Aan de orde is het VAO Verzamel-algemeen overleg
Koninkrijksrelaties (AO d.d. 13/02).

Koninkrijk der Nederlanden. Dat is wezenlijk anders. Daarnaast vraagt de motie om het land Nederland, als zijnde
het grootste land binnen het Koninkrijk, een actieve rol te
geven. Dat staat niet in het Statuut beschreven. Dus
mevrouw Özütok is nu per motie het Statuut aan het veranderen. Dat kan en daar ben ik het van harte mee eens, maar
het werkt niet zo. Dus volgens mij is deze motie onmogelijk.

De voorzitter:
We gaan verder met een debat over het verslag van het
verzamel-algemeen overleg Koninkrijksrelaties van 13
februari. Ik heet de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken
en Koninkrijksrelaties van harte welkom.

Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Ik zie het echt anders. Deze discussie hebben we vaker met
de heer Bosman. Ik wacht echter het advies van de staatssecretaris af: hoe apprecieert hij deze motie?

4
Koninkrijksrelaties

Ik geef als eerste het woord aan mevrouw Özütok namens
GroenLinks.

Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Dank u wel, voorzitter. We hebben een tijd geleden bij het
AO uitvoerig gesproken met de staatssecretaris over de
BES-eilanden en de landen Aruba, Curaçao en Sint-Maarten.
De fractie van GroenLinks heeft zorgen over de inhumane
detentiesituatie in de Pointe Blanche-gevangenis op SintMaarten. Daarom dien ik twee moties in.

Motie

De voorzitter:
De heer Bosman, ten slotte.
De heer Bosman (VVD):
Het gaat er niet om hoe je het ziet, maar het gaat om de
feiten. Wat is wettelijk de verantwoordelijkheid, zoals die
is neergelegd binnen het Statuut? En dan kunnen we zeggen
dat we dat anders zien, maar dan wordt het wel een beetje
feitenvrij discussiëren hier met z'n allen over een Statuut
en over verantwoordelijkheden die heel gevoelig liggen,
zeker ook op Aruba, Curaçao en Sint-Maarten. En om dan
even via een motie te zeggen dat we dat maar eventjes
regelen want Nederland is toch het grootste land binnen
het Koninkrijk en dat doen we dan maar even, vind ik echt
volstrekt ongepast.

De Kamer,
gehoord de beraadslaging,
overwegende dat Nederland door het Europees Hof voor
de Rechten van de Mens is veroordeeld wegens de inhumane detentie in de Pointe Blanche-gevangenis op SintMaarten;
overwegende dat Nederland de verdragsluitende partij is
bij mensenrechtenverdragen en over de grootste
bestuurskracht beschikt om mensenrechtenschendingen
in het Koninkrijk te voorkomen en daartoe het initiatief te
nemen;
verzoekt de regering in nauwe samenwerking met het land
Sint-Maarten de detentieomstandigheden op Sint-Maarten
conform nationale en internationale mensenrechtenstandaarden te verbeteren, en de Kamer hierover te informeren,

Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Nederland, als ondertekenaar van VN-verdrag over mensenrechten, is verantwoordelijk als ondertekenaar binnen het
Koninkrijk. En u heeft daar een andere interpretatie van,
maar ik zie het echt anders.
De voorzitter:
Gaat u verder.
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Ik dien de volgende motie in.

Motie

en gaat over tot de orde van de dag.

De Kamer,

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Özütok. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.

gehoord de beraadslaging,

Zij krijgt nr. 46 (35000-IV).

overwegende dat uit interne ambtelijke adviezen blijkt dat
er een reëel risico bestaat op het schenden van fundamentele rechtsbeginselen bij het terugplaatsen van gedetineerden naar de Pointe Blanche-gevangenis op Sint-Maarten;

Ik zie dat de heer Bosman een vraag voor u heeft.
De heer Bosman (VVD):
Nou, eigenlijk de feitelijke constatering dat er een aantal
onjuistheden in de motie staan. Nederland is namelijk geen
verdragspartner, maar het Koninkrijk der Nederlanden.
Daarmee is Nederland dus niet aangesproken, maar het

Tweede Kamer

Koninkrijksrelaties

verzoekt de regering geen gedetineerden naar de Pointe
Blanche-gevangenis op Sint-Maarten terug te plaatsen
zolang humane detentieomstandigheden volgens de mensenrechtelijke standaarden niet gegarandeerd zijn,
en gaat over tot de orde van de dag.

6 maart 2019
TK 59

59-4-1

De voorzitter:
Deze motie is voorgesteld door het lid Özütok. Naar mij
blijkt, wordt de indiening ervan voldoende ondersteund.
Zij krijgt nr. 47 (35000-IV).
Dank u wel. Dan geef ik graag het woord aan de heer Van
Dam namens het CDA.

De heer Van Dam (CDA):
Voorzitter, dank u wel. Tijdens het AO heb ik in ruime mate
aandacht gevraagd voor het belang van de rechtsstaat, ook
in de overzeese delen van ons prachtige Koninkrijk. Ik denk
dat wij ons daar allemaal zorgen over kunnen maken, gelet
op recente ontwikkelingen, bijvoorbeeld op Sint-Maarten,
maar ook op andere eilanden en op andere plekken. Laten
we wel wezen: ook in dit mooie Nederland zijn integriteitskwesties aan de orde van de dag. Het is meer de vraag hoe
je ermee omgaat en erop reageert. Dat doe ik niet vanuit
de optiek van "o, wat een puinhoop daar"; dat doe ik vanuit
de CDA-optiek — dat heb ik in het AO ook naar voren
gebracht — dat een Koninkrijksrelatie geen latrelatie is,
waarin je met elkaar maar een beetje doet wat uitkomt,
maar eerder een familieverband. Dat schept verplichtingen
over en weer, bijvoorbeeld in de discussie over de gevangenis op Sint-Maarten. Dat betekent ook dat je elkaar moet
aanspreken op zaken. Ik heb de ambitie om mij de komende
tijd daarmee bezig te houden: met het meer inhoud geven
aan de familierelatie in het Koninkrijksverband. Dat past
ook in hoge mate bij het profiel van mijn partij, dus laat ik
daar maar eens wat aan doen.
Ik heb een vraag aan de staatssecretaris. Bij de begrotingsbehandeling heeft mijn collega Van den Berg, samen met
collega's Bosman, Van der Graaf en Diertens, een motie
(35000-IV, nr. 5) ingediend over een gecoördineerde,
structurele aanpak van de problemen op met name de BESeilanden. Volgens mij heeft dat ook met de bestuursakkoorden te maken. In hoeverre komen daarin ook rechtsstatelijke
aspecten en goed bestuur aan de orde? In hoeverre wordt
daarin meegenomen dat geïnvesteerd wordt in volgende
generaties? Ik denk namelijk dat er op de Antillen een volgende generatie is die precies wil wat ik ook wil: op een
keurige, fatsoenlijke wijze het leven en het bestuur op de
eilanden mogelijk maken. Ik vind dat we dat moeten
ondersteunen.
Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Dan geef ik het woord aan de heer Bosman
namens de VVD.

De heer Bosman (VVD):
Voorzitter, dank. Mensenrechten zijn van groot belang, maar
zijn wel een verantwoordelijkheid van de landen. Dat hebben we met z'n allen zo afgesproken binnen het Statuut.
Het is een landsverantwoordelijkheid. Natuurlijk moeten
we daar de landen op aanspreken. Het Statuut kent een
horizontale gezagsverhouding. Dat betekent dat de landen

Tweede Kamer

Koninkrijksrelaties

Aruba, Curaçao, Sint-Maarten en Nederland gelijkwaardig
zijn, ongeacht hun grootte, want dat die van invloed zou
zijn staat nergens in het Statuut. Het is een gelijke gezagsverhouding. Er is geen verticale gezagsverhouding. Er is
dus geen verplichting, van niemand, om Nederland aan te
spreken op iets wat in een gelijkwaardige gezagsverhouding
ligt.
Ik heb gisteren even een kort debat gehad met de minister
voor Rechtsbescherming over het College voor de Rechten
van de Mens. Ik was enigszins verbaasd, want als je goed
gaat kijken naar het College van de Rechten van de Mens,
zie je dat dat op basis van een Nederlandse wet is. Daarin
staat duidelijk aangegeven dat het voor Nederland is. Ik zeg
nog een keer expliciet dat Bonaire, Saba en Sint-Eustatius
daarbij horen, maar Aruba, Curaçao en Sint-Maarten niet.
Het is geen Koninkrijksorgaan. Vandaar mijn verbazing over
het feit dat het College voor de Rechten van de Mens, het
Nederlandse college, uitspraken doet over zaken die op
Aruba, Curaçao en nu Sint-Maarten plaatsvinden, zonder
dat het College voor de Rechten van de Mens daarbij SintMaarten heeft aangesproken; dat heb ik tenminste nog niet
gehoord. Er wordt nu direct naar Nederland gestapt, er
wordt nu direct naar de Raad van Europa gestapt. Dat vind
ik een zeer bijzondere en onhandige zaak.
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Het gaat hier continu over als het gaat om de vraag wie er
verantwoordelijk is. Gaat het nou over het Statuut of gaat
het ook over internationale verplichtingen? Het Europees
Hof voor de Rechten van de Mens heeft Nederland veroordeeld wegens de inhumane detentie in de Point Blanchegevangenis op Sint-Maarten. Wat vindt u daarvan?
De heer Bosman (VVD):
Dat is volstrekt onmogelijk. Nederland is namelijk geen
verdragspartner. Dat is het Koninkrijk der Nederlanden, en
dan moet het Koninkrijk der Nederlanden worden aangesproken. Het is dus juridisch onmogelijk. Als dit de mogelijkheid zou zijn, dan betekent dit dat het Statuut weg is.
Dan is Nederland namelijk aansprakelijk. Sterker nog, dan
zijn wij dus ook verplicht om in te grijpen, ongeacht wat
Sint-Maarten wil, of wat Aruba wil of wat Curaçao wil. Dat
zou dan de redenering zijn. Dat is juridisch onmogelijk,
omdat we een Statuut hebben dat boven de Nederlandse
Grondwet staat. Het Statuut regelt de onderlinge verhoudingen tussen Aruba, Curaçao, Sint-Maarten en Nederland,
waarbij we in de preambule heel duidelijk zeggen dat dit
op basis van gelijkwaardigheid is. Als mevrouw Özütok mij
kan aangeven waar in het Statuut staat dat Nederland
ergens verantwoordelijk voor is, dan bied ik direct mijn
excuses aan. Maar ik heb het nog niet gevonden.
De voorzitter:
Mevrouw Özütok, ten slotte.
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Er zitten bij het Europees Hof heel bekwame juristen die
ernaar hebben gekeken. Dat heeft voor mij dus wel een
betekenis. Maar voor de heer Bosman blijkbaar niet.

6 maart 2019
TK 59

59-4-2

De heer Bosman (VVD):
Heel simpel: het gaat dus om de verantwoordelijkheden
wij belegd hebben binnen het Koninkrijk. Een jurist kan wel
zeggen dat hij Nederland gaat aanklagen, maar dan weet
hij blijkbaar niet hoe het Koninkrijk werkt. Dat is dan kennelijk het probleem. Dat wil niet automatisch zeggen dat
daarmee Nederland verantwoordelijk is, want dat hebben
we niet zo afgesproken in het Statuut. Dat is namelijk
onmogelijk.
De voorzitter:
Ik wil een beetje voorkomen we deze discussie hier uitentreuren voeren, hoe interessant die ook is.
De heer Bosman (VVD):
Ik vind 'm wel mooi hoor.
De voorzitter:
Maar ik wil de heer Van Dam toch graag de mogelijkheid
geven om een vraag te stellen.
De heer Van Dam (CDA):
Ik wil het ook heel kort houden. Ik denk dat we ook een
beetje moeten uitkijken dat we hier niet in een soort Statuutdiscussie, in een juridische discussie, verzeild raken, terwijl
de werkelijkheid is dat er in ons Koninkrijk een gevangenis
is waar mensen gedetineerd zijn op een manier die wij hier,
denk ik, met z'n allen niet willen. Ik kan me haast niet
voorstellen dat Bosman zich daar ook niet aan ergert. Ik
erger me er ook enorm aan dat de regering op Sint-Maarten
niet haar verantwoordelijkheid neemt. Mijn concrete vraag
aan de heer Bosman is of hij zich een situatie kan voorstellen waarbij, als de regering daar niet doet wat we met z'n
allen zouden willen, er toch een moment komt waarop het
Koninkrijk zou moeten ingrijpen.
De heer Bosman (VVD):
Ik wijs erop dat de Kamer geen zeggenschap heeft. De heer
Van Dam spreekt over wat wij niet zouden willen. Daar gaan
wij helemaal niet over. Dat is heel koloniaal: wat wij niet
zouden willen. Dat bepalen Aruba, Curaçao en Sint-Maarten
effen lekker helemaal zelf. "Wat wij niet zouden willen!" Het
is zo ongepast om dat even te zeggen binnen het Statuut,
waarin we gelijkwaardig zijn. Curaçao, Aruba of SintMaarten doet iets niet wat wij zouden willen. Dat kun je
toch niet zeggen? Ik vind dat echt aanmatigend! Dat kan
niet!
De voorzitter:
De heer Van Dam, ten slotte.
De heer Van Dam (CDA):
Ten slotte nog een opmerking, want we moeten deze discussie op een ander moment voeren. Ik denk dat ik het op
dat punt toch fundamenteel oneens ben met de heer Bosman. Het gaat om het Koninkrijk. Onze regering samen met
de gevolmachtigd ministers vormen de koninkrijksregering,
maar er is geen koninkrijksparlement. Wij zijn het parlement
dat deze staatssecretaris aanspreekt, ook op zijn hoedanig-

Tweede Kamer

Koninkrijksrelaties

heid in het Koninkrijk. Ik denk dat we daar nog een forse
discussie met elkaar over te voeren hebben.
De heer Bosman (VVD):
Er is geen koninkrijksparlement. Het zou dus aanmatigend
zijn om dan maar te zeggen: dan is het Nederlandse parlement het koninkrijksparlement. Wat zegt dat over de Staten
van Aruba, Curaçao en Sint-Maarten? Die tellen dan niet
mee? Dit vraagt een zekere fundamentele discussie, want
wij gaan hier echt de bietenberg op met z'n allen. Wij trekken van alles naar ons toe, want ja, wij zijn het grootste
parlement. Wij praten toevallig met deze staatssecretaris.
Wij zijn in de positie om de regering deze kant op te halen.
En daarmee maken we onszelf koninkrijksparlement? Het
is echt onzin, jongens! Dat moeten we niet doen!
De voorzitter:
We gaan de interrupties nu in tweeën doen.
De heer Van Dam (CDA):
Ik wil alleen melden dat ik niet stel dat wij hier het koninkrijksparlement zijn. Dat wil ik voor de goede orde even naar
voren brengen.
De heer Bosman (VVD):
Dat beeld werd wel geschetst, omdat wij hier dan toevallig
de staatssecretaris zouden kunnen aanspreken op het
functioneren van de koninkrijksregering. En dat kan niet
waar zijn, want dat zijn we niet. Dat kunnen we ook niet;
dat is ook niet aan de orde. Dat is het Statuut. Dus ik vind
het heerlijk dat we over het Statuut praten. Dat is de kern
van de problematiek waar we in zitten, omdat we niet weten
wie nu verantwoordelijk is. Er is frustratie alom, want we
hebben daar een minister van Justitie zitten die achterover
leunt en zegt: "joh, als het probleem maar groot genoeg
wordt is het vanzelf voor het Koninkrijk. "Dan zitten wij hier
met z'n allen gefrustreerd te kijken wat we dan moeten
doen. Want het verhaal is "er moet iets gebeuren op SintMaarten" en dan wordt het toch een beetje lafjes neergezet
als "doe maar in samenspraak". Het kan namelijk niet
anders. Anders moet je de mariniers sturen. We hebben
geen zeggenschap. It's that simple. En dat is het Statuut,
dat zeker aangepast moet worden.
Voorzitter. Tot slot, wat mij toch stoort, ook in de ambtelijke
of de ministeriële uitspraken, is het niet-onderkennen van
het verschil tussen het Koninkrijk en Nederland. Het
Koninkrijk zijn de vier landen Aruba, Curaçao, Sint-Maarten
en Nederland; het land Nederland is alleen het land
Nederland. Dus als ministers, staatssecretaris, wie dan ook,
of ambtelijke stukken spreken over "Nederland", dan is dat
alleen het land en nooit het Koninkrijk. En andersom geldt
dat ook. Ik zou dat graag nog sterk naar voren willen brengen.
Dank u wel, voorzitter.
De voorzitter:
Dank je wel. Dan geef ik het woord ten slotte aan mevrouw
Diertens namens D66.

6 maart 2019
TK 59

59-4-3

Mevrouw Diertens (D66):
Voorzitter. Dank aan de staatssecretaris voor het beantwoorden van de vragen en de toezeggingen. Ik heb geen moties.
Vorige week was ik tijdens het reces op werkbezoek op
Bonaire en Curaçao en ondanks alle regels, wetgeving et
cetera zou ik toch graag in het frame willen stappen dat we
met zijn allen moeten zorgen dat de wereld een beetje beter
wordt. Vandaar dat ik nog enkele zaken graag wil benadrukken en vragen naar aanleiding van het AO.
Kan de staatssecretaris in verband met de Venezolaanse
situatie aandringen op uitbreiding van de patrouillewacht
van de Kustwacht bij zijn collega?
Kan de staatssecretaris aangeven of het urgentieprogramma
in de wijken van Curaçao onderdeel is en blijft van het
sociaaleconomisch ondersteuningsplan dat er gaat aankomen?
Ik ben blij met de toezegging van de staatssecretaris dat hij
gaat checken waarom de Mental Health Foundation op SintMaarten geen financiële ondersteuning heeft ontvangen
uit het early recovery-fonds.
Ondanks de beantwoording in het AO dat er geen enkele
reden tot zorg is omtrent de brandstofvoorziening op
Bonaire, blijkt na gesprekken met betrokken stakeholders
op Bonaire dat de risico's wel degelijk ernstig onderschat
worden en dat er haast geboden is om in een korte periode
te komen tot een plan voor een transitiefase. Wil de
staatssecretaris met zijn collega van EZK komen tot actie,
zodat de risico's voor de bevolking van Bonaire tot een
minimum beperkt worden?
De staatssecretaris heeft aangegeven om bij verdere
invulling van het Bestuursakkoord op Bonaire aandacht te
willen besteden aan natuur in combinatie met landbouw.
Omdat de onderwaternatuur de economische motor is van
Bonaire zal mijn collega Tjeerd de Groot een motie bij de
minister van LNV indienen waarin D66 verzoekt om te
komen tot een integraal plan om het koraal in het Caribisch
deel van ons Koninkrijk te redden. Kan staatssecretaris met
zijn collega van LNV bij de verdere uitwerking van het
Bestuursakkoord en de nieuwe Eilandsraad hier klemmend
aandacht voor vragen?
Dank u wel.
De voorzitter:
Hartelijk dank. Ik heb begrepen dat staatssecretaris in staat
is om direct te antwoorden. Dan wil ik hem graag het woord
geven.

Staatssecretaris Knops:
Voorzitter. Dank aan de leden voor hun inbreng. Inderdaad,
we hebben er reeds een uitvoerig algemeen overleg over
gehad, dus ik zal mij ook gezien de tijd beperken tot de
ingediende moties en de aan mij gestelde vragen.

Blanche-gevangenis op Sint-Maarten terug te plaatsen
zolang humane detentieomstandigheden volgens de mensenrechtelijke standaarden niet gegarandeerd zijn. Zoals u
weet, hebben wij — dat waren mijn collega Dekker en ikzelf
— in oktober afgelopen jaar afspraken gemaakt met de
minister van Justitie van Sint-Maarten over de verbetering
van de situatie in die gevangenis. De frustratie/teleurstelling
die een aantal van u heeft, heb ik ook, omdat ik vind dat
het niet snel genoeg gaat. Ik vind dat er veel sneller gewerkt
zou moeten worden aan een verbetering van de omstandigheden.
In reactie op het debatje tussen de heer Van Dam en de
heer Bosman zeg ik: ik denk dat wij wel iets mogen vinden
van de situatie daar. Wij gaan daar uiteindelijk niet over,
maar wij mogen er wel iets van vinden. Waarom mogen
we er iets van vinden? Omdat het een koninkrijksaangelegenheid is. Ik probeer even de verbinding te maken tussen
u beider posities. Maar dat is wat anders dan dat wij hier
vanuit het Nederlandse parlement of de Nederlandse
regering kunnen verordineren dat het daar moet verbeteren,
want het is en het blijft een landsverantwoordelijkheid.
Collega Dekker en ik hebben afspraken gemaakt met de
minister van Justitie van Sint-Maarten om de detentieomstandigheden, de situatie in die gevangenis, te verbeteren.
Dat is hard nodig. Het is al jaren niet conform de eisen, en
het moet verbeteren. Daar moeten middelen voor vrij worden gemaakt in de begroting. Dus de minister van Financiën
van Sint-Maarten zal iets moeten doen, om te voorkomen
dat wij hier in Den Haag telkens het debat voeren over waar
een verantwoordelijkheid ligt voor het land en die dan even
op het Nederlandse parlement projecteren. Dat is onjuist;
daar heeft de heer Bosman helemaal gelijk in. Juist omdat
wij die afspraken gemaakt hebben met minister De Weever
— 14 november vorig jaar heb ik de Kamer daarover geïnformeerd — moet ik deze motie ontraden.
Dan de tweede motie van mevrouw Özütok over het oordeel
van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. De
heer Bosman haalde zojuist een paar onjuistheden uit de
motie. Ik kan er nog eentje aan toevoegen. Dat oordeel ging
niet over de Pointe Blanche-gevangenis. Het ging over de
politiecel waar Corallo in heeft gezeten. Dat is een wezenlijk
andere locatie dan de gevangenis, waarbij ik de situatie in
de gevangenis overigens niet bagatelliseer. Maar daardoor
is de motie feitelijk niet juist. Wij hebben dus met SintMaarten afspraken gemaakt om te kijken hoe de situatie
daar verbeterd kan worden, want het is niet acceptabel dat
de situatie zoals die er was — die was er overigens ook al
voor de orkaan, maar die is tijdelijk verergerd door de
orkaan — zo blijft. Daar ben ik het met mevrouw Özütok
over eens. Er moet door het land Sint-Maarten geïnvesteerd
worden in de rechtshandhaving en dus ook in de kwaliteit
van de gevangenis. Maar het is een zaak van het land SintMaarten. Het is zeker geen zaak van Nederland, maar wel
een zaak van het Koninkrijk, want wij sluiten als Koninkrijksregering verdragen af. Vanwege de onjuistheden in de
motie, moet ik deze motie ontraden.
De voorzitter:
Waar de staatssecretaris "de tweede motie" zei, bedoelt hij
de motie op stuk nr. 46 en waar hij "de eerste motie" zei,
bedoelt hij de motie op stuk nr. 47.

Laat ik beginnen met de motie van mevrouw Özütok waarin
zij de regering verzoekt geen gedetineerden naar de Pointe

Tweede Kamer

Koninkrijksrelaties

6 maart 2019
TK 59

59-4-4

Ik geef ten slotte nog heel even kort het woord aan
mevrouw Özütok.
Mevrouw Özütok (GroenLinks):
Over de motie op stuk nr. 46 zegt de staatssecretaris dat er
wat onjuistheden zijn. Daarom wil ik deze motie aanhouden.
Ik zal even denken over een andere formulering.
De voorzitter:
Dank je wel. Is de staatssecretaris klaar? Of wil hij nog
afronden.

Staatssecretaris Knops:
Dat klopt. Wat we doen, is in samenspraak met de landen
komen tot verbetermaatregelen. Dat vraagt van beide kanten inspanningen.
De voorzitter:
Ik schors de vergadering voor een enkel ogenblik.
De vergadering wordt enkele ogenblikken geschorst wegens
onrust op de publieke tribune.
De voorzitter:
Ik geef het woord aan de staatssecretaris.

Staatssecretaris Knops:
Er zijn nog een aantal vragen gesteld.
De voorzitter:
Dan wil ik graag dat de staatssecretaris die beantwoordt.
Staatssecretaris Knops:
Ja. Laat ik beginnen bij het familiegevoel van ...
De voorzitter:
O, ik moet nog even het volgende melden.
Op verzoek van mevrouw Özütok stel ik voor haar motie
(35000-IV, nr. 46) aan te houden.
Daartoe wordt besloten.
Staatssecretaris Knops:
De heer Van Dam pleegde te spreken van het familiegevoel
dat bij hem opkwam als hij over Koninkrijksrelaties sprak.
Ik moet zeggen dat ik dat gevoel ook heb, maar in elke
familie gebeurt weleens iets en daar moet je elkaar op
kunnen aanspreken. Als we de vergelijking met huwelijken
gaan maken, wordt het al helemaal ingewikkeld. Ik wil het
niet persoonlijk maken, maar ook daar gebeuren weleens
dingen. Dat betekent dat je elkaar moet aanspreken. Dat is
precies wat we ook doen in de relaties met de landen, ook
in het ministeriële overleg dat wij bijvoorbeeld hebben met
de minister-president van Sint-Maarten en de minister van
Justitie.
(Onrust op de publieke tribune.)
De voorzitter:
Ik wil de mensen op de publieke tribune verzoeken zich niet
met het debat te bemoeien. Gaat u verder, staatssecretaris.
Staatssecretaris Knops:
Ik had al de indruk dat iemand mij probeerde te interrumperen, maar ik kon niet verstaan wat er gezegd werd.
De voorzitter:
Die interruptie kwam niet van de juiste plaats.

Tweede Kamer

Koninkrijksrelaties

Staatssecretaris Knops:
Dat betekent dus afspraken maken. Als je afspraken maakt,
moet je die ook nakomen. Daar gaan we ook op toezien.
Met name op het punt van de rechtshandhaving liggen er
grote uitdagingen; dat ben ik helemaal met de heer Van
Dam eens.
Ook van belang is het om te investeren in de toekomst. Ik
ben het helemaal met de heer Van Dam eens dat we die
nieuwe generaties moeten meenemen en dat we ze moeten
helpen om ervoor te zorgen dat kwesties van goed bestuur
en integriteit bespreekbaar worden. Daarbij gaan we er niet
van uit dat er overal integriteit is — de heer Van Dam zei
zelf terecht dat dat ook in Nederland niet het geval is —
maar het gaat om de vraag hoe je ermee omgaat als je
schendingen van integriteit aantreft. Hoe pak je dat op en
wat wordt de norm die je gaat hanteren? Ik kan u melden
dat wij op verschillende eilanden heel veel contacten hebben met de nieuwe generatie, in verschillende hoedanigheden, onder meer met de werkbezoeken die ik zelf afleg, om
telkens ook hen te stimuleren om actief burgerschap op te
pakken en om zelf vorm te geven aan de nog jonge landen
en, als het gaat om de openbare lichamen, aan de eilanden
die in de nieuwe constellatie sinds 10-10-10 deel uitmaken
van het Koninkrijk der Nederlanden.
Dat is niet onbelangrijk en dat moeten we dus blijven doen.
Ik neem dan ook graag het pleidooi over om dat met kracht
te blijven voortzetten. Juist een bestuursakkoord op Bonaire
of een Saba Package voor Saba zijn voorbeelden die laten
zien hoe we dit soort elementen daarin willen verpakken.
Ten aanzien van de rechtsstatelijke aspecten gaat het
natuurlijk met name over de landen. Dat is de discussie die
we zojuist over Sint-Maarten hadden. Daarbij zie je dat er
op een aantal punten echt nog wel verbeteringen nodig en
mogelijk zijn.
Dan de heer Bosman. Hij gaf een korte schets van het Statuut, wat niet onbelangrijk is, want daarnaar gaan we toch
elke keer terug: hoe is het georganiseerd, hoe verhouden
wij ons tot elkaar en wie gaat waarover? Ik ben blij met zijn
inbreng en ik kijk uit naar de verdere debatten die daarover
gaan plaatsvinden.
Mevrouw Diertens had nog een aantal vragen over de
situatie met betrekking tot Venezuela, ook in relatie tot de
brandstofvoorziening op Bonaire. Wij houden dat nauwlettend in de gaten. Ik was in januari op Bonaire en heb deel-

6 maart 2019
TK 59

59-4-5

genomen aan de stuurgroep brandstof onder voorzitterschap van de gezaghebber. We hebben ook gezien dat de
verschillende departementen, IenW en BZK, maar ook de
mensen ter plekke, alles doen om ervoor te zorgen dat wij
voorbereid zijn op eventualiteiten, op situaties die we nu
niet kunnen voorzien en waarvan we ook niet kunnen zeggen dat ze nooit gaan plaatsvinden maar waarvan we hopen
dat ze niet gaan plaatsvinden. Op dit moment is er ook geen
reden tot zorg over de brandstofvoorziening, maar dit blijft
wel een punt van aandacht, omdat de situatie in Venezuela
van dag tot dag gevolgd wordt en wij al eerder hebben
meegemaakt dat het kritiek kan worden. Dus we staan
daarover in goed overleg, ook met het openbaar lichaam.
De voorzitter:
Mevrouw Diertens, helemaal ten slotte, want we lopen uit
de tijd.
Mevrouw Diertens (D66):
Ik heb wel een vraag. Ik krijg tot twee keer toe het antwoord
dat er geen zorg is, terwijl ik daar met mensen heb
gesproken. Deze week zijn er drie keer vergaderingen uitgesteld vanuit het ministerie, terwijl de mensen daar niet slapen omdat ze heel grote zorgen hebben. Ik zou de staatssecretaris dus toch graag willen vragen om met zijn collega
van EZK contact op te nemen om te kijken hoe het werkelijk
wat versneld kan worden.
Staatssecretaris Knops:
Ik heb die signalen niet gehad, dus ik hoor graag waar ze
vandaan komen. Ik zeg ook niet dat er nooit reden tot zorg
is, we blijven alert. Maar op dit moment is er geen reden
tot zorg en wij volgen de situatie nauwlettend, ook in die
stuurgroep.

Staatssecretaris Knops:
Mijn collega's? Die weten dat. Het verschil tussen het
Koninkrijk en Nederland is mij duidelijk. Maar mocht dat
nodig zijn, dan wil ik dat graag doen.
Het College voor de Rechten van de Mens is een Nederlands
college, geaccrediteerd door de VN, met jurisdictie voor in
principe Nederland. Het is geen Koninkrijkcollege.
Dan lagen er nog twee vragen van mevrouw Diertens,
waarna ik klaar ben. Die vragen gingen over natuur en
landbouw in relatie tot het Bestuursakkoord. Wil ik daarover
met het Bestuurscollege, en eventueel met het nieuwe college na de verkiezingen van 20 maart, in contact treden?
Dat heb ik al eerder toegezegd: ik ben daartoe graag bereid.
Ten aanzien van de Kustwacht verwijs ik toch naar het
Presidium van de Kustwacht, waarin dit soort afspraken
wordt gemaakt. Ook bij mijn meest recente bezoek heb ik
daar gesproken over de altijd schaarse capaciteit die moet
worden verdeeld, waarbij er ook oog is voor de situatie op
Bonaire. Ook dat houden we dus in de gaten.
De beraadslaging wordt gesloten.
De voorzitter:
Dank je wel. De staatssecretaris van Binnenlandse Zaken
blijft nog even bij ons, omdat we het gaan hebben over het
verslag van een algemeen overleg over E-id/paspoorten,
gehouden op 21 februari.

De voorzitter:
De heer Bosman, helemaal ten slotte.
De heer Bosman (VVD):
Ik had een heel korte vraag gesteld over het College voor
de Rechten van de Mens. Welke status heeft dat en is er
iets veranderd in het wettelijke kader ten aanzien van dat
college, dat in principe Nederlands is? En ik had de staatssecretaris gevraagd om het verschil tussen het Koninkrijk
en het land Nederland onder de aandacht van de collega's
te brengen.
De voorzitter:
Daar is de staatssecretaris al op ingegaan. Maar als hij nog
een aanvulling heeft.
Staatssecretaris Knops:
Als de heer Bosman spreekt over collega's bedoelt hij zijn
collega's.
De heer Bosman (VVD):
Nee, úw collega's.

Tweede Kamer

Koninkrijksrelaties

6 maart 2019
TK 59

59-4-6