Meer bekend maakt
meer bemind
Over ZSM en de samenwerking met de
Veiligheidshuizen

Meer bekend maakt meer bemind

Voorwoord

4

Samenvatting en conclusies

5

1
1.1
1.2
1.3
1.4
1.5
1.6
1.7

Inleiding
Introductie
Aanleiding
Doel- en vraagstelling
Afbakening
Onderzoeksaanpak
Referentiekader
Leeswijzer

10
10
12
13
14
14
15
16

2
2.1
2.1.1
2.1.2
2.2
2.3
2.4
2.5

Justitiële partners in ZSM
Wat is ZSM?
De ZSM-werkwijze
Doorontwikkeling van ZSM
Personele inzet en kwaliteit van het personeel
Informatie-uitwisseling tijdens het werkproces
Acceptatie ZSM
Conclusie

17
17
17
20
21
22
25
27

3
3.1
3.1.1
3.1.2
3.1.3
3.2
3.3

Justitiële partners in de Veiligheidshuizen
Wat zijn de Veiligheidshuizen?
Samenwerking in een netwerk
De partners in het Veiligheidshuis
De functies van het Veiligheidshuis
De inzet van de justitiële partners in de Veiligheidshuizen
Conclusie

28
28
28
29
30
33
35

4
4.1
4.2
4.3
4.3.1
4.3.2
4.3.3
4.3.4

Aansluiting ZSM en Veiligheidshuizen
Het belang van een goede aansluiting
De aansluiting in theorie
De aansluiting in de praktijk
Geen aansluiting tussen ZSM en Veiligheidshuis
Wel aansluiting tussen ZSM en Veiligheidshuis
Signalering van de Veiligheidshuisdoelgroep in ZSM
Alternatieve vormen van aansluiting

37
37
38
40
40
41
42
43

2

Meer bekend maakt meer bemind

4.4
4.5

Verklaringen voor de verschillen in aansluiting
Conclusie

44
46

I
II
III
IV

Bijlagen
ZSM-regio’s en Veiligheidshuizen
Functionarissen in ZSM
Geraadpleegde bronnen
Afkortingenlijst

47
49
51
52

3

Meer bekend maakt meer bemind

Veel justitiële organisaties zijn niet alleen actief in de strafrechtketen, maar
opereren ook in andere ketens en zijn actief in samenwerkingsverbanden waar
informatie wordt uitgewisseld en/of hun expertise is vereist. Hierbij dienen zij hun
eigen organisatiedoelen niet uit het oog te verliezen en tegelijkertijd bij te dragen
aan de doelen van de samenwerkingsverbanden. Dit vraagt van het Openbaar
Ministerie, de politie, de Raad voor de Kinderbescherming, Reclassering Nederland,
Stichting Verslavingsreclassering GGZ en Leger des Heils Jeugdbescherming &
Reclassering de nodige personele capaciteit en gerichte keuzes over de inzet van
hun capaciteit.
ZSM en de Veiligheidshuizen zijn twee van die samenwerkingsverbanden waarin
voornoemde justitiële partners actief zijn. In ZSM willen zij in gezamenlijkheid
Zorgvuldig, Snel en op Maat komen tot een voor het slachtoffer, de dader en de
maatschappij betekenisvolle beslissing in een zaak. In het Veiligheidshuis willen de
justitiële partners samen met gemeenten en zorgpartners door middel van
maatwerk komen tot een succesvolle aanpak van ketenoverstijgende complexe
problematiek rond een persoon of diens gezin. De personen in kwestie kunnen
tegelijkertijd in beide samenwerkingsverbanden ter sprake komen. In het belang
van die personen en de doelen die ZSM en de Veiligheidshuizen nastreven, is
aansluiting tussen beide samenwerkingsverbanden van meerwaarde.
In het voorliggende rapport gaat de Inspectie Veiligheid en Justitie (Inspectie VenJ)
na welke bijdrage de justitiële partners aan ZSM en de Veiligheidshuizen moeten
leveren en hoe de onderlinge aansluiting tussen beide samenwerkingsverbanden is
georganiseerd. De Inspectie VenJ ziet dat ZSM en de Veiligheidshuizen de
verschillen die er tussen de ZSM-regio’s zijn, in hun voordeel kunnen gebruiken:
realiseer of verbeter de onderlinge aansluiting, houd elkaar daarbij een spiegel voor,
begrijp en leer wat een ander nodig heeft. Immers, meer bekend maakt hier meer
bemind.

J.G. Bos
Hoofd Inspectie Veiligheid en Justitie

4

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Inleiding
In 2015 behandelden het Openbaar Ministerie (OM), de politie, de drie
reclasseringsorganisaties (3RO)1, de Raad voor de Kinderbescherming (Raad) en
Slachtofferhulp Nederland (SHN)2 in ZSM3 meer dan de helft van alle zaken die bij
het OM binnenkwamen. In ZSM beogen deze justitiële partners om gezamenlijk en
gelijktijdig een zaak in behandeling nemen, met als doel om in zaken waar sprake is
van veel voorkomende criminaliteit (zoals diefstal of vernieling) te komen tot een
zorgvuldige, snelle en betekenisvolle interventie4.
In de Veiligheidshuizen behandelen de justitiële partners, zorgpartners en
gemeenten ketenoverstijgende complexe casuïstiek met het oog op het
terugdringen van criminaliteit en het voorkomen van het (verder) afglijden van
personen.
Het kan zijn dat personen in kwestie tegelijkertijd in beide samenwerkingsverbanden ter sprake komen. Met het beoogde maatwerk in een casus en de doelen
die ZSM en de Veiligheidshuizen nastreven, acht de Inspectie VenJ het van belang
dat er een goede onderlinge aansluiting is.

1

3RO: Reclassering Nederland, Stichting Leger des Heils Jeugdbescherming & Reclassering en Stichting

2

In dit onderzoek is SHN niet betrokken. SHN heeft – uitzonderingen daargelaten – een minder prominente

Verslavingsreclassering GGZ.
rol in de overleggen in het Veiligheidshuis. Wanneer de Inspectie VenJ in het vervolg spreekt over de
justitiële partners bedoelt zij het OM, de politie, de 3RO en de Raad.
3

ZSM is een samenwerkingsverband tussen meerdere justitiële partners en staat thans voor Zorgvuldig,

4

Er is sprake van een zorgvuldige interventie wanneer een werkproces voldoende kwaliteits- en

Snel en op Maat.
rechtswaarborgen heeft om het vertrouwen van de verdachte, het slachtoffer en de maatschappij in het
gevoerde ZSM-proces te bevorderen. Een snelle interventie gaat over sneller beslissen in een zaak, de
doorlooptijden verkorten, een snelle aansluiting op de tenuitvoerlegging van een straf, een tijdige
informatieverstrekking aan betrokkenen en een vermindering van het aantal processtappen. Een
betekenisvolle interventie is herkenbaar, merkbaar en zichtbaar in de samenleving. Daarbij dient
rekening te worden gehouden met de omstandigheden, de context en de belangen van verdachten,
slachtoffers en de maatschappij. Deze drie pijlers zijn tevens de drie ZSM-ketendoelstellingen. (Landelijk
programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013). Ontwerp 2.0 ZSM-werkwijze. Versie 1.0,
p. 22).

5

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

De justitiële partners dragen vanuit hun taakuitvoering bij aan deze samenwerkingsverbanden. Zij leveren inzet in de vorm van personele capaciteit en
informatie. Gelet op de operationele uren van ZSM, vraagt ZSM meer inzet van de
justitiële partners dan de Veiligheidshuizen. Hier kan een spanningsveld ontstaan
dat invloed heeft op het functioneren van de justitiële partners, ZSM, de
Veiligheidshuizen en de aansluiting tussen deze twee samenwerkingsverbanden. In
eerdere onderzoeken van de Inspectie VenJ is dit spanningsveld al naar voren
gekomen5. Het vormt de aanleiding voor onderhavig onderzoek.
Er zijn op dit moment tien ZSM-locaties en 33 Veiligheidshuizen in Nederland, die
zich ieder op hun eigen manier en in relatie tot hun eigen lokale context hebben
doorontwikkeld tot waar zij nu staan. Hierbij kunnen zij gebruik maken van het
landelijk ontwikkelde instrument van de ZSM-werkwijze en het Landelijk Kader
Veiligheidshuizen. Deze documenten zijn – samen met het evaluatierapport Pilots
aansluiting tussen ZSM en veiligheidshuizen – het referentiekader dat de Inspectie
VenJ in dit onderzoek hanteert.
Dit onderzoek heeft als centrale onderzoeksvraag: Wat betekent de
ketensamenwerking in ZSM voor de Veiligheidshuizen en de taakuitvoering van de
justitiële partners? Om deze vraag te kunnen beantwoorden geeft de Inspectie VenJ
antwoord op vier deelvragen, te weten:
1.
2.
3.
4.

5

Welke inzet vraagt ZSM van de justitiële partners?
Welke inzet vragen de Veiligheidshuizen van de justitiële partners?
Hoe ervaren de justitiële partners het om zowel in ZSM als in het
Veiligheidshuis te participeren?
In hoeverre sluiten de werkwijzen tussen ZSM en de Veiligheidshuizen op
elkaar aan?

Onder andere de onderzoeken van de Inspectie VenJ die hebben geresulteerd in het rapport Reclassering
Nederland regio Rotterdam uit 2014 en het rapport SVG Reclassering Limburg uit 2013.

6

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Eindconclusie
De justitiële partners hebben de ZSM-werkwijze omarmd en draaien alle naar
vermogen mee tijdens de operationele uren van ZSM. De komst van ZSM heeft,
naast de ontwikkelingen in het sociale domein, de nodige impact gehad op de
Veiligheidshuizen. Het leidde onder andere in een groot aantal Veiligheidshuizen
tot een afname van het gebruik van de ketenkantoorfunctie van het
Veiligheidshuis door de justitiële partners. Deze terugtrekkende beweging
vormt echter op dit moment weinig risico voor de informatie-uitwisseling over
de complexe casuïstiek binnen dit samenwerkingsverband: de justitiële
partners zijn over het algemeen aanwezig bij de casusoverleggen wanneer dit
nodig is.
De Inspectie VenJ acht het voor de kwaliteit van de beslissingen die op de ZSMlocaties worden genomen en voor de lopende trajecten in de Veiligheidshuizen
essentieel dat de ZSM-locaties en de Veiligheidshuizen onderlinge aansluiting
realiseren. Hier is echter nog niet overal invulling aan gegeven en daar waar er
wel aansluiting is gerealiseerd, bestaat er ruimte voor verbetering.
De meerwaarde van de onderlinge aansluiting tussen de ZSM-locaties en de
Veiligheidshuizen wordt breed onderschreven en er liggen voldoende
handvatten om dit in alle ZSM-regio’s te realiseren. Daarnaast bieden de
verschillen tussen de ZSM-regio’s kansen voor zowel de ZSM-locaties als de
Veiligheidshuizen om van elkaar te leren. Dit met als doel om de eigen
werkwijzen te optimaliseren en de aansluiting tussen deze twee
samenwerkingsverbanden verder vorm te geven. Het is nu zaak voor de ZSMlocaties en de Veiligheidshuizen om die kansen te verzilveren.

Welke inzet vraagt ZSM van de justitiële partners?
De justitiële partners voeren het werkproces van ZSM uit in een dynamische
omgeving met een snelle doorlooptijd van zaken. Daarom is er op een ZSM-locatie
behoefte aan een vaste bezetting van een goede kwaliteit. De Inspectie VenJ ziet
dat deze bezetting – met name in vakantieperiodes en bij uitval – onder druk kan
komen te staan. Ook constateert de Inspectie VenJ dat ZSM door sommige justitiële
partners soms als leerschool of reïntegratieplek wordt gebruikt. De Inspectie VenJ
ziet het daarom als aandachtspunt voor de justitiële partners dat zij de
bestendigheid en de kwaliteit van het personeel op de ZSM-locaties bewaken.
Wanneer dit onvoldoende gebeurt, ontstaan er risico’s voor de voortgang van het
proces en de kwaliteit van de inhoudelijke beslissingen.
De Inspectie VenJ constateert dat de samenwerking tussen de justitiële partners in
ZSM naar behoren verloopt. Het OM en de politie voldoen aan de landelijke
afspraken over de personele inzet. De 3RO en de Raad voldoen hier echter niet op
alle locaties aan. Dit lossen zij op door regionale afspraken over fysieke
aanwezigheid en eventuele telefonische bereikbaarheid te maken, die zij nakomen.
Hoewel de justitiële partners over het algemeen een maximale bezetting van alle
partners als ideaal zien, is er vooralsnog geen sprake van onoverkomelijke
problemen waar dit niet het geval is.

7

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

De Inspectie VenJ acht het van belang dat alle justitiële partners op de cruciale
beslissingsmomenten tijdens het ZSM-werkproces zijn betrokken, zodat er niet het
risico ontstaat dat op die momenten relevante informatie en expertise ontbreekt.
Deze betrokkenheid moet in ieder geval zijn geborgd bij het nemen van de
routerings- of afdoeningsbeslissing. De Inspectie VenJ vraagt zich af of dit ook
standaard zou moet gebeuren bij het nemen van de selectiebeslissing, waar centraal
staat of een zaak ZSM-waardig is of niet. Dit ook met het oog op het vervolgtraject
na de overdracht vanuit ZSM. De Inspectie VenJ spoort de justitiële partners aan om
te verkennen of betrokkenheid van alle justitiële partners bij het nemen van
selectiebeslissing van meerwaarde is.6
Nu het fundament staat, breekt de tijd aan om ZSM verder uit te bouwen en de
werkprocessen te optimaliseren. De ene ZSM-locatie is hier al beduidend verder in
dan de ander. Dat is bijvoorbeeld te zien in het gebruik van de verdachtenmonitor,
die nu nog niet overal optimaal wordt ingezet. Ook zouden de respondenten graag
zien dat nu de basisprocessen goed verlopen, er naast de snelheid meer aandacht
en ruimte komt om de te nemen beslissingen zo betekenisvol mogelijk te laten zijn.
De ontwikkeling en de doorontwikkeling van de ZSM-werkwijze is landelijk
ondersteund door het ministerie van Veiligheid en Justitie. Hiervoor is in 2012 een
landelijk ketenprogramma gestart. Na 2016 wordt de doorontwikkeling van ZSM niet
meer vanuit het landelijke ketenprogramma ondersteund en zal de landelijke
ondersteuning op een andere manier worden vormgegeven. Los hiervan kunnen de
ZSM-locaties zelf de diversiteit, die er tussen de ZSM-locaties bestaat, meer
benutten als kans om van elkaar te leren. Dit met als doel om de werkprocessen
van de eigen ZSM-locatie verder te optimaliseren.
Welke inzet vragen de Veiligheidshuizen van de justitiële partners?
De justitiële partners maken op hun eigen wijze gebruik van de functies van het
Veiligheidshuis. Van die functies is de behandeling van complexe casuïstiek
verreweg de belangrijkste. De functie van het fungeren als informatieknooppunt
tussen het sociale domein en de strafrechtketen is nog volop in ontwikkeling. De
functie van het fungeren als ketenkantoor verliest terrein. De Inspectie VenJ ziet in
deze terugtrekkende beweging op dit moment weinig risico voor de informatieuitwisseling over de complexe casuïstiek binnen dit samenwerkingsverband.
De justitiële partners hechten namelijk belang aan de behandeling van complexe
casuïstiek en zij zijn over het algemeen aanwezig op de diverse casusoverleggen.
De Veiligheidshuizen geven daarbij aan tevreden te zijn over de samenwerking met
de justitiële partners en over de kwaliteit van de geleverde informatie.
De Inspectie VenJ constateert tegelijkertijd dat bij een aantal Veiligheidshuizen de
aanwezigheid van het OM bij de ‘casus-op-maat’-overleggen onder druk staat. De
Inspectie VenJ vindt dit kwetsbaar. Alle justitiële partners moeten hun bijdrage aan
de ‘casus-op-maat’-overleggen blijven borgen. Hun expertise is nodig om de
behandeling van complexe casuïstiek tussen de netwerkpartners in de
strafrechtketen, de zorgketen en het domein van de gemeente te blijven
garanderen.

6

Uit de wederhoorreactie blijkt dat de justitiële partners op dit vlak reeds initiatieven ondernemen.

8

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Hoe ervaren de justitiële partners het om zowel in ZSM als in het
Veiligheidshuis te participeren?
De Inspectie VenJ constateert dat de justitiële partners over het algemeen tevreden
zijn over de komst van ZSM en hun participatie hierin. Daarnaast hechten zij belang
aan hun participatie in de casusoverleggen in de Veiligheidshuizen. De justitiële
partners vinden deelname aan beide samenwerkingsverbanden belangrijk voor
zowel de doorgang van de processen aldaar, als voor hun eigen taakuitvoering.
In hoeverre sluiten de werkwijzen tussen ZSM en de Veiligheidshuizen op
elkaar aan?
ZSM en de Veiligheidshuizen vinden elkaar op het gebied van de betekenisvolle
interventie. Daarvoor dienen de samenwerkingsverbanden op elkaar aangesloten te
zijn. Die onderlinge aansluiting maakt het onder andere mogelijk dat ZSMmedewerkers nieuwe casuïstiek ten behoeve van de Veiligheidshuizen signaleren en
dat zij vanuit de Veiligheidshuizen advies krijgen over personen die bij hen bekend
zijn. Daarnaast kan de ontwikkeling van het Veiligheidshuis als informatieknooppunt
– ook in relatie tot Veilig Thuis en de sociale wijkteams – van betekenis zijn voor
ZSM. De verantwoordelijkheid om de aansluiting te realiseren en door te
ontwikkelen is in de regio’s belegd.
De meerwaarde van de aansluiting komt alleen tot uiting als hier in de praktijk
daadwerkelijk invulling aan wordt gegeven. Hierin is een rol weggelegd voor het
lokaal bestuur. De Inspectie VenJ constateert dat de aansluiting in de praktijk een
divers beeld laat zien: van integratie van werkwijzen tot (nagenoeg) geen
onderlinge aansluiting. Uit het onderzoek blijkt dat er verschillende redenen zijn
voor de diversiteit in de mate van onderlinge aansluiting: de bestuurlijke context, de
veranderende omgeving waarin het Veiligheidshuis zich moet (her)positioneren en
de mate van wederzijdse bekendheid tussen (medewerkers van) ZSM en de
Veiligheidshuizen met elkaars werkwijzen en verwachtingen. In elke ZSM-regio
spelen deze redenen, maar de ene regio ondervindt hier meer hinder van dan de
andere.
Als de onderlinge aansluiting onvoldoende van de grond komt, ziet de Inspectie
VenJ in bepaalde zaken risico’s voor zowel de kwaliteit van de beslissingen die de
justitiële partners in ZSM nemen, als voor de lopende trajecten in het
Veiligheidshuis. Een goede onderlinge aansluiting is vooral van belang bij complexe
doelgroepen, zoals de verwarde personen, die onder meer in het Veiligheidshuis
worden besproken.
Een aantal ZSM-locaties en bijbehorende Veiligheidshuizen investeren al in de
onderlinge aansluiting en samenwerking door met elkaar mee te lopen en casussen
te evalueren. De Inspectie VenJ spoort alle ZSM-locaties en Veiligheidshuizen aan
om te investeren in de versterking van de onderlinge aansluiting.

9

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

1
1.1

Introductie

Een zaak komt binnen in ZSM…
Remco7, een achttienjarige jongen die woont bij zijn ouders, wordt
aangehouden door de politie op verdenking van winkeldiefstal bij de Hema.
Remco wordt in het politiebureau opgehouden voor onderzoek. Tijdens het
opsporingsonderzoek bekijkt de politie de camerabeelden en deze wijzen uit dat
Remco inderdaad degene is die steelt. In het bijzijn van een advocaat bekent
Remco tijdens het politieverhoor. De zaak komt binnen in ZSM. Het Openbaar
Ministerie, de politie, de Raad voor de Kinderbescherming en de reclassering
verzamelen vervolgens de bij hen bekende informatie over Remco, waarna zij
gezamenlijk de zaak bespreken om te komen tot een beslissing. Het blijkt dat
Remco nog niet eerder in aanraking is geweest met justitie. Hij heeft wel een
aantal keer een gesprek gehad met een leerplichtambtenaar in verband met
ongeoorloofd schoolverzuim. Ook blijkt dat zijn vader al drie keer is veroordeeld
voor huiselijk geweld. In principe kan ZSM nu overgaan tot sec de
strafrechtelijke afhandeling van de zaak, zoals dagvaarding om de zaak te laten
voorkomen voor de rechter of door de zaak met een strafbeschikking af te
doen. Maar wellicht is er meer aan de hand en is een andere interventie
effectiever.

In 2011 zijn het Openbaar Ministerie (OM) en de politie in een aantal
arrondissementen gestart met pilots om sneller en meer betekenisvol tot
beslissingen te komen in zaken van verdachten van veel voorkomende criminaliteit,
zoals winkeldiefstal, bedreiging of vandalisme. Hierbij was er meer dan voorheen
oog voor de context van de zaak. De doorontwikkeling van de pilots leidde in 2012
tot het ontstaan van ZSM, een samenwerkingsverband van justitiële partners
bestaande uit het OM, de politie, de drie reclasseringsorganisaties (de 3RO:
Reclassering Nederland, Stichting Leger des Heils Jeugdbescherming & Reclassering
en Stichting Verslavingsreclassering GGZ), de Raad voor de Kinderbescherming
(Raad) en Slachtofferhulp Nederland (SHN), waar zaken van elke verdachte van
veel voorkomende criminaliteit worden ingebracht. ZSM stond oorspronkelijk voor

7

Dit betreft een zaak van een fictief personage.

10

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Zo Selectief, Snel, Slim, Simpel, Samen en Samenlevingsgericht Mogelijk8. Thans
staat ZSM voor Zorgvuldig, Snel en op Maat9.
De vernieuwende ZSM-werkwijze beoogt dat de justitiële partners gezamenlijk en
gelijktijdig een zaak in behandeling nemen, met als doel om in zaken waar sprake is
van veel voorkomende criminaliteit te komen tot een zorgvuldige, snelle en
betekenisvolle interventie. Zorgvuldig, snel en betekenisvol zijn dan ook de drie
pijlers van ZSM. Er is sprake van een zorgvuldige interventie wanneer een
werkproces voldoende kwaliteits- en rechtswaarborgen heeft om het vertrouwen van
de verdachte, het slachtoffer en de maatschappij in het gevoerde ZSM-proces te
bevorderen. Een snelle interventie gaat over sneller beslissen in een zaak, de
doorlooptijden verkorten, een snelle aansluiting op de tenuitvoerlegging van een
straf, een tijdige informatieverstrekking aan betrokkenen en een vermindering van
het aantal processtappen. Een betekenisvolle interventie is herkenbaar,
merkbaar en zichtbaar in de samenleving. Daarbij dient rekening te worden
gehouden met de omstandigheden, de context en de belangen van verdachten,
slachtoffers en de maatschappij. Deze drie pijlers zijn tevens de drie ZSMketendoelstellingen10.
In 2015 zijn er ongeveer 105.600 strafzaken ingebracht in ZSM. Dit komt neer op
56 procent van de instroom (in eerste aanleg) bij het OM. In 2013 bedroeg dit
percentage (met 83.500 strafzaken) nog 40 procent11.

…maar behoeft aanpak in het Veiligheidshuis
In ZSM wordt besloten om de strafrechtelijke beslissing uit te stellen en de
casus van Remco over te dragen aan het Veiligheidshuis. Mogelijk is hier meer
aan de hand dan alleen een strafbaar feit. In het Veiligheidshuis besluit men na
zorgvuldige weging dat het inderdaad een casus is voor het Veiligheidshuis, dit
om verder afglijden van Remco te voorkomen. Een vertegenwoordiger van de
gemeente, de leerplichtambtenaar en de justitiële partners komen bij elkaar
voor een overleg. Zij bespreken de casus van Remco en komen tot een plan
van aanpak. De uitkomst is dat de zaak van Remco door de officier van justitie
wordt geseponeerd en dat er vijf gesprekken met de reclassering volgen om te
achterhalen wat nu echt het probleem van Remco is. Vanuit het
maatschappelijk werk gaat een gezinscoach een gesprek voeren met de ouders
van Remco. De regie in deze casus wordt gelegd bij de reclassering.

ZSM is niet het enige samenwerkingsverband waarin justitiële partners
samenkomen om verdachten van veel voorkomende criminaliteit te bespreken. Op
de pijler van het betekenisvol interveniëren ontmoet ZSM de Veiligheidshuizen.

8

Landelijk programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013). Ontwerp 2.0 ZSM-werkwijze.

9

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC), Universiteit Utrecht (2016). Snel,

Versie 1.0.
Betekenisvol en Zorgvuldig. Een tussenevaluatie van de ZSM-werkwijze. Utrecht: Universiteit Utrecht, p.
78.
10

Landelijk programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013). Ontwerp 2.0 ZSM-werkwijze.

Versie 1.0, p. 22.
11

Openbaar Ministerie (2016). Jaarbericht 2015. Den Haag: Openbaar Ministerie, p. 68.

11

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

De Veiligheidshuizen zijn ontstaan vanuit ‘Justitie in de Buurt’-vestigingen die eind
jaren negentig zijn gestart. Op ‘Justitie in de Buurt’-vestigingen werd door het OM
samengewerkt met relevante (keten)organisaties om snel, doelgericht en in nauwe
afstemming te interveniëren bij criminele problematiek en veiligheidsproblematiek in
de vorm van een wijk- en/of probleemgerichte aanpak.12 Eerst ging het veelal om
een op het strafrecht (met het oog op vervolging) georiënteerd samenwerkingsverband van de justitiële partners op lokaal niveau. Later kwamen daar
nadrukkelijker de gemeenten en de zorgpartners bij. De focus lag nu meer op
alternatieve afdoeningswijzen buiten het strafrecht om. In 2012 kreeg, met de
komst van ZSM, de samenwerking rondom de strafrechtelijke vervolging van veel
voorkomende criminaliteit een plek buiten het Veiligheidshuis.
In de Veiligheidshuizen anno 2016 komen verschillende organisaties vanuit de
strafrechtketen, of vanuit het bestuurlijke domein van de gemeente gezamenlijk tot
een aanpak van ketenoverstijgende complexe problematiek. Dit ter voorkoming van
criminaliteit, overlast en het verder afglijden van een persoon of diens gezin. Hierbij
is een afdoening in het strafrecht slechts een van de mogelijkheden om tot een
succesvol plan van aanpak te komen in een casus. Andere mogelijkheden zijn
bijvoorbeeld gelegen in zorgtrajecten, schuldhulpverlening of gezinsondersteuning.
Er zijn op dit moment tien ZSM-locaties en 33 Veiligheidshuizen in Nederland (zie
bijlage I). Dit betekent dat elke ZSM-locatie in de praktijk aangesloten kan zijn op
een of meerdere Veiligheidshuizen. Al in 2014 zijn vier regionale pilots uitgevoerd
om de aansluiting tussen ZSM en de Veiligheidshuizen te verbeteren. De evaluatie
van deze pilots is opgetekend in het rapport Pilots aansluiting tussen ZSM en
veiligheidshuizen. Hierin zijn onder andere een aantal noties benoemd die als
bouwstenen fungeren om een gezamenlijke regionale visie op de aansluiting tussen
ZSM en de Veiligheidshuizen vorm te geven.13 De noties betreffen onder andere het
realiseren van goede informatie-uitwisseling en de signalering van complexe en
ketenoverstijgende problematiek in ZSM. Na de evaluatie van de pilots is onder
andere een Handreiking opgesteld om te komen tot een betere aansluiting tussen de
twee samenwerkingsverbanden.14

1.2

Aanleiding

De Inspectie VenJ vindt het van belang dat ZSM en de Veiligheidshuizen goed
functioneren, zodat in elke zaak of casus een passende beslissing kan worden
genomen die het meest effectief is voor de persoon en de maatschappij. De
justitiële partners dragen vanuit hun taakuitvoering bij aan het functioneren van
deze samenwerkingsverbanden. Hiervoor dienen zij, ten behoeve van ZSM en de
Veiligheidshuizen, inzet te leveren in de vorm van personele capaciteit en
informatie. Uit eerdere onderzoeken van de Inspectie VenJ15 bleek dat het OM en de
3RO soms noodgedwongen keuzes moeten maken of, en zo ja in welke mate, zij

12

WODC, Adviesbureau van Montfoort (2008). Evaluatie van Justitie in de Buurt nieuwe stijl. Verbindende
netwerken in de veiligheidshuizen. Woerden: Adviesbureau van Montfoort/WODC, p. 26.

13

Openbaar Ministerie (2015). Pilots aansluiting tussen ZSM en veiligheidshuizen. Definitief Eindrapport.
Den Haag: Openbaar Ministerie.

14

Handreiking aansluiting ZSM en Veiligheidshuizen. Versie 20 maart 2015.

15

Onder andere de onderzoeken van de Inspectie VenJ die hebben geresulteerd in het rapport Reclassering

Nederland regio Rotterdam uit 2014 en het rapport SVG Reclassering Limburg uit 2013.

12

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

hun medewerkers in de verschillende samenwerkingsverbanden kunnen
afvaardigen.
Gelet op de operationele uren van ZSM, vraagt ZSM meer personele capaciteit van
de justitiële partners dan de Veiligheidshuizen. De deelname van de justitiële
partners aan een Veiligheidshuis is echter van meerwaarde. In de eerste plaats
omdat hier informatiedeling en regievoering op een casus plaatsvindt, die nodig is
voor de uitvoering van de kerntaken van de justitiële partners. In de tweede plaats
hebben de andere partners in het Veiligheidshuis voor volledige beeldvorming over
een casus behoefte aan de informatie van de justitiële partners. Indien de justitiële
partners besluiten niet aanwezig te zijn, zou dit afbreuk kunnen doen aan de
werking van het Veiligheidshuis.
De Inspectie VenJ hecht daarnaast waarde aan een goede aansluiting tussen deze
samenwerkingsverbanden. Uit voornoemde onderzoeken van de Inspectie VenJ
bleek dat deze aansluiting nog niet overal voldoende tot stand kwam. Een goede
aansluiting tussen ZSM en de Veiligheidshuizen (en bijbehorende informatieuitwisseling) is allereerst van belang omdat ZSM in voorkomende gevallen
informatie uit het Veiligheidshuis nodig heeft, zodat zij een totaalbeeld kunnen
vormen over de zaak voor de beslissing die de justitiële partners gezamenlijk
nemen. Een te snelle afhandeling van een zaak in ZSM kan namelijk tot problemen
leiden wanneer deze zaak betrekking heeft op een persoon die tot de doelgroep van
het Veiligheidshuis behoort. Daar worden interventies ingezet op basis van een
gezamenlijk doordacht plan van aanpak. Ten tweede is informatie-uitwisseling
tussen het Veiligheidshuis en ZSM over de genomen beslissing van belang ten
behoeve van eventuele actualisering en aanpassing van de lopende trajecten in het
Veiligheidshuis. Ten derde kan ZSM bij een persoon ketenoverstijgende complexe
problematiek signaleren; overdracht aan het Veiligheidshuis kan dan verder
afglijden van een persoon of diens gezin voorkomen.

1.3

Doel- en vraagstelling

De Inspectie VenJ wil met dit onderzoek inzichtelijk maken of de justitiële partners
in beide samenwerkingsverbanden de gewenste inzet kunnen leveren en hoe ZSM
en de Veiligheidshuizen samenwerken. Waar mogelijk benoemt de Inspectie VenJ
aandachtspunten of risico’s. De focus van de Inspectie VenJ ligt in dit onderzoek op
de justitiële partners die vanuit het strafrecht in ZSM actief zijn en die daarnaast in
de Veiligheidshuizen opereren, alsmede op de aansluiting tussen ZSM en de
Veiligheidshuizen.
De centrale onderzoeksvraag van dit onderzoek luidt als volgt: ‘Wat betekent de
ketensamenwerking in ZSM voor de Veiligheidshuizen en de taakuitvoering van de
justitiële partners?’
Om de centrale onderzoeksvraag te kunnen beantwoorden, geeft de Inspectie VenJ
antwoordt op vier deelvragen, te weten:
1.
2.
3.

Welke inzet vraagt ZSM van de justitiële partners?
Welke inzet vragen de Veiligheidshuizen van de justitiële partners?
Hoe ervaren de justitiële partners het om zowel in ZSM als in het
Veiligheidshuis te participeren?

13

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

4.

In hoeverre sluiten de werkwijzen tussen ZSM en het Veiligheidshuis op elkaar
aan?

1.4

Afbakening

Het onderzoek richt zich op de vraag welke inzet de justitiële partners aan ZSM en
de Veiligheidshuizen moeten leveren, hoe zij die inzet ervaren en in welke mate de
aansluiting tussen deze twee samenwerkingsverbanden is gerealiseerd. Van de vijf
vaste justitiële partners in ZSM zijn er vier die van oudsher aanwezig zijn in de
Veiligheidshuizen en die casus- of regievoerder kunnen zijn in een casus. SHN heeft
– uitzonderingen daargelaten – een minder prominente rol in de overleggen in het
Veiligheidshuis. Derhalve wordt SHN niet meegenomen in dit onderzoek. Dit
betekent dat in dit onderzoek het OM, de politie, de 3RO en de Raad centraal staan.
Wanneer in het vervolg van dit rapport de Inspectie VenJ spreekt over de justitiële
partners, bedoelt zij de zojuist genoemde vier organisaties.
In Nederland heeft ieder arrondissement (verder: ZSM-regio) een ZSM-locatie, waar
de justitiële partners zaken van veelvoorkomende criminaliteit behandelen. Naast
het totaal van tien ZSM-locaties bestaat er voor de verwerking van verkeerszaken
een landelijke ZSM-locatie: het Parket Centrale Verwerking Openbaar Ministerie
(CVOM). In tegenstelling tot de andere ZSM-locaties wordt van het CVOM geen
aansluiting verlangd met de Veiligheidshuizen. Vanwege de afwijkende positionering
laat de Inspectie VenJ het CVOM in dit onderzoek buiten beschouwing.
Op een ZSM-locatie zijn er twee soorten werkprocessen ingericht. ZSM is
oorspronkelijk gestart met alleen de zogenaamde ‘vastzaken’. Het gaat dan om
verdachten die in de eerste uren na hun aanhouding vastzitten, eventueel gevolgd
door inverzekeringstelling. Dit ZSM-werkproces start direct na de aanhouding van
de verdachte. Later is ZSM zich ook gaan richten op de zogenaamde ‘nietvastzaken’. Hier gaat het om ontboden verdachten. Deze verdachten worden
(bijvoorbeeld na een aangifte) op een later moment voor verhoor ontboden op het
politiebureau. Voor hen start het ZSM-werkproces een aantal dagen voor het
geplande verhoor. In dit onderzoek ligt de focus alleen op het werkproces rondom
de ‘vastzaken’ omdat dit het meest doorontwikkelde werkproces van ZSM betreft.
Desalniettemin zijn de uitkomsten van dit onderzoek ook van betekenis voor de
‘niet-vastzaken’.
Tijdens de uitvoering van de ZSM-werkwijze hebben de justitiële partners te maken
met een aantal zogeheten koppelvlakken met andere werkprocessen. Op deze
koppelvlakken vindt informatie-uitwisseling over de zaak plaats met (in)direct
betrokken partners en/of vindt overdracht van een zaak plaats. De koppelvlakken
zijn er bijvoorbeeld met de opsporing door de politie, de overdracht van een zaak
aan de backoffice van het OM, de executie van de OM-beslissing of de behandeling
van complexe ketenoverstijgende problematiek in de Veiligheidshuizen. Dit
onderzoek richt zich op het koppelvlak tussen ZSM en de Veiligheidshuizen.

1.5

Onderzoeksaanpak

De Inspectie VenJ heeft de uitvoering van het onderzoek in een aantal fases
opgesplitst: de fase van documentstudie, de fase van interviews en observaties en
de fase waarin een expertbijeenkomst is georganiseerd. De opbrengsten hieruit zijn
gebruikt als input voor onderhavig rapport.

14

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Tijdens de documentstudie heeft de Inspectie VenJ de algemene documentatie over
ZSM en de Veiligheidshuizen verzameld en bestudeerd. Daarnaast heeft de Inspectie
VenJ bij de tien ZSM-locaties specifieke documentatie opgevraagd en ontvangen
over de opzet van de ZSM-locatie en de aansluiting met de Veiligheidshuizen in de
desbetreffende ZSM-regio. Op basis hiervan zijn de ZSM-locaties geclusterd naar
overeenkomsten en zijn vervolgens de te bezoeken ZSM-regio’s geselecteerd. Voor
de selectie hanteerde de Inspectie VenJ de variabelen geografische spreiding, de
(door)ontwikkeling van de ZSM-locatie en de mate van aansluiting met de
Veiligheidshuizen.
Uit de selectie zijn vijf ZSM-regio’s gekomen, te weten: Noord-Nederland,
Amsterdam, Rotterdam, Oost-Brabant en Zeeland-West-Brabant. In deze vijf ZSMregio’s waren op het moment van onderzoek dertien Veiligheidshuizen actief, te
weten: Veiligheidshuis Groningen, Veiligheidshuis Fryslân, Veiligheidshuis Drenthe,
Actiecentrum Veiligheid & Zorg Amsterdam (AcVZ), Veiligheidshuis RotterdamRijnmond, Veiligheidshuis Zuid-Holland-Zuid, Regionaal Veiligheidshuis Maas &
Leijgraaf, Veiligheidshuis Brabant Zuidoost, Veiligheidshuis 's-Hertogenbosch en
omstreken, Zorg- en Veiligheidshuis De Markiezaten, Veiligheidshuis Baronie Breda,
Zorg- en Veiligheidshuis Midden-Brabant en Veiligheidshuis Zeeland.
Na de selectie heeft de Inspectie VenJ de verschillende ZSM-regio’s bezocht. In elke
ZSM-regio zijn de ZSM-locatie en de Veiligheidshuizen bezocht. Op de ZSM-locatie
heeft de Inspectie VenJ vier groepsinterviews gehouden met vertegenwoordigers
van het OM, de politie, de 3RO en de Raad die in ZSM werkzaam zijn. In deze
interviews was zowel het tactische als operationele niveau vertegenwoordigd.
Daarnaast heeft op de ZSM-locatie een observatie van het ZSM-werkproces
plaatsgevonden. Bij de Veiligheidshuizen is gesproken met het vaste personeel van
het Veiligheidshuis, waaronder in ieder geval de ketenmanager en een
procesregisseur.
Als laatste stap in het onderzoek is een interactieve expertbijeenkomst gehouden
met vertegenwoordigers van de justitiële partners die op landelijk niveau met (de
ontwikkeling van) ZSM en de Veiligheidshuizen zijn belast. Ook waren
vertegenwoordigers van de Landelijke Vereniging van Managers van
Veiligheidshuizen (LVMV) aanwezig16. Het doel van de expertbijeenkomst was om
zowel rode draden uit de bevindingen van interviews en observaties ter herkenning
voor te leggen, als te discussiëren over de mate van aansluiting tussen ZSM en de
Veiligheidshuizen en hoe deze volgens hen vorm zou moeten krijgen.

1.6

Referentiekader

Uit de documentstudie is naar voren gekomen dat er drie documenten zijn die op
landelijk niveau belangrijk zijn voor ZSM en de Veiligheidshuizen. Het gaat dan om:
1.
2.

16

Landelijk programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013).
Ontwerp 2.0 ZSM-werkwijze. Versie 1.0.
Ministerie van Veiligheid en Justitie (2013). Landelijk kader veiligheidshuizen.
Vóór en dóór partners. Den Haag: Rijksoverheid.

De ketenmanagers van de 33 Veiligheidshuizen laten zich door een aantal van hen vertegenwoordigen in
de Landelijke Vereniging van Managers van Veiligheidshuizen. Zie paragraaf 3.1.2.

15

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

3.

Openbaar Ministerie (2015). Pilots aansluiting tussen ZSM en veiligheidshuizen.
Definitief Eindrapport. Den Haag: Openbaar Ministerie.

Deze documenten beschrijven de huidige werkwijzen voor ZSM en de
Veiligheidshuizen en gaan in op de aansluiting tussen deze twee
samenwerkingsverbanden. Het Ontwerp 2.0 van de ZSM-werkwijze, het Landelijk
Kader Veiligheidshuizen en het rapport Pilots aansluiting tussen ZSM en
veiligheidshuizen zijn voor ZSM en de Veiligheidshuizen niet bindend en worden niet
top-down opgelegd, maar zij geven voor de Inspectie VenJ wel richting aan wat er
vanuit landelijk oogpunt van ZSM en de Veiligheidshuizen idealiter wordt verwacht
dan wel wordt geadviseerd. Deze drie documenten zijn dan ook om die reden voor
de Inspectie VenJ een ijkpunt en dienen als referentiekader voor dit onderzoek. Aan
de hand van dit referentiekader is de Inspectie VenJ nagegaan hoe de ZSM-locaties
en de Veiligheidshuizen invulling geven aan hun eigen lokale werkwijze en hun
onderlinge aansluiting.

1.7

Leeswijzer

In onderhavig hoofdstuk is ingegaan op de aanleiding, de onderzoeksvragen, de
afbakening en de onderzoeksaanpak. De volgende drie hoofdstukken gaan in op de
bevindingen van het onderzoek. Ze beginnen alle met één of meerdere
beschrijvende paragrafen over hoe volgens het referentiekader ZSM, de
Veiligheidshuizen of de onderlinge aansluiting zouden moeten werken. In de daarop
volgende paragrafen gaat de Inspectie VenJ in op de bevindingen van het
onderzoek. Deze paragrafen beginnen met een paars kader dat een beknopte
samenvattende conclusie van de desbetreffende paragraaf weergeeft. Ieder
hoofdstuk eindigt met een conclusie.
Hoofdstuk 2 gaat in op samenwerking tussen de justitiële partners in ZSM en hoe zij
het ervaren om in ZSM te participeren. Hiervoor wordt eerst ingegaan op wat ZSM
precies is en hoe de justitiële partners hierin participeren. Vervolgens komen de
bevindingen van de Inspectie VenJ over deze samenwerking aan bod.
In hoofdstuk 3 gaat de Inspectie VenJ in op de inzet van de justitiële partners in de
Veiligheidshuizen en hoe zij het ervaren om in de Veiligheidshuizen te participeren.
Allereerst wordt beschreven wat de Veiligheidshuizen zijn en hoe de justitiële
partners hierin participeren. Daarna wordt ingegaan op de bevindingen van de
Inspectie VenJ rond de inzet van de justitiële partners in de Veiligheidshuizen.
In hoofdstuk 4 staat de aansluiting tussen ZSM en de Veiligheidshuizen centraal. Dit
hoofdstuk beschrijft eerst wat de meerwaarde is van de aansluiting en hoe de
aansluiting in theorie zou moeten werken. Vervolgens gaat de Inspectie VenJ over
tot de werking van de aansluiting in de praktijk.

16

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

2
Dit hoofdstuk beschrijft de inzet van de justitiële partners in ZSM en gaat in op de
vraag hoe de justitiële partners het ervaren om in ZSM te participeren. Hiermee
geeft dit hoofdstuk antwoord op de eerste en (een gedeelte van) de derde deelvraag
van het onderzoek.
Allereerst wordt in paragraaf 2.1 op basis van het Ontwerp 2.0 van de ZSMwerkwijze17 kort geschetst wat ZSM is, hoe in theorie de justitiële partners hierin
participeren en hoe de doorontwikkeling van ZSM plaatsvindt. In paragraaf 2.2 tot
en met 2.4 worden achtereenvolgens de bevindingen uit de praktijk beschreven
over de inzet van de justitiële partners in ZSM, de wijze waarop de informatieuitwisseling in ZSM plaatsvindt en samenkomt tot een beslissing in de zaak en de
bevindingen ten aanzien van de ervaring van de justitiële partners met ZSM: is er
sprake van acceptatie van deze nieuwe werkwijze? Het hoofdstuk sluit in paragraaf
2.5 af met een conclusie.

2.1

Wat is ZSM?

2.1.1

De ZSM-werkwijze

Ontwerp 2.0 van de ZSM-werkwijze
De ZSM-pilots van 2011 resulteerden in een eerste ontwerp voor een landelijke
ZSM-werkwijze. De doorontwikkeling van deze werkwijze leidde in december 2013
tot het Ontwerp 2.0 van de ZSM-werkwijze. Deze is vanuit een ketenperspectief
opgesteld en geeft weer wat de justitiële partners gezamenlijk willen bereiken met
ZSM. Hoewel het een landelijke werkwijze betreft, kunnen er – als gevolg van de
bottom-up benadering van de ontwikkeling van ZSM – verschillen zijn in de wijze
waarop de landelijke werkwijze per ZSM-locatie is geïmplementeerd.
De ZSM-locatie
Op een ZSM-locatie werken de justitiële partners samen in een zogenaamd Selectieen Coördinatiecentrum (SCC). Het SCC is zeven dagen per week, veertien uur per
dag operationeel onder regie van een officier van justitie (OvJ) van het OM. Elke
justitiële partner vaardigt minimaal een functionaris af om deel te nemen aan ZSM
(zie bijlage II). In ZSM brengen zij de voor hen bekende informatie in op de
17

Landelijk programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013). Ontwerp 2.0 ZSM-werkwijze.
Versie 1.0.

17

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

zogeheten ‘ZSM-tafel’. Op basis hiervan neemt de OvJ – in principe samen met de
justitiële partners – een finale beslissing in de zaak. Deze finale beslissing wordt in
het ZSM-werkproces de routerings- of afdoeningsbeslissing genoemd.

De setting van ZSM
In een gezamenlijke kantoorruimte zitten de medewerkers van de justitiële
partners bij elkaar. Boven de bureaus waaraan zij werken, hangen vaak bordjes
waarop staat welke organisatie waar zit. In de kantoorruimte hangt dikwijls een
groot beeldscherm met daarop een overzicht van de aangehouden verdachten
en de tijd die er resteert om de zaak binnen de termijn van zes uur of drie
dagen af te doen. Er is sprake van een levendige dynamiek met veel mondeling
overleg, waarbij dossiermapjes van medewerker naar medewerker gaan.

Processtappen
Het Ontwerp 2.0 van de ZSM-werkwijze benoemt vier processtappen in het
werkproces van ZSM. Het verschilt per processtap welke justitiële partner in actie
komt. Dit is schematisch weergegeven in afbeelding 1. De vier processtappen
bestaan weer uit verschillende fasen. In het ZSM-werkproces hoeven de
processtappen niet per se volgtijdelijk plaats te vinden. De uitvoering van een
aantal fasen kan zich bijna parallel voltrekken. Hieronder is het werkproces volgens
het Ontwerp 2.0 van de ZSM-werkwijze op hoofdlijnen beschreven.
Afbeelding 1. Het ZSM-werkproces en de acties van justitiële partners (excl. SHN)

18

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Intake & selectie
Wanneer een basisteam van de politie de aanhouding van een verdachte in BVH18
opneemt, zorgt de koppeling met BOSZ19 ervoor dat deze zaak automatisch op de
verdachtenmonitor (zie paragraaf 2.3) verschijnt. De Intake & selectie vangt aan
zodra een zaak op de verdachtenmonitor verschijnt. De administratieve
medewerkers van het OM en de politie halen vanaf dat moment de benodigde
gegevens uit hun eigen registratiesystemen20. De politiecoördinator heeft contact
met de politiemedewerker van het basisteam die de verdachte heeft aangehouden.
De OvJ en de politiecoördinator nemen vervolgens gezamenlijk een
selectiebeslissing: komt een zaak voor ZSM in aanmerking of kan de zaak direct
worden doorverwezen of overgedragen, bijvoorbeeld naar de backoffice van het OM
voor het reguliere (niet-ZSM) strafrechttraject, het Veiligheidshuis ter behandeling
van de ketenoverstijgende complexe problematiek of naar Halt. Indien de zaak in
aanmerking komt voor een behandeling in ZSM, verstrekt de politiecoördinator de
gegevens van een meerderjarige verdachte aan de reclasseringswerker van de 3RO
en de gegevens van een minderjarige verdachte aan de medewerker adviesteam
van de Raad.
Verzamelen informatie & adviseren
Wanneer een zaak in ZSM blijft, raadplegen de medewerkers van de 3RO en de
Raad IRIS21, KBPS22 en de verwijsindex risicojongeren (VIR)23. Daarnaast hebben
zij, indien de verdachte reeds bij hun bekend is, zo nodig contact met de
casusverantwoordelijke – die de verdachte in kwestie zelf kent – in hun organisatie.
Op basis van de aangetroffen informatie formuleren de medewerkers van de 3RO en
de Raad een advies voor de routerings- of afdoeningsbeslissing.
Afstemmen & beoordelen
In deze processtap bereidt de beoordelaar van het OM de zaak voor. Dit betekent
dat onder andere de uitkomsten van het opsporingsonderzoek worden bestudeerd.
Ook vindt er een moment van afstemming plaats tussen de ketenpartners. Tijdens
de afstemming geven de partners hun advies. Vervolgens neemt de OvJ een
routerings- of afdoeningsbeslissing. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om een

18

Basisvoorziening Handhaving (BVH) is het landelijk geautomatiseerd basissysteem voor alle
kernprocessen van de politie en wordt tevens gebruikt voor sturings-, informatie-, en
ondersteuningsdoeleinden.

19

BOSZ staat voor Betere Opsporing door Sturing op Zaken. Met het systeem BOSZ worden de
werkzaamheden met betrekking tot misdrijven van begin tot eind gemonitord binnen en tussen de politieeenheden en de arrondissementsparketten. Het systeem krijgt de benodigde informatie van zowel de
politie als het OM, waardoor er altijd een actueel en gemeenschappelijk overzicht is van de statussen van
de opsporingsonderzoeken en de genomen kernbeslissingen in de opsporingsonderzoeken.

20

Deze registratiesystemen zijn onder andere GPS en COMPAS. GPS is het Geïntegreerd processysteem
Strafrecht van het OM voor ondersteuning van de digitale registratie en verwerking van strafzaken.
COMPAS, het Communicatiesysteem Openbaar Ministerie - Parket Administratie Systeem, is de
voorganger van GPS. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van BVH en Amazone. Amazone is een
doelgroepensysteem van de politie, specifiek voor het monitoren van verdachte personen en veelplegers.

21
22

IRIS is het Integraal Reclassering Informatie Systeem waarin de 3RO hun cliëntdossiers bijhouden.
KBPS is het Kinderbescherming Bedrijfs Processen Systeem dat de Raad gebruikt voor de ondersteuning
van haar primaire proces.

23

De verwijsindex risicojongeren is een digitaal systeem dat risicosignalen van hulpverleners over jongeren
(tot 23 jaar) bij elkaar brengt.

19

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

dagvaarding, een TOM- of OTP-zitting24, een OM-strafbeschikking, een transactie,
een beleidssepot (voorwaardelijk of onvoorwaardelijk) of een technisch sepot.
Verwerken beslissing & informeren
Na de routerings- of afdoeningsbeslissing verwerken de justitiële partners zo nodig
de beslissing in hun registratiesystemen. Voor zover het nog niet is gebeurd, geeft
het OM de verdachte (en diens advocaat) een toelichting op de beslissing. Indien de
verdachte nog aanwezig is op het politiebureau (of hiervoor wordt gevraagd terug te
komen), dan verzorgt de verbalisant van de politie namens het OM de uitreiking en
de betekening van de dagvaarding.

2.1.2

Doorontwikkeling van ZSM

Regionale doorontwikkeling
Sinds de pilots van 2011 kenmerkt ZSM zich door een regionale doorontwikkeling en
implementatie. Op elke ZSM-locatie geven de professionals op de werkvloer vorm
aan het werkproces. Bij ZSM is dan ook sprake van een bottom-up benadering:
vanuit de uitvoering geven de justitiële partners vorm aan ZSM. Voor de regionale
doorontwikkeling en sturing zijn er regionale stuurgroepen ZSM ingericht, waaraan
in ieder geval de justitiële partners deelnemen.
Landelijke initiatieven
Bij zowel de ontwikkeling als de doorontwikkeling van ZSM is het ministerie van
Veiligheid en Justitie betrokken. Dit ministerie heeft in 2012 voor ZSM een
ketenprogramma ingericht, dat onder andere als doel heeft om de landelijke
invoering van de ZSM-werkwijze te bewerkstellingen en om deze werkwijze door te
ontwikkelen. De sturing van dit ketenprogramma is belegd bij de stuurgroep
Herontwerp Strafrechtketen (HSK). Daarnaast vindt er via de landelijke
klankbordgroep ZSM op beleidsniveau afstemming plaats tussen de betrokken
partners.25 Ook is er een landelijk overleg Projectleiders ZSM.
In 2015 besloot de stuurgroep HSK om onder andere door middel van landelijke
ketenwerkgroepen en een landelijk ZSM-ketenreviewteam in het ketenprogramma
ZSM meer de nadruk te leggen op het borgen van de ZSM-werkwijze in de
dagelijkse praktijk. De aandacht ging hierbij uit naar het bestendigen van het
fundament van ZSM en het betekenisvol interveniëren. Deze landelijke initiatieven
moeten ervoor zorgen dat de ZSM-werkwijze dusdanig vervolmaakt wordt, dat voor
de doorontwikkeling en kwaliteitsborging ervan niet langer ondersteuning vanuit een
landelijke programma nodig is. Dit ook met het oog op het gegeven dat het
ketenprogramma ZSM op 31 december 2016 zal eindigen.26 Na 2016 wordt beoogd

24

Tijdens een Taakstrafzitting van het OM (TOM) kan het OM de meerderjarige verdachte een
transactievoorstel doen, zoals het aanbieden van een werkstraf, leertraject of betaling van een
schadevergoeding aan het slachtoffer. Dit om strafvervolging te voorkomen. Als de verdachte op het
aanbod ingaat, hoeft hij niet meer voor de rechter te verschijnen. Bij minderjarige verdachten heet deze
zitting een Oproep Ten Parkette (OTP).

25

De stuurgroep HSK is een strafrechtketen-breed samenwerkingsverband met daarbij ook de betrokken
departementale partners. In de klankbordgroep ZSM zitten nagenoeg dezelfde partners als in de
stuurgroep HSK.

26

Ketenprogrammaplan ZSM 2015.

20

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

om de landelijke ondersteuning vanuit het ministerie van Veiligheid en Justitie op
een andere manier vorm te geven.27

2.2

Personele inzet en kwaliteit van het personeel

De Inspectie VenJ constateert dat het OM en de politie voldoen aan de
landelijke afspraken over de personele inzet. De 3RO en de Raad voldoen hier
niet overal aan. Dit lossen zij op door regionale afspraken te maken die zij
nakomen. Zowel de 3RO als de Raad heeft op een aantal locaties bij
afwezigheid telefonische bereikbaarheid georganiseerd. Hoewel de partners
over het algemeen een maximale bezetting van alle partners als ideaal zien,
zijn er vooralsnog geen onoverkomelijke problemen waar dit niet het geval is.
Essentieel is wel dat de justitiële partners zorgdragen voor een bestendige
bezetting op de ZSM-locatie, met personeel dat beschikt over de juiste
kwaliteit.

Personele inzet in ZSM
ZSM is zeven dagen per week tussen 08.00 en 22.00 uur (7 x 14 uur) operationeel.
De landelijke afspraak is dat de politie en het OM tijdens deze operationele uren
aanwezig zijn. Voor de 3RO en de Raad is dit twee uur minder, namelijk 7 x 12
uur.28 De politie en het OM voldoen aan de landelijke afspraak, de 3RO voldoen hier
op bijna alle locaties aan. De Raad voldoet op meerdere locaties niet aan de
landelijke afspraak. De Inspectie VenJ constateert dat hier verschillende redenen
voor zijn. Het kan bijvoorbeeld gaan om het ontbreken van de beschikbare
capaciteit voor een bezetting van 7 x 12 uur, maar het komt ook voor dat sprake is
van een dusdanig beperkt aantal zaken op bepaalde momenten van de dag, dat het
beoogde tijdsbestek om in ZSM te participeren niet efficiënt zou zijn. Op de ZSMlocaties waar de 3RO en de Raad niet voldoen aan de landelijke afspraken, zijn
regionale afspraken gemaakt over de inzet van deze organisaties tijdens de
operationele uren van ZSM. Aan deze regionale afspraken voldoen de 3RO en de
Raad wel.
Door de regionale afspraken is er met name in de late avonduren niet altijd sprake
van de maximale bezetting van alle justitiële partners in ZSM. Toch veroorzaken
deze keuzes vooralsnog geen onoverkomelijke problemen voor het ZSM-werkproces.
Als er geen maximale bezetting is, zijn er werkafspraken gemaakt om hiermee om
te gaan. Een voorbeeld hiervan is telefonische bereikbaarheid bij afwezigheid. Een
ander voorbeeld is de afspraak tussen de Raad en de overige justitiële partners dat
er in principe niet buiten hun aanwezigheid om over een minderjarige verdachte een
beslissing wordt genomen. Als er dan geen telefonische bereikbaarheid is, worden
de afstemming en het beslissingsmoment zo mogelijk doorgeschoven naar de
volgende ochtend. De 3RO hebben soortgelijke afspraken.
Alle partners geven in de interviews aan dat zij de personele inzet naar vermogen
leveren maar dat deze kwetsbaar is, vooral tijdens de vakantieperioden en bij uitval

27

Het is onder andere de bedoeling dat ZSM vanaf 2017 als thema een plek krijgt in het nog te formeren
Landelijke Ketenberaad van het ministerie van Veiligheid en Justitie.

28

Landelijk programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013). Ontwerp 2.0 ZSM-werkwijze.
Versie 1.0.

21

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

van personeel. Het aantal afgevaardigden per partner is volgens de respondenten
voldoende, alleen zouden de justitiële partners op een aantal ZSM-locaties meer
functionarissen van het OM aanwezig willen zien, opdat er geen achterstand in de
beoordeling van de dossiers ontstaat en de beslissingen eerder kunnen worden
genomen.
Kwaliteit van het personeel
Het succes van ZSM is mede afhankelijk van de competenties waarover de
aanwezige medewerkers beschikken. Een ZSM-medewerker dient onder meer kennis
te hebben van alle zaken die in ZSM kunnen worden behandeld en de werkwijzen
hieromtrent29. De geïnterviewde medewerkers zijn over het algemeen tevreden over
de kennis van hun collega’s. Zij plaatsen echter wel een aantal kanttekeningen bij
de keuzes die de organisaties maken over de inzet van hun medewerkers.
Ten eerste geven zij aan dat er onvoldoende sprake is van stabiele inzet van
personeel bij de politie (mede ingegeven door de reorganisatie) en het OM,
bijvoorbeeld doordat medewerkers worden geplaatst in ZSM voor een tijdelijke
leerplek of voor een reïntegratietraject. De respondenten benadrukken het belang
van een bestendige bezetting met zelfstandige, daadkrachtige en proactieve
professionals in een omgeving waar de werkdruk hoog is. Indien dit niet het geval
is, moeten de medewerkers telkens opnieuw investeren in de relatie en (het
nakomen van) werkafspraken. Ten tweede geven de respondenten van de Raad aan
dat zij de jeugdspecialisaties bij het OM en de politie missen binnen ZSM. Er wordt
nu van het OM en de politie verwacht dat zij allround kennis hebben. Hoewel de
Raad hier een belangrijke adviesfunctie kan innemen, vraagt het van hun
medewerkers veel inspanning om de context van de minderjarigen en het jeugdveld
onder de aandacht te krijgen.

2.3

Informatie-uitwisseling tijdens het
werkproces

De Inspectie VenJ constateert dat de bezochte ZSM-locaties conform de vier
processtappen van het instrument van de ZSM-werkwijze werken. De
respondenten zijn over het algemeen tevreden over de kwaliteit van de
informatie-uitwisseling tijdens het ZSM-werkproces. De Inspectie VenJ
constateert echter dat de informatie-uitwisseling gedurende de processtappen
op een aantal momenten kan worden verbeterd. Dit zit vooral in de
betrokkenheid van de 3RO en de Raad bij belangrijke beslismomenten.
Daarnaast constateert de Inspectie VenJ dat de ZSM-locaties de mogelijkheden
die de verdachtenmonitor biedt, nog niet optimaal benutten.

De selectie van een zaak: ZSM-waardig of niet?
Tijdens de processtap Intake & selectie komt een zaak binnen in ZSM. Er dient dan
te worden bepaald of de zaak voor ZSM in aanmerking komt. Zoals het Ontwerp 2.0
van de ZSM-werkwijze aangeeft, bepalen in principe het OM en de politie dit. De
respondenten van de 3RO en de Raad vinden het echter een gemiste kans dat zij
hieraan geen bijdrage kunnen leveren; hun contextinformatie kan volgens hen
29

Landelijk programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013). Ontwerp 2.0 ZSM-werkwijze.
Versie 1.0.

22

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

richting geven aan deze beslissing. In het geval een zaak direct uit ZSM verdwijnt,
weten de 3RO en de Raad dit niet altijd en raakt die zaak (al dan niet tijdelijk) uit
beeld van de 3RO en de Raad. Met name de Raad vindt het een gemis dat de
minderjarige verdachte tijdelijk uit beeld raakt, terwijl de Raad indien wenselijk – in
ieder geval tot de rechtszitting – begeleiding kan inzetten om verder afglijden te
voorkomen. Voorheen faciliteerden de justitiële casusoverleggen voor de
minderjarigen hierin.

Pilot ZSM/ZSM plus 7 x 14
In Rotterdam heeft vanaf 1 mei 2016 korte tijd een (inmiddels afgeronde) pilot
gelopen om te bezien of een gezamenlijk selectiemoment van meerwaarde is.
De insteek van die pilot was onder andere dat de administratieve medewerkers
van het OM, de politie, de 3RO en de Veiligheidshuizen Rotterdam-Rijnmond en
Zuid-Holland-Zuid samenwerken in het zogeheten Keteninformatiebureau
(KIB). Dit bureau functioneerde als hét informatieknooppunt voor ZSM en de
Veiligheidshuizen samen. Het KIB verzamelde gedurende de operationele uren
van ZSM, bij alle zaken in de ZSM-instroom aan de voorkant van een eventueel
ZSM-traject, al beknopt informatie over de verdachte. Op basis daarvan kon
het KIB het zogeheten selectie-instrument 18+30 toepassen. Aan de hand van
de uitkomsten van het instrument werd bepaald met welke partners er in een
zaak diende te worden afgestemd. Ook keek het KIB of iemand al bekend was
bij een van de twee Veiligheidshuizen.

Overleg over de zaak
Om de informatie die de justitiële partners uitzoeken te delen, vindt er altijd op enig
moment een overleg plaats. Uit het onderzoek blijkt dat de ZSM-locaties hieraan op
diverse manieren invulling geven en dat de ene ZSM-locatie al verder is met het
optimaliseren van een efficiënte overlegstructuur dan de andere.
Een aantal ZSM-locaties kent een vast overlegmoment waar de lopende zaken
worden besproken en indien mogelijk vindt een routerings- of afdoeningsbeslissing
plaats. Soms krijgt het overleg wel de naam ‘afdoeningsoverleg’, maar is er eigenlijk
meer sprake van afstemming en eventueel een voorgenomen beslissing, rekening
houdend met het feit dat er nog een aantal open eindjes zijn. De routerings- of
afdoeningsbeslissing nemen de justitiële partners dan op een later moment.
Er zijn ook ZSM-locaties die geen vast overlegmoment kennen. Hier komen de
partners voor een zaak samen op het moment dat die kan worden afgerond. Op
deze manier loopt de routerings- of afdoeningsbeslissing geen onnodige vertraging
op in afwachting van een vast overlegmoment.

30

In het selectie-instrument 18+ dienen op basis van zogeheten “dat” -informatie uit de bronsystemen van
de verschillende ketenpartners (gericht op straf-, civiel, bestuursrecht en zorg) vragen beantwoord te
worden. De antwoorden op de vragen leiden tot een waarderingsscore en afhankelijk van de score wordt
een zaak rood, oranje of groen. Groen betekent afstemming tussen politie, OM en SHN. Oranje betekent
afstemming tussen politie, OM, SHN, 3RO. Rood betekent afstemming tussen de justitiële partners, SHN,
de gemeenten, Veilig Thuis en de gecertificeerde instellingen voor jeugdbescherming en -reclassering.

23

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Beslissen in een zaak
Het nemen van de routerings- of afdoeningsbeslissing
De respondenten geven aan dat zij over het algemeen tevreden zijn over de
kwaliteit van de informatie die in ZSM-verband wordt opgehaald en gedeeld ten
behoeve van de routerings- of afdoeningsbeslissing. De 3RO en de Raad zouden
echter graag zien dat zij ook standaard bij het moment van beslissen aanwezig zijn.
Tijdens de processtap Afstemmen & beoordelen neemt de OvJ de beslissing over de
afhandeling van de zaak. De Inspectie VenJ heeft geconstateerd dat wanneer de OvJ
een beslissing wil nemen, hij over het algemeen de partners hiervoor bijeenroept.
Het komt echter ook voor dat de OvJ dit niet doet. Op die momenten zijn dus alleen
het OM en de politie aanwezig bij het beslissingsmoment. Ondanks dat de
verantwoordelijkheid van het bijeenroepen van de partners bij de OvJ is belegd,
wordt van de medewerkers van de 3RO en de Raad een proactieve rol gevraagd om
het ad hoc beslissingsmoment in de gaten te houden. Het is voor hen echter lastig
om tijdens hun reguliere werkzaamheden continu alert te moeten zijn of het OM en
de politie in een bepaalde zaak al een routerings- of afdoeningsbeslissing gaan
nemen.
In het Ontwerp 2.0 van de ZSM-werkwijze staat dat een gezamenlijke afstemming,
leidend tot een gezamenlijk beslissingsmoment, het mogelijk maakt dat een OvJ een
betekenisvolle beslissing kan nemen31. Het beslissingsmoment is het laatste
moment waarop alle informatie de revue passeert en het beeld wordt
gecompleteerd. Het kan dan zijn dat de 3RO en/of de Raad hun advies nog willen
bijstellen door de input van de andere partners, of dat blijkt dat de OvJ niet mee
gaat in het advies. Dan is het volgens de Inspectie VenJ van meerwaarde dat
hierover het gesprek plaatsvindt.
Gelijkwaardigheid van de partners
Uit de interviews blijkt dat de Raad en de 3RO de ervaring hebben dat de OvJ hun
inbreng serieus neemt. De OvJ neemt de adviezen vaak over en wanneer hij afwijkt
gebeurt dat vaak beredeneerd en bespreekt hij dit met de 3RO en de Raad. Er is
veelal sprake van gelijkwaardige partners die gezamenlijk optrekken. De OvJ kan –
om legitieme redenen – afwijken van het advies van de Raad of de 3RO en de
voorkeur geven aan een snelle strafrechtelijke afdoening. Soms is de Raad of de
3RO het hiermee niet eens. Het is dan afhankelijk van de mate van assertiviteit van
de medewerkers om hierover het gesprek met de OvJ aan te gaan.
Terugkoppeling van de beslissing
Als alle partners bij het beslissingsmoment aanwezig zijn, is die beslissing
vanzelfsprekend bekend en kunnen zij die zo nodig doorgeven aan de
desbetreffende casusverantwoordelijke in hun organisatie en/of opnemen in hun
registratiesysteem. Wanneer een partner echter niet bij het beslissingsmoment
aanwezig is, kan het zijn dat die alsnog acties uit moet zetten. Op de bezochte ZSMlocaties gaan de medewerkers van het OM verschillend om met de terugkoppeling.
Dit varieert van het opnemen van de beslissing in de verdachtenmonitor, het
noteren van de beslissing op een ander overzicht van de zaken (bijvoorbeeld op een
whiteboard) en/of het individueel mondeling of schriftelijk terugkoppelen van de
beslissing.

31

Landelijk programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013). Ontwerp 2.0 ZSM-werkwijze.
Versie 1.0, p. 37.

24

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Gebruik van de verdachtenmonitor in een zaak
De verdachtenmonitor is het digitale overzicht waarin elke nieuwe zaak komt te
staan, totdat deze zaak is afgedaan in ZSM. Alleen het OM en de politie kunnen in
de verdachtenmonitor registreren. De andere partners zijn hiertoe niet
geautoriseerd. In praktijk ontstaan hierdoor verschillende workarounds. Soms staat
de verdachtenmonitor op een groot scherm, schrijven de medewerkers de
overzichten over, of krijgen de andere partners een uitdraai van het overzicht. De
laatste twee genoemde varianten zijn echter door de snelle doorlooptijd van zaken
in ZSM al snel gedateerd.
De verdachtenmonitor biedt de mogelijkheid om het advies van elke partner op te
nemen, zodat digitaal het overzicht wordt bewaakt. Sommige locaties maken
hiervan geen gebruik. Voor de locaties die dit wel hanteren, betekent dit dat het OM
of de politie de adviezen van de andere partners moet overschrijven.
De verdachtenmonitor biedt ook de mogelijkheid om de routerings- of
afdoeningsbeslissing op te nemen, zodat die voor alle ZSM-medewerkers zichtbaar
is. Ook dit passen het OM en de politie niet op alle ZSM-locaties toe, waardoor de
partners afhankelijk zijn van mondelinge overdracht en/of notities op een
whiteboard. Momenteel liggen er voor de verdachtenmonitor harmonisatieplannen
klaar, zodat de verdachtenmonitor landelijk meer eenduidig kan worden gebruikt.
Daarnaast worden er voor de 3RO en de Raad meer op maat gemaakte
verdachtenmonitors ontwikkeld32.

2.4

Acceptatie ZSM

De Inspectie VenJ constateert dat de ZSM-werkwijze een plek heeft gekregen in
de interne processen van de organisaties. ZSM is door de justitiële partners
omarmd. De partners zien, ondanks enige ambivalentie bij de Raad, dan ook de
meerwaarde van ZSM. Wel is het volgens hen nu tijd om ZSM verder uit te
bouwen en te optimaliseren, zodat er meer dan voorheen werk wordt gemaakt
van het betekenisvol interveniëren.

Andere dynamiek
ZSM vraagt feitelijk van de justitiële partners geen andere werkzaamheden; hun
opdracht in deze fase van het strafproces is in de basis niet anders dan voor de
introductie van deze werkwijze. Zij hebben wel te maken met een andere dynamiek.
Een zaak moet namelijk in een kort tijdsbestek samen met de ketenpartners worden
afgerond. Bij de politie moeten de medewerkers van de basisteams het procesverbaal nu echt binnen de doorlooptijden van ZSM opleveren. De politie in ZSM
onderhoudt hierover het contact met die medewerkers, maar zij moet tegelijkertijd
ook afstemmen met de andere partners in ZSM. Het OM is met de
ketenprocescoördinator de ‘spin in het web’ van ZSM en de OvJ heeft een
voorzittersrol. De 3RO en de Raad kunnen nu in principe direct invloed uitoefenen
op de routerings- of afdoeningsbeslissing in een zaak.

32

Ook voor SHN wordt een meer op maat gemaakte verdachtenmonitor ontwikkeld.

25

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Omarming ZSM
De justitiële partners hebben deze andere dynamiek – en daarmee ZSM – omarmd.
De respondenten willen niet meer terug naar de tijd van voor ZSM. Over het
algemeen zijn de respondenten tevreden over de komst van ZSM, het doel dat ZSM
beoogt en hun participatie hierin: belangrijke partners zijn aanwezig, er is sprake
van korte lijnen en men juicht de beoogde betekenisvolheid toe. Dit uit zich onder
meer door inbedding van ZSM in de interne organisatie en toekomstplannen van de
justitiële partners, zoals het project ‘Ruim Baan’33 bij de 3RO en de werkomgeving
Interventies van het programma OM 2020 bij het OM34.

De ‘Werkplaats’-pilots
‘Ruim Baan’ zorgt onder andere voor mogelijkheden om de ‘Werkplaats’-pilots
in de ZSM-regio’s Noord-Nederland en Midden-Nederland op te zetten. In de
‘Werkplaats’ nemen de 3RO en het OM in bepaalde zaken meer tijd om op basis
van contextinformatie maatwerk te bieden. Dit met als doel om met meer oog
voor de omstandigheden van daders, slachtoffers en hun omgeving een
afdoening te bedenken voor eenvoudige strafzaken, zodat de kans op recidive
afneemt.35 De ‘Werkplaats’ beoogt dus meer betekenisvolheid te geven aan
ZSM.

Uit de interviews blijkt echter ook dat bij de Raad enige ambivalentie heerst over de
meerwaarde van ZSM. Enerzijds mist de Raad de (justitiële) jeugd casusoverleggen
waardoor de Raad blijvend zicht had op alle zaken waarin sprake was van een
minderjarige verdachte. Anderzijds heeft de Raad nu wel zicht op zaken met een
meerderjarige verdachte waarbij een minderjarige betrokken kan zijn (bijvoorbeeld
huiselijk geweld), op de adolescenten en kan de Raad als een jeugdspecialist
optreden.
Hoewel de justitiële partners het doel van ZSM onderschrijven en het een plek krijgt
binnen de eigen organisaties, plaatst het overgrote deel van de respondenten nog
een kanttekening bij het huidige functioneren van ZSM: dat kan nog beter. Zij
geven aan dat tot nog toe met name de snelheid prevaleert in ZSM. Nu de
basisprocessen goed verlopen, komt er in ZSM pas echt aandacht en ruimte voor de
betekenisvolheid van de beslissingen die de justitiële partners gezamenlijk moeten
nemen. Dit betekent dat het meer vanzelfsprekend kan worden om verder te kijken
dan de informatie van de justitiële partners. Maar ook dat er wordt gekeken naar
aansluiting met andere organisaties en informatiebronnen. De ontwikkeling van de
‘Werkplaats’ is hier een voorbeeld van. Oftewel, na vijf jaar ZSM ligt het fundament
er en nu is het tijd om ZSM uit te bouwen en verder te optimaliseren.

33

‘Ruim Baan’ behelst een andere werkwijze en financiering rondom de adviesproducten van de 3RO opdat
er meer ruimte komt voor betekenisvol maatwerk. Dit betekent meer sturing op resultaten en kwaliteit in
plaats van op aantallen en meer aansluiting op de behoefte van de opdrachtgever (OM).

34
35

Openbaar Ministerie (2016). Jaarbericht 2015. Den Haag: Openbaar Ministerie, p. 64.
Bos, M. (2015). ZSM-werkplaatsen: de juiste interventie op het juiste moment. Opportuun 4 – 2015, p.
24.

26

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

2.5

Conclusie

Dit hoofdstuk ging in op de vraag welke inzet ZSM vraagt van de justitiële partners
en hoe zij participatie in ZSM ervaren. De Inspectie VenJ constateert dat de
samenwerking tussen de justitiële partners in ZSM naar behoren verloopt. Het OM
en de politie voldoen aan de landelijke afspraken over de personele inzet. De 3RO
en de Raad voldoen hier niet op alle locaties aan. Dit lossen zij op door regionale
afspraken over fysieke aanwezigheid en eventuele telefonische bereikbaarheid te
maken, die zij nakomen. Hoewel de partners over het algemeen een maximale
bezetting van alle partners als ideaal zien, zijn er vooralsnog geen onoverkomelijke
problemen waar dit niet het geval is.
De Inspectie VenJ constateert dat de respondenten van ZSM over het algemeen
tevreden zijn over de kennis van hun collega’s. Tegelijkertijd zien zij echter dat er
door de justitiële partners soms keuzes worden gemaakt over de inzet van
personeel, waardoor er risico’s kunnen ontstaan voor de voortgang van het proces
en de kwaliteit van de inhoudelijke beslissingen. Een dynamische omgeving waarin
sprake is van een snelle doorlooptijd van zaken en waarin medewerkers kennis
moeten hebben over de zaken die daar aan de orde komen, behoeft voldoende
vaste bezetting van een goede kwaliteit. De Inspectie VenJ ziet het daarom als
aandachtspunt voor de justitiële partners dat zij de bestendigheid en de kwaliteit
van het personeel op de ZSM-locaties bewaken. Wanneer dit onvoldoende gebeurt,
ontstaan er risico’s voor de voortgang van het proces en de kwaliteit van de
inhoudelijke beslissingen.
In ZSM dienen de justitiële partners op de cruciale beslissingsmomenten te zijn
betrokken. Dit moet in ieder geval zijn geborgd bij de routerings- of
afdoeningsbeslissing. De Inspectie VenJ vraagt zich af of dit ook standaard zou moet
gebeuren bij de selectiebeslissing, waar centraal staat of een zaak ZSM-waardig is
of niet. Dit ook met het oog op het vervolgtraject na de overdracht vanuit ZSM. De
Inspectie VenJ spoort de justitiële partners aan om te verkennen of betrokkenheid
van alle justitiële partners bij selectiebeslissing van meerwaarde is.36
De Inspectie VenJ constateert dat de respondenten over het algemeen tevreden zijn
over de komst van ZSM en hun participatie hierin. De justitiële partners hebben de
werkwijze van ZSM omarmd. Nu het fundament staat, breekt de tijd aan om ZSM
verder uit te bouwen en werkprocessen te optimaliseren. De ene ZSM-locatie is hier
al beduidend verder in dan de andere. Dat is bijvoorbeeld te zien in het gebruik van
de verdachtenmonitor, die nu nog niet overal optimaal wordt ingezet. Ook zouden
de respondenten graag zien dat nu de basisprocessen goed verlopen, er naast de
snelheid meer aandacht en ruimte komt om de te nemen beslissingen zo
betekenisvol mogelijk te laten zijn.
Na 2016 wordt de doorontwikkeling van ZSM niet meer vanuit een landelijk
ketenprogramma ondersteund. De landelijke ondersteuning door het ministerie van
Veiligheid en Justitie zal dan op een andere manier vorm worden gegeven. Los
hiervan kunnen de ZSM-locaties zelf de diversiteit, die er tussen de ZSM-locaties
bestaat, meer benutten als kans om van elkaar te leren. Dit met als doel om de
werkprocessen van de eigen ZSM-locatie verder te optimaliseren.

36

Uit de wederhoorreactie blijkt dat de justitiële partners op dit vlak reeds initiatieven ondernemen.

27

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

3
In dit hoofdstuk staat de inzet van de justitiële partners in de Veiligheidshuizen
centraal en hoe zij die ervaren. Hiermee geeft dit hoofdstuk antwoord op de tweede
en (een gedeelte van) de derde deelvraag van het onderzoek.
Paragraaf 3.1 gaat op basis van het Landelijk Kader Veiligheidshuizen37 in op wat
Veiligheidshuizen zijn, welke organisaties hieraan deelnemen en wat de
verschillende functies van een Veiligheidshuis zijn. Paragraaf 3.2 gaat in op de
bevindingen over hoe de inzet van justitiële partners in de Veiligheidshuizen in de
praktijk tot uiting komt. Het hoofdstuk sluit in paragraaf 3.3 af met een conclusie.

3.1

Wat zijn de Veiligheidshuizen?

3.1.1

Samenwerking in een netwerk

Een Veiligheidshuis is een netwerksamenwerking van organisaties (verder:
netwerkpartners) die actief zijn in de gemeente, de zorgketen (de zorgpartners) en
de strafrechtketen (de justitiële partners). De samenwerking van de
netwerkpartners is gericht op het aanpakken van ketenoverstijgende complexe
problematiek rond personen en/of gezinnen. Dit met als doel ‘het voorkomen en
verminderen van recidive, (ernstige) overlast, criminaliteit en maatschappelijke
uitval, door een combinatie van repressie, bestuurlijke interventie en zorg’.38 Deze
samenwerking is het best zichtbaar in de casusoverleggen (zie paragraaf 3.1.3)
waarin de netwerkpartners complexe casuïstiek bespreken en plannen van aanpak
opstellen. In het Veiligheidshuis opereren alle netwerkpartners vanuit hun eigen
wettelijke verantwoordelijkheid en bevoegdheid.
De Veiligheidshuizen zijn georganiseerd langs de geografische grenzen van de
veiligheidsregio’s. Momenteel zijn er in Nederland 33 op regionaal niveau
opererende Veiligheidshuizen, fysiek gevestigd op veertig locaties (zie bijlage I). Elk
Veiligheidshuis kent zijn eigen historische ontwikkeling en bestuurlijke context,
waardoor er verschillen bestaan tussen de Veiligheidshuizen in organisatiestructuur,
werkwijze en deelnemende netwerkpartners. De organisatie, de uitvoering en de

37

Ministerie van Veiligheid en Justitie (2013). Landelijk kader veiligheidshuizen. Vóór en dóór partners. Den
Haag: Rijksoverheid.

38

Idem, p. 14.

28

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

borging van het netwerk verschilt per regio. Het zijn de netwerkpartners die het
netwerk maken, zonder hen is er feitelijk geen Veiligheidshuis.
De ruimte voor regionale invulling en diversiteit kenmerkt het Veiligheidshuis. Het
was ook één van de redenen om in 2013 – met de verschuiving van de regie op de
Veiligheidshuizen van het Rijk naar de gemeenten – te komen tot het Landelijk
Kader Veiligheidshuizen (hierna: Landelijk Kader). Het Landelijk Kader is een niet
bindend visiedocument dat in gezamenlijkheid is opgesteld door de
netwerkpartners. Het beschrijft het gewenste kader voor de doelen en functies van
de Veiligheidshuizen. Daarmee biedt het Landelijk Kader een gezamenlijk en
gedeeld toekomstperspectief voor de doorontwikkeling van de Veiligheidshuizen.39

3.1.2

De partners in het Veiligheidshuis

In het Veiligheidshuis nemen netwerkpartners deel die structureel zijn aangesloten
bij het Veiligheidshuis. Zij zijn flexibel in het afvaardigen van een vertegenwoordiger
en waar nodig aanwezig bij overleggen. Daarnaast nemen in het Veiligheidshuis
(lokale) netwerkpartners deel die, afhankelijk van de casus, op afroep participeren
in het Veiligheidshuis40.
Gemeenten
Bijna elke gemeente in Nederland is aangesloten bij een Veiligheidshuis. De
gemeenten zijn met het oog op de (bestuurlijke) aanpak van de lokale veiligheid zelf
deelnemer aan de casusoverleggen. Zij bespreken in deze rol mogelijke bestuurlijke
interventies en het aanbod van gemeentelijke diensten op het gebied van zorg en
welzijn, zoals de Gemeentelijke Gezondheidsdiensten (GGD), de Centra voor Jeugd
en Gezin, gemeentelijk maatschappelijk werk of Veilig Thuis 41. Sinds 2013 hebben
de gemeenten ook de regierol in de (regionale) samenwerking in de
Veiligheidshuizen.42
De gemeenten waarin een Veiligheidshuis fysiek is gevestigd, betalen en/of leveren
dikwijls het vaste personeel van het Veiligheidshuis, zoals de ketenmanager(s), de
procesregisseur(s) of de administratief medewerker(s). Dit vaste personeel van het
Veiligheidshuis is onder andere verantwoordelijk voor de procesregie in het
Veiligheidshuis en het bewaken van de voortgang van de casusoverleggen.
Zorgpartners
De zorgpartners zijn over het algemeen regionale of lokale organisaties die
specifieke vormen van zorg bieden. Het betreft dan instellingen voor de geestelijke
gezondheidszorg (GGZ), verslavingszorg, zorgaanbieders voor mensen met een
(licht)verstandelijke beperking, gehandicaptenzorg of gecertificeerde instellingen
voor jeugdbescherming en jeugdreclassering. Vanuit hun specifieke kennis en ten

39

Ministerie van Veiligheid en Justitie (2013). Landelijk kader veiligheidshuizen. Vóór en dóór partners. Den
Haag: Rijksoverheid, p. 7-8.

40

Er zijn soms casussen waarin bepaalde (lokale) organisaties een belangrijke rol (kunnen) spelen. Dit gaat
bijvoorbeeld om sociale wijkteams, woningcorporaties, het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen
(UWV) of het maatschappelijk werk.

41

Sinds 2015 zijn alle voormalige Advies- en Meldpunten Kindermishandeling en de Steunpunten Huiselijk
Geweld samengevoegd tot de Veilig Thuis-organisaties.

42

Ministerie van Veiligheid en Justitie (2013). Landelijk kader veiligheidshuizen. Vóór en dóór partners. Den
Haag: Rijksoverheid, p. 7.

29

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

behoeve van de eventuele oplossingsrichting kunnen deze organisaties worden
uitgenodigd voor de casusoverleggen.
Justitiële partners
De vier justitiële partners, te weten het OM, de politie, de 3RO en de Raad, zijn
allemaal vaste netwerkpartner in het Veiligheidshuis. Er zijn ook Veiligheidshuizen
waarin nog andere justitiële partners participeren, zoals Halt of de Dienst Justitiële
Inrichtingen (DJI).
Verschillende niveaus van samenwerking
Het Landelijk Kader besteedt aandacht aan de verschillende niveaus van
samenwerking tussen de netwerkpartners. Op het operationele niveau zijn er
casusoverleggen. Daarboven vindt overleg plaats op tactisch niveau tussen de
ketenmanager van het Veiligheidshuis en de netwerkpartners, met als doel de
regionale sturing te vertalen naar de uitvoering en hiervoor de randvoorwaarden te
faciliteren.
Op het regionale strategisch niveau vindt sturing doorgaans plaats door een
regionale stuurgroep. Hier wordt de agenda opgesteld voor de prioritering (welke
vorm van casuïstiek wordt er behandeld) van de Veiligheidshuizen in een bepaalde
regio. De regionale stuurgroep bestaat veelal uit een regioburgemeester, het OM en
de politie. Soms sluiten ook andere netwerkpartners aan.
Op landelijk strategisch niveau opereert de Landelijke Stuurgroep Veiligheidshuizen.
Hier vindt – onder voorzitterschap van de VNG – overleg plaats met de landelijke
vertegenwoordigers van de netwerkpartners. Deze stuurgroep bepaalt de koers en
de landelijke prioriteiten van de Veiligheidshuizen en zij maken financiële en
bestuurlijke afspraken over de inzet van de Veiligheidshuizen.
Landelijke Vereniging van Managers van Veiligheidshuizen
De ketenmanagers van de Veiligheidshuizen hebben zich verenigd in een landelijke
vereniging. Deze vereniging houdt zich onder andere bezig met kennisdeling, het
uitzetten van een gezamenlijke koers en landelijke prioritering.

3.1.3

De functies van het Veiligheidshuis

Het Veiligheidshuis kan aan meerdere functies invulling geven. Voor dit onderzoek
zijn er drie van belang43:




Het behandelen van complexe casuïstiek.
Het fungeren als ketenkantoor.
Het fungeren als informatieknooppunt.

Het behandelen van complexe casuïstiek
‘Casus-op-maat’-overleg
In het Landelijk Kader staat dat de Veiligheidshuizen de focus moeten leggen bij
casussen die worden gekenmerkt door ketenoverstijgende complexe problematiek
(verder: complexe casuïstiek). Hiervan is sprake als er bij een persoon (of een

43

Andere functies (kunnen) zijn het vervullen van een analyse- of onderzoeksfunctie, het zijn van een
facilitair bedrijf en advisering van lokaal bestuur en netwerkpartners.

30

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

gezin) problemen zijn die op meerdere leefgebieden (zoals psychisch functioneren,
middelengebruik, huisvesting) spelen, die leiden tot crimineel en/of overlastgevend
gedrag of die ervoor zorgen dat personen verder afglijden. Daarbij is samenwerking
tussen meerdere ketens (justitieel, zorg, gemeente) nodig om tot een effectieve
aanpak van de problematiek te komen. Het kan ook nog gaan om ernstige of
gebiedsgebonden veiligheidsproblematiek.44
De complexe casuïstiek kan door iedere netwerkpartner worden ingebracht in het
Veiligheidshuis. Door middel van een screening en triage van de casus bepalen
veelal de vaste medewerkers van het Veiligheidshuis of de casus geschikt is voor
een ‘casus-op-maat’-overleg. Het Veiligheidshuis nodigt vervolgens de
casusverantwoordelijke per betrokken netwerkpartner uit. Het hangt dus van de
casuïstiek af welke netwerkpartner aansluit bij het overleg. Gezamenlijk bepalen zij
het plan van aanpak van de casus en wie de casusregie op zich neemt. Over het
algemeen is dit de netwerkpartner met de expertise waar de zwaarte van de
problematiek ligt. In het plan van aanpak staan concrete afspraken over de te
nemen interventies in verschillende leefgebieden. Ook komen de vervolgstappen en
de monitoring van de ontwikkelingen in de casus aan bod.
Het Veiligheidshuis organiseert het casusoverleg en voert de procesregie, oftewel de
totstandbrenging van de samenwerking. Het Veiligheidshuis neemt niet de
casuïstiek of verantwoordelijkheden van bestaande partners over. Zodra er een
oplossing is gevonden die de reden van de aanmelding van een casus heeft
weggenomen of er ligt een aanpak van de netwerkpartners die (weer) goed loopt,
laat het Veiligheidshuis de casus los.
Top-X-overleg
In een aantal Veiligheidshuizen is sprake van de zogenaamde ‘Top-X’-benadering,
voortkomend uit regionale bestuurlijke overwegingen. Het gaat hier vooral om de
aanpak van personen die met enige regelmaat delicten plegen die een grote impact
hebben op de samenleving (High Impact Crimes), zoals woninginbraken en
overvallen. Deze casussen voldoen niet per definitie aan de criteria van het Landelijk
Kader voor complexe casuïstiek. De personen die onderwerp zijn in een Top-Xoverleg worden over het algemeen voor een langere periode gevolgd door vaste
vertegenwoordigers van een aantal partners, die bij de desbetreffende
casusverantwoordelijke van hun organisatie de stand van zaken opvragen. Top-Xoverleggen hebben per casus vaste toegewezen casusregisseurs die het overleg
voorzitten.
Doelgroepoverleg
Een andere vorm van casusoverleg dat de Inspectie VenJ tijdens het onderzoek is
tegengekomen, is het zogenaamde thematische ‘doelgroepoverleg’ rond
onderwerpen als veelplegers, (ex-)gedetineerden, (risico)jeugd, huiselijk geweld,
radicalisering en verwarde personen. De opzet van deze overleggen lijkt op de TopX-overleggen, alleen staat hier een specifieke doelgroep centraal en worden de
overleggen over het algemeen voorgezeten door de vaste medewerkers van het
Veiligheidshuis. Ook hiervoor geldt dat er niet per se sprake hoeft te zijn van
complexe casuïstiek.

44

Ministerie van Veiligheid en Justitie (2013). Landelijk kader veiligheidshuizen. Vóór en dóór partners. Den
Haag: Rijksoverheid, p. 14.

31

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Registratie van besluiten
De Veiligheidshuizen registreren de besluiten, die worden genomen tijdens de
casusoverleggen, in een casusoverleg-ondersteunend registratiesysteem. De meeste
Veiligheidshuizen werken met GCOS45. Andere varianten die de Inspectie VenJ
tijdens het onderzoek is tegengekomen zijn vPGA46, VIS247 of VeHaa48. De
Veiligheidshuizen die niet voor GCOS kiezen, doen dit over het algemeen omdat zij
GCOS onvoldoende vinden aansluiten op hun lokale werkprocessen.
Het fungeren als ketenkantoor
Het Veiligheidshuis is gevestigd op een fysieke locatie, waar dikwijls de mogelijkheid
voor de netwerkpartners bestaat om een vaste werkplek af te nemen. Diverse
netwerkpartners doen dit ook. Netwerkpartners die dat niet doen, komen in het
gebouw samen voor de casusoverleggen. De fysieke aanwezigheid van
netwerkpartners zorgt dat zij elkaar ook kunnen spreken over zaken die niet direct
gerelateerd zijn aan een casus die reeds onder de aandacht is bij het
Veiligheidshuis. Het Veiligheidshuis als fysieke locatie krijgt daardoor ook de functie
van ketenkantoor.
Het fungeren als informatieknooppunt
Binnen een Veiligheidshuis delen de netwerkpartners (met inachtneming van de
relevante privacywetgeving) informatie en kennis rond complexe casuïstiek.
Hierdoor kan het Veiligheidshuis worden gezien als een informatieknooppunt waar
verbindingen worden gelegd voor de netwerkpartners die in het Veiligheidshuis
actief zijn. Deze functie van het Veiligheidshuis is echter nog volop in ontwikkeling,
mede doordat in de omgeving van het Veiligheidshuis de afgelopen jaren veel is
veranderd (zie paragraaf 3.2 en paragraaf 4.4).

45

GCOS is het Geïntegreerd Casusoverleg Ondersteunend Systeem, een landelijk uniforme ICT-voorziening
dat vanaf 2009 is (door)ontwikkeld door het ministerie van Veiligheid en Justitie, onder meer om de
netwerkpartners van het Veiligheidshuis te ondersteunen bij het casusoverleg en ten behoeve van
informatie-uitwisseling tussen de netwerkpartners in het Veiligheidshuis. In 2015 is er een uitgebreidere
verbinding gerealiseerd met ZSM.

46

vPGA is een vereenvoudigde versie van het systeem ter ondersteuning voor de Persoons Gebonden
Aanpak van veelplegers, dat in het kader van ZSM+ wordt gebruikt door de Veiligheidshuizen RotterdamRijnmond en Zuid-Holland-Zuid.

47

Het Vangnet Informatie Samenwerkingssysteem 2 (VIS2) is een platform voor het delen van
dossierinformatie tussen ketenpartners. Daarnaast worden ketenpartners ondersteund in de
samenwerking met de registratie, signalering, regievoering en de uitwisseling van procesinformatie. VIS2
wordt in ieder geval gebruikt in Veiligheidshuis Drenthe en Veiligheidshuis Groningen.

48

VeHaa is het cliëntvolgsysteem van het Amsterdamse Actiecentrum Veiligheid en Zorg. Hierin staat alle
(bij de betrokken partners verzamelde) informatie van de personen die op de lijsten van de Top-600, Top400 of Criminele Families staan. Ook het basisdossier en het Plan van Aanpak van elk persoon op de
lijsten staat er in.

32

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

3.2

De inzet van de justitiële partners in de
Veiligheidshuizen

De Inspectie VenJ constateert dat de vier justitiële partners op hun eigen wijze,
in meer of mindere mate, gebruik maken van de functies van het
Veiligheidshuis. Hierbij is de behandeling van complexe casuïstiek verreweg de
voornaamste functie. De justitiële partners maken steeds minder gebruik van
de ketenkantoorfunctie van het Veiligheidshuis. Wel zijn zij over het algemeen
aanwezig als het er toe doet en als het moet, namelijk tijdens de
casusoverleggen, hoewel ook die aanwezigheid onder druk staat. Vooralsnog
ontstaan er weinig risico’s voor de voortgang van de behandeling van complexe
casuïstiek. Zowel de justitiële partners als de Veiligheidshuizen zijn over het
algemeen tevreden over de samenwerking.

Participatie door de justitiële partners
Voor de justitiële partners in elke regio geldt dat zij eigen afwegingen maken of zij
altijd deelnemen aan de casusoverleggen en/of het Veiligheidshuis gebruiken als
vaste werkplek (de ketenkantoorfunctie). Uit de interviews blijkt dat het gebruik van
het Veiligheidshuis als vaste werkplek afneemt. In de praktijk wordt dit ook wel de
‘terugtrekkende beweging’ genoemd. De redenen hiervoor zijn niet altijd los van
elkaar te zien. Het gaat om de volgende redenen:






De overgang van de Veiligheidshuizen van het Rijk naar de gemeenten.
De komst van ZSM.
Taakstellingen, bezuinigingen en reorganisaties bij de justitiële partners.
De focus op complexe casuïstiek met de komst van het Landelijk Kader.
De komst van Veilig Thuis.

Overgang van de Veiligheidshuizen van het Rijk naar de gemeenten
In 2013 is de verantwoordelijkheid voor de sturing van de Veiligheidshuizen
verschoven van het Rijk naar de gemeenten. Het Rijksdeel van de financiering van
de Veiligheidshuizen verloopt sindsdien via een decentralisatie-uitkering in het
gemeentefonds aan de 25 zetelgemeenten van de veiligheidsregio’s en wordt dus
niet langer via het OM onder de Veiligheidshuizen verdeeld.49 Op deze manier wordt
getracht om bij te dragen aan de opbouw van sterke regionale Veiligheidshuizen en
een grotere regierol van gemeenten op het terrein van veiligheid. Het OM had in het
verleden de regierol in de Veiligheidshuizen. Voor hen geldt dat zij die rol hebben
moeten loslaten, waardoor zij een andere positie hebben gekregen in het
Veiligheidshuis.
De komst van ZSM
In hoofdstuk 1 is aangegeven dat met de komst van ZSM de samenwerking rondom
de strafrechtelijke vervolging van veel voorkomende criminaliteit een plek buiten
het Veiligheidshuis heeft gekregen. Daarmee verschoof voor het OM het
zwaartepunt van hun inzet. En met het OM volgden de andere justitiële partners.

49

Ministerie van Veiligheid en Justitie (2013). Landelijk kader veiligheidshuizen. Vóór en dóór partners. Den
Haag: Rijksoverheid, p. 38.

33

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Bezuinigingen, taakstellingen en reorganisaties bij de justitiële partners
De justitiële partners hebben vanaf 2013 allemaal te maken gehad met de gevolgen
van opgelegde taakstellingen en daarmee samenhangende bezuinigingen. Dit vraagt
van de justitiële partners om een nog effectievere en efficiëntere inzet van capaciteit
en middelen. Respondenten van de justitiële partners en de Veiligheidshuizen
bevestigen dat dit van invloed is op de inzet van de justitiële partners in de
Veiligheidshuizen. De Raad (2015), politie (nog lopend) en Reclassering Nederland
(2014) hebben daarnaast te maken (gehad) met een reorganisatie. Het OM heeft te
maken gehad met de herziening van de gerechtelijke kaart (2013), waarmee het
aantal arrondissementsparketten is teruggebracht van negentien naar tien.
Focus op complexe casuïstiek
Het merendeel van de bezochte Veiligheidshuizen werkt (steeds meer) met de
‘casus-op-maat’-overleggen, zoals ook in het Landelijk Kader is opgenomen. Een
aantal van hen heeft voornemens, of is al bezig, om vanwege het Landelijk Kader en
de invoering van de ‘casus-op-maat’-overleggen, de doelgroepoverleggen uit te
faseren. In de Veiligheidshuizen waar er sprake is van voornamelijk ‘casus-opmaat’-overleggen, en dus aanwezigheid van casusverantwoordelijken tijdens het
overleg, zetten de justitiële partners vaste vertegenwoordigers steeds minder in.
Omdat het dan per casus verschilt wie de justitiële partners afvaardigen, zijn zij
steeds minder continu aanwezig in het Veiligheidshuis. Dit betekent dat niet overal
meer gebruik wordt gemaakt van het Veiligheidshuis als ketenkantoor.
De komst van Veilig Thuis
Veilig Thuis zijn regionale organisaties die deskundige hulp en advies bieden voor
slachtoffers, daders en omstanders van huiselijk geweld en kindermishandeling.
Deze thema’s werden voorheen in de casusoverleggen van het Veiligheidshuis
behandeld. Dit betekent dat de (vertegenwoordigers van de) justitiële partners die
voorheen aan deze overleggen deelnamen, niet langer voor deze momenten in het
Veiligheidshuis aanwezig zijn, maar hiervoor bij de overlegmomenten van Veilig
Thuis aanschuiven. Overigens zijn er locaties waar Veilig Thuis in hetzelfde pand is
gehuisvest als het Veiligheidshuis en/of biedt het Veiligheidshuis vergaderruimte aan
voor deze overlegmomenten.
Aanwezig als dit nodig is
De respondenten van de Veiligheidshuizen geven aan dat zij als gevolg van de
terugtrekkende beweging de vaste aanwezigheid van de medewerkers van de
justitiële partners missen. Alle voordelen van vast bij elkaar zitten, zoals het snel bij
elkaar naar binnen kunnen lopen, de korte communicatielijnen en het opbouwen van
een vertrouwensrelatie, worden nu door hen gemist.
Doordat de vaste bezetting van de justitiële partners in het Veiligheidshuis steeds
meer wordt losgelaten, ontstaat er geleidelijk een minimale variant hiervan. Hierbij
zijn er duidelijk verschillen per Veiligheidshuis en per justitiële partner. Zo is
bijvoorbeeld de politie nog wel bijna dagelijks in het Veiligheidshuis vast aanwezig,
maar zeker niet overal en soms met steeds kleinere teams. De vaste aanwezigheid
van de 3RO in het Veiligheidshuis is heel wisselend. Dit varieert van bijna dagelijkse
vaste aanwezigheid tot het geheel ontbreken van vaste aanwezigheid. De Raad is
steeds minder vast aanwezig en heeft de bezetting veelal teruggebracht tot een
aanwezigheid van een paar dagen in de week. Het OM had voorheen (met onder
andere het oog op vervolging) een stevige vaste dagelijkse bezetting in het
Veiligheidshuis met officieren van justitie en parketsecretarissen. Dit is in de loop
der jaren veelal teruggebracht tot een parttime aanwezigheid van vooral

34

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

parketsecretarissen voor een paar dagen in de week, al dan niet aangevuld met een
periodiek bezoek van een gebieds- of beleids-OvJ.
Van de Veiligheidshuizen die de Inspectie VenJ heeft bezocht vormt het
Veiligheidshuis Rotterdam-Rijnmond – waar gekozen is voor verregaande integratie
tussen het Veiligheidshuis en ZSM (zie paragraaf 4.3.2) – een opvallende
uitzondering. Dat geldt ook voor de Amsterdamse variant van het Veiligheidshuis,
het Actiecentrum Veiligheid en Zorg (AcVZ), waarbij is gekozen voor een zeer sterke
focus op de Top-X-benadering (zie paragraaf 4.3.1).
Een aantal respondenten onder de vaste medewerkers van het Veiligheidshuis heeft
er moeite mee om de nieuwe werkelijkheid, met minder vaste bezetting van
justitiële partners, te accepteren. Desalniettemin constateert de Inspectie VenJ ook
realiteitszin, waarbij er wordt gehandeld naar de nieuwe werkelijkheid.
Voor de afhandeling van de complexe casuïstiek is de terugtrekkende beweging
geen zorgelijke ontwikkeling. De justitiële partners zijn er immers over het
algemeen als het er toe doet en als het moet, namelijk op de casusoverleggen. Een
kanttekening kan hierbij gemaakt worden voor het OM. Bij een aantal van de
bezochte Veiligheidshuizen staat namelijk de aanwezigheid van het OM bij de
‘casus-op-maat’-overleggen onder druk, waardoor het OM hier soms niet meer
voldoende bij aanwezig is. De andere partners geven aan dan de benodigde
strafrechtelijke expertise te missen. Ook vinden overleggen soms gefaseerd plaats;
eerst zonder het OM en daarna alsnog met het OM, als diens expertise nodig blijkt
te zijn.
Tevreden over participatie in het Veiligheidshuis
De justitiële partners zien het belang in van hun deelname aan de Veiligheidshuizen.
In de eerste plaats voor de behandeling van de complexe casuïstiek ten behoeve
van hun eigen taakuitvoering. Daarnaast vindt hier voor hen de verbinding plaats
met het (lokale) sociale domein inclusief de zorg. De medewerkers ervaren
deelname aan het Veiligheidshuis als positief. Dit uit zich in de individuele wens van
de medewerkers om, ondanks de realiteit van bezuinigingen en taakstellingen
binnen hun eigen organisaties, zo goed als mogelijk hun inzet te leveren.
De meeste respondenten van het Veiligheidshuis geven aan over het algemeen
tevreden te zijn over de inzet van de justitiële partners. Dit geldt zowel voor de
aanwezigheid van de vertegenwoordigers van de justitiële partners, als de kwaliteit
van hun bijdrage.

3.3

Conclusie

Dit hoofdstuk ging in op de vraag welke inzet het Veiligheidshuis vraagt van de
justitiële partners en hoe zij participatie in het Veiligheidshuis ervaren. De Inspectie
VenJ constateert dat de justitiële partners belang hechten aan hun participatie in de
Veiligheidshuizen. Echter, de justitiële partners maken steeds minder gebruik van de
ketenkantoorfunctie van het Veiligheidshuis. Ondanks deze terugtrekkende
beweging zijn de justitiële partners over het algemeen wel aanwezig op de diverse
casusoverleggen in het Veiligheidshuis en leveren zij de benodigde informatie aan.
Daarbij geven de veiligheidshuizen aan tevreden te zijn over de samenwerking met
de justitiële partners en over de kwaliteit van de geleverde informatie. Hierdoor ziet
de Inspectie VenJ op dit moment in de terugtrekkende beweging weinig risico voor

35

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

de bijdrage van de justitiële partners aan de behandeling van complexe casuïstiek
binnen dit samenwerkingsverband.
De Inspectie VenJ constateert tegelijkertijd dat bij een aantal Veiligheidshuizen de
aanwezigheid van het OM bij de ‘casus-op-maat’-overleggen onder druk staat. De
Inspectie VenJ vindt dit kwetsbaar. Alle justitiële partners moeten hun bijdrage aan
de ‘casus-op-maat’-overleggen blijven borgen. Hun expertise is nodig om de
behandeling van complexe casuïstiek tussen de netwerkpartners in de
strafrechtketen, de zorgketen en het domein van de gemeente te blijven
garanderen.

36

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

4
In de voorgaande hoofdstukken zijn ZSM en de Veiligheidshuizen afzonderlijk aan
bod gekomen. Dit hoofdstuk gaat in op de aansluiting tussen beide
samenwerkingsverbanden. Hiermee geeft dit hoofdstuk antwoord op de vierde
deelvraag van het onderzoek.
Paragraaf 4.1 staat stil bij het belang van een goede aansluiting tussen de
Veiligheidshuizen en ZSM. Paragraaf 4.2 beschrijft op basis van het generieke
procesmodel uit het evaluatierapport Pilots aansluiting tussen ZSM en
veiligheidshuizen50 hoe een goede aansluiting in theorie behoort te werken.
Vervolgens gaat paragraaf 4.3 in op de bevindingen uit de praktijk over de
onderlinge aansluiting. Paragraaf 4.4 geeft een verklaring voor de door de Inspectie
VenJ geconstateerde verschillen in aansluiting. Het hoofdstuk sluit in paragraaf 4.5
af met een conclusie.

4.1

Het belang van een goede aansluiting

Het Ontwerp 2.0 van de ZSM-werkwijze beschrijft het belang van een goede
aansluiting tussen ZSM en de Veiligheidshuizen als volgt: ‘ZSM en Veiligheidshuizen
kunnen elkaar versterken, in het belang van een betekenisvolle afdoening van een
zaak en een effectieve aanpak van een complexe casus. Een goede aansluiting
tussen de processen van ZSM en het Veiligheidshuis leidt tot het inzetten van
effectieve en efficiënte interventies voor complexe gebieds- en locatiegebonden
problematiek en de persoonsgerichte aanpak.’51 De momenten waarop aansluiting
tussen ZSM en de Veiligheidshuizen aan de orde is, zijn onder andere de momenten
van informatie-uitwisseling ten behoeve van de routerings- of afdoeningsbeslissing
in ZSM, de terugkoppeling van die beslissing aan het Veiligheidshuis en het tijdig
signaleren van ketenoverstijgende complexe problematiek door ZSM ten behoeve
van het Veiligheidshuis om verder afglijden van een persoon of diens gezin te
voorkomen.
Om een goede aansluiting tussen ZSM en de Veiligheidshuizen te realiseren, vonden
er van september 2013 tot en met juni 2014 pilots plaats in de ZSM-regio’s Midden-

50

Openbaar Ministerie (2015). Pilots aansluiting tussen ZSM en veiligheidshuizen. Definitief Eindrapport.

51

Landelijk programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013). Ontwerp 2.0 ZSM-werkwijze.

Den Haag: Openbaar Ministerie.
Versie 1.0, p. 17.

37

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Nederland, Oost-Nederland, Zeeland-West-Brabant en Rotterdam. Deze pilots zijn
geëvalueerd.52 De pilots lieten zien dat de twee samenwerkingsverbanden elkaar
kunnen versterken. Door het snelle strafrechtelijke optreden van ZSM te
combineren met de informatie uit het Veiligheidshuis, kan er in voorkomende
gevallen maatwerk worden geleverd om te komen tot meer betekenisvolle
interventies.
Het evaluatierapport van de pilots bevat de geleerde lessen uit de pilots en noties
die als bouwstenen kunnen dienen voor een regionale visie op de aansluiting tussen
ZSM en de Veiligheidshuizen. Ook staan er aanbevelingen in voor de
doorontwikkeling van de onderlinge aansluiting en de regionale implementatie van
die aansluiting. De inzichten uit de pilots zijn verwerkt in het zogeheten ‘generieke
procesmodel’ voor de aansluiting tussen ZSM en de Veiligheidshuizen, dat in het
evaluatierapport is uitgewerkt. Het generieke procesmodel beschrijft de stappen en
verbindingen die minimaal vereist zijn om een goede aansluiting te kunnen
realiseren.53
Om aan het generieke procesmodel regionaal invulling te kunnen geven, heeft de
Landelijke Stuurgroep Veiligheidshuizen aan de VNG en het OM gevraagd om te
komen met een voorstel voor het versterken van de aansluiting. Dit resulteerde in
een Werkplan54 en een Handreiking55. De Landelijke Stuurgroep Veiligheidshuizen
heeft vervolgens het evaluatierapport, het Werkplan en de Handreiking aangeboden
aan de voorzitters van de regionale stuurgroepen en hen gevraagd om het thema
‘aansluiting ZSM-Veiligheidshuizen’ in de regionale stuurgroepen te agenderen.56
Hiermee is een duidelijke landelijke agendering en prioritering gegeven aan de
doorontwikkeling van de samenwerking tussen ZSM en de Veiligheidshuizen. De
Landelijke Stuurgroep Veiligheidshuizen gaf daarbij aan dat het initiatief voor die
doorontwikkeling ligt bij de lokale driehoeken en de regionale stuurgroepen van de
Veiligheidshuizen en ZSM, daar dit een lokale verantwoordelijkheid betreft. Het is
dus aan de Veiligheidshuizen en de ZSM-locaties zelf om deze handvatten in
gezamenlijkheid op te pakken.

4.2

De aansluiting in theorie

Deze paragraaf gaat in op de wijze waarop een goede aansluiting tussen ZSM en de
Veiligheidshuizen vorm zou kunnen krijgen. De Inspectie VenJ volgt daarvoor de
stappen en verbindingen van het generieke procesmodel57.

52

Openbaar Ministerie (2015). Pilots aansluiting tussen ZSM en veiligheidshuizen. Definitief Eindrapport.
Den Haag: Openbaar Ministerie.

53
54

Idem, p. 49-60.
Werkplan ZSM en Veiligheidshuizen, versie 16 maart 2015. In dit Werkplan is aandacht voor drie
programmalijnen ten aanzien van de informatie-uitwisseling, vakmanschap en handelingsperspectieven.

55

Handreiking aansluiting ZSM en Veiligheidshuizen, versie 20 maart 2015. In de Handreiking staan drie
thema’s centraal: bestuurlijke afstemming, maken van werkafspraken over de verbindingen tussen de
werkprocessen van ZSM en de Veiligheidshuizen en het organiseren van kennisontwikkeling.

56

Vereniging van Nederlandse Gemeenten (2015). Ondersteuning verbinding ZSM met Veiligheidshuis. Brief
van 7 mei 2015 van de Landelijke Stuurgroep Veiligheidshuizen. Den Haag: Vereniging van Nederlandse
Gemeenten.

57

Handreiking aansluiting ZSM en Veiligheidshuizen, versie 20 maart 2015, p. 4.

38

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Afbeelding 2. Generiek procesmodel aansluiting ZSM – Veiligheidshuizen

A. Selectie & markering casussen
In deze eerste processtap selecteert en markeert het Veiligheidshuis (de casussen
van) personen, zodat bij aanhouding van de persoon voor ZSM herkenbaar is dat die
persoon bij hen bekend is. Op die manier is er afstemming met het Veiligheidshuis
mogelijk over de afdoening van de zaak. Het Veiligheidshuis verzamelt informatie en
registreert een advies over deze personen (met eventuele plannen van aanpak c.q.
scenario’s die zijn opgesteld in het casusoverleg) in hun registratiesysteem.
1.Intake & selectie
De Veiligheidshuizen komen bij ZSM voor het eerst in beeld in de processtap Intake
& selectie. Tijdens deze processtap kunnen het OM en de politie tot de conclusie
komen dat een zaak buiten de scope van ZSM valt, bijvoorbeeld vanwege de
evidente complexiteit van de problemen waarin een verdachte zich bevindt of na
bevraging door het Veiligheidshuis. Bij dit laatste gaan medewerkers van het OM bij
het Veiligheidshuis na of een persoon daar bekend is. Dit kan bijvoorbeeld door het
raadplegen van het registratiesysteem van het Veiligheidshuis of door telefonisch
contact op te nemen met het Veiligheidshuis. Wanneer er sprake is van een ‘hit’ bij
het Veiligheidshuis, dan is er voor ZSM informatie beschikbaar of ligt er mogelijk
zelfs een plan van aanpak c.q. scenario klaar. Dit scenario richt zich op welke
interventie juist wel of juist niet geïndiceerd is, in het geval die persoon is
aangehouden.
Onder andere op basis van de informatie van het Veiligheidshuis nemen het OM en
de politie een selectiebeslissing. Het overdragen van een zaak aan het

39

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Veiligheidshuis voor eventuele agendering aldaar, behoort dan tot de mogelijkheden. Niet de zaak zelf wordt overgedragen (die blijft mogelijk openstaan onder
verantwoordelijkheid van de OvJ gedurende de behandeling in het Veiligheidshuis),
maar de complexe casuïstiek waarvan de zaak slechts een onderdeel is. Er wordt
dan ook voor die zaak in ZSM (nog) geen routerings- of afdoeningsbeslissing
genomen.
2.Verzamelen informatie & adviseren
De informatie, adviezen en scenario’s uit het Veiligheidshuis delen de justitiële
partners met elkaar. Als dit nodig is, stelt ZSM aanvullende vragen aan het
Veiligheidshuis.
3. Afstemmen & beoordelen
In de processtap Afstemmen & beoordelen informeert het OM de overige partners
tijdens het afstemmingsoverleg over de informatie van het Veiligheidshuis. Een
eventueel advies van het Veiligheidshuis kan dan worden overgenomen of voor
kennisgeving worden aangenomen. Op dit moment in het werkproces kan alsnog
worden besloten om de casus over te dragen aan het Veiligheidshuis, omdat de
justitiële partners in ZSM signaleren dat er sprake is van potentiële complexe
casuïstiek. In dat geval hoeft de desbetreffende persoon nog niet bekend te zijn bij
het Veiligheidshuis. Het Veiligheidshuis moet, in deze gevallen, op aangeven van
ZSM een adviserende rol in spelen.
4. Verwerken beslissing & informeren
ZSM dient de routerings- of afdoeningsbeslissing over een reeds bij het
Veiligheidshuis bekende casus terug te koppelen, zodat het Veiligheidshuis hiermee
rekening kan houden en eventueel de lopende trajecten of het plan van aanpak kan
actualiseren en aanpassen.
B. Vervolg binnen het Veiligheidshuis
Het Veiligheidshuis dient na terugkoppeling van de routerings- of
afdoeningsbeslissing van een bij het Veiligheidshuis bekend persoon, de casus te
agenderen voor het casusoverleg en zo nodig het lopende traject dan wel het plan
van aanpak c.q. scenario aan te passen. Een nieuwe door ZSM aangedragen casus
zal na screening en triage eventueel worden geagendeerd in een casusoverleg.

4.3

De aansluiting in de praktijk

De Inspectie VenJ constateert dat het generieke procesmodel voor aansluiting
tussen ZSM en de Veiligheidshuizen in de voor dit onderzoek bezochte regio’s
verschillend (of niet) wordt toegepast. Dit varieert van volledige fysieke
integratie van ZSM met het Veiligheidshuis tot (nagenoeg) geen onderlinge
aansluiting.

4.3.1

Geen aansluiting tussen ZSM en Veiligheidshuis

Van de vijf bezochte ZSM-regio’s zijn er twee (Noord-Nederland en Amsterdam)
waar er (nagenoeg) geen aansluiting is tussen de ZSM-locatie en de bijbehorende
Veiligheidshuizen. Dit geldt zowel voor het selecteren en markeren van casussen die
ZSM moet herkennen in het geval die persoon wordt aangehouden, als voor de

40

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

terugkoppeling vanuit ZSM naar het Veiligheidshuis van de routerings- of
afdoeningsbeslissing.
In Noord-Nederland zijn er wel initiatieven om adviezen vanuit het Veiligheidshuis
klaar te zetten voor ZSM in GCOS of VIS2. Realisatie hiervan stagneert echter
doordat de drie Veiligheidshuizen (Groningen, Fryslân en Drenthe) met verschillende
registratiesystemen werken. ZSM en de Veiligheidshuizen komen er gezamenlijk nog
niet uit hoe zij de aansluiting willen vormgeven. Het gevolg is dat er nu zelden
contact is tussen ZSM en het Veiligheidshuis. Zoals aangegeven in paragraaf 2.4,
onderschrijft deze ZSM-locatie wel het betekenisvol werken door het oprichten van
de ‘Werkplaats’. Mogelijk dat deze ontwikkeling kan resulteren in een meer
bestendige aansluiting van ZSM op de Veiligheidshuizen in deze regio.
In Amsterdam is er geen Veiligheidshuis, maar een Actiecentrum Veiligheid en Zorg
(AcVZ). De focus ligt hier vooral op de Top-1000 aanpak58. Het AcVZ en ZSM
hadden tot voor kort geen standaard werkwijze om bij elkaar informatie op te halen,
omdat zaken van alle personen uit de Top-1000 vanuit ZSM direct werden
overgedragen aan het team Persoons Gebonden aanpak (PGA) van het OM. Nu
neemt ZSM echter wel lichte delicten in behandeling die zijn gepleegd door iemand
uit de Top-1000. Mede hierdoor komen nu ook de eerste initiatieven voor
samenwerking van de grond.
In het AcVZ zijn recent ook zogenaamde expertisetafels ingericht. Hier kan door
diverse organisaties of medewerkers van ZSM andere casuïstiek worden ingebracht
en besproken dan die van personen uit de Top-1000.

4.3.2

Wel aansluiting tussen ZSM en Veiligheidshuis

Advies klaarzetten voor ZSM
Bij de andere drie bezochte ZSM-regio’s (Zeeland-West-Brabant, Oost-Brabant en
Rotterdam) is wel sprake van aansluiting tussen de ZSM-locatie en de bijbehorende
Veiligheidshuizen. In Rotterdam is sprake van volledige fysieke integratie tussen
ZSM en één van de twee Veiligheidshuizen (Veiligheidshuis Rotterdam-Rijnmond);
zij zijn in hetzelfde gebouw en dezelfde kantoorruimte gehuisvest. Bij de andere
twee ZSM-regio’s is er vooral sprake van digitale aansluiting.
Op de ZSM-locatie wordt het advies van het Veiligheidshuis gedeeld met alle
partners. De medewerkers van ZSM kunnen het Veiligheidshuis aanvullende vragen
stellen over het advies. De respondenten van de Veiligheidshuizen geven aan dat dit
weinig gebeurt, terwijl er bij de medewerkers van ZSM soms nog wel vragen leven
over het advies.
De Inspectie VenJ constateert dat daar waar al langer een ZSM-medewerker het
registratiesysteem van het Veiligheidshuis raadpleegt voor relevante informatie, de
medewerkers van ZSM de adviezen van het Veiligheidshuis positiever beoordelen,
dan wanneer deze samenwerking pas recent is gestart.
Uit de interviews blijkt dat het per Veiligheidshuis verschilt hoe zij de actualiteit van
het advies bewaken. In Zeeland-West-Brabant vindt (onder andere) ten behoeve
hiervan dagelijks een zogenaamd ‘triage straf’ plaats. Tijdens deze triage nemen de

58

Het AcVZ werkt met een Top-600 voor volwassenen en een Top-400 voor minderjarigen.

41

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

aanwezige partners in het Veiligheidshuis een overzicht met de aangehouden
verdachten door. Indien deze nog niet is behandeld in ZSM, controleren zij of het
advies nog voldoende actueel is. Het Zorg- en Veiligheidshuis Midden-Brabant gaat
hierin nog een stap verder: zo nodig belt zij de ZSM-locatie ter afstemming met de
OvJ.
In Rotterdam is het Veiligheidshuis Rotterdam-Rijnmond fysiek aanwezig op de
ZSM-locatie. Hierdoor is er veelal ook sprake van mondelinge afstemming. Met het
Veiligheidshuis Zuid-Holland-Zuid is er tevens nauwe samenwerking; zij zoekt bij elk
beslissingsmoment via videoconference contact met de ZSM-locatie.59
Proactief vragen om advies van het Veiligheidshuis
Vanuit ZSM kan er niet alleen met het Veiligheidshuis contact worden opgenomen
over het voorgestelde advies, de medewerkers kunnen het Veiligheidshuis ook
benaderen voor advies over de routerings- of afdoeningsbeslissing. Dit leeft nog
onvoldoende op de ZSM-locaties. De adviesfunctie van het Veiligheidshuis is nog te
onbekend en het is daardoor voor de ZSM-medewerkers nog geen automatisme om
aan het Veiligheidshuis te denken. Een belemmerende factor hierin is dat de
Veiligheidshuizen, in tegenstelling tot ZSM en met uitzondering van Veiligheidshuis
Rotterdam-Rijnmond, alleen tijdens kantooruren operationeel zijn.
Terugkoppelen van de ZSM-beslissing aan het Veiligheidshuis
Het Veiligheidshuis heeft er baat bij als zij op de hoogte is van de beslissing die in
ZSM is genomen. Zoals eerder gezegd, kan het Veiligheidshuis dan afwegen of
aanpassing van een lopend traject en/of het plan van aanpak nodig is. Daarnaast is
dit voor de Veiligheidshuizen een leermoment om te bezien of hun advies voor ZSM
bruikbaar was.
Het is voor de Veiligheidshuizen niet zichtbaar of het klaargezette advies
daadwerkelijk is geraadpleegd en of deze is opgevolgd. Met uitzondering van
Rotterdam verloopt de terugkoppeling nog niet zoals de respondenten van de
Veiligheidshuizen dat graag zouden willen zien. Een terugkoppeling gebeurt ook niet
altijd op de locaties waar er wel sprake is van nauwe samenwerking. Soms is
bewust afgesproken dat een proactieve houding van het Veiligheidshuis richting
ZSM wordt verwacht als zij een routerings- of afdoeningsbeslissing willen weten.

4.3.3

Signalering van de Veiligheidshuisdoelgroep in ZSM

In paragraaf 4.2 is aangegeven dat er voor ZSM, naast het voorafgaand aan de
routerings- of afdoeningsbeslissing bij het Veiligheidshuis ophalen van een advies en
het terugkoppelen van de routerings- of afdoeningsbeslissing, ook een taak
weggelegd om complexe casuïstiek te signaleren. Deze signaleringsfunctie moet ook
mogelijk zijn wanneer er geen samenwerkingsafspraken zijn over het klaarzetten
van adviezen vanuit het Veiligheidshuis of het terugkoppelen van ZSM-beslissingen.
De signaleringsfunctie kan worden benut bij casussen waarover geen advies in het
registratiesysteem van het Veiligheidshuis staat. Met uitzondering van de
Veiligheidshuizen in de ZSM-regio Rotterdam, geven de respondenten van de
Veiligheidshuizen aan dat er vanuit ZSM slechts incidenteel een nieuwe complexe

59

Veiligheidshuis Rotterdam-Rijnmond is gedurende de operationele uren van ZSM aanwezig. Veiligheidshuis
Zuid-Holland-Zuid is alleen tijdens kantooruren beschikbaar.

42

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

casus wordt aangedragen. De respondenten die op deze ZSM-locaties werkzaam
zijn, geven allemaal aan dat de signaleringsfunctie nog beter kan worden vervuld.
Voor het onvoldoende werken van de signaleringsfunctie worden tijdens de
interviews verschillende redenen genoemd. Een van de redenen is dat het veelal
persoonsafhankelijk is of er in ZSM gedacht wordt aan het Veiligheidshuis. Nog niet
alle medewerkers zijn bekend met de alternatieve afdoeningen buiten het strafrecht
om, die vanuit het Veiligheidshuis kunnen worden geïnitieerd. Een andere reden die
wordt genoemd, is dat medewerkers in ZSM onvoldoende bewust zijn dat er in de
zaak mogelijk meer aan de hand is dan alleen een strafbaar feit. Een derde reden is
dat er in ZSM af en toe nog onvoldoende tijd is (of wordt genomen) om
uitgebreid(er) stil te staan bij een zaak. Dit komt door de focus om de termijnen te
halen, waardoor er in ZSM hoge werkdruk kan ontstaan. Dit zorgt er voor dat
snelheid boven betekenisvolheid gaat. De laatste reden is dat de omgang met de
verschillende operationele uren tussen ZSM en de Veiligheidshuizen in de ene regio
beter is geregeld dan in de andere. Toch komt het wel voor dat er in het belang van
de verdachte wordt gewacht met de routerings- of afdoeningsbeslissing tot het
Veiligheidshuis bereikbaar is.
De Inspectie VenJ heeft tijdens het onderzoek gezien dat er ook wordt gewerkt aan
de doorontwikkeling van de signaleringsfunctie. Een goed voorbeeld kwam de
Inspectie VenJ tegen bij het Zorg- en Veiligheidshuis Midden-Brabant. Dit
Veiligheidshuis weet dat er een aanmelding van eventueel complexe casuïstiek
ontbreekt, omdat politiemedewerkers van dit Veiligheidshuis dagelijks de lijst van
aangehouden verdachten nalopen. Wanneer dit Veiligheidshuis veronderstelt dat het
in de lijn der verwachting ligt dat hier een melding had moeten plaatsvinden, neemt
zij contact op met ZSM. Ook proberen zij op verschillende manieren van elkaar te
leren; er vindt uitleg plaats over de redenaties en er zijn mogelijkheden voor korte
meeloopstages.

4.3.4

Alternatieve vormen van aansluiting

Ook als er nog geen aansluiting is tussen ZSM en de Veiligheidshuizen, blijkt dat de
justitiële partners en de Veiligheidshuizen wel het belang van een goede aansluiting
onderschrijven. Het ontstaan van workarounds illustreert dit. Waar er geen
aansluiting is tussen ZSM en de Veiligheidshuizen, vragen sommige medewerkers
van de 3RO of de Raad informatie op bij hun collega’s in het Veiligheidshuis. Soms
gebeurt het ook dat medewerkers accounts hebben van het informatiesysteem van
het Veiligheidshuis omdat zij zowel op een ZSM-locatie als in een Veiligheidshuis
werken. Zodoende kunnen zij zelf binnen hun bevoegdheden de informatie
raadplegen. Overigens doen sommige medewerkers in ZSM-regio’s waar er wel een
goede aansluiting is dit ook, ingegeven door snelheid of korte lijnen met hun
collega’s.

43

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

4.4

Verklaringen voor de verschillen in aansluiting

Met onder andere de ervaringen en aanbevelingen uit de pilots, het beschikbare
generieke procesmodel en de ondersteuning van het Werkplan en de
Handreiking, moeten de ZSM-locaties en de bijbehorende Veiligheidshuizen
theoretisch in staat zijn om te komen tot een goede aansluiting tussen de
werkprocessen van ZSM en de Veiligheidshuizen. De Inspectie VenJ constateert
echter dat er grote verschillen zijn tussen de ZSM-regio’s in de mate van
doorontwikkeling van deze aansluiting. Redenen hiervoor zijn gelegen in de
bestuurlijke context, de veranderende omgeving waarin het Veiligheidshuis zich
moet (her)positioneren en de mate van wederzijdse bekendheid bij
medewerkers van ZSM en de Veiligheidshuizen met elkaars taken en
verwachtingen. In elke ZSM-regio spelen deze redenen, maar de ene ZSM-regio
ondervindt hier meer hinder van dan de andere.

Bestuurlijke context
In hoofdstuk 3 is reeds aan de orde gekomen dat de Veiligheidshuizen op
verschillende manieren invulling geven aan hun focus en werkwijzen, mede
ingegeven door de bestuurlijke context. Deze context is daarmee ook van invloed op
de aansluiting met ZSM. De ZSM-locatie in Rotterdam is bijvoorbeeld geïntegreerd
met het Veiligheidshuis Rotterdam-Rijnmond. Relevant is hierbij dat er één bestuur
is voor deze constructie, waarin meerdere burgemeesters, wethouders en de
verschillende justitiële partners plaatsnemen. Bij het andere Veiligheidshuis in deze
ZSM-regio (Zuid-Holland-Zuid), zijn er bestuurlijke overwegingen gemaakt om in
hun regio te blijven, maar om wel nauwe samenwerking met de ZSM-locatie in
Rotterdam te zoeken. Dit illustreert ook dat het lokale bestuur in Zuid-Holland-Zuid
er belang aan hecht dat het Veiligheidshuis dichtbij of in hun gemeente wordt
georganiseerd en dat zij zeggenschap wil over de invulling ervan. Zij zijn immers
verantwoordelijk voor de lokale veiligheid.
Het bovenstaande voorbeeld illustreert dat wanneer de besturen van de
Veiligheidshuizen en ZSM de meerwaarde in de onderlinge aansluiting zien en
hiervoor de bijbehorende randvoorwaarden hebben gecreëerd, een goede
aansluiting van de grond komt.
Herpositionering van het Veiligheidshuis
In hoofdstuk 2 concludeerde de Inspectie VenJ dat het fundament van ZSM staat,
maar dat nu het moment is aangekomen om dit fundament verder uit te bouwen.
Onderdeel hiervan is de aansluiting met de bredere omgeving van ZSM zodat aan
betekenisvol interveniëren optimaal invulling kan worden gegeven. De
Veiligheidshuizen zijn hiervoor een belangrijke partner. Zij beschikken over kennis
om complexe casuïstiek te behandelen en daarnaast fungeren zij steeds meer als
informatieknooppunt voor relevante contextinformatie ten behoeve van de
betekenisvolle interventie.
In paragraaf 3.2 is al aangegeven dat de Veiligheidshuizen moeten leren omgaan
met de nieuwe werkelijkheid dat de justitiële partners hun capaciteit anders
inzetten. Tegelijkertijd zijn de Veiligheidshuizen ook in het sociale domein bezig met
een herpositionering. In dit domein zijn de Veiligheidshuizen immers niet de enige

44

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

partners die over relevante contextinformatie kunnen beschikken. Ook Veilig Thuis
en de sociale wijkteams60 opereren op dit terrein. Onderdeel van die
herpositionering is de mogelijke doorontwikkeling van het Veiligheidshuis als
informatieknooppunt van het sociale domein. In die rol kan het Veiligheidshuis gaan
functioneren als liaison vanuit het sociale domein naar de strafrechtketen. Wanneer
ZSM zelf niet in de gelegenheid is om Veilig Thuis en de sociale wijkteams te
bevragen, dan kan het Veiligheidshuis hiervoor worden benut. Het Veiligheidshuis
als informatieknooppunt tussen het sociale domein en de strafrechtketen kan
rekenen op steun vanuit de Landelijke Stuurgroep Veiligheidshuizen en wordt door
meerdere Veiligheidshuizen omarmd.
De Veiligheidshuizen zijn ieder in hun eigen tempo bezig met hun herpositionering.
In het ene Veiligheidshuis is de fase van ontwikkeling nog erg gericht op het
functioneren van het Veiligheidshuis zelf en/of op het sociale domein, bij een ander
Veiligheidshuis verloopt de interne ontwikkeling parallel aan de ontwikkeling om
aansluiting te vinden met de strafrechtketen of is deze zelfs al gerealiseerd. De
snelheid en richting van de herpositionering van het Veiligheidshuis zijn daarmee
bepalend voor de (mate van) aansluiting. Om in de toekomst onder andere te
komen tot meer verbinding met de omgeving, zijn de Veiligheidshuizen en de
netwerkpartners inmiddels bezig met de ontwikkeling van een gezamenlijke
meerjarenagenda. Deze agenda beoogt concrete doelen en een planning voor de
verdere ontwikkeling van de Veiligheidshuizen te bevatten.
De mate van wederzijdse bekendheid van ZSM en Veiligheidshuizen
Uit de interviews komt naar voren dat het in bepaalde regio’s voor ZSM onduidelijk
is waar de Veiligheidshuizen nu voor zijn, bij welk Veiligheidshuis welke aanpak
voorop staat, welk casusoverleg relevant is of welke contactpersoon is aangewezen.
Dit wordt mede veroorzaakt doordat de Veiligheidshuizen niet uniform werken en
doordat sommige ZSM-locaties met meerdere Veiligheidshuizen te maken hebben.
Ook omgekeerd is er bij de Veiligheidshuizen niet altijd voldoende zicht op de
werkwijzen van ZSM en waar ZSM qua informatie behoefte aan heeft. In een aantal
ZSM-regio’s komen initiatieven tot stand om de wederzijdse bekendheid te
stimuleren en om van elkaar te leren. Ook worden er in een enkele regio – zoals ook
in het eerder genoemde Werkplan staat beschreven – stappen gezet op het gebied
van opleidingen voor professionals van de Veiligheidshuizen en ZSM, waarbij zij
leren van elkaars taken en werkwijzen.
In de ZSM-regio’s waar meer aandacht is om elkaar te leren kennen en van elkaar
te leren, is er veelal sprake van een betere aansluiting tussen ZSM en de
Veiligheidshuizen. De mate van wederzijdse bekendheid van ZSM en de
Veiligheidshuizen met elkaars taken en verwachtingen, is dan ook van invloed op de
kwaliteit van de onderlinge aansluiting.

60

Als gevolg van de decentralisaties in het sociale domein, waarbij taken die voorheen lagen bij de
rijksoverheid conform de aangepaste Wet maatschappelijke ondersteuning, de Participatiewet en de
Jeugdwet zijn overgegaan naar de gemeente, zijn er binnen de gemeenten zogeheten sociale wijkteams
opgericht. Sociale wijkteams zijn op de wijk georiënteerde teams (van professionals) die een
samenhangende aanpak van welzijn, ondersteuning, jeugd- en gezondheidszorg en arbeidsintegratie moet
bieden. De sociale wijkteams zijn op een meer lokale schaal actief op hetzelfde gebied als de
Veiligheidshuizen en bieden daarbij maatwerk op microniveau. In de praktijk kan opschaling vanuit de
sociale wijkteams plaatsvinden naar de Veiligheidshuizen wanneer er sprake is van ketenoverstijgende
complexe problematiek en vice versa.

45

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

4.5

Conclusie

In dit hoofdstuk is ingegaan op de vraag in hoeverre de werkwijzen tussen ZSM en
de Veiligheidshuizen op elkaar aansluiten zodat zij elkaar kunnen versterken en
meer maatwerk kunnen bieden. De Inspectie VenJ constateert dat de aansluiting
van de werkwijzen van ZSM en de Veiligheidshuizen een divers beeld laat zien: van
integratie van de werkwijzen tot (nagenoeg) geen onderlinge aansluiting. Dit
ondanks het belang dat aan een goede aansluiting wordt gehecht en er handvatten
voorhanden zijn om tot een goede aansluiting te komen. De verantwoordelijkheid
om die aansluiting te realiseren en door te ontwikkelen is in de ZSM-regio’s belegd,
Hierin is een rol weggelegd voor het lokale bestuur. Waar er wel sprake is van
onderlinge aansluiting, is er over het algemeen nog ruimte voor verbetering.
Als de onderlinge aansluiting onvoldoende van de grond komt, ziet de Inspectie
VenJ in bepaalde zaken risico’s voor zowel de kwaliteit van de beslissingen die de
justitiële partners in ZSM nemen, als voor de lopende trajecten in het
Veiligheidshuis. Een goede onderlinge aansluiting is vooral van belang bij complexe
doelgroepen, zoals de verwarde personen, die onder meer in het Veiligheidshuis
worden besproken.
De veranderende omgeving van het Veiligheidshuis noopt het Veiligheidshuis tot een
herpositionering en tot keuzes in functies. Dit is soms lastig en het vraagt tijd, maar
het biedt ook kansen. Dat de Veiligheidshuizen onder andere inzetten op het
doorontwikkelen van hun functie als informatieknooppunt, ziet de Inspectie VenJ als
een kans voor ZSM op het gebied van het meer betekenisvol afdoen in ZSM. Dit is
een ontwikkeling waarbij het Veiligheidshuis – ook in relatie met Veilig Thuis en de
sociale wijkteams – bij uitstek een positie kan innemen als verbinder tussen de
organisaties uit de strafrechtketen, de zorg en uit het bestuurlijke domein van de
gemeenten. Ook de gezamenlijke meerjarenagenda van de Veiligheidshuizen en de
netwerkpartners ziet de Inspectie VenJ als een positieve ontwikkeling.
De Inspectie VenJ constateert dat er ZSM-regio’s zijn waarin de medewerkers van
Veiligheidshuizen en ZSM onvoldoende van elkaar weten wat zij voor elkaar kunnen
betekenen. Zij kennen daardoor ook de meerwaarde van de aansluiting niet. Een
aantal ZSM-locaties en bijbehorende Veiligheidshuizen investeren al in de onderlinge
aansluiting en samenwerking door met elkaar mee te lopen en casussen te
evalueren. De Inspectie VenJ spoort alle ZSM-locaties en Veiligheidshuizen aan om
te investeren in de versterking van de onderlinge aansluiting.

46

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

I

Naam

Locatie(s)

1.
2.
3.

ZSM Noord-Holland
Veiligheidshuis Noord-Holland-Noord
Veiligheidshuis Zaanstreek-Waterland
Veiligheidshuis Kennemerland

Alkmaar, Den Helder, Hoorn
Zaandam
Haarlem

4.

ZSM Amsterdam
Actiecentrum Veiligheid en Zorg

Amsterdam

5.
6.
7.

ZSM Noord-Nederland
Veiligheidshuis Fryslân
Veiligheidshuis Groningen
Veiligheidshuis Drenthe

Leeuwarden
Groningen
Assen, Emmen en Hoogeveen

8.
9.
10.
11.
12.
13.

ZSM Oost-Nederland
Veiligheidshuis IJsselland
Veiligheidshuis Twente
Veiligheidshuis NOG
Veiligheidshuis West Veluwe Vallei
Veiligheidshuis Regio Arnhem
Veiligheidshuis Gelderland Zuid

Zwolle
Enschede
Apeldoorn
Ede
Arnhem
Tiel, Nijmegen

14.
15.
16.

ZSM Midden-Nederland
Veiligheidshuis Regio Utrecht
Veiligheidshuis Gooi en Vechtstreek
Veiligheidshuis Flevoland

Utrecht
Hilversum
Almere

17.
18.

ZSM Den Haag
Veiligheidshuis Hollands Midden
Veiligheidshuis Haaglanden

Leiden, Gouda
Den Haag

19.
20.

ZSM Rotterdam
Veiligheidshuis Rotterdam-Rijnmond
Veiligheidshuis Zuid-Holland Zuid

Rotterdam
Dordrecht

47

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

21.
22.
23.
24.

ZSM Zeeland-West-Brabant
Veiligheidshuis Zeeland
Zorg- en Veiligheidshuis De Markiezaten
Veiligheidshuis Baronie Breda
Zorg- en Veiligheidshuis Midden-Brabant

Vlissingen
Bergen op Zoom
Breda
Tilburg

25.
26.
27.

ZSM Oost-Brabant
Regionaal Veiligheidshuis Maas & Leijgraaf
Veiligheidshuis 's-Hertogenbosch e.o.
Veiligheidshuis Brabant Zuidoost

Oss
Den Bosch
Helmond, Eindhoven

28.
29.
30.
31.
32.
33.

ZSM Limburg
Veiligheidshuis Noord Limburg
Veiligheidshuis Midden Limburg
Veiligheidshuis Westelijke Mijnstreek
Veiligheidshuis District Heerlen
Veiligheidshuis Maastricht Heuvelland
Veiligheidshuis District Kerkrade

Venlo
Roermond
Geleen
Hoensbroek
Maastricht
Kerkrade

Bron: www.veiligheidshuizen.nl – geraadpleegd op 15 juli 2016.

48

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

II

Tabel a. Functionarissen in ZSM en bijbehorende taken 61

Organisatie

Functie

Taak

OM

OvJ

Voert regie over de verwerking, beoordeling en
afstemming van zaken en bewaakt de voortgang
samen met de ketenprocescoördinator. Is
eindverantwoordelijk voor de routerings- of
afdoeningsbeslissing.

Ketenprocescoördinator

Bewaakt en coördineert de voortgang van een
zaak, stelt alle informatie beschikbaar voor de
partners en bewaakt de actualiteit hiervan.

Juridisch
beoordelaar

Verwerkt de (complexere) zaken op aanwijzen van
de OvJ, stemt deze af met ketenpartners, vraagt
zo nodig bij hen extra informatie op. Beoordeelt
en adviseert over de haalbaarheid en
wenselijkheid van de voorlopige beslissing.

Administratief
medewerker

Stelt alle relevante informatie vanuit het OM
beschikbaar aan de partners.

Operationeel
specialist B
(politiecoördinator)

Is de liaison voor de hulp-OvJ in de politieeenheden en de OvJ van ZSM, bepaalt vanuit de
gekozen afdoeningsrichting welke politieacties
(nog) nodig zijn en zet deze uit bij de eenheid.

Administratief
medewerker

Neemt de aanhoudingsinformatie aan vanuit de
eenheid en verwerkt deze samen met overige
relevante informatie (bijvoorbeeld een link met
een specifieke doelgroep) uit de politiesystemen in
het dossier van de verdachte en in de
verdachtenmonitor. Voor jeugd wordt het
Preselect Recidive opgemaakt.

Politie

61

Landelijk programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013). Ontwerp 2.0 ZSM-werkwijze.
Versie 1.0.

49

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

Raad

Medewerker
adviesteam

Beoordeelt de uitkomst van het Preselect62, zoekt
alle relevante informatie over de minderjarige
verdachte op in KBPS en heeft zo nodig contact
met (keten)partners. Adviseert de OvJ over de
noodzaak tot een raadsonderzoek en de
afdoenings- of routeringsbeslissing.

3RO

Reclasseringswerker

Raadpleegt IRIS, heeft zo nodig contact met de
(keten)partners. Adviseert de OvJ over de
noodzaak voor nader onderzoek en de afdoeningsof routeringsbeslissing.

62

Het (kerndeel) Preselect Recidive is een instrument uit het Landelijk Instrumentarium Jeugd waarmee de
politie een score van algemeen recidiverisico toekent aan een minderjarige verdachte. Deze score gebruikt
de Raad bij de beoordeling of een onderzoek van de Raad nodig is in de onderliggende zaak.

50

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

III

Bos, M. (2015). ZSM-werkplaatsen: de juiste interventie op het juiste moment.
Opportuun 4 – 2015.
Handreiking aansluiting ZSM en Veiligheidshuizen. Versie 20 maart 2015.
Inspectie Veiligheid en Justitie (2013). SVG Reclassering Limburg. Inspectierapport.
Doorlichting. Den Haag: Inspectie Veiligheid en Justitie.
Inspectie Veiligheid en Justitie (2014). Reclassering Nederland regio Rotterdam.
Doorlichting. Den Haag: Inspectie Veiligheid en Justitie.
Ketenprogrammaplan ZSM 2015 (2015).
Landelijk programma ZSM. Versnelde afhandeling van strafzaken (2013). Ontwerp
2.0 ZSM-werkwijze. Versie 1.0.
Ministerie van Veiligheid en Justitie (2013). Landelijk kader veiligheidshuizen. Vóór
en dóór partners. Den Haag: Rijksoverheid.
Openbaar Ministerie (2015). Pilots aansluiting tussen ZSM en veiligheidshuizen.
Definitief Eindrapport. Den Haag: Openbaar Ministerie.
Openbaar Ministerie (2016). Jaarbericht 2015. Den Haag: Openbaar Ministerie.
Vereniging van Nederlandse Gemeenten (2015). Ondersteuning verbinding ZSM met
Veiligheidshuis. Brief van 7 mei 2015 van de Landelijke Stuurgroep
Veiligheidshuizen. Den Haag: Vereniging van Nederlandse Gemeenten.
Werkplan ZSM en Veiligheidshuizen, versie 16 maart 2015.
WODC, Adviesbureau van Montfoort (2008). Evaluatie van Justitie in de Buurt
nieuwe stijl. Verbindende netwerken in de veiligheidshuizen. Woerden:
Adviesbureau van Montfoort/WODC.
WODC, Universiteit Utrecht (2016). Snel, Betekenisvol en Zorgvuldig. Een
tussenevaluatie van de ZSM-werkwijze. Utrecht: Universiteit Utrecht.

51

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

IV

Afkorting

Betekenis

3RO

Drie reclasseringsorganisaties

AcVZ

Actiecentrum Veiligheid en Zorg (Amsterdam)

BOSZ

Betere Opsporing door Sturing op Zaken (systeem)

BVH

Basisvoorziening Handhaving

CJIB

Centraal Justitieel Incassobureau

COMPAS

Communicatiesysteem Openbaar Ministerie - Parket
Administratie Systeem

CVOM

Parket Centrale Verwerking Openbaar Ministerie

DJI

Dienst Justitiële Inrichtingen

GCOS

Geïntegreerd Casusoverleg Ondersteunend Systeem

GGD

Gemeentelijke Gezondheidsdienst

GGZ

Geestelijke gezondheidszorg

GPS

Geïntegreerd processysteem Strafrecht

HSK

Herontwerp Strafrechtketen

Inspectie VenJ

Inspectie Veiligheid en Justitie

IRIS

Integraal Reclassering Informatie Systeem

KBPS

Kinderbescherming Bedrijfs Processen Systeem

KIB

Keteninformatiebureau

52

inhou
dsop
gave

Meer bekend maakt meer bemind

LVMV

Landelijke Vereniging van Managers van Veiligheidshuizen

OM

Openbaar Ministerie

OTP

Oproep Ten Parkette

OvJ

officier van justitie

PGA

Persoons Gebonden Aanpak

Raad

Raad voor de Kinderbescherming

SCC

Selectie- en Coördinatiecentrum

SHN

Slachtofferhulp Nederland

SVG

Stichting Verslavingsreclassering GGZ

TOM

Taakstrafzitting Openbaar Ministerie

UWV

Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen

VeHaa

Veiligheidshuis Amsterdam-Amstelland (systeem)

VIR

verwijsindex risicojongeren

VIS2

Vangnet Informatie Samenwerkingssysteem 2

VNG

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

vPGA

vereenvoudigd Persoons Gebonden Aanpak (systeem)

WODC

Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum

ZSM (1)

Zo Snel, Slim, Selectief, Simpel, Samen en
Samenlevingsgericht Mogelijk (oorspronkelijke afkorting)

ZSM (2)

Zorgvuldig, Snel en op Maat (huidige afkorting)

53

inhou
dsop
gave

Missie Inspectie Veiligheid en Justitie
De Inspectie Veiligheid en Justitie houdt voor de samenleving, de ondertoezichtgestelden en de politiek en bestuurlijk verantwoordelijken
toezicht op het terrein van veiligheid en justitie
om inzicht te geven in de kwaliteit van de taakuitvoering en de naleving van regels en normen,
om risico’s te signaleren
en om organisaties aan te zetten tot verbetering.
Hiermee draagt de Inspectie bij aan een veilige en rechtvaardige samenleving.

Dit is een uitgave van:
Inspectie Veiligheid en Justitie
Ministerie van Veiligheid en Justitie
Turfmarkt 147 | 2511 DP Den Haag
Postbus 20301 | 2500 EH Den Haag
communicatie@inspectievenj.nl | www.inspectievenj.nl
December 2016

Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Vermenigvuldigen van informatie uit deze publicatie is toegestaan,
mits deze uitgave als bron wordt vermeld.