van de eerbiedigende werking.
Vanzelfsprekend is de pensioenkloof tussen mannen en vrouwen een
onderwerp van aandacht voor de regering. Dat komt ook tot uitdrukking in
paragraaf 14.1.2 Effecten op gendergelijkheid in de memorie van
toelichting bij het wetsvoorstel. De regering heeft geconstateerd dat het
nieuwe pensioenstelsel gevoeliger wordt voor arbeidsparticipatie aan het
begin van de loopbaan. In de memorie van toelichting zijn daarom
verschillende maatregelen beschreven die kunnen bijdragen aan het
verder verhogen van de arbeidsparticipatie van jongeren en specifiek
(jonge) vrouwen (hoofdstuk 14 Gevolgen voor burgers, bedrijven en
overheid). Daarbij wordt ook toegelicht dat de huidige pensioenkloof
vooral een gevolg is van de lagere arbeidsparticipatie van nu gepensioneerde vrouwen, voor een deel betreft dit ook vrouwen die moesten
stoppen met werken toen ze trouwden. Omdat die situatie zich niet meer
voordoet, zal dit de pensioenkloof in de toekomst verkleinen. Daarnaast
blijkt uit onderzoek van het SCP25 dat vrouwelijke werknemers (bij de
overheid) tot 35 jaar meer dan hun mannelijke leeftijdsgenoten verdienen,
in het bedrijfsleven is dat tot 26 jaar het geval. Ook het verschil in
arbeidsparticipatie is de afgelopen jaren kleiner geworden. Zo was de
arbeidsparticipatie van vrouwen in 2019 75,8% tegenover 86,3% voor
mannen. In 2009 betrof de arbeidsparticipatie van vrouwen 69,8% terwijl
die van mannen destijds op 84,6% lag. Voor wat betreft werknemers
zonder pensioenregeling geldt dat dit redelijk gelijk verdeeld is over
mannen en vrouwen, zo blijkt uit onderzoek van het CBS dat 54% van deze
werknemers mannen betreft, tegenover 46% vrouwen.26 Over de aanpak
van de zogenoemde witte vlek wordt in hoofdstuk 13 van de nota naar
aanleiding van verslag uitgebreid stilgestaan, ook is uw Kamer recent
geïnformeerd over de aanpak.27
In hoofdstuk 15 van de memorie van toelichting is ingegaan op de
gevolgen van een baanwijziging van deelnemers aan een pensioenregeling waarvoor gebruik wordt gemaakt van het overgangsrecht voor
progressieve premies (de eerbiedigende werking). De mogelijk aanzienlijke nadelige gevolgen voor het te bereiken pensioen nopen tot
zorgvuldige communicatie aan de betreffende deelnemers. Dit geldt in het
bijzonder voor oudere werknemers, omdat de verschillen tussen beide
systemen voor hen het grootst zijn. Pensioenuitvoerders zijn verplicht om
te wijzen op de mogelijke gevolgen van een overstap naar een andere
werkgever. Dat dient op verschillende momenten te gebeuren: op het
moment dat de pensioenuitvoerder de pensioenregeling met progressieve
premies gaat uitvoeren, in het jaarlijkse pensioenoverzicht, op de website
en op het moment van beëindiging van de deelneming.
De leden van de PvdA- en de GroenLinks fractie vragen of de regering
bereid is om een bijdrage te leveren om de overgang te vergemakkelijken
van de doorsneesystematiek naar het nieuwe stelsel. De overstap naar het
nieuwe stelsel regering heeft tot gevolg dat bepaalde groepen actieve
deelnemers nadeel kunnen ondervinden, waarbij compensatie voor
25

https://digitaal.scp.nl/emancipatiemonitor2020/neemt-het-loonverschil-tussen-mannen-envrouwen-af/#:%7E:text=Jonge%20vrouwen%20verdienen%20tegenwoordig%20
per,%2C%20in%20het%20bedrijfsleven%2019%25.
26
https://www.cbs.nl/nl-nl/maatwerk/2022/02/witte-vlek-op-pensioengebied-2019.
27
Kamerstukken II, 2011–22, 32 043, nr. 573.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

86

afschaffing van de doorsneesystematiek aan de orde kan zijn. Dit
wetsvoorstel stelt verschillende randvoorwaarden om te borgen dat bij de
totstandkoming van de gewijzigde pensioenregeling expliciet aandacht
wordt besteed aan compensatie. Voorts worden verschillende
voorwaarden gesteld om ervoor te zorgen dat de compensatie op een
robuuste wijze gefinancierd wordt. Daarnaast wordt er meerjarig fiscale
ruimte geboden om de compensatie te financieel te faciliteren. In deze zin
levert de regering dus al een belangrijke bijdrage in het tot stand komen
van afspraken over compensatie.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen waarom de regering
er niet voor gekozen heeft om compensatie wettelijk voor te schrijven. Het
tweede pijlerpensioen is een belangrijke arbeidsvoorwaarde waarover
sociale partners, dan wel de werkgevers en werknemers, mogen
beslissen. Het past niet bij de onderhandelingsvrijheid die sociale partners
doorgaans hebben, wanneer de overheid op één onderdeel van het
onderhandelingspakket zou voorschrijven wat daarop moet gebeuren.
Ook vanuit het oogpunt van de behoefte aan maatwerk is dit ongewenst.
Sociale partners, dan wel werkgevers en werknemers gaan erover of zij de
effecten die bepaalde leeftijdscohorten ondervinden naar de nieuwe
pensioenregelingen acceptabel vinden. Indien gewenst kunnen zijn voor
bepaalde leeftijdscohorten een compensatieregeling overeenkomen,
waarvoor fiscale ruimte is gecreëerd. Wel is opgenomen dat indien
partijen compensatie niet nodig achten, zij hierover ook een actief besluit
nemen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of de regering bereid
is de wetgeving zodanig aan te scherpen dat er adequate compensatie
moet komen indien een deelnemers door de afschaffing van de doorsneesystematiek in zijn of haar te verwachte pensioenresultaat wordt geraakt
en dat die compensatie dan ook binnen het pensioendomein moet
worden besteed. De regering vindt het wenselijk dat compensatie zoveel
mogelijk binnen de pensioenregeling plaatsvindt. Op die manier wordt de
pensioenbestemming namelijk behouden. De regering wil dit echter niet
wettelijk voorschrijven. Het is aan sociale partners, dan wel werkgevers en
werknemers, om afspraken te maken of en hoe compensatie geboden
wordt. Dit past bij de onderhandelingsvrijheid die zij hebben en de
behoefte aan maatwerk.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering om in te
gaan op de arbeidsmarkteffecten van werknemers die de pensioenleeftijd
naderen. De regering heeft in het wetsvoorstel gekozen voor een systeem
met premies die onafhankelijk van leeftijd zijn. Daar tegenover staat een
opbouw van pensioenvermogen voor de deelnemer, waarbij de aangroei
in de laatste jaren voor pensionering naar verwachting minder is dan de
eerste jaren uit de loopbaan. De premies die in de eerste jaren van de
loopbaan ingelegd zijn, hebben immers langer de tijd om te renderen dan
de premie die laat in de loopbaan ingelegd is. Dit is een verandering ten
opzichte van de doorsneesystematiek waar, gegeven het salaris, elk jaar in
de loopbaan leidt tot een gelijke aangroei van pensioen; jaren aan het
begin van de loopbaan leveren even veel pensioen op als de laatste jaren
van de loopbaan. In principe betekent het afschaffen van de doorsneesystematiek dat herverdeling van jongere naar oudere werknemers wordt
opgeheven. Oudere werknemers bouwen daardoor na het afschaffen van
de doorsneesystematiek jaarlijks minder pensioenaanspraken op, wat
impliceert dat de som van de directe beloning (salaris) en de uitgestelde
beloning (pensioen) voor hun arbeidsinzet lager kan liggen. Tegelijkertijd
neemt die van jongeren juist toe. Naar verwachting zal dit er echter niet
toe leiden of in zeer beperkte mate dat werknemers specifiek om het
afschaffen van de doorsneepremie eerder zullen pensioneren dan nu het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

87

geval. Een veel groter deel van het gevolg van een jaar (of meer) eerder
met pensioen gaan, namelijk een lagere pensioenuitkering, zal blijven
bestaan wanneer de doorsneesystematiek wordt afgeschaft. Eerder
stoppen betekent immers dat het pensioen lager wordt omdat hetzelfde
pensioenvermogen over een periode van een jaar langer (of meer)
uitgekeerd moet worden. Hoewel de financiële prikkel om eerder te
stoppen naar verwachting neutraal zal zijn in vergelijking met het huidige
stelsel, biedt het nieuwe pensioenstelsel individuele deelnemers meer
inzicht over het te bereiken pensioen en reeds opgebouwde pensioenvermogen. Deze inzichten stellen deelnemers in staat om daar tijdig
persoonlijke keuzes op in te richten, bijvoorbeeld omtrent de arbeidsinzet
rondom de pensioenleeftijd.
De regering geeft aan in de memorie van toelichting dat ook gekozen had
kunnen worden voor een ander systeem, namelijk met zogenaamde
progressieve premies. Dat zijn pensioenpremies die toenemen met de
leeftijd van de werknemer zodanig dat, net als in de doorsneesystematiek,
een jaar in het begin van de loopbaan even veel pensioen oplevert als de
laatste jaren van de loopbaan. In de memorie van toelichting staat echter
dat juist om de arbeidsmarktpositie van oudere werknemers te
beschermen, niet gekozen is voor deze progressieve premies. De regering
heeft in het wetsvoorstel gekozen voor een systeem met leeftijdsonafhankelijk premies omdat hiermee de arbeidskosten van werknemers niét
direct toenemen met de leeftijd. Hiermee wordt voorkomen dat oudere
werknemers minder aantrekkelijk worden met ongunstige gevolgen voor
het in dienst nemen en in dienst houden van deze werknemers.
Onderzoek laat zien dat dergelijke effecten in de praktijk waargenomen
worden, zie hiervoor de referenties in de memorie van toelichting.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of de regering hun
mening deelt over dat invaren een complexe operatie is en dat de hoogte
van de rente daarbij een grote rol speelt. De regering deelt de mening van
de leden dat invaren een complexe operatie is, maar onderstreept het
belang van het zoveel mogelijk bij elkaar houden van de nieuwe pensioenopbouw en de reeds opgebouwde pensioenaanspraken en -rechten.
Daarom stelt de regering voor pensioenfondsen als hoofdregel voor een
standaard invaarpad te hanteren, waarmee het sociale partners,
werkgevers en pensioenuitvoerders handvatten biedt om het invaren
zorgvuldig en evenwichtig uit te voeren. Binnen het standaard invaarpad
en het transitiekader speelt de rente een belangrijke rol, net als andere
factoren zoals de besluitvorming rondom een evenwichtige transitie en
fondsafhankelijke elementen zoals de financiële positie, de bestandssamenstelling en de inrichting van de nieuwe premieregeling.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of de regering kan
bevestigen dat hogere rentes die gehanteerd worden bij invaren ervoor
zorgt dat een groter deel van het pensioenvermogen aan ouderen
toegeschreven wordt en een kleiner deel aan jongeren. Zij vragen de
regering daarnaast om toe te lichten of er op dit punt verschil bestaat
tussen de twee invaarmethodes; speelt de hoogte van de rente een
grotere rol voor de verdeling van het pensioenkapitaal bij de ene methode
dan bij de andere. Het toepassen van beide invaarmethodes leidt er
– ceteris paribus – toe dat bij hogere rentes een kleiner deel van het
kapitaal wordt toebedeeld aan jongeren dan bij lagere rentes en vice
versa. Dit volgt uit het principe van waardering. De waarde van een
aanspraak voor een jongere ver in de toekomst is relatief hoog als de
rente laag is. Vermogenstoedeling bij invaren hangt echter af van meer
factoren dan uitsluitend de rentestand. Andere belangrijke variabelen zijn
fondskarakteristieken (waaronder de dekkingsgraad) en de invaardoelen
die fonds en sociale partners nastreven. Een eenduidig antwoord is dan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

88

ook lastig te formuleren. DNB heeft toegezegd kwantitatief inzichtelijk te
maken wat het effect is van de rentestand op de vermogenstoedeling die
volgt uit het toepassen van de standaardregel. Deze resultaten zijn op
korte termijn gereed en zullen met uw Kamer worden gedeeld.
De leden van de PvdA-en GroenLinks-fractie vragen welke rentevoet
gebruikt zal worden bij het waarderen van pensioenaanspraken en of er
nog verschillende opties zijn op basis waarvan deze rentevoet gekozen
kan worden. De Commissie Parameters adviseert over de scenariosets die
bij de transitie worden gebruikt (DNB stelt ze vervolgens vast). De
commissie is onafhankelijk en adviseert op basis van wetenschappelijke
inzichten. De rente is één van de variabelen die hierin is opgenomen. Op
basis van deze scenariosets kunnen de pensioenaanspraken worden
gewaardeerd met de vba-methode. Bij de standaardmethode wordt
gebruik gemaakt van de rentetermijnstructuur zoals wettelijk vastgesteld
door DNB op basis van marktinformatie.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie merken op dat het onwenselijk zou zijn om de verdeling van het pensioenkapitaal volledig te
depolitiseren, aangezien wat aan de ene groep deelnemers wordt
toegekend niet meer aan een andere groep toegekend kan worden. Zij
achten dit verdelingsvraagstuk daarom bij uitstek een politieke kwestie. Zij
vragen de regering te bevestigen dat er uiteindelijk ook een politieke
keuze gemaakt moet worden, en dat deze keuze niet uitbesteed moet
worden. De regering wil graag benadrukken dat de verdeling van
pensioenvermogens niet wordt uitbesteed. De Commissie Parameters,
bestaande uit onafhankelijke experts, brengt slechts advies uit over de
parameters, de UFR en de economische scenario’s. De politiek is echter
verantwoordelijk voor het opstellen van de wettelijke kaders voor het
verdelen van de pensioenvermogens en voor het opstellen van de wet- en
regelgeving over de parameters en de economische scenario’s op basis
van het advies van de commissie. De sociale partners en de fondsbesturen zijn binnen de wettelijke kaders vervolgens verantwoordelijk voor
de besluitvorming rondom de transitie en het invaren van pensioenvermogens in een nieuwe premieregeling.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen of de regering
mogelijkheden ziet om het invaren van pensioenen te spreiden over de
tijd en wat de voor- en nadelen daarvan zouden zijn ten opzichte van
invaren op één moment. De financiële situatie van pensioenfondsen is de
economische realiteit van het moment van invaren. Pensioenen zijn en
blijven afhankelijk van de economische omstandigheden. Er is op
voorhand dus ook geen ideaal transitiemoment aan te wijzen: ook bij
spreiding kan de situatie zich ongunstiger ontwikkelen. Echter, de regering
is wel voorstander van één invaarmoment. Bij de overweging om het
invaren te spreiden over de tijd, dient meegewogen te worden dat
macro-economische ontwikkelingen vaak langdurig en bovendien onzeker
zijn, waardoor spreiding van het invaarmoment niet per definitie tot een
beter pensioenresultaat zal leiden. Daarnaast roept het spreiden over de
tijd ook uitvoeringstechnische en juridische vragen op. Als aanspraken
namelijk geleidelijk ingevaren worden in het nieuwe stelsel, zal dat
administratief extra eisen stellen aan uitvoerders. Ook worden groepen
deelnemers mogelijk ongelijk behandeld. Daarnaast is het voor
deelnemers niet transparant wat er gebeurt als bijvoorbeeld sprake zou
zijn van overlijden tijdens een gespreide transitie en geldt bovendien dat
er twee verschillende wettelijke kaders van toepassing kunnen zijn op
dezelfde pensioenaanspraken. De regering is daarom voorstander van het
invaren op één moment.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

89

De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of bij gebruik van de
standaardmethode de transitie voldoende evenwichtig vormgegeven kan
worden. Tevens vragen de leden naar het inzetten van het collectieve
vermogen bij verschillende dekkingsgraden. De regering is van mening
dat bij gebruik van de standaardmethode de transitie voldoende
evenwichtig vormgegeven kan worden. De uitkomsten na het toepassen
van de standaardregel mogen bij een dekkingsgraad tot 105% worden
aangepast als fondsbesturen en sociale partners van mening zijn dat dit
nodig is om de transitie evenwichtig vorm te geven. Deze ruimte is
begrensd tot maximaal 5% van de persoonlijke pensioenvermogens.
Hierdoor wordt enerzijds ruimte gecreëerd voor een evenwichtige
transitie bij lage dekkingsgraden, maar door het stellen van nadere
voorwaarden wordt voorkomen dat bepaalde cohorten onevenredig
worden geraakt. De ruimte om uitkomsten aan te passen is slechts dan
beschikbaar als sociale partners en pensioenfonds op voorhand afspraken
hebben gemaakt over de doelen die, ten behoeve van een evenwichtige
transitie, bereikt kunnen worden door het aanpassen van de uitkomsten
na toepassing van de standaardregel bij een dekkingsgraad tot 105%. De
doelen worden vastgelegd in het transitieplan. Specifiek bij lage dekkingsgraden is de mogelijkheid geboden om via herverdeling van vermogen
lopende pensioenuitkeringen op peil te houden, zodat zij niet worden
verlaagd bij de omrekening naar persoonlijke pensioenvermogens. Het
aanpassen van de uitkomsten na toepassing van de standaardregel is ten
behoeve van een evenwichtige transitie aan voorwaarden gebonden. Voor
pensioenfondsen met dekkingsgraden lager dan 100% geldt een ander
regime dan voor pensioenfondsen met een dekkingsgraad hoger dan
100–105%. Dit omdat bij een dekkingsgraad hoger dan 100% in beginsel
geen herverdeling nodig is om lopende pensioenuitkeringen op peil te
houden. Om niet af te doen aan de eenvoud en uitlegbaarheid van de
standaardmethode, zijn geen verdere aanpassingen gemaakt aan deze
methode. Elke verdere aanpassing zou de kenmerkende voordelen van de
standaardmethode tenietdoen en mogelijk juist nadelen die aan de
vba-methode worden toegeschreven op het vlak van uitlegbaarheid en
uitvoerbaarheid aan de standaardmethode toevoegen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of het klopt dat er
binnen de standaardmethode geen ruimte is om een deel van het
vermogen aan te wenden voor de collectieve voorziening voor operationele kosten en resultaten op risicodekking, alsmede ter compensatie van
onevenredig benadeelden bij de transitie. Het lid Omtzigt vraagt hoe de
operationele reserve bij aanvang gevuld kan worden. De reserve voor
operationele kosten in het huidige stelsel hoeft niet ingevaren te worden
en kan een op een overgezet worden naar de nieuwe premieregeling. Op
deze manier kan de reserve voor operationele kosten initieel gevuld
worden. Na het invaren kan deze reserve eventueel nog (verder) gevuld
worden uit een premieopslag. Wat betreft de resultaten op risicodekking
en wat betreft de compensatie kan -anders dan vragensteller meent-bij het
invaren van opgebouwde pensioenaanspraken en -rechten ervoor
gekozen worden om onder bepaalde voorwaarden een deel van het
collectieve vermogen van het pensioenfonds in te zetten voor initiële
vulling van een solidariteits- of risicodelingsreserve of van een compensatiedepot. Afhankelijke van de uitdeelregels van die reserve, kan daaruit
vermogen aangewend worden voor resultaten op risicodekking. Uit het
compensatiedepot kunnen onevenredig benadeelden bij de transitie
gecompenseerd worden, waarbij de compensatie toeziet op gemiste
toekomstige pensioenopbouw vanwege de verandering van de wijze van
pensioenopbouw («afschaffing doorsneesystematiek»).
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen of de uitlegbaarheid
van de transitie naar het nieuwe stelsel afneemt door complexiteit van

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

90

invaarmethoden. Uitlegbaarheid in het kader van dit wetsvoorstel gaat
over de acceptatie van de uitkomsten en is daarmee waarschijnlijk een
beperkter begrip dan de vraagstellers bedoelen. De regering is het wel
eens met de stelling dat complexiteit niet bijdraagt aan een beter te
begrijpen transitie. Toch wil de regering ook realistisch zijn: complexiteit is
niet te vermijden bij een stelselwijziging van deze omvang. Desalniettemin is het belangrijk helder uit te leggen wat er tijdens de transitie en in
het nieuwe stelsel gebeurt met ieders pensioen. Zij dienen de hoofdlijnen
te moeten kunnen volgen en de uitkomsten dienen uitlegbaar te zijn.
Informatie zal gelaagd ter beschikking worden gesteld, zodat dat iedereen
desgewenst kennis- kan nemen van de meer technische achtergrond van
de transitie. Daartoe zijn ook informatie- en communicatiewaarborgen
opgenomen. Bij de besluitvorming zijn belangrijke rollen weggelegd voor
vertegenwoordigers van de belangen van deelnemers en gepensioneerden.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen of de regering kan
reageren op de opmerking van dhr. Van Ewijk dat het onverdeeld
vermogen in de vba-methode uitgaat van een onrealistische fictie die ten
koste gaat van toekomstige generaties. Met de vba-methode bereken je de
marktwaarde van het pensioen, welke bestaat uit de marktwaarde van de
uitkeringen, maar ook de marktwaarde van toekomstige kortingen en
indexaties. Met de vba-methode worden duizenden scenario’s met
verschillende economische omstandigheden doorgerekend. In sommige
van die scenario’s ontstaan zeer gunstige economische omstandigheden
waarin meer geïndexeerd kan worden dan fiscaal is toegestaan. Daardoor
ontstaat een vermogen dat niet uitgekeerd kan worden. Dit wordt het
onverdeeld vermogen genoemd. Juist omdat het onmogelijk is te
voorspellen hoe de economische omstandigheden zich ontwikkelen – zie
ook de recent hoge inflatie en de onzekerheid over de termijn waarover
deze zich voortzet – is sprake van een groot aantal toekomstscenario’s.
Een groot deel van die scenario’s zal inderdaad niet precies uitkomen en
fictie blijken, maar op voorhand zijn die scenario’s niet aan te wijzen. Dhr.
Van Ewijk geeft aan het een fictie te vinden dat in die gunstige scenario’s
een fiscaal maximum blijft gelden op de toegestane indexatie. De regering
kan niet vooruitlopen op mogelijke politieke besluitvorming over fiscale
pensioenmaxima in gunstige toekomstscenario’s en schrijft daarom voor
dat te allen tijde aan actuele wet- en regelgeving voldaan moet worden.
Dhr. Van Ewijk spreekt ook uit dat het toedelen van het onverdeeld
vermogen ten koste gaat van toekomstige generaties. Bij het invaren kan
– als daarvoor gekozen wordt – vermogen toegedeeld worden aan
toekomstige generaties als sprake is van een reserve en deze bij het
invaren (deels) gevuld wordt. Het is aan decentrale partijen om hierin de
evenwichtigheidsafweging te maken.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie geven aan zich zorgen te
maken over het feit dat pensioendeelnemers met een verzekerde
DB-regeling niet kunnen profiteren van de voordelen van het nieuwe
stelsel. De mogelijkheden om te kunnen shoppen tussen pensioenuitvoerders of om opgebouwde aanspraken over te dragen (waardeoverdracht), zijn aan strikte voorwaarden gebonden. Alleen wanneer de
deelnemer van baan wisselt mag deze om waardeoverdracht vragen. Voor
de (gewezen) deelnemers heeft dit niet alleen nadelen, het voordeel is dat
er geen garanties op een vaste uitkering verloren gaan.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen hoe de regering
ervoor gaat zorgen dat pensioenfondsen een helder, uniform en begrijpelijk overzicht zullen geven van oude en nieuwe aanspraken. Dit
wetsvoorstel bevat een bepaling waarin is voorgeschreven welke
informatie pensioenuitvoerders moeten verstrekken aan hun deelnemers
en op welk moment. Deze informatie moet daarnaast voldoen aan de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

91

bestaande wettelijke norm dat informatie correct, duidelijk en evenwichtig
moet zijn. De pensioenuitvoerder moet de deelnemer informeren over
welk ouderdoms-, arbeidsongeschiktheids- en nabestaandenpensioen
deze had kunnen opbouwen in de oude pensioenregeling, afgezet tegen
die te bereiken pensioensoorten in de nieuwe pensioenregeling. Wat het
ouderdomspensioen betreft informeert de pensioenuitvoerder de
deelnemer, naast het reglementair te bereiken pensioen, tevens op basis
een pessimistisch, optimistisch en verwacht scenario. Zo kunnen
deelnemers zien wat de gevolgen zijn van het invaren voor hun inkomensstroom. Ook informeert pensioenuitvoerder over het voor zijn uitkering
gereserveerd vermogen in de nieuwe premieregeling ter financiering van
de toekomstige uitkering. Op deze informatie zijn de bestaande wettelijk
eisen van toepassing waarop de AFM toezicht houdt.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen hoe de regering gaat
bewerkstelligen dat pensioenfonds informatie beschikbaar stellen over
hun uitvoeringskosten. Dit wetsvoorstel laat de nu al bestaande
verplichting onverlet op grond waarvan pensioenfondsen over
pensioenbeheer-, vermogensbeheer- en transactiekosten rapporteren. Zo
bepaalt artikel 45a Pensioenwet nu al dat een pensioenfonds in zijn
bestuursverslag informatie opneemt over uitvoeringskosten en 46a
Pensioenwet al dat een pensioenfonds op zijn website informatie
beschikbaar stelt over zijn uitvoeringskosten, verder uitgewerkt in lagere
regelgeving. De AFM houdt toezicht op het beschikbaar stellen van deze
informatie.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fractie vragen naar eventuele
problemen bij waardeoverdracht tijdens de transitiefase en vragen welke
maatregelen de regering neemt om er zorg voor te dragen dat deelnemers
op een fatsoenlijke wijze hun waarde kunnen overdragen zonder dat dit
tot problemen voor deelnemer of pensioenfondsen leidt. De regering
verwacht niet dat er tijdens de transitiefase aanvullende maatregelen
nodig zijn. Door de transitie ontstaat er immers geen feitelijk andere
situatie dan nu het geval is. Zowel voor wat betreft de administratie en
uitvoering van de voormalige als de nieuwe pensioenuitvoerder geldt dat
er voortdurend mutaties in het deelnemersbestand plaatsvinden,
bijvoorbeeld door het in dienst treden van nieuwe medewerkers of het
vertrek van medewerkers bij de aangesloten werkgevers. De deelnemer
wordt bij einde deelname aan de pensioenregeling als gevolg van
baanwisseling, door middel van de zogenoemde stopbrief, gewezen op de
mogelijkheden en voorwaarden van waardeoverdracht van de huidige
pensioenuitvoerder naar de nieuwe pensioenuitvoerder. Om te beoordelen of dit gunstig is, zal de deelnemer een offerte aan moeten vragen bij
de nieuwe pensioenuitvoerder. De nieuwe pensioenuitvoerder zal de
deelnemer een offerte geven op basis van de geldende situatie. Indien er
sprake is van een individuele waardeoverdracht tijdens de transitiefase
krijgt de deelnemer mogelijk te maken met twee transities, eentje binnen
de huidige pensioenuitvoerder en eentje binnen de nieuwe pensioenuitvoerder. Dat is niet anders dan nu. Ook nu kan het zo zijn dat de pensioenregeling kort voor en/of kort na waardeoverdracht wordt gewijzigd.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen om nader toe te lichten hoe
de belangen van de jongere generatie een voldoende stem krijgen bij het
transitieplan. Ten eerste geldt dat vakbonden hun legitimiteit niet
uitsluitend ontlenen aan de omvang en de samenstelling van hun
ledenbestand. Zij richten zich op het belang van alle werknemers en niet
alleen op de belangen van hun leden. Om partijen daarbij te helpen
dienen de keuzes, overwegingen en berekeningen die ten grondslag
liggen aan de gemaakte afspraken in het kader van de transitie te worden
weergegeven in het transitieplan. Daarbij gaat het niet alleen om de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

92

effecten in algemene zin, maar ook dient aangegeven te worden wat de
effecten per leeftijdscohort zijn van de overstap naar de gewijzigde
pensioenregeling en welke afspraken over compensatie per cohort zijn
gemaakt.
De leden van de ChristenUnie fractie vragen nader toe te lichten waarom
er wel hoorrecht is voor gewezen deelnemers en pensioengerechtigden
en niet voor jongeren. Daarnaast vragen zij waarom jonge werknemers
geen rechtstreekse betrokkenheid hebben bij het arbeidsvoorwaardenoverleg in de betreffende sector. Tevens vragen de leden van de
SGP-fractie en het lid van de BBB-fractie de regering om nader in te gaan
op het achterwege laten van een hoorverplichting voor jongeren.
(Vertegenwoordigers van) werkgevers en werknemers onderhandelen
over het wijzigingen van de pensioenovereenkomst en vervolgens over
invaren. Hoewel werknemersorganisaties tijdens de onderhandelingen
ook de gewezen deelnemers en pensioengerechtigden vertegenwoordigen, zijn zij veelal minder betrokken bij de onderhandelingen over de
nieuwe pensioenregeling. Bij deze onderhandelingen gaat het immers
veelal over de toekomstige pensioenopbouw. Hierdoor hebben zij geen
formele positie bij de afspraken die sociale partners maken over het
voornemen om de bestaande pensioenrechten in te varen in de nieuwe
pensioenregeling. Om die reden wordt in de arbeidsvoorwaardelijke fase
een hoorrecht gecreëerd voor verenigingen van gewezen deelnemers en
voor verenigingen van pensioengerechtigden. Jongere werknemers
worden daarentegen rechtstreeks vertegenwoordigd aan de onderhandelingstafel door een Ondernemingsraad of vakbond. Voor hen wordt
daarom geen hoorrecht gecreëerd. Uit onderzoek blijkt dat jongeren (zeer)
tevreden zijn over hun pensioenregeling en de vertegenwoordiging van
hun belangen door vakbonden28. Daarnaast kunnen jongeren zich
natuurlijk altijd zelf verkiesbaar stellen voor een zetel in de Ondernemingsraad of zich aansluiten bij een vakbond.
De leden van de CU-fractie vragen hoe de transitiecommissie wordt
benoemd. Tevens vragen deze leden in hoeverre al bekend is of de
verwachting is dat partijen de adviezen van de transitiecommissie als
bindend zullen volgen en zo nee, wanneer dit duidelijk wordt.
De leden van de transitiecommissie zijn onafhankelijk en zullen worden
benoemd door de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen. Vanwege het benodigde draagvlak van de transitiecommissie bij
sociale partners zal de Stichting van de Arbeid worden geconsulteerd,
voordat de benoeming door de Minister plaatsvindt. De regering verwacht
dat sociale partners de bindende adviezen van de transitiecommissie
zullen opvolgen. Zij verplichten zich hiertoe ook voordat het adviestraject
bij de transitiecommissie start. Mocht één van beide partijen zich niet
willen houden aan het bindende advies dan heeft de wederpartij een
grond om naar de rechter te stappen om af te dwingen dat die partij
alsnog gaat handelen conform het bindend advies.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering om een nadere
toelichting op welke maatregelen worden genomen om de communicatie
voor geadresseerden op een zo begrijpelijk mogelijk niveau aan te bieden,
welke relevante eisen gelden voor het communicatieplan en wie beoordeelt of dit plan voldoet aan de te stellen eisen. In artikel 150j van het
wetsvoorstel staan de eisen waaraan het communicatieplan zelf moet
28

Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2020 blijkt dat 81,5% van de
werknemers (zeer) tevreden is over hun cao, 83,2% (zeer) tevreden is over hun pensioenregeling en dat 79,7% (zeer) tevreden is over de vertegenwoordiging van hun belangen door
vakbonden. In de leeftijdscategorie 15–24 jaar liggen deze cijfers zelfs nog wat hoger met
respectievelijk 88,4% (cao), 84% (pensioen) en 84,5% (vertegenwoordiging belangen).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

93

voldoen. In dit plan werken pensioenuitvoerders uit dat en hoe zij hun
deelnemers en pensioengerechtigden zullen informeren over de voor hen
van belang zijnde gevolgen van de overgang naar een premieregeling.
Ook werken zij uit hoe zij de opgebouwde aanspraken en rechten op een
uitkering van plan zijn in te varen. Daarnaast schrijft dit artikel voor over
welke onderwerpen pensioenuitvoerders moeten informatie verstrekken.
Die zijn enerzijds de uitkeringsstroom (het te bereiken pensioen) en
anderzijds het compensatiebeleid voor zover in de vorm van extra
pensioenopbouw. Deze te verstrekken informatie moet zelf voldoen aan
de betreffende eisen, waaronder tijdigheid (vóór de transitie), correctheid,
duidelijk en evenwichtigheid. De AFM is de bevoegde wettelijk toezichthouder en toetst het communicatieplan aan de eisen die de wet stelt aan
deze plannen.
De leden van de JA21-fractie vragen de regering aan te geven of de
normen als onevenredig ongunstig en onevenwichtig nadeel bij invaren
voldoende waarborgen bieden voor een evenwichtige afweging of het
invaren in het belang van de deelnemers is. Het is goed te benadrukken
dat de collectieve waardeoverdracht (het invaren) bestaat uit twee fases,
ieder met de eigen waarborgen. Allereerst wordt aan de arbeidsvoorwaardentafel een nieuwe pensioenovereenkomst overeengekomen en
onderzoeken sociale partners of het omzetten van reeds opgebouwde
pensioenaanspraken en -rechten, via een collectieve waardeoverdracht in
te varen naar de nieuwe premieregeling, bijdraagt aan een evenwichtige
transitie. Zij zullen hierbij ten minste in het transitieplan inzichtelijk
moeten maken welke mate van herverdeling optreedt in termen van netto
profijt of bruto profijt. Ook zullen zij in het transitieplan moeten verantwoorden dat zij de transitie evenwichtig achten. Pas als dat naar hun
mening het geval is geven sociale partners aan het pensioenfonds de
opdracht tot het uitvoeren van de nieuwe regeling en doen zij het verzoek
tot invaren. Het pensioenfonds kan hierop pas een besluit nemen als de
interne besluitvormingsprocedure is doorlopen. Dat wil zeggen dat het
pensioenfondsbestuur eerst de eigen beoordeling doet of de opdracht,
uitvoerbaar, niet in strijd met de wet, niet leidt tot onevenwichtig nadeel29
en na in achtneming van evenwichtige afweging van belangen. Het
gebruik van de open normen onevenredig ongunstig en onevenwichtig
nadeel biedt decentrale partijen de ruimte om tot de beste afweging van
belangen te komen, gegeven de eigen situatie en specifieke omstandigheden. Vervolgens legt het pensioenfondsbestuur het voorgenomen
besluit ter advisering of goedkeuring voor aan het verantwoordingsorgaan of het belanghebbendenorgaan. Indien sprake is van een raad van
toezicht heeft deze eveneens een specifiek goedkeuringsrecht. Hierdoor
wordt de belangenafweging die het pensioenfonds heeft gedaan
inzichtelijk gemaakt en beoordeeld. Dit draagt bij aan de kwaliteit en
zorgvuldigheid van de besluitvorming. Pas nadat de interne besluitvorming en beoordeling daarvan is doorlopen kan een pensioenfonds het
invaarbesluit nemen. De regering meent dat het totaal aan inhoudelijke en
procesvereisten in de transitie borgen dat partijen de belangen van alle
betrokkenen evenwichtige zullen afwegen.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt hoe de regering de verhouding ziet
tussen een voldoende financiële positie bij de transitie en eventuele
verlagingen voorafgaand aan de transitie. De leden van PVV-fractie vragen
of de regering kan garanderen dat bij de transitie onnodige kortingen
worden vermeden. Het transitie-ftk is erop gericht een evenwichtige,
uitlegbare en verantwoorde overstap mogelijk te maken. Gedurende het
transitie-ftk hoeven pensioenfondsen niet te voldoen aan de regels rond
het (minimaal) vereist eigen vermogen. Wel moeten zij, als de financiële
positie van het fonds onvoldoende is, maatregelen nemen om te zorgen
29

Voorgesteld artikel 150l Pensioenwet.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

94

dat die overstap kan worden uitgevoerd zoals is afgesproken. Door deze
twee maatregelen worden onnodige kortingen voorkomen en is een
evenwichtige, uitlegbare en verantwoorde overstap mogelijk. Als álle
kortingen worden voorkomen, kan de overstap mogelijk niet worden
uitgevoerd op een generatie-evenwichtige wijze zoals sociale partners en
pensioenfondsen voor ogen hebben.
De leden van de fracties van de ChristenUnie, CDA, SGP en BBB vragen
hoe de regering zicht gaat houden op de transitie en monitoring van de
doelen. Zij geven aan het van belang te vinden dat wordt gemonitord of
en hoe de pensioendoelen worden behaald, hoe de pensioenpremie zich
ontwikkelt en welke transitie-effecten er te zien zijn. Gedurende de
transitiefase zal de voortgang van de transitie door de regering worden
gemonitord. Beide Kamers der Staten-Generaal zullen hierover periodiek
(tenminste jaarlijks) worden geïnformeerd. Doel van de monitoring is om
tijdig knelpunten in de transitie te kunnen identificeren en waar nodig
aanvullende maatregelen te kunnen nemen. De monitor zal zich hiertoe
richten op de voortgang van de besluitvorming en implementatie,
waaronder de voortgang van het invaren; op transitiekeuzes die worden
gemaakt en op de ervaringen met de transitie en het nieuwe stelsel.
Sociale partners, toezichthouders en pensioenuitvoerders zullen
betrokken worden bij de monitoring. Als onderdeel van de monitoring zal
de regering ook periodiek een Publieksmonitor pensioenen publiceren:
een onderzoek onder de Nederlandse bevolking om structureel inzicht te
krijgen in vertrouwen en beleving rondom het pensioenstelsel. De
nulmeting van deze publieksmonitor wordt met de beantwoording van
deze vragen meegezonden naar uw Kamer.30
De leden van de SGP-fractie vragen in hoeverre de gepensioneerden en
gewezen deelnemers zijn vertegenwoordigd in de betreffende verenigingen en waarom voor deze relatief strenge eis is gekozen. Om te
beginnen zijn verenigingen van gepensioneerden ook binnen bedrijfstakpensioenfondsen en ondernemingspensioenfondsen geen onbekend
fenomeen. De regering heeft echter geen exacte cijfers van het aantal
aangesloten gepensioneerden en gewezen deelnemers bij de betreffende
verenigingen. Om de nog niet verenigde gepensioneerden en gewezen
deelnemers de mogelijkheid te bieden dit alsnog te doen, wordt partijen
zolang mogelijk de tijd te geven om aan de ledenaantallen te voldoen.
Uiteindelijk wordt pas op het moment dat het hoorrecht daadwerkelijk
wordt uitgeoefend beoordeeld of een vereniging van gewezen
deelnemers of een vereniging van pensioengerechtigden voldoet aan de
gestelde voorwaarden van het hoorrecht. Deze verenigingen hebben
daarmee tot op dat moment de tijd om aan de voorwaarden te voldoen.
De eis van 10% is gelijk aan die voor het bestaande hoorrecht in de
Pensioenwet voor verenigingen van gepensioneerden bij uitvoering door
een verzekeraar. Om te voorkomen dat er een te hoge drempel, met name
voor bedrijfstakpensioenfondsen, ontstaat voor gewezen deelnemers en
gepensioneerden en daarmee te hoge drempels zouden ontstaan om het
hoorrecht te kunnen uitoefenen, is als alternatief voor de 10% een
minimaal aantal van 1.000 toegevoegd.
De leden van de SGP-fractie vragen welke buffers/reserves verplicht zijn
en welke doelen deze hebben, alsmede hoe stapeling voorkomen wordt.
Binnen de solidaire premieregeling is de solidariteitsreserve een verplicht
collectief element, waarmee risico’s collectief kunnen worden gedeeld.
30

Ook zal de publieksmonitor te vinden zijn via https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/
ministerie-van-sociale-zaken-en-werkgelegenheid/documenten/rapporten/2022/05/10/
publieksmonitor-vertrouwen-pensioenstelsel. Tevens ter inzage gelegd bij het Centraal
Informatiepunt Tweede Kamer.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

95

Door middel van de solidariteitsreserve kunnen financiële mee- of
tegenvallers collectief worden gedeeld op een wijze die ex-ante leidt tot
gemiddeld stabielere en/of hogere toekomstige en ingegane pensioenuitkeringen voor alle generaties, ten opzichte van de aanname dat de
solidariteitsreserve geen onderdeel van de pensioenregeling zou zijn. De
solidariteitsreserve heeft daarmee meerwaarde voor het collectief. Binnen
de flexibele premieregeling is de risicodelingsreserve verplicht voor
verplichtgestelde bedrijfstak- en beroepspensioenfondsen (en optioneel
toegankelijk voor niet-verplichte pensioenfondsen en verzekeraars). Het
doel van de risicodelingsreserve is hetzelfde als bij de solidariteitsreserve.
Omdat óf de solidaire premieregeling óf de flexibele premieregeling
uitgevoerd wordt, is er geen sprake van stapeling van deze reserves voor
dezelfde risico’s. Verder blijft, volgend uit de Europese pensioenrichtlijn
(IORP I en II richtlijnen), ook in het nieuwe pensioenstelsel het
uitgangspunt gelden dat wanneer een pensioenfonds een dekking tegen
biometrische risico’s verzekert, of de hoogte van uitkeringen of beleggingsrendement garandeert, het pensioenfonds verplicht is om een
minimaal vereist eigen vermogen aan te houden. Omdat de risico’s
waarvoor het minimaal eigen vermogen aangehouden moet worden niet
gelijk zijn aan de risico’s waarvoor eerdergenoemde reserves aangehouden moeten worden, is er geen sprake van stapeling van de reserves
voor dezelfde risico’s.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt of deelnemers geholpen kunnen
worden met het verzamelen en beoordelen van de juiste informatie. De
leden van de SP-fractie vragen naar de mogelijkheden van een individu
als hij het oneens is met bedrag dat hem aan persoonlijk pensioenvermogen wordt toegekend. Het lid van de BBB-fractie vraagt naar een
inschatting van de juridische procedures. Als de deelnemer ook na de
informatievoorziening en de uitleg van keuzes door het pensioenfonds de
omzetting van zijn pensioenaanspraken en -rechten willen laten toetsen,
dan vindt de regering het van belang dat de weg daarnaartoe toegankelijk
en zo eenvoudig mogelijk is en tegen lage kosten. Om die reden wordt
voor deze transitie de interne klachtprocedure versterkt zodat bij alle
pensioenfondsen dezelfde waarborgen voor de afhandeling van klachten
gelden. De klacht dient spoedig en zorgvuldig te worden behandeld en het
pensioenfonds administreert de klacht. Met name de interne klachtprocedure kan de deelnemer helpen om het gewenste overzicht te krijgen en
alle informatie (nogmaals) op een begrijpelijke wijze toegelicht te krijgen.
Na de interne klachtprocedure kan de deelnemer bij een externe geschilleninstantie terecht, waarbij eveneens sprake is van een zorgvuldige,
laagdrempelige procedure tegen lage kosten. Uiteraard staat voor de
deelnemer ook vrij om naar de rechter te gaan. Een dergelijke procedure
is evenwel kostbaarder en duurt over het algemeen langer. Deze majeure
omzetting van pensioenaanspraken en -rechten zal ook leiden tot
gerechtelijke procedures, dat realiseert de regering zich ook. Uit de
juridische analyses en het advies van de Raad van State kan worden
afgeleid dat het invaren juridisch houdbaar is. Het draagvlak voor de
stelselwijziging is de uitdaging. Zoals ook in antwoord op vragen van de
leden van de fractie van GroenLinks en van de fractie van PvdA zal met
goede uitleg en informatievoorziening richting deelnemers vanuit sociale
partners, pensioenfondsen en de overheid worden gewerkt aan behoud
van het draagvlak. Met de collectieve waarborgen, de goede informatie
aan deelnemers en de laagdrempelige klacht- en geschillenprocedures
hoopt de regering het beroep op de rechtspraak te kunnen beperken.
Het lid van de BBB-fractie vraagt per wanneer het mogelijk moet zijn om
gebruik te maken van de ondersteuning van de transitiecommissie. Ook
de leden van de VVD-fractie vragen hiernaar. De transitiecommissie is in
oprichting. De regering streeft ernaar dat de transitiecommissie vanaf
begin 2023 gereed is om ondersteuning te bieden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

96

De leden van de VVD-fractie vragen of de transitiecommissie ook
verantwoordelijk is voor de informatieverstrekking omtrent invaren van
pensioenfondsen. En zo niet, wie of wat dan de regering op de hoogte
houdt over de voortgang van invaren.
De transitiecommissie is niet verantwoordelijk voor de informatieverstrekking over invaren door pensioenfondsen. Gedurende de transitiefase
zal de voortgang van de transitie door de regering worden gemonitord.
Beide Kamers der Staten-Generaal zullen hierover periodiek (tenminste
jaarlijks) worden geïnformeerd. Doel van de monitoring is om tijdig
knelpunten in de transitie te kunnen identificeren en waar nodig aanvullende maatregelen te kunnen nemen. De monitoring zal zich hiertoe
richten op de voortgang van de besluitvorming en implementatie,
waaronder de voortgang van het invaren; op transitiekeuzes die worden
gemaakt en op de ervaringen met de transitie en het nieuwe stelsel.
Sociale partners, toezichthouders en pensioenuitvoerders zullen
betrokken worden bij de monitoring.
Het lid van de BBB-fractie vraagt aan hoeveel partijen de transitiecommissie ondersteuning kan bieden. Er is geen limiet gezet op het aantal
partijen dat gebruik kan maken van de ondersteuning van de transitiecommissie. Het is lastig vooraf in te schatten hoe groot het gebruik zal zijn. De
regering zal in de opzet van de transitiecommissie hiermee rekening
houden, door de transitiecommissie flexibel in te richten.
Het lid van de BBB-fractie vraagt in hoeverre de regering rekening houdt
met het scenario dat de termijn van 1 januari 2027 niet wordt gehaald en
welke inspanningen de regering in dat geval zal leveren. En vraagt tevens
hoe dit zit in de situatie waarbij de pensioenregeling is ondergebracht bij
verzekeraars en de daar geldende mijlpaal van 1 oktober 2026 niet wordt
gehaald.
De regering is ervan overtuigd dat alle partijen zich inspannen om de
genoemde mijlpalen te halen. Het huidige wetsvoorstel is een belangrijke
verbetering van het pensioenstelsel. Het is dus ook in het belang van alle
partijen hier voorspoedig mee aan de slag te gaan. Het is nu te vroeg om
vooruit te lopen op het eventueel niet halen van de datum van 1 januari
2027. Dit wil niet wegnemen dat de regering nauw zal monitoren of de
noodzakelijke stappen tijdig worden gezet en te zijner tijd nadere
maatregelen voorbereiden mocht dit nodig zijn. De Tweede Kamer zal hier
periodiek (tenminste jaarlijks) over worden geïnformeerd.
Het lid van de BBB-fractie vraagt op welke wijze de regering zicht houdt
op compensatieregelingen door sociale partners. Sociale partners, dan
wel de werkgevers en werknemers, beslissen hoe de transitie vormgegeven wordt, en of zij de effecten die bepaalde leeftijdscohorten hierdoor
ondervinden acceptabel vinden. Indien gewenst kunnen zijn voor
bepaalde leeftijdscohorten een compensatieregeling overeenkomen,
waarvoor fiscale ruimte is gecreëerd. Dit alles moet passen bij de eis dat
het geheel aan pensioenafspraken evenwichtig moet zijn. De overheid
heeft geen rol in het bepalen of compensatie in bepaalde situaties
gevraagd is of niet.
Het lid van de BBB-fractie vraagt of de regering aanvullende acties voor
ogen heeft om arbeidsparticipatie op jonge leeftijd en een evenwichtige
verdeling van zorgtaken te realiseren. De regering erkent dat het pensioen
in het nieuwe stelsel gevoeliger wordt voor de arbeidsparticipatie in het
begin van de loopbaan (zie ook par. 2.2 van de memorie van toelichting).
Daarbij is opgemerkt dat uit onderzoek van CPB blijkt dat de feitelijke
pensioenopbouw bij een leeftijdsonafhankelijke premie en degressieve
opbouw redelijk vlak gespreid over de gehele loopbaan is. In hoofdstuk 14
Gevolgen voor burgers, bedrijven en overheid van de memorie van
toelichting (paragraaf 14.1) is ingegaan op de verwachte gevolgen van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

97

gevoeligheid voor de arbeidsparticipatie aan het begin van de loopbaan.
Omdat er geen of weinig gedragseffecten te verwachten zijn door de
gewijzigde premiesystematiek, zal worden ingezet op maatregelen om de
arbeidsparticipatie te stimuleren. De maatregelen gericht op het stimuleren van arbeidsparticipatie en een evenwichtige verdeling van zorgtaken
zijn ook beschreven in hoofdstuk 14. Daarbij gaat het onder meer om
nieuwe verlofvormen voor (beide) ouders, het tegengaan van zwangerschapsdiscriminatie en het bevorderen van gelijke beloning.
Het lid van de BBB-fractie vraagt of er acties gepland zijn om het
pensioenbewustzijn te vergroten onder alle groepen deelnemers en van
de groep die op jonge leeftijd niet of minder participeert in het arbeidsproces. Op dit moment werkt het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid aan specifieke middelen die gebruikt gaan worden bij de
publiekscommunicatie over de invoering van de nieuwe pensioenregels.
Die middelen zijn erop gericht om pensioenbewustzijn onder alle groepen
in de samenleving te vergroten en zullen worden ingezet voorafgaand aan
de wijzigingen in het pensioenstelsel. Dit gebeurt in samenwerking met
onder andere vakbonden, werkgeversorganisaties, pensioenuitvoerders
en stichting Lezen en Schrijven. Bij deze voorbereidingen worden drie
doelgroepen onderscheiden:
• Werkend Nederland van 18 tot 55 jaar
• Bijna gepensioneerde vanaf 55 jaar
• Reeds gepensioneerden
Deze indeling is op hoofdlijnen en zal in consultatie met relevante partijen
in de pensioensector nog nader worden verfijnd. Gedacht kan worden aan
deelnemers met een verzekerde regeling of jongeren die niet of minder
participeren op de arbeidsmarkt. Daarnaast wordt bijzondere aandacht
besteed aan het bereiken van mensen met een migratieachtergrond en
laaggeletterden. Reeds enkele jaren organiseert Wijzer in geldzaken, een
initiatief van het Ministerie van Financiën, de Pensioen 3-daagse tijdens
de eerste week van november. Dit helpt ook bij het stimuleren van
pensioenbewustzijn. Op de site van Wijzer in geldzaken is continu
aandacht voor het onderwerp pensioenen.31
Het lid van de BBB-fractie vragen op welke wijze, wanneer en door wie de
communicatieplannen worden beoordeeld op correctheid, duidelijkheid
en evenwichtigheid. Pensioenuitvoerders dienen hun communicatieplannen in bij de toezichthouder AFM. De AFM is de bevoegde toezichthouder en zal de communicatieplannen derhalve toetsen aan de eisen die
de wet stelt aan deze plannen. Op welke wijze en wanneer dat toezicht
plaatsvindt is aan de toezichthouder. De informatie, die een pensioenuitvoerder moeten verstrekken naar aanleiding van het communicatieplan,
moet zelf ook weer voldoen aan de betreffende eisen, waaronder
tijdigheid, correctheid, duidelijk en evenwichtigheid.
Het lid van de BBB-fractie wijst op het advies van de Raad van State,
waarin wordt opgemerkt dat de transitie hoge eisen stelt aan de wijze
waarop sociale partners en pensioenuitvoerders zullen communiceren
met de betrokkenen over de stelselwijziging. Het lid vraag hoe de regering
omgaat met dit advies met betrekking tot het door hen benoemde
afbrokkelende vertrouwen in sociale partners en pensioenfondsen. De
regering is van mening dat met het nieuwe stelsel het vertrouwen op
verschillende manieren kan worden vergroot. In de eerste plaats kan er in
het nieuwe stelsel bij positieve economische ontwikkelingen eerder
worden geïndexeerd. In de tweede plaats worden pensioenen transparanter en persoonlijker. Deelnemers krijgen meer inzicht in hun eigen
31

www.wijzeringeldzaken.nl/regel-je-pensioen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

98

pensioen en in hun persoonlijke, voor de uitkering gereserveerde,
pensioenvermogen. Hiernaast wijst het lid op het afbrokkelende
vertrouwen in sociale partners en pensioenfondsen. Vakbonden ontlenen
hun legitimiteit niet uitsluitend aan de omvang en de samenstelling van
hun ledenbestand. Zij richten zich op het belang van alle werknemers en
niet alleen op de belangen van hun leden. Zoals uit onderzoek blijkt zijn
werknemers (zeer) tevreden over de cao, de pensioenregeling en de
vertegenwoordiging van hun belangen door vakbonden. Uit de Nationale
Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2020 blijkt dat 81,5% van de
werknemers (zeer) tevreden is over hun cao, 83,2% (zeer) tevreden is over
hun pensioenregeling en dat 79,7% (zeer) tevreden is over de vertegenwoordiging van hun belangen door vakbonden. De regering ziet deze
stelling dus niet terug in dit onderzoek. Tenslotte wijst de regering erop
dat het wetsvoorstel verschillende waarborgen en wettelijke eisen stelt
aan de pensioenuitvoerders gedurende de transitie, maar dat en door wie
hierop toezicht wordt gehouden. De regering verwacht dat deelnemers
mede hierdoor ook vertrouwen kunnen hebben in de pensioenuitvoerders.
Het lid van de fractie BBB vraagt naar de verwachte uitvoeringslasten voor
het inzichtelijk maken van de baten en lasten van de solidariteits- of
risicodelingsreserve. De regering merkt op dat dit type berekeningen niet
uitsluitend voor dit doel gemaakt zullen worden en dat daarom ook de
uitvoeringslasten niet voor dit specifieke doel in kaart gebracht kunnen
worden. Om de financiële effecten van het voorgenomen beleid ten
aanzien van de reserves inzichtelijk te maken, is het noodzakelijk om een
scenarioanalyse te hanteren. Een scenarioanalyse is in de pensioencontext niet nieuw. Aangezien er geen specifiek type scenarioanalyse
wordt voorgeschreven, kunnen pensioenfondsen bijvoorbeeld een eigen
ALM-analyse toepassen of aansluiten bij de uniforme scenarioset die voor
het nieuwe stelsel vastgelegd zal worden. De regering legt hier dus geen
specifieke verplichtingen op.
Het lid van de fractie van BBB vraagt hoe de regering zal toezien op de
gelijke behandeling van de door de transitie benadeelde groepen van
deelnemers. Mede in reactie op het advies van het College voor de
Rechten van de Mens (CRM) heeft de regering in de memorie van
toelichting toegelicht dat bepaalde leeftijdscohorten nadeel kunnen
ondervinden van de overstap naar de nieuwe manier van pensioenopbouw. Het is de verantwoordelijkheid van de wetgever om in het
onderhavige wetsvoorstel waarborgen te bieden voor een evenwichtige
transitie. In het voorstel is daarom voorzien in mogelijkheden en
randvoorwaarden voor adequate compensatie voor leeftijdsgroepen die
nadeel ondervinden van de overstap, waaronder de verplichting om
afspraken te maken over compensatie in het transitieplan. Deze
verplichting is opgenomen naar aanleiding van het advies van CRM.
Daarnaast wordt met dit wetsvoorstel het fiscale kader tot 2037 tijdelijk
verruimd voor het financieren van compensatie. Werkgevers en pensioenuitvoerders hebben ook een eigen verantwoordelijkheid als het gaat om
gelijke behandeling, zoals is toegelicht in de memorie van toelichting
(hoofdstuk 10 Juridische houdbaarheid en rechtsbescherming). De
voortgang van de transitie zal worden gemonitord. Daarbij zal ook
aandacht zijn voor gelijke behandeling en compensatie van de leeftijdsgroepen die nadeel ondervinden van de overstap naar het nieuwe stelsel.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen waarom een
onderscheid is gemaakt in de spreiding van kortingen voor en na
vaststelling van het implementatieplan en wat dit met het vertrouwen van
deelnemers doet als dit tot kortingen zou leiden. Zolang het implementatieplan niet gereed is, groeien pensioenfondsen die gebruik maken van
het transitie-ftk naar een invaardekkingsgraad van minimaal 95%. Als uit

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

99

het overbruggingsplan blijkt dat een pensioenfonds zijn invaardekkingsgraad niet kan bereiken op het invaarmoment (uiterlijk eind 2026), voert
het een voorwaardelijke, gespreide korting door. Daarvoor is gekozen
omdat zolang het implementatieplan niet is ingediend, niet met zekerheid
gezegd kan worden welke invaardekkingsgraad hoort bij de gemaakte
afspraken over een nieuwe pensioenovereenkomst en de transitie
daarnaartoe. De voorwaardelijkheid van de korting reflecteert deze
onzekerheid. Wanneer het implementatieplan is ingediend, weet het
pensioenfonds welke invaardekkingsgraad het minimaal nodig heeft om
de gemaakte afspraken uit te kunnen voeren. Het karakter van de korting
wordt daarom ook steviger: als uit het overbruggingsplan blijkt dat een
pensioenfonds zijn invaardekkingsgraad niet kan bereiken op het
invaarmoment, voert het een onvoorwaardelijke, ongespreide korting
door. De regering is van mening dat dit onderscheid recht doet aan de
(on)zekerheid over het benodigde vermogen op invaarmoment in de
verschillende fases van de transitieperiode. Voor de beantwoording van
de vraag naar het vertrouwen, verwijst de regering ook naar eerdere
antwoorden op vragen van onder meer de leden van de fracties Den Haan
en PVV op pagina 19.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt of de belangen van werkgevers
enerzijds en werknemers, gepensioneerden en slapers kunnen divergeren.
Daarnaast wordt gevraagd of de belangen van werknemers enerzijds en
gepensioneerden en slapers anderzijds kunnen divergeren. En indien dat
laatste het geval is hoe de belangen van gepensioneerden en slapers dan
worden geborgd en of een hoorrecht dan niet te mager is. Kenmerkend
van onderhandelingen is dat de betrokken partijen aan de onderhandelingstafel verschillende belangen hebben, dat geldt uiteraard voor
werkgevers(organisaties) en werknemers(organisaties). Ook de belangen
tussen werknemers en gepensioneerden kunnen divergeren, bijvoorbeeld
rondom de doelen van de solidariteitsreserve. Werknemersorganisaties
houden tijdens de onderhandelingen zowel rekening met de belangen van
werknemers als met de belangen van gewezen deelnemers en pensioengerechtigden. Echter, aangezien gewezen deelnemers en gepensioneerden veelal minder betrokken zijn bij de onderhandelingen over de
nieuwe pensioenregeling en het verzoek om de bestaande pensioenaanspraken en -rechten in te varen in de nieuwe pensioenregeling wordt, in
de arbeidsvoorwaardelijke fase een hoorrecht gecreëerd voor verenigingen van gewezen deelnemers en voor verenigingen van pensioengerechtigden. Het hoorrecht is daarmee aanvullend op het reguliere proces
in de arbeidsvoorwaardelijke fase. De regering merkt op dat het uiteindelijk aan het pensioenfonds is om vanuit de eigen verantwoordelijkheid
aan de hand van een evenwichtige belangenafweging te oordelen of het
verzoek tot invaren kan worden uitgevoerd. Het pensioenfonds is
verantwoordelijk voor de uiteindelijke besluitvorming over de bestaande
pensioenopbouw. Het pensioenfonds zal daarbij onder meer beoordelen
of invaren evenwichtig is. De bevoegdheden van de fondsorganen
worden met het wetsvoorstel uitgebreid, om te borgen dat de belangen
van alle partijen goed naar voren komen in het besluitvormingsproces
binnen het pensioenfonds.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt of er afgevaardigden van pensioengerechtigden in de transitiecommissie zitten. De transitiecommissie is
bedoeld als onafhankelijk orgaan, waarbij de individuele commissieleden
ook onafhankelijk zijn. Zij vertegenwoordigen dus niet een bepaald
(deel)belang in de transitiecommissie. Dat neemt niet weg dat het belang
van pensioengerechtigden bij het sluiten van een nieuwe pensioenregeling van groot belang is. De transitiecommissie zal dit belang in haar
werkzaamheden dus mee moeten nemen, net zo goed als de belangen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

100

van actieve deelnemers en slapers. De evenwichtigheid van de pensioenafspraken is ook voor de transitiecommissie het uitgangspunt.
Het lid Omtzigt vraagt wat er met de opbouw gebeurt al de sociale
partners niet tijdig tot een nieuwe regeling komen. Tijdens de transitie
moeten alle betrokken partijen zich inspannen om de transitie zorgvuldig
en tijdig plaats te laten vinden. Wanneer er op 1 januari 2027 geen nieuwe
pensioenregeling is getroffen betekent dit dat er vanaf dat moment geen
nieuwe pensioenopbouw mogelijk is omdat er geen regeling is voor
nieuwe opbouw die aan de wettelijke vereisten voldoet. Reeds
opgebouwde aanspraken blijven in een gesloten pensioenfonds.
Het lid Omtzigt vraagt of invaren de defaultsituatie is als sociale partners
geen overeenstemming bereiken of als zij wel overeenstemming bereiken
over de nieuwe pensioenregeling maar niet over het invaren. Voorts
vraagt het lid Omtzigt of sociale partners de uitvoering van de nieuwe
premieregeling afhankelijk kunnen maken van de omstandigheid dat het
pensioenfonds besluit tot invaren. Voor het invaren is een door sociale
partners gewijzigde pensioenovereenkomst nodig en een verzoek tot
invaren van sociale partners. Als een van beiden ontbreekt kan het
pensioenfonds niet besluiten tot invaren. Er ontbreekt dan immers de
eerste beoordeling vanuit sociale partners of invaren bijdraagt aan een
evenwichtige transitie. Er is dus geen sprake van invaren als default.
Sociale partners kunnen het pensioenfonds de opdracht voor de
uitvoering van de nieuwe premieregeling geven onder de voorwaarde dat
ook zal worden ingevaren. Het is evenwel aan het pensioenfonds om een
dergelijke opdracht te aanvaarden.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de waarborgen bij het
invaren vooral betrekking hebben op het interne besluitvormingsproces
binnen het pensioenfonds en vragen naar de externe waarborgen bij
invaren en of dit een onafhankelijke blik op het invaarbesluit kan borgen.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen in welke situaties de externe
toezichthouder zou kunnen oordelen dat er geen sprake is van een
evenwichtige belangenafweging door het pensioenfonds. Het lid Omtzigt
vraagt naar diverse gevolgen als de beoordeling van de collectieve
waardeoverdracht door DNB op zich laat wachten, waaronder de situatie
dat zich in de tussentijd schokken op de financiële markten voordoen en
tot slot vraagt het lid Omtzigt de regering om een toelichting op de lengte
van de beoordelingstermijn door DNB.
Onverwijld na afronding van het besluitvormingsproces maar uiterlijk zes
maanden voor de beoogde datum van het invaren dient de voorgenomen
waardeoverdracht door het pensioenfonds bij DNB gemeld te worden. Het
pensioenfonds kan binnen die periode al wel uitvoering gaan geven aan
de nieuwe pensioenregeling omdat DNB alleen ten aanzien van de
voorgenomen waardeoverdracht een verbod kan opleggen. Na de
melding kan DNB tot de beoogde overdrachtsdatum een verbod tot
invaren opleggen. Eventueel kan DNB de termijn van zes maanden,
gemotiveerd, verlengen met maximaal twee keer drie maanden.
Het lid Omtzigt vraagt naar de situatie waarbij artikel 150 Pensioenwet van
toepassing wordt gedurende de periode dat DNB het invaarbesluit
beoordeelt. Aangezien zowel de beoordeling van de collectieve waardeoverdracht als de beoordeling van de artikel 150 PW-situatie door DNB
worden gedaan, ligt het voor de hand dat de behandeling in samenhang
geschiedt door de toezichthouder zodat de verplichte overdracht uit
hoofde van artikel 150 PW alleen aan de orde zal zijn als het oordeel is dat
er een verbod tot collectieve omzetting zal worden opgelegd en alle
mogelijkheden om bezwaar te maken en beroep in te stellen zijn uitgeput.
Ten aanzien van de vraag naar de financiële gevolgen die zich tijdens deze
beoordelingsperiode kunnen voordoen geldt dat van het pensioenfonds

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

101

wordt verwacht nagedacht te hebben over mogelijke situaties die zich
kunnen voordoen in die periode. De regering is voornemens regels voor
te stellen in de lagere regelgeving, waardoor de sociale partners en
pensioenfondsen op voorhand inzicht geven hoe om te gaan met
onvoorziene economische en financiële omstandigheden tussen de
besluitvorming over het invaren en het invaarmoment zelf. Deze
afspraken zijn dan eveneens toepasbaar in periode dat de interne
collectieve waardeoverdracht wordt beoordeeld.
Bij een reguliere collectieve waardeoverdracht bedraagt de termijn tussen
melding bij DNB en de beoogde overdrachtsdatum ten minste drie
maanden, voor de transitie wordt dus uitgegaan van een periode van ten
minste zes maanden met mogelijkheid om te verlengen. De reden dat hier
een langere termijn geldt, houdt verband met de hoeveelheid meldingen
die, naar verwachting, gedurende een korte periode zullen worden gedaan
bij DNB. Om een zorgvuldige beoordeling te kunnen maken, heeft de
regering, mede op verzoek van DNB, besloten de termijnen te verlengen.
De regering gaat er vanuit dat binnen die verlengde termijnen de
beoordeling afgerond kan worden.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering bereid is budget vrij te maken zodat
DNB extra capaciteit kan inschakelen om de termijnen te halen. De
transitie naar het nieuwe pensioenstelsel is een grote opgave voor alle
betrokkenen, dus ook voor de verantwoordelijk toezichthouders, de AFM
en DNB. Gedurende de transitie zullen pensioenuitvoerders
implementatie- en communicatieplannen moeten indienen bij de
toezichthouders. De toezichthouders beoordelen deze plannen en
daarnaast onder andere ook overbruggingsplannen en invaarbesluiten.
Het is van groot belang dat de toezichthouders het toezicht op de transitie
op een zorgvuldige en tijdige maar efficiënte manier kunnen uitvoeren
zodat zij geen knelpunt in de transitie vormen. De huidige inrichting van
het toezicht is niet gericht op een dermate hoge piekbelasting. Zowel AFM
als DNB hebben aanvullende capaciteit nodig om de taken waarvoor zij
gedurende de transitie verantwoordelijk zijn goed en tijdig te kunnen
uitvoeren. Momenteel voeren de Ministeries van SZW en Financiën
samen met de toezichthouders het gesprek over de verwachte gevolgen.
De regering verwacht hier voor de zomer meer duidelijkheid over te
hebben, de Kamer zal er dan ook over geïnformeerd worden. Overigens
merkt de regering op dat de onder toezicht staande instellingen het
toezicht van AFM en DNB bekostigen, waarbij de begrotingen van deze
toezichthouders moeten worden goedgekeurd door de Minister voor
Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen en de Minister van Financiën.
DNB beoordeelt de voorgenomen interne collectieve waardeoverdracht en
de gevolgen daarvan voor de deelnemers op meerdere aspecten. Zo
wordt gekeken naar de gevolgde procedure (zijn alle betrokken partijen op
de juiste wijze geraadpleegd, zijn de gevolgen voor alle generaties en
deelnemersgroepen op correcte wijze inzichtelijk gemaakt), naar de
evenwichtige belangenafweging, of het pensioenfonds een adequate
analyse heeft gemaakt van de financiële en niet-financiële risico’s van het
invaren en of het pensioenfonds deze risico’s kan beheersen, wat de
financiële effecten van het collectief invaren van de opgebouwde
pensioenaanspraken en pensioenrechten zijn en welke beleidsmatige
keuzes daarbij zijn gemaakt.
Sociale partners en pensioenfondsen zijn, ieder voor zich, verantwoordelijk voor de vormgeving en invulling van een evenwichtige transitie.
DNB toetst of het pensioenfonds zich daarbij aan de wettelijke eisen heeft
gehouden. De leden van de ChristenUnie-fractie vragen specifiek naar
omstandigheden die relevant zijn voor de beoordeling van de
evenwichtige belangenafweging door DNB en naar een situatie dat de
toezichthouder zou kunnen besluiten om op te treden. Bij de open norm
van de evenwichtige belangenafweging hoort dat het pensioenfonds de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

102

relevante omstandigheden selecteert en betrekt bij het invaarbesluit. Denk
bij de keuze om bij de omzetting van de pensioenaanspraken en -rechten
de eventuele toedeling van een overschot aan deelnemers aan omstandigheden als toeslagverlening, de premiedekkingsgraad, uitstel van
kortingen, eventuele compensatie etcetera. Pensioenfondsen zullen aan
DNB moeten kunnen onderbouwen op welke wijze is voldaan aan de
verplichting tot evenwichtige belangenafweging. DNB toetst bijvoorbeeld
het besluitvormingsproces en de daarbij gebruikte informatie. Bijvoorbeeld als de herverdeling niet juist is berekend of het besluitvormingsproces niet juist is doorlopen. Voorts toetst DNB hoe het pensioenfonds zo
goed mogelijk voorkomt dat het invaren voor (een deel van) de
deelnemers, gewezen deelnemers en andere aanspraak- en pensioengerechtigden tot onevenredig nadeel leidt. Omdat in het standaard
invaarpad juist door de toepasselijkheid van een open norm ruimte wordt
gelaten aan sociale partners en pensioenfondsen om invulling te geven
aan evenwichtigheid en het voorkomen van onevenredig nadeel, zal de
toets door DNB op de uitkomsten van de evenwichtige belangenafweging
door een pensioenfonds een marginale toets zijn.
Het lid Omtzigt vraagt of artikel 150 van de Pensioenwet van toepassing
blijft tot 1 januari 2027, ook als de niet ingevaren premievrije rechten en
nieuwe rechten door hetzelfde fonds worden uitgevoerd. Bij pensioenfondsen die niet invaren maar wel (uiterlijk per 1 januari 2027) een nieuwe
premieregeling uitvoeren, stelt de regering voor dat de tot dat moment
opgebouwde pensioenaanspraken en -rechten automatisch in een apart
financieel geheel gescheiden van de nieuwe premieregeling worden
ondergebracht. Op de reeds (tot uiterlijk 1 januari 2027) opgebouwde
pensioenaanspraken en -rechten blijft, net als bij gesloten pensioenfondsen, het huidige financieel toetsingskader van toepassing en daarmee
dus ook artikel 150 van de Pensioenwet. Zie hiervoor ook het antwoord op
de volgende twee vragen. De specifieke situatie die het lid Omtzigt noemt,
kan dus inderdaad optreden, maar ook na 1 januari 2027 blijft artikel 150
van de Pensioenwet van toepassing op de uiterlijk tot 1 januari 2027
opgebouwde pensioenaanspraken en -rechten. Sociale partners dienen in
de besluitvorming onder meer in te gaan op de gevolgen voor de gesloten
pensioenregeling als deze niet wordt omgezet naar pensioenaanspraken
en -rechten onder de nieuwe pensioenregeling en de gevolgen voor de
gemaakte afspraken met het pensioenfonds, ook in het licht van
artikel 150 van de Pensioenwet.
Het lid Omtzigt vraagt hoe de financiële veiligheid van de bestaande
pensioenaanspraken en pensioenrechten in een gesloten pensioenfonds
geborgd blijft. Hiervoor verwijst de regering naar artikel 150 van de
Pensioenwet en artikel 145 van de Wet verplichte beroepspensioenregeling. Deze artikelen regelen dat wanneer een pensioenregeling wordt
beëindigd in een situatie waarin de beleidsdekkingsgraad van een
pensioenfonds onder de gestelde eisen ten aanzien van het minimaal
vereist eigen vermogen ligt, het pensioenfonds (binnen een door de
toezichthouder te stellen termijn) over moet gaan tot het verzekeren bij
een verzekeraar, overdragen aan een verzekeraar of onderbrengen bij een
pensioenfonds van de pensioenverplichtingen. Voor pensioenfondsen die
bij beëindiging van de pensioenregeling een beleidsdekkingsgraad onder
het minimaal vereist eigen vermogen hebben, betekent deze bepaling dat
als sociale partners besluiten de nieuwe pensioenregeling onder te
brengen bij een andere pensioenuitvoerder, dat dit pensioenfonds op
grond van deze bepaling binnen een door de toezichthouder te stellen
termijn ook moet stoppen met het beheer van bestaande pensioenaanspraken en pensioenrechten. Indien sociale partners besluiten om de
voortzetting van de pensioenopbouw (in een nieuwe premieregeling)
onder te brengen bij hetzelfde pensioenfonds als waar de huidige
pensioenregeling ondergebracht is, dan blijft deze bepaling van
toepassing op de uiterlijk tot 1 januari 2027 opgebouwde aanspraken en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

103

rechten in het daarvoor afgescheiden vermogen. Deze bepaling kan ertoe
leiden dat een pensioenfonds alsnog verplicht is om de oude aanspraken
en rechten over te dragen naar een andere uitvoerder.
Het lid Omtzigt vraagt wanneer artikel 150 van de Pensioenwet geldt. Dit
artikel regelt dat wanneer een pensioenregeling wordt beëindigd in een
situatie waarin de beleidsdekkingsgraad van een pensioenfonds onder de
gestelde eisen ten aanzien van het minimaal vereist eigen vermogen ligt,
het pensioenfonds (binnen een door de toezichthouder te stellen termijn)
over moet gaan tot het verzekeren bij een verzekeraar, overdragen aan
een verzekeraar of onderbrengen bij een pensioenfonds van de pensioenverplichtingen. Voor pensioenfondsen die bij beëindiging van de
pensioenregeling een beleidsdekkingsgraad onder het minimaal vereist
eigen vermogen hebben, betekent deze bepaling dat als sociale partners
besluiten de nieuwe pensioenregeling onder te brengen bij een andere
pensioenuitvoerder, dat dit pensioenfonds op grond van deze bepaling
binnen een door de toezichthouder te stellen termijn ook moet stoppen
met het beheer van bestaande pensioenaanspraken en pensioenrechten.
Indien sociale partners besluiten om de voortzetting van de pensioenopbouw (in een nieuwe premieregeling) onder te brengen bij hetzelfde
pensioenfonds als waar de huidige pensioenregeling ondergebracht is,
dan blijft deze bepaling van toepassing op de uiterlijk tot 1 januari 2027
opgebouwde aanspraken en rechten in het daarvoor afgescheiden
vermogen. Deze bepaling kan ertoe leiden dat een pensioenfonds alsnog
verplicht is om de oude aanspraken en rechten over te dragen naar een
andere uitvoerder. Dit artikel geldt dus ook voor de specifieke situaties die
het lid Omtzigt noemt.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering de overstap naar premieovereenkomsten in het Verenigd Koninkrijk in ogenschouw heeft genomen en of
de keuzes die daaromtrent invaren zijn gemaakt ook in Nederland kunnen
gelden. Vooraf stelt de regering graag dat ieder land andere pensioenregelgeving heeft, waardoor één-op-één conclusies niet getrokken kunnen
worden. Desalniettemin kunnen buitenlandse ervaringen bijdragen aan
beter beleid in Nederland. De regering heeft ook de situatie in het
Verenigd Koninkrijk beschouwd en verwijst voor een goede samenvatting
van die hervorming naar het paper van Netspar over pensioentransities
en lessen uit het buitenland.32 De regering weegt echter de voordelen van
het wel invaren zwaarder. Onder meer ten aanzien van het eerder uitzicht
kunnen bieden op indexatieperspectief bij invaren en het reduceren van
complexiteit van langjarig verschillende regelingen naast elkaar te moeten
uitvoeren. Mede om deze redenen is een andere keuze gemaakt dan in het
Verenigd Koninkrijk is gedaan. De voordelen zijn in de memorie van
toelichting toegelicht en hebben geleid tot het benoemen van een
standaard invaarpad.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering de zorg deelt dat de premie-instroom
voor nieuwe deelnemers (na de transitie) op een te laag niveau komt te
liggen, waardoor adequate pensioenopbouw niet langer mogelijk is. In dat
kader wordt ook gevraagd of de regering voornemens is om bepalingen
op te nemen met betrekking tot de verhouding tussen de premie voor de
regeling voor nieuwe medewerkers en die voor de bestaande populatie
om het probleem van uitholling te voorkomen. Voorts wordt gevraagd of
er een maximum verschil in pensioenpremie is dat volgens de regering
aanvaardbaar is, wanneer een knip gemaakt wordt tussen oud en nieuw
deelnemersbestand. De regering merkt in dit kader op dat de premiehoogte in de eerste plaats een arbeidsvoorwaardelijke kwestie is. Het is
aan sociale partners om aan de hand van de verschillende scenario’s te
bepalen bij welke premie sprake is van een evenwichtige balans tussen
32

https://www.netspar.nl/publicatie/transitie-naar-een-nieuw-pensioencontract-in-nederlandlessen-uit-het-buitenland/.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

104

premie, de beoogde pensioendoelstelling en een aanvaardbare kans dat
deze doelstelling wordt gehaald. Wel wijst de regering erop dat er in het
nieuwe stelsel een leeftijdsonafhankelijke premie geldt voor alle
deelnemers in een regeling. Ook bij fondsen die niet invaren naar het
nieuwe stelsel, zal nieuwe pensioenopbouw plaatsvinden in een nieuwe
regeling. Dat impliceert dat voor nieuwe opbouw geldt dat – los van een
mogelijke compensatiepremie – voor nieuwe medewerkers en voor
bestaande medewerkers dezelfde premie wordt ingelegd. De regering
acht het dan ook niet nodig om bepalingen op te nemen met betrekking
de verhouding tussen de premie voor de regeling voor nieuwe
medewerkers en die voor de bestaande populatie.
6. Financieel toetsingskader na de transitieperiode
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of het in het nieuwe pensioenstelsel mogelijk is dat een pensioenfonds een regeling voert met
uitsluitend variabele uitkeringen, voor zowel ouderdomspensioen,
partnerpensioen als arbeidsongeschiktheidspensioen en dat dit betekent
dat een pensioenfonds in dat geval uitgezonderd kan worden van de eis
van het minimaal vereist eigen vermogen. De regering geeft aan dat het
denkbaar is dat een pensioenfonds op grond van de IORP-richtlijn geen
minimaal vereist eigen vermogen hoeft aan te houden. Dat is alleen
mogelijk indien het pensioenfonds enkel een variabele ouderdomspensioenuitkering aanbiedt en daarnaast geen nabestaandenpensioen en/of
arbeidsongeschiktheidspensioen aanbiedt, ook niet in de opbouwfase.
Alleen in dat geval is er geen dekking tegen biometrische risico’s en wordt
er geen beleggingsrendement of bepaalde uitkeringshoogte gegarandeerd. In dat geval is het pensioenfonds op grond van de IORP-richtlijn
niet verplicht om een minimaal vereist eigen vermogen aan te houden.
De leden van de PVV-fractie vragen of de wettelijke ondergrens voor
pensioenpremie verdwijnt en hoe de regering reageert op de opmerkingen van de heer Werker en mevrouw Joseph tijdens het rondetafelgesprek van 22 april. In het nieuwe stelsel is uitsluitend nog sprake van een
maximale fiscale premiegrens voor het ouderdomspensioen en het
partnerpensioen bij overlijden op of na pensioendatum van 30% van de
pensioengrondslag. Het is aan sociale partners om een premie af te
spreken die past bij de gestelde pensioendoelstelling, waartoe de
pensioenuitvoerder berekeningen ten behoeve van sociale partners moet
maken.
In het huidige pensioenstelsel volgt de hoogte van de premie uit de
toegezegde pensioenaanspraken. Bij veranderende marktomstandigheden
kan het zijn dat de premie moet stijgen of dalen om dezelfde pensioenaanspraken toe te blijven zeggen. Dat is in de meeste regelingen echter geen
automatisme. Uiteindelijk is het ook in het huidige stelsel een arbeidsvoorwaardelijk vraagstuk hoe hoog de pensioenpremie is. Daarbij geldt
dat er ook in het huidige pensioenstelsel geen ondergrens is voor een
minimum opbouwpercentage. In het nieuwe stelsel spreken sociale
partners geen opbouwpercentage meer af, maar een pensioenpremie.
Deze moet passen bij de gestelde pensioendoelstelling. Wettelijk zal
worden voorgeschreven dat het pensioenfonds in het kader van de
opdrachtaanvaarding sociale partners moet informeren op basis van een
voorgeschreven uniforme scenarioset over de kans dat de door sociale
partners beoogde pensioendoelstelling – gegeven de door sociale
partners gewenste premie – wordt behaald.
De leden van de CDA-fractie vragen of een pensioenfonds ook na 1 januari
2027 kan invaren. De transitieperiode is vastgesteld op een periode van
maximaal vier jaar, tot 1 januari 2027. In deze periode acht de regering het
haalbaar dat zowel een nieuwe pensioenregeling kan worden overeenge-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

105

komen als dat de besluitvorming en het toezicht op de collectieve
waardeoverdracht kan zijn afgerond. Gedurende de transitieperiode kan
voor de collectieve waardeoverdracht gebruik worden gemaakt van het
standaard invaarpad. Collectieve waardeoverdrachten die na 1 januari
2027 plaatsvinden vallen onder het reguliere regime van artikel 83 van de
Pensioenwet.
De leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks vragen wat de kans is
op een hoger pensioen in het nieuwe stelsel. Door Netspar zijn recent
berekeningen gemaakt die de inkomenseffecten inzichtelijk maken van de
overstap op het nieuwe stelsel op het moment van invaren en op de
langere termijn. De tabel hieronder, waarbij is uitgegaan van een
dekkingsgraad van 100% op het moment van invaren naar het nieuwe
stelsel, laat zien dat in veruit de meeste gevallen de uitkeringen hoger zijn
dan in het huidige ftk-contract. De analyse zijn gemaakt met een solidaire
premieovereenkomst. In de jaren na invaren blijkt dat de uitkering in de
solidaire premieovereenkomst meestal hoger ligt dan die op basis van de
uitkeringsovereenkomst, ongeacht de horizon waarnaar gekeken wordt.
Na vijf jaar is de kans op een hogere uitkering in de solidaire premieovereenkomst bijvoorbeeld 73 procent. Dit is het gevolg van het eerder
indexeren in de solidaire premieovereenkomst en het feit dat geen nieuwe
buffer wordt opgebouwd. Op een termijn van tien jaar of meer kunnen de
verschillen in pensioenuitkomsten aanzienlijk zijn. De kans dat de
uitkering aanzienlijk lager is, is veel kleiner.

Het lid van de fractie Den Haan vraagt de regering nader toe te lichten of
het minimaal vereist eigen vermogen een specifieke functie heeft en hoe
die zich verhoudt tot de andere reserves. Het aanhouden van een
minimaal vereist eigen vermogen volgt uit de implementatie van de
IORP-richtlijn. Het minimaal vereist eigen vermogen is bedoeld voor
solvabiliteit(bescherming) en vormt daarmee de ondergrens van het eigen
vermogen. Het minimaal vereist eigen vermogen biedt daarmee
deelnemers meer bescherming dat de pensioenuitvoerder ook op langere
termijn aan de pensioenverplichtingen kan blijven voldoen. De buffer die
volgt uit het minimaal vereist eigen vermogen mag niet gebruikt worden
voor de financiering van bijvoorbeeld operationele kosten. Om te
voorkomen dat buffers aangehouden worden die op geen enkel moment
ten goede van de deelnemers kunnen komen, hanteert het wetsvoorstel
alleen het einde van een kalenderjaar als meetmoment voor het minimaal
vereist eigen vermogen. Dit betekent dat pensioenfondsen gedurende een
kalenderjaar het minimaal vereist vermogen kunnen inzetten om bepaalde
risico’s op te vangen.
Het lid van de fractie Den Haan wil graag weten waarom er verschil zit
tussen de solidariteitsreserve en de toedeelregels als het gaat om
intergenerationele risicodeling. De regering merkt op dat een doelstelling
van het wetsvoorstel toekomst pensioenen is om pensioen persoonlijker
te maken en is daarom terughoudend met herverdeling van ingelegde

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

106

premies en rendementen. De rendementen worden in de nieuwe
systematiek symmetrisch toebedeeld, wat betekent dat het rendement en
het bijbehorende risico bij dezelfde deelnemer terecht komt. Op basis van
persoonlijke pensioenvermogens kan dus geen intergenerationele
risicodeling tot stand worden gebracht. Via de solidariteitsreserve, die
beperkt is in omvang, is wel intergenerationele risicodeling mogelijk,
zodat risico’s nog steeds collectief gedeeld kunnen worden. Dit leidt tot
gemiddeld stabielere en/of hogere toekomstige en ingegane pensioenuitkeringen voor alle generaties.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt of het klopt dat pensioenuitvoerders hun pensioengerechtigden moeten informeren over hun
uitkering in plaats van over hun vermogen. De regering geeft aan dat
pensioenuitvoerders niet wettelijk verplicht zijn hun pensioengerechtigden te informeren over het voor hun uitkering gereserveerd vermogen.
Dit wetsvoorstel brengt namelijk geen verandering in de verplichting van
elke pensioenuitvoerder om periodiek, dus jaarlijks een opgave te geven
aan hun pensioengerechtigden over hun pensioenrecht, dat wil zeggen
recht op een uitkering.
Het lid Omtzigt vraagt of het huidige FTK in volle omvang herleeft voor
pensioenfondsen die gekozen hebben om niet in te varen. Sociale
partners hebben de ruimte om af te wijken van het standaard invaarpad,
indien invaren tot aantoonbaar onevenwichtige uitkomsten leidt. In deze
gevallen kan er gekozen worden om niet in te varen en zullen de
bestaande pensioenaanspraken en pensioenrechten achterblijven in het
reeds bestaande pensioenfonds. Voor deze bestaande pensioenaanspraken en pensioenrechten blijft het huidige financieel toetsingskader
van kracht, waaronder de huidige regels voor de beleggingen, toeslagverlening, vaststelling van het (minimaal) vereist eigen vermogen, het
herstelplan, de haalbaarheidstoets en dergelijke. Voor de nieuwe
pensioenopbouw is evenwel een nieuwe pensioenregeling nodig, die
alleen nog mogelijk is op basis van een premieovereenkomst. Het huidig
financieel toetsingskader bevat een aantal eisen voor pensioenfondsen
met een premieovereenkomst. Denk hierbij aan de regels voor de
beleggingen (prudent-person regel), beheerste en integere bedrijfsvoering, sleutelfuncties, de actuariële en bedrijfstechnische nota en de
staten. Daarnaast geldt de prudent-person regel ook voor premieovereenkomsten uitgevoerd door verzekeraars en premiepensioeninstellingen. Na
inwerkingtreding van het wetsvoorstel toekomst pensioenen blijven deze
wettelijke eisen in principe ook gelden voor de premieovereenkomsten in
het nieuwe pensioenstelsel.
7. Wijziging fiscaal pensioenkader
De leden van de VVD-fractie vragen zich af waarom er in de uitkeringsfase
van het partnerpensioen geen sprake kan zijn van een vaste uitkering en
enkel van een variabele uitkering. De regering geeft aan dat het
uitgangspunt in het nieuwe pensioenstelsel is dat de uitkeringen variabel
zijn, ongeacht de soort uitkering die gedaan wordt. Het is daarbij niet
relevant of de uitkering gedaan wordt vanuit een risicodekking of vanuit
een kapitaaldekking. Fiscaal gezien is een vaste uitkering eveneens
mogelijk, mits de uitkering niet meer is dan 50% van het laatstgenoten
loon. Het wetsvoorstel toekomst pensioenen voorziet overigens in
verschillende instrumenten om inkomensschokken in een variabele
uitkering te mitigeren. Deze instrumenten zijn ook inzetbaar in geval van
een variabele nabestaandenpensioenuitkering.
De leden van de VVD-fractie vragen wat de consequenties zouden zijn
indien de premiegrens met de nieuwe scenario’s en assumpties onjuist
blijkt te zijn en of de regering voornemens is om in dat geval de wet op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

107

dat punt te wijzigen. De Commissie Parameters, bestaande uit onafhankelijke experts, is op dit moment bezig met een nieuw advies over de
parameters, de UFR en de economische scenario’s. De regering verwacht
dat de Commissie haar advies uit zal brengen rond de zomer van dit jaar.
Nadat het advies ontvangen is, zal de regering zo snel mogelijk de
benodigde wet- en regelgeving hiervoor opstellen en aan uw Kamer
verzenden. In principe zal de premiegrens in ieder geval tot 2037 op 30%
blijven liggen. Slechts als de rendementsverwachtingen als gevolg van
het nieuwe advies zodanig sterk veranderen dat de premiegrens volgens
het voorgestelde aanpassingsmechanisme meer dan 5% zou afwijken, zal
de premiegrens al vóór 2037 aangepast worden. Dit is conform
opgenomen in het Pensioenakkoord.
De leden van de fractie van de VVD vragen zich af hoe de fiscale
begrenzing van de hoogte van de dekkingen bij arbeidsongeschiktheid
zich verhoudt tot variabele uitkeringen. Voor deelnemers aan een
pensioenregeling geldt dat voortgezette pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid kan worden verzekerd. In de situatie van arbeidsongeschiktheid wordt dan de pensioenopbouw gecontinueerd door de
pensioenuitvoerder. De verzekerde premie-inleg hiervoor mag niet meer
zijn dan de fiscaal maximale premiegrens, behoudens overgangsrecht
zoals hiervoor uiteengezet. Een wijziging van de maximale fiscale
premiegrens door het aanpassingsmechanisme is ook van toepassing op
een verzekerde (reeds ingegane) voortgezette pensioenopbouw bij
arbeidsongeschiktheid. De voortgezette pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid wordt hierdoor op dezelfde wijze fiscaal begrensd als de
pensioenopbouw van niet arbeidsongeschikte deelnemers. Deze fiscale
begrenzingen zien alleen op de premie-inleg en niet op de hoogte van de
uitkeringen. Voor de hoogte van de (variabele) uitkeringen geldt hetzelfde
wettelijk kader voor zowel arbeidsongeschikten als niet arbeidsongeschikten. Wat betreft het arbeidsongeschiktheidspensioen, een periodieke
uitkering aan de deelnemer bij arbeidsongeschiktheid, geldt dat de
risicopremies hiervoor fiscaal aftrekbaar zijn en de uitkeringen belast. Dit
wetsvoorstel stelt geen wijzigingen voor ten aanzien van de fiscale
begrenzingen van de hoogte van het arbeidsongeschiktheidspensioen.
De leden van de fractie van de VVD vragen naar de inwerkingtredingsdatum van de nieuwe regels voor nettopensioen. Nettopensioen hoeft niet
per 2023 te voldoen aan de nieuwe regels. In lagere regelgeving wordt
bepaald dat artikel 41 Besluit uitvoering pensioenwet en Wet verplichte
beroepspensioenregeling, zoals dat luidde op de dag voor het tijdstip van
inwerkingtreding van het Wetsvoorstel toekomst pensioenen, van
toepassing blijft tot het tijdstip dat het pensioenfonds overgaat op
uitvoering van een gewijzigde pensioenovereenkomst dan wel gewijzigde
beroepspensioenregeling, bedoeld in artikel 220i van de Pensioenwet dan
wel artikel 214g, van de Wet verplichte beroepspensioenregeling, maar
uiterlijk tot 1 januari 2027. Voor het fiscale kader zal hiervoor nog
overgangsrecht opgenomen worden in het wetsvoorstel door middel van
een nota van wijziging.
De leden van de fractie van het CDA lezen dat het fiscale kader wordt
aangepast door over te gaan op een premiebegrenzing voor alle
pensioenregelingen voor ouderdomspensioen en partnerpensioen bij
overlijden op of na pensioendatum. Deze leden vragen of aangegeven kan
worden waarom voor het 27e percentiel is gekozen. De premiegrens van
30% correspondeert met een reëel rendement van 1,5%. Dit reële
rendement was het 27e percentiel van de rendementsverwachting in de
scenarioset van DNB in het derde kwartaal van 2021. Rendementsverwachtingen kunnen veranderen. Met het aanpassingsmechanisme wordt
bereikt dat de fiscale ruimte meebeweegt met de rendementsverwachting
zoals ook het geval is onder het huidige systeem van opbouwbegrenzing.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

108

Door uit te gaan van het 27e percentiel van de rendementsverwachting
wordt de verbinding tussen premiegrens en veranderende rendementsverwachtingen gemaakt.
De leden van de SP-fractie stellen dat de projectie van verwachte
rendementen in de WTP een veel te groot gewicht krijgt via de introductie
van de uniforme scenarioset. De regering wijst erop dat pensioen per
definitie betrekking heeft op de (verre) toekomst, waarbij inschattingen
moeten worden gemaakt van toekomstige ontwikkelingen. Dat is ook in
het huidige stelsel het geval indien de premies worden gedempt met
verwacht rendement en bij de communicatie van de verwachte pensioenuitkeringen. Juist omdat toekomstige verwachtingen fundamenteel
onzeker zijn dienen uitvoerders te rekenen met een scenarioset waarin
zowel goed- als slechtweerscenario’s een rol spelen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering toe te
lichten waarom nettoregelingen in het nieuwe pensioenstelsel een plaats
verdienen. De opbouw van aanvullend pensioen is primair een arbeidsvoorwaarde. Dat is zo en dat blijft zo. Het is aan sociale partners om te
bepalen tot welke inkomensgrens een pensioenvoorziening in de tweede
pijler wenselijk wordt gevonden. Wel geldt er per 1 januari 2015 een
fiscaal salarismaximum voor toepassing van de omkeerregel. Voor een
inkomen boven € 114.866,- (2022) kunnen werknemers vrijwillig via een
nettopensioenregeling in de tweede pijler bijsparen, waarbij de premieinleg wordt betaald uit het nettoloon en de aanspraak is vrijgesteld van
vermogensrendementsheffing (box III). De bovengenoemde uitgangspunten zijn niet veranderd door het wetsvoorstel toekomst pensioenen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen de regering toe te
lichten waarom overwogen lijkt te worden de FOR af te schaffen. De leden
vragen of de regering kan aangeven welke verbeteringen eraan zijn te
brengen in de huidige vormgeving zodat het aantrekkelijker wordt voor
ondernemers om pensioen te sparen. Met het nieuwe pensioenstelsel
wordt de derde pijler verruimd waardoor voor ondernemers ruimere
mogelijkheden ontstaan voor fiscaal gefaciliteerde opbouw van
oudedagsvoorzieningen in de derde pijler. De Raad van State wijst hierop
en stelt dat hiermee het belang van de FOR afneemt. Uit eerdere
evaluaties kwam eveneens naar voren dat de FOR relatief hoge administratieve lasten en uitvoeringskosten met zich brengt voor de Belastingdienst, ook bleek dat de FOR vaak niet wordt gebruikt voor een oudedagsvoorziening maar voor belastinguitstel. De regering zal bezien of het
advies van de Raad van State op dit punt kan worden opgevolgd.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks geven aan dat de
regering aangeeft dat «de fiscale premiegrens op zijn vroegst in 2037
wordt aangepast». Zij vragen of de regering de mening deelt met deze
leden dat het om die reden verstandig is om op het maximum van de
bandbreedte te gaan zitten en de 33% uit de hoofdlijnennotitie aan te
houden voor de fiscale premiegrens. Zij vragen of de regering kan
aangeven waarom budgetneutraliteit een uitgangspunt is en wat er mis
gaat als er iets meer fiscale ruimte geboden wordt in de transitie.
Budgetneutraliteit is een uitgangspunt aangezien de overheidsfinanciën
beheerst moeten worden. Als er meer fiscale ruimte geboden zou worden,
zou dat betekenen dat er op een andere plek minder ruimte zou zijn. De
voorgestelde 30% is de (nagenoeg) budgettair neutrale premiegrens. Voor
de nadere onderbouwing zij verwezen naar de ramingstoelichting bij het
wetsvoorstel. Overigens wordt er tijdens de transitie meer fiscale ruimte
geboden ten behoeve van compensatie.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

109

De leden van de fracties PvdA en GroenLinks vragen of er een indicatief
overzicht kan worden gegeven van welke kosten onder de premiegrens
vallen.
In de fiscaal maximale premie van 30% zijn kosten van vermogensbeheer
en voor het afdekken van beleggingsrisico’s begrepen. Overige kosten,
zoals bijvoorbeeld administratiekosten, incasso- en excassokosten en
bijvoorbeeld risicopremies voor het partnerpensioen bij overlijden voor
pensioendatum en het wezenpensioen zijn (additioneel) fiscaal aftrekbaar.
De fiscale aftrekbaarheid van verschillende kosten wordt nader uitgewerkt
in het Besluit toekomst pensioenen. Deze heeft onlangs open gestaan
voor internetconsultatie. De fiscale aftrekbaarheid van de risicopremies
voor bijvoorbeeld het partnerpensioen bij overlijden voor pensioendatum
en het wezenpensioen wordt geregeld in het wetsvoorstel toekomst
pensioenen.
De leden van de fractie van de SGP vragen naar de gevolgen voor de
premiegrenzen die pensioenuitvoerders gaan hanteren, nu administratiekosten, incasso- en excassokosten en bijvoorbeeld risicopremies voor
partnerpensioenen geen deel uitmaken van de berekening van de
maximale premiegrens van 30%. Zij vragen of de premiegrens ook boven
de 30% kan uitkomen, wanneer wel rekening wordt gehouden met deze
kosten. De kosten en (risico)premies die een pensioenuitvoerder in
rekening brengt voor een individuele deelnemer kunnen in totaal boven
de 30% uitkomen. De fiscaal maximale premiegrens van 30% geldt voor
de inleg ten behoeve van het ouderdomspensioen en het partnerpensioen
bij overlijden op of na de pensioendatum en sluit aan bij de pensioenambitie van 75% middelloon in 40 opbouwjaren (of 80% in 42 jaar), zoals die
in het Pensioenakkoord is geformuleerd. Administratiekosten, incasso- en
excassokosten en bijvoorbeeld risicopremies voor het partnerpensioen bij
overlijden voor pensioendatum en het wezenpensioen zijn (additioneel)
fiscaal aftrekbaar. De fiscale aftrekbaarheid van verschillende kosten
wordt nader uitgewerkt in het Besluit toekomst pensioenen. Deze heeft
onlangs open gestaan voor internetconsultatie. De fiscale aftrekbaarheid
van de risicopremies voor bijvoorbeeld het partnerpensioen bij overlijden
voor pensioendatum en het wezenpensioen wordt geregeld in het
wetsvoorstel toekomst pensioenen.
De leden van de fractie van de SGP vragen met welke inflatiecijfers is
gerekend bij het bepalen van de premiegrens van 30%. Zij vragen welke
invloed de huidige hoge inflatie heeft op deze grens. Voorts vragen deze
leden hoe waarschijnlijk de regering een tussentijdse aanpassing acht,
gezien de huidige hoge inflatie die, zo stellen zij, mogelijk langer zal
aanhouden. Zij vragen welke gevolgen dat heeft voor bijvoorbeeld de
deelnemers en de overheidsfinanciën. De premiegrens van 30% correspondeert met een reëel rendement van 1,5%. Dit reële rendement was het
27e percentiel van de rendementsverwachting in de scenarioset van DNB
in het derde kwartaal van 2021. De inflatieverwachting waarmee gerekend
is, is derhalve die die in de scenarioset opgenomen was. De gemiddelde
inflatieverwachting in de scenarioset is 1,9%. Voor het bepalen van de
rendementsverwachting ten behoeve van het aanpassingsmechanisme
wordt gekeken naar het langjarige gemiddelde. Het is te verwachten dat
eenmalige uitschieters zoals de huidige hoge inflatie een beperkte impact
zullen hebben op het langjarig gemiddelde. Het is daarom niet de
verwachting van de regering dat de premiegrens om deze reden op korte
termijn aangepast moet worden. Mocht de inflatieverwachting ook voor
de lange termijn toenemen, en zou dit door bijvoorbeeld de Commissie
Parameters vastgesteld worden, dan zal dit, zodra dit verwerkt wordt in de
scenarioset van DNB, automatisch tot gevolg hebben dat het reële
rendement waarmee gerekend wordt in het aanpassingsmechanisme, zal
dalen. Afhankelijk van de grootte van de verandering zal dit tot een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

110

tussentijdse aanpassing van de premiegrens leiden, of na 2037 bij de
reguliere herziening. Met dit aanpassingsmechanisme wordt bereikt dat
de fiscale ruimte meebeweegt met de reële rendementsverwachtingen
zoals ook het geval is onder het huidige systeem van opbouwbegrenzing.
De gevolgen voor deelnemers en overheidsfinanciën benaderen daarmee
die van het huidige stelsel.
Het lid Omtzigt vraagt of het juist is dat de vermelde hoogte van de
premie een indicatie is op basis van de huidige uitgangspunten en dat die
op basis van de lagere regelgeving mogelijk zal worden aangepast. De
regering licht toe dat de hoogte van de premiegrens, 30%, in het
wetsvoorstel is niet slechts een indicatie, maar betreft de wettelijk
voorgestelde hoogte die fiscaal wordt gefaciliteerd. In principe zal de
premiegrens in ieder geval tot 2037 op 30% blijven liggen. Slechts als de
rendementsverwachtingen als gevolg van het nieuwe advies van de
Commissie Parameters zodanig veranderen dat de premiegrens volgens
het voorgestelde aanpassingsmechanisme meer dan 5% zou afwijken, zal
de premiegrens al vóór 2037 aangepast worden.
De leden van de fractie van de VVD en het lid Omtzigt vragen hoe wordt
omgegaan met reeds ingegaan premievrije voortzetting van pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid die gebaseerd is op een defined benefit
(DB) regeling. De premievrij voortzetting van pensioenopbouw zal na de
transitie plaatsvinden conform de dan geldende premieregeling, in
termen van toegezegde premie. Dit geldt ook voor reeds ingegane
premievrije voortzetting van pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid.
Hierop geldt een uitzondering. Indien sprake is van een gesloten
pensioenfonds en de werkgever niet elders een (nieuwe) premieregeling
aanbiedt, geldt overgangsrecht. Een dergelijk fonds zou – zonder
overgangsmaatregel – uitsluitend voor de premievrije voortzetting van de
pensioenopbouw door deze deelnemers de pensioenadministratie moeten
ombouwen naar een premieovereenkomst. Voor de volledigheid wordt
opgemerkt dat voor arbeidsongeschikte deelnemers die hun deelname
aan een premieregeling premievrij voortzetten, gebruik kan worden
gemaakt van het overgangsrecht voor progressieve premies mits wordt
voldaan aan het overgangsrecht voor progressieve premies.
Het lid Omtzigt vraagt, in het kader van de ambitie om het pensioenstelsel
arbeidsvormneutraal te maken, waarom er niet voor wordt gekozen om de
pensioen- en premiegrondslag te uniformeren op het punt van de
bijtelling van de auto van de zaak. Met het wetsvoorstel toekomst
pensioenen wordt onder meer gestreefd naar een fiscaal meer gelijke
behandeling van pensioenproducten in de tweede en derde pijler. De
regering erkent dat met het onderhavige wetsvoorstel, het verschil tussen
de tweede en derde pensioenpijler ten aanzien van het al dan niet rekenen
van de bijtelling van de auto van de zaak tot het in aanmerking te nemen
inkomen niet wordt weggenomen. In de tweede pijler blijft de bijtelling
van de auto van de zaak niet behoren tot het pensioengevend loon. In de
derde pijler blijft deze bijtelling wel behoren tot de in aanmerking te
nemen inkomensbestanddelen. Sinds de invoering van het Witteveenkader per 1 juni 1999 behoort de bijtelling van de auto van de zaak niet tot
het pensioengevend loon in de tweede pijler, omwille van milieubeleid. In
dit verband werd het niet passend geacht een extra prikkel te geven aan
het ter beschikking stellen van een auto door de bijtelling tot het pensioengevend loon te rekenen. Deze redenering heeft heden ten dage haar
belang niet verloren. Daarom wordt niet voorgesteld de tweede en derde
pijler te uniformeren op dit punt, door de uitzondering van de bijtelling op
het pensioengevend loon in de tweede pijler te laten vervallen. Het
uniformeren van de pensioenpijlers op dit punt, door het introduceren van
een uitzondering op de in aanmerking te nemen inkomensbestanddelen in
de derde pijler acht de regering tevens onwenselijk. Dit zou tot een forse

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

111

administratieve lastenverzwaring leiden voor belastingplichtigen die in de
derde pijler pensioensparen. In de tweede pijler speelt deze problematiek
minder omdat daar sprake is van een werkgever die over de juiste
gegevens beschikt en deze bewaart.
Omwille van voornoemde redenen is de regering niet voornemens de
tweede en derde pijler te uniformeren op het punt van de bijtelling van de
auto van de zaak. De regering stelt in het onderhavige wetsvoorstel wel
voor een ander verschil tussen de tweede en derde pijler op het gebied
van de pensioen- en premiegrondslag te harmoniseren. Het betreft het
verschil in de hoogte en methodiek van de vermindering in verband met
AOW (in de tweede pijler een AOW-franchise en in de derde pijler een
AOW-drempelbedrag), die deel uitmaakt van de pensioen- en premiegrondslag. In het onderhavige wetsvoorstel wordt voorgesteld één
universele methode te gebruiken voor het bepalen van een vermindering
van de grondslagen in verband met AOW, door het toepassen van een
AOW-franchise van gelijke hoogte in de tweede en derde pensioenpijler.
In het algemene deel van de memorie van toelichting van het onderhavige
wetsvoorstel is per abuis opgenomen dat wordt voorgesteld de verlaagde
franchises zoals deze gelden in de tweede pijler, ook te introduceren in de
derde pijler. Dit is echter niet het geval. Het introduceren van verlaagde
franchises in de derde pijler zou leiden tot een grote toename van
complexiteit voor zowel de belastingplichtigen, als voor de Belastingdienst. Dit geldt in het bijzonder in de gevallen dat een belastingplichtige
zowel pensioen opbouwt in de tweede pijler als in de derde pijler.
Als verlaagde franchise worden geïntroduceerd in de tweede pijler, dan
moet een belastingplichtige meerdere berekeningen maken om te
bekijken welke combinatie van franchise en premiepercentage leidt tot de
hoogste aftrek. Als deze belastingplichtige daarnaast ook nog optimaal
gebruik wil maken van de reserveringsruimte, dan zijn voor de afgelopen
10 jaar ook steeds deze berekeningen nodig. Dit veelvoud aan berekeningen zou kunnen worden voorkomen door in de derde pijler aan te
sluiten bij de franchise zoals die is toegepast in de tweede pijler. In de
derde pijler is dan dus geen sprake meer van een keuzemogelijkheid. Dit
kan echter alleen, wanneer pensioenuitvoerders de benodigde gegevens
communiceert met de belastingplichtige.
Beide systemen (veel berekeningen of aansluiten bij tweede pijler
opbouw) zijn foutgevoelig en leiden tot een toename in de complexiteit
van het toezicht voor de Belastingdienst. Om deze reden is ervoor
gekomen om verlaagde franchise niet op te nemen in de derde pijler.
Het lid Omtzigt merkt op dat inhaal van pensioen niet meer kan. Hij vraagt
of voor inkoop van diensttijd andere fiscale regels gelden. Zoals het lid
Omtzigt aangeeft, ziet inhaal van pensioen inderdaad op het inhalen van
het verschil tussen de daadwerkelijk opgebouwde pensioenen en het
maximale fiscale opbouwpercentage. Hierbij gaat om verstreken diensttijd
en tekort aan pensioenopbouw bij de huidige werkgever. Voor inhaal van
pensioen is altijd het fiscale kader van belang, zoals dat geldt op moment
dat de inhaal plaatsvindt.
In geval van inkoop van diensttijd, wordt een pensioentekort bij een
vorige werkgever ingekocht in de pensioenregeling van de huidige
werkgever. Dit gebeurt door bij de huidige werkgever extra, fictieve
diensttijd toe te kennen, waarover pensioenopbouw plaatsvindt. Hoofdregel is dat inkoop van diensttijd vanaf 8 juli 1994 niet meer mogelijk is.
Per die datum is namelijk de mogelijkheid van waardeoverdracht
opgenomen in destijds de Pensioen- en spaarfondsenwet. In het Uitvoeringsbesluit loonbelasting 1965 zijn echter enkele uitzonderingen op deze

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

112

hoofdregel opgenomen. Inkoop van diensttijd kan wel nog in de volgende
situaties:
– Na waardeoverdracht bestaat er nog steeds een pensioentekort met
betrekking tot diensttijd bij vorige werkgevers;
– Er bestaat een pensioentekort met betrekking tot diensttijd bij vorige
werkgevers van vóór 8 juli 1994;
– Er bestaat een pensioentekort met betrekking tot diensttijd bij vorige
werkgevers, terwijl de mogelijkheid van waardeoverdracht ontbreekt.
Dit betreft directeur grootaandeelhouders.
Ook voor inkoop van diensttijd geldt, dat het pensioentekort moet worden
getoetst aan het fiscale kader, zoals dat geldt op moment dat de inkoop
plaatsvindt. De fiscaal maximale pensioenpremie van 30% in het nieuwe
stelsel werkt niet terug naar dienstjaren, waarin het huidige fiscale stelsel
nog van toepassing was. Ook voor inkoop van diensttijd geldt dus dat dit
niet meer kan over dienstjaren, waarin het huidige fiscale stelsel gold.
Inhaal van pensioen en inkoop van diensttijd is na invoering van het
nieuwe fiscale stelsel wel nog mogelijk over dienstjaren, waarin dat
nieuwe fiscale stelsel van toepassing is. Voor meer informatie over inhaal
van pensioen en inkoop van diensttijd, wordt verwezen naar de
Handreiking inhaal en inkoop van pensioen van het Centraal
Aanspreekpunt Pensioenen van de Belastingdienst.33
Het lid Omtzigt vraagt in welke gevallen de eventtoets van toepassing
blijft op opgebouwde pensioenkapitalen. Hij maakt hierbij een onderscheid naar de volgende situaties:
1. toepassing van de eventtoets totdat het nieuwe fiscale pensioenstelsel
van toepassing wordt;
2. toepassing van de eventtoets wanneer het opgebouwde pensioenkapitaal wordt ingevaren in een pensioencontract volgens het nieuwe
pensioenstelsel;
3. toepassing van de eventtoets wanneer het opgebouwde pensioenkapitaal niet wordt ingevaren in een pensioencontract volgens het nieuwe
pensioenstelsel;
4. toepassing van de eventtoets, wanneer aan een pensioenkapitaal dat is
opgebouwd met toepassing van het huidige fiscale stelsel, premies
worden toegevoegd conform het nieuwe fiscale stelsel. Het lid Omtzigt
vraagt of in dit geval het opgebouwde pensioenkapitaal expliciet
worden ingevaren, of kan dat stilzwijgend worden aangenomen?
Het huidige fiscale pensioenkader is gebaseerd op een maximale
pensioenopbouw per dienstjaar (fiscale jaargrenzen). In de Wet op de
loonbelasting 1964 zijn voor premieregelingen uitgangspunten
opgenomen voor de berekening van een fiscaal maximale beschikbare
premie per dienstjaar. De fiscaal maximale beschikbare premie per
dienstjaar correspondeert met de fiscale jaargrenzen die gelden voor
pensioenopbouw op basis van een eindloonstelsel of middelloonstelsel.
In onderdeel 6 en bijlage IV en V van het Staffelbesluit34 worden ook
rekenregels voor staffels uitgewerkt die voor wat betreft de rekenrente
niet voldoen aan de uitgangspunten, zoals die zijn geformuleerd in de Wet
op de loonbelasting 1964. Deze rekenregels kunnen leiden tot premiestaffels die resulteren in een hoger pensioen, dan op basis van de fiscale
jaargrenzen is toegestaan. Om te waarborgen dat de fiscaal maximale
jaargrenzen niet worden overschreden, is in het Staffelbesluit de
voorwaarde van een eventtoets opgenomen.

33
34

https://centraalaanspreekpuntpensioenen.belastingdienst.nl/.
Besluit van 20 december 2019, nr. 2019-21333.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

113

Op grond van het algemene fiscale overgangsrecht blijven de huidige
fiscale kaders van toepassing op reeds opgebouwde pensioenaanspraken
(en kapitalen). Dat betekent dat ook de fiscale eventtoets van toepassing
blijft op premievrije gespaarde pensioenkapitalen die zijn opgebouwd met
toepassing van onderdeel 6 en bijlage IV of V van het Staffelbesluit.
Het voorgestelde nieuwe fiscale pensioenkader is niet langer gebaseerd
op een jaarlijkse opbouwbegrenzing maar gaat enkel nog uit van een
maximale premie-inleg per jaar. Het pensioenresultaat dat met die inleg
kan worden behaald, is fiscaal niet meer van belang. In het nieuwe stelsel
is een eventtoets achteraf dus niet meer nodig.
Als een pensioen(kapitaal) wordt ingevaren in het nieuwe stelsel, dan
wordt ook het nieuwe fiscale pensioenkader van toepassing op dat
ingevaren pensioen(kapitaal). Voor die ingevaren pensioenen of pensioenkapitalen is het pensioenresultaat dus niet meer van belang. Om die reden
kan bij het invaren van een premievrij gespaard pensioenkapitaal een
eventuele eventtoets komen te vervallen.
Gezien het bovenstaande geldt in de situaties die het lid Omtzigt
beschrijft, ten aanzien van de eventtoets:
1. de eventtoets blijft van toepassing op het opgebouwde pensioenkapitaal;
2. de eventtoets is niet langer van toepassing op het opgebouwde
pensioenkapitaal;
3. de eventtoets blijft van toepassing op het opgebouwde pensioenkapitaal;
4. de werkgever moet in het transitieplan schriftelijk vastleggen hoe
wordt omgegaan met opgebouwde pensioenaanspraken en pensioenrechten. Van stilzwijgend invaren kan dus geen sprake zijn. Wordt het
opgebouwde pensioenkapitaal ingevaren, dan vervalt de eventtoets.
De eventtoets blijft echter in stand, als het opgebouwde pensioenkapitaal niet wordt ingevaren.
8. Governance in het nieuwe pensioenstelsel
De leden van de fractie van de VVD vragen hoe de regering aankijkt tegen
de representatie van deelnemers en hoe er tegemoet gekomen wordt aan
deelnemers wanneer blijkt dat sociale partners geen evenwichtige
afspiegeling van hen zijn. Zij vragen hoe de regering dit risico gaat
aanpakken. Vakbonden ontlenen hun legitimiteit niet uitsluitend aan de
omvang en de samenstelling van hun ledenbestand. Zij richten zich op het
belang van alle werknemers en niet alleen op de belangen van hun leden.
Zoals uit onderzoek blijkt zijn werknemers (zeer) tevreden over de cao, de
pensioenregeling en de vertegenwoordiging van hun belangen door
vakbonden35. De regering ziet daarmee geen risico’s in de vertegenwoordiging van groepen deelnemers, ook niet wanneer het ledenbestand van
vakbonden geen evenwichtige afspiegeling is.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de beslissingsbevoegdheid
tot de collectieve waardeoverdracht niet bij een partij is gelegd, in plaats
van de uitsplitsing tussen een verzoek van sociale partners en een besluit
van het pensioenfonds. Het lid Omtzigt vraagt waarom sociale partners
beslissen of een verzoek tot invaren zal worden gedaan. De regering acht
de gesplitste verantwoordelijkheid hier noodzakelijk en in overeenstemming met de wijze waarop collectieve waardeoverdrachten nu ook
plaatsvinden. De collectieve waardeoverdracht bestaat uit twee stappen.
35

Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) 2020 blijkt dat 81,5% van de
werknemers (zeer) tevreden is over hun cao, 83,2% (zeer) tevreden is over hun pensioenregeling en dat 79,7% (zeer) tevreden is over de vertegenwoordiging van hun belangen door
vakbonden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

114

Allereerst dient aan de arbeidsvoorwaardentafel de pensioenovereenkomst te worden gewijzigd. Dat is het domein van sociale partners.
Vervolgens kunnen sociale partners het pensioenfonds verzoeken de
opgebouwde pensioenaanspraken en -rechten om te zetten naar de
nieuwe pensioenovereenkomst. Het pensioenfonds is juridisch eigenaar
van het fondsvermogen en is dus juridisch aanspreekbaar op de collectieve waardeoverdracht. Het pensioenfonds dient daarom het besluit tot
collectieve waardeoverdracht te nemen.
De leden van de VVD-fractie vragen bij wie de verantwoordelijkheid ligt
voor de communicatie over de haalbaarheid van de pensioenambitie.
Sociale partners maken afspraken over de pensioenregeling. Hierbij
spreken zij voor een vooraf afgesproken periode een passende premie af.
In geval van de solidaire premieregeling spreken zij tevens eenpensioendoelstelling af. Het vaststellen van de consistentie tussen de premie en de
pensioendoelstelling en de premie is een uitsluitende verantwoordelijkheid van sociale partners. Het ligt in de rede dat deze consistentie
onderdeel is van de arbeidsvoorwaardelijke besprekingen en de achterbanraadpleging hierbij. Het pensioenfonds speelt in het proces van
vaststellen van de consistentie een faciliterende rol. Het informeert de
sociale partners over de kans dat de beoogde pensioendoelstelling,
gegeven de premie wordt behaald aan de hand van een uniforme
scenario-analyse. Het pensioenfonds heeft hiernaast uiteindelijk de
verantwoordelijkheid om deelnemers te informeren over het opgebouwde
en te verwachten pensioen op basis van scenario’s. Zij zijn er niet
verantwoordelijk voor of het verwachte pensioen ook in lijn is met de door
sociale partners afgesproken pensioenambitie en zullen hierover ook niet
communiceren.
De leden van de D66-fractie vragen de regering waarom werknemers in de
ene sector meer rechten hebben dan in de andere sector afhankelijk van
de vraag of er in de sector sprake is van een verantwoordingsorgaan of
van een belanghebbendenorgaan. Het pensioenfonds is vrij om het
bestuursmodel te kiezen. De keuze van het model bepaalt hoe het bestuur
wordt samengesteld. In de bestuursmodellen waar sociale partners
vertegenwoordigd zijn in het bestuur is er sprake van een verantwoordingsorgaan. Waar zij niet vertegenwoordigd zijn in het bestuur is er
sprake van een belanghebbendenorgaan. Het belanghebbendenorgaan
heeft om deze reden enkele goedkeuringsrechten die het verantwoordingsorgaan niet heeft. Aanvullend op de huidige bevoegdheden wordt
het besluit tot invaren wordt voorgelegd aan het belanghebbendenorgaan
of verantwoordingsorgaan. De rechten die beide organen daarbij hebben,
een adviesrecht voor een verantwoordingsorgaan en een goedkeuringsrecht voor het belanghebbendenorgaan, is in lijn met de huidige rechten
van deze organen bij gehele of gedeeltelijke (externe) waardeoverdrachten.
De leden van de D66-fractie vragen welke maatregelen de regering gaat
nemen om de diversiteit in de pensioensector, en daarmee samenhangend de representativiteit, te vergroten. De regering merkt op dat
pensioenfondsbesturen de verplichting hebben de belangen van alle
deelnemers evenwichtig af te wegen, ongeacht de samenstelling van het
bestuur. De regering vindt het desondanks belangrijk dat pensioenfondsbesturen divers zijn samengesteld. Immers, divers samengestelde
besturen nemen verschillende perspectieven mee in hun afwegingen en
besluitvorming. Daarnaast weerspiegelt een divers samengesteld bestuur
de achterban beter, waardoor deelnemers en pensioengerechtigden zich
eerder zullen herkennen in het bestuur. De regering heeft onlangs kennis
genomen van de rapportage over 2020 van de monitoringscommissie
code pensioenfondsen en is voornemens om uw Kamer voor de zomer te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

115

informeren over de recente ontwikkelingen.36 Uit deze rapportage blijkt
dat er een groot aantal fondsen is dat een ambitieus diversiteitsbeleid
voert en zich niet beperkt tot de norm uit de Code pensioenfondsen
(minimaal 1 vrouw en minimaal 1 jongere). Tegelijk blijkt dat slechts een
derde van de pensioenfondsen (33%) zowel een vrouw als een jongere in
het bestuur hebben. Aandacht voor diversiteit in pensioenfondsbesturen
blijft daarom van belang. De regering blijft daarom met de sector in
gesprek over de ontwikkelingen en initiatieven om diversiteit te bevorderen.
De leden van de D66-fractie vragen hoe de evenwicht bevorderende
maatregelen die bij de standaardmethode kunnen worden toegepast
bijdragen aan het dichter bij elkaar brengen van het netto profijt. Deze
mogelijkheid om de uitkomsten van de standaardregel voor het invaren
aan te passen, kan ertoe leiden dat het netto profijt van cohorten verder
van elkaar af komen te liggen. Dit risico heeft de regering onderkend en
daarom is deze mogelijkheid beperkt. Deze mogelijkheid is wel gebonden
aan strikte doelen en het vermogen dat mag worden herverdeeld, is
gemaximeerd op 5% van het persoonlijke pensioenvermogen na
toedeling middels de standaardregel. Bovendien is de aanpassing
onderdeel van de expliciete, schriftelijke raadpleging door de medezeggenschapsorganen – en bij een negatief advies ook van de adviescommissie transitie-effecten standaardmethode – als het netto profijt van een
cohort na aanpassing negatiever wordt dan het negatiefste cohort voor de
aanpassing. Volledigheidshalve dient te worden opgemerkt dat voor de
beoordeling van evenwichtigheid binnen een pensioenfonds meerdere
factoren een rol kunnen spelen dan enkel de beoordeling van uitkomsten
in termen van nettoprofijt.
De leden van de D66-fractie vragen naar de verschillen in behandeling van
deelnemers bij een in Nederland gevestigd pensioenfonds van een
internationaal bedrijf en een buiten Nederland gevestigd pensioenfonds
van hetzelfde bedrijf. De wetswijziging ziet alleen op pensioenregelingen
die onder de Nederlandse wetgeving vallen. Het pensioen dat in een
buitenlandse regeling wordt opgebouwd of het toezicht daarop vallen
buiten de reikwijdte van de wetsvoorstel toekomst pensioenen en wijzigen
dus niet.
De leden van de SP-fractie vragen of ingezien wordt dat met het
wetsvoorstel toekomst pensioenen de zeggenschap voor deelnemers,
slapers en pensioengerechtigden niet gelijk is. De besluitvorming over
pensioenregelingen en opgebouwd vermogen kent verschillende fases.
Ten eerste de arbeidsvoorwaardelijke fase. Hierbij maken sociale partners
afspraken over de nieuwe pensioenregeling. Vertegenwoordigers van
werkgevers en werknemers onderhandelen over het wijzigingen van de
pensioenregeling. Zij bezien tevens of zij een verzoek tot waardeoverdracht (invaren) naar de nieuwe regeling doen. Werknemersorganisaties
vertegenwoordigen tijdens de onderhandelingen ook de gewezen
deelnemers en pensioengerechtigden. Tegelijkertijd hebben deze groepen
veelal minder positie bij de onderhandelingen, omdat de onderhandelingen primair gaan over de nieuwe pensioenregeling en de toekomstige
pensioenopbouw. Specifiek voor de transitie naar het nieuwe stelsel,
waarbij sociale partners na de onderhandelingen over de nieuwe
pensioenregeling mogelijk ook een verzoek tot invaren doen wat een
grote impact heeft op gewezen deelnemers en pensioengerechtigden,
wordt in de arbeidsvoorwaardelijke fase een hoorrecht gecreëerd voor
verenigingen van gewezen deelnemers en voor verenigingen van
pensioengerechtigden. Na het verzoek door sociale partners beoordeelt
36

https://mcpf.nl/wp-content/uploads/2022/03/PF_Nalevingsrapportage_MCPF_2020-21.pdf.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

116

het pensioenfonds of het een verzoek tot uitvoering van de pensioenregeling en een verzoek tot invaren kan inwilligen. In de besluitvorming
moet het pensioenfonds alle belangen, ook die van pensioengerechtigden
en gewezen deelnemers, evenwichtig afwegen. Het verantwoordingsorgaan of belanghebbendenorgaan heeft een advies respectievelijk
goedkeuringsrecht. Het bestuur en verantwoordingsorgaan dan wel het
belanghebbendenorgaan is samengesteld uit vertegenwoordigers van
werkgevers, werknemers en pensioengerechtigden.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt waarom de vertegenwoordiging
van pensioengerechtigden niet evenredig gebaseerd zou moeten zijn
onder actieven, slapers en pensioengerechtigden. De leden van de fractie
van de SP vragen waarom is gekozen voor een restrictie van maximaal
25% van het aantal zetels in het fondsbestuur. Bij pensioenfondsen zijn
vertegenwoordigers van werknemers en pensioengerechtigden op basis
van onderlinge getalsverhoudingen vertegenwoordigd in het bestuur of in
het belanghebbendenorgaan, met dien verstande dat vertegenwoordigers
van pensioengerechtigden hoogstens de helft van hun gezamenlijke
vertegenwoordiging bevatten. Hiervan kan worden afgeweken indien
betrokken partijen hiermee akkoord zijn. Hiernaast geldt op grond van de
pensioenwet dat vertegenwoordigers van pensioengerechtigden niet
meer dan 25% van het totaal aantal zetels hebben. In het verantwoordingsorgaan zijn deelnemers en pensioengerechtigden evenredig op basis
van onderlinge getalsverhoudingen vertegenwoordigd. Op grond van
door het bestuur van het pensioenfonds vast te stellen criteria kunnen
tevens vertegenwoordigers van gewezen deelnemers zitting hebben in het
verantwoordingsorgaan. Deze samenstelling van paritaire pensioenfondsbesturen en medezeggenschapsorganen is met de wet versterking
bestuur pensioenfondsen geintroduceerd, om adequate vertegenwoordiging van belanghebbenden te realiseren, vooruitlopend op uitwerking
van het Pensioenakkoord.37 Door een maximering van het zetelaantal van
pensioengerechtigden tot 25% in het pensioenfondsbestuur wordt
voorkomen dat de rol en de positie van sociale partners in het bestuur uit
balans raakt. De regering meent dat door een goede balans van alle
vertegenwoordigers het pensioenfondsbestuur beter in staat is om alle
belangen evenwichtig af te wegen.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt of de werkgever, in een stelsel waar
alle risico’s bij de deelnemer liggen, niet alleen zou moeten meebeslissen
over de premiehoogte. Daarnaast vragen de leden van de SP-fractie
waarom alle risico’s bij deelnemers en gepensioneerde liggen en niet bij
de werkgever en waarom in dat geval werkgevers nog een rol moeten
krijgen in het fondsbestuur. Met de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel is pensioenbouw alleen nog mogelijk op basis van een premieovereenkomst waar tussen sociale partners afgesproken premie de arbeidsvoorwaardelijke toezegging is. De rol van de werkgever houdt daarmee
niet op. Hij is verantwoordelijk voor de onderbrenging van de pensioenovereenkomst bij een pensioenuitvoerder en heeft, afhankelijk van de
afspraken, belang bij een goede uitvoering van de pensioenovereenkomst. Pensioen is immers een belangrijke arbeidsvoorwaarde. De
regering ziet derhalve geen aanleiding om wettelijk te regelen dat de
werkgever geen rol meer heeft in het pensioenfondsbestuur. Het
pensioenfonds is daarbij vrij om het bestuursmodel met het oog op het
nieuwe stelsel te wijzigen.
De leden van de SP-fractie vragen hoeveel kosten werkgevers zullen
besparen door het vastzetten van de premiehoogte per jaar over de
komende 20 jaar. Er zijn geen voorspellingen te maken over de premieont37

Kamerstukken II 2011/12, 33 182, nr. 2.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

117

wikkeling voor de komende 20 jaar. Het is derhalve niet mogelijk hier
gefundeerde uitspraken over te doen. In het wetsvoorstel is wel
opgenomen dat in de solidaire premieregeling sociale partners minimaal
eens in de vijf jaar kijken naar de premie en bijbehorende doelstelling. Het
is logisch dat op een dergelijk moment sociale partners kiezen voor een
herijking van de premie.
De leden van de fracties van de PvdA, GroenLinks en Den Haan geven aan
dat er bij de opdrachtbevestiging een oordeel van het pensioenfondsbestuur lijkt te worden verwacht over de passendheid van de regeling. De
leden van de fracties van de PvdA, GroenLinks vragen de regering meer
toelichting te geven, daarbij in te gaan op het feit dat sociale partners
verantwoordelijk zijn voor de besluitvorming inzake de arbeidsvoorwaarde pensioen en wat de rol van pensioenfondsen hierbij zou moeten
zijn. Het lid van de fractie Den Haan vraagt in welke mate hier een oordeel
wordt verwacht van het fonds. Ook vraagt zij of de regering verwacht dat
hier onduidelijkheid of geschillen over kunnen ontstaan. Pensioenfondsen
zullen met de opdrachtbevestiging inzicht bieden in de keuzes die zij
hebben gemaakt bij de inrichting van de opdracht, de onderbouwing bij
de door hen gemaakte keuzes en in de consequenties van de gezamenlijke
werking van arbeidsvoorwaardelijke keuzes en keuzes door het pensioenfonds. In dit kader geeft het pensioenfondsbestuur een onderbouwing
beschrijving blijkt waarom, en in welke mate, volgens het pensioenfondsbestuur, de keuzes die het pensioenfonds zelf heeft gemaakt bij de
inrichting van het contract38, gegeven de door sociale partners bepaalde
opdracht, alsmede de werking van het geheel, passen bij de deelnemerspopulatie. Dit zal de uitlegbaarheid van de regeling ten goede komen. Het
bestuur geeft geen oordeel over de arbeidsvoorwaardelijke keuzes.
De regering verwacht niet dat hiermee onduidelijkheid of geschillen
ontstaan. Pensioenfondsen gaan niet over de vormgeving van de
pensioenregeling zoals deze is bepaald door sociale partners, noch gaan
sociale partners over de keuzes die het pensioenfonds maakt. In de
praktijk zal het pensioenfonds wel relevante inzichten tijdig verstrekken
aan sociale partners, voordat deze de formele opdracht aan het fonds
geven. Sociale partners kunnen de genoemde inzichten meewegen in hun
opdracht.
De leden van de fracties van de PvdA, GroenLinks en Den Haan vragen of
de regering kan bevestigen dat arbeidsvoorwaardelijke keuzes aan sociale
partners zijn en dat toezichthouders hier geen toezicht op hebben. De
toezichthouders (DNB en AFM) houden toezicht op pensioenfondsen. Zij
houden geen toezicht op de arbeidsvoorwaardelijke keuzes. DNB en AFM
houden wel toezicht op de opdrachtaanvaarding en op de informatie die
middels de opdrachtbevestiging door pensioenfondsen aan sociale
partners wordt verstrekt. Dit betreft echter geen oordeel over arbeidsvoorwaardelijke keuzes, maar informatie over de keuzes die pensioenfondsen
maken, de onderbouwing bij de door hen gemaakte keuzes en in de
consequenties van de gezamenlijke werking van arbeidsvoorwaardelijke
keuzes en keuzes door het pensioenfonds.
De leden van de fracties van de PvdA, GroenLinks en Den Haan vragen of
de regering het eens is dat het niet de bedoeling is dat een fonds bij de
opdrachtbevestiging ook ingaat op de vormgeving voor zover deze is
bepaald door sociale partners. De opdracht wordt gegeven door sociale
partners, zij maken afspraken over onder andere het type regeling en de
premie. Het pensioenfonds gaat over de uitvoering van de opdracht en
maakt enkele specifieke inrichtingskeuzes, gebaseerd op de gegeven
38

Bijvoorbeeld aangaande de concrete vul- en verdeelregels van de solidariteitsreserve, de
toedelingsregels, het projectierendement of de vaste daling en de spreidingssystematiek.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

118

opdracht en de risicohouding van de deelnemers. Bijvoorbeeld de
concrete vul- en verdeelregels van de solidariteitsreserve, de toedelingsregels, het projectierendement of de vaste daling en de spreidingssystematiek. De regering vindt het van belang dat sociale partners en pensioenfonds bij aanvaarding van de opdracht een gemeenschappelijk beeld
hebben over de opdracht en de consequenties van de gemaakte keuzes
voor de deelnemers. Pensioenfondsen zullen daarom met de opdrachtbevestiging inzicht moeten bieden in de keuzes die zij hebben gemaakt bij de
inrichting van de opdracht, de onderbouwing daarbij en in de consequenties van de werking van het geheel (van de gezamenlijke werking van
arbeidsvoorwaardelijke keuzes en keuzes door het pensioenfonds).
Pensioenfondsen gaan inderdaad niet over de vormgeving van de
pensioenregeling zoals deze is bepaald door sociale partners, noch gaan
sociale partners over de keuzes die het pensioenfonds maakt. Indien
sociale partners de geschetste consequenties onwenselijk vinden, kunnen
zij bezien of dit voor hen aanleiding is om de door hen gemaakte keuzes te
heroverwegen. Overigens is de verwachting dat dit sporadisch voor zal
komen, omdat sociale partners en pensioenfondsen in de praktijk reeds
veelvuldig contact hebben over de (consequenties) van keuzes.
Het lid Omtzigt vraagt hoe de regering gaat borgen dat verenigingen in
staat zijn zich op te richten. Om te beginnen zijn verenigingen van
gepensioneerden ook binnen bedrijfstakpensioenfondsen en ondernemingspensioenfondsen geen onbekend fenomeen. Aan de eis van
deelname van 10% van de gepensioneerden, die gelijk is aan die voor het
bestaande hoorrecht in de Pensioenwet voor verenigingen van gepensioneerden bij uitvoering door een verzekeraar, is als alternatief het aantal
van minimaal duizend leden toegevoegd. Dit om te voorkomen dat er een
te hoge drempel ontstaat voor gewezen deelnemers en gepensioneerden
bij met name grote bedrijfstakfondsen. Een pensioenfonds is gehouden
om op verzoek van (een vereniging van) gepensioneerden of (een
vereniging van) gewezen deelnemers mee te werken aan de verstrekking
van informatie aan de gepensioneerde of gewezen deelnemers van het
fonds over het voornemen tot oprichting, of over het bestaan, van een
vereniging van gewezen of gepensioneerde deelnemers. Daarnaast stelt
de regering voor om in de lagere regelgeving te regelen dat de verenigingen van gewezen deelnemers en verenigingen van pensioengerechtigden zich tijdig kenbaar maken aan sociale partners. Het is belangrijk dat
sociale partners aan deze verenigingen duidelijk maakt op welk moment
zij zich uiterlijk moeten hebben gemeld en hoe zij dat kunnen doen. Deze
melding kan bijvoorbeeld via de website van het pensioenfonds worden
gedaan. Om partijen zolang mogelijk de tijd te geven om aan de ledenaantallen te voldoen, wordt uiteindelijk pas op het moment dat het hoorrecht
daadwerkelijk wordt uitgeoefend beoordeeld of een vereniging van
gewezen deelnemers of een vereniging van pensioengerechtigden
voldoet aan de gestelde voorwaarden van het hoorrecht. Deze verenigingen hebben daarmee tot op dat moment de tijd om aan de
voorwaarden te voldoen.
Het lid Omtzigt vraagt of leden van verantwoordingsorganen voldoende
toegerust zijn om hun verzwaarde taak te vervullen en of de regering
voornemens is extra opleidingseisen voor te schrijven. De taak van het
verantwoordingsorgaan is anders dan die van het pensioenfondsbestuur,
het interne toezicht en de externe toezichthouder. De leden hoeven
bijvoorbeeld niet de specifieke techniek achter genomen besluiten te
kunnen beoordelen. De taak van het verantwoordingorgaan richt zich op
de evenwichtige belangenafweging door het pensioenfondsbestuur. De
leden beoordelen daarbij bijvoorbeeld wat de besluiten betekenen voor de
eigen achterban, hoe gecommuniceerd wordt en wat alternatieven zijn.
Leden van verantwoordingsorganen zijn geen medebeleidsbepaler en om
die reden stelt de Pensioenwet geen verplichtingen aan de achtergrond en

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

119

opleidingsniveau van leden van verantwoordingsorganen. De Pensioenwet geeft leden van verantwoordingsorganen wel diverse rechten om
hun taak goed te kunnen vervullen. Het verantwoordingsorgaan heeft, net
als een ondernemingsraad, het recht om een deskundige in te schakelen
en het recht op scholing zodat het verantwoordingsorgaan zijn taken kan
vervullen. De kosten komen voor rekening van het pensioenfonds.39
Hiernaast zal het pensioenfonds in het kader van het implementatieplan
een risicoanalyse moeten uitvoeren om te beoordelen of bij alle partijen
die betrokken zijn bij de besluitvorming en implementatie van het nieuwe
stelsel, zoals het verantwoordingsorgaan, voldoende kennis aanwezig is
en welke beheersmaatregelen het treft om eventuele risico’s te beheersen.
Tot slot merkt de regering op dat er ook een belangrijke taak voor het
pensioenfondsbestuur ligt om het verantwoordingsorgaan op gepaste
manier mee te nemen in de besluitvorming, zodat deze in staat is
uitvoering te geven aan het adviesrecht.
Het lid Omtzigt vraagt of het wel klopt dat een pensioenovereenkomst
gewijzigd kan worden door gebruik te maken van een eenzijdig wijzigingsbeding, indien dat is opgenomen in de pensioenovereenkomst, waarbij de
onderhavige wetswijziging een zwaarwichtig belang vormt. Ook vraagt
het lid Omtzigt of de regering kan toelichten waar het op gebaseerd is dat
een werknemer een redelijk voorstel van de werkgever tot wijziging van
de pensioenovereenkomst redelijkerwijs niet kan weigeren indien een
eenzijdig wijzigingsbeding ontbreekt. In antwoord op deze vragen merkt
de regering op dat het lid Omtzigt terecht signaleert dat dit in de jurisprudentie niet altijd een uitgemaakte zaak is. Uit jurisprudentie blijkt dat een
wetswijziging een zwaarwichtig belang kan zijn om gebruik te kunnen
maken van een eenzijdig wijzigingsbeding. Zoals ook staat vermeld in de
memorie van toelichting (par. 5.3), zal er sprake moeten zijn van een
aantoonbaar en zwaarwichtig belang van de werkgever waarvoor het
belang van de werknemer moet wijken. Het komt niet alleen aan op de
argumenten van de werkgever of de pensioenuitvoerder, maar ook op de
belangen van de werknemers, deelnemers of andere gerechtigden en de
vraag of mede met het oog op die belangen verlangd kan worden dat zij
hun instemming niet weigeren. Deze toets zal moeten plaatsvinden als er
een eenzijdig wijzigingsbeding overeengekomen is. Een werkgever zal
derhalve altijd met goede argumenten moeten komen en dat geldt ook bij
een stelselwijziging als de onderhavige. Het redelijkerwijs aanvaarden van
een voorstel van de werkgever is aan de orde als er geen eenzijdig
wijzigingsbeding is overeengekomen in de pensioenovereenkomst. Een
werknemer is in beginsel niet verplicht om voorstellen van de werkgever
tot wijziging van de pensioenovereenkomst te aanvaarden. De werknemer
mag echter van zijn instemmingbevoegdheid geen onredelijk gebruik
maken. Onder omstandigheden zal een weigering om in te stemmen met
een (redelijk) voorstel van de werkgever tot wijziging van de pensioenovereenkomst genegeerd kunnen worden, hetzij op grond van
artikel 6:248 BW, dan wel met toepassing van de norm van goed
werknemerschap als bedoeld in artikel 7:611 BW.40 Dat de werknemer op
basis van deze normen verplicht is om in te stemmen met een voorstel tot
wijziging van de pensioenovereenkomst, wordt echter niet snel aangenomen. Er moet ten eerste sprake zijn van een redelijk voorstel van de
werkgever tot wijziging van de pensioenovereenkomst. Bij de beoordeling
of een voorstel redelijk is, zijn alle omstandigheden van het geval van
39
40

Artikel 115g Pensioenwet jo artikel 10, 16, 17, 18 en 22 Wet op de ondernemingsraden.
Zie over de toepassing van het goed werknemerschap bij wijzigingen van de arbeidsovereenkomst de Hoge Raad in de arresten Taxi Hofman 26 juni 1998, JAR 1998/199, NJ 1998/767,
Midnet Taxi 28 april 2000, JAR 2000/12, Drie-S-Invest, Hoge Raad 14 november 2003, NJ
2004/138. Voor literatuur bijvoorbeeld: J.J.M de Laat, «Goed werknemerschap en revolutie»,
ArA 2003/1, M.S.A. Vegter, in: JAR-Verklaard, 6 september 2002, L.J. de Vroe, «Eenzijdige
wijziging van arbeidsvoorwaarden en uitholling van artikel 7:613 BW», Arbeidsrecht 2001, 2,
nr. 9, p. 23 e.v., 16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

120

belang. Ook moet worden aangetoond dat van de werknemer, gelet op
zijn belang, kon worden gevergd dat hij het aanbod aanvaardt.41
9. Informatievoorschriften in het nieuwe pensioenstelsel
De leden van de VVD-fractie vragen welke informatie de deelnemer krijgt
over de omzetting van zijn aanspraken in een kapitaal. De regering
begrijpt deze vraag zo dat de VVD-fractie de omzetting bedoelt van
aanspraken op een vastgestelde uitkering in aanspraken op een uitkering
uit een voor de uitkering gereserveerd vermogen. De inkomensstroom
vóór en na transitie is, zo denkt de regering, voor de deelnemer leidend en
het belangrijkste om informatie over te ontvangen. Treedt er een
verandering op in de inkomensstroom en, zo ja, welke. De deelnemer
krijgt de pensioenbedragen in euro’s over zijn situatie vóór en na
omzetting naast elkaar gepresenteerd. Het persoonlijke inzicht hierin is de
kern van de verplichte individuele transitie-informatie.
Dit inzicht krijgt de deelnemer over twee specifieke aspecten. Ten eerste
hoe hoog de pensioenuitkering, welke uitkering hij zou hebben kunnen
bereiken bij blijvende deelname aan zowel de oude als de nieuwe
pensioenregeling, reglementaire kan worden en volgens een optimistisch,
verwacht en pessimistisch scenario. Ten tweede hoe het pensioen volgens
het verwachte scenario zich kan kunnen ontwikkelen na pensioeningang,
ook weer volgens een optimistisch, verwacht en pessimistisch scenario.
Naast deze individuele informatie over de inkomensstroom ontvangt de
deelnemer algemene informatie over, indien van toepassing, compensatie. Dat wil zeggen, indien en voor zover deelnemers compensatie
ontvangen in de pensioensfeer, dus in de vorm van extra pensioen. Deze
algemene informatie ontvangen de deelnemers van de pensioenuitvoerder, die tenslotte niet gaat over compensatie anders dan in de vorm
van extra pensioen. Informatie over deze onderwerpen dient de pensioenuitvoerder te verstrekken tijdig vóór de transitie, op grond van artikel 150j,
tweede en derde lid, van het wetsvoorstel.
Wat de situatie vlak na de transitie betreft, merkt de regering nog op dat
de pensioenuitvoerder bij lagere regelgeving wordt verplicht de
deelnemer te informeren over de hoogte van het voor zijn uitkering
gereserveerd vermogen vanaf aanvang deelneming aan de nieuwe
premieregeling. Zodat de deelnemer vanaf de omzetting de ontwikkeling
kan volgen van zijn vermogensstroom.
De leden van de fracties van de VVD en D66 vragen wat de regering gaat
doen om het pensioenvertrouwen van de samenleving weer op te
bouwen. Leden van de VVD-fractie vragen zich af wat de regering gaat
doen om het pensioenvertrouwen van de samenleving weer op te
bouwen. De regering vindt dat zij een verantwoordelijkheid heeft om bij te
dragen aan het vertrouwen in ons pensioenstelsel. De stelselwijziging is
een grote en complexe operatie met een doorlooptijd van enkele jaren.
Betrokken partijen dienen zich tijdig voor te bereiden om de komende
stelselherziening zo goed mogelijk te kunnen uitvoeren. Om dit te
bewerkstellingen hebben verschillende betrokken partijen, waaronder het
Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, de Stichting van de
Arbeid, de Pensioenfederatie, Verbond van Verzekeraars, FNV, CNV, VCP,
AdFiz de handen ineengeslagen en is er sinds begin van dit jaar het
gezamenlijke informatieplatform voor professionals, werkenaanonspensioen.nl, beschikbaar. De stappenplannen die vanuit de Stichting van de
41

Deze criteria zijn door de Hoge Raad geformuleerd in zijn arrest van 11 juli 2008, JAR 2008/204,
NJ 2011/185 (Stoof/Mammoet). Zie ook Rechtbank Utrecht 13 mei 2009, PJ 2009/115.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

121

Arbeid worden opgesteld, zijn een belangrijk onderdeel van dit gezamenlijke platform. Het informatieplatform stelt hiermee alle partijen, die direct
betrokken zijn bij de implementatie van het vernieuwde pensioenstelsel,
in staat om op tijd te beginnen met de nodige voorbereidingen op de
taken die zij met het oog op een zorgvuldige transitie moeten vervullen.
Het informatieplatform wordt de komende jaren verder doorontwikkeld.
Hierbij zijn het wetgevingstraject en de verschillende fasen van de
transitie leidend.
Het is van groot belang dat we daarnaast alle Nederlanders, waaronder
jongeren en ouderen, meenemen in deze verandering. Voor de informatie
aan het grote publiek werkt Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid samen met sociale partners, Pensioenfederatie,
pensioenfondsen- en uitvoerders, Verbond van Verzekeraars, verzekeraars,
Wijzer in Geldzaken, Stichting Lezen en Schrijven en wetenschappers.
Bij alle publieksinformatie is het uitgangspunt om eenvoudig en begrijpelijk te informeren. We weten uit onderzoek dat pensioenen voor veel
Nederlanders complexe materie is. Technische informatie over pensioenen is al snel te ingewikkeld en levert vragen en een gevoel van
onzekerheid op. Sterk vereenvoudigde informatie kan leiden tot meer
begrip.
Tenslotte gaan we werken met een Publieksmonitor pensioenen: een
doorlopend, representatief onderzoek onder de Nederlandse bevolking.
Deze monitor zorgt elk kwartaal voor inzicht in vertrouwen en beleving
rondom het pensioenstelsel. De nulmeting van de Publieksmonitor is
onlangs afgerond. De volledige rapportage kan vanaf maandag 16 mei
ingezien worden in het dossier Pensioen op rijksoverheid.nl.42
De vertrouwensscore (een objectief construct) in het huidige pensioenstelsel is op dit moment een 5,53. Deze score valt binnen de neutrale
range (<4 = weinig vertrouwen; 4–7 = neutraal; >7 = veel vertrouwen). Het
vertrouwen ligt hoger onder de groep financieel hoog geletterden.
Daarnaast drukt de groep reeds gepensioneerden meer vertrouwen uit
dan de groep bijna-gepensioneerden. Op het gebied van kennis is
zichtbaar dat de basiskenmerken van het pensioen bij een ruime
meerderheid bekend zijn. Daarnaast blijkt dat 40% van de Nederlanders
zegt jaarlijks te controleren hoe zijn pensioen ervoor staat.
De leden van de D66-fractie vragen de regering naar de maatregelen die
zij neemt om de fouten uit het verleden, in de communicatie, het
verwachtingsmanagement en de afspraken die zijn gemaakt, te herstellen
en daarmee te werken aan vertrouwen. Hoe kunnen de verwachtingen van
mensen voor hun pensioen en de gevolgen van het wetsvoorstel
toekomst pensioenen voor bijvoorbeeld mogelijke pensioenverhogingen
goed worden gecommuniceerd en acht de regering het wenselijk om dit
vanuit een centraal punt te doen, zo vragen de leden van de fractie van
D66.
De leden van de D66-fractie vragen naar maatregelen van de regering die
er op gericht zijn om het pensioenvertrouwen van de samenleving weer
op te bouwen De regering heeft gemerkt dat een pensioenstelsel,
gebaseerd op de toezegging van vastgestelde uitkering, een mate van
zekerheid suggereert die helaas tot teleurstellingen heeft geleid. Veel
deelnemers en pensioengerechtigden hebben immers al vele jaren geen
42

Zie voor de publicatie van het rapport publieksmonitor pensioenen: https://
www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-sociale-zaken-en-werkgelegenheid/
documenten/rapporten/2022/05/10/publieksmonitor-vertrouwen-pensioenstelsel.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

122

verhogingen van hun pensioen meer ontvangen. De overgang naar een
toezegging van een premie verkleint juist het risico van meer beloven dan
kunnen waarmaken» voor wat betreft de uitkering. Deze verandering van
de techniek van pensioenopbouw, van uitkerings- in premieregelingen,
ziet de regering als een overgang naar «minder beloven en meer kansen
om waar te maken». Dat een deelnemer uitzicht behoudt op pensioen
wordt voor deelnemers duidelijk in de vorm van de navigatiemetafoor (de
drie pijlen): hoe ontwikkelt zich het te bereiken pensioen volgens een
pessimistisch, optimistisch en verwacht scenario. Dat een pensioen zich
überhaupt langs drie scenario’s kan ontwikkelen geeft enerzijds eerlijk
weer dat pensioen onzeker. Anderzijds geeft het aan dat er pensioen zal
zijn en welk pensioen de deelnemer naar verwachting zal krijgen. Naast
dat de regering bestaande, bedoelde normen voor deze individuele
informatie behoudt, werkt zij ook aan meer generieke informatie, zoals
ook toegelicht in antwoord op een vraag van de leden van de VVD-fractie.
De regering vindt van groot belang dat verschillende betrokken partijen,
waaronder het Ministerie, de Stichting van de Arbeid, de Pensioenfederatie, Verbond van Verzekeraars, FNV, CNV, VCP, AdFiz de handen ineen
hebben geslagen en het platform werkenaanonspensioen.nl hebben
gecreëerd. Dit informatieplatform stelt hiermee alle partijen, die direct
betrokken zijn bij de implementatie van het vernieuwde pensioenstelsel,
in staat om op tijd te beginnen met de nodige voorbereidingen op de
taken die zij met het oog op een zorgvuldige transitie moeten vervullen.
Het informatieplatform wordt de komende jaren verder ontwikkeld. Hierbij
zijn het wetgevingstraject en de verschillende fasen van de transitie
leidend.
Voor de informatie gericht aan het grote publiek werkt het Ministerie van
SZW samen met sociale partners, Pensioenfederatie, pensioenfondsen- en
uitvoerders, Verbond van Verzekeraars, verzekeraars, Wijzer in Geldzaken,
Stichting Lezen en Schrijven en wetenschappers. Deze samenwerking
heeft een toolbox opgeleverd met basiskennis pensioenen. Hierin staan
informatiemiddelen beschikbaar voor iedereen in de sector om de
doelgroepen waar zij voor werken te kunnen voorzien van informatie over
de voorgenomen wijzigingen van het pensioenstelsel.43 Deze toolbox
wordt de komende tijd steeds verder aangevuld met informatie en
middelen om het publiek te informeren. Verder begint na de parlementaire behandeling een publiekscampagne om Nederlanders te informeren
over de vernieuwing van het pensioenstelsel, wederom samen met
genoemde partijen. Onderdeel daarvan zal een website zijn, gericht op het
algemene publiek, met informatie over hoe pensioen nu geregeld is en
wat er gaat veranderen. We geven daar antwoorden op vragen die leven
over de nieuwe pensioenregels. Ook zal het ministerie voor het beantwoorden van publieksvragen extra capaciteit inrichten. Bij alle publieksinformatie is het uitgangspunt om eenvoudig en begrijpelijk te informeren.
Omdat alleen sterk vereenvoudigde informatie kan leiden tot meer begrip.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering waarom zij er in het
wetsvoorstel niet voor heeft gekozen om bij de deelnemer neer te leggen
dat deze toestemming kan geven om zijn of haar pensioendata uit
mijnpensioenoverzicht.nl ter beschikking te laten stellen aan de pensioenuitvoerder. De leden van de SGP-fractie en de PvdA- en GroenLinks-fractie
hebben een soortgelijke vraag gesteld. Vooropgesteld, de site mijnpensioenoverzicht.nl kent nu al een functionaliteit die de ingelogde deelnemer
de mogelijkheid geeft gegevens in verschillende formats te downloaden
en het gedownloade bestand te delen. Het is dus de deelnemer die zijn
eigen pensioendata deelt met een pensioenuitvoerder. De regering heeft
kennisgenomen van de wens om tot een wettelijke grondslag te komen
43

Zie Toolbox communicatie | Werken aan ons Pensioen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

123

voor een geautomatiseerde vorm van gegevensuitwisseling via een
zogeheten application programming interface (API) tussen het pensioenregister en de betreffende pensioenuitvoerder. De regering is daarom
voornemens om te onderzoeken of deze wens kan worden uitgewerkt in
wetgeving. Dit vergt zorgvuldige vormgeving van de privacy- en
gegevensdelingswaarborgen, waarbij ook de adviezen van onder andere
de Raad van State en de Autoriteit Persoonsgegevens van belang zijn.
Daarom is het niet mogelijk dit in het huidige wetsvoorstel mee te nemen.
De leden van de D66-fractie vragen of het mogelijk blijft voor pensioenuitvoerders pensioengerechtigden te informeren over de ontwikkeling van
uitkering in plaats van de voor het uitkering gereserveerd vermogen. De
regering kan bevestigend antwoorden op deze vraag. Dit wetsvoorstel
wijzigt het betreffende artikel 44 van de Pensioenwet niet. Daardoor blijft
een pensioenuitvoerder alleen verplicht een pensioengerechtigde jaarlijks
een opgave te verstrekken van zijn of haar recht op een pensioenuitkering.
De leden van CDA-fractie willen weten of de pensioenuitvoerder de
deelnemer op het pensioenoverzicht (voorheen UPO) niet alleen informeert over premie-opbouw en verwachte uitkering, maar ook over hoe
ver deze af zit van de beoogde pensioenopbouw (op basis van premieinleg en (verwacht) rendement). Na de transitie van een uitkerings- naar
een premieregeling informeert de pensioenuitvoerder de deelnemer over
zowel de ontwikkeling van het voor de uitkering gereserveerd vermogen
als over die van de verwachte pensioenuitkering. De regering is van
mening dat de (gewezen) deelnemer daarmee kan weten hoe die twee
belangrijke bestanddelen van zijn of haar pensioenopbouw zich ontwikkelen. De deelnemer krijgt op het pensioenoverzicht te zien hoe de
verwachte pensioenuitkering zich ontwikkelt in een pessimistisch,
verwacht en optimistisch scenario in de vorm van de navigatiemetafoor
(de pijlen) zoals nu ook al het geval is.
De leden van de CDA-fractie vinden dat pensioenuitvoerders verplicht
moeten blijven het UPO-model te hanteren. Vooropgesteld, de
verplichting tot het verstrekken of beschikbaar stellen van (vormvrije)
pensioenoverzichten als zodanig blijft bestaan, met voorgeschreven
inhoud. De regering ziet dat het kunnen bieden van maatwerk, naar
aanleiding van de evaluatie van de Wet pensioencommunicatie44,
belangrijker is geworden dan het vasthouden aan uniformiteit. Maar sinds
(het succes van) mijnpensioenoverzicht.nl en sinds de mogelijkheid om de
eigen pensioengegevens te kunnen downloaden en delen wegen de
nadelen van de bij wet opgelegde «one size fit’s all» (geen maatwerk
mogelijk per doelgroep) niet meer op tegen de voordelen (vergelijkbaarheid door uniforme presentatie). Deze verplichting heeft zijn doel
gediend en werkt thans onnodig belemmerend, ten nadele van de
mogelijkheid tot maatwerk en dus zo hoog mogelijke begrijpelijkheid van
de informatie voor de deelnemer. Door een uniform format te blijven
voorschrijven aan alle pensioenuitvoerders hebben zij niet de vrijheid en
de ruimte om de vormgeving te kiezen die past bij de wensen, behoeften
en kenmerken per doelgroep. In de periode dat er nog geen pensioenregister bestond was vergelijkbaarheid van het toen nog louter schriftelijke
pensioenoverzicht een belangrijke beoogd effect van de wettelijk
verplichte vormgeving door middel van het UPO-model. Ook was in de
aanloop naar het pensioenregister een belangrijk doel van het model de
noodzakelijke uniformering van de aan te leveren pensioengegevens. De
leden van de CDA-fractie vragen de regering daarnaast pensioenuitvoerders weer te verplichten tot het opnemen van het te bereiken
pensioen op het pensioenoverzicht. In artikel 38 van de Pensioenwet is
44

Kamerstukken II 2019/20, 32 043, nr. 515.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

124

bepaald dat de pensioenuitvoerder jaarlijks in een pensioenoverzicht een
opgave moet verstrekken. Deelnemers behoren dus van hun pensioenuitvoerder informatie te ontvangen in een pensioenoverzicht.
De leden van de CDA-fractie vragen of er verschillen ontstaan tussen
pensioenuitvoerders bij de inrichting van de norm keuzebegeleiding. Het
is inderdaad mogelijk dat er verschillen ontstaan in de wijze waarop
pensioenuitvoerders keuzebegeleiding vormgeven, zoals de bedoeling is
gegeven de bewust open gelaten norm. De openheid van de norm geeft
juist aan uitvoerders, met verschillende populaties, regelingen,
doelgroepen en wensen de gelegenheid de keuzebegeleiding zo in te
richten dat deze het beste aansluit bij de populatie van het betreffende
pensioenfonds. Daarnaast vragen de leden van de CDA-fractie hoe het
toezicht op de norm keuzebegeleiding is vormgegeven. Het toezicht is
belegd bij de AFM. De AFM toetst de in- en uitvoering door de pensioenuitvoerder aan de norm in de wet. De wijze waarop de AFM invulling geeft
aan dit toezicht is aan de toezichthouder.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom de regering er niet voor heeft
gekozen het pensioenregister te verplichten tot het aanbieden van
keuzebegeleiding, over alle (opgebouwde of opbouwende) pensioenen.
Daar ziet de regering enkele redenen voor. Ten eerste is de primaire taak
van het pensioenregister om opgevraagde pensioendata door te geven;
daarnaast het geven van algemene informatie over de gevolgen van
bepaalde gebeurtenissen en nadrukkelijk niet het geven van gepersonaliseerde informatie. De taak tot keuzebegeleiding neerleggen bij het
pensioenregister zou betekenen dat deze organisatie op basis van kennis
van en ervaring met de onderscheiden pensioenregelingen waaraan een
deelnemer heeft deelgenomen en deelneemt een geïntegreerde (digitale)
keuze-omgeving zou moeten inrichten. Ten tweede is het juist de taak van
elke betreffende pensioenuitvoerder, die de pensioenregeling uitvoert
waaraan de deelnemer heeft deelgenomen of actief deelneemt om,
bovenop het aanbieden van informatie ook keuzebegeleiding aan te
bieden met kennis van en ervaring met de betreffende pensioenregeling.
De leden van de CDA-fractie lezen dat de pensioenuitvoerder de
deelnemers schriftelijk moeten informeren over elke wijziging op de
website of het portaal. De leden gaan er daarbij van uit dat het gaat om
wijzigingen in het persoonlijk pensioen van een deelnemer, niet zijnde
bijvoorbeeld algemene informatie zoals de beschikbaarheid van nieuwsberichten. De wijziging die de regering voorstelt in de wijze van informatieverstrekking betreft de wijze waarop de pensioenuitvoerder de wettelijk
verplichte informatie aan een individuele (gewezen) deelnemer, (gewezen)
deelnemer of pensioengerechtigde kan of moet verstreken. De te
verstrekken informatie is onder andere de basisinformatie over (wijziging
van) de pensioenregeling, de periodieke informatie en informatie bij einde
deelneming aan de pensioenregeling en jaarlijks een pensioenoverzicht.
Tot de wettelijk verplicht te verstrekking informatie behoren geen
nieuwsberichten, zoals de CDA-fractie terecht opmerkt. Overigens volgt
uit artikel 49 van de Pensioenwet niet dat bij wijziging de deelnemer per
definitie schriftelijk geïnformeerd dient te worden, de wijze waarop hangt
af van de voorkeur van de deelnemer, dat kan dus ook per e-mail zijn.
De leden van de CDA-fractie vragen of werkgevers verplicht zouden
moeten worden om werknemers (in vaste dienst) verplicht pensioen aan
te bieden of werknemers minstens verplicht te informeren indien zij geen
pensioenregeling aanbieden aan hun werknemers. De leden van de
ChristenUnie-fractie vinden het belangrijk dat deze werknemers hier goed
over worden voorgelicht. Zij vragen welke opties de regering ziet voor
zowel de regering als voor sociale partners in dit verband. Om te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

125

beginnen is in het Burgerlijk Wetboek (titel 7.10; Arbeidsovereenkomst,
artikel 655) reeds opgenomen dat de werkgever verplicht is de werknemer
te informeren of hij gaat deelnemen aan een pensioenregeling. De
werknemer wordt dus ook geïnformeerd als hij niet deelneemt in een
pensioenregeling. Dit is echter een eenmalig informatiemoment. Het
periodiek maken van dergelijke informatie kan bijdragen aan de bewustwording van zowel werkgevers als werknemers. Werknemers kunnen
hiermee in ieder geval het gesprek met hun werkgever aangaan om na te
gaan waarom er geen aanvullende pensioenregeling is afgesloten. In een
gunstig geval kan dit er uiteindelijk toe leiden dat werknemers en
werkgevers afspraken maken over het opbouwen van aanvullend
pensioen. Ten aanzien van een pensioenplicht merkt de regering op dat dit
zeer fundamenteel. Dit vereist een grondige analyse en uitwerking waarbij
de voor- en nadelen zorgvuldig naast elkaar worden gezet. Op dit moment
acht de regering een pensioenplicht niet aan de orde. Daarom valt dit
buiten de strekking van dit wetsvoorstel. De regering kan niet uitsluiten
dat dit op termijn nodig zal zijn, dit hangt onder andere sterk af van de
ontwikkeling van de witte vlek. Momenteel zijn de pijlen gericht op het
aanvalsplan Witte vlek van de Stichting van de Arbeid, dit wordt als
onderdeel van het Pensioenakkoord uitgevoerd. Het verdient de aanbeveling om eerst de maatregelen uit het aanvalsplan voortvarend uit te
voeren en nauwlettend te volgen, voordat dergelijke, meer fundamentele
stappen worden overwogen.
De leden van de CDA-fractie vragen allereerst of het voor pensioenuitvoerders haalbaar is om met ingang van 1 januari 2023 te voldoen aan de
verplichting tot keuzebegeleiding. Wat zouden gevolgen zijn indien
hiervoor de datum van inwerkingtreding gesteld wordt op 01-07-2023 of
01-01-2024? De regering acht pensioenuitvoerders in staat vanaf 2023 de
keuzebegeleiding te kunnen uitvoerend. Keuzebegeleiding vergt een vorm
van presentatie van informatie, liefst interactief en iteratief, die de
gebruiker relevanter kan maken voor zijn of haar af te wegen belangen.
Dat kan de deelnemer doen door bijvoorbeeld gerichte vragen van de
pensioenuitvoerder te beantwoorden dan wel gegevens aan te leveren die
de pensioenuitvoerder aangeven wat de deelnemer belangrijk vindt.
Bovendien is het voornemen tot deze norm reeds lange tijd bekend,
formeel al sinds de publicatie van de consultatieversie. De vervolgvraag
wat de gevolgen zouden zijn indien een latere inwerkingtredingsdatum
zou gelden kan de regering als volgt beantwoorden. De regering acht
begeleiding van deelnemers van belang. Daar waar de deelnemer
pensioenkeuzes heeft, nieuwe dan wel bestaande keuzemogelijkheden, en
zeker bij stapeling van keuzes, is die begeleiding noodzakelijk. Een
deelnemer kan niet worden geacht te beschikken over voldoende
doenvermogen om weloverwogen passende keuzes te maken louter op
grond van informatie, en wordt beter geholpen door middel van keuzebegeleiding.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering een
voorbeeld te geven van hoe informatie voor deelnemers er tijdens de
transitie en in het nieuwe contract uit komt te zien ten opzichte van het
huidige stelsel. En voorts of de regering kan weergegeven hoe het
overzicht eruit ziet bij een positief en negatief scenario voor de deelnemer.
In het wetsvoorstel bepaalt de regering welke individuele transitieinformatie de pensioenuitvoerder geeft. De precieze vormgeving van de
informatie aan de deelnemers is aan de fondsen, om deze zo goed
mogelijk op de specifieke wensen en karakteristieken van de fondsdeelnemers aan te laten sluiten. De pensioenuitvoerder verstrekt de
deelnemer onder andere informatie over welk ouderdoms-,
arbeidsongeschiktheids- en nabestaandenpensioen deze had kunnen
opbouwen in de oude pensioenregeling, afgezet tegen die te bereiken
pensioensoorten in de nieuwe pensioenregeling. Wat het ouderdomspensioen betreft krijgt de deelnemer, naast het reglementair te bereiken

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

126

pensioen, het pessimistisch, optimistisch en verwacht scenario te zien.
Van het verwachte ouderdomspensioen ontvangt die deelnemer
bovendien nog het verloop van de uitkering na pensioeningang, ook weer
volgens het pessimistisch, optimistisch en verwacht scenario. Voor een
voorbeeld van hoe deze scenario’s er uit zien verwijst de regering naar
zogeheten de navigatiemetafoor, met zijn drie pijlen, die ook voor
scenario’s als onderdeel van de individuele transitie-informatie is
voorgeschreven voor enerzijds de verwachte uitkering uit ouderdomspensioen en anderzijds voor het verloop na pensioeningang van het te
verwachten ouderdomspensioen:

De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering of zij een
verklaring kent uit de gedragsliteratuur dat mensen weliswaar meer
keuzevrijheid willen maar daarvan doorgaans maar beperkt gebruik
maken. Voor zover mensen aangeven meer keuzevrijheid te willen ziet ook
de regering dat zij lang niet altijd daarvan gebruik maken. De regering
acht in dit verband het rapport «Weten is nog geen doen» van de
Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid (WRR) van 24 april
2017 belangwekkend. Zo concludeert de WRR: «Vanuit de gedragswetenschappen is aangetoond dat het vermogen van mensen om informatie te
wegen en rationale keuzes te maken begrensd is.» Weten, dus het kennen
van de regels of in dit geval het kennen van een keuzemogelijkheid, blijkt
veelal al lastig, laat staan het doen. Het doenvermogen van mensen wordt
vaak overschat. Daar is in het pensioenakkoord ook aandacht aan besteed.
Vandaar de invoering van de norm keuzebegeleiding, om deelnemers
(betere) keuzes te kunnen laten maken. Daarnaast kent het wetsvoorstel
toekomst pensioenen defaults, opdat deelnemers automatisch in de juiste
categorie terechtkomen tenzij zij daar zelf actief van afwijken.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen de regering of zij de
appreciatie deelt dat uitlegbaarheid een ondergeschoven kindje is
geworden in het nieuwe stelsel. Zij vragen wat de regering kan doen om
dit binnen de huidige wet te verbeteren. En of de regering de appreciatie
deelt dat een afname aan keuzemogelijkheid en optionaliteiten hier een
positieve bijdragen aan kan leveren. Onder uitlegbaarheid in dit
wetsvoorstel verstaat de regering het kunnen meekrijgen van mensen
over het waarom en het wat van de belangrijkste veranderingen in hun
pensioenregeling. Uitlegbaarheid heeft zijn plek gekregen in het
wetsvoorstel. Hierin is namelijk een delegatiegrondslag opgenomen om in
lagere regelgeving uitlegbaarheid te kunnen uitwerken. Dat heeft de
regering gedaan, te weten in het voorgestelde Besluit toekomst pensioenen. Die toets moet ertoe strekken dat pensioenfondsen in hun
opdrachtbevestiging aan partijen, die de pensioenregeling overeenkomen,
onderbouwen in welke mate de gevolgen van de voorgenomen pensioenregeling, zowel op onderdelen als op de gezamenlijke werking van de
verschillende onderdelen, passen bij deelnemers, gewezen deelnemers,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

127

andere aanspraakgerechtigden en pensioengerechtigden. De invulling van
een pensioenregeling kan voorts bijdragen aan de uitlegbaarheid, dat is
echter voorbehouden aan sociale partners.
De leden van de fractie van JA21 merken op dat het toezicht dat met de
wet geregeld wordt indringend is en vragen naar de verhouding tussen
een dichtgetimmerd systeem van toezicht en controle en een systeem van
vertrouwen dat ruimte biedt om in te spelen op onvoorziene ontwikkelingen. Het is hierbij van belang onderscheid te maken tussen de regels
die gelden tijdens de transitie en de regels die gelden voor de situatie dat
de iedereen over is naar het nieuwe stelsel. Het wetsvoorstel biedt een
specifiek kader voor de transitie naar het nieuwe stelsel. Hiervoor worden
eisen gesteld aan sociale partners en pensioenfondsen, die bij reguliere
wijzigingen van de pensioenregeling niet gelden. Bijvoorbeeld de
verplichting om een transitieplan, implementatieplan en communicatieplan op te stellen. Gelet op de omvang van de transitie, de aard van de
besluiten en het tijdspad van de transitieperiode vindt de regering het
wenselijk en proportioneel om deze specifieke kaders voor te schrijven.
Dit biedt ten eerste belangrijke inhoudelijke waarborgen. Daarnaast biedt
het partijen duidelijkheid wat er van hen verwacht wordt. Tot slot biedt het
toezichthouders meer uniforme handvatten, waarmee ook zij het toezicht
op adequate en efficiente manier kunnen uitoefenen. Dit geheel draagt
eraan bij dat de transitie zorgvuldig en tijdig kan plaatsvinden.
De leden van de fractie JA21 vragen of de regering bereid is voor te
schrijven dat tweederde van de deelnemers dient in te stemmen met een
besluit van een pensioenfondsbestuur om uit principiële overwegingen
niet in bepaalde sectoren te beleggen. De regering is daartoe niet bereid.
Pensioenfondsbesturen bepalen het beleggingsbeleid van het pensioenfonds. Belanghebbendenorganen hebben een wettelijk goedkeuringsrecht
op het strategisch beleggingsbeleid. Eventueel uitsluitingsbeleid valt daar
ook onder. Lobbygroepen zijn niet vertegenwoordigd in het pensioenfondsbestuur en hebben dus geen directe invloed op het door het bestuur
bepaalde beleggingsbeleid.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe deelnemers volledig en adequaat
geïnformeerd worden, in het licht van de norm keuzebegeleiding. De
regering deelt de opvatting van de SGP-fractie dat het van belang is dat
pensioenuitvoerders hun deelnemers goed informeren over hun
pensioenregeling. Dat is nu zo, en dat is zeker ook zo in het nieuwe
pensioenstelsel. Met de introductie van de norm keuzebegeleiding zet de
regering een stap verder dan alleen informeren. Van pensioenuitvoerders
wordt verwacht dat zij de deelnemer, gewezen deelnemer, gewezen
partner of pensioengerechtigde in de gelegenheid te stellen om goede
pensioenkeuzes te kunnen maken, door de inrichting van een (digitale)
keuzeomgeving. De regering acht pensioenuitvoerders in staat dat op een
adequate wijze in te richten door onder meer gebruik te maken van
bestaande kennis op het gebied van advies, wetenschappelijke inzichten
en onderlinge samenwerking en/of kennisuitwisseling.
De SGP-fractie vraagt of pensioenuitvoerders ook nadelen meenemen in
hun keuzebegeleiding nu dat is vormgegeven als open norm. De strekking
van de norm is de verplichting van pensioenuitvoerders om de
deelnemer, gewezen deelnemer, gewezen partner of pensioengerechtigde
evenwichtig te begeleiden, gericht op een goede afweging voor passende
keuze. Daar zit in besloten dat de deelnemer de voor- en nadelen moeten
kunnen meewegen. Het is aan de deelnemer om de betreffende keuze te
maken. Het is daartoe aan de pensioenuitvoerders om de deelnemer in
staat te stellen die keuze zo weloverwogen, dus zo evenwichtig mogelijk
te kunnen maken.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

128

De leden van de SGP-fractie vragen of pensioenuitvoerders verplicht zijn
nauwkeurige en volledige informatie te verschaffen op verzoek van de
deelnemer. Artikel 46 van de Pensioenwet borgt, net zoals nu al is
voorgeschreven, dat pensioenuitvoerders specifieke informatie op verzoek
van de deelnemer (kosteloos) moeten verstrekken. Die bepaling geldt ook
in het nieuwe pensioenstelsel en stelt deelnemers in staat om bijvoorbeeld informatie over te bereiken (pensioen)kapitaal of over voor de
deelnemer relevante informatie over de beleggingen op te vragen.
Daarnaast is er een groot aantal bepalingen in de Pensioenwet dat ervoor
zorgt dat pensioenuitvoerders deelnemers informeren over (de wijziging
in) hun pensioen(regeling). En zoals nu ook al voorgeschreven dient die
informatie zelf te voldoen aan kwaliteitseisen, met als belangrijkste
uitgangspunt dat informatie correct, duidelijk, evenwichtig en tijdig
(conform artikel 48 van de Pensioenwet) dient te zijn. De AFM houdt hier
toezicht op.
De leden van de SGP-fractie verzoeken de regering te reflecteren op
keuzemogelijkheid die gewezen deelnemers krijgen om een deel van het
ouderdomspensioen te gebruiken voor de voortzetting van de risicodekking voor nabestaandenpensioen bij einde deelneming. De leden van
de SGP-fractie vragen daarbij eveneens hoe de keuzebegeleiding geborgd
is bij deze vorm van uitruil. De nieuwe norm voor keuzebegeleiding, die
geïntroduceerd wordt met het wetsvoorstel is onverkort van toepassing
op de uitruilmogelijkheid van ouderdomspensioen naar premie voor
risicodekking. Daarmee is een vorm van keuzebegeleiding die door de
pensioenuitvoerder verleend moet worden geborgd.
De leden van de SGP-fractie wijzen verder op de onomkeerbare gevolgen
die gebruik van deze uitruilmogelijkheid heeft voor het ouderdomspensioen. Om die reden heeft de regering een jaarlijks keuzemoment
geïntroduceerd, waarin de deelnemer expliciet de keuze moet maken om
de risicodekking voort te zetten. Daarnaast wordt de uitruilmogelijkheid
beperkt door de hoogte van de afkoopgrens. Wanneer het pensioenkapitaal onder de afkoopgrens komt, is een uitruil van pensioenkapitaal in
een risicopremie niet meer toegestaan.
Het lid Omtzigt vraagt of er een mogelijkheid is om eigendomsrechten
vast te leggen in afdwingbare documenten. Vooropgesteld, waarop de
pensioengerechtigde recht heeft volgt primair uit de pensioenovereenkomst, de pensioenregeling of het pensioenreglement. In de opbouwfase
bouwt de deelnemer een voor de uitkering gereserveerd vermogen op,
niet zijnde een eigendomsrecht. In de uitkeringsfase heeft de pensioengerechtigde weliswaar recht op uitkering, maar dit recht is in beginsel pas
afdwingbaar indien en voor zover vastgesteld of gegarandeerd. De
regering verwijst in dit verband naar haar brief van 31 januari 2020
(Kamerstukken II 2019/20, 30 073, nr. 513). Daarin heeft zij toegelicht
waarom primair de pensioenregeling zelf leidend moet zijn en niet de
informatie over de uitvoering van de pensioenregeling.
Het lid Omtzigt vraagt op welke wijze is geborgd dat pensioenrechten in
de tweede pijler beschikbaar blijven voor pensioen en dat daarop geen
beslag gelegd kan worden. Ook onder het nieuwe stelsel blijft de regel
van kracht dat pensioenaanspraken hun pensioenbestemming niet mogen
verliezen, behoudens enkele specifieke reeds bestaande uitzonderingen in
de Pensioenwet en de Wet verplichte beroepspensioenregeling. Op dit
moment is daarom geen reden om aan te nemen dat beslag gelegd kan
worden op toekomstige pensioenaanspraken, of dat toekomstige
pensioenaanspraken onderdeel worden van de vermogenstoets wanneer
iemand een beroep doet op de bijstand.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

129

Het lid Omtzigt vraagt of de regering de mening deelt dat de mate van
ondersteuning door de werkgever een belangrijke succesfactor is bij de
begeleiding van deelnemers bij de overgang van een oude naar een
nieuwe pensioenregeling. Ja, de regering deelt die mening. De werkgever
heeft zeker een rol te vervullen bij het ondersteunen van werknemers. De
regering acht het niet nodig werkgevers wettelijk te verplichten tot meer
dan waartoe zij nu al zijn gehouden. Werkgevers moeten ervoor zorgen
dat hun werknemers informatie ontvangen over de wijziging van de
pensioenregeling, door tussenkomst van de pensioenuitvoerder
(artikel 21, tweede lid, Pensioenwet). De werkgever heeft er ook belang bij
dat de werknemers kunnen weten waarom de pensioenregeling wijzigt, en
wat deze wijziging betekent voor werknemers. De regering ziet ook in dat
belang geen aanleiding om aanvullende bepalingen op te nemen in dit
wetsvoorstel.
10. Juridische houdbaarheid en rechtsbescherming
De leden van de VVD-fractie vragen specifiek het Europese mededingingsrecht mee te nemen in de analyse over de juridische houdbaarheid van
het stelsel, en vragen meer duidelijkheid te geven over de juridische
houdbaarheid van het stelsel in het kader van het Europese mededingingsrecht. In antwoord op deze vragen merkt de regering op dat het
Europese mededingingsrecht is meegenomen in de analyse van de
juridische houdbaarheid. In hoofdstuk 10 Juridische houdbaarheid en
rechtsbescherming van de memorie van toelichting is de Europese
regelgeving in het kader van mededinging opgenomen. In paragraaf 10.2
zijn verschillende onderdelen van het voorgestelde nieuwe pensioenstelsel getoetst aan deze regelgeving. Daarbij is ingegaan op de
voorwaarden waaronder de verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds een toelaatbare beperking van het mededingingsrecht vormt.
De analyse van de houdbaarheid van de verplichtstelling in relatie tot de
twee voorgestelde nieuwe pensioencontracten is beschreven in
paragraaf 10.2.9 van de memorie van toelichting. In juni 2020 heeft uw
Kamer reeds het advies van prof. Lutjens «Analyse: verplichtstelling na
pensioenakkoord houdbaar» ontvangen bij de aanbieding van de
hoofdlijnennotitie over het pensioenakkoord.45 De conclusie van de
verschillende analyses is dat de verplichtstelling van pensioen bij de beide
nieuwe contracten houdbaar is in het licht van het Europese mededingingsrecht. Ook in het nader rapport is ingegaan op de verplichtstelling
als toelaatbare beperking op het Europese mededingingsrecht.46
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties en het lid van de fractie Den
Haan vragen hoe de geschilleninstantie zich verhoudt tot de Ombudsman
Pensioenen. De leden van de D66-fractie vragen naar de samenwerking
tussen de Ombudsman Pensioenen en de geschilleninstantie en vragen
naar de capaciteit voor geschillenbeslechting. Het belangrijkste verschil
tussen de voorgestelde geschilleninstantie en de Ombudsman Pensioenen is dat de geschilleninstantie geschillen kan beslechten, terwijl de
Ombudsman Pensioenen slechts adviezen mag geven. Deze zijn niet
bindend. De Ombudsman Pensioenen vervult primair een belangrijke rol
als bemiddelaar, waarmee deze al een deel van de klachten kan oplossen
zodat de deelnemer geen aanleiding heeft alsnog een beroep te doen op
de rechter. Ook is het voor pensioenuitvoerders niet wettelijk verplicht om
aangesloten te zijn bij de Ombudsman Pensioenen, terwijl dit wel
voorgesteld wordt voor de externe geschilleninstantie en voor de externe
geschilleninstantie wettelijke voorschriften gelden. Daarmee vervullen de
Ombudsman Pensioenen en de geschilleninstantie thans verschillende
45
46

Bijlage bij Kamerstukken II 2019/2020, 32 043, nr. 519.
Kamerstukken II 2020–2021, 36 067, nr. 4, zie par. 4 Unierechtelijke aspecten.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

130

rollen en functioneren ze nu binnen verschillende kaders. Het is belangrijk
dat de verschillende instanties goed samenwerken en deelnemers snel
doorverwijzen indien dit nodig is. De komende periode zal de regering
samen met de (koepels van) uitvoerders en andere betrokken partijen in
gesprek gaan over de operationalisering van de geschilleninstantie. Dan
zal samenwerking en het capaciteitsvraagstuk ook aan de orde komen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties constateren uit de wettekst
en het concept Besluit Toekomst Pensioenen dat de indruk kan ontstaan
dat er meerdere geschilleninstanties zouden kunnen zijn. Zij vinden dat er
één geschilleninstantie zou moeten zijn. De leden van de D66-fractie
vragen ook of de regering vindt dat er één geschilleninstantie zou moeten
zijn. In het wetsvoorstel is voorgeschreven dat pensioenuitvoerders
aangesloten behoren te zijn bij een door de Minister aangewezen
geschilleninstantie. De komende periode zal de regering samen met de
sector de concrete invulling van de geschilleninstantie verkennen en hoe
of waar deze het best kan worden ondergebracht. Het ligt daarbij voor de
hand om tot één geschilleninstantie te komen voor alle uitvoerders, ook
met het oog op de herkenbaarheid en overzichtelijkheid voor de
deelnemer.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe het hoorrecht van gepensioneerden en gewezen deelnemers functioneert en hoe een fondsbestuur
hiermee moet omgaan ten opzichte van het advies van sociale partners.
(Vertegenwoordigers van) werkgever en werknemers komen een wijziging
van de pensioenovereenkomst overeen. Daarbij komen ze tevens overeen
of een verzoek tot invaren zal worden gedaan. Sociale partners of de
werkgever stellen vervolgens het transitieplan op. Een vereniging van
pensioengerechtigden en/of een vereniging van gewezen deelnemers
wordt vervolgens in de gelegenheid gesteld te worden gehoord of
schriftelijk inbreng te kunnen geven over het transitieplan. Aan de
verenigingen van pensioengerechtigden of gewezen deelnemers die zich
hebben gemeld bij de sociale partners wordt een overzicht verstrekt van
de beweegredenen voor het besluit tot invaren, dan wel af te wijken van
het standaard invaarpad, en van de gevolgen die het besluit naar
verwachting voor de deelnemers, gewezen deelnemers, gepensioneerden
en andere pensioengerechtigden zal hebben. De verenigingen kunnen van
deze informatie kennisnemen en een oordeel geven. Het oordeel over het
transitieplan wordt op een zodanig tijdstip gevraagd dat het van invloed
kan zijn op de inhoud van het transitieplan en de daarin verantwoorde
keuzes. De wijze waarop invulling wordt gegeven aan het hoorrecht wordt
overgelaten aan de werkgever. Het is denkbaar dat in afstemming met de
vereniging van gewezen deelnemers respectievelijk pensioengerechtigden
wordt gekozen voor een overleg waarin mondeling de inbreng kan
worden geleverd of de vereniging kan in de gelegenheid worden gesteld
schriftelijk inbreng te leveren. Een oordeel van een vereniging van
pensioengerechtigden of gewezen deelnemers is niet bindend, maar geeft
sociale partners, werkgever of beroepspensioenvereniging wel de
mogelijkheid om bij de belangenafweging de ingebrachte standpunten
van deze verenigingen te beoordelen en te wegen bij het finaliseren van
het transitieplan. Vervolgens ligt de beoordeling van het verzoek tot
uitvoeren van een nieuwe pensioenregeling en het invaren bij het
pensioenfonds en zal het pensioenfonds zelfstandig het besluit moeten
nemen om wel of niet mee te werken aan invaren. Het pensioenfondsbestuur zal bij de opdrachtaanvaarding onder meer toetsen aan
evenwichtige belangenafweging. Het transitieplan kan hierbij als
informatiebron worden gebruikt.
De leden van de CDA-fractie vragen of het mogelijk is om gewezen
deelnemers een wettelijke waarborg te geven dat zij vertegenwoordigers
krijgen in het verantwoordingsorgaan van pensioenfondsen zodat zij
kunnen meebeslissen over de keuzes die over invaren worden gemaakt.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

131

Om te beginnen is het op basis van de huidige wet al mogelijk om, op
grond van door het pensioenfondsbestuur vastgestelde criteria, één of
meer vertegenwoordigers van gewezen deelnemers zitting te laten nemen
in het verantwoordingsorgaan. De leden van het verantwoordingsorgaan
worden gekozen door verkiezingen onder de belanghebbenden. De
regering merkt voor de volledigheid op dat er aan het invaarbesluit door
het pensioenfondsbestuur een verzoek tot invaren door de sociale
partners vooraf gaat. Om de belangen van gewezen deelnemers expliciet
mee te laten wegen in bij dit verzoek wordt met dit wetsvoorstel een
hoorrecht geïntroduceerd.
De leden van de CDA-fractie vragen of pensioenuitvoerders op basis van
het wetsvoorstel voldoende invulling zullen en kunnen geven aan het
inzichtelijker maken van pensioen in een helder, uniform en begrijpelijk
overzicht van oude en nieuwe pensioenaanspraken. Deelnemers zullen
naar verwachting eerst en vooral willen weten en kunnen begrijpen hoe
veel pensioen zij kunnen verwachten na transitie, in verhouding tot vlak
daarvóór. Aan de hier bedoelde individuele transitie-informatie stelt dit
wetsvoorstel daarom inhoudelijke eisen, namelijk in artikel 150n, in
samenhang met de bestaande kwaliteitseisen uit artikel 48 van de
Pensioenwet. Pensioenuitvoerders moeten tijdig correcte, duidelijke en
evenwichtige informatie geven over primair de ontwikkeling van de
inkomstensstroom, dus de te bereiken uitkeringen. Welk pensioenen
hadden deelnemers kunnen bereiken, volgens drie scenario’s in de oude
pensioenregeling, afgezet tegen diezelfde informatie na transitie. Ook
ontvangen zij informatie over de ontwikkeling, volgens ook weer de drie
scenario’s, van het verloop na ingang van het verwachte scenario van het
te bereiken pensioen. Daarmee schrijft dit wetsvoorstel voor dat de
deelnemers belangrijke informatie ontvangen over de ontwikkeling van
hun inkomensstroom.
Uniformiteit is wat de regering betreft geen noodzakelijke voorwaarde
voor heldere en begrijpelijke informatie en draagt daar ook niet in alle
gevallen aan bij. Zo kunnen deelnemers verschillen in de wijze waarop zij
informatie gepresenteerd willen krijgen. Om die reden stelt de regering
geen vormvereisten aan bedoelde individuele transitie-informatie.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe groot het risico is op jarenlange
(juridische) procedures over het eigendomsrecht en het (tijdelijk) vervallen
van het individueel bezwaarrecht. Het lid Omtzigt vraagt of de regering
zich bewust is van de mogelijke gerechtelijke issues die ontstaan indien
deelnemers naar de rechter stappen met betrekking tot hun eigendomsrecht en vraagt of de regering niet bang is dat dergelijke procedures tot
vertraging van de transitie of verlaging van het draagvlak voor de
transitie. Voorts vraagt het lid Omtzigt of de regering de stukken kan delen
van interne of externe toetsing van de eigendomsvraag of andere
Europeesrechtelijke wetten of regels en wat de uitkomst van deze toetsing
is.
De regering houdt er rekening mee dat er deelnemers zullen zijn die, al
dan niet collectief, naar de rechter zullen stappen. Dit kan niet worden
uitgesloten, zo stelt ook de Raad van State in zijn advies. Ook de Raad
voor de Rechtspraak heeft in zijn advies uitgebreid aandacht besteed aan
mogelijke rechtszaken aangaande de transitie naar het nieuwe stelsel (zie
ook par. 16.7 van de memorie van toelichting). Naar aanleiding van het
advies van de Raad voor de Rechtspraak heeft de regering nadere
maatregelen genomen om enerzijds de interne klachten- en geschillenprocedure bij pensioenuitvoerders te verstevigen en anderzijds te voorzien in
onafhankelijke en laagdrempelige buitengerechtelijke geschillenbeslechting. De onafhankelijke geschilleninstantie zal naar verwachting
relatief snel tot een uitspraak kunnen komen. In overleg met pensioenuit-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

132

voerders worden op dit moment de mogelijkheden voor de geschilleninstantie verder onderzocht.
Zoals ook beschreven in de memorie van toelichting verwacht de regering
met het oog op de bovengenoemde maatregelen dat het aantal procedures bij de rechter beperkt zal blijven en dat vertraging voorkomen kan
worden door relatief snelle buitengerechtelijke geschillenbeslechting. De
Raad van State bevestigt dit in zijn advies.
Over een aantal juridische aspecten van de overgang naar het nieuwe
pensioencontract (o.a. onderhandelings- en keuzevrijheid van partijen,
bescherming van eigendomsrechten, gelijke behandeling) is medio 2020
advies gevraagd aan de landsadvocaat. In antwoord op vragen van de
fractie van de SP heeft de regering toegelicht waarom dit advies niet
openbaar zal worden gemaakt. Het genoemde advies heeft onder meer
geleid tot de keuze om het invaren niet te verplichten en de vormgeving
van het standaard invaarpad in het wetsvoorstel. Met betrekking tot de
vraag naar interne of externe toetsing merkt de regering ten slotte nog op
dat de Raad van State de overwegingen in de memorie van toelichting,
dat er weliswaar sprake is van een regulering van eigendom maar dat
hiervoor een rechtvaardiging bestaat, onderschrijft.
De leden van de CDA-fractie vragen hoe de transitiecommissie er uit gaat
zien en wie hierin kunnen of mogen deelnemen. Het lid van de BBB-fractie
vraagt daarnaast welke expertise en kennis in de transitiecommissie in
ieder geval aanwezig moeten zijn en hoe de samenstelling van deze
commissie tot stand moet komen. Ook de leden van de VVD-fractie vragen
hiernaar.
De transitiecommissie zal bestaan uit een vijftal onafhankelijke leden
waaronder een voorzitter, die allen worden benoemd door de Minister
voor APP. Bij de samenstelling van de commissie zal van belang zijn dat
alle benodigde expertise aanwezig is. Het hoeft daarbij niet zo te zijn dat
elk commissielid afzonderlijk alle benodigde expertises bezit. De samenstelling van de commissie als geheel moet wel de gevraagde expertise
bevatten. Daarbij gaat het om juridische expertise op het gebied van
pensioenen en arbeidsvoorwaarden, actuariële expertise, kennis van en
ervaring met mediationtrajecten en kennis van en ervaring met onderhandelingsprocessen. De commissieleden worden geselecteerd op basis van
de aantoonbare expertise en ervaring die zij hebben in het pensioenveld.
Daarom wordt voorgeschreven dat commissieleden ruime werkervaring
hebben in het pensioenveld. Daarbij kan het gaan om ervaring op
bestuurlijk niveau, als wetenschapper op het gebied van pensioenen of als
adviseur die op bestuursniveau pensioenadvies geeft.
De leden van de CDA-fractie vragen waarom gerefereerd wordt aan Kifid
bij de klachten- en geschillenprocedure en of ook alternatieven worden
overwogen. In het conceptbesluit toekomst pensioenen wordt inderdaad
onder anderen Kifid als optie gegeven voor wat betreft het onderbrengen
van de externe geschilleninstantie, naast toevoeging aan het instituut van
de Ombudsman Pensioenen of het oprichten van een aparte instantie.
Kifid wordt in deze context genoemd omdat dit instituut al ervaring heeft
met het beslechten van geschillen en verzekeraars hierbij al zijn aangesloten. Een deel van de sector heeft dus ook al ervaring met dit instituut.
De komende periode zal de regering samen met de sector de concrete
invulling verkennen van de geschilleninstantie en hoe of waar deze het
best kan worden ondergebracht.
De leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie
vragen de regering aan te geven waarom de grote en kleine verplichtstelling belangrijk zijn. Voorts vragen deze leden of het klopt dat meer
solidaire elementen bijdragen aan de houdbaarheid van de verplichtstelling.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

133

Een belangrijke meerderheid van de sociale partners in een bedrijfstak kan
de Minister verzoeken om deelname in een bedrijfstakpensioenfonds
verplicht te stellen. Dit wordt ook wel de grote verplichtstelling genoemd.
Via een bepaling in de arbeidsovereenkomst kan eveneens worden
geregeld dat werknemers verplicht deelnemen aan een pensioenregeling.
Dat wordt ook wel de kleine verplichtstelling genoemd. Door verplichte
deelname wordt gerealiseerd dat een groot gedeelte van de werknemers
deelneemt aan een pensioenregeling, dit acht de regering van grote
waarde. Verplichte deelname in een bedrijfstakpensioenfonds betekent
evenwel een inbreuk op de vrije mededinging, omdat andere pensioenuitvoerders geen pensioenregeling kunnen uitvoeren in een bepaalde
bedrijfstak. In hoofdstuk 10.2.9 van de memorie van toelichting wordt
stilgestaan bij de houdbaarheid van de verplichtstelling. Uit Europese
rechtspraak volgt dat deze inbreuk gerechtvaardigd is onder voorwaarden.
De solidaire premieregeling kent allerlei collectieve en solidaire risicodelingselementen waardoor gesteld kan worden dat deze regeling door
verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen kan worden uitgevoerd
zonder dat hierbij sprake is van een niet-toegestane inbreuk op de vrije
mededinging. Ten aanzien van de flexibele premieregeling zijn de
solidaire elementen verplicht om deze premieregeling door een bedrijfstakpensioenfonds te kunnen laten uitvoeren. De regering deelt de
inschatting dat elementen van solidariteit in de nieuwe premieregeling
bijdragen aan de houdbaarheid van de verplichtstelling. Doordat zowel de
solidaire premieregeling als de flexibele premieregeling solidaire
elementen bevatten kunnen sociale partners de premieregeling kiezen die
het beste past bij de deelnemers binnen die bedrijfstak en kan tegelijkertijd de verplichtstelling in stand blijven.
De leden van de GroenLinks-fractie en de leden van de PvdA-fractie
vragen de regering aan te geven waarom niet is gekozen voor verplicht
invaren. De regering is van mening dat een wettelijke verplichting tot
invaren zich niet verhoudt tot de verantwoordelijkheidsverdeling tussen
overheid en sociale partners ten aanzien van pensioenen. De overheid
schept als wetgever de kaders waarbinnen sociale partners afspraken
kunnen maken over pensioen. Een wettelijke verplichting tot invaren geeft
bovendien geen gelegenheid tot maatwerk. Van pensioenfonds tot
pensioenfonds zal bepaald moeten worden of invaren bijdraagt aan een
evenwichtige transitie. Dat is niet op voorhand vast te stellen.
De leden van de JA21-fractie verwijzen de het position paper en de
toelichting van mevrouw Van der Poel tijdens de rondetafelgesprekken en
de suggestie dat het individuele bezwaarrecht kan worden vervangen
door collectieve medezeggenschapsrechten bij het pensioenfonds. De
regering heeft het position paper van Mevrouw Van der Poel met veel
interesse gelezen. Naar de mening van de regering wordt in de memorie
van toelichting niet de suggestie gewekt dat het (eigendomsrecht op)
pensioen zonder meer kan worden gewijzigd als een individueel bezwaarrecht wordt vervangen door een collectief medezeggenschapsrecht. In
Hoofdstuk 10 van de memorie van toelichting wordt de voorgenomen
transitie getoetst aan de drie criteria voor regulering van een eigendomsrecht zoals die door de Europese rechter zijn geformuleerd. De inmenging
moet bij wet zijn geregeld, er moet een legitiem doel in het publieke
belang worden nagestreefd en de inbreuk moet proportioneel en
gerechtvaardigd zijn. De regering is dan ook van mening dat het invaren
juridisch houdbaar is. Ook mevrouw Van der Poel heeft dit tijdens de
rondetafelgesprekken op vrijdag 22 april bevestigd.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom er niet voor is gekozen om de
externe geschillencommissie langer dan de invaarperiode te behouden,
bijvoorbeeld tot 1 januari 2030. Voorts vragen de leden van de SGP-fractie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

134

wanneer de evaluatie van de geschilleninstantie plaatsvindt en op grond
van welke criteria bepaald wordt of de commissie voortgezet moet
worden. Ook de leden van de BBB-fractie vragen naar de evaluatie. Zij
vragen of en wanneer geëvalueerd wordt of de geschillenprocedure
voldoende soelaas biedt om een onevenredige belasting van de civiele
rechter te voorkomen. Als laatst vragen de leden van de SGP-fractie
waarom niet direct gekozen is voor een permanente onafhankelijke
geschillencommissie, vergelijkbaar met het Kifid. Ook de leden van de
VVD-fractie vragen waarom de geschilleninstantie tijdelijk van aard is. Zij
geven aan redenen te zien om de geschilleninstantie ook na de transitieperiode een plek te geven in het pensioenlandschap en vragen of de
regering deze mening deelt.
De externe geschilleninstantie is met dit wetsvoorstel geïntroduceerd. Het
doel is dat belanghebbenden een laagdrempelige mogelijkheid krijgen om
hun geschil voor te leggen aan een onafhankelijke instantie, voor het
geval de interne klachtenprocedure bij de betreffende uitvoerder niet tot
een oplossing heeft geleid die aanvaardbaar is voor de deelnemer. Voor
de duur van de introductie van de externe geschilleninstantie is in eerste
instantie, zoals de fracties schrijven, aangesloten bij de transitieperiode.
Hiervoor is gekozen omdat de regering in de transitieperiode een tijdelijke
toename van het aantal geschillen verwacht. Op deze manier versterkt de
regering zowel de rechtsbescherming van de belanghebbende, als creëert
zij in de vorm van de geschilleninstantie een, zoals de Raad van State het
beschrijft, «zeeffunctie» voor de civiele rechtspraak. Zo bevordert de
regering zo veel als mogelijk de beheersing van een toename van het
beroep op de civiele rechtspraak. Overigens is het niet zo dat de geschilleninstantie zich qua reikwijdte beperkt tot geschillen betreffende de
transitie. Tijdens de transitieperiode kan de geschilleninstantie ook andere
geschillen met betrekking tot de uitvoering van een pensioenregeling
behandelen. Denk bijvoorbeeld aan geschillen over vermeende fouten in
het berekend pensioen of ten onrechte geweigerde dekking.
Meerdere fracties (SGP, D66, VVD) vragen waarom niet is besloten tot een
permanente geschilleninstantie. De regering onderschrijft dat ook buiten
de transitieperiode een wettelijk gereguleerde geschilleninstantie voor de
pensioensector een bijdrage zou kunnen leveren aan de rechtsbescherming van belanghebbenden, onder meer door het beoogde
laagdrempelige karakter. Tegelijkertijd is op voorhand niet met zekerheid
te zeggen dat ook na afloop van de transitie een geschilleninstantie
noodzakelijk is. Zo kunnen deelnemers dan de (met dit wetsvoorstel
versterkte) interne klachtenprocedure doorlopen, de Ombudsman
Pensioenen inschakelen of de gang naar de civiele rechter maken. Daarom
heeft de regering er voor gekozen om vooralsnog een tijdelijke basis voor
de geschilleninstantie op te nemen in artikel 48c, derde lid, van het
wetsvoorstel, die zij na een positieve evaluatie op grond van artikel XIV
van het wetsvoorstel per koninklijk besluit kan laten vervallen. Door het
mogelijk te maken per koninklijk besluit de basis permanent te maken kan
de regering dit na de evaluatie sneller effectueren dan via een apart
wetsvoorstel. De evaluatie ziet op de doeltreffendheid en de effecten van
de wet in de praktijk, zoals bepaald in artikel XIV sub a. Bij de evaluatie zal
de regering onder meer de tevredenheid wegen van bij een geschil
betrokken partijen, het aantal geschillen dat deze instantie behandelt, de
doorlooptijd van geschillen en de uitvoeringskosten. Deze evaluatie zal
tijdig binnen vijf jaar na de inwerkingtredingsdatum van het wetsvoorstel
aan de Tweede Kamer worden aangeboden.
Het lid Omtzigt vraagt of de kosten van juridische procedures ten laste
komen van de solidariteitsreserve of ten laste van de individuele
vermogens van deelnemers. Operationele kosten en onvoorziene
technische resultaten, zoals bijvoorbeeld kosten van juridische procedures, of bijvoorbeeld het verwerken van mutaties met terugwerkende
kracht, de situatie van «geen premie, wel recht», of excassokosten,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

135

moeten afzonderlijk van de solidariteits- of risicodelingsreserve op de
balans worden geadministreerd. Deze operationele doelen moeten
ex-ante worden gespecificeerd en deze afzonderlijke voorziening mag niet
negatief worden, waarmee voorkomen wordt dat deze kosten direct ten
laste gaan van de solidariteitsreserve of van de persoonlijke pensioenvermogens van individuele deelnemers.
Het lid Omtzigt vraagt om in een nadere uitwerking van het Vrijstellingsen boetebesluit Wet BPF2000 te voorzien. De regering merkt op dat het
wetsvoorstel toekomst pensioenen de vrijstellingsgronden en
voorwaarden waaronder vrijstellingen afgegeven moeten en kunnen
worden, ongemoeid laat. Dat neemt niet weg dat een aantal berekeningen
in het licht van de wet aangepast worden. Ook is er sprake zijn van
overgangsrecht. In artikel 9b van het Vrijstellings- en boetebesluit Wet Bpf
2000 is derhalve overgangsrecht opgenomen. De wijzigingen in de
bijlagen zijn van toepassing vanaf het moment dat het verplichtgesteld
bedrijfstakpensioenfonds over is op uitvoering van een gewijzigde
pensioenregeling.
11. Nabestaandenpensioen
De leden van de VVD-fractie geven aan het belangrijk te vinden dat de
dekking voor het partnerpensioen blijft bestaan tijdens een WW-periode
en wil graag van de regering weten hoe de gegevensuitwisseling tussen
het UWV en de pensioenuitvoerders gewaarborgd wordt. De leden van
fracties van de PVV, PvdA- en GroenLinks, de ChristenUnie, SGP en CDA
hebben een soortgelijke vraag gesteld. Het is inderdaad belangrijk dat de
risicodekking voor het partnerpensioen gedurende de WW-periode
voortgezet wordt. In het huidige wetsvoorstel zijn dan ook geen wijzigingen voorgesteld voor de voortzetting van de dekking voor partnerpensioen tijdens de WW-periode. Conform huidig recht, zal de risicodekking
tijdens de WW-periode worden voortgezet. De regering geeft aan dat er
wel een verschil zit in de hoogte van de risicodekking die wordt voortgezet
tijdens de WW-periode. Volgens huidig recht is dat namelijk een tijdsevenredige voortzetting gebaseerd op het aantal dienstjaren dat een gewezen
deelnemer had bij einde dienstverband. Het huidige wetsvoorstel stelt
voor om de risicodekking uit de pensioenregeling onverkort tijdens de
WW-periode voort te zetten, daarmee daalt de dekking tijdens de
WW-periode niet ten opzichte van de periode dat een deelnemer actief
deelnam aan de pensioenregeling. Voor de voortzetting van de risicodekking tijdens de WW-periode is op dit moment geen gegevenslevering
tussen UWV en de pensioenuitvoerders nodig. De regering heeft een
gegevensuitwisseling met UWV overwogen. Echter het aantal deelnemers
dan na het einde van de deelname in de pensioenregeling binnen twee
jaar overlijdt én op dat moment een WW-uitkering ontvangt is vrij gering.
Om die reden en met het oog op de Algemene verordening gegevensbescherming ziet de regering aandachtspunten met betrekking tot de
proportionaliteit van een automatische gegevensuitwisseling met UWV.
In vervolg hierop willen de leden van de VVD-fractie graag weten wat er
met de dekking voor partnerpensioen gebeurd indien iemand vanuit de
WW instroomt in de Ziektewet. De leden van de VVD-fractie zijn van
mening dat het wenselijk is dat de dekking voor het partnerpensioen
doorloopt tot het moment dat de WW-dekking oorspronkelijk zou eindigen
en willen graag een reactie van de regering hierop. De situatie kan zich
voordoen dat iemand met een WW-uitkering ziek wordt en vervolgens, na
meer dan 13 weken ziekte, een ziektewetuitkering krijgt. Op dat moment
wordt de WW-uitkering stopgezet. De voortzetting van de risicodekking
tijdens de WW-periode wordt in dat geval ook beëindigd. De gewezen
deelnemer kan er in dat geval voor kiezen om de risicodekking uit de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

136

pensioenregeling vrijwillig voort te zetten door gebruik te maken van de
uitruilmogelijkheid die met dit wetsvoorstel wordt geïntroduceerd.
De leden van de VVD-fractie willen graag van de regering weten hoe
pensioenuitvoerders bij overlijden van de gewezen deelnemer na
baanverlies moeten controleren of er sprake was van een nieuwe baan,
anders dan door navraag bij nabestaanden. De leden vragen of de
regering hiervoor een procedure zou willen maken in overleg met de
pensioenuitvoerders. De regering geeft aan dat de meeste deelnemers bij
baanverlies recht krijgen op een WW-uitkering, waardoor de risicodekking
door de oude pensioenuitvoerder wordt voortgezet. Pensioenuitvoerders
moeten een dergelijke voortzetting van de risicodekking tijdens de
WW-periode op basis van huidig recht ook reeds uitvoeren. De regering
heeft hier destijds ook geen aparte procedure voor opgesteld. Aangezien
de voortzetting van de deelneming zoals voorgesteld in het onderliggende
wetsvoorstel niet afwijkt van de huidige situatie, ziet de regering geen
noodzaak voor een aanvullende procedure die hier betrekking op heeft.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering aan te geven waarom er
voor gekozen is dat restitutie van het opgebouwde pensioenkapitaal bij
overlijden in het nieuwe pensioenstelsel niet meer mogelijk is. De
regering geeft aan dat zij in de gedachtevorming over het mitigeren van
risico’s bij einde dienstbetrekking van een werknemer ook heeft
overwogen om een bepaalde vorm van restitutie toe te staan. In die
situatie blijft bij einde dienstbetrekking het opgebouwde pensioenkapitaal
beschikbaar voor de nabestaande om, indien de gewezen deelnemer
overlijdt voor de pensioendatum, een nabestaandenpensioenuitkering aan
te kopen. De regering heeft echter verschillende bezwaren gezien bij het
toestaan van een restitutievariant, naast een standaard uitloopdekking. Zo
kan een restitutiepolis leiden tot schijnzekerheid bij de nabestaande, op
voorhand is namelijk niet te voorspellen hoe hoog de nabestaandenpensioenuitkering zal zijn. Maar belangrijker nog, het toestaan van een
restitutiepolis leidt niet tot de beoogde en gewenste uniformiteit voor het
nabestaandenpensioen. Daarnaast leidt een restitutiepolis naast een
risicodekking eveneens tot dubbele dekking en daarmee hogere kosten.
Om deze redenen heeft de regering dan ook niet gekozen voor het
toestaan van een restitutiepolis ter vermindering van de risico’s bij einde
dienstverband.
De leden van de VVD-fractie vragen de regering of het mogelijk is om
binnen de kaders van het wetsvoorstel toekomst pensioenen een vorm
van restitutie mogelijk gemaakt kan worden. De regering geeft aan dat in
het nieuwe stelsel voor nabestaandenpensioen ervoor gekozen is om het
risico op overlijden voor pensioendatum enkel nog mogelijk te maken op
risicobasis. Het toestaan van een bepaalde vorm van restitutie betekent
feitelijk dat er ook een kapitaalgedekt partnerpensioen wordt toegestaan
ter dekking van het overlijden voor pensioendatum. Vanuit het oogpunt
van uniformering van het partnerpensioen acht de regering dat niet
wenselijk. Daarnaast is de regering van mening dat een vorm van
restitutie tot schijnzekerheid kan leiden bij de deelnemer en de partner, op
voorhand is immers niet te voorspellen hoe hoog het aan te kopen
partnerpensioen is.
De leden van de VVD-fractie en het lid Omtzigt willen graag van de
regering weten of de mogelijkheid om de risicodekking voor partnerpensioen vrijwillig voort te zetten door middel van uitruil van een deel van het
pensioenkapitaal voor gewezen deelnemers niet in strijd is met de regels
omtrent taakafbakening. De regering ziet in deze vrijwillige uitruilmogelijkheid geen strijdigheid met de regels omtrent taakafbakening. De
gewezen deelnemer was voorheen werkzaam in de branche of bedrijfstak

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

137

van waaruit de dekking voor het partnerpensioen vrijwillig wordt
voortgezet, daarnaast is de voortzetting optioneel en moet aansluiten op
het beëindigen van de deelneming dan wel het einde van de standaard
uitloopperiode of de dekking tijdens de WW-periode. De regering acht het
niet noodzakelijk om een maximumtermijn te koppelen aan de
mogelijkheid voor deze vrijwillige voortzetting door middel van uitruil van
pensioenkapitaal in risicopremie. Decentrale sociale partners zijn evenwel
in de gelegenheid om een beperking in de tijd door te voeren voor deze
keuzemogelijkheid.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de regering kan bevestigen
dat er een «dubbele dekking» ter grootte van de som van het
opgebouwde nabestaandenpensioen vermeerderd met het nabestaandenpensioen volgens de nieuwe definitie kan worden voorkomen en een deel
van de opgebouwde voorziening te gebruiken voor de financiering van de
risicopremie voor het nabestaandenpensioen voor deelnemers. In de
transitie worden de aanspraken op partnerpensioen contant gemaakt met
dezelfde omrekenmethodes als die voor het ouderdomspensioen worden
gebruikt. De waarde die daaruit voortkomt wordt vervolgens gebruikt voor
de financiering van een verzekering die wordt gesloten ten behoeve van
de dekking van de partnerpensioenaanspraken die tot het moment van
transitie waren opgebouwd. Vervolgens wordt vanuit de nieuwe pensioenregeling een risicopartnerpensioen toegezegd ter dekking van het
risico op overlijden voor pensioendatum. Het is niet de bedoeling dat een
deel van de opgebouwde voorziening gebruikt wordt voor de financiering
van de risicopremie voor het nabestaandenpensioen dat in een nieuwe
pensioenregeling wordt toegezegd. Voor die toezegging wordt een
«reguliere» risicopremie geheven bij de werkgever, voor de verzekering
van de bij de transitie omgezette aanspraken hoeft geen premie te worden
geheven bij de werkgever.
De leden van de fractie van de VVD vragen welke spreidingsmethoden in
de uitkeringsfase zijn toegestaan. Zowel spreiding van toebedeelde
financiële resultaten volgens de dakpansgewijze als de geheugenloze
methode is toegestaan. Belangrijkste voorwaarde is dat spreiding volledig
op basis van het persoonlijke pensioenvermogen wordt vormgegeven en
er geen herverdeling tussen deze vermogens mag optreden. In die zin
moet altijd een «gesloten» spreidingsmethode worden toegepast.
De leden van de VVD-fractie maken zich zorgen over de stijgende kosten
voor de wijzigingen rondom de risicodekking van het nabestaandenpensioen. De leden vragen of de regering dit probleem ook ziet en waar de
kosten zullen neerslaan. De regering geeft aan dat met de wijzigingen
rondom het nabestaandenpensioen geen versobering dan wel kostenverhoging is beoogd. Dit komt ook nadrukkelijk terug in het advies dat de
Stichting van de Arbeid heeft gegeven over de wenselijke dekking van het
nabestaandenpensioen. De regering heeft bij de wijzigingen die voor het
nabestaandenpensioen geïntroduceerd worden het advies van de
Stichting van de Arbeid omarmd, en derhalve ook de kostenneutraliteit
van het nieuwe stelsel voor nabestaandenpensioen. Het is uiteindelijk aan
decentrale sociale partners om in de pensioenovereenkomst de keuzes
rondom nabestaandenpensioen vast te leggen en in die onderhandelingen ook de premieverdeling tussen werkgevers en werknemers
overeen te komen.
De leden van de fractie van D66 vragen de regering om een bevestiging
dat het streven ten aanzien van het nabestaandenpensioen is dat alle
bestaande aanspraken worden ingevaren in het nieuwe pensioenstelsel.
De regering kan dit bevestigen. Het standaard invaarpad, zoals
beschreven in hoofdstuk 5 van de memorie van toelichting, geldt voor alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

138

bestaande pensioenaanspraken en pensioenrechten. Daaronder begrepen
dus ook de bestaande aanspraken op nabestaandenpensioen alsook de
ingegane uitkeringen op nabestaandenpensioen. De waarborgen en
voorwaarden die gesteld worden aan het standaard invaarpad gelden
daardoor onverkort ook voor het nabestaandenpensioen. Dat betekent
derhalve dat de opgebouwde partnerpensioen aanspraken worden
ingevaren. De hoogte van de aanspraak die er op de transitie datum was
opgebouwd, wordt beschermd door middel van het overgangsrecht zoals
geïntroduceerd in artikel 220g.
De leden van de fractie van D66 achten het belang van nabestaandenpensioen altijd groot, maar mogelijk het grootst in de fase van pensionering.
Daarom zien de leden van de fractie van D66 voordelen voor een opt-out
in plaats van een opt-in bij de risicodekking in de uitkeringsfase van het
pensioen. De leden van de fractie van D66 vragen of de regering deze
voordelen ook ziet en of de regering bereid is om de opt-in aan te passen
in een opt-out. De regering geeft aan dat er in de uitkeringsfase van het
pensioen geen sprake meer is van een risicodekking. Vanaf de pensioendatum is er sprake van een kapitaalgedekt partnerpensioen, wat
gedurende de actieve deelnemingsperiode van de deelnemer wordt
verworven. Omdat er geen sprake meer is van een risicodekking is het ook
niet nodig om een opt-in of een opt-out te introduceren.
De leden van de CDA-fractie vragen zich af of het te billijken is dat het
verschil tussen overlijden voor en na pensioendatum zo groot is en of er
bij overlijden voor pensioendatum geen rekening gehouden zou moeten
worden met het op enig moment ontvangen van AOW door de
nabestaande?
De regering geeft aan bekend te zijn met deze situatie, maar geeft aan dat
het niet per definitie zo is dat de uitkering bij overlijden voor pensioendatum altijd hoger is dan de uitkering bij overlijden na pensioendatum. De
hoogte van de uitkering is van verschillende factoren afhankelijk,
waaronder de hoogte van de toegezegde dekking bij overlijden voor de
pensioendatum. De regering licht toe dat de verschillen ontstaan doordat
bij het nabestaandenpensioen vóór pensioendatum er sprake is van een
diensttijdonafhankelijke risicodekking, waarbij het overlijden van de
deelnemer direct leidt tot de maximale uitkering, bij het nabestaandenpensioen na pensioendatum wordt dit maximale uitkeringsbedrag pas
bereikt wanneer de maximale opbouw heeft plaatsgevonden. De
verschillen in de hoogte van de uitkering ontstaan daarmee vooral door
de wijze waarop het arbeidsverleden meetelt in de hoogte van de dekking.
De regering heeft ervoor gekozen om in de dekking voor pensioendatum
geen rekening te houden met een franchise zodat ook deelnemers met
een lager inkomen direct aanmerking komen voor een adequate partnerpensioendekking. Door de inbouw van een franchise in de dekking voor
pensioendatum zou dit voordeel dat bereikt wordt in het nieuwe
pensioenstelsel tenietgedaan worden.
De leden van de CDA-fractie en de leden van de PvdA- en GroenLinksfractie geven aan dat het denkbaar is dat veel ex-werknemers de keuze
maken om de vrijwillige voortzetting van de risicodekking niet voort te
zetten bij einde deelneming. De leden geven aan dat het denkbaar is dat
deze verzekering standaard is en dat ex-werknemers de keuze kunnen
maken om zich niet te verzekeren (opt-out). De leden vragen zich af of de
regering heeft overwogen om een standaardoptie van voortzetting van de
risicodekking bij einde deelneming met een opt-out te introduceren en
vragen de regering op dit voorstel te reageren. De regering licht toe dat zij
heeft nagedacht over het introduceren van een opt-out in de voortzetting
van de risicodekking bij einde deelneming. In dat geval zullen inderdaad
meer gewezen deelnemers verzekerd blijven voor partnerpensioen na

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

139

einde deelneming. Toch heeft de regering daar niet voor gekozen, met
name vanwege het feit dat de voortzetting van de risicodekking voor
partnerpensioen voor het merendeel van de gewezen deelnemers niet
relevant is. De meeste gewezen deelnemers zullen immers vanwege een
baanwisseling de pensioenregeling verlaten en als nieuwe deelnemer
gaan deelnemen in een andere pensioenregeling waar, in veruit de
meeste gevallen, ook een dekking voor partnerpensioen zal zijn. Voor die
deelnemers is een standaard voortzetting van de risicodekking niet nodig
en ook niet wenselijk aangezien die overbodige dekking ten laste gaat van
het pensioenkapitaal. De regering acht het om die reden van belang dat
de gewezen deelnemer, en zijn of haar partner, bewust de keuze maakt om
de risicodekking voor partnerpensioen voort te zetten bij einde
deelneming.
De leden van de CDA-fractie willen graag voor een aantal veel voorkomende situaties weten hoe de nieuwe regels voor nabestaandenpensioen
in de praktijk uitwerken. De leden vragen de regering om toe te lichten
wat er geregeld is wanneer een werknemer ernstig ziek wordt, na 2 jaar
Ziektewet ontslag volgt en vervolgens komt te overlijden. De werkgever
heeft in principe de eerste twee jaar van ziekte van de werknemer een
loondoorbetalingsplicht heeft. Hierdoor blijft de zieke werknemer
deelnemer in de pensioenregeling en daarmee blijft de deelnemer ook
verzekerd voor het nabestaandenpensioen. Indien na 104 weken een
ontslag volgt vanwege arbeidsongeschiktheid, ontvangt de voormalig
werknemer veelal een uitkering op grond van de Wet werk en inkomen
naar arbeidsvermogen (WIA). In de praktijk voorzien de meeste pensioenregelingen in premievrije voorzetting vanwege arbeidsongeschiktheid of
bij rechtstreeks verzekerde pensioenregelingen in vrijstelling van
premiebetaling vanwege arbeidsongeschiktheid. Dit betekent concreet dat
de voormalig werknemer in die situatie deelnemer blijft in de pensioenregeling zolang deze een WIA-uitkering ontvangt. Bij overlijden van een
deelnemer met een WIA-uitkering zal de partner het nabestaandenpensioen ontvangen. Gelijk aan de huidige praktijk ontvangt de uitvoerder de
melding van het overlijden van de deelnemer vanuit de Basisregistratie
Personen. Indien een ontslag volgt waarbij de werknemer geen
WIA-uitkering ontvangt, zijn de uitloopdekkingen die we met dit
wetsvoorstel introduceren onverkort van toepassing. Als de gewezen
deelnemer bijvoorbeeld direct aansluitend een WW-uitkering ontvangt, zal
de risicodekking uit de pensioenregeling voortgezet worden. Gelijk aan de
huidige uitvoeringspraktijk bij overlijden tijdens de WW-uitkering, dient de
nabestaande zelf contact op te nemen met de oude pensioenuitvoerder
om de partnerpensioenuitkering uit te laten betalen. Deze actie vanuit de
nabestaande is nodig, omdat de pensioenuitvoerder niet weet of er ten
tijde van het overlijden van de gewezen deelnemer sprake is van een
WW-uitkering.
De leden van de CDA-fractie constateren dat de uitkering bij overlijden
voor pensioendatum wordt gebaseerd op het daadwerkelijke (laatstverdiende) loon. De leden vragen zich af of de uitkering niet gebaseerd zou
moeten worden op een gemiddeld loon over een langere periode. Een van
de doelstellingen van het nieuwe stelsel voor nabestaandenpensioen is
dat het duidelijker wordt voor de deelnemer waar de partner recht op
heeft qua partnerpensioen. De regering heeft er om die reden voor
gekozen om de dekking van het risico op overlijden voor pensioendatum
te baseren op een percentage van het laatstverdiende loon van de
deelnemer. Dit is helder uit te leggen aan de deelnemer en daarmee geeft
het de deelnemer vrij eenvoudig inzicht in de situatie na zijn of haar
overlijden. Hierdoor wordt het handelingsperspectief van de deelnemer
vergroot.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

140

De leden van de CDA-fractie vragen of de regering overwogen heeft om
bij einde dienstbetrekking een deel van het ouderdomspensioen om te
zetten in nabestaandenpensioen, tenzij de deelnemer bewust kiest dat niet
te doen. De regering geeft aan dat er in het nieuwe stelsel voor
nabestaandenpensioen voor gekozen is om de dekking van het risico op
overlijden voor pensioendatum enkel nog mogelijk te maken op risicobasis. Het introduceren van een vorm van uitruil van ouderdomspensioen
in partnerpensioen bij einde dienstbetrekking betekent feitelijk dat er ook
een kapitaalgedekt partnerpensioen wordt toegestaan ter dekking van het
overlijden voor pensioendatum. Vanuit het oogpunt van uniformering van
het partnerpensioen acht de regering dat niet wenselijk. Uniformering
leidt tot meer inzicht en duidelijkheid en daarmee handelingsperspectief
voor deelnemers, waarmee schrijnende situaties waarin deelnemers
tussen wal en schip vallen zoveel al mogelijk worden voorkomen.
De leden van de fractie van CDA vragen zich af het overgangsrecht voor
nabestaandenpensioen zoals dat in artikel 220g staat betekent dat er
FTK-aanspraken moeten blijven bestaan. De regering geeft aan dat dit niet
het geval is. Alle tot de transitie opgebouwde aanspraken en rechten op
partnerpensioen worden ingevaren. In de transitie worden de aanspraken
op partnerpensioen contant gemaakt met dezelfde omrekenmethodes als
die voor het ouderdomspensioen worden gebruikt. De waarde die daaruit
voortkomt wordt vervolgens gebruikt voor de financiering van een
verzekering die wordt gesloten ten behoeve van de dekking van de
partnerpensioenaanspraken die tot het moment van transitie waren
opgebouwd. Er is derhalve geen sprake van een FTK-aanspraak, maar een
verzekering van de oude FTK-aanspraak.
Voorts vragen de leden van de fractie van CDA of de regering kan
toelichten dat invaren het standaardpad is en dat net als bij ouderdomspensioen de uitkeringen na invaren variabel kunnen zijn. De regering geeft
desgevraagd aan dat het standaard invaarpad, zoals beschreven in
hoofdstuk 5 van de memorie van toelichting, geldt voor alle bestaande
pensioenaanspraken en pensioenrechten. Daaronder begrepen dus ook de
bestaande aanspraken op nabestaandenpensioen alsook de ingegane
uitkeringen op nabestaandenpensioen. De waarborgen en voorwaarden
die gesteld worden aan het standaard invaarpad gelden daardoor
onverkort ook voor het nabestaandenpensioen. Dat betekent derhalve dat
de opgebouwde partnerpensioen aanspraken worden ingevaren. De
hoogte van de aanspraak die er op de transitiedatum was, wordt
beschermd door middel van het overgangsrecht zoals geïntroduceerd in
artikel 220g. Invaren naar het nieuwe pensioenstelsel betekent ook dat de
reeds ingegane nabestaandenpensioenuitkering variabel wordt, hierin
wordt geen onderscheid gemaakt naar het soort ingegane uitkering.
Tenslotte vragen de leden van de CDA-fractie of het mogelijk is om bij
fondsen waar meerdere overgangsregelingen inzake nabestaandenpensioen zijn, de opgebouwde aanspraken samen te voegen en te harmoniseren, zoals ook bij ouderdomspensioen gedaan kan worden. De regering
geeft aan dat deze harmonisering inderdaad wettelijk mogelijk is. Het is de
verantwoordelijkheid van de pensioenuitvoerder om hier in samenspraak
met decentrale sociale partners afspraken over te maken.
De leden van de SP-fractie vragen of het de regering bekend is dat er een
groot verschil is in de hoogte van het nabestaandenpensioen bij
overlijden vlak voor of vlak na de pensioendatum. De regering geeft aan
bekend te zijn met deze situatie maar geeft aan dat het niet per definitie zo
is dat de uitkering bij overlijden voor pensioendatum altijd hoger is dan
de uitkering bij overlijden na pensioendatum. De hoogte van de uitkering
is van verschillende factoren afhankelijk, waaronder de hoogte van de
toegezegde dekking bij overlijden voor de pensioendatum. De regering
licht toe dat de verschillen ontstaan doordat bij het nabestaandenpen-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

141

sioen vóór pensioendatum sprake is van een diensttijdonafhankelijke
risicodekking, waarbij het overlijden van de deelnemer direct leidt tot de
maximale uitkering, bij het nabestaandenpensioen na pensioendatum
wordt dit maximale uitkeringsbedrag pas bereikt wanneer de maximale
opbouw heeft plaatsgevonden. De verschillen in de hoogte van de
uitkering ontstaan daarmee vooral door de wijze waarop het arbeidsverleden meetelt in de hoogte van de dekking. Indien de dekking tussen
beide systemen gelijk getrokken zou moeten worden, zou dit betekenen
dat de risicodekking voor werknemers met een relatief kort arbeidsverleden naar beneden zou moeten worden bijgesteld, zodat deze aansluit bij
de dekking die zij zouden krijgen op basis van het opbouwnabestaandenpensioen na pensioendatum. Dit past echter niet bij de wens om te komen
tot een diensttijdonafhankelijk nabestaandenpensioen voor pensioendatum, waarbij de dekking is gericht om inkomensrisico’s voor de
nabestaande op het moment van overlijden van de partner op te vangen.
Bovendien zou de dekking voor werknemers onderling in dat geval sterk
uiteen gaan lopen, hetgeen de uniformiteit niet ten goede komt.
De leden van de SP-fractie willen graag weten hoe hoog het nabestaandenpensioen is bij overlijden kort voor en kort na de pensioendatum voor
mensen met een minimumloon, modaal inkomen en 2x modaal inkomen.
Ook de leden van de ChristenUnie-fractie vragen de regering aan de hand
van enkele berekeningen de verschillen met betrekking tot het nabestaandenpensioen tussen overlijden voor of na pensioendatum te laten zien. De
regering geeft aan dat het partnerpensioen voor pensioendatum te
berekenen is voor de verschillende inkomens. Voor pensioendatum is het
partnerpensioen een X% van het pensioengevend salaris, zonder rekening
te houden met een franchise. Voor de berekening van het partnerpensioen
na pensioendatum moeten meer aannames gemaakt worden, zoals over
het aantal dienstjaren dat een deelnemer heeft. In onderstaand voorbeeld
zijn enkel de inkomens uit het tweedepijlerpensioen opgenomen.
Eventuele AOW-uitkeringen en ANW-uitkeringen voor nabestaanden zijn
hierin niet meegenomen.
Ingeval er 50% risicodekking is toegezegd levert dit de volgende partnerpensioen dekkingen op:

Minimumloon (afgerond)
Modaal inkomen
2 x modaal inkomen

Pensioengevend salaris

PP-dekking voor pensioendatum

€ 22.000
€ 38.000
€ 76.000

€ 11.000
€ 19.000
€ 38.000

Het beeld bij 30% risicodekking ziet er als volgt uit:

Minimumloon (afgerond)
Modaal inkomen
2 x modaal inkomen

Pensioengevend salaris

PP-dekking voor pensioendatum

€ 22.000
€ 38.000
€ 76.000

€ 6.600
€ 11.400
€ 22.400

De toezegging na pensioendatum is 70% van het opgebouwde
ouderdomspensioen en 42 dienstjaren:

Minimumloon (afgerond)
Modaal inkomen
2 x modaal inkomen

Pensioengevend
salaris

Franchise

Jaarlijks PP: 70% *
1,875 OP-opbouw

PP-dekking na
pensioendatum

€ 22.000
€ 38.000
€ 76.000

€ 14.500
€ 14.500
€ 14.500

€ 100
€ 310
€ 810

€ 4.200
€ 13.000
€ 33.900

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

142

De toezegging na pensioendatum is 70% van het opgebouwde
ouderdomspensioen en 20 dienstjaren:

Minimumloon (afgerond)
Modaal inkomen
2 x modaal inkomen

Pensioengevend
salaris

Franchise

Jaarlijks PP: 70% *
1,875 OP-opbouw

PP-dekking na
pensioendatum

€ 22.000
€ 38.000
€ 76.000

€ 14.500
€ 14.500
€ 14.500

€ 100
€ 310
€ 810

€ 2.000
€ 6.200
€ 16.200

De leden van de SP-fractie vragen de regering of het gezien het grote
belang van nabestaanden bij overlijden vlak voor of vlak na pensioendatum wenselijk is dat euthanasieverzoeken voortaan ook door een
pensioenuitvoerder worden beoordeeld. Het lijkt de regering evident dat
dit niet het geval is en verwerpt de suggestie dat het wetsvoorstel
dergelijke zeer ingrijpende persoonlijke afwegingen zou beïnvloeden.
De leden van de SP-fractie willen graag weten wat er met het
opgebouwde partnerpensioen op opbouwbasis gebeurd. Het standaard
invaarpad, zoals beschreven in hoofdstuk 5 van de memorie van
toelichting, geldt voor alle bestaande pensioenaanspraken en pensioenrechten. Daaronder begrepen dus ook de bestaande aanspraken op
nabestaandenpensioen alsook de ingegane uitkeringen op nabestaandenpensioen. De waarborgen en voorwaarden die gesteld worden aan het
standaard invaarpad gelden daardoor onverkort ook voor het nabestaandenpensioen. Dat betekent dat de opgebouwde partnerpensioen
aanspraken worden ingevaren. De hoogte van de aanspraak die er op de
transitie datum was, wordt beschermd door middel van het overgangsrecht zoals geïntroduceerd in artikel 220g.
De leden van de SP-fractie willen voorts weten of het na inwerkingtreding
van het wetsvoorstel toekomst pensioenen mogelijk is dat iemand bij
overlijden van de partner voor pensioendatum zowel een partnerpensioen
volgens het wetsvoorstel ontvangt alsook het oude opgebouwde
partnerpensioen. De regering geeft aan dat dit inderdaad het geval is. De
reeds opgebouwde partnerpensioenaanspraken worden door middel van
het overgangsrecht beschermd, zodat bij overlijden voor de pensioendatum de partner hier aanspraak op kan maken. De regering acht een
eventuele dubbele uitkering, zowel vanuit de nieuwe pensioenregeling als
vanuit het overgangsrecht, minder onoverkomelijk dan het risico dat er
voor de partner geen partnerpensioen wordt uitgekeerd omdat de reeds
opgebouwde aanspraken zijn ingevaren. Bij invaren worden de
aanspraken namelijk omgezet naar pensioenkapitaal, wanneer een
deelnemer (tijdelijk) niet deelneemt in een pensioenregeling en derhalve
niet verzekerd is voor partnerpensioen voor pensioendatum betekent dit
dat er zonder het overgangsrecht er geen aanspraak op partnerpensioen
zou zijn. Immers ook het pensioenkapitaal vervalt bij overlijden voor
pensioendatum. Dat is ongewenst.
De leden van de SP-fractie vragen zich af of het mogelijk is dat hierdoor
het totaal aan nabestaandenpensioenuitkeringen, inclusief AOW van de
overlevende partner hoger wordt dan het inkomen van de overleden
partner. Of het inkomen na overlijden van iemand hoger is dan voor het
overlijden is van veel factoren afhankelijk, onder meer de hoogte van een
eventueel partnerpensioen uit de tweede pijler of voorzieningen die
iemand in de derde pijler heeft getroffen. Het is daarom niet uit te sluiten
dat in individuele gevallen het inkomen van de achterblijvende partner
hoger is dan bij leven van die partner.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

143

De leden van de SP-fractie vragen of het de bedoeling is dat een partner
met jonge kinderen, zowel een Anw-uitkering als een risicopartnerpensioen uitgekeerd krijgt. De regering geeft aan dat het inderdaad kan
voorkomen dat een partner voldoet aan de voorwaarden voor een
Anw-uitkering, bijvoorbeeld omdat de partner zorg heeft voor jonge
kinderen, en naast de Anw-uitkering een partnerpensioenuitkering vanuit
de pensioenregeling van de overleden deelnemer krijgt.
In vervolg hierop willen de leden van de SP-fractie graag weten of het
mogelijk is dat het totaal aan nabestaandenpensioenuitkeringen hierdoor
hoger wordt dan het inkomen van de overleden partner. Op voorhand is
niet te zeggen of het inkomen van de nabestaande na overlijden van
partner hoger is dan voor het overlijden van de partner. Dit is van veel
factoren afhankelijk, onder meer de hoogte van een eventueel partnerpensioen uit de tweede pijler of voorzieningen die iemand in de derde pijler
heeft getroffen. Het is daarmee niet uit te sluiten dat er situaties zijn dat
het inkomen hoger is na het overlijden van de deelnemer, hoe vaak dit
voor zal komen heeft de regering echter geen inzicht in.
De leden van de SP-fractie vragen om inzicht in de hoogte van de
kostendekkende premie voor de voortzetting van de risicodekking voor
nabestaandenpensioen bij verschillende leeftijden en verschillende
salarissen en wil vervolgens graag weten of het aannemelijk is dat
mensen gebruik zullen maken van deze mogelijkheid van vrijwillige
voortzetting. De hoogte van de kostendekkende premie voor de voortzetting van de risicodekking is afhankelijk van verschillende factoren en
kan daarom ook per pensioenfonds verschillende zijn. De vrijwillige
voortzetting van risicopremies door middel van uitruil van pensioenkapitaal is een nieuwe keuzemogelijkheid voor gewezen deelnemers. Of
gewezen deelnemers, en hun partners, gebruik zullen maken van deze
mogelijkheid is op voorhand niet door de regering te voorspellen. Het
wetsvoorstel toekomst pensioenen kent een algemene evaluatiebepaling.
De werking van het nieuwe stelsel voor nabestaandenpensioen zal daarin
worden meegenomen.
De leden van de SP-fractie geven aan dat bedrijfstakpensioenfondsen
voor de verplichte verzekering van nabestaandenpensioen een leeftijdsonafhankelijke premie mogen heffen. De leden vragen zich daarbij af of
hierbij sprake is van een ex-ante subsidie van jong naar oud, en zo ja hoe
groot die subsidie is voor mensen met een minimumloon, modaal
inkomen en 2x modaal voor de leeftijden van 55 tot 67 jaar. Het is
inderdaad zo dat er bij een leeftijdsonafhankelijke risicopremie voor het
partnerpensioen sprake is van solidariteit van jong naar oud, omdat een
jongere deelnemer in principe veel minder zou hoeven te betalen voor het
toegezegde partnerpensioen dan een oudere deelnemer. Het berekenen
van die solidariteit is echter niet heel eenvoudig en hangt van veel
factoren af. Waarbij met name de specifieke fondssamenstelling
(man/vrouw, jong/oud) behoorlijk bepalend is de overdracht van jong naar
oud.
Voorts willen de leden van de SP-fractie graag weten wat de reden is om
in een wetsontwerp dat alle ex-antesubsidie stromen tussen leeftijdsgroepen wil verhinderen, deze subsidie weer in te voeren. Er bestaat een
verschil tussen het heffen van een gelijke premie voor de opbouw van
ouderdomspensioen, dat het langleven risico verzekerd, en het heffen van
een gelijke premie voor de verzekering van het risico op overlijden, het
kortleven risico. Voor langleven hoef je elkaar niet per definitie te
subsidiëren, maar kun je bepaalde risico’s wel delen met elkaar. Voor
kortleven wil je de risico’s juist wel delen met elkaar, omdat je die risico’s
niet alleen kunt dragen. Over de gehele carrière gezien betaalt een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

144

werknemer bij een leeftijdsonafhankelijke premie evenveel premie als bij
een leeftijdsafhankelijke premie om verzekerd te zijn voor het kortlevenrisico. Daarnaast is het uitvoeringstechnisch eenvoudiger één premiepercentage te hanteren.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering toe te
lichten hoe er wordt omgegaan met het opgebouwd partnerpensioen voor
de pensioendatum. De regering geeft aan dat in de transitie de
aanspraken op partnerpensioen contant worden gemaakt met dezelfde
omrekenmethodes als die voor het ouderdomspensioen worden gebruikt.
De waarde die daaruit voortkomt wordt vervolgens gebruikt voor de
financiering van een verzekering die wordt gesloten ten behoeve van de
dekking van de partnerpensioenaanspraken ter dekking van het risico op
overlijden voor pensioendatum die tot het moment van transitie waren
opgebouwd. Vervolgens wordt vanuit de nieuwe pensioenregeling een
risicopartnerpensioen toegezegd ter dekking van het risico op overlijden
voor pensioendatum. Het vermogen dat ontstaat door contant making van
de opgebouwde partnerpensioenaanspraken bedoeld ter dekking van het
risico op overlijden na pensioendatum wordt toegevoegd aan het
pensioenkapitaal van een deelnemer. Hiermee kan de deelnemer na
pensionering een partnerpensioen toekomen conform de pensioenregeling. Het is de regering niet duidelijk waarom bepaalde groepen
mensen er op achteruit zouden gaan wanneer het partnerpensioen wordt
ingevaren naar het nieuwe pensioenstelsel.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering de
bekostiging van enkele andere kostenposten te verhelderen. De leden
willen graag weten vanuit welke middelen de uitloopperiode van drie
maanden en de voortzetting van de risicodekking tijdens de WW-periode
wordt betaald. De regering geeft aan dat zowel de voorzetting van de
risicodekking tijdens de uitloopperiode als tijdens de WW-periode
gefinancierd worden vanuit het collectief bij pensioenfondsen. In de
premie die gerekend wordt voor het partnerpensioen zal met de voortzetting van de risicodekking in deze beide periodes rekening moeten
worden gehouden.
Daarnaast vragen de leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie of het
nabestaandenpensioen wordt verrekend met een bijstandsuitkering. De
bijstand vult het inkomen van iemand aan tot de bijstandsnorm.
Gemeenten trekken, enkele uitzonderingen daargelaten, alle inkomsten af
van de bijstandsuitkering. Een partnerpensioenuitkering is een vorm van
inkomen die niet als wettelijke uitzondering wordt gezien en wordt
derhalve in mindering gebracht op een bijstandsuitkering die iemand
krijgt.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fractie vragen of de regering de
fiscale facilitering van het nabestaandenpensioen verder kan toelichten.
Het fiscale kader wordt aangepast door over te gaan op een premiebegrenzing voor alle pensioenregelingen voor ouderdomspensioen en
partnerpensioen bij overlijden op of na de pensioendatum. Zoals ook in
hoofdstuk 7 van de memorie van toelichting is aangegeven is de
benodigde premie vastgesteld op basis van een maatpersoon met
algemeen aanvaarde parameters voor levensverwachting, franchise,
carrièrepatroon, startloon en soort nabestaandenpensioen. De premiegrens wordt zodanig vastgesteld dat deze mede ruimte biedt voor een
partnerpensioen op opbouwbasis bij overlijden op of na pensioendatum
van 70% van het ouderdomspensioen. De premiegrens is exclusief
risicopremies voor een partnerpensioen bij overlijden voor pensioendatum, wezenpensioen, nabestaandenoverbruggingspensioen, arbeidsongeschiktheidspensioen en premievrijstelling bij invaliditeit. Deze risico-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

145

premies zijn (additioneel) fiscaal aftrekbaar. De risicopremies kunnen niet
worden aangewend voor hogere aanspraken op ouderdomspensioen of
partnerpensioen bij overlijden op of na pensioendatum.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering hoe de
maatregel om de leeftijdsgrens voor wezenpensioen te verlagen van 30
naar 25 jaar zich verhoudt tot het feit dat kinderen steeds langer financieel
afhankelijk zijn van hun ouders. Met het wetsvoorstel wordt voorgesteld
het wezenpensioen te verruimen. Vrijwel alle pensioenregelingen maken
maximaal gebruik van de fiscale ruimte, uit de technische verkenning van
de Stichting van de Arbeid blijkt dat dit niet voldoende is om de kosten
van opgroeiende kinderen mee te financieren47, de fiscale ruimte wordt
derhalve door sociale partners als knellend ervaren. Voorgesteld wordt
daarom om de fiscale ruimte voor het wezenpensioen voor half wezen te
verruimen naar 20% van het pensioengevend salaris, respectievelijk 40%
voor volle wezen. De regering heeft ervoor gekozen om de fiscale
eindleeftijd voor het wezenpensioen voor alle pensioenregelingen op 25
jaar te stellen, de aanvullende eis om een studie te moeten volgen om in
aanmerking te komen voor wezenpensioen is niet meer toegestaan. De
regering heeft gekozen voor een leeftijdsgrens van 25 jaar omdat deze
gemiddeld genomen aansluit bij de afronding van een studie, waardoor
iemand in principe klaar is om de arbeidsmarkt te betreden en daardoor
klaar om zelf in een inkomen te voorzien. Op dit moment is er in pensioenregelingen veel diversiteit in leeftijden voor het wezenpensioen, deze ligt
veelal tussen de 18 en 30 jaar. De regering merkt op dat het dan ook niet
in alle gevallen betekent dat er sprake is van een verlaging van de
eindleeftijd voor wezenpensioen, maar juist een verhoging van de
eindleeftijd zal zijn.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering of zij als
doel heeft dat iedereen in Nederland voldoende verzekerd is voor de
financiële gevolgen van het verlies van een partner of ouder, en of zij van
mening is dat dat na invoering van dit wetsvoorstel het geval is. De leden
vragen de regering ook te overwegen of het verplichten van een regeling
voor nabestaandenpensioen zou kunnen bijdragen aan de bovengenoemde doelstelling. De regering licht toe dat er een maatschappelijke
verantwoordelijkheid bestaat voor specifieke groepen nabestaanden
(bijvoorbeeld arbeidsongeschikten en nabestaanden met opgroeiende
kinderen met een relatief laag inkomen), zij hebben recht op een
Anw-uitkering. Daarnaast is het de eigen verantwoordelijkheid van
individuen en decentrale sociale partners om te bezien of het noodzakelijk
is om in de tweede of derde pijler eveneens een nabestaandenvoorziening
te treffen, zodat ook na het overlijden van één van de twee partners de
bestaande levensstandaard kan worden voortgezet. Afhankelijk van de
bedrijfstak of sector waarin decentrale sociale partners een pensioenovereenkomst overeenkomen kan er meer of minder behoefte zijn aan een
partnerpensioen. Een verplichte partnerpensioenvoorziening in de tweede
pijler druist wat de regering betreft in tegen de onderhandelingsvrijheid
van decentrale sociale partners.
De leden van de ChristenUnie-fractie vragen waarom bij de eenzijdige
partnerverklaring is gekozen de nabestaande te laten aantonen dat zij
samenwoonden op één adres. En of de eis van inschrijving op hetzelfde
adres in de Basisregistratie Personen niet eenvoudiger en/of makkelijker
uitvoerbaar is. Tot slot vragen deze leden wat dit betekent voor partners
die op afstand van elkaar wonen. De regering geeft aan dat het samenwonen op één adres een belangrijke aanwijzing is dat er sprake was van
47

Stichting van de Arbeid, Een beter nabestaandenpensioen, een technische verkenning, Den
Haag, maart 2020.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

146

zorg dragen voor elkaar. Hierbij geldt een minimale periode van 6
maanden waarmee uitdrukking wordt gegeven aan de duurzaamheid van
de relatie. Immers bij een eenzijdige partnerverklaring kan de overleden
partner niet meer de aard van de relatie bevestigen, vandaar dat de
regering het passend acht dat de eisen iets zwaarder zijn dan bij een
tweezijdige partnerverklaring. De regering acht het niet nodig expliciet in
de wet vast te leggen dat de eis «wonen op hetzelfde adres» ingevuld
moet worden door de inschrijving op hetzelfde adres in de Basisregistratie
Personen. In de praktijk zal in het geval partners verklaren op hetzelfde
adres te wonen dit ook betekenen dat zij als zodanig zijn ingeschreven in
de Basisregistratie Personen. Immers elk burger is verplicht om
ingeschreven te zijn op het adres waar men feitelijk woont.
Het partnerpensioen is bedoeld voor partners die voor elkaar (financiële)
zorg dragen. Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap wordt ervan
uitgegaan dat die situatie er is. Bij ongehuwde partners is niet duidelijk of
zij in die mate zorg voor elkaar dragen dat een dekking door het
nabestaandenpensioen aan de orde zou moeten zijn. Vandaar dat de
definitie voor ongehuwd samenwonenden ook uitgaat van partners die
samenwonen, waarbij de veronderstelling is dat dit een belangrijk
gegeven is van waaruit het zorg dragen voor elkaar blijkt. Ongehuwde
partners die niet aan de voorwaarde van samenwonen kunnen voldoen en
die alsnog als partners aangemerkt willen worden hebben hiervoor een
drietal opties: zij kunnen in het huwelijk treden, een geregistreerd
partnerschap aangaan of een notariële akte laten sluiten waarin het zorg
dragen voor elkaar is vastgelegd.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat in het kader van het
geüniformeerd partnerbegrip in de memorie van toelichting gesproken
wordt van «bijdragen in de kosten van levensonderhoud» en vragen of de
term «zorg voor elkaar dragen» niet meer passend is omdat niet in alle
gevallen beide partners bijdragen in de kosten van levensonderhoud en
de term «zorg dragen voor elkaar» is opgenomen in notariële samenlevingsovereenkomsten. De regering is het met de leden van de
ChristenUnie-fractie eens dat dit een meer passende terminologie is. Bij
nota van wijziging zal dit worden doorgevoerd.
De leden van de CU-fractie constateren dat het voor veel deelnemers
wellicht een ingewikkelde keuze is om een deel van het pensioenkapitaal
te gebruiken voor de financiering van de risicodekking voor nabestaandenpensioen en vragen de regering toe te lichten hoe wordt gezorgd dat
de gewezen deelnemer de keuzeoptie begrijpt en de consequenties van de
gemaakte keuze overziet. Desgevraagd licht de regering toe dat de
gebruikelijke normen voor informatieverstrekking, zoals vastgelegd in de
Pensioenwet, van toepassing zijn op de informatieverstrekking rondom de
voortzetting van de risicodekking door uitruil van pensioenkapitaal. Dat
betekent dat de informatie correct, duidelijk en evenwichtig moet zijn en
de informatie moet tijdig verstrekt of beschikbaar worden gesteld.
Daarnaast is in het wetsvoorstel toekomst pensioenen vastgelegd dat de
nieuwe norm voor keuzebegeleiding ook van toepassing is op de uitruil
mogelijkheid van pensioenkapitaal in voortzetting van de risicodekking.
De regering is van mening dat daarmee het proces rondom deze
keuzemogelijkheid goed is geborgd.
De leden van de ChristenUnie-fractie willen graag weten welke aanvullende maatregelen de regering in gedachte heeft om de nadelen van
invaren bij partnerpensioen te ondervangen. De regering geeft aan dat
daarvoor het overgangsrecht zoals voorgesteld in artikel 220g van de
Pensioenwet is geïntroduceerd. Dit overgangsrecht heeft als doel de
partner en gewezen partner van de deelnemer te beschermen. De
regering acht het namelijk onwenselijk dat bestaande aanspraken op

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

147

nabestaandenpensioen in de toekomst niet meer ter beschikking zouden
zijn voor partners of toekomstige ex-partners. Dat kan tot onevenredige
nadelen leiden voor bijvoorbeeld de partner van een gewezen deelnemer
(een «slaper») die jarenlang nabestaandenpensioen heeft opgebouwd en
komt te overlijden voor pensioendatum. Als de reeds opgebouwde
aanspraken op nabestaandenpensioen niet meer beschikbaar zijn, zou er
geen aanspraak op nabestaandenpensioen zijn voor diens
nabestaande(n), terwijl dit wel jarenlang is opgebouwd.
Dit geldt evenzeer voor de situatie dat gedurende het grootste gedeelte
van de huwelijkse periode onder de regels van het huidige recht partnerpensioen is opgebouwd en de deelnemer en diens partner gaan scheiden.
Het wordt onwenselijk geacht dat in verband met de overgang naar een
nieuw stelsel rondom het nabestaandenpensioen geen bijzonder
partnerpensioen beschikbaar is dat tot uitkering kan komen bij overlijden
van de deelnemer voor pensioendatum. Het overgangsrecht bewerkstelligt dat reeds bestaande aanspraken op bijzonder partnerpensioen ook
na de overgang naar een nieuw stelsel voor nabestaandenpensioen
beschikbaar moeten blijven.
De regering licht vervolgens toe dat met beschikbaar blijven bedoeld
wordt dat de (gewezen) partner bij overlijden van de deelnemer recht
heeft op de aanspraak die er was voorafgaand aan de transitie. Zoals
eerder toegelicht in deze nota naar aanleiding van het verslag betekent dit
niet dat er een FTK-aanspraak behouden blijft. De partnerpensioen
aanspraak die er was op moment van de transitie wordt via een verzekering beschikbaar gehouden. De situatie voor het wezenpensioen is net
wat anders. Wezenpensioen is veelal verzekerd op risicobasis en leidt
daarom in de transitie naar een nieuwe pensioenregeling niet tot
problemen. In de nieuwe pensioenregeling wordt een nieuwe risicodekking voor wezenpensioen toegezegd.
De leden van de ChristenUnie-fractie zijn benieuwd of de regering kan
toelichten welke andere voorwaarden door sociale partners zoal werden
opgenomen met betrekking tot het wezenpensioen en in hoeverre dit in
de nieuwe situatie nog steeds mogelijk is. De regering licht toe dat met
name de leeftijdsgrenzen voor wezenpensioen op dit moment nogal
variëren tussen een eindleeftijd van 18 tot 30 jaar. Daarnaast bestaat de
mogelijkheid dat sociale partners in de pensioenovereenkomst nadere
voorwaarden stellen aan het recht op wezenpensioen. De regering heeft
geconstateerd dat sociale partners deze mogelijkheid invullen met het
stellen van de aanvullende eis dat de (half)wees, na een bepaalde leeftijd,
moet aantonen dat er een studie gevolgd wordt om nog in aanmerking te
komen voor wezenpensioen. Andere aanvullende voorwaarden heeft de
regering niet gezien. Na inwerkingtreding van het wetsvoorstel toekomst
pensioenen is het voor sociale partners niet meer mogelijk om aanvullende eisen te stellen aan het verkrijgen van een wezenpensioen.
De leden van de fractie JA21 vragen of het klopt dat een partner van
iemand die kort voor de pensioenleeftijd in dienst komt en nooit in
loondienst heeft gewerkt, levenslang een nabestaandenpensioen krijgt op
basis van het laatstverdiende inkomen van de overleden deelnemer.
Tegelijkertijd krijgt een partner van een deelnemer die een aantal jaren
voor zijn pensioenleeftijd werkloos wordt en vervolgens kort voor de
pensioenleeftijd overlijdt, helemaal niets. Door de systematiek die
gekozen is, te weten diensttijdonafhankelijke dekking bij overlijden voor
de pensioendatum, heeft een partner bij het overlijden van de deelnemer,
ongeacht hoe lang de deelnemer deelneemt in de pensioenregeling, direct
recht op een volledig toegezegd partnerpensioen. Voor de situatie dat een
deelnemer uit dienst treedt, heeft de regering in het wetsvoorstel
maatregelen geïntroduceerd die het risico op het ontbreken van een

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

148

dekking bij einde dienstbetrekking moeten verminderen. De kans dat
iemand vlak voor de pensioendatum onverzekerd komt te overlijden
wordt daarmee aanzienlijk verkleind. De regering is van mening dat
hiermee de belangen van burgers bij life-events beter zijn geborgd dan in
het huidige stelsel.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom er niet voor gekozen is de
inschrijving op hetzelfde adres in de Basisregistratie Personen te
gebruiken als invulling van de eis «wonen op hetzelfde adres». De
regering acht het niet nodig expliciet in de wet vast te leggen dat de eis
«wonen op hetzelfde adres» ingevuld moet worden door de inschrijving
op hetzelfde adres in de Basisregistratie Personen. In de praktijk zal in het
geval partners verklaren op hetzelfde adres te wonen dit ook betekenen
dat zij als zodanig zijn ingeschreven in de Basisregistratie Personen.
Immers elk burger is verplicht om ingeschreven te zijn op het adres waar
men feitelijk woont.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom in het kader van een
gezamenlijke huishouding «bijdragen in de kosten van levensonderhoud»
als voorwaarde wordt gesteld en niet «zorg dragen voor elkaar». De eis
«zorg dragen voor elkaar» is al gesteld voor de situatie dat er sprake is
van een samenlevingsverklaring. Bij het notarieel verleden samenlevingscontract werd nog de eis gesteld dat het moest gaan om een bijdrage in
levensonderhoud. Deze eis is geschrapt omdat ook bij het notarieel
verleden samenlevingscontract gaat om de eis «zorg dragen voor elkaar».
Dit sluit ook aan bij de gangbare praktijk. Via nota van wijziging wordt dit
aangepast.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom er niet is besloten tot een
uniformering van het wezenbegrip. Ook de leden van de VVD-fractie, de
leden van de PvdA-fractie, de leden van de GroenLinks-fractie en
ChristenUnie-fractie zijn hierin geïnteresseerd. De leden van de PvdA- en
GroenLinks-fractie vragen in het verlengde hiervan de regering om toe te
lichten hoe wezenpensioen werkt voor kinderen met meer dan twee
ouders. De PVV-fractie vraagt in dit kader tevens naar de situatie in
samengestelde gezinnen. Ook de CU-fractie vraagt hier aandacht voor.
Het wezenpensioen wordt met dit wetsvoorstel deels geüniformeerd. Het
wezenpensioen geldt voor alle wezen tot de leeftijd van 25 jaar, zonder dat
daarbij aanvullende eisen worden gesteld. De definitie van wie een wees
is, uniformeren we met dit wetsvoorstel niet. In het advies van de
Stichting van de Arbeid, waarop de wijzigingen in het nabestaandenpensioen in belangrijke mate zijn gebaseerd, is ook niet gesignaleerd dat hier
een behoefte lag en is geen suggestie gedaan voor een geüniformeerde
definitie. De regering staat in principe niet afwijzend tegen de
mogelijkheid om ook het wezenbegrip verdergaand te uniformeren.
Hierbij zal dan ook gekeken moeten worden naar situaties zoals die de
leden van de PvdA-fractie en de leden van de GroenLinks-fractie schetsen
waarbij er sprake is van meer dan twee ouders. En ook de situatie van
samengestelde gezinnen zal daarbij beoordeeld moeten worden. Het
vraagt een zorgvuldige afweging welke definitie dan het meest passend
en dekkend is. Dit vergt daarmee ook overleg met sociale partners en de
pensioenuitvoerders. Vanwege de benodigde zorgvuldigheid zal het niet
lukken dit in dit wetsvoorstel mee te nemen. De regering stelt voor deze
denkexercitie wel in gang te zetten met als doel een geüniformeerde
definitie zo spoedig mogelijk aan de Kamer voor te leggen.
De leden van de PVV-fractie vragen voorts of de regering kennis heeft
genomen van de wens tot meer duidelijkheid en betere uitvoerbaarheid
van het uniforme partnerbegrip in nabestaandenpensioen. De regering
heeft in nauw overleg met de uitvoering de partnerdefinitie vormgegeven,

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

149

zoals die is vastgelegd in dit wetsvoorstel. Nader overleg met de
uitvoerende partijen heeft nog aanleiding gegeven om nog enkele
wijzigingen voor te stellen via een nota van wijziging.
De leden van de VVD vragen aandacht voor de situatie voor ongehuwd
samenwonenden die niet als partner gezien wensen te worden. In het
kader van het nabestaandenpensioen worden ongehuwd partners alleen
als partner aangemerkt indien zij zelf hebben aangegeven dat zij gezien
willen worden als partners van elkaar. De problemen die de VVD-fractie
schetst herkent de regering dus niet.
De leden van de VVD-fractie vragen of met dit wetsvoorstel de situatie
gehandhaafd blijft dat het aangaan van een partnerschap na pensioeningang niet leidt tot het ontstaan van partnerpensioen. De regering kan dit
bevestigen. Daarnaast vragen de leden van de VVD-fractie hoe er zal
worden omgegaan met situaties waarin in de huidige situatie geen sprake
is van partnerschap, maar met introductie van het nieuwe partnerbegrip
wel. Deze situatie kan alleen ontstaan wanneer er sprake is van ongehuwd
samenwonen, aangezien bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap er
niets veranderd. Daarbij is van belang dat wanneer in de nieuwe situatie
zij in principe vallen onder de definitie van partner dit niet betekent dat zij
ook automatisch worden aangemerkt als partner. Pensioenuitvoerders
zullen deelnemers informeren over de nieuwe regels omtrent partnerschap. Indien gewenst kunnen de ongehuwde partners gezamenlijk een
partnerverklaring afgeven. Doen zij dit niet dan is er geen sprake van
partnerschap, ook al zouden zij in principe voldoen aan de voorwaarden.
Overigens kan de ongehuwde partner na het overlijden van de partner
ook een eenzijdige partnerverklaring afgeven. In zo’n eenzijdige partnerverklaring verklaart de nabestaande met de deelnemer een partnerschap
te hebben gevormd. Aangezien de deelnemer niet meer leeft moet deze
nabestaande dit partnerschap wel onderbouwen aan de hand van enkele
objectieve criteria, waaruit blijkt dat men in ieder geval minimaal zes
maanden heeft samengewoond op hetzelfde adres en dat er sprake was
van zorg voor elkaar. Deze zorg voor elkaar kan onder meer blijken uit het
feit dat men een gezamenlijk gekochte woning had, of een gezamenlijk
kind.
De leden van de SGP-fractie vragen om een verduidelijking van het
voorgestelde artikel 220g lid 3. In het voorgestelde artikel 220g wordt
geregeld dat een persoon die voor de transitie als partner begunstigde
was voor het partnerpensioen op opbouwbasis, ook na de transitie
begunstigde blijft voor die betreffende aanspraak op partnerpensioen. Het
doel van het overgangsrecht is om de partner (en toekomstig ex-partner)
te beschermen na einde deelneming en bij scheiding. Zonder dit
overgangsrecht zou bij invaren het tot de transitie opgebouwde partnerpensioen niet meer beschikbaar zijn bij overlijden voor de pensioendatum. Met het overgangsrecht wil de regering bewerkstelligen dat de
opgebouwde aanspraak op partnerpensioen voor pensioendatum niet
verloren gaat na het invaren van de aanspraken en rechten.
Voorts willen de leden van de SGP-fractie graag weten of het klopt dat het
invaren van nabestaandenpensioen de standaardroute is en ook dat het
ingevaren nabestaandenpensioen variabel is. Allereerst geeft de regering
aan dat het standaard invaarpad, zoals beschreven in hoofdstuk 5 van de
memorie van toelichting, geldt voor alle bestaande pensioenaanspraken
en pensioenrechten. Daaronder begrepen dus ook de bestaande
aanspraken op nabestaandenpensioen alsook de ingegane uitkeringen op
nabestaandenpensioen. De waarborgen en voorwaarden die gesteld
worden aan het standaard invaarpad gelden daardoor onverkort ook voor
het nabestaandenpensioen. Invaren naar het nieuwe pensioenstelsel

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

150

betekent ook dat de reeds ingegane nabestaandenpensioenuitkering
variabel wordt, hierin wordt geen onderscheid gemaakt naar het soort
ingegane uitkering. Het wetsvoorstel toekomst pensioenen voorziet in
verschillende instrumenten om inkomensschokken in een variabele
uitkering te mitigeren. Deze instrumenten zijn ook inzetbaar in geval van
een variabele nabestaandenpensioenuitkering.
De leden van de SGP-fractie merken op dat geëerbiedigde aanspraken op
partnerpensioen bij overlijden voor pensioendatum kunnen leiden tot een
overschrijding van de norm van 50% uit het voorgestelde artikel 18b Wet
LB 1964. Fiscaal is deze overschrijding toegestaan. Op grond van het
voorgestelde artikel 18d, vijfde lid, Wet LB 1964 kunnen een partnerpensioen bij overlijden voor pensioendatum en een wezenpensioen meer
bedragen dan de in de artikelen 18b en 18c Wet LB 1964 opgenomen
maxima voor zover dat het gevolg is van een ruil van pensioensoorten,
mits de ruil uiterlijk op de ingangsdatum van de betreffende pensioenen
plaatsvindt op basis van algemeen aanvaarde actuariële grondslagen. Op
grond van deze bepaling kunnen het partnerpensioen bij overlijden voor
pensioendatum en het wezenpensioen op risicobasis worden gecontinueerd na invaren zonder dat hierdoor fiscale bovenmatigheid ontstaat.
De risicopremies hiervoor worden onttrokken uit het opgebouwde kapitaal
voor ouderdomspensioen en partnerpensioen bij overlijden op of na
pensioendatum.
De leden van de SGP-fractie vragen om meer toelichting bij het invaren
van het nabestaandenpensioen. De leden vragen zich af hoe de pensioenen op opbouwbasis worden omgezet naar risicobasis en hoe de
nadelen van het invaren ondervangen worden. Allereerst wordt vanuit de
nieuwe pensioenregeling een risicopartnerpensioen toegezegd ter
dekking van het risico op overlijden voor pensioendatum. Het is niet zo
dat de reeds opgebouwde aanspraken op partnerpensioen worden
omgezet in een risicogedekt partnerpensioen. In de transitie worden de
aanspraken op partnerpensioen contant gemaakt met dezelfde omrekenmethodes als die voor het ouderdomspensioen worden gebruikt. De
waarde die daaruit voortkomt wordt vervolgens gebruikt voor de
financiering van een verzekering die wordt gesloten ten behoeve van de
dekking van de partnerpensioenaanspraken die tot het moment van
transitie waren opgebouwd. De nadelen van het invaren (voor met name
de partner en ex-partner) worden derhalve ondervangen door de
introductie van het overgangsrecht in artikel 220g, waardoor de
opgebouwde aanspraken behouden kunnen blijven.
De regering licht dit toe aan de hand van het onderstaande
voorbeeld:
Stel persoon A heeft tot het moment van transitie € 500 partnerpensioen opgebouwd dat levenslang tot uitkering komt wanneer
persoon A voor de pensioendatum komt te overlijden. In de transitie
wordt dit bedrag contant gemaakt tot een bedrag X. In de pensioenadministratie wordt geadministreerd dat persoon A een opgebouwd
partnerpensioen heeft van € 500 waarvoor een verzekering wordt
gesloten. De waarde die uit de omzetting is gehaald, wordt gebruikt
ter financiering van deze verzekering. Wanneer persoon A overlijdt
voor de pensioendatum krijgt de partner van persoon A een
uitkering ter grootte van € 500 per jaar levenslang uitgekeerd uit
hoofde van deze verzekering. Dit bedrag ontvangt de partner van
persoon A naast de uitkering die voortvloeit uit de nieuwe risicoverzekering voor het nabestaandenpensioen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

151

De leden van de SGP-fractie vragen de regering toe te lichten waarom in
artikel 73a eerste lid van de Wet verplichte beroepspensioenregeling een
maximum periode van drie jaar benoemd staat voor de vrijwillige
voortzetting van de risicopremies door uitruil van pensioenkapitaal.
Desgevraagd licht de regering toe dat er aan deze vrijwillige voortzetting
door middels van uitruil geen maximale duur is gekoppeld. De maximum
periode van drie jaar is ten onrechte in artikel 73a eerste lid blijven staan.
De evenknie van dit artikel uit de Pensioenwet, artikel 61a eerste lid, kent
deze beperking in de tijd niet meer. Artikel 73a eerste lid zal hier door
middel van een nota van wijziging op worden aangepast. Voor de
volledigheid geeft de regering aan dat decentrale sociale partners in de
pensioenovereenkomst evenwel een beperking in de tijd kunnen
opnemen.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom de regering specifiek heeft
gekozen voor een periode van drie maanden voor de standaard uitloopperiode, eveneens vragen de leden zich af waarom de pensioenuitvoerder
niet de ruimte wordt gegeven deze periode flexibeler (langer) in te vullen.
De regering geeft aan dat de uitloopperiode specifiek bedoeld is om de
periode tussen twee dienstverbanden in te overbruggen. Voor de meeste
werknemers die van baan wisselen geldt dat het nieuwe dienstverband
start binnen drie maanden na beëindiging van het oude dienstverband,
vandaar dat de regering heeft gekozen voor een termijn van drie maanden
voor de standaard uitloopperiode. Omwille van de uniformiteit van het
nieuwe kader voor het nabestaandenpensioen heeft de regering ervoor
gekozen om geen vrijheid toe te staan voor decentrale sociale partners
om een langere uitloopperiode overeen te komen.
In vervolg hierop vragen de leden van SGP-fractie naar de uitvoerbaarheid
van de uitloopperiode en hoe een dubbele dekking voorkomen wordt. In
de uitloopperiode krijgt zowel de oude als de nieuwe pensioenuitvoerder
een melding van overlijden vanuit de Basisregistratie Personen. De
regering geeft aan dat bij een nieuw dienstverband de verplichting voor
de oude pensioenuitvoerder om bij overlijden in de uitloopperiode een
nabestaandenpensioen uit te keren echter komt te vervallen. Op dit
moment ontbreekt bij pensioenuitvoerders de informatie over een
eventueel nieuw deelnemerschap van een gewezen deelnemer bij een
nieuwe pensioenuitvoerder. In reactie op de consultatie van het
wetsvoorstel toekomst pensioenen heeft de regering deze problematiek
reeds onderkent en gaat samen met de pensioenuitvoering de mogelijkheden verkennen om dit gebrek aan informatie op te lossen.
De leden van de SGP-fractie willen graag weten of de dekking uit hoofde
van het partnerpensioen ook bij instroom in de Ziektewet wordt voortgezet, daarnaast willen de leden weten of de maximale termijn van twee
jaar (de maximale WW-termijn) waarin de dekking voortgezet kan worden
als de deelnemer een WW-uitkering krijgt, voor de WW- en de ZW-termijn
gezamenlijk geldt. De regering geeft aan dat het voortzetten van de
risicodekking gedurende de periode dat iemand een WW-uitkering
ontvangt nu ook al gebruikelijk is. Op grond van het wetsvoorstel
toekomst pensioenen is geen inhoudelijke wijziging beoogd wanneer en
onder welke voorwaarde recht bestaat op voorzetting van deze risicodekking tijdens het ontvangen van een WW-uitkering. De regering geeft
aan dat de werkgever in principe de eerste twee jaar van ziekte van de
werknemer een loondoorbetalingsplicht heeft. Hierdoor blijft de zieke
werknemer deelnemer in de pensioenregeling en daarmee blijft de
deelnemer ook verzekerd voor het nabestaandenpensioen.
Op het moment dat een deelnemer uit dienst gaat bij de werkgever en
aansluitend een WW-uitkering ontvangt, zijn de uitloopdekkingen die we
met dit wetsvoorstel introduceren onverkort van toepassing. Zolang de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

152

gewezen deelnemer een WW-uitkering ontvangt, zal de risicodekking uit
de pensioenregeling voortgezet worden. Er kunnen verschillende redenen
zijn waarom iemand (tijdelijk) geen WW-uitkering meer ontvangt. Denk
aan het niet nakomen van verplichtingen die gebonden zijn aan het
ontvangen van een WW-uitkering, zoals de sollicitatieplicht. Maar ook als
iemand langer dan 13 weken ziek is, ontvangt iemand (tijdelijk) geen
WW-uitkering omdat degene niet beschikbaar is voor werk. Deze persoon
ontvangt (tijdelijk) een uitkering op grond van de Ziektewet. Op het
moment dat niet meer aan de voorwaarden voor voorzetting van de
risicodekking wordt voldaan, kan de gewezen deelnemer gebruik maken
van zijn keuzerecht op uitruil ouderdomspensioen in partnerpensioen op
risicobasis.
De leden van de SGP-fractie vragen op welke wijze rekening is gehouden
met de positie van gemoedsbezwaarden, zowel in het geheel van dit
wetsvoorstel als specifiek bij de wetswijzigingen rond het nabestaandenpensioen. De regering geeft aan geen wijzigingen voor ogen te zien waar
het gaat om gemoedsbezwaarden. Degenen die voor de stelselherziening
als gemoedsbezwaarde bekend waren, zullen dat na de stelselherziening
nog steeds kunnen zijn. Dit geldt derhalve ook voor de wijzigingen inzake
het nabestaandenpensioen.
Het lid Omtzigt verzoekt de regering om nadere maatregelen te treffen om
te voorkomen dat er bij overlijden voor de pensioendatum geen dekking
voor nabestaandenpensioen blijkt te zijn. De regering geeft aan dat
inherent aan een partnerpensioen op risicobasis is dat de risicodekking
vervalt op het moment dat er niet langer sprake is van deelnemerschap in
de pensioenregeling. Om schrijnende situaties te voorkomen, bijvoorbeeld wanneer het oude en het nieuwe dienstverband niet direct op elkaar
aansluiten of wanneer een deelnemer besluit als zelfstandige aan de slag
te gaan en daardoor geen pensioenregeling meer heeft en geen andere
dekking voor het risico op overlijden heeft getroffen, heeft de regering in
het wetsvoorstel toekomst pensioenen een aantal nieuwe uitgangspunten
bij einde van een dienstverband voorgesteld. Deze uitgangspunten
hebben als doel het risico te verkleinen dat iemand die tussen twee
dienstverbanden in zit of iemand die werkloos of zelfstandige wordt,
tijdelijk geen of een lagere dekking voor partnerpensioen heeft. Het gaat
om een standaard uitloopperiode van drie maanden waarin de risicodekking wordt voortgezet, voortzetting van de risicodekking zolang
iemand een WW-uitkering ontvangt en de mogelijkheid om de risicodekking vrijwillig voort te zetten door middel van een uitruil van
ouderdomspensioen in premie voor risicodekking.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering bereid is het wetsvoorstel zodanig
aan te passen dat het nabestaandenpensioen wat beoogd was voor
nabestaandenpensioen na pensioendatum beschikbaar blijft bij overlijden
voor de pensioendatum. Er is voor gekozen om de dekking van het risico
op overlijden voor de pensioendatum alleen nog op risicobasis toe te
staan. Wanneer een deelnemer vanuit een actief dienstverband overlijdt
voor de pensioendatum, komt er een partnerpensioen tot uitkering
conform hetgeen is vastgelegd in de pensioenregeling. De dekking van
het partnerpensioen voor pensioendatum mag fiscaal maximaal 50% van
het pensioengevend salaris zijn. Het is aan decentrale sociale partners om
hierover afspraken te maken in de pensioenovereenkomst, de wetgeving
beoogd echter geen versobering in de dekking van het partnerpensioen.
De regering acht het niet nodig om bij overlijden voor pensioendatum de
uitkering die gedaan wordt uit hoofde van de risicodekking aan te vullen
met het kapitaal dat is opgebouwd ter dekking van het partnerpensioen na
pensioendatum.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

153

Het lid Omtzigt constateert dat de premiegrens is verlaagd van 33% in de
consultatieversie naar 30% in het wetsvoorstel toekomst pensioenen dat
bij de Tweede Kamer is ingediend. De regering heeft in het wetsvoorstel
toegelicht dat een deel van deze verlaging (1,4%) toe te schrijven is aan
het loslaten van een direct ingaand nabestaandenpensioen op opbouwbasis in vergelijking met een uitgesteld nabestaandenpensioen. Het lid
Omtzigt vraagt de regering of dit wenselijk is of dat dit het nabestaandenpensioen uit holt. De regering geeft aan dat de verlaging van de premiegrens met 1,4% het directe gevolg is van een partnerpensioen op
risicobasis ter dekking van het risico op overlijden voor pensioendatum.
De fiscale premiegrens is verlaagd, omdat de risicopremie die nodig is
voor de dekking van het partnerpensioen op risicobasis, niet is in
begrepen in de fiscale premiegrens. De verlaging van de fiscale premiegrens is derhalve een gevolg van de keuzes die gemaakt zijn voor de
vormgeving van het partnerpensioen. Van uitholling van het partnerpensioen is naar idee van de regering dan ook geen sprake.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering bereid is toe te staan dat restitutie
van het gespaard pensioenkapitaal in geval van overlijden voor de
pensioendatum mogelijk blijft. De regering geeft aan dat in het nieuwe
stelsel voor nabestaandenpensioen ervoor gekozen is om het risico op
overlijden voor pensioendatum enkel nog mogelijk te maken op risicobasis. Het toestaan van een bepaalde vorm van restitutie betekent feitelijk
dat er een ook een kapitaalgedekt partnerpensioen wordt toegestaan ter
dekking van het overlijden voor pensioendatum. Vanuit het oogpunt van
uniformering van het partnerpensioen acht de regering dat niet wenselijk.
Daarnaast is de regering van mening dat een vorm van restitutie tot
schijnzekerheid kan leiden bij de deelnemer en de partner. Enerzijds
omdat voorhand is immers niet te voorspellen hoe hoog het aan te kopen
partnerpensioen is. Anderzijds omdat het opgebouwde restitutiekapitaal
gering zal zijn bij jonge deelnemers, dan wel bij deelnemers met korte
dienstverbanden waarin steeds maar weinig kapitaal verworven wordt.
Het lid Omtzigt vraagt de regering waarom er in de dekking voor
overlijden na de pensioendatum wel rekening moet worden gehouden
met een AOW-franchise, in tegenstelling tot de dekking voor overlijden
voor pensioendatum. De regering licht toe dat deze keuze gemaakt is
vanuit de overweging dat wanneer de deelnemer na pensioendatum komt
te overlijden de partner veelal ook de AOW-gerechtigde leeftijd heeft
bereikt. Na overlijden van de deelnemer ontvangt de nabestaande dan
een partnerpensioenuitkering vanuit de tweede pijler en een
AOW-uitkering voor alleenstaanden vanuit de eerste pijler. Wanneer er
voor de dekking van het partnerpensioen na pensioendatum geen
rekening wordt gehouden met een AOW-franchise, zou de nabestaande
zowel een partnerpensioenuitkering krijgen die geen rekening heeft
gehouden met een AOW-franchise en een AOW-uitkering voor alleenstaanden. Hetgeen de regering onwenselijk acht.
Het lid Omtzigt merkt op dat het nabestaandenoverbruggingspensioen
(ANW-hiaat) geen toegevoegde waarde meer heeft en vraagt de regering
waarom het dit niet wil afschaffen. Met het nabestaandenoverbruggingspensioen is naast het partner- en wezenpensioen een inkomen te
verzekeren voor de nabestaanden bij overlijden. De hoogte van het te
verzekeren nabestaandenoverbruggingspensioen is gekoppeld aan de
hoogte van de uitkeringen uit de Algemene nabestaandenwet. De hoogte
van de verzekerde uitkering van het nabestaandenoverbruggingspensioen
is niet gekoppeld aan de hoogte van het inkomen zoals dat wel het geval
is voor het partner- en wezenpensioen. Zeker voor lagere inkomens kan
dit van belang zijn. De regering ziet dan ook geen aanleiding om het
nabestaandenoverbruggingspensioen te laten vervallen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

154

De leden van de VVD-fractie vragen zich af of de regering de opties kan
bekijken om meer keuzes te introduceren in het nabestaandenpensioen.
Daarnaast vragen de leden wanneer de Tweede Kamer nader geïnformeerd wordt over de uitkomsten van de nadere verkenning over het
keuzerecht voor nabestaandenpensioen. De regering heeft zoals eerder
aangegeven het advies dat de Stichting van de Arbeid heeft gegeven over
de vormgeving van het nabestaandenpensioen omarmd en zoveel als
mogelijk in wetgeving omgezet. Vooralsnog heeft de regering geen extra
keuzemogelijkheden voor nabestaandenpensioen geïntroduceerd in het
wetsvoorstel. De regering geeft aan wel voornemens te zijn om een
voorstel voor deze keuzemogelijkheden later dit jaar naar de Tweede
Kamer te verzenden.
Het lid Omtzigt vraagt of standaardisering van arbeidsongeschiktheidspensioen en premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid wenselijk is, of
dat dit volledig aan sociale partners wordt overgelaten. Net als in het
huidige stelsel is de vormgeving van het arbeidsongeschiktheidspensioen
en de premievrije voortzetting van pensioenopbouw bij arbeidsongeschiktheid aan sociale partners, daar dit onderdeel uitmaakt van de
arbeidsvoorwaarden. De regering is van mening dat dit ook recht doet aan
de verschillen die bestaan tussen sectoren.
12. Experimenteerruimte ten behoeve van pensioensparen voor
zelfstandigen
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of het mogelijk is om zzp’ers
hoorrecht te bieden binnen de experimenteerwetgeving. De regering vindt
het net als de leden van de VVD-fractie van belang dat zelfstandigen en
zelfstandigenorganisaties worden betrokken bij de vormgeving van de
experimenten. In het conceptbesluit Experimenten pensioenregeling voor
zelfstandigen dat op 2 april 2022 voor openbare internetconsultatie is
gepubliceerd, wordt daarom voorgeschreven dat sociale partners hen
moeten betrekken bij de vormgeving van het experiment. Dit betekent zij
in overleg moeten treden met zelfstandigen(organisaties) over hoe de
pensioenregeling voor zelfstandigen eruit moet komen te zien, dan wel in
overleg treden over het openstellen van een bestaande pensioenregeling
van werknemers.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering mogelijkheid ziet om in
de experimenteerruimte vorm te geven aan het idee van een integrale
voorziening voor zelfstandigen voor pensioen, arbeidsongeschiktheid en
scholing. De regering ziet deze ruimte niet. Met de experimenteerwetgeving wordt voorgesteld pensioenuitvoerders, waaronder bedrijfstakpensioenfondsen die ook verplichtgestelde regelingen voor werknemers
uitvoeren, de mogelijkheid te geven tweedepijlerpensioenregelingen op te
zetten voor vrijwillige aansluiting door zelfstandigen. Op deze manier
wordt de tweede pijler toegankelijker voor zelfstandigen.
Uitvoering door bedrijfstakpensioenfondsen van een dergelijke integrale
regeling is juridisch niet houdbaar en kan strijdigheid opleveren met de
verplichtstelling. Pensioenfondsen hebben een specifieke taak, en
verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen een bijzondere positie. Met
het oog hierop is het hen enkel toegestaan pensioenregeling uit te voeren.
Beheren van gelden bedoeld voor scholing is daarmee geen toegestane
taak. Pensioenfondsen toestaan taken uit te voeren die strijdigheid
opleveren met de zogeheten taakafbakening kan de verplichtstelling van
pensioenfondsen onder druk zetten, zoals reeds is toegelicht in reactie op
de vraag van de leden van de fracties van de PvdA en GroenLinks over de
mogelijkheid om ingelegde premies nog op te nemen, zoals toegelicht in
antwoord op de vragen van de PvdA- en GroenLinks-fracties op pagina

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

155

126. Het is overigens wel mogelijk dat de pensioenregeling voor zelfstandigen voorziet in een arbeidsongeschiktheidspensioen.
De leden van de VVD-fractie willen graag weten wat er gebeurt als de
experimenteerruimte geen succes blijkt te zijn. Zij vragen zich af wat de
consequenties zijn als de experimenteerbepaling vervalt en of mensen
deelnemer kunnen blijven, en wat de mogelijkheden zijn voor deze
mensen indien de pensioenuitvoerder dit niet wil. Het is mogelijk dat de
experimenteerbepaling niet omgezet wordt in een structurele wettelijke
regeling. In dat geval eindigt de mogelijkheid voor pensioenuitvoerders
om op vrijwillige basis zelfstandigen aan te sluiten in tweedepijlerpensioenregelingen, afgezien van de reeds bestaande vrijwillige voortzetting. In
de lagere regelgeving bij het besluit wordt geregeld wat er gebeurt als de
experimenteerruimte geen succes blijkt te zijn.
Als de experimenteerregeling na afloop van de periode niet wordt
voortgezet, is er sprake van einde deelneming in de pensioenregeling. In
beginsel blijft de pensioenopbouw bij de pensioenuitvoerder staan. Net
als bij een reguliere einde deelneming heeft de zelfstandige dan verschillende keuzemogelijkheden, waaronder de mogelijkheid om individuele
waardeoverdracht aan te vragen, in te stemmen met afkoop als dat aan de
orde is wanneer het een klein pensioen betreft en te kiezen voor vrijwillige
voortzetting van de regeling als de uitvoerder deze mogelijkheid biedt.
Voorgesteld wordt om in de situatie waarin de experimenteerwetgeving
niet tot een structurele wettelijke regeling leidt, afwijkingen toe te staan
van de huidige bepalingen rondom afkoop en waardeoverdracht bij einde
deelneming. Voorgesteld wordt dat het tijdens het experiment
opgebouwde pensioenvermogen ook kan worden overgedragen naar een
derde pijler pensioenproduct. Ook wordt voorgesteld dat het opgebouwde
pensioenvermogen op verzoek van de zelfstandige kan worden overgedragen naar een ander pensioenfonds waar de zelfstandige in het
verleden pensioen heeft opgebouwd. Daarnaast wordt afkoop van een
«klein pensioen» in dit geval makkelijker gemaakt voor pensioenuitvoerders.
De leden van de PVV-fractie vragen naar een reactie op de vraag en het
antwoord tussen PVV-Kamerlid Léon de jong en mevrouw Van de Ven van
Vereniging Zelfstandigen Nederland. Zij spraken over pensioen voor
zelfstandigen en dat het belangrijk is dat zelfstandige goede informatie
krijgen over de mogelijkheden om pensioen op te bouwen. De regering
onderschrijft dit. Hier is ook rekening mee gehouden bij het opstellen van
de lagere regelgeving bij de experimenteerwetgeving waarmee het
mogelijk wordt pensioenregeling in de tweede pijler aan te bieden voor
vrijwillige aansluiting door zelfstandigen. In het conceptbesluit wordt
voorgesteld dat pensioenuitvoerders informatie moeten verstrekken aan
zelfstandigen, zodanig dat zij een goede afweging kunnen maken over de
passendheid van deelname aan een pensioenregeling in de tweede pijler
en deze regeling kunnen vergelijken met andere mogelijkheden tot
pensioensparen. Daarnaast is de nieuwe norm voor keuzebegeleiding ook
van toepassing op de experimenten.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering inzicht heeft in hoeveel
zelfstandigen gebruik zullen maken van een opt-in mogelijkheid en of een
schatting gemaakt kan worden van hoeveel pensioenuitvoerders het
initiatief zullen nemen tot automatische aanschrijving. Het lid van de
fractie BBB vraagt of de regering een schatting kan maken van het aantal
zelfstandigen dat naar verwachting gebruik zal maken van de
mogelijkheid tot opt-in en het aantal pensioenuitvoerders dat het initiatief
zal nemen tot automatische aanschrijving. Ook de leden van de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

156

CDA-fractie vragen of de regering een inschatting kan maken van hoeveel
en welke pensioenfondsen mee willen werken aan de experimenteerruimte en of zij verwacht dat zelfstandige ondernemers hier gebruik van
gaan maken. De regering geeft aan dat de mate waarin zelfstandigen – al
dan niet op basis van opt-in – aansluiten bij pensioenregelingen in de
tweede pijler afhankelijk is van de pensioenuitvoerders die regelingen
openstellen, de inrichting van de regelingen en de beoogde doelgroepen.
Daar is op voorhand geen inschatting van te maken. Bij het ontwerp van
de experimenteerwetgeving heeft veelvuldig overleg plaatsgevonden met
de sector. Verschillende partijen hebben aangegeven na te denken over
een experiment op basis van automatisch aanschrijving. Of deze partijen
hun voornemen doorzetten is op dit moment niet duidelijk. Het is aan
deze partijen om op basis van de wetgeving en lagere regelgeving een
regeling vorm te geven.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen hoe de regering het
vraagstuk rond de pensioenopbouw van zelfstandigen ziet. Zij vragen of
dit een arbeidsmarktvraagstuk is of een pensioen gerelateerd vraagstuk.
De regering is van mening dat het beide is, en vanuit beide invalshoeken
heeft het vraagstuk ook de aandacht van de regering. Bij de hervorming
van de arbeidsmarkt vormen het rapport van de Commissie Regulering
van Werk en het SER MLT-advies de leidraad. De uitwerking op het brede
arbeidsmarktbeleid met onder andere de ambities ten aanzien van vaste
en flexibele arbeidscontracten en zelfstandig werkenden, worden in
samenhang en in overleg met uitvoering, sociale partners en andere
maatschappelijke partners opgepakt (zie ook Planningsbrief Ministerie
SZW van 10 februari 202248). Dit valt echter buiten de reikwijdte van dit
wetsvoorstel, maar zal als zodanig wel gevolgen hebben voor de
arbeidsmarkt in brede zin en daarmee ook op het aantal werknemers dat
deelneemt aan een pensioenregeling. Tegelijkertijd is het ook een
pensioenvraagstuk. De regering vindt het belangrijk dat alle werkenden in
voldoende mate worden gefaciliteerd om een adequate oudedagsvoorziening te treffen, ook zelfstandigen. Daartoe is er naast de AOW als
basispensioen (eerste pijler) het arbeidsvoorwaardelijk pensioen (tweede
pijler), en hebben zelfstandigen (en ook anderen) de mogelijkheid om via
een individuele faciliteit aanvullend pensioen te sparen (de derde pijler).
Deze individuele faciliteit wordt fiscaal gefaciliteerd, wat betekent dat
premies of inleg kan worden afgetrokken. Met dit wetsvoorstel wordt
voorgesteld de ruimte die zelfstandigen hebben om fiscaal gefaciliteerd te
sparen in de derde pijler fors te verruimen. Nu is die ruimte gemaximeerd
op 13,3% van de premiegrondslag (inkomen minus AOW-drempelbedrag).
Voorgesteld wordt dit te verhogen naar 30%, waarmee de ruimte in de
derde pijler gelijk wordt aan de ruimte die werknemers hebben in de
tweede pijler. Daarnaast bevat het wetsvoorstel een experimenteerbepaling waarmee ruimte wordt geboden om experimenten met vrijwillige
aansluiting van zelfstandigen in de tweede pijler mogelijk te maken. De
regering is van mening dat pensioenopbouw voor zelfstandigen door deze
twee maatregelen beter wordt gefaciliteerd.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen of de regering de
zorgen van deze fracties deelt dat veel zzp’ers geen of te weinig pensioen
opbouwen. De regering deelt de wens van leden van de PvdA- en
GroenLinks-fracties om de mogelijkheden voor zelfstandigen om pensioen
op te bouwen te stimuleren en te verruimen. De regering is van mening
dat pensioenopbouw voor zelfstandigen beter wordt gefaciliteerd door de
introductie van een arbeidsvormneutraal pensioenkader (waarmee de
fiscale ruimte voor pensioensparen in de derde pijler wordt verruimd) en
de experimenteerbepaling.
48

Kamerstukken II 2021/22, 35 925 XV, nr. 88.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

157

De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen of de regering
bekend is met Netspar-onderzoek dat laat zien dat zelfstandigen dezelfde
ambities hebben als werknemers met betrekking tot de pensioenleeftijd
en de hoogte van het aanvullend pensioen, en of de regering hierop in
kan gaan. Dit onderzoek is bekend bij de regering. Dit onderzoek gaat in
op de ambities van werknemers en zelfstandigen ten aanzien van hun
pensioen en pensioenleeftijd. Het onderzoek gaat daarnaast in op de
vraag hoe zelfstandigen en werknemers sparen voor de oude dag. Een
van de conclusies is dat zelfstandigen beperkt aanspraken opbouwen in
de tweede pijler. Zelfstandigen bouwen wel meer pensioen op in de derde
pijler. Het onderzoek concludeert daarnaast dat er binnen de groep
zelfstandigen grote heterogeniteit in besparingen bestaat. De regering is
van mening dat de maatregelen die worden voorgesteld in het
wetsvoorstel toekomst pensioenen de pensioenopbouw door alle
zelfstandigen beter faciliteren.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen of de regering het
met deze leden eens is dat het huidige aanbod van vrijwillige voortzetting
en de derde pijler op dit moment niet voldoet. De regering deelt de wens
van leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties om de mogelijkheden voor
zelfstandigen om pensioen op te bouwen te stimuleren en te verruimen.
Het wetsvoorstel stelt daarom twee concrete maatregelen voor die
beogen pensioenopbouw voor zelfstandigen beter te faciliteren. De
maatregelen zijn uitgebreider toegelicht in de beantwoording van eerdere
vragen van de PvdA- en GroenLinks-fracties hier kort bove, over pensioenopbouw van zelfstandigen.
Deze leden vragen voorts te reflecteren op de inbreng van Marike Knoef
tijdens RTG van 22 april 2022. Professor Knoef signaleert een aantal
problemen en stelt diverse oplossingsrichtingen voor. Allereerst constateert zij dat complexiteit, te weinig flexibiliteit en illiquiditeit een drempel
vormen bij het vergroten van de pensioenopbouw onder zelfstandigen.
Als oplossingsrichting stelt zij voor een forfaitair bedrag vast te stellen dat
zelfstandigen ongeacht hun belastbaar inkomen belastingvrij kunnen
inleggen voor een pensioen; opname onder specifieke omstandigheden
mogelijk te maken; de zelfstandigenaftrek conditioneel te maken aan het
opbouwen van pensioen; of aanvullend pensioen verplicht te stellen voor
alle werkenden.
De voorgestelde experimenteerwetgeving beoogt verschillende van de
door professor Knoef gesignaleerde drempels weg te nemen, voor zover
dat kan binnen het kader van de tweede pijler. Zo wordt het mogelijk
flexibel in te leggen en zo rekening te houden met wisselende inkomsten.
Ook wordt pensioenuitvoerders de mogelijkheid geboden om zelfstandigen aan te schrijven met de optie deel te nemen aan de regeling. Dit kan
uitstelgedrag tegengaan. De mogelijkheid van een belastingvrij forfait is
onderzocht. In het antwoord van de regering op de vragen van deze leden
over een forfait is uiteengezet hoe de regering dit heeft gewogen. De
regering ziet hiervoor geen mogelijkheid. Hierna wordt dit toegelicht in
antwoord op andere vragen van de PvdA- en GroenLinks-fracties. Ook is
de mogelijkheid van opname van ingelegde premie onderzocht. Een
dergelijk voorstel is juridisch niet houdbaar en kan de verplichtstelling
onder druk zetten. Bij de mogelijkheid tot opname, heeft premie-inleg
namelijk nog geen definitieve pensioenbestemming omdat de premie nog
opneembaar is. Dat zorgt ervoor dat de pensioenbestemming van de
premie-inleg nog onzeker is, waardoor het beheer hiervan niet gezien kan
worden als een taak van pensioenfondsen. Pensioenfondsen hebben uit
hoofde van hun verplichtstelling een bijzondere positie. De verplichtstelling maakt een gerechtvaardigde inbreuk op de mededing. Dit kan
ertoe leiden dat pensioenfondsen concurrentievoordelen hebben ten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

158

opzichte van andere pensioenuitvoerders. Voor pensioenfondsen geldt
daarom de zogeheten taakafbakening die bepaalt dat pensioenfondsen
alleen activiteiten en werkzaamheden mogen verrichten die verband
houden met pensioen, voor een vastgestelde kring aan deelnemers
(productafbakening en domeinafbakening). De taakafbakening betreft de
grenzen waarbinnen pensioenfondsen activiteiten mogen verrichten. Deze
grenzen zijn gesteld om te voorkomen dat pensioenfondsen op oneerlijke
wijze kunnen concurreren met andere uitvoerders. Pensioenfondsen
toestaan taken uit te voeren die strijdigheid opleveren met de taakafbakening kan de verplichtstelling van pensioenfondsen onder druk zetten.
De andere oplossingsrichtingen die professor Knoef voorstelt (zelfstandigenaftrek conditioneel aan pensioensparen en pensioenplicht) zijn
vergaande maatregelen met grote impact op de arbeidsmarkt en gaan
verder dan de afspraken die hierover zijn gemaakt in het pensioenakkoord, dat vrijwillige deelname als uitgangspunt neemt.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks noemen de
mogelijkheid in Denemarken en Finland voor zelfstandigen om verplicht
aan te sluiten bij een pensioenfonds en vragen of de regering hiermee
bekend is. De leden vragen daarnaast of de regering bereid is om hier
nader onderzoek naar te doen. De regering is bekend met het Deense en
Finse pensioensysteem, waarbij er, naast het staatspensioen, een
nationaal pensioenfonds is, waaraan alle werkenden verplicht deelnemen.
De regering overweegt dat in Nederland alle ingezetenen AOW
opbouwen, waardoor bestaanszekerheid voor de oude dag voor iedereen
gegarandeerd is. Daarnaast stelt de regering in dit wetsvoorstel twee
maatregelen voor die beogen pensioenopbouw door zelfstandigen beter
te faciliteren: experimenteerruimte voor het aanbieden van pensioenregeling voor zelfstandigen binnen de tweede pijler, en verruiming van de
fiscale ruimte voor pensioenopbouw in de derde pijler. Daarmee meent de
regering dat een onderzoek naar het Deense of Finse systeem op dit
moment niet aan de orde is.
Ook vragen de leden van de fracties van PvdA en GroenLinks naar de
voor- en nadelen van de automatische enrollment van zelfstandigen met
de mogelijkheid om uit te treden, en om daarbij aan te geven welke weten regelgeving deze automatische enrollment tegenhoudt. Automatische
enrollment veronderstelt een initiële verplichte aansluiting bij een
pensioenuitvoerder. Zonder een verplichte aansluiting bij een pensioenuitvoerder komt automatische deelname immers niet tot stand. Aangezien
het reeds mogelijk is om een verplichtstelling aan te vragen die zich
uitstrekt tot zelfstandigen, begrijpt de regering de vraag aldus dat onder
automatische deelname een wettelijke verplichting om bij een bepaalde
pensioenuitvoerder pensioen op te bouwen wordt verstaan, met de
mogelijkheid om weer uit te treden. Een wettelijk verplichte aansluiting
van zelfstandigen is een majeure ingreep op de marktordening op de
markt voor aanvullende pensioenen voor zelfstandigen zoals reeds
hierboven uiteen is gezet. Dit geldt ook wanneer zelfstandigen de
mogelijkheid wordt geboden om na initiële aansluiting alsnog uit te
treden.
Een verplichte aansluiting voor zelfstandigen met de mogelijkheid om uit
te treden kan bovendien nadelige gevolgen hebben voor de houdbaarheid
van de verplichtstelling van het bedrijfstakpensioenfonds. De verplichtstelling vormt een beperking van de mededinging. Een beperking van de
mededinging en de mate waarin, is toegestaan voor zover die beperking
kan worden gerechtvaardigd. Hiervoor dient te worden onderbouwd dat
het algemeen belang van verplicht pensioensparen door zelfstandigen,
zwaarder weegt dan het algemene belang van een eerlijke mededinging.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

159

De inbreuk op de mededinging mag niet verder gaan dan noodzakelijk
voor het behalen van dit doel. Uit het Pavlov-arrest49 blijkt dat een
verplichting voor zelfstandigen om deel te nemen aan een bepaald
pensioenfonds of pensioenregeling gerechtvaardigd kan worden.
Daarnaast heeft het Hof Den Haag geoordeeld dat een verplichtstelling
aan een bedrijfstakpensioenfonds zich kan uitstrekken tot zelfstandigen.50
Echter, door de mogelijkheid om uit te treden is het de vraag of het doel
van de verplichtstelling, een pensioenregeling voor een collectief die
uitgevoerd kan worden tegen economisch aanvaardbare kosten, kan
worden behaald. Het is namelijk goed voorstelbaar dat juist de «goede
risico’s» gebruik maken van de mogelijkheid om uit het verplichte
pensioenfonds te stappen. Dit kan vervolgens tot gevolg hebben dat enkel
de «slechte risico’s» in het verplichte pensioenfonds deelnemen,
waardoor het voor het verplichte pensioenfonds niet langer mogelijk is
om de pensioenregeling tegen economisch aanvaardbare kosten uit te
voeren. Automatische deelname met de mogelijkheid om uit te treden
wordt hierom ook niet gefaciliteerd via de experimenteerwetgeving. Wel
wordt het mogelijk dat pensioenfondsen gewezen deelnemers die
werkzaam zijn als zelfstandige binnen de werkingssfeer van het fonds,
aanschrijven met de mogelijkheid deel te nemen in de pensioenregeling.
Verder vragen de leden van de fracties van PvdA en GroenLinks of het
mogelijk is om het Besluit adequate pensioenregeling payrollwerknemers
ook voor zzp’ers in te zetten. Het Besluit adequate pensioenregeling
payrollwerknemers betrof een wijziging in het Besluit allocatie arbeidskrachten door intermediairs.51 De doelstelling uit de Wet allocatie
arbeidskrachten door intermediairs en de lagere regelgeving hierbij, is om
concurrentie op arbeidsvoorwaarden zoveel mogelijk te bestrijden door
dat voor payrollkrachten, die een arbeidsovereenkomst of arbeidsverhouding hebben met een payrollbedrijf, geen (of een veel lagere)
pensioenpremie wordt afgedragen, terwijl wel premie wordt afgedragen
voor gelijke of gelijkwaardige werknemers die direct in dienst zijn bij de
inlener of werkzaam zijn in de desbetreffende bedrijfstak. Dit betreft een
andere situatie dan de situatie waarin zelfstandigen verkeren. Zelfstandigen zijn niet in dienst bij de opdrachtgever of een payrollbedrijf, maar
zijn op basis van een overeenkomst van opdracht werkzaam voor een
opdrachtgever. In het wetsvoorstel is conform de afspraak in het
Pensioenakkoord een bewuste keuze gemaakt om geen algemene
pensioenverplichting op te leggen, maar eerst experimenteerruimte te
creëren voor zelfstandigen om deel te nemen aan tweedepijlerpensioen.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen of het nu voor
bedrijfstakpensioenfondsen mogelijk is om zelfstandigen die werkzaam
zijn in een bepaalde sector aan te schrijven om aan te geven dat zij
pensioen kunnen opbouwen. Ook vragen de leden van deze fracties of de
regering bereid is om pensioenfondsen de mogelijkheid te geven om
gebruik te maken van relevante gegevens uit het Handelsregister. Het
wetsvoorstel introduceert een grondslag waarmee de mogelijkheid wordt
gegeven om de gegevens uit het Handelsregister te vergelijken met de
gegevens in de eigen pensioenadministratie en om de gegevens uit de
pensioenadministratie te gebruiken om de zelfstandigen, die reeds bekend
zijn bij het pensioenfonds, aan te schrijven, wanneer uit deze bestandsvergelijking blijkt dat de zelfstandige actief is binnen de sector van het
pensioenfonds. Sinds 1 juli 2021 is op grond van artikel 11.7 van de
Telecommunicatiewet het gebruik van automatische oproep- en communicatiesystemen zonder menselijke tussenkomst, faxen, elektronische
49

HvJEG 12 september 2000 (Pavlov).
Hof Den Haag 22 december 2020, PJ 2021, 15.
51
Stb. 2019, 487.
50

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

160

berichten voor het overbrengen van ongevraagde communicatie voor
commerciële doeleinden verboden, tenzij hiervoor voorafgaande
toestemming is verleend. Dit verbod geldt voor communicatie aan
natuurlijke personen, ook als deze handelt in beroep of bedrijf. Een
uitzondering op dit verbod geldt, indien de gegevens zijn verkregen in het
kader van een klantrelatie. Dit betekent dat een pensioenuitvoerder die
zelfstandigen die werkzaam zijn in een bepaalde sector wil aanschrijven,
alleen die zelfstandigen kan aanschrijven die als slaper bekend zijn bij de
pensioenuitvoerder.
De leden van de fracties van PvdA en GroenLinks vragen voorts wat de
taakafbakening inhoudt, of de taakafbakening één van de belemmeringen
is om zelfstandigen aan te schrijven om deel te nemen aan een pensioenfondsen of deze belemmering weggenomen kan worden. De taakafbakening betreft de grenzen waarbinnen pensioenfondsen activiteiten
mogen verrichten. Deze grenzen zijn gesteld om te voorkomen dat
pensioenfondsen op oneerlijke wijze kunnen concurreren met verzekeraars.52 De taakafbakening behelst enerzijds de productafbakening en
anderzijds de domeinafbakening. De productafbakening is vastgelegd in
artikel 116 Pensioenwet: pensioenfondsen mogen alleen activiteiten en
werkzaamheden verrichten die verband houden met pensioen. De
domeinafbakening houdt in dat het pensioenfonds alleen werkgevers en
werknemers mag aansluiten die actief zijn binnen een bedrijf of (deel van)
bedrijfstak. In het wetsvoorstel wordt de taakafbakening ook toegepast op
de experimenten. Hierdoor wordt de inbreuk op de mededinging beperkt,
waardoor de uitvoering van de experimenten geen gevolgen heeft voor
de houdbaarheid van de verplichtstelling. De concurrentievoordelen die
de verplichtstelling geeft, kunnen dan immers niet ingezet worden ten
aanzien van zelfstandigen die geen binding hebben met de onderneming
of bedrijfstak waarvoor het pensioenfonds actief is. De taakafbakening
vormt volgens de regering geen belemmering voor de uitvoering van de
experimenten. Pensioenfondsen moeten nu ook rekening houden met de
taakafbakening en de regering geeft pensioenfondsen een wettelijke
grondslag om te verifiëren welke zelfstandigen aangeschreven mogen
worden.
Ook vragen de leden van PvdA- en GroenLinks-fracties of de regering het
eens is dat als automatische enrollment niet wordt uitgevoerd dit veel
administratieve lasten levert voor zelfstandigen. De regering is van
mening dat de administratieve lasten voor zelfstandigen vergelijkbaar zijn
voor zowel vrijwillige aansluiting als bij automatische deelname. Ook bij
verplichte aansluiting met de mogelijkheid om uit te treden, zal de
zelfstandige zich ervan moeten vergewissen of de pensioenregeling voor
zijn situatie passend is en of hij of zij wilt deelnemen aan de pensioenregeling. Bovendien is er geen sprake van een loonadministratie waar door
middel van een Uniforme Pensioenaangifte gegevens automatisch
kunnen worden doorgeleverd aan de pensioenuitvoerder. Dit betekent dat
de zelfstandige ook in het geval van automatische deelname zelf
gegevens aan de pensioenuitvoerder zal moeten verstrekken.
De leden van de fractie van de ChristenUnie vragen de regering nader toe
te lichten in welke zin zij de experimenteerruimte ten behoeve van
pensioensparen voor zelfstandigen van toegevoegde waarde ziet.
Zelfstandigen hebben naar huidig recht zeer beperkt toegang tot de
tweede pijler. Met de experimenteerwetgeving wordt het mogelijk
pensioenregelingen in de tweede pijler aan te bieden voor vrijwillige
aansluiting door zelfstandigen. Het doel hiervan is te bezien in hoeverre
een dergelijke nieuwe mogelijkheid de opbouw van pensioen door
52

Kamerstukken II, 2005–2006, 30 413, nr. 3, p. 66 e.v.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

161

zelfstandigen stimuleert. Zoals in het nader rapport bij het wetsvoorstel is
toegelicht, kan een tweedepijlerpensioenregeling voor zelfstandigen
aantrekkelijker zijn, of laagdrempeliger voelen dan een pensioenvoorziening in de derde pijler. Bijvoorbeeld voor zelfstandigen die deels in
loondienst en deels zelfstandig werken en voor voormalig werknemers die
nu als zelfstandige werkzaam zijn, voor wie het vertrouwd kan voelen
opnieuw aan te sluiten bij de pensioenregeling. De experimenteerwetgeving zal worden geëvalueerd. Bij een positieve evaluatie kan worden
besloten een structurele wettelijke regeling te maken die pensioenopbouw
door zelfstandigen in de tweede pijler mogelijk maakt.
De leden van de fractie van JA21 vragen hoe de regering staat tegenover
het uitwerken van een wettelijk in te voeren trampolinerekening in de
derde pijler. De leden van de CDA-fractie vragen hier eveneens naar. Voor
pensioensparen in de derde pijler is geen fiscale faciliteit als een
trampolinerekening nodig. Het is reeds mogelijk om fiscaal gefaciliteerd te
sparen voor de oude dag middels de derde pijler. Met voorliggend
wetsvoorstel wordt bovendien een arbeidsvormneutraal pensioenkader
geïntroduceerd waarmee de fiscale ruimte voor pensioensparen in de
derde pijler fors wordt verruimd. Er is straks voor alle werkenden
voldoende fiscale ruimte om te sparen voor een adequaat pensioen. Een
extra fiscale faciliteit is daarmee niet nodig. Daarbij benadrukt de regering
dat ook een aantal andere zaken die vaak als voordeel van een trampolineregeling genoemd worden reeds mogelijk zijn. Zo kent de derde pijler
geen vaste premieverplichting. De inleg voor de oude dag is daarmee
reeds flexibel in te vullen door zelfstandigen. Ook is het zo dat bij
arbeidsongeschiktheid geld van de lijfrenterekening reeds opgenomen
kan worden om te voorzien in het levensonderhoud. Bij overlijden is het
kapitaal op de lijfrenterekening beschikbaar voor de nabestaanden als
nabestaandenvoorziening.
De leden van de fractie van JA21 vragen hoe de regering aankijkt tegen
een eigen rechtspositie voor zzp’ers in relatie tot pensioen. Met het
wetsvoorstel toekomst pensioenen worden maatregelen voorgesteld
waarmee werknemers en zelfstandigen – waaronder zzp’ers – allemaal
dezelfde fiscale ruimte krijgen voor pensioenopbouw. Bovendien is het
reeds mogelijk dat zelfstandigen mee doen aan een pensioenregeling in
de tweede pijler; via vrijwillige voortzetting bij beëindiging van het
dienstverband, en via de verplichtstelling wanneer ook zelfstandigen
daaronder vallen. Daar wordt met het wetsvoorstel nog een optie aan
toegevoegd. Voorgesteld wordt om het via experimenteerwetgeving
mogelijk te maken pensioenregeling in de tweede pijler aan te bieden
voor vrijwillige aansluiting door zelfstandigen. Fiscaal wordt de pensioenopbouw door zelfstandigen – waaronder zzp’ers – gefaciliteerd in zowel de
tweede als derde pijler. Ook de experimenten worden fiscaal gefaciliteerd.
De regering is hierom van mening dat een eigen rechtspositie voor zzp’ers
in relatie tot pensioen geen toegevoegde waarde heeft.
De leden van de SGP-fractie vragen of pensioenopbouw voor zelfstandigen in een tweedepijlerpensioenregeling niet te duur is. De voorgestelde experimenteerbepaling biedt ruimte om vrijwillige aansluiting van
zelfstandigen in de tweede pijler mogelijk te maken. Het doel hiervan is te
bezien in hoeverre een dergelijke nieuwe mogelijkheid de opbouw van
pensioen door zelfstandigen stimuleert. Specifiek is gekozen voor
experimenten in de tweede pijler. Zelfstandigen kunnen op deze manier
profiteren van het collectieve karakter van tweedepijlerpensioenregelingen en de (solidariteits)voordelen die daarmee samenhangen, zoals de
voordelen van risicodeling tussen deelnemers(groepen). Bovendien kan
het voor zelfstandigen die deels in loondienst werkzaam zijn, aantrekkelijk
zijn als zij over hun gehele inkomen pensioen kunnen opbouwen bij

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

162

dezelfde pensioenuitvoerder. Ook kan het aantrekkelijk zijn voor zelfstandigen om pensioen op te bouwen bij het pensioenfonds van de sector of
onderneming waar(in) ze werken wanneer zij een sterke mate van binding
ervaren met die sector of onderneming. Daarnaast kan het voor zelfstandigen die in het verleden enige pensioenaanspraken hebben opgebouwd
in de sector waar ze werkzaam zijn en zich vertrouwd mee voelen,
aantrekkelijk zijn opnieuw aan te sluiten bij de pensioenregeling. De
experimenteerwetgeving biedt deze mogelijkheden.
De leden van de SGP-fractie wijzen erop dat zelfstandigen die ook in
loondienst werken, via het dienstverband pensioen kunnen opbouwen. Zij
vragen of er zicht is op de mate waarin zelfstandigen via de weg van een
werknemersrelatie pensioenaanspraken hebben. En tevens, of er zicht is
op de mate waarin zelfstandigen geen pensioen hebben opgebouwd, ook
niet via een andere arbeidsrelatie. De leden van de SGP-fractie merken
terecht op dat zelfstandigen ook een dienstverband kunnen hebben.
Tegelijkertijd is het zo dat als een zelfstandige ook in loondienst werkt, en
via dit dienstverband pensioen opbouwt, de pensioenopbouw enkel
plaatsvindt op basis van het loon. Over de inkomsten die deze persoon
genereert als zelfstandige, wordt geen pensioen opgebouwd. Hierdoor
kan er alsnog een risico ontstaan op inkomensterugval aan het einde van
de loopbaan met gevolgen voor de levenstandaard. Bovendien laten de
onderzoeken waar in de memorie van toelichting naar wordt verwezen
zien dat een groot deel van de (huishoudens met) zelfstandigen wel
pensioen heeft opgebouwd in de tweede pijler, maar dat de bedragen
aanzienlijk lager zijn dan voor werknemers.53
De leden van de SGP-fractie vragen of zelfstandigen zekerheid hebben dat
het fiscale kader, dat ervoor zorgt dat deelname aan een tweedepijlerpensioenregeling aantrekkelijk wordt, blijft gelden, ook indien de experimenteerwetgeving niet wordt omgezet in een structurele wettelijke regeling.
Indien de experimenteerwetgeving niet wordt omgezet in een structurele
regeling, wordt voorgesteld in de situatie waarin de experimenteerwetgeving niet tot een structurele wettelijke regeling leidt, afwijkingen toe te
staan van de huidige bepalingen rondom afkoop en waardeoverdracht bij
einde deelneming. Ook wordt het mogelijk om de regeling op vrijwillige
basis voort te zetten. Zie voor een nadere toelichting hierop ook het
antwoord van de regering op de vraag van de VVD hierover. Deze opties,
inclusief vrijwillige voortzetting zullen fiscaal gefaciliteerd worden.
De leden van de SGP-fractie vragen naar de looptijd van de experimenten
en waarom voor een duur van vijf jaar is gekozen. Gelet op de aard van
een experiment en de uitzonderlijke omstandigheid van het bij algemene
maatregel van bestuur afwijken van hogere regelgeving, hebben de
experimenten per definitie een tijdelijk karakter met een beperkte looptijd.
Bij het vaststellen van de looptijd is het evenwel ook van belang om te
borgen dat er voldoende tijd beschikbaar is om conclusies te trekken over
de effectiviteit van het experiment en de wenselijkheid van een eventuele
bredere toepassing daarvan. Met het oog hierop wordt voorgesteld vast te
leggen dat een experiment ten hoogste vijf jaar mag duren. Voorts vragen
de leden van de SGP-fractie hoe de mogelijkheid tot vrijwillige voortzetting van de regeling breed toegankelijk wordt. De regering stelt voor
om vrijwillige voortzetting te faciliteren voor de situatie waarin de
experimenteerwetgeving niet leidt tot een structurele wettelijke regeling.
Via vrijwillige voortzetting kunnen deelnemende zelfstandigen er in die
situatie voor kiezen de deelname in het kader van een experiment voort te
zetten. De mogelijkheid om voor vrijwillige voortzetting te kunnen kiezen
is onderdeel van de pensioenregeling. Dit sluit aan bij de huidige praktijk

53

W. Zwinkels, M. Knoef, J. Been, K. Caminada, K. Goudswaard, Zicht op zzp-pensioen, Netspar
Design Paper 91, november 2017.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

163

waarin het faciliteren van vrijwillige voortzetting aangeboden kan worden
door de pensioenuitvoerder aan gewezen deelnemers.
De leden van de SGP-fractie merken op dat de bereidheid om aan de slag
te gaan met de experimenteerwetgeving laag is en vraagt of de regering
dit herkent. De experimenteerbepaling maakt het mogelijk voor pensioenuitvoerder om tweedepijlerpensioenregeling aan te bieden voor
aansluiting door zelfstandigen. De regering is in gesprek geweest met
verschillende partijen met een voornemen om een experiment vorm te
geven. Of deze partijen hun voornemen doorzetten is op dit moment niet
duidelijk. Het is aan deze partijen om op basis van de wetgeving en lagere
regelgeving een regeling vorm te geven. In het antwoord op de vraag van
de leden van de PvdA en GroenLinks-fracties verder in dit hoofdstuk, geeft
de regering aan dat bij de uitwerking van de voorgestelde experimenteerwetgeving verschillende belangen zijn afgewogen. De regering zet in op
een voorstel dat zo goed als mogelijk aan deze belangen tegemoetkomt
binnen het kader van de tweede pijler en tegelijkertijd ruimte biedt voor
experimenten door pensioenuitvoerders. In het antwoord van de regering
op de vraag van de leden van de VVD-fractie op pagina 127 wordt
ingegaan op de initiatieven voor experimenten vanuit de sector.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt waarom niet gekozen is voor het
onderbrengen van zelfstandigen in de bestaande constructies van
werknemersverzekeringen door deze te wijzigen van werknemers naar
werkenden. De regering wijst er in dit verband op dat bij de hervorming
van de arbeidsmarkt het rapport van de Commissie Regulering van Werk
en het SER MLT-advies de leidraad vormen. De uitwerking op het brede
arbeidsmarktbeleid met onder andere de ambities ten aanzien van vaste
en flexibele arbeidscontracten en zelfstandig werkenden, worden in
samenhang en in overleg met uitvoering, sociale partners en andere
maatschappelijke partners opgepakt.54 Dit valt echter buiten de reikwijdte
van dit wetsvoorstel, maar zal als zodanig wel gevolgen hebben voor de
arbeidsmarkt in brede zin en daarmee ook op het aantal werknemers dat
deelneemt aan een pensioenregeling.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt of een buffer door middel van een
«g-rekening» een oplossing zou zijn. Het lid van de fractie Den Haan stelt
voor dat op een geblokkeerde rekening alle inkomsten binnen komen en
slechts een percentage kan worden opgenomen als inkomen (zij noemt
85%), voor het overige moet sociale zekerheid worden ingekocht. In het
voorstel van het lid van de fractie Den Haan betaalt de opdrachtgever een
zelfstandige niet direct, maar ontvangt de zelfstandige zijn of haar
inkomsten op een geblokkeerde rekening. Een deel van de inkomsten
moet de zelfstandige verplicht aanwenden voor sociale zekerheid,
waaronder pensioen. Dit zou neerkomen op een pensioenplicht voor
zelfstandigen. De leden van de SGP-fractie hebben ook gevraagd naar een
pensioenplicht voor zelfstandigen. De regering kiest hier niet voor. De
regering hecht eraan om aan te sluiten bij de voorkeuren en behoeften
van zelfstandigen. In lijn daarmee zijn in het Pensioenakkoord afspraken
gemaakt over mogelijke oplossingsrichtingen die beogen dat meer
zelfstandigen pensioen zullen gaan opbouwen. De afspraken zien op het
vrijwillig opbouwen van pensioen door zelfstandigen.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt zich af of de regering de veranderende arbeidsmarkt ziet als een arbeidsmarktvraagstuk of als een aan
pensioen gerelateerd vraagstuk. De regering merkt op deze beide
invalshoeken te zien. De veranderende arbeidsmarkt is in de eerste plaats
een arbeidsmarktvraagstuk, wat vraagt over een fundamentele
doordenking en waarover de laatste jaren diverse belangrijke studies zijn
54

Kamerstukken II 2021/22, 35 925 XV, nr. 88.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

164

verschenen en de regering 17 februari jl. met de Kamer over van
gedachten heeft gewisseld. Tegelijkertijd acht de regering van het belang
dat het pensioenstelsel zo wordt vormgegeven dat hierbij in voldoende
mate rekening wordt gehouden met de veranderende arbeidsmarkt.
De leden van de SGP-fractie vragen waarom er niet is overgegaan tot het
verplichten van enige mate van pensioenopbouw. De leden van de
CDA-fractie en de leden van de D66-fractie vragen de regering of het
wenselijk is zelfstandigen te verplichten deel te nemen aan een sectorale
pensioenregeling, en hen de mogelijkheid te geven uit te treden (opt-out).
Ook de leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen dit. In de eerste
plaats komt uit de Ontwerpverkenning van de Sociaal Economische Raad
(SER) naar voren dat zelfstandigen doorgaans behoefte hebben aan een
pensioenproduct dat zich onder meer kenmerkt door vrijwilligheid.55 De
regering hecht eraan om aan te sluiten bij de voorkeuren en behoeften
van zelfstandigen. In lijn hiermee zijn in het Pensioenakkoord afspraken
gemaakt over mogelijke oplossingsrichtingen die beogen dat meer
zelfstandigen pensioen zullen gaan opbouwen. De bepalingen in het
wetsvoorstel toekomst pensioenen met betrekking tot experimenteren
met pensioen voor zelfstandigen zien daarom op experimenten op basis
van vrijwillige deelname.
Tot slot wijst de regering erop dat het reeds mogelijk is om zelfstandigen
onder de werkingssfeer van een verplichtgesteld bedrijfstakpensioenfonds, dan wel onder de werkingssfeer van een verplichte beroepspensioenregeling te brengen, en daarmee verplicht pensioen te laten
opbouwen. Hiervoor moet echter wel aan de eis worden voldaan dat de
aanvragende partij(en) een belangrijke meerderheid van de in de
bedrijfstak, dan wel beroepsgroep, werkzame personen vertegenwoordigen.
Voorts vragen de leden van de SGP-fractie welke mogelijkheden zijn
overwogen om pensioenopbouw in de derde pijler te stimuleren. Met het
wetsvoorstel wordt een arbeidsvormneutraal pensioenkader geïntroduceerd waarmee de fiscale ruimte voor pensioensparen in de derde pijler
wordt verruimd. De regering is van mening dat pensioenopbouw door
zelfstandigen hierdoor beter wordt gefaciliteerd.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen naar de kaders van
de voorgestelde experimenteerregeling en naar de initiatieven voor
experimenten vanuit de sector. De voorgestelde experimenteerbepaling
biedt ruimte om vrijwillige aansluiting van zelfstandigen in de tweede
pijler mogelijk te maken. Het doel hiervan is te bezien in hoeverre een
dergelijke nieuwe mogelijkheid de opbouw van pensioen door zelfstandigen stimuleert. Pensioenuitvoerders die interesse hebben in het
uitvoeren van een experiment kunnen gebruikmaken van de experimenteerruimte die geboden wordt. Bij het ontwerp van de experimenteerwetgeving heeft veelvuldig overleg plaatsgevonden met de sector. De
uitwerking van de beoogde experimenteerwetgeving heeft zorgvuldig
plaatsgevonden. Daarbij zijn verschillende belangen afgewogen, zoals al
eerder is aangegeven.56 Allereerst is er het belang van de zelfstandige om
toegang te hebben tot goede en passende pensioenvoorzieningen.
Daarnaast is het van belang de houdbaarheid van de verplichtstelling niet
onder druk te zetten door voldoende solidariteit en collectiviteit in
tweedepijler pensioenregelingen voor zelfstandigen te behouden. Ook is
het van belang strijdigheid te voorkomen met (Europese) mededingingsen gelijke behandelingswetgeving, evenals nationale privacywetgeving.
Tot slot is het belangrijk de uitvoerbaarheid van de experimenten voor
55

https://www/ser.nl/-/media/ser/downloads/adviezen/2010/visie-zelfstandigen-zonderpersoneel.pdf.
56
Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 32 043, nr. 559. En Tweede Kamer, vergaderjaar
2021–2022, nr. 2241.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

165

pensioenuitvoerders en de Belastingdienst in het oog te houden. De
regering zet in op een voorstel dat aan deze randvoorwaarden voldoet en
tegelijkertijd ruimte biedt voor experimenten door pensioenuitvoerders
– inclusief verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen naar de
mogelijkheid om als gewezen deelnemer de pensioenopbouw op
vrijwillige basis voort te zetten en of deze voortzetting verlengd kan
worden tot bijvoorbeeld de pensioendatum. De regering acht het niet
mogelijk de optie tot vrijwillige voortzetting voor onbepaalde tijd te
verlengen. In het kader van de taakafbakening tussen pensioenfondsen en
verzekeraars is het van belang dat een pensioenvoorziening bij een
bedrijfstak- of ondernemingspensioenfonds alleen van toepassing is op
deelnemers die tot de werkingssfeer van dat pensioenfonds behoren. De
regering acht het niet passend bij de doelstelling van een pensioenfonds
om een pensioenregeling uit te voeren voor iemand die lang geleden de
werkingssfeer heeft verlaten. Met het oog daarop is een grens gesteld aan
de vrijwillige voortzetting van de pensioenregeling. Vrijwillige voorzetting
is bedoeld als een overgangsperiode voor gewezen deelnemers. Voor
ex-deelnemers die als werknemer in dienst treden bij een werkgever die
geen pensioenregeling aanbiedt, geldt de termijn van drie jaar. Voor
zogenoemde IB-ondernemers geldt een langere termijn: tien jaar. Ook
vragen de leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties waarom het niet
mogelijk is als zzp’er vrijwillig aan te sluiten bij het pensioenfonds in de
sector waar de zzp’ers werkzaam is. Met het wetsvoorstel toekomst
pensioenen wordt voorgesteld experimenten met een dergelijke vorm van
vrijwillige aansluiting mogelijk te maken. Het doel hiervan is te bezien in
hoeverre een dergelijke nieuwe mogelijkheid de opbouw van pensioen
door zelfstandigen stimuleert.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen of het mogelijk is
een forfaitair bedrag vast te stellen dat door zelfstandigen ingezet kan
worden voor pensioenopbouw. Dit idee is in het kader van de voorgestelde experimenteerwetgeving onderzocht. Een dergelijke forfaitaire
vrijstelling is uitvoeringstechnisch niet te realiseren en is ook beleidsmatig
onwenselijk om de volgende redenen. De Belastingdienst kan moeilijk
toetsen of de hoogte van dit forfait reëel is. Gegevens daarvoor zijn maar
zeer beperkt voor handen. Een forfaitair vrijgestelde bedrag kan
bovendien leiden tot ongelijke behandeling. Voor deelnemers aan het
experiment (of zelfstandigen) geldt dan namelijk dat de premieruimte niet
afhankelijk is van het inkomen zoals dat voor anderen (of werknemers)
wel geldt. Een forfaitair vrijgesteld bedrag heeft verder als risico dat een
zelfstandige met een laag inkomen de premie niet (volledig) kan aftrekken.
Dit valt niet op te lossen met een forfait gebaseerd op het gemiddelde
inkomen, want dat kan zeer verschillend zijn, ook binnen een beroepsgroep of bedrijfstak. Zelfstandigen kunnen financiële schade ondervinden
als de premie voor hun pensioen niet (volledig) aftrekbaar is, maar de
pensioenuitkering wel wordt belast. Pensioenopbouw zonder koppeling
aan het inkomen staat, tot slot, haaks op hoe pensioenopbouw
momenteel fiscaal wordt gefaciliteerd. Door te kiezen voor een forfaitair
vrijgesteld bedrag wordt als het ware een extra pensioenpijler gecreëerd
voor zelfstandigen. Dat past niet bij het streven naar een arbeidsvormneutraalpensioenkader zoals met dit wetsvoorstel eveneens wordt beoogd.
13. Inkorten wachttijd uitzendsector
De leden van de D66-fractie zijn tevreden met de eerdere inwerkingtreding
van de verkorte wachttijd in de uitzendsector. Deze leden vragen naar de
evaluatie van deze maatregel en de gevolgen voor de omvang van de
witte vlek. Het CBS-onderzoek naar de witte vlek geeft inzage in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

166

categorie uitzendkrachten. Daaruit blijkt dat van de 435 duizend
werknemers (in de uitzendsector), 170 duizend werknemers minder dan
een halfjaar in dienst waren bij dezelfde werkgever op het peilmoment. Bij
een aanname dat het aantal werknemers evenredig is verdeeld over de
tijd, kan worden gesteld dat de verkorting van de wachttijd ertoe leidt dat
ongeveer 118 duizend werknemers in de uitzendsector (eerder) zullen
beginnen met het opbouwen van pensioen. De verkorting van de
wachttijd verkleint de witte vlek significant, van 936 duizend witte
werknemers naar 818 duizend witte werknemers. Ook de wettelijke
verplichting voor een adequate pensioenregeling voor payrollwerknemers (ingegaan per 1 januari 2021) is nog niet verwerkt in de
cijfers van het CBS. Dat betreft 20 duizend witte werknemers. Het totaal
aantal witte werknemers zou daarmee dalen naar 798 duizend. Op een
totaal van 6,96 miljoen werknemers betekent dit een daling van de witte
vlek van 13,4% naar 11,4%. Het volgende onderzoek van het CBS naar de
omvang van de witte vlek staat gepland voor wanneer cijfers beschikbaar
zijn over 2022, naar verwachting is dit medio 2023, waarbij de regering het
CBS zal vragen om in het bijzonder aandacht te besteden aan de witte vlek
in de uitzendsector. Dan zal definitief blijken wat de gevolgen van de
verkorte wachttijd zijn voor de omvang van de witte vlek.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fractie vragen of de regering de
constatering deelt dat door de afschaffing van de doorsneesystematiek
het relevanter is geworden dat alle werkenden zo vroeg mogelijk pensioen
gaan opbouwen. De regering deelt de constatering dat het nieuwe
pensioenstelsel gevoeliger wordt voor arbeidsparticipatie aan het begin
van de loopbaan (deelnemers verwerven op jongere leeftijd meer
pensioen en op oudere leeftijd minder), maar de feitelijke pensioenopbouw is bij een leeftijdsonafhankelijke premie redelijk vlak gespreid
over de levensloop. Bij hetzelfde inkomen en dezelfde arbeidsdeelname
kan over de gehele levensloop naar verwachting een vergelijkbaar
pensioen worden opgebouwd als met de huidige tijdsevenredige opbouw.
Dit wordt nader toegelicht en geïllustreerd in de memorie van toelichting
in paragraaf 14.1.2 Effecten op gendergelijkheid.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fractie vragen of de regering de
mening van deze leden deelt dat de regering ervoor moet zorgen dat alle
werkenden pensioen gaan opbouwen en dat dit niet moet worden
afgeschoven op (onwelwillende werkgevers). Het aanvullend pensioen is
in Nederland een arbeidsvoorwaarde die is ontstaan uit het overleg
tussen werkgever en werknemer. Vervolgens zijn daarop kaders wettelijk
verankerd. In de basis berust ons pensioenstelsel daarmee op de
contractvrijheid van werknemers en werkgevers om afspraken te maken
over het aanvullend pensioen. Dankzij de samenwerking tussen de
regering en sociale partners heeft aanvullend pensioen een centrale en
sterke plek in onze samenleving gekregen. Deze basis in de contractvrijheid heeft als gevolg dat er geen sprake is van een pensioenplicht,
waardoor er ook werknemers zijn die geen pensioen opbouwen via hun
werkgever. De regering is samen met sociale partners aan zet om ervoor
te zorgen dat zoveel mogelijk werknemers pensioen gaan opbouwen via
hun werkgever. Ten aanzien van een pensioenplicht merkt de regering op
dat dit zeer fundamenteel. Dit vereist een grondige analyse en uitwerking
waarbij de voor- en nadelen zorgvuldig naast elkaar worden gezet. Op dit
moment acht de regering een pensioenplicht niet aan de orde. Daarom
valt dit buiten de strekking van dit wetsvoorstel. De regering kan niet
uitsluiten dat dit op termijn nodig zal zijn, dit hangt onder andere sterk af
van de ontwikkeling van de witte vlek. Momenteel zijn de pijlen gericht op
het aanvalsplan Witte vlek van de Stichting van de Arbeid, dit wordt als
onderdeel van het Pensioenakkoord uitgevoerd. Het verdient de aanbeveling om eerst de maatregelen uit het aanvalsplan voortvarend uit te

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

167

voeren en nauwlettend te volgen, voordat dergelijke, meer fundamentele
stappen worden overwogen.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fractie vragen hoe de regering
aankijkt tegen het voorstel om werkgevers die nu geen pensioen regelen
voor hun werknemers te verplichten om de gemiddelde premie-inleg, in
lijn met de bepalingen die voor payrollwerknemers gelden, af te dragen
aan een pensioenuitvoerder. De grondslag voor de adequate pensioenregeling voor payroll is bepaald in de Wet allocatie arbeidskrachten door
intermediairs (artikel 8a). De pensioenverplichting voor payrollwerknemers is destijds ingesteld vanwege het feit dat payroll werd ingezet om
in verschillende sectoren op arbeidsvoorwaarden te concurreren met
werknemers in loondienst. Dit gold met name voor de arbeidsvoorwaarde
pensioen. De zojuist genoemde grondslag biedt alleen ruimte om een
adequate pensioenregeling in te stellen voor payroll. Vergelijkbare
grondslagen om een (gedeeltelijke) pensioenplicht in te stellen zijn er niet.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fractie vragen de regering hoe zij
aankijkt tegen het verruimen van de representativiteitseisen. Tevens
vragen de leden naar de mogelijkheden om de reikwijdte van definities te
willen uitbreiden naar: «werkenden» in hun sector; en − «ondernemingen»
in aanpalende, opkomende sectoren. De optie tot het versoepelen van de
representativiteitsvoorwaarden voor een verplichtstelling is afgewogen bij
het opstellen van het aanvalsplan Witte vlek van de Stichting van de
Arbeid. Hoewel deze oplossingen voor de hand lijkt te liggen, is deze zeer
fundamenteel van aard. Dit kon destijds op onvoldoende draagvlak
rekenen van sociale partners. Om een pensioenregeling te laten gelden
voor een hele sector of bedrijfstak moeten in beginsel (een keer in de vijf
jaar aan te tonen) meer dan 60% van de werknemers (representativiteitsvereiste) in dienst zijn van de werkgevers- of brancheorganisatie(s) die bij
het afsluiten van de arbeidsvoorwaarden betrokken is/zijn. Bij een
percentage tussen 50% en 60% kan alleen onder bepaalde strikte
voorwaarden een regeling bij een bedrijfstakpensioenfonds verplicht
gesteld worden. Aangezien er niet in elke bedrijfstak sprake is van
representativiteit zou een oplossing kunnen zijn om het vereiste van 60%
te verlagen. Dit zou echter afdoen aan de basisgedachte achter de
representativiteitsvoorwaarden voor de verplichtstelling namelijk dat er
voldoende draagvlak moet zijn. Dit zou daarmee zou gevolgen kunnen
hebben voor de rol van sociale partners bij de totstandkoming van
pensioen als collectieve arbeidsvoorwaarden. Daarnaast heeft het
representativiteitsvereiste voor de verplichtstelling ook een directe relatie
met de vereisten voor een algemeenverbindendverklaring van arbeidsvoorwaarden. Een versoepeling van de representativiteitsvoorwaarden
voor pensioen kan derhalve consequenties hebben voor de representativiteitsvoorwaarden die gelden voor andere arbeidsvoorwaarden. Een
uitbreiding van de reikwijdte van definities naar «werkenden» in hun
sector acht de regering niet nodig. De Beleidsregels Toetsingskader Wet
Bpf 2000 geven pensioenfondsen immers reeds ruimte om zelfstandigen
mee te nemen in de representativiteitsopgave, waardoor de verplichtstelling zich kan uitstrekken tot zelfstandigen. Een uitbreiding naar
«ondernemingen» in aanpalende, opkomende sectoren kan effect hebben
voor de representativiteitsvoorwaarden die gelden voor andere arbeidsvoorwaarden. Dit is nu ook mogelijk, indien sociale partners over
voldoende representativiteit beschikken in die aanpalende sectoren.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fractie vragen of de regering kan
aangeven hoeveel uitzendkrachten nog geen pensioen gaan opbouwen en
om oordeel te geven over de kwaliteit van de pensioenregeling (StiPP) die
voor uitzendkrachten geldt. Tot slot wordt gevraagd of de regering de
mening deelt dat het belang van werknemers dient te prevaleren boven
de administratieve verplichtingen en dat dit argument niet meer gebruikt

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

168

kan worden sinds de invoering van de wet Automatische waardoverdracht
kleine pensioenen. De regering kan een schatting maken van het aantal
werknemers in de uitzendsector dat ook met de verkorte wachttijd geen
pensioen op gaat bouwen. Aan de hand van eigen berekeningen op basis
van de beschikbare gegevens is de verwachting dat ongeveer 118 duizend
van de 170 duizend werknemers binnen de uitzendsector die voorheen
onder de witte vlek vielen, dit jaar wel pensioen opbouwen.57 Dat zou
betekenen dat circa 52 duidend werknemers ook met het verkorten van de
wachttijd niet direct pensioen opbouwen, zij bouwen echter wel pensioen
op zodra zijn langer dan acht weken in dienst zijn. Sociale partners gaan
over de arbeidsvoorwaarden, waaronder pensioen. Het is dan ook aan
hen om aan de onderhandelingstafel een pensioenregeling overeen te
komen die zij passend achten binnen het geheel van arbeidsvoorwaarden.
De regering geeft hier geen oordeel over. Met de Wet automatische
waardeoverdracht kleine pensioenen wordt het inderdaad eenvoudiger
om pensioenen over te dragen naar een nieuwe uitvoerder, waardoor het
aantal kleine pensioenen zal afnemen. Tegelijkertijd spelen ook andere
uitvoeringsaspecten een rol, vooral bij zeer korte dienstverbanden waar in
de uitzendsector sprake van kan zijn (bijvoorbeeld in de orde van dagen).
Indien er geen wachttijd geldt is het pensioenfonds verplicht om direct
een brief te sturen en een administratie op te starten voor de werknemer.
Deze handelingen vallen niet weg met de Wet automatische waardeoverdracht kleine pensioenen. Het is uiteindelijk aan sociale partners in de
uitzendsector om deze aspecten mee te wegen bij het overeenkomen van
de pensioenregeling, zij kunnen de wachttijd eigenstandig verder
verkorten.
De leden van de PvdA en GroenLinks fractie vragen of de regering bereid
is om de wachttijd in de uitzendsector volledig af te schaffen. Tevens
vragen zij of de regering bereid is de wachttijd te vervangen door een
drempelperiode. Verder vragen de leden om een overzicht van de
gehanteerde wachttijden bij verschillen cao’s en bedrijven. De regering
heeft een dergelijk overzicht niet. De regering is enkel bekend met de
gehanteerde wachttijd voor pensioenopbouw in de uitzendsector. Per
1 januari van dit jaar is deze in de sectorale CAO, vooruitlopend op het
wetsvoorstel toekomst pensioenen verkort naar 8 gewerkte weken,
waarmee naar verwachting ongeveer 118 duizend van de 170 duizend
witte werknemers (binnen de uitzendsector) zijn begonnen met het
opbouwen van pensioen.58 Het afschaffen van de wachttijd in de
uitzendsector zou betekenen dat de overige werknemers direct van de
start van hun baan ook beginnen met opbouwen van pensioen. Het is
echter de vraag of dit in verhouding staat tot de gemaakte kosten in een
sector waar relatief vaak sprake is van korte dienstverbanden. Sociale
partners in de uitzendsector gaan daar in principe over. Ter uitvoering van
de motie Gijs van Dijk/Smeulders heeft het kabinet in een Kamerbrief
toegelicht wat de voor- en nadelen zijn van het vervangen van de
wachttijd voor een drempelperiode.59 Daaruit bleek dat er een aantal
uitvoeringstechnische uitdagingen bij kwamen kijken. Deze zullen moeten
worden afgezet tegen eventuele maatschappelijke baten die met een
drempelperiode behaald zouden kunnen worden.
De leden van de PvdA en GroenLinks-fractie vragen of de regering een
overzicht kan geven bij welke sectoren en bedrijven er sprake is van een
hogere startleeftijd dan 18 jaar. Zij vragen of de regering het met deze
leden eens is dat dit ongewenst is en dat hier sprake is van leeftijdsdiscriminatie. Zij vragen eveneens of deze veronderstelde leeftijdsdiscriminatie
57

Kamerstukken II, 2021–22, 32 043, nr. 573.
Kamerstukken II, 2021–22, 32 043, nr. 573.
59
Kamerstukken II, 2021–22, 32 043, nr. 530.
58

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

169

al eens is voorgelegd aan het College voor de Rechten van de Mens. Op
grond van artikel 14, eerste lid, van de Pensioenwet dient de verwerving
van ouderdomspensioenaanspraken uiterlijk op de leeftijd van 21 jaar te
beginnen. Op dit moment kan een werkgever, die een pensioenregeling
aanbiedt aan zijn werknemers, ervoor kiezen om een of meer werknemers
die jonger zijn dan 21 jaar geen pensioenregeling aan te bieden. Dit kan
sinds de invoering van de Pensioenwet in 2007, daarvoor lag de toetredingsleeftijd op 25 jaar. De leden vragen of de regering bereid is, zoals
deze leden wensen, om deze maximale startleeftijd te schrappen en
zodoende uit de wet te halen. De regering merkt op dat de gedachte
achter de huidige toetredingsleeftijd is dat op die manier een groot deel
van de vakantiewerkers en scholieren buiten de regeling blijven. Zij
werken relatief kort waardoor het opgebouwde pensioen niet in
verhouding zou staan tot de administratieve lasten. Deze kosten voor de
uitvoering zullen moeten worden bezien in relatie tot de baten van een
verlaging of schrapping van de toetredingsleeftijd.
De leden vragen voorts om een overzicht van alle gehanteerde toetredingsleeftijden. De regering heeft momenteel geen overzicht van welke
sectoren en bedrijven een hogere startleeftijd hanteren dan 18 jaar. Bij de
invoering van de Pensioenwet is een overzicht gemaakt van de verschillende gehanteerde toetredingsleeftijden, voor 51% van de deelnemers
gold in de pensioenregeling geen aparte toetredingsleeftijd, voor 8% werd
een leeftijd tussen 16 en 20 jaar gehanteerd, voor 18% werd een leeftijd
tussen de 21 jaar en 24 jaar en 19% zat op het maximum van 25 jaar (en
voor 4% was het onbekend).60 De maximumleeftijd ligt nu op 21 jaar, als
grofweg verondersteld wordt dat alles wat er destijds boven lag nu op
maximaal 21 jaar is gesteld, zou dat betekenen dat 37% van deelnemers
een toetredingsleeftijd kent van 21 jaar, de rest ligt daaronder. In de Wet
gelijke behandeling op grond van leeftijd bij de arbeid (Wgbl) is bepaald
dat onderscheid op grond van leeftijd verboden is bij onder andere het
aangaan en het beëindigen van een arbeidsverhouding en bij de
arbeidsvoorwaarden. Ten aanzien van pensioenen is daarbij een uitzondering gemaakt voor in pensioenvoorzieningen vastgelegde toetredingsleeftijden en pensioengerechtigde leeftijden. Het verbod van
onderscheid is daarop niet van toepassing (art. 8, tweede lid, van de
Wgbl) en er is derhalve geen sprake van leeftijdsdiscriminatie bij het
hanteren van een toetredingsleeftijd van 21 jaar. Het College voor de
Rechten van de Mens is gevraagd te adviseren over de Wet toekomst
pensioenen, maar is niet gevraagd advies te geven over de toetredingsleeftijd omdat artikel 14, eerste lid, Pensioenwet niet is gewijzigd.
De leden vragen of de regering kan laten zien wat de voordelen van het
nieuwe stelsel zijn wanneer een werkende al vanaf 18 jaar, maar ook vanaf
21 jaar, 23 jaar en 27 jaar pensioen opbouwt. Bij de veronderstelling dat
het dezelfde persoon zou betreffen, met eenzelfde loopbaan en dezelfde
uittreeddatum is het voor het opgebouwde pensioen altijd gunstiger om
meer jaren te werken. In het nieuwe stelsel zal het zwaartepunt van
pensioenopbouw in de jonge jaren liggen omdat het persoonlijk voor het
pensioen gereserveerd vermogen een langere tijd kan renderen. Tegelijkertijd is sprake van leeftijdsonafhankelijke premies waarbij een gelijk
percentage van het pensioengevend loon wordt gehanteerd. Voor de
meeste mensen geldt dat zij meer verdienen naarmate zij ouder worden
waardoor pensioenopbouw ook meegroeit, hierdoor weegt dit op tegen
het gemis van pensioenopbouw aan het begin, met name aangezien veel
mensen een oplopend carrière pad doorlopen, bijvoorbeeld dankzij
scholing.

60

https://zoek.officielebekendmakingen.nl/kst-30413-3.html.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

170

De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of de regering bereid
is om de door de Stichting van de Arbeid aangedragen oplossing ten
aanzien van pensioenopbouw door Wajongers op te pakken en uit te
voeren. De Stichting van de Arbeid heeft in 2010 voorgesteld om de
vastgestelde loonwaarde bij Wajongers te beschouwen als een deeltijdfactor en de pensioenfranchise daarop aan te passen analoog naar de
manier waarop er met een deeltijdfactor wordt omgegaan.61 In 2016 is de
aangedragen oplossing opgepakt en onderzocht.62 Het voorstel vraagt om
een flinke aanpassing van de Wet op de loonbelasting 1964 en is een forse
inbreuk op de bestaande fiscale systematiek. Er wordt naast de Europeesrechtelijk voorgeschreven verlaging van de franchise op basis van een
deeltijdfactor ook een verlaging toegestaan op basis van een lagere
verdiencapaciteit. Een dergelijke uitzondering maakt de uitvoering voor
werkgevers en de Belastingdienst complexer. In het voorstel is slechts
sprake van een bescheiden extra pensioen. De forse inbreuk op het
systeem die het voorstel met zich meebrengt staat niet in verhouding tot
het bescheiden extra pensioen voor de Wajonger.
De regering is daarom voornemens een andere mogelijkheid te onderzoeken waarmee Wajongers die werken met een verminderde loonwaarde
wel pensioen kunnen opbouwen. Door het instrument loondispensatie in
de Wajong te vervangen door het instrument loonkostensubsidie kunnen
Wajongers wel pensioen opbouwen. In het commissiedebat
Participatiewet/Breed offensief in de Tweede Kamer van 23 februari jl.
heeft de Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen uw
Kamer toegezegd met betrokken partijen in gesprek te gaan over de
banenafspraak en de ondersteuning die daarbij hoort. In deze gesprekken
wordt meegenomen of er behoefte is aan het invoeren van loonkostensubsidie in de Wajong en WIA.
Er zitten echter ook nadelen aan het vervangen van het instrument
loondispensatie door een loonkostensubsidie conform Participatiewet. Zo
zijn er hogere lasten omdat het Rijk werkgevers een deel van de
werkgeverslasten vergoedt. Daarnaast worden arbeidskrachten die meer
dan het wettelijk minimumloon verdienen duurder voor de werkgever
omdat de werkgever het verschil tussen het wettelijk minimumloon en
functieloon moet betalen. Dat heeft mogelijk een negatief effect op de
baanvindkans. Om die reden onderzoekt de regering eerst wat de
consequenties en voor- en nadelen zijn van het invoeren van een
loonkostensubsidie in de Wajong en de WIA.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering de
domeinafbakening voor verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen
opnieuw te bezien zodat werkgevers zich vrijwillig zouden kunnen
aansluiten bij een verplichtgesteld bedrijfstakpensioenfonds. De huidige
wetgeving biedt werkgevers mogelijkheden om zich op vrijwillige basis
aan te sluiten bij een verplichtgesteld bedrijfstakpensioenfonds.63 Wel is
hierbij vereist dat er aantoonbare relatie van de activiteiten van de
werkgever met de werkingssfeer van het bedrijfstakpensioenfonds is, zo
moeten de loonontwikkeling in die bedrijfstak worden gevolgd of moet bij
een groep ondernemingen sprake zijn van een verplichte aansluiting van
een andere onderneming binnen de groep of indien aansluiting plaatsvindt nadat de verplichte deelname in het bedrijfstakpensioenfonds is
komen te vervallen. De reden dat niet onbegrensd vrijwillig kan worden
aangesloten bij verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfondsen is dat er
geen oneerlijke concurrentie tussen verplichtgestelde bedrijfstakpensioen61

Kamerstukken II, 2010–11, 29 817, nr. 54, blg-78884.
https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/
detail?id=2016Z18475&did=2016D37981).
63
Artikel 121 en 121a Pensioenwet.
62

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

171

fondsen enerzijds en andere pensioenuitvoerders (verzekeraars, premiepensioeninstellingen, algemene pensioenfondsen) plaatsvindt.64 De regels
omtrent vrijwillige aansluiting zijn onderdeel van de taakafbakeningsregels en essentieel om de verplichte deelname aan bedrijfstakpensioenfondsen juridisch houdbaar te houden.
De leden van de PvdA- en GroenLinks fractie vragen de regering welke
maatregelen de regering tot nu toe heeft genomen om de kwaliteit van de
pensioenregeling te verbeteren, zij refereren daarbij naar de aangenomen
motie Gijs van Dijk/Smeulders (Tweede Kamer, 2020/2021, 32 043, nr. 543).
De leden vragen eveneens welke wettelijke mogelijkheden de regering
heeft om de kwaliteit van de pensioenregelingen te verbeteren. Daarnaast
wordt gevraagd of de regering, in samenspraak met sociale partners, een
overzicht kan geven van pensioenregeling waarbij de kwaliteit als
onvoldoende bestempeld kan worden. Tot slot vragen deze leden of de
aanname klopt dat als er sprake is van een slechte pensioenregeling er
ook vaak sprake is van laagbetaald werk. De door de leden van de PvdAen GroenLinks-fractie genoemde aangenomen motie verzocht om de witte
vlek te monitoren (werknemers die geen pensioen opbouwen via hun
werkgever), de regering voert deze motie momenteel uit door periodiek
onderzoek uit te laten voeren door het CBS en de Kamer daarover te
informeren. Sociale partners zijn verantwoordelijk voor de arbeidsvoorwaarden, waaronder de arbeidsvoorwaarde pensioen, de regering stelt als
wetgever de kaders waarbinnen sociale partners hier invulling aan geven.
Zo kan pensioen onder voorwaarden fiscaal gefaciliteerd worden
opgebouwd (omkeerregel) om pensioenopbouw te stimuleren. De
regering neemt geen positie in ten aanzien van de hoogte van pensioenopbouw, met uitzondering van de wettelijke verplichting om payrollwerknemers een adequate pensioenregeling aan te bieden om de concurrentie
op arbeidsvoorwaarden tussen payroll en werknemers in loondienst op
deze arbeidsvoorwaarde binnen sectoren te voorkomen. Aangezien de
regering geen oordeel heeft over de inhoud van de pensioenregeling,
heeft zij ook geen oordeel over pensioenregelingen waar de kwaliteit als
onvoldoende wordt bestempeld en ook niet of hier een samenhang is met
de overige arbeidsvoorwaarden.
De leden van de PvdA- en GroenLinks vragen de regering hoe zij aankijkt
tegen het voorstel om werknemers verplicht te informeren wanneer een
werkgever geen pensioen aanbiedt en of dit bijdraagt aan het pensioenbewustzijn van werknemers. Om te beginnen is in het Burgerlijk Wetboek
(titel 7.10; Arbeidsovereenkomst, artikel 655) reeds opgenomen dat de
werkgever verplicht is de werknemer te informeren of hij gaat deelnemen
aan een pensioenregeling. De werknemer wordt dus ook geïnformeerd als
hij niet deelneemt in een pensioenregeling. Dit is echter een eenmalig
informatiemoment. Het periodiek maken van dergelijke informatie kan
bijdragen aan de bewustwording van zowel werkgevers als werknemers.
Werknemers kunnen hiermee in ieder geval het gesprek met hun
werkgever aangaan om na te gaan waarom er geen aanvullende
pensioenregeling is afgesloten. In een gunstig geval kan dit er uiteindelijk
toe leiden dat werknemers en werkgevers afspraken maken over het
opbouwen van aanvullend pensioen. De regering is eveneens van mening
dat indien hiertoe overwogen wordt het krachtiger is wanneer dit via een
aparte brief wordt vermeld aan de werknemer in plaats van via het
loonstrookje of jaaropgave.

64

Kamerstukken II 2017/18, 34 801, 7 (Onderzoek vrijwillige aansluiting bij een verplichtgesteld
bedrijfstakpensioenfonds).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

172

De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering of zij het
ook belangrijk vindt dat deelnemers in één oogopslag kunnen zien of zij
aanvullend pensioen hebben, moeten bijsparen en of zij wel een
pensioenregeling hebben. De regering vindt informeren van deelnemers
over hun pensioenaanspraken van groot belang. Daarom zijn er diverse
bepalingen over de momenten en de wijze waarop deelnemers worden
geïnformeerd over hun opgebouwde pensioenaanspraken en -vermogen.
Het gaat hierbij onder meer om startinformatie (artikel 21 Pensioenwet) en
jaarlijkse pensioenoverzichten die de deelnemer actief krijgt toegestuurd.
Ook op mijnpensioenoverzicht.nl kan een deelnemer (al) zijn pensioenregeling(en) inzien. Voor mensen zonder een aanvullende pensioenregeling wordt in het kader van het aanvalsplan witte vlek van de Stichting
van de Arbeid bezien of en zo ja op welke wijze aanvullende informatie
actief kan worden verstrekt. Het grote verschil tussentussen algemene
informatie (bijvoorbeeld waarmee geïnformeerd wordt dat er geen
pensioenopbouw plaatsvindt) en het pensioenlabel, is dat het pensioenlabel niet alleen feitelijke informatie geeft, maar ook een oordeel geeft
over de arbeidsvoorwaarde pensioen. Dit roept verdere vragen op,
bijvoorbeeld omdat een oordeel geveld moet worden over arbeidsvoorwaarden en de regering van mening is dat zij hier geen oordeel over dient
te vellen. In haar brief van 12 november 2020 heeft de regering toegelicht
hoe zij het initiatief van VCP YP tot invoering van een pensioenlabel
waardeert.65
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen, naar aanleiding van
het antwoord op de Kamervragen van Gijs van Dijk en Maatoug
(2022Z01339), of de regering toch actie gaat ondernemen om de aanbestedingswet zodanig aan te passen dat het hebben van een pensioenregeling
is mee te nemen in (Europese) aanbestedingsprocedures. Zoals aangegeven in de beantwoording op de Kamervragen van Gijs van Dijk en
Maatoug (2022Z01339) kan de regering de Aanbestedingswet niet
zelfstandig aanpassen op dit punt omdat uit Europese regelgeving volgt
dat het stellen van eisen, of het verbinden van uitvoeringsvoorwaarden
aan een opdracht bij aanbestedingen alleen mogelijk is, als deze
voldoende in verband staan met het voorwerp van de opdracht en
non-discriminatoir zijn. Daarnaast geldt dat bedrijven zich moeten houden
aan alle regels en wetten die gelden. Als bijvoorbeeld het hebben van een
pensioenregeling verplicht zou zijn in Nederland, dan zou dit een
grondslag zijn om een inschrijver in een aanbestedingsprocedure die zich
hier dan niet aan houdt, uit te sluiten van een aanbesteding. Pensioen is
echter niet verplicht in Nederland, daarom is er geen ruimte om het
hebben van een pensioenregeling verplicht te stellen in de aanbestedingswet. Ten aanzien van een pensioenplicht heeft de regering in dit
hoofdstuk reeds uiteengezet hoe zij daar tegenaan kijkt.
14. Gevolgen voor burgers, bedrijven en overheid
De leden van de VVD-fractie geven aan dat het hen zorgen baart dat
toekomstige deelnemers in mindere mate profiteren van de bufferopbouw
door eerdere generaties. De regering merkt op dat dit een consequentie is
van de wens om te komen tot een meer persoonlijk pensioenstelsel met
minder buffervorming, waarbij eerder geïndexeerd kan worden. Tegelijkertijd past hier ook de nuance die ook naar voren komt uit de bereke-

65

Kamerstukken II, 2019/20, 34 043, nr. 550.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

173

ningen van het CPB die eerder met de Kamer zijn gedeeld.66 Ook in het
nieuwe stelsel kunnen de toekomstige deelnemers bij de gehanteerde
scenario’s een vervangingsratio realiseren die boven de huidige ambitie
van 80% ligt. In de doorrekeningen komen de toekomstige generaties
onder het nieuwe stelsel naar verwachting tot gelijkwaardige pensioenen
als huidige generaties, terwijl zij onder het ftk-contract naar verwachting
aanzienlijk hogere pensioenen zullen hebben als de huidige generaties
(als gevolg van het oppotten van de buffer). In die zin is de regering ook
van mening dat toekomstige generaties ook in het nieuwe stelsel
evenwichtig worden behandeld. Gesteld zou kunnen worden dat het
nieuwe stelsel juist voor meer evenwicht zorgt tussen generaties.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de gevolgen van de overstap
naar leeftijdsonafhankelijke premies voor jongeren. Zij vragen of de
regering een berekening zou willen maken om de koopkrachtdaling van
jongere deelnemers inzichtelijk te maken, indien zij naar een vlakke
premie overstappen. De leden van de VVD-fractie vragen of de regering
het met hen eens is, dat door de invoering van de vlakke premie, arbeid
van jongere medewerkers duurder gaat worden voor werkgevers. Tevens
vragen zij hoe de regering dit risico gaat ondervangen. De regering merkt
op dat verreweg de meeste deelnemers (in ieder geval alle deelnemers
die zijn aangesloten bij een verplichtgesteld bedrijfstakpensioenfonds) nu
reeds pensioen opbouwen in een regeling met een leeftijdsonafhankelijke
premie. Voor deze deelnemers verandert er in beginsel niks als het gaat
om de hoogte van de pensioenpremie. Voor deelnemers die nu pensioen
opbouwen in een regeling met een progressieve premie (deelnemers in
een verzekerde regeling), zullen de koopkrachteffecten in de praktijk
beperkt zijn, omdat de werknemersbijdrage reeds een leeftijdsonafhankelijke premie betreft (terwijl de werkgeversbijdrage progressief is). Het is
inderdaad zo dat bij een overstap van een progressieve premie naar een
leeftijdsonafhankelijke premie arbeid van jongere medewerkers duurder
wordt voor werkgevers. Daarbij past wel de nuancerende opmerking dat
jongeren hierdoor niet duurder gaan worden dan oudere medewerkers,
omdat zij procentueel dezelfde premie betalen. De regering ziet dus geen
risico dat dit de arbeidsmarktpositie van jongeren schaadt.
De leden van de VVD-fractie vragen of de regering zich bewust is van het
feit dat de compensatie door ouderen verloren wordt zodra zij van
werkgever wisselen en vragen hoe groot het effect hiervan zal zijn op de
arbeidsmobiliteit. De leden van de VVD zien hierin ook een risico dat
oudere werknemers via een hoger loon compensatie zullen vragen
hiervoor. Daarbij vragen deze leden hoe de regering voorkomst dat
oudere werknemers vast komen te zitten in hun arbeidsrelatie tot hun
pensioenleeftijd als zij de volledige pensioenopbouw willen behouden De
regering deelt de mening van de leden van de VVD-fractie dat voorkomen
moet worden dat de compensatieregelingen ertoe leiden dat werknemers
minder mobiel op de arbeidsmarkt zouden worden. Daarom is in dit
wetsvoorstel ook vastgelegd dat wanneer een werknemer overstapt naar
een andere baan deze op dat moment recht krijgt op de compensatieregeling die geldt bij de nieuwe baan. Op die manier wordt de keuze om
over te stappen naar een nieuwe baan niet negatief beïnvloed door het
wegvallen van de compensatie vanuit het oude dienstverband. De
verwachting is echter dat waarschijnlijk vooral werknemers die zich
halverwege hun loopbaan bevinden in aanmerking zullen komen voor
66

CPB-notitie, Nieuwe pensioenregels: effecten en opties van het doorontwikkelde contract en
een overgang naar een vlak premiepercentages, 2020 en Rapporten Pensioenfederatie,
onderzoeksgroep financieel, Pensioenresultaat voor maatmensen bij dertien pensioenfondsen:
vergelijking FTK en nieuw pensioencontract, 2020. Bijlagen bij Kamerstukken II 2019/20,
32 043, nr. 519.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

174

compensatie en niet zozeer oudere werknemers. Werknemers van
middelbare leeftijd hebben immers in de eerste helft van hun loopbaan
meer premie betaald dan actuarieel nodig, maar profiteren niet van het
minder premie betalen in de tweede helft van hun loopbaan.
De leden van de VVD-fractie vragen of, indien twee personen met gelijk
opgebouwde rechten gaan invaren, maar beide personen hebben een
evident verschillende levensverwachting op basis van bijvoorbeeld
geslacht, dit effect heeft. In antwoord op deze vraag van de VVD-fractie
merkt de regering op dat de gelijke behandeling van mannen en vrouwen
is gewaarborgd in het voorgestelde artikel voor de collectieve waardeoverdracht ten behoeve van het invaren (artikel 150m, achtste lid). Hierin is
opgenomen dat de overdrachtswaarde van de opgebouwde pensioenaanspraken en pensioenrechten zodanig moet worden vastgesteld dat de
voor mannen en vrouwen te verwerven pensioenrechten gelijk zijn,
waarbij aan het vereiste van collectieve actuariële gelijkwaardigheid op
basis van dezelfde grondslagen wordt voldaan. Deze bepaling is materieel
gelijk aan het huidige artikel 83, tweede lid, onderdeel b, van de Pensioenwet. Sociale klasse en opleiding spelen geen rol bij het vaststellen van
de overdrachtswaarde.
De leden van de VVD-fractie vragen zich af of er juridische waarborgen
bestaan om te voorkomen dat de uitvoering onnodig complex en duur
wordt. Tijdens het wetgevingsproces is uitvoerig stilgestaan bij de
uitvoeringsaspecten van voorliggend wetsvoorstel. Zo is er regelmatig
overleg gevoerd met de pensioenkoepels (Pensioenfederatie en Verbond
van Verzekeraars) om te bezien of uitvoeringstechnische aspecten
vereenvoudigd kunnen worden. Daarnaast is uitgebreid gebruik gemaakt
van de internetconsultatie om uitvoeringstechnische aspecten te
verbeteren. Tevens geldt in de huidige Pensioenwet (artikel 143), en straks
ook, dat pensioenfondsen hun organisatie zodanig inrichten dat deze een
beheerste en integere bedrijfsvoering waarborgt. DNB houdt hier toezicht
op.
De leden van de fractie van de VVD vragen of het expliciet bedoeld is dat
een zogenoemde eventtoets alleen komt te vervallen, wanneer premievrije gespaarde kapitalen worden ingevaren in een nieuwe regeling.
Indien dit inderdaad zo bedoeld is, vragen zij of de eventtoets, ter
vermindering van complexiteit, ook kan komen te vervallen, wanneer er
geen sprake is van invaren.
Het huidige fiscale pensioenkader is gebaseerd op een maximale
pensioenopbouw per dienstjaar (fiscale jaargrenzen). In de Wet op de
loonbelasting 1964 zijn voor premieregelingen uitgangspunten
opgenomen voor de berekening van een fiscaal maximale beschikbare
premie per dienstjaar. De fiscaal maximale beschikbare premie per
dienstjaar correspondeert met de fiscale jaargrenzen die gelden voor
pensioenopbouw op basis van een eindloonstelsel of middelloonstelsel.
In onderdeel 6 en bijlage IV en V van het Staffelbesluit67 worden ook
rekenregels voor staffels uitgewerkt die voor wat betreft de rekenrente
niet voldoen aan de uitgangspunten, zoals die zijn geformuleerd in de Wet
op de loonbelasting 1964. Deze rekenregels kunnen leiden tot premiestaffels die resulteren in een hoger pensioen, dan op basis van de fiscale
jaargrenzen is toegestaan. Om te waarborgen dat de fiscaal maximale
jaargrenzen niet worden overschreden, is in het Staffelbesluit de
voorwaarde van een eventtoets opgenomen.
Op grond van het algemene fiscale overgangsrecht blijven de huidige
fiscale kaders van toepassing op reeds opgebouwde pensioenaanspraken
(en kapitalen). Dat betekent dat ook de fiscale eventtoets van toepassing
blijft op premievrije gespaarde pensioenkapitalen die zijn opgebouwd met
67

Besluit van 20 december 2019, nr. 2019–21333.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

175

toepassing van onderdeel 6 en bijlage IV of V van het Staffelbesluit. Zou
de eventtoets voor deze kapitalen komen te vervallen, dan wordt de
fiscale ruimte in die specifieke gevallen verruimd, terwijl voor
opgebouwde pensioenen of pensioenkapitalen op basis van eindloon,
middelloon of de staffels van bijlage I van het Staffelbesluit wel nog de
huidige kaders blijven gelden. Dat zou leiden tot ongewenste verschillen
in fiscale behandeling van pensioenopbouw op basis van diverse stelsels.
Het voorgestelde nieuwe fiscale pensioenkader is niet langer gebaseerd
op een jaarlijkse opbouwbegrenzing maar gaat enkel nog uit van een
maximale premieinleg per jaar. Het pensioenresultaat dat met die inleg
kan worden behaald, is fiscaal niet meer van belang. In het nieuwe stelsel
is een eventtoets achteraf dus niet meer nodig.
Als een pensioen(kapitaal) wordt ingevaren in het nieuwe stelsel, dan
wordt ook het nieuwe fiscale pensioenkader van toepassing op dat
ingevaren pensioen(kapitaal). Voor die ingevaren pensioenen of pensioenkapitalen is het pensioenresultaat dus niet meer van belang. Om die reden
kan bij het invaren van een premievrij gespaard pensioenkapitaal een
eventuele eventtoets komen te vervallen.
De leden van D66-fractie vragen of de regering heeft nagedacht over het
toestaan van risicodeling met actieven of over andere instrumenten. De
regering begrijpt de wens om gepensioneerden te beschermen tegen het
risico van inflatieschokken. Inflatierisicodeling is mogelijk met actieven via
de solidariteitsreserve. Deze wordt immers gevuld door premies en/of
overrendementen van actieve deelnemers en kan gebruikt worden om
inflatiebescherming te bieden aan gepensioneerden.
De leden van de CDA-fractie vragen wanneer er duidelijkheid is over de
invulling van alle lagere regelgeving. De conceptbesluiten toekomst
pensioenen, experiment pensioenregeling voor zelfstandigen en
nettopensioen zijn op 2 april jl. in consultatie gegaan. Dit betreft de
overgrote meerderheid van de invulling van de lagere regelgeving. De
Commissie Parameters, bestaande uit onafhankelijke experts, is op dit
moment bezig met een nieuw advies over de parameters, de UFR en de
economische scenario’s. De commissie verwacht haar advies uit te
brengen rond de zomer van dit jaar. Nadat het advies ontvangen is, zal de
regering zo snel mogelijk de benodigde wet- en regelgeving hiervoor
opstellen en aan uw Kamer verzenden.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties stellen een aantal verduidelijkende vragen over de geschilleninstantie. Zo vragen zij of een
deelnemer de gehele klachtenprocedure moet hebben doorlopen. In
principe is het zo dat een deelnemer de gehele klachtenprocedure moet
hebben doorlopen voor deze een geschil aanhangig kan maken bij de
geschilleninstantie. Wel is in het concept Besluit Toekomst Pensioenen
opgenomen dat een klager zes weken na ontvangst van de ontvangstbevestiging of acht weken nadat de klacht is ingediend het geschil
aanhangig kan maken bij de erkende geschilleninstantie. Zo wordt
voorkomen dat een deelnemer, door het niet reageren van een pensioenuitvoerder op zijn of haar klacht, te lang moet wachten voordat deze zijn
klacht aanhangig kan maken. Deze termijnen mag de pensioenuitvoerder
verlengen met de termijn waarbinnen deze wacht op aanvullende
informatie, als de pensioenuitvoerder hier binnen de termijn om vraagt.
Dit kan bijvoorbeeld zo zijn wanneer in de klacht belangrijke informatie
ontbreekt, afhankelijk van het reglement dat de geschilleninstantie nog zal
opstellen en voorleggen aan de Minister voor goedkeuring. Ook vragen de
leden van de PvdA en GroenLinks-fracties wat voor beslissingen de
geschilleninstantie kan nemen. Voorts vragen zij wanneer sprake is van
een geschil. Wanneer sprake is van een geschil en welke beslissingen de
geschilleninstantie kan nemen wordt bepaald in het nog op te stellen

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

176

reglement van de geschilleninstantie. In een reglement zal de instantie
namelijk een duidelijke omschrijving geven van de geschillen die zij ter
behandeling mag nemen. De aan te wijzen instantie zal dit reglement ter
goedkeuring dienen voor te leggen aan de Minister.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fracties vragen of en zo ja hoe lang
na het invaren deelnemers een geschil daarover kunnen voorleggen. Zij
vragen of hier een aparte bepaling voor dient te komen. In het
wetsvoorstel of het conceptbesluit Toekomst Pensioenen is geen
maximale termijn opgenomen voor het aanhangig maken van geschillen.
Impliciet is deze termijn beperkt doordat de grondslag voor de geschilleninstantie nu tijdelijk is en op 1 januari 2028 komt te vervallen. Deelnemers
kunnen daarna geen geschillen meer aanhangig maken. Daarmee ziet de
regering nu geen noodzaak om een maximale termijn vast te leggen.
Indien evaluatie daar aanleiding toe geeft kan de grondslag voor de
geschilleninstantie worden bestendigd. Indien dat het geval is kan dat
aanleiding geven om een maximale termijn vast te leggen. Het ligt in de
rede dit, indien gewenst, vast te leggen in het reglement van de geschilleninstantie.
De leden van de fractie van JA21 vragen zich ten aanzien van de uitvoeringskosten af welke systematiek garandeert dat deze niet onbeheerst
hoger en hoger worden, zodat deze niet ten koste gaan van de bedragen
die voor de opbouw en uitkering van pensioenen dienen te worden
aangewend. Pensioenfondsen zijn verantwoordelijk voor de uitvoering
van de pensioenregeling, rekening houdend met de belangen van
werkgevers, deelnemers en pensioengerechtigden. Zij maken een
afweging tussen onder meer kosten, risico en rendement. De Pensioenwet
schrijft voor dat zij de kosten die zij maken verantwoorden in onder meer
het jaarverslag. Naast de publieke verantwoording, verantwoorden zij zich
hiermee specifiek richting de medezeggenschapsorganen. Die kunnen
naar aanleiding hiervan vragen stellen en invloed uitoefenen.
De leden van de SGP-fractie vraagt de regering hoe de publiekscampagne
eruit komt te zien en hoe de herzieningen eenvoudig en duidelijk
uitgelegd worden. Tevens vragen zij hoeveel budget beschikbaar is voor
de publiekscampagne. Op dit moment is er € 3 miljoen gereserveerd. De
communicatie voor alle Nederlanders ziet er op hoofdniveau als volgt uit:
1. Fase 1 – Na het aannemen van het wetsvoorstel toekomst pensioenen
wordt gestart met de publiekscommunicatie over wat pensioen is, de
noodzaak van de nieuwe pensioenregels, de belangrijkste zaken die
blijven en de belangrijkste zaken die veranderen en waar men terecht
kan voor meer (persoonlijke) informatie.
2. Fase 2 – Naar mate de transitie vordert, is er steeds meer specifieke,
persoonlijke informatie beschikbaar. In deze fase zullen mensen
worden gestimuleerd om deze informatie te controleren. Pensioenuitvoerders informeren hun deelnemers ook individueel wanneer en waar
deze beschikbaar is.
De begrijpelijkheid van de publiekscampagne wordt op drie manieren
gewaarborgd.
1. Alle gebruikte teksten van publiekscommunicatie rondom pensioenen
worden geschreven op taalniveau B1.
2. Het concept van publiekscommunicatie en de primaire uitingen
worden getoetst onder de diverse doelgroepen op begrijpelijkheid en
de mate waarin de boodschap overkomt.
3. In het samenwerkingsverband, dat de communicatie-uitingen gaat
voorbereiden, heeft onder andere de stichting Lezen en Schrijven
zitting. Zij geven advies over hoe de te ontwikkelen communicatie ook
geschikt gemaakt kan worden voor laaggeletterden. Daarnaast zal met
de stichting ook een aparte lesbrief ontwikkeld worden over het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

177

onderwerp pensioenen en de nieuwe pensioenregels. Deze lesbrief is
specifiek bedoeld om laaggeletterden te helpen bij het begrijpen van
de informatie over het pensioenstelsel.
Het lid van de fractie Den Haan merkt op dat pensioenfondsen de
mogelijkheid krijgen om uitkeringsaanpassingen over tien jaar te spreiden
en vraagt hoe dit past binnen het doel om de pensioenen mee te kunnen
laten bewegen met de economie. Spreiding in de uitkeringsfase wordt
toegestaan tot maximaal 10 jaar, maar het is belangrijk om te beseffen dat
aanpassingen in de uitkeringsfase uitsluitend met het «eigen» voor de
uitkering gereserveerde pensioenvermogen gespreid mogen worden,
waarbij ook voor een kortere periode dan 10 jaar kan worden gekozen. Er
is geen sprake van ex-ante herverdeling, maar het nu spreiden van een
schok heeft invloed op toekomstige uitkeringen. Op die manier werken
economische ontwikkelingen nog steeds door in de uitkeringen van
gepensioneerden, alleen door spreiding toe te passen leidt dit tot meer
stabiliteit op de korte termijn. De regering acht het geven van ruimte voor
deze stabiliteit van het pensioeninkomen wenselijk en accepteert dat de
beoogde, meer directe relatie tussen de economie en de uitkering
daarmee iets afneemt.
Het lid van de fractie Den Haan vraagt naar de uitvoeringskosten voor
pensioenfondsen en of het mogelijk is dat pensioenfondsen kennis delen
met elkaar. Voor pensioenfondsen is de verwachting dat de totale kosten
van de transitie gemiddeld € 5 mln. per pensioenfonds zullen bedragen.
Dit bedrag is over het algemeen beperkt in verhouding tot het totale
pensioenvermogen waardoor dit geen merkbaar effect zal hebben op de
hoogte van de pensioenuitkeringen. Structureel is de verwachting dat het
pensioenbeheer eenvoudiger wordt, waardoor kosten bespaard zouden
kunnen worden. Zowel voor de incidentele kosten als voor de structurele
besparingen geldt dat de daadwerkelijke omvang hiervan afhankelijk is
van de keuzes die sociale partners en pensioenfondsen zullen maken in de
transitieperiode. Het ligt niet in de rede dat de hoogte van advieskosten
voor deze pensioenfondsen gevolgen zal hebben voor de hoogte van de
pensioenen binnen deze fondsen. De regering meent dat pensioenfondsen nu ook al informatie delen met elkaar waar dit relevant en
mogelijk is en verwacht dat dit gedurende de transitie ook zal gebeuren.
15. Overgangsrecht
De leden van de VVD-fractie vragen wat er zou gebeuren in de situatie dat
een werkgever een gedispenseerde regeling heeft en het pensioenfonds
besluit om in te vragen. Ook vragen deze leden hoe het vrijstellingsverzoek wordt beoordeeld als de werkgever besluit gebruik te maken van
het overgangsrecht voor leeftijdsafhankelijke premies. Als een werkgever
op grond van het Vrijstellings- en boetebesluit bij de Wet Bpf een
vrijgestelde regeling heeft, moet de pensioenregeling zowel financieel als
actuarieel gelijkwaardig zijn aan de regeling van het verplichtgestelde
bedrijfstakpensioenfonds. Dat betekent daarom ook dat indien het
pensioenfonds besluit in te varen, ook de vrijgestelde werkgever zijn
regeling gelijkwaardig moet maken aan deze nieuwe regeling. Middelloonregeling zijn daarnaast niet meer toegestaan na de introductie van de
wet toekomst pensioenen. Het wetsvoorstel toekomst pensioenen biedt
werkgevers ook de mogelijkheid om de progressieve premie van een
huidige premieregeling te eerbiedigen. Voor werkgevers die hiervoor
hebben gekozen is het voorstel om het gemiddelde premiepercentage van
de werkgever te vergelijken met de premie van de pensioenregeling van
het verplichtgestelde bedrijfstakpensioenfonds. Hierbij wordt bij de
berekening de mogelijkheid geboden om alle leeftijdscategorieën even
zwaar te maken, om schommelingen in de berekening te voorkomen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

178

De leden van de D66-fractie vragen de regering of alle pensioenen – ook
die van kleine omvang in euro’s – nu ook worden overgedragen. Volgens
de huidige stand van de pensioenwetgeving mogen pensioenuitvoerders
alleen kleine pensioenen automatisch overdragen, voor zover deze zijn
ontstaan door baanwisseling van de deelnemer. Niet-kleine pensioenen,
dus pensioenen boven de afkoopgrens, vallen niet onder dat recht op
waardeoverdracht. Automatische waardeoverdrachten vinden ook al
plaats. Punt is echter dat er ook kleine pensioenen kunnen zijn, ontstaan
om andere redenen, bijvoorbeeld collectieve beëindiging door de
werkgever zonder verzoek tot collectieve waardeoverdracht. Deze kleine
pensioenen kunnen pensioenuitvoerders, die dit onderscheid in de
ontstaansgeschiedenis administratief niet kunnen maken, nu niet
automatisch overdragen. Om dit knelpunt weg te nemen heeft de regering
een wetsvoorstel ingediend bij uw Kamer. Zodra dit wetsvoorstel kracht
van wet heeft gekregen mogen meer pensioenuitvoerders veel meer
kleine pensioenen automatisch overdragen, met alle positieve gevolgen
van dien voor hun bijgewerkte pensioenadministratie.
16. Consultatie, toetsen en adviezen
De leden van de VVD-fractie wijzen erop dat de problemen van de
doorsneepremie niet spelen bij de deelnemers van een verzekerde
regeling. Daarom vragen deze leden aan de regering om aan te geven
waarom ervoor gekozen is om voor deze groep ook een vlakke premie te
verplichten. De regering wijst erop dat in hoofdstuk 2 van de memorie van
toelichting uiteen is gezet waarom is gekozen om in het nieuwe stelsel
voor alle deelnemers met een vlakke, leeftijdsonafhankelijke, premie te
werken. In het nieuwe stelsel geldt – met uitzondering van het overgangsrecht – voor alle regelingen een leeftijdsonafhankelijke premie. Als er
structureel verschillende regimes naast elkaar bestaan, dan kunnen
baanwisselingen grote impact hebben op de pensioenopbouw over de
levensloop. Deelnemers die de eerste helft van hun werkende leven
pensioen opbouwen in een regeling met een vlakke premie en in de
tweede helft overstappen naar een regeling met een progressieve premie
bouwen dan meer pensioen op dan beoogd, terwijl een deelnemer met
een omgekeerde carrière juist minder pensioen opbouwt dan beoogd. Dat
verhoudt zich slecht tot het doel om het pensioenstelsel beter te laten
aansluiten bij de (veranderende) arbeidsmarkt. Het doel is een pensioenstelsel waarbij arbeidsmarktkeuzes geen onvoorziene gevolgen hebben
voor de pensioenopbouw.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom de check op datakwaliteit
alleen dient plaats te vinden op het moment van invaren. De regering
vindt het van belang dat pensioenadministraties op orde zijn. Niet alleen
gedurende de transitieperiode, maar ook structureel dient de bedrijfsvoering van pensioenuitvoerders beheerst en integer te zijn. Bij de
overgang naar het nieuwe stelsel is het echter des te belangrijker dat de
administratie op orde is, de transitie wordt immers maar één keer
gemaakt. In het implementatieplan dient de pensioenuitvoerder daarom
onder meer in te gaan op de datakwaliteit voor, na en tijdens de overstap
op een nieuw pensioenstelsel en aan de geschiktheid van het pensioenadministratiesysteem. De regering is voornemens in de lagere regelgeving,
die onlangs opengesteld stond voor consultatie, nadere regels te stellen
over de analyses en werkzaamheden die het pensioenfonds ten minste in
dit kader moet (laten) verrichten en op welke momenten. Extra aandacht
voor datakwaliteit voorafgaand aan de transitie is daarbij wenselijk,
vanwege de berekeningen die gemaakt moeten worden en om te
voorkomen dat eventuele fouten meegenomen worden naar het nieuwe
stelsel. Na de transitie is het van belang dat onderzocht wordt dat de
transitie juist is uitgevoerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

179

De leden van de SP-fractie vragen of er advies is gevraagd aan de
Landsadvocaat over het invaren en of de regering bereid is dit advies met
de Kamer te delen. Daarnaast wordt ook gevraagd om alle adviezen van
de Landsadvocaat met betrekking tot het wetsvoorstel toekomst pensioenen naar de Kamer te zenden. Hierbij wordt specifiek verwezen naar het
advies van de Landsadvocaat aan Minister Kamp met betrekking tot het
invaren. De regering merkt op dat met ingang van 1 juli 2021 Rijksbreed is
afgesproken dat een onderscheid wordt gemaakt tussen een algemeen
juridisch beleidsadvies en een procesadvies. Hier is de Kamer over
geïnformeerd in de voortgangsbrief POK van 29 juni 2021 (2020–2021,
35 010, nr. 60). Alleen een beleidsadvies van de landsadvocaat wordt
actief openbaar gemaakt bij actieve openbaarmaking van beslisnota’s. In
dit kader zijn bij de aanbieding van het wetsvoorstel verschillende
(juridische) adviezen meegestuurd, waaronder een advies van de
Landsadvocaat over experimenteerruimte voor zelfstandigen. Bij
procesadviezen is actieve openbaarmaking echter niet aan de orde. De
Staat heeft namelijk het recht om zich voor bijstand en advies vertrouwelijk tot een advocaat te wenden. Adviezen van een advocaat hebben
meestal betrekking op de sterke en zwakke kanten van de juridische
(proces)positie van de Staat. Hierbij kan het gaan om een advies dat direct
betrekking heeft op een (gerechtelijke) procedure. Het kan ook gaan om
adviezen die de procespositie in toekomstige zaken kunnen raken. Veruit
de meeste adviezen van de landsadvocaat en andere externe advocaten
zijn aan te merken zijn als een procesadvies. Adviezen van de Landsadvocaat van voor 1 juli 2021 vallen buiten deze beleidslijn en worden
daarom niet openbaar gemaakt.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen de regering of het
klopt dat het anders dan de ATR heeft geadviseerd geen doenvermogen
toets heeft laten uitvoeren. De regering wijst erop dat dit niet het geval is.
Mede naar aanleiding van de zienswijze van de ATR is er een doenvermogentoets uitgevoerd. De uitkomsten van de doenvermogentoets zijn
toegelicht in paragraaf 14.1.3 van de memorie van toelichting.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen naar aanleiding van
het advies van de ATR welke alternatieven er in beeld zijn geweest om
dezelfde doelen te bereiken. De ATR heeft geadviseerd om duidelijk te
maken waarom uit oogpunt van proportionaliteit niet is gekozen voor een
beperkte wijziging in de verantwoordelijkheidsverdeling tussen overheid
en sociale partners. De ATR noemt daarbij financiering via de AOW of
door aanpassing van de hoogte van de belastingheffing over pensioenen
of een combinatie van beide. Hoewel deze wijzigingen qua wetgeving
eenvoudiger kunnen zijn noemt de ATR twee voorbeelden die beide niet
noodzakelijkerwijs raken aan de vormgeving van het pensioenstelsel in de
tweede pijler en de daarmee samenhangende problematiek (zie ook de
aanleiding in hoofdstuk 1 Inleiding van de memorie van toelichting). De
ATR adviseert tevens om nader toe te lichten waarom alternatieven voor
het gekozen model niet toegepast worden, zoals bijvoorbeeld een zuivere
premieregeling. De regering wijst erop dat een zuivere premieregeling
ook in het nieuwe stelsel is toegestaan. Tegelijkertijd is het zo dat de
ruimte voor aanvullende solidariteitselementen welvaart verhogend
kunnen uitpakken. Om die reden vindt de regering het wenselijk om
daartoe de ruimte te bieden. Het wettelijk kader biedt zodoende meer
mogelijkheden zodat sociale partners een keuze kunnen maken die meer
ruimte biedt voor risicodeling en daarmee in potentie hogere pensioenen.
De leden van de PvdA-fractie en de GroenLinks-fractie vragen de regering
uitgebreider in te gaan op het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens
bij de experimenteerbepaling. In het kader van experimenten met
vrijwillige aansluiting van zelfstandigen aan een pensioenregeling in de

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

180

tweede pijler is in het wetsvoorstel een wettelijke grondslag gecreëerd
voor de verwerking van persoonsgegevens van gewezen deelnemers door
pensioenuitvoerders ten behoeve van de automatische aanschrijving. De
Autoriteit Persoonsgegevens heeft de wettelijke grondslag getoetst op
grond van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Het
advies van de Autoriteit Persoonsgegevens geeft geen aanleiding om de
strekking en de reikwijdte van de experimenteerbepaling aan te passen.
Het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens wijst uit dat de experimenteerbepaling binnen de grenzen van de AVG en daaruit voortvloeiende wetgeving blijft.
De Autoriteit Persoonsgegevens heeft een opmerking geplaatst over de
experimenteerbepaling met betrekking tot de algemene inzagemogelijkheid in het Handelsregister. De Autoriteit Persoonsgegevens wijst op
een recent advies dat zij heeft uitgebracht waarin zij pleit om
woonadressen van zzp’ers af te schermen en de kring van personen en
instellingen met inzagebevoegdheid van woonadressen in het Handelsregister te beperken.68 Dit advies is inmiddels opgevolgd. Per 1 januari 2022
zijn woonadressen van zelfstandigen in het Handelsregister afgeschermd.
De adressen van zelfstandigen die in het Handelsregister opgenomen zijn
als vestigingsadres blijven opvraagbaar. De beoogde bestandsvergelijking
die pensioenuitvoerders bij de Kamer van Koophandel dienen te maken
om zelfstandigen automatisch te kunnen aanschrijven, blijft hierdoor
mogelijk. Het is echter niet uit te sluiten dat in de toekomst ook de
inzagemogelijkheid van vestigingsadressen van zelfstandigen beperkt
wordt. Als dit het geval is, zal bezien worden op welke wijze de beoogde
bestandsvergelijking van een wettelijke basis voorzien kan worden. Op dit
moment is dat nog niet te realiseren omdat de inzagemogelijkheid van
vestigingsadressen tot op heden niet beperkt is.
De leden van de PvdA- en GroenLinks-fractie vragen of er zoals is
afgesproken in het Pensioenakkoord een integrale toets van de doelen is
gedaan in de Stichting van de Arbeid alvorens het wetsvoorstel aan de
Tweede Kamer is verstuurd. De leden vragen de regering naar de
uitkomsten van deze integrale toets. In de Hoofdlijnennotitie uitwerking
pensioenakkoord die in juli 2020 is aangeboden aan uw Kamer (Kamerstukken II 2019/20, 32 043, nr. 520) is de integrale uitwerking getoetst aan
de afgesproken doelen. Dit is weergegeven in hoofdstuk 10 van de
desbetreffende Hoofdlijnennotitie. Het wetsvoorstel toekomst pensioenen
is uitgewerkt langs de afspraken uit de Hoofdlijnennotitie. Sociale partners
zijn middels de stuurgroep betrokken geweest bij de uitwerking van de
wetgeving en hebben aangegeven dat de uitwerking van de wetgeving
aansluit bij de gemaakte afspraken en de gewenste doelen.
De leden van de SGP-fractie vragen zich af hoe de regering aankijkt tegen
de mogelijkheid om een collectieve uitkeringsfase ook in de solidaire
premieregeling mogelijk te maken. De regering constateert dat de
introductie van een collectieve uitkeringsfase in de solidaire premieregeling zal leiden tot een schot tussen de opbouw- en uitkeringsfase,
terwijl één persoonlijk pensioenvermogen juist een uitgangspunt van dit
contract is. Bovendien wordt er dan een dekkingsgraad met bijbehorende
rekenrente in de uitkeringsfase van de solidaire premieregeling geïntroduceerd, terwijl dit nu onwenselijk wordt geacht en een aanleiding voor de
hervorming van het stelsel is. De verschillen tussen de solidaire premieregeling en de flexibele premieregeling zouden bovendien nog kleiner
worden. De regering is van mening dat pensioenfondsen die een van de
opbouwfase afgescheiden collectieve uitkeringsfase willen, kunnen kiezen
68

https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/nl/nieuws/ap-scherm-woonadressen-zzp%E2%80%99ersaf-handelsregister.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

181

voor de flexibele premieregeling. In die regeling kan een individuele
opbouwfase namelijk gevolgd worden door een collectieve uitkeringsfase.
De leden van de SGP-fractie hebben vragen over de gevolgen van een
hoger dan verwachte inflatie op de korte termijn. Zij willen weten in
hoeverre een hogere inflatie ten laste komt van de solidariteitsreserve,
dan wel ten laste van uitkeringen, en welke gevolgen dat heeft voor de
uitkeringen van pensioengerechtigden. Ook stellen zij vragen over de
toereikendheid van de solidariteitsreserve bij een hoge inflatie op de
lange termijn en willen zij weten hoe inflatieschokken het pensioenvermogen van jongeren raakt. Het nieuwe stelsel biedt diverse mogelijkheden voor inflatiebescherming. Het Cardano-rapport «»Inflatierisico en
de solidariteitsreserve»», dat was bijgevoegd bij het antwoord op vragen
van het lid Omtzigt over inflatie en de Wet toekomst pensioenen van
21 april 202269, laat zien dat de solidariteitsreserve goed zou kunnen
omgaan met de huidige hoge inflatie en gepensioneerden dus ook
effectieve inflatiebescherming kan bieden. Voor het compenseren van
verwachte inflatie kan in het nieuwe stelsel daarnaast (over)rendement
worden toebedeeld naar verschillende leeftijden. Ook pensioengerechtigden kunnen namelijk (over)rendement toebedeeld krijgen om de
verwachte inflatie bij te kunnen houden, afhankelijk van hun risicohouding. Verder kan in de uitkeringsfase een stijgend uitkeringspatroon
worden gehanteerd, waarmee de verwachte inflatie beter kan worden
bijgehouden.
Met betrekking tot de toereikendheid van de solidariteitsreserve is de
belangrijke vraag in hoeverre de huidige hoge inflatie tijdelijk of structureel boven de inflatieverwachtingen is. Een tijdelijke hogere inflatie kan
opgevangen worden door de solidariteitsreserve, zo toont het Cardanorapport aan. In geval van een structureel hogere inflatie komen de
grenzen van de mogelijkheden van de solidariteitsreserve sneller in zicht.
Daarbij dient wel opgemerkt te worden dat het vermogen van de
solidariteitsreserve om inflatie op te vangen, niet zozeer bepaald wordt
door de omvang van de reserve op enig moment, maar veel meer door de
manier waarop de reserve periodiek aangevuld wordt. Indien de vulling
van de reserve uitsluitend uit premie gedaan wordt, is de toereikendheid
lager dan wanneer de solidariteitsreserve gevuld wordt uit een combinatie
van premie en overrendement. Het Cardano rapport concludeert dat de
solidariteitsreserve bij een jaarlijks inflatieniveau van structureel 1%-punt
hoger toereikend is als deze wordt gevuld uit zowel premies als overrendement, maar dat de reserve niet meer toereikend is als deze slechts
wordt gevuld uit één van deze bronnen. De regering merkt op dat
daarnaast bij het invaren gekozen kan worden om een deel van de
eventuele buffer toe te delen aan de solidariteitsreserve, zodat deze bij
aanvang van het nieuwe stelsel reeds (deels) gevuld wordt. De manier
waarop de solidariteitsreserve gevuld wordt, wordt decentraal geregeld.
In een pensioenfonds met relatief veel oudere deelnemers is het bieden
van inflatiebescherming via de solidariteitsreserve moeilijker. Voor een
relatief kleine groep jonge deelnemers is het moeilijker om voor een
relatief grote groep ouderen deze risico’s te dragen. Bij een langdurig
hogere inflatie kunnen jongeren ook hard geraakt worden. Als een
langdurig hoge inflatie namelijk gepaard gaat met een aanhoudend lage
nominale rente, dan is er langdurig een lagere reële rente. Dat maakt de
kostprijs van pensioenopbouw duurder, en jongeren hebben daar het
meeste last van omdat zij nog voor langere tijd pensioen op moeten
bouwen. Uiteindelijk wegen decentrale partijen in hoeverre dit effect
opweegt tegen de wens om oudere deelnemers, ten koste van jongeren,
via de solidariteitsreserve te beschermen.
69

https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/kamervragen/
detail?id=2022Z05318&did=2022D16491.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

182

Het lid Omtzigt nodigt de regering uit om opvolging te geven aan
aanwijzing 4.44 voor de regelgeving en een duidelijk inbreng externe
partijen toe te voegen aan de memorie van toelichting. Het dient in die
paragraaf ook duidelijk te worden wie verantwoordelijk is voor welke
paragrafen van de wettekst. De regering wijst erop dat het wetsvoorstel
een omzetting is van het eerder afgesloten Pensioenakkoord tussen
sociale partners en kabinet en de uitwerking daarvan in de Hoofdlijnennotitie die in de zomer van 2020 met Uw Kamer is gedeeld. Ook heeft de
regering erop gewezen dat de pensioenuitvoerders en de toezichthouders
als adviseurs betrokken zijn geweest bij dit proces. Gedurende de
uitwerkingsfase waren er diverse technische werkgroepen ingericht,
waarbij experts van alle verschillende partijen waren betrokken. Uiteindelijk is de conceptwet zoals deze is ingediend bij de Kamer echter
volledig de verantwoordelijkheid van de regering. Overigens merkt de
regering in dit kader ook nog op dat in hoofdstuk 16 van de memorie van
toelichting uitgebreid verantwoording is afgelegd van alle reacties die op
het wetsvoorstel zijn ontvangen.
Overig
De leden van de VVD-fractie constateren dat van de wens om meer
keuzemogelijkheden voor de deelnemers te bieden niet veel is overgebleven. Deze leden wijzen op het belang van inspraak van deelnemers en
vragen zich zodoende af waarom er niet voor gekozen is om bijvoorbeeld
beide contracten aan te bieden aan deelnemers, waarbij de keuzevrijheid
van deelnemers gewaarborgd is. Een vorm van keuzemogelijkheden kan
helpen bij het verder uitbouwen van het draagvlak voor het nieuwe stelsel
en zal ook het pensioenbewustzijn van mensen vergroten, aldus deze
leden. Ten slotte vragen de leden van de VVD zich in dit verband af of de
regering wellicht ook andere vormen van meer directe inspraak op hun
eigen pensioen van deelnemers voor zich ziet. De regering wijst in de
eerste plaats op de mogelijkheid om bij pensionering 10% van het
pensioen als bedrag ineens op te nemen. Dit onderwerp wordt geregeld in
een separaat wetsvoorstel, maar is ook onderdeel van het pensioenakkoord. Daarnaast stelt de regering dat er in beginsel geen belemmeringen
zijn voor sociale partners om beide contracten aan te bieden aan de
deelnemers, maar wijst zij er ook op dat dit – naast de mogelijke
voordelen van grotere keuzevrijheid – ook kan leiden tot hogere kosten en
een lager risicodraagvlak. Om die reden acht de regering het niet
wenselijk om fondsen te verplichten om beide contracten aan te bieden
aan de deelnemers. Daarbij wijst de regering erop dat de keuze voor het
type contract aan de sociale partners is en dat de regering het niet
wenselijk vindt om in de onderhandelingsvrijheid van de sociale partners
te treden.
De leden van de PVV-fractie roepen de regering op het wetsvoorstel in te
trekken en in plaats daarvan aanpassingen door te voeren in het huidige
stelsel. De regering wijst op de verschillende doelen die met de herziening
worden beoogd: eerder zicht op een koopkrachtig pensioen, een transparanter een meer persoonlijk pensioenstelsel en een betere aansluiting bij
ontwikkelingen in de samenleving en op de arbeidsmarkt. De regering is
van mening dat voor het bereiken van deze doelen een herziening van het
pensioenstelsel noodzakelijk is. Dit is volgens de regering niet op een
evenwichtige wijze mogelijk in het huidige stelsel. De sterke elementen
van het huidige stelsel blijven echter behouden, ook in het nieuwe stelsel
blijven geldt de verplichte deelname bij verplichtgestelde pensioenfondsen, de fiscale facilitering van pensioenopbouw, de risicodeling
tussen en binnen generaties en de rolverdeling tussen overheid en sociale
partners.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

183

II. Artikelsgewijs
De leden van de VVD-fractie vragen hoe de toezichthouder toe gaat zien
op de mate waarin toedelingsregels niet op voorhand een herverdeling
tussen generaties inhouden, hoe de consistentie van de toedelingsregels
met het projectierendement en het beleggingsbeleid is en welke mogelijkheden de toezichthouder heeft op het moment dat het vast kan stellen dat
een fonds niet in lijn met de voorgestelde eisen handelt. De wet toekomst
pensioenen regelt dat pensioenuitvoerders hun beleggingsbeleid moeten
baseren op de vastgestelde risicohouding. De vaststelling van, en toetsing
aan de risicohouding kent vier fasen met in elke fase een duidelijk product
of uitkomst. Dit is vastgelegd in lagere regelgeving. De AFM houdt
toezicht op het risicopreferentieonderzoek, DNB op het vervolgens
vaststellen van de risicohouding, de vertaling daarvan in een strategisch
beleggingsbeleid en toedelingsregels en de toetsing van de mate waarin
cohorten aan risico worden blootgesteld. Daarbij moeten rendementen en
bijbehorende risico’s symmetrisch aan de persoonlijke pensioenvermogens van deelnemers worden toebedeeld. Pensioenuitvoerders
hebben de taak om de vertaling van het risicopreferentieonderzoek naar
een uiteindelijke risicohouding, en de implementatie daarvan in het
beleggingsbeleid, inzichtelijk te maken. In lagere regelgeving wordt
geregeld dat fondsen hun jaarlijkse informatieverstrekking aan DNB
middels de staten aanpassen aan de nieuwe contractvormen en de
transitie. Zo zal bijvoorbeeld ook informatie over de risicohouding, de
solidariteitsreserve of risicodelingsreserve, een compensatiedepot en de
rendementen in de staten worden opgenomen.
De leden van de VVD-fractie vragen naar de voorgestelde wijziging van
artikel 81a van de Pensioenwet. Dit artikel heeft betrekking op de
waardeoverdracht die bij premiepensioeninstellingen op de pensioendatum in alle gevallen moet plaatsvinden indien de deelnemer of gewezen
deelnemer een vastgestelde uitkering krijgt. De premiepensioeninstelling
mag immers geen vastgestelde uitkeringen uitvoeren en moet dus de
waarde van de pensioenaanspraken ofwel overdragen aan een verzekeraar die door de premiepensioeninstelling zelf is aangewezen ofwel, op
verzoek van de deelnemer, aan een pensioenuitvoerder van diens keuze.
In het huidige stelsel kan omzetting van pensioenaanspraken op de
pensioendatum in een vastgestelde uitkering in beginsel bij alle premieovereenkomsten. In het nieuwe stelsel zal dit bij premiepensioeninstellingen dit alleen nog voorkomen bij flexibele premieovereenkomsten.
Daarop is de wettekst aangepast.
De leden van de VVD-fractie lezen in artikel 49 dat informatie elektronisch
of schriftelijk wordt verstrekt. Op grond van het eerste lid wordt het ook
mogelijk gemaakt om informatie te verstrekken via een website. Hierbij
vinden de leden van de VVD het wel belangrijk dat deelnemers persoonlijk
geattendeerd worden dat er nieuwe of gewijzigde informatie op de
website staat. (Er moet immers wel aanleiding zijn om op de website te
kijken). De leden van de VVD-fractie vragen de regering de term «website»
verder te verduidelijken, en de mogelijkheden van andere moderne,
digitale communicatie mogelijk te maken om de communicatie effectief te
laten zijn.
De regering geeft aan dat als een pensioenuitvoerder persoonlijke
informatie verstrekt via een website het zal gaan om een besloten
«mijnomgeving». De pensioenuitvoerder attendeert de deelnemer
persoonlijk op nieuw beschikbare of gewijzigde informatie die klaar staat
in die mijnomgeving. Daarnaast is in artikel 46a van de Pensioenwet
geregeld dat de pensioenuitvoerder bepaalde, niet persoonsgebonden,
informatie beschikbaar stelt op diens website. Daarbij gaat het om

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

184

algemene informatie over de pensioenregeling, uitvoeringskosten of het
bestuursverslag die openbaar kan zijn maar in ieder geval toegankelijk
voor (gewezen) deelnemers, gewezen partners en pensioengerechtigden.
De pensioenuitvoerder stelt andere, meer bedrijfstechnische informatie
over de uitvoerder, zoals de uitvoeringsovereenkomst, het herstelplan of
de actuariële en bedrijfstechnische nota beschikbaar op de besloten
pagina’s van diens website, die alleen toegankelijk zijn voor (gewezen)
deelnemers, gewezen partners en pensioengerechtigden.
Pensioenuitvoerders kunnen persoonlijke informatie ook elektronisch
verstrekken. Daarbij gaat het om informatieverstrekking via een elektronische informatiedrager die de ontvanger in staat stelt het duurzaam te
bewaren.
Het lid Omtzigt vraagt wat nominaal stabiele uitkeringen zijn, en hoe dit
bewerkstelligd wordt met het projectierendement en of het nog mogelijk
is om rekening te houden met inflatie hierbij en of er een verband is met
het beschermingsrendement. Uit het pensioenvermogen van een
individuele deelnemer wordt een nominale uitkering afgeleid door gebruik
te maken van een discontovoet die is afgeleid van de rentetermijnstructuur, waardoor de uitkering nominaal stabiel is over de tijd. Het is
mogelijk om hierbij rekening te houden met inflatie door een afslag te
hanteren. Het projectierendement kent geen verband met het beschermingsrendement. Dit zijn twee aparte zaken waarvoor in beide gevallen
de rentetermijnstructuur wordt gebruikt. Bij het beschermingsrendement
voor renterisico vindt er toedeling van rendement naar deelnemers. Bij
het projectierendement gaat het om het verdelen van het vermogen van
een individu over de tijd (met zichzelf). In het wetsvoorstel is het niet
mogelijk om via het beschermingsrendement inflatierisico te delen.
Het lid Omtzigt vraagt om meer duiding bij het gebruik van het direct
beschermingsrendement tegen inflatie en of deze ook gericht toebedeeld
mogen worden per leeftijdscohort. Inflatie beschermende beleggingen
kunnen direct rendement genereren die de inflatie compenseren, denk
hierbij bijvoorbeeld aan staatsobligaties met een inflatie gerelateerde
vergoeding. Deze beleggingen moeten in een afgeschermde beleggingsportefeuille worden beheerd, zodat ook transparant is welke vergoeding
voor inflatie hiervan afkomstig is en deze vergoeding eventueel gericht
kan worden toegedeeld aan leeftijdscohorten.
Het lid Omtzigt vraagt of de toetsing van het beleggingsbeleid aan de
risicohouding niet zal moeten leiden tot overleg tussen pensioenfonds en
sociale partners in plaats van tot een automatische aanpassing van het
beleggingsbeleid.
De risicohouding per leeftijdscohort is een belangrijk uitgangspunt voor
de inrichting van het strategisch beleggingsbeleid voor de flexibele en
solidaire premieregeling. Hiermee wordt geborgd dat pensioenuitvoerders zich goed rekenschap geven over hoeveel risico hun deelnemers
willen en kunnen lopen en aldus beleggen in het belang van de
deelnemers (prudent person beginsel). Bij de vormgeving van dit
beleggingsbeleid (en de uitwerking van verdeelregels) moet dan ook
nadrukkelijk worden aangesloten op de risicohouding per leeftijdscohort,
zoals vastgelegd in de eerdergenoemde bandbreedtes voor het gewenste
risico. In de praktijk zal het bij de vaststelling van een passend strategisch
beleggingsbeleid en verdeelregels vaak gaan om een iteratief proces
tussen sociale partners en pensioenfonds. Het feitelijke beleggingsbeleid
dient dan wel automatisch te worden aangepast aan de kaders gesteld
door het strategisch beleggingsbeleid.
Het lid Omtzigt vraagt of bij de bepaling van de doelstelling geen
minimale kans nodig is, of de toetsing voor alle leeftijdscohorten moet
worden gedaan, hoe de regering borgt dat werkgevers voldoende premie

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

185

betalen, waarom de toetsing eens in de vijf jaar is en waarom niet een
vergelijkbare eis bij de flexibele premieregeling wordt gesteld.
Zoals in eerdere beantwoording aangegeven is het vaststellen van de
doelstelling aan sociale partners. Die doelstelling leidt op individueel
niveau tot een verwachte uitkering. De hoogte van de premie zal ook
worden afgewogen door sociale partners. Bij die afwegingen nemen zij
zowel de belangen van ouderen en jongeren mee. Jaarlijks toetsen van de
risicohouding is niet noodzakelijk vanuit de doelstelling voor stabiele
premies. Voor de flexibele premieregeling geldt dat het contract een meer
persoonlijk karakter in de opbouwfase kent. Afhankelijk van de
vormgeving hebben deelnemers mogelijk keuzevrijheid voor belegginsprofielen, wat het uiteindelijke resultaat kan beïnvloeden.
Het lid Omtzigt vraagt of de pensioenuitvoerder geen toetsing meer kan
doen op de hoogte van de risicopremies, bufferopslagen (zoals benodigd
voor het minimaal vereist eigen vermogen) en kostenopslagen. Het lid
Omtzigt vraagt of, als deze onvoldoende zijn, de pensioenuitvoerder dit
aan de sociale partners kan teruggeven. Sociale partners maken afspraken
over de hoogte van de premie. Onderdeel van de premie is een opslag
voor de instandhouding van het minimaal vereist eigen vermogen en een
opslag voor kosten. Afhankelijk van de pensioenregeling zal er ook sprake
zijn van een opslag voor risicopremies. Het pensioenfonds zal sociale
partners uiterlijk middels de opdrachtbevestiging informeren over de vulen verdeelregels van een solidariteits- en risicodelingsreserve als hier
sprake van is, waaronder of een deel van de premie hiervoor gebruikt zal
worden. Het pensioenfonds informeert sociale partners tevens over de
kosten van de uitvoering van de regeling. Naar verwachting zullen
pensioenfondsen en sociale partners in het iteratieve proces voorafgaand
aan de opdrachtaanvaarding reeds contact hierover hebben. Wat betreft
de premies voor risicodekkingen wordt met het wetsvoorstel geen
wijziging van het bestaande stelsel beoogt. Dat betekent dat het pensioenfonds, net als onder het huidige stelsel, aangeeft welke premie nodig is.
Mochten sociale partners ondanks deze informatie van het pensioenfonds
de premie vaststellen zonder rekening te houden met deze opslagen op de
premie, dan zal het pensioenfonds sociale partners middels de opdrachtbevestiging informeren over de consequenties. Dit kan bijvoorbeeld
consequenties hebben voor de kans dat de pensioendoelstelling wordt
gehaald, omdat een deel van de premie voor bovengenoemde aspecten
ingezet zal moeten worden.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering bereid is in wetgeving vast te leggen
dat het onmogelijk is om met geleend geld in persoonlijke pensioenpotjes
te beleggen. In lagere regelgeving is vastgelegd dat de mate van
collectieve risicodeling kan worden vergroot door de jongste deelnemers,
zolang dit in lijn is met de risicohouding van het leeftijdscohort, effectief
bloot te stellen aan meer dan 100% beleggingsrisico. Een pensioenuitvoerder die hiervoor opteert, moet op basis van dit besluit onderbouwen
waarom dit in het belang van de deelnemers is. Met dit besluit worden
regels vastgelegd, waarin wordt beschreven op welke wijze negatieve
pensioenvermogens worden voorkomen in de situatie dat gebruik wordt
gemaakt van opheffing van de leenrestrictie en door tegenvallende
(over)rendementen een negatief persoonlijk pensioenvermogen kan
ontstaan.
In het kader van de regels die het pensioenfonds moet vastleggen dient
ook de eerdergenoemde ALM-analyse gebruikt te worden. Op deze wijze
kunnen vóóraf de kwantitatieve effecten worden berekend voor cohorten,
die effectief bloot staan aan meer dan 100% beleggingsrisico, onder meer
in slecht-weer scenario’s. Aan de hand van deze berekeningen kan het
fonds eigen beleid vastleggen in de Actuariële en Bedrijfstechnische Nota
(ABTN) waarin wordt aangegeven welk initieel niveau van negatieve

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

186

persoonlijke vermogens als gevolg van opheffing van de leenrestrictie het
fonds aanvaardbaar acht en via welke directe maatregelen deze
vermogens per uiterlijk 31 december van een kalenderjaar weer
aangevuld worden tot nul.
Het lid Omtzigt stelt de vraag of het opheffen van de leenrestrictie wel
bijdraagt aan een helder eigendomsrecht en of het juridisch wel mogelijk
is. Door de persoonlijke pensioenvermogens wordt het (economische)
eigendomsrecht op pensioen veel helderder dan in de huidige middelloonregelingen. Op het persoonlijke pensioenoverzicht ziet de deelnemer
welke waarde zijn pensioenvermogen op dat moment heeft. Omdat het
vermogen wordt belegd beweegt het vermogen mee met de ontwikkelingen op de financiële markten. Dat is niet anders door het opheffen van
de leenrestrictie. Het juridische eigendomsrecht op het collectieve
pensioenvermogen blijft, net zoals nu het geval is, rusten bij de pensioenuitvoerder. Er blijft sprake van een collectiviteit waarbinnen risico’s met
elkaar worden gedeeld. Maar de collectiviteit als geheel gaat geen
leningen aan om met meer vermogen te kunnen beleggen.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering het met hem eens is dat geleidelijk
aankopen van een vaste uitkeringen conversierisico kan beperken en
wenselijk is vanuit het perspectief van de deelnemer. Hij vraagt of het
mogelijk is om een vaste uitkering geleidelijk aan te kopen bij een
flexibele premieregeling. Bij de flexibele premieregeling moet het
pensioenvermogen naar een uitkering op pensioendatum worden
omgezet. Het is mogelijk om het conversierisico te beperken door de
life-cycle beleggingen zodanig in te richten dat het renterisico al geleidelijk vóór de pensioendatum wordt afgebouwd of te kiezen voor een
variabele uitkering, hiermee is het mogelijk om een deel van het pensioenvermogen door te beleggen. De uiteindelijke risico’s bij omzetting
zullen altijd gedeeltelijk afhangen van financiële omstandigheden, met
name de rentestand. Het lid Omtzigt vraagt aanvullend of de regering het
met hem eens is dat het evenwichtiger is om een dekkingsgraadneutrale
inkoop bij lage dekkingsgraden te hanteren (bij inkoop van vaste
uitkeringen). Bij de concept-invulling van de lagere regelgeving is
besloten dat inkoop plaatsvindt met een minimum van het minimaal
vereist eigen vermogen. De regering snapt het punt van het lid Omtzigt en
zal dit in samenhang met de consultatiereacties bezien, alvorens
eventuele wijzigingen voor te stellen.
Het lid Omtzigt vraagt wat de zeggenschap van sociale partners is over de
reeds opgebouwde en in een pensioenfonds ondergebrachte aanspraken
en daarmee wie er nu eigenlijk beslist over de opgebouwde aanspraken.
Herhaald zij dat de collectieve waardeoverdracht uit twee stappen bestaat:
ten eerste het wijzigen van een pensioenovereenkomst en ten tweede het
verzoek tot invaren. De sociale partners besluiten om de pensioenovereenkomst te wijzigen en -vervolgens- over de vraag of het (gesloten)
pensioenfonds verzocht zal worden om de opgebouwde pensioenaanspraken en -rechten in te varen in de gewijzigde pensioenregeling. De
werkgever of sociale partners blijven immers verantwoordelijk voor
nakoming van de pensioenovereenkomst. De regering merkt op dat het
vervolgens aan het pensioenfonds is om vanuit de eigen verantwoordelijkheid, mede aan de hand van een evenwichtige belangenafweging, te
oordelen of zij het verzoek tot invaren kan worden uitgevoerd. Het
pensioenfonds is verantwoordelijk voor de uiteindelijke besluitvorming
over de bestaande pensioenopbouw. De bevoegdheden van de fondsorganen worden met het wetsvoorstel uitgebreid, om te borgen dat de
belangen van alle partijen goed naar voren komen in het besluitvormingsproces binnen het pensioenfonds.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

187

De leden van de fractie van het CDA geven aan dat de (lagere) regelgeving
inzake de opdrachtbevestiging benoemt dat de pensioenregeling in het
geheel en op onderdelen «passend» moet zijn bij de deelnemers. Zij
vragen of dat de passendheid van de pensioenregeling niet al getoetst
wordt door de sociale partners bij hun achterban (de deelnemers). Sociale
partners gaan over de pensioenregeling. Zij maken afspraken over
bijvoorbeeld het type pensioenregeling en de premie. Zij brengen de
opdracht onder bij een pensioenfonds. Het pensioenfonds gaat over de
uitvoering van de opdracht en maakt enkele specifieke inrichtingskeuzes,
gebaseerd op de gegeven opdracht van sociale partners en de risicohouding van de deelnemers. Bijvoorbeeld aangaande de concrete vul- en
verdeelregels van de solidariteitsreserve, de toedelingsregels, het
projectierendement of de vaste daling en de spreidingssystematiek.
Pensioenfondsen bieden met de opdrachtbevestiging inzicht in de keuzes
die zij hebben gemaakt bij de inrichting van de opdracht, de onderbouwing bij de door hen gemaakte keuzes en in de consequenties van de
gezamenlijke werking van arbeidsvoorwaardelijke keuzes en keuzes door
het pensioenfonds. Uit de beschrijving die het pensioenfondsbestuur
geeft blijkt waarom, en in welke mate, volgens het pensioenfondsbestuur,
de keuzes die het pensioenfonds zelf heeft gemaakt bij de inrichting van
het contract, gegeven de door sociale partners bepaalde opdracht,
alsmede de werking van het geheel, passen bij de deelnemerspopulatie.
Daarmee is de beschrijving niet dubbel met de toets of achterbanraadpleging die sociale partners naar verwachting ook zullen doen alvorens de
pensioenregeling vast te stellen, maar juist een aanvulling daarop. Het
pensioenfondsbestuur zal in de praktijk relevante inzichten tijdig
verstrekken aan sociale partners, voordat deze de formele opdracht aan
het fonds geven. Op die manier kunnend sociale partners de genoemde
inzichten meewegen bij de pensioenregeling, naast de genoemde
achterbanraadpleging die zij naar verwachting zelf uitvoeren.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering het onwenselijk acht als ieder
leeftijdscohort van gepensioneerden een andere aanpassing van de
uitkering kan krijgen als zij verder gewoon hetzelfde beleggingsbeleid
volgen. In de solidaire premieovereenkomst is sprake van één collectief
belegd vermogen over de opbouw- en uitkeringsfase. De rendementen en
risico’s die hieruit voortvloeien worden naar de persoonlijke vermogens
van deelnemers en pensioengerechtigden toebedeeld. Om gelijke
aanpassingen van uitkeringen in de solidaire premieovereenkomst te
realiseren, moeten persoonlijke vermogens van gepensioneerden juist
verschillend per geboortejaar worden aangepast. Dit komt omdat rente en
levensverwachting leeftijdsafhankelijk zijn.
Gelijke aanpassing van uitkeringen kan in de solidaire premieovereenkomst gerealiseerd worden door een volledig beschermingsrendement te
hanteren voor gepensioneerden, waardoor de uitkeringen in de eerste
stap, de toedeling van beschermingsrendement, nominaal gelijk blijven
voor alle gepensioneerden, ongeacht de ontwikkeling van de rente en de
levensverwachting. Vervolgens kan via het overrendement een gelijke
aanpassing van uitkeringen voor alle gepensioneerden worden gerealiseerd door hen bloot te stellen aan zakelijke waarden- en/of renterisico.
Het is aan decentrale partijen of zij in de uitkeringsfase gebruik willen
maken van de mogelijkheden die de wet biedt.
Het lid Omtzigt vraagt of bij gelijke aanpassing van de uitkering van
gepensioneerden bij het spreiden van schokken in de flexibele premieregeling geen ex ante herverdeling plaatsvindt. De regering stelt dat in die
situatie er wel sprake is van ex ante herverdeling bij een collectieve
uitkeringsfase in de flexibele premieregeling zoals dit momenteel ook

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

188

mogelijk is door de Wet verbeterde premieregeling.70 Per leeftijdsgroep
gelden bijvoorbeeld andere levensverwachtingen. Die verwachtingen
worden gedeeld met het collectief ten einde een gelijke aanpassing te
bewerkstellingen. De verwerking van dit soort onderliggende risico’s is
complex en bovendien dient weer gebruikt gemaakt te worden van een
dekkingsgraad met bijbehorende rekenrente, om zo de uitkeringen vast te
kunnen stellen.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering gelijke aanpassing van de uitkering
van gepensioneerden mogelijk wil maken voor de solidaire premieregeling bij het spreiden van schokken. De regering maakt gelijke
aanpassing van de uitkering van gepensioneerden mogelijk voor de
solidaire premieregeling bij het spreiden van schokken onder voorwaarde
van een volledig beschermingsrendement tegen renterisico. Via het
overrendement kan dan alsnog beleggings- en renterisico worden
gelopen. Zie ook de beantwoording in de vragen hierboven.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering het eens is dat een pensioenfonds
dat een premieregeling voert met uitsluitend variabele uitkeringen kan
worden uitgezonderd van de eis van het minimaal vereist eigen
vermogen. Het is denkbaar dat een pensioenfonds op grond van de
IORP-richtlijn geen minimaal vereist eigen vermogen hoeft aan te houden.
Dat is alleen mogelijk indien het pensioenfonds enkel een variabele
ouderdomspensioenuitkering aanbiedt en daarnaast geen nabestaandenpensioen en/of arbeidsongeschiktheidspensioen aanbiedt, ook niet in de
opbouwfase. Alleen in dat geval is er geen dekking tegen biometrische
risico’s en wordt er geen beleggingsrendement of bepaalde uitkeringshoogte gegarandeerd. In dat geval is het pensioenfonds op grond van de
IORP-richtlijn niet verplicht om een minimaal vereist eigen vermogen aan
te houden.
De leden van de CDA-fractie vragen of het uitgangspunt van budgetneutraliteit bij de WTP voor werkgevers die niet aangesloten zijn bij een
pensioenfonds haalbaar is. Daarbij vragen deze leden of het klopt dat de
pensioenlasten bij een gelijkwaardige pensioenregeling stijgen door de
WTP. Werkgevers die niet bij een pensioenfonds zijn aangesloten hebben
veelal een premieregeling afgesloten bij een verzekeraar. Daarbij geldt nu
dat er sprake is van een progressieve premiestaffel. Het wetsvoorstel
biedt de gelegenheid om voor de huidige werknemers gebruik te maken
van eerbiedigende werking, waarmee de pensioenlasten gelijk blijven.
Voor nieuwe deelnemers geldt dat er een pensioenregeling met een
vlakke premie moet worden afgesloten. Voor een gemiddelde werkgever
zullen de pensioenlasten bij een gelijkblijvende pensioen-doelstelling niet
stijgen. Wel is het zo dat een werkgever met een gemiddeld jonge
werknemerspopulatie in de structurele situatie bij een gelijkblijvende
pensioendoelstelling bij een leeftijdsonafhankelijke premie hogere
pensioenlasten heeft en dat voor werkgevers met een oudere werknemerspopulatie het omgekeerde geldt. Voor werkgevers met een premieregeling die geen gebruik maken van eerbiedigende werking, kan niet op
voorhand gezegd worden of budgetneutraliteit haalbaar is. Dit is
afhankelijk van de afspraken die met werknemers-(vertegenwoordigers)
gemaakt worden met betrekking tot de nieuwe pensioenregeling en
compensatie.
Het lid Omtzigt vraagt wat een zwaarwegend belang is om een vereniging
niet te horen en vraagt tevens wat er gebeurt als het niet gelukt is om een
vereniging op te richten en te betrekken bij de besluitvorming. Tot slot
vraagt het lid Omtzigt wat de prikkel voor het pensioenfondsbestuur is om
het oprichten van een vereniging te faciliteren. Sociale partners zijn
70

Boelaars, I. en D. Broeders (2019), Fair Pensions, De Nederlandsche Bank working paper 630.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

189

verplicht om een vereniging van pensioengerechtigden of van gewezen
deelnemers die zich gemeld heeft te horen. Uiteraard kunnen zij alleen
gehoord worden indien deze verenigingen zich tijdig gemeld hebben. Als
zij zich niet (tijdig) melden, wordt hun belang in ieder geval meegenomen
door de werknemersvertegenwoordiging zoals dat ook geldt indien het
hoorrecht wel uitgeoefend kan worden. Van deze verenigingen wordt
daarom verwacht dat zij zich tijdig kenbaar maken. Het is daarom
belangrijk dat het voor deze verenigingen duidelijk is op welk moment zij
zich uiterlijk moeten hebben gemeld en hoe zij dat kunnen doen. Deze
melding kan bijvoorbeeld via de website van het pensioenfonds worden
gedaan. Op basis van de informatie die hen verstrekt wordt, kunnen de
verenigingen een oordeel geven. Een eventueel oordeel van een
vereniging van pensioengerechtigden of gewezen deelnemers is niet
bindend, maar geeft sociale partners, werkgever of beroepspensioenvereniging wel de mogelijkheid om bij de belangenafweging de ingebrachte
standpunten van deze verenigingen te beoordelen en te wegen bij het
finaliseren van het transitieplan. Vervolgens ligt de beoordeling van het
verzoek tot uitvoeren van een nieuwe pensioenregeling en het invaren bij
het pensioenfonds en zal het pensioenfonds zelfstandig het besluit
moeten nemen om wel of niet mee te werken aan het invaren. Een
transitieplan waarbij ook het oordeel van gewezen deelnemers en
gepensioneerden is meegewogen, sluit naar verwachting beter aan bij alle
belanghebbenden van het pensioenfonds. Het pensioenfonds maakt
immers ook een evenwichtige belangenafweging waarbij zowel de
belangen van actieve deelnemers als van gewezen deelnemers en
gepensioneerden worden meegenomen. De prikkels voor het pensioenfonds om mee te werken aan de oprichting van een vereniging van
pensioengerechtigden of gewezen deelnemers is daarmee tweeërlei: het
is wettelijk voorgeschreven dat zij meewerken aan de verstrekking van
informatie aan gewezen deelnemers respectievelijk gepensioneerden van
het fonds over het voornemen tot oprichting of over het bestaan van de
vereniging van gewezen deelnemers respectievelijk de vereniging van
gepensioneerden en het levert hen ook extra informatie op voor de
evenwichtige belangenafweging die zij moeten doen.
Het lid Omtzigt vraagt hoe de regering borgt dat er ook daadwerkelijk
voldoende aanbod van producten is waaruit gepensioneerden moeten
kiezen. Net zoals dat nu het geval is indien er een shoprecht ontstaan, zal
de gepensioneerden offertes moeten opvragen. Aan de hand van reactie
van de verzekeraars zal blijken of zij een aanbod doen en of dat aanbod
voor de pensioengerechtigden aantrekkelijk is. De verzekeraar zal in zijn
aanbod onder andere rekening houden met de verwachte levensverwachting en het resterende pensioenkapitaal. Dat is voor gepensioneerden met mogelijk een klein resterend pensioenkapitaal niet anders
dan voor deelnemers die gebruik kunnen maken van een shoprecht. Ook
in die situatie kan sprake zijn van een klein opgebouwd pensioenkapitaal.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering bereid is de mogelijkheid van een
carve-out voor gepensioneerden te onderzoeken. De leden van de
VVD-fractie vragen zich af wanneer een carve-out gunstig kan zijn. Voorts
vragen de leden van de CDA-fractie naar de gevolgen voor gepensioneerden van het overgaan en het achterblijven in het oude ftk. De regering
ziet grote voordelen in het bij elkaar houden van het pensioen, middels
invaren. Door het invaren van de bestaande pensioenaanspraken en
-rechten heeft de deelnemer ook voor zijn ingevaren pensioenaanspraken
of -rechten eerder perspectief op een koopkrachtiger pensioen ten
opzichte van de situatie dat bestaande pensioenaanspraken en -rechten
niet worden ingevaren. Uit onderzoeken van Netspar en het CPB is
gebleken dat in de nieuwe premieregelingen betere resultaten worden
behaald. Gerealiseerd rendement komt voor de deelnemer eerder

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

190

beschikbaar voor het verhogen van de ingegane pensioenuitkeringen en
de voor het pensioen gereserveerde vermogens. Het volledige pensioen
wordt transparanter en persoonlijker en de pensioenuitvoering wordt
efficiënter waardoor kosten kunnen worden bespaard. In geval van een
carve-out zijn actieve deelnemers geen onderdeel meer van de collectiviteit en moeten alle uitkeringen, voorwaardelijke toeslagen en maar ook
tegenvallers worden gefinancierd uit de beleggingsopbrengsten.
Naarmate de groep gepensioneerden kleiner wordt, worden de perspectieven op een koopkrachtig pensioen voor deze groep slechter. De
regering is dan ook van mening dat een carve-out niet in het belang van
de gepensioneerden is.
De leden van de VVD-fractie vragen waarom niet is vastgelegd dat er op
voorhand geen herverdelingseffecten tussen leeftijdsgroepen mogen
plaatsvinden bij het vullen en uitdelen van vermogen uit de solidariteitsof risicodelingsreserve, terwijl dit wel is vastgelegd voor het toedelen van
rendement. Voor de solidariteits- en risicodelingsreserve geldt dat dit een
middel is om risico’s collectief te delen op een wijze die ex-ante leidt tot
gemiddeld stabielere en/of hogere toekomstige en ingegane pensioenuitkeringen voor alle generaties. Dat leidt dan per definitie tot intergenerationele risicodeling, maar wel met een beperkt deel van het collectieve
vermogen. De solidariteitsreserve heeft daarmee een meerwaarde voor
het collectief. Voor het toedelen van rendementen geldt dat de beschermingsrendementen ervoor zorgen dat deze symmetrisch worden
toegedeeld, zodat risico en bijbehorende rendement bij dezelfde
deelnemer terecht komt en geen herverdeling via beschermingsrendementen plaatsvindt. Dit sluit aan bij de wens voor een meer persoonlijk en
transparant stelsel.
Het lid Omtzigt vraagt of er bij het invaren met de VBA-methode een
nieuwe definitie van marktwaarde wordt geïntroduceerd. Er wordt bij het
invaren met deze methode geen nieuwe definitie van marktwaarde
geïntroduceerd. Met de VBA-methode worden de persoonlijke pensioenvermogens in de solidaire premieregeling of de flexibele premieregeling
vastgesteld zodanig dat per leeftijdscohort per deelnemersgroep de
marktwaarde van de persoonlijke pensioenvermogens tenminste gelijk is
aan de marktwaarde van de opgebouwde pensioenaanspraken en
pensioenrechten in de uitkeringsovereenkomst. Hiermee is geborgd dat
alle leeftijdscohorten en deelnemersgroepen na invaren minimaal de
marktwaarde van de opgebouwde pensioenaanspraken en pensioenrechten behoudt.
Het lid Omtzigt vraagt de regering te beargumenteren dat in het voorbeeld
waarbij het pensioenfonds een dekkingsgraad heeft van 105% en de
deelnemer 95% van de inclusieve marktwaarde meekrijgt er geen
herverdeling plaatsvindt. De veronderstelling dat iemand 95% van de
inclusieve marktwaarde meekrijgt bij een pensioenfonds met een
dekkingsgraad van 105% is onjuist. De deelnemer krijgt in zijn persoonlijke pensioenvermogen in ieder geval 100% van de marktwaarde mee bij
de vba-methode als de dekkingsgraad boven de 100% is. Bij de
vba-methode worden de persoonlijke pensioenvermogens na de
overgang immers vastgesteld zodanig dat per leeftijdscohort de marktwaarde van de persoonlijke pensioenvermogens tenminste gelijk is aan
de marktwaarde van de opgebouwde pensioenaanspraken en -rechten in
de uitkeringsovereenkomst.
Het lid Omtzigt vindt het logischer om bij dekkingsgraden boven 100% in
ieder geval altijd 100% van de voorziening mee te geven en vraagt wat de
regering hiervan vindt. De regering geeft aan dat in het wetsvoorstel
toekomst pensioenen bij pensioenfondsen met een dekkingsgraad boven

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

191

de 100% zowel bij de standaardmethode als bij de VBA-methode de
deelnemer in ieder geval 100% van de marktwaarde van de opgebouwde
pensioenaanspraken en -rechten in de uitkeringsovereenkomst meekrijgt.
Bij de standaardmethode is het mogelijk bij een dekkingsgraad van
bijvoorbeeld 103 of 104% dat deelnemers niet de 100% marktwaarde
meekrijgen. Het is immers mogelijk 5% van het vermogen af te zonderen.
Dit kan alleen maar als deze afzondering van vermogen is opgenomen in
het in het transitieplan en evenwichtig wordt bevonden door de sociale
partners.
Het lid Omtzigt vraag of bij de berekening van de generieke invaardekkingsgraad rekening is gehouden met het minimum vereist vermogen
(MVEV). Bij de berekening van de generieke invaardekkingsgraad is het
MVEV (van ongeveer 1%) buiten beschouwing gelaten. De fondsspecifieke
invaardekkingsgraden dienen dit wel mee te nemen.
Het lid Omtzigt vraagt of de regering kan bevestigen dat het compenseren
van actieven via een eenmalige of structurele loonsverhoging een valide
compensatiemogelijkheid is. De regering kan dit bevestigen. Al vindt de
regering het wenselijk dat compensatie zoveel mogelijk binnen de
pensioenregeling plaatsvindt. Op die manier wordt de pensioenbestemming namelijk behouden.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat werknemers die voor
hun pensionering het laatst bij een werkgever werken zonder pensioenregeling niet de ruilmogelijkheid hebben om het nabestaandenpensioen na
de pensioendatum op het gewenste niveau te krijgen. De regering geeft
aan dat ook een gewezen deelnemer op de pensioendatum recht heeft om
een deel van het ouderdomspensioen uit te ruilen voor een hoger
partnerpensioen na pensioendatum tot maximaal 70% van het
ouderdomspensioen. Dit geldt derhalve ook voor de werknemer die
voorafgaand aan zijn pensionering gaat werken bij een werkgever zonder
pensioenregeling.
De leden van de CDA-fractie vragen wat er gebeurt met het opgebouwde
partnerpensioen in het geval de partner overlijdt voor het moment dat de
deelnemer met pensioen gaat. De regering geeft aan dat het opgebouwd
partnerpensioen in dat geval tot het pensioenkapitaal van de deelnemer
blijft behoren. Mogelijk krijgt de deelnemer voor de pensioendatum een
nieuwe partner, voor wie het partnerpensioen in dat geval beschikbaar
komt wanneer de deelnemer komt te overlijden. Daarnaast heeft de
deelnemer op pensioendatum de mogelijkheid om dit opgebouwde
partnerpensioen uit te ruilen voor een hoger ouderdomspensioen.
De leden van de CDA-fractie willen voorts weten wat er gebeurt als deze
personen gescheiden zijn en willen graag weten of deze opgebouwde
aanspraken dan nog geruild kunnen worden naar ouderdomspensioen. De
regering licht toe dat op het moment van scheiden een bijzonder
partnerpensioen is toegekend aan de ex-partner. Wat er met het bijzonder
partnerpensioen gebeurd op het moment dat de ex-partner overlijdt
voordat de deelnemer overlijdt is afhankelijk van wat hierover in de
pensioenregeling is opgenomen. In de pensioenregeling kan namelijk
bepaald worden dat het bijzonder partnerpensioen weer deel gaat
uitmaken van de pensioenaanspraken van de deelnemer, conform
artikel 57 lid 6 van de Pensioenwet.
De leden van de CDA-fractie vragen of het klopt dat inhaal over diensttijd
waarin tijdsevenredige pensioenopbouw heeft plaatsgevonden in het
nieuwe fiscale pensioenstelsel niet meer mogelijk is. Verder vragen zij of
een dergelijke inhaal alsnog mogelijk gemaakt kan worden. Tot slot

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

192

vragen zij naar een nadere onderbouwing van het wel of niet kunnen
inhalen over diensttijd waarin tijdsevenredige pensioenopbouw heeft
plaatsgevonden.
Inhaal van pensioen ziet op het inhalen van het verschil tussen de
daadwerkelijk opgebouwde pensioenen en het maximale fiscale opbouwpercentage. Hierbij gaat om verstreken diensttijd en tekort aan pensioenopbouw bij de huidige werkgever. Voor inhaal van pensioen is altijd het
fiscale kader van belang, zoals dat geldt op moment dat de inhaal
plaatsvindt. Verder moet alle diensttijd bij de betreffende werkgever
meegenomen worden bij de berekening van de inhaalruimte. Anders zou
immers over een dienstjaar van tekort kunnen worden ingehaald, terwijl
in een ander dienstjaar (ten opzichte van het actuele fiscale kader) een
overschot bestaat.
In de praktijk bestaat in veruit de meeste gevallen niet of nauwelijks
fiscale ruimte om pensioen in te halen. Werknemers met een lang
dienstverband hebben in het verleden pensioen opgebouwd met een
lagere pensioenrichtleeftijd. Als dat pensioen wordt afgezet tegen het
actuele fiscale kader, dan bestaat er geen inhaalruimte meer, ook al was
de pensioenregeling in het verleden misschien niet fiscaal optimaal (ten
opzichte van het destijds geldende fiscale kader). Verder zijn de fiscale
kaders voor pensioenopbouw in de loop der jaren versoberd. Dit heeft er
toe geleid dat veel pensioenregelingen inmiddels een fiscaal maximale
pensioenopbouw kennen. Ook voor werknemers met een korter dienstverband, bestaat dus veelal niet of nauwelijks fiscale inhaalruimte.
Dit beeld wordt ook bevestigd door de Belastingdienst. Er worden jaarlijks
slechts enkele verzoeken om vooroverleg omtrent inhaal van pensioen
ingediend. In veruit de meeste gevallen is echter geen fiscale inhaalruimte
aanwezig of ontbreken de benodigde gegevens om de inhaalruimte te
kunnen vaststellen.
Uit het bovenstaande blijkt, dat de doelgroep zeer beperkt is. Om inhaal in
het nieuwe stelsel, over dienstjaren uit het oude stelsel mogelijk te maken,
is echter zeer complexe wetgeving nodig. Deze complexiteit heeft drie
oorzaken.
Allereerst kent het nieuwe fiscale pensioenkader een heel ander karakter
dan het huidige stelsel.
Het huidige fiscale pensioenkader is gebaseerd op een maximale
pensioenopbouw per dienstjaar. Het pensioenresultaat is maatgevend.
Het voorgestelde nieuwe fiscale pensioenkader is niet langer gebaseerd
op een jaarlijkse opbouwbegrenzing, maar gaat enkel nog uit van een
maximale premie-inleg per jaar. Het pensioenresultaat dat met die inleg
kan worden behaald, is fiscaal niet meer van belang. Inhaal in het nieuwe
fiscale stelsel, over dienstjaren uit het oude (huidige) stelsel, vereist dat er
een vertaalslag wordt gemaakt van opbouw met een jaarlijkse begrenzing,
naar een maximale premie-inleg per jaar. Deze vertaalslag moet dan
steeds gemaakt worden voor opgebouwde pensioenaanspraken met
verschillende pensioenrichtleeftijden.
Een tweede complicerende factor is dat de jaarlijkse premiebegrenzing in
het nieuwe fiscale pensioenstelsel leeftijdsonafhankelijk is. In het huidige
fiscale stelsel loopt de kostprijs van pensioenopbouw op, naarmate een
werknemer ouder wordt. Dat pensioenfondsen deze oplopende kostprijs
nivelleren tot een doorsneepremie doet daar niets aan af. Om inhaal in het
nieuwe fiscale stelsel, over dienstjaren uit het oude (huidige) stelsel
mogelijk te maken, moet de hiervoor genoemde vertaalslag per leeftijd
van de werknemer worden gemaakt (en per pensioenrichtleeftijd).

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

193

Tot slot wijzigt de systematiek van inhaal van pensioen in het nieuwe
fiscale pensioenstelsel. Zoals gezegd, wordt in het huidige fiscale stelstel
de inhaalruimte gebaseerd op het fiscale kader zoals dat geldt op moment
van inhaal. Hierbij is van belang dat alle verstreken dienstjaren in
aanmerking worden genomen.
In het nieuwe stelsel is de inhaalruimte afhankelijk van de fiscaal
maximale premie en van de pensioengrondslag, zoals deze golden in het
jaar waarop de inhaal ziet. Verder hoeft niet langer alle diensttijd in
aanmerking te worden genomen. Per dienstjaar kan vastgesteld worden
of er tekort is en dat tekort mag dan worden ingehaald.
Om inhaal in het nieuwe fiscale stelsel, over dienstjaren uit het oude
(huidige) stelsel mogelijk te maken, moet allereerst (fictief) een fiscaal
maximale premiegrens voor de afgelopen 40 tot 50 kalenderjaren worden
vastgesteld. Vervolgens moet additioneel en enkel voor diensttijd uit het
oude (huidige) stelsel een saldomethode worden opgenomen in de wet.
Zoals eerder aangegeven, kunnen er in het oude (huidige) stelsel
dienstjaren met een tekort en dienstjaren met een overschot aan
pensioenopbouw bestaan. Voor wat betreft diensttijd uit het oude
(huidige) stelsel zullen deze tekorten en overschotten moeten worden
gesaldeerd, ook al vindt de inhaal van pensioen plaats in het nieuwe
stelsel.
Zoals hierboven beschreven, is het nodig om omrekenfactoren te
berekenen per leeftijd van de werknemer, per pensioenrichtleeftijd van de
opgebouwde pensioenaanspraken en per kalenderjaar waarop de inhaal
ziet. Dit leidt tot meerdere tabellen met elk honderden omrekenfactoren.
Daarnaast moet nog een saldomethode worden toegepast op de
inhaalruimte.
Omdat de doelgroep zeer beperkt is en de benodigde wetgeving uitermate
complex, wordt inhaal in het nieuwe fiscale stelsel over dienstjaren uit het
oude fiscale stelsel niet mogelijk gemaakt.
De Minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen,
C.J. Schouten

Tweede Kamer, vergaderjaar 2021–2022, 36 067, nr. 7

194