Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2019–2020

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

792
Vragen van de leden Asscher en Nijboer (beiden PvdA) aan de
Minister-President en de Minister van Financiën over financiële overschotten
op de Najaarsnota (ingezonden 29 oktober 2019).
Antwoord van Minister Hoekstra (Financiën) (ontvangen 22 november 2019).
Vraag 1
Bent u bekend met het bericht van het Centraal Bureau voor de Statistiek
(CBS) dat het overschot van de overheid halverwege 2019 bijna 14 miljard
euro bedraagt?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Hoe rijmt u dit financiële overschot met de grote tekorten die er zijn bij de
politie, in de zorg en in het onderwijs? Deelt u de mening dat zo’n groot
overschot onwenselijk is als het Rijk tegelijkertijd de mensen tekortdoet die
zulk belangrijk werk doen voor ons allemaal?
Antwoord 2
Het EMU-overschot voor het jaar 2019 zoals dat is geraamd in de Miljoenennota 2020 bedraagt 10,8 miljard euro. Dit overschot is hoofdzakelijk het
gevolg van incidentele conjuncturele meevallers aan de inkomstenkant. In
diezelfde Miljoenennota wordt voor de jaren 2021 en verder een tekort
geraamd. Net als vorige kabinetten voert dit kabinet een trendmatig
begrotingsbeleid. Dit betekent dat meevallers veroorzaakt door hogere
belastingopbrengsten, de staatsschuld verlagen. En omgekeerd, als het
minder goed gaat met de economie waardoor er minder belasting binnenkomt en er meer geld nodig is voor uitkeringen, het kabinet de staatsschuld
kan laten oplopen waardoor het niet meteen hoeft te bezuinigen.
Daarbij deel ik de mening niet dat het Rijk de mensen bij de politie, in de zorg
en in het onderwijs tekort doet. In het Regeerakkoord en bij de daaropvolgende budgettaire besluitvormingsmomenten heeft dit kabinet miljarden
euro’s extra beschikbaar gesteld voor onder meer de politie, de zorg en het

1

ah-tk-20192020-792
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2019

https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2019/39/overschot-overheid-halverwege-2019-op-1-8procent-bbp

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

1

onderwijs. Zo tellen de maatregelen uit het regeerakkoord op tot 9 miljard
hogere uitgaven in 2020 en 8 miljard euro in 2021. Daarnaast is in de
Miljoenennota 2020 aangekondigd dat er volgend jaar naast extra middelen
voor het klimaatakkoord, defensie en het toekomstbestendig pensioenstelsel
ook 134 miljoen extra beschikbaar is voor de asiel- en migratieketen, 300
miljoen beschikbaar voor gemeenten om uitgaven in de jeugdzorg tijdelijk op
te vangen, 41 miljoen voor bèta- en techniekopleidingen en 61 miljoen voor
het aanbrengen van balans in de financiën van de Rechtspraak en het
Openbaar Ministerie. Daarbij ging het in de meeste gevallen om structureel
geld, waarmee dus onder meer salarissen kunnen worden betaald. Het
overschot waar de vraag over gaat is zoals bekend eenmalig geld.
Vraag 3
Hoe verhoudt dit financiële overschot zich tot de uitspraak van de premier dat
hij «moet kiezen in schaarste»?2 Hoe legt u het mensen in de publieke sector
uit dat er 14 miljard euro over is terwijl zij te lijden hebben onder te weinig
salaris, te veel werkdruk en te weinig collega’s?
Antwoord 3
Zie antwoord op vraag 2.
Vraag 4
Zijn er voornemens om (een deel van) het financiële overschot in te zetten
voor het onderwijs, de zorg of de politie, bijvoorbeeld bij de Najaarsnota? Zo
ja, deelt u de mening dat de mensen in de publieke sector behoefte hebben
aan structureel extra middelen? Zo nee, waarom kiest dit kabinet voor geld
afstorten in de staatsschuld als er zulke tekorten zijn bij de mensen die zulk
belangrijk werk doen voor ons allemaal?
Antwoord 4
Tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen van 18 en 19 september
jongstleden is door de Minister-President aan de Kamer toegezegd te
verkennen of extra incidentele middelen beschikbaar gesteld kunnen worden
voor het onderwijs en voor de aanpak van ondermijnende criminaliteit.
Inmiddels heeft het kabinet besloten om een deel van de onderuitputting van
2019 uit te geven aan maatschappelijke prioriteiten als onderwijs, ondermijning, de stikstofproblematiek, de rechtsbijstand en veiligheid en beschermen.
In de Najaarsnota 2019 wordt het parlement verder geïnformeerd over het
budgettaire beeld voor 2019. De Najaarsnota wordt uiterlijk op 1 december
aan het parlement gezonden.
Vraag 5
Klopt het dat er ten opzichte van de Miljoenennota 2019 3,3 miljard euro
onderbesteding in 2019 en 2,3 miljard onderbesteding in 2020 wordt
doorgeschoven naar de jaren 2022–2024? Hoe kan het dat dit kabinet pronkt
met extra investeringen terwijl u minder uitgeeft dan beloofd? Deelt u de
mening dat de miljarden onderbesteding moeten worden gebruikt voor wat
er nu nodig is in de samenleving? Zo nee, waarom niet?
Antwoord 5
Het klopt dat er ten opzichte van de Miljoenennota 2019 in de Miljoenennota
2020 sprake is van lagere uitgaven onder het uitgavenplafond. Ten opzichte
van de Miljoenennota 2019 zijn de geraamde uitgaven onder het uitgavenplafond afgenomen met respectievelijk 3,7 en 2 miljard euro in de jaren 2019 en
2020. In de Miljoenennota 2020 is aangegeven dat de in het Regeerakkoord
begrote ambitieuze investeringsplanning naar verwachting in zowel 2019 als
in 2020 niet allemaal worden gerealiseerd volgens de in het Regeerakkoord
opgenomen planning. Hiervoor is het kasritme van deze investeringsmiddelen
aangepast. Daarbij zijn middelen geschoven uit de jaren 2019–2020 naar
latere jaren. Dit gold met name voor de investeringsmiddelen voor infrastructuur en Defensie.
Dit komt ten eerste doordat het tijd kost om grote investeringen in infrastructuur en defensie op te starten, omdat dergelijke investeringsplannen
2

Handelingen II 2019/20, 3, item 3, p. 15 en item 6, p. 12, 15–16.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

2

zorgvuldig dienen te worden vormgegeven. Kasuitgaven zijn pas aan de orde
als projecten gerealiseerd worden. Ten tweede maakt krapte in de markt,
mede als gevolg van de economische conjunctuur, het lastig om projecten
versneld uit te voeren. Deze middelen zullen in latere jaren alsnog tot
besteding komen. Daarom heeft het kabinet de niet-bestede middelen in 2019
en 2020 via een plafondcorrectie doorgeschoven naar latere jaren. Op deze
manier blijven de middelen behouden en blijven de ambities uit het
regeerakkoord voor infrastructuur en defensie onverkort overeind.
Vraag 6
Kunt u deze vragen zo snel mogelijk – in ieder geval voor de Najaarsnota
2019 – beantwoorden?
Antwoord 6
Ja.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, Aanhangsel

3