Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2020–2021

35 836

Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en
wetenschappelijk onderzoek en de Wet
studiefinanciering 2000 betreffende tijdelijke
voorzieningen voor het studiejaar 2021–2022 in
verband met COVID-19

Nr. 5

VERSLAG
Vastgesteld 27 mei 2021
De vaste commissie voor Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, belast met
het voorbereidend onderzoek van dit wetsvoorstel, heeft de eer als volgt
verslag uit te brengen. Onder het voorbehoud dat de hierin gestelde
vragen en gemaakte opmerkingen voldoende zullen zijn beantwoord, acht
de commissie de openbare behandeling van het wetsvoorstel
genoegzaam voorbereid.
Inhoudsopgave
I
1.
2.
2.1
2.2
3.

3.1
4.
5.
5.1
6.

ALGEMEEN
Inleiding
Tijdelijke afwijkende regeling voor inschrijving en
toelating
Aanleiding en doel
Groepen studenten waarop het voorstel betrekking heeft
Halvering volledig wettelijk collegegeld, lesgeld en
cursusgeld en correctie hoogte collegegeldkrediet en
levenlanglerenkrediet
Halvering volledig wettelijk collegegeld
Extra reisvoorziening
Gevolgen (m.u.v. financiële gevolgen)
Gendergelijkheid
Advies (en consultatie)

1
2
2
3
3

4
5
6
6
6
6

I ALGEMEEN
De leden van de VVD-fractie hebben met interesse kennisgenomen van de
wet Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk
onderzoek en de Wet studiefinanciering 2000 betreffende tijdelijke
voorziening voor het studiejaar 2021–2022 in verband met COVID-19 en
hebben hierover nog enkele vragen.

kst-35836-5
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2021

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 836, nr. 5

1

De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van het wetsvoorstel
betreffende de Wijziging van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek en de Wet studiefinanciering 2000 betreffende
tijdelijke voorzieningen voor het studiejaar 2021–2022 in verband met
COVID-19. Deze leden waarderen de maatregelen die de regering voor
studenten en het vervolgonderwijs treft. Zij wensen de regering enkele
vragen te stellen.
De leden van de CDA-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het voorliggende wetsvoorstel. Deze leden steunen de maatregelen
die genomen worden en onderschrijven het belang om deze maatregelen
met spoed te treffen. Tevens hebben deze leden nog enkele vragen.
De leden van de PvdA-fractie danken de regering voor het snelle handelen
op dit wetsvoorstel. Zij hebben nog een paar zorgen en bezwaren die zij
uiteenzetten.
De leden van de ChristenUnie-fractie hebben kennisgenomen van de
voorliggende wetswijziging. Zij hebben hierover nog enkele vragen.
De leden van de SGP-fractie hebben met belangstelling kennisgenomen
van het wetsvoorstel.
1. Inleiding
De leden van de CDA-fractie vragen wat momenteel de prognoses zijn
voor hoeveel studievertraging studenten in het mbo1, hbo2 en wo3 eind
van dit collegejaar hebben opgelopen. Zijn instellingen voornemens om
meer opleidingen in februari te laten starten vanwege de te verwachte
aanzienlijke studievertraging (oplopend tot zo’n zes maanden)?
De leden vragen voorts wat de reden is dat het instellingscollegegeld wel
verlaagd wordt en het collegegeld van niet-bekostigde instellingen niet,
terwijl in beide gevallen de overheid geen rol heeft als het aankomt op de
bekostiging. Hoeveel studenten vallen onder het instellingscollegegeld en
hoeveel studenten volgen een niet-bekostigde ad4, bachelor of masteropleiding?
Tevens vragen de leden welke groepen studenten geen profijt hebben van
de extra reisvoorziening.
De leden vragen ook in hoeverre er flankerend onderzoek plaatsvindt om
te bezien of de tijdelijke maatregelen die nu genomen worden, bijvoorbeeld rondom de toelating en de harde/zachte knip tussen de bachelor en
master, structureel van toegevoegde waarde kunnen zijn voor ons stelsel.
De leden van de ChristenUnie-fractie merken op dat de memorie van
toelichting de last benoemt die studenten ondervinden van de coronacrisis. Vanuit een diepgevoelde verantwoordelijkheid is door het kabinet
het Nationaal Programma Onderwijs opgezet, met onder andere als doel
om studenten te helpen hun gaven en talenten tot bloei te brengen,
ondanks de coronacrisis en de gevolgen daarvan voor het onderwijs.
2. Tijdelijke afwijkende regeling voor inschrijving en toelating
De leden van de D66-fractie constateren dat de regering een tijdelijke
afwijking van de regels voor inschrijving en toelating mogelijk maakt om
de doorstroming van studenten zoveel mogelijk te bevorderen. Zij vragen
1

Mbo: middelbaar beroepsonderwijs
Hbo: hoger beroepsonderwijs
3
Wo: wetenschappelijk onderwijs
4
Ad: Associate degree
2

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 836, nr. 5

2

de regering of bekend is hoeveel studenten het afgelopen studiejaar door
de zogenoemde «zachte knip» zonder studievertraging konden doorstuderen. Tevens vragen de voorgenoemde leden of de regering onderzoek
doet naar wat we van de tijdelijke zachte knip over de harde knip als
inrichtingsprincipe kunnen leren. Zij bevelen aan de ervaring en resultaten
van deze groep studenten goed te volgen ten aanzien van het effect op
doorstromen en studies.
De leden van de SGP-fractie vragen hoe de regering bevordert dat het
wetsvoorstel er niet toe leidt dat door de extra rechten juist meer
studievertraging optreedt. Het feit dat studenten aanspraak maken op
inschrijving op grond van dit wetsvoorstel vanwege corona betekent niet
altijd dat het ook verstandig is tot inschrijving bij de vervolgopleiding over
te gaan. Hoe kan voorkomen worden dat studenten doorstromen over wie
op voorhand grote twijfels bestaan over het daadwerkelijk kunnen inlopen
van de achterstanden, zo vragen zij.
2.1 Aanleiding en doel
De leden van de VVD-fractie lezen dat de huidige situatie vergelijkbaar is
met de situatie 2020–2021. Deze groep studenten heeft de gelegenheid
gekregen om gedurende het studiejaar 2020–2021 het onderwijs van de
vervolgopleiding al te volgen, terwijl tegelijkertijd alsnog de vooropleiding
diende te worden afgerond. Wat is de ervaring met de studiedruk voor
deze groep studenten, aangezien ze voor langere tijd twee opleidingen
tegelijk moesten combineren? Wat waren de ervaringen van de instellingen, die te maken kregen met een groep studenten die formeel nog niet
gekwalificeerd waren om aan de desbetreffende opleiding te starten?
Staan de instellingen positief tegenover het besluit om dit ook voor het
studiejaar 2021–2022 mogelijk te maken?
De leden lezen dat enkele duizenden studenten in het studiejaar
2020–2021 gebruik hebben gemaakt van de voornoemde mogelijkheid.
Wat is «enkele duizenden studenten»? Tegelijkertijd lezen de leden dat de
grootste groep studenten hierin studenten waren die doorstroomden van
de bacheloropleiding naar de masteropleiding. Hoeveel van deze
studenten hebben uiteindelijk een bacheloropleiding gehaald binnen de
gestelde termijn? Daarnaast lezen de leden dat ongeveer 30 procent van
de studenten die doorstroomde van mbo naar hbo niet binnen de
gestelde termijn een diploma haalde, hoeveel studenten hebben dus
vroegtijdig moeten stoppen met hun hbo-opleiding? Wat zijn deze
studenten uiteindelijk gaan doen?
Daarnaast lezen de leden dat de regering van mening is dat de groep
extra uitval «beperkt» is gebleven. Op welke manier wordt deze groep
uitvallers ondersteund, zodat zij alsnog het onderwijs kunnen volgen dat
ze nodig hebben of een baan weten te vinden, zo vragen zij.
De leden van de SGP-fractie vragen de regering hoe het criterium van
vertraging wegens corona moet worden geïnterpreteerd. Deze leden lezen
als voorbeeld dat bepaalde praktijkonderdelen niet konden worden
gevolgd, maar zij constateren dat ook op indirecte wijze vertraging kan
ontstaan, bijvoorbeeld doordat studenten thuis extra zorgtaken hebben
moeten uitvoeren in verband met corona. Beoogt de regering een ruime
uitleg en zo ja, hoe wordt gewaarborgd dat studenten bij verschillende
instellingen een vergelijkbare aanspraak kunnen maken, zo vragen zij.
2.2 Groepen studenten waarop het voorstel betrekking heeft
De leden van de VVD-fractie lezen dat met dit wetsvoorstel ook voor het
studiejaar 2021–2022 de mogelijkheid gecreëerd wordt voor instellingen
om studenten die ten gevolge van COVID-19 nog niet aan alle

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 836, nr. 5

3

vooropleidings- of toelatingseisen hebben kunnen voldoen, in te
schrijven. Is dit een toelatingsverplichting voor instellingen of behouden
zij het recht om studenten te weigeren, indien ze nog niet aan alle
vooropleidings- of toelatingseisen voldoen, zo vragen de leden.
De leden lezen dat internationale studenten toelaatbaar zijn tot het hbo of
wo zonder diploma indien zij ook in eigen land zonder diploma toegelaten
zouden worden tot het hoger onderwijs. Over welke landen hebben we
het dan precies? Wat betekent dit voor Nederlandse studenten die in het
buitenland willen studeren, komen zij ook in aanmerking tot toelating of
hanteren deze landen wel de eis van een diploma? Is het juridisch
mogelijk om de eis tot diploma wel te behouden voor internationale
studenten (EER5-studenten of niet-EER studenten, of één van de twee
groepen), aangezien de impact voor hen een stuk groter is wanneer blijkt
dat zij binnen de gestelde termijnen niet alsnog beschikken over een
vooropleidingsdiploma, zo vragen de leden.
De leden lezen dat er sprake is van een hardheidsclausule als het gaat om
studenten die niet binnen de gestelde termijn alsnog aan de eisen
voldoen. Kan de regering een aantal voorbeelden geven wanneer een
individuele student buiten zijn of haar schuld niet alsnog aan de gestelde
termijn kan voldoen, zo vragen de leden.
De leden van de ChristenUnie-fractie lezen in het wetsvoorstel niets over
studenten die in studiejaar 2020/2021 een studie beginnen en succesvol
afronden. Deze leden vragen naar de reden van het ontbreken van deze
groep. Zij merken op dat in de memorie van toelichting beschreven wordt
dat het goed is dat studenten compensatie kunnen genieten omdat zij
weinig tot geen fysiek onderwijs hebben genoten, het lastig was om een
stage te vinden en studenten het financieel zwaar hebben door het verlies
van hun bijbaan. De leden vragen de regering of op basis van deze
redenen er ook gezocht moet worden naar een compensatieregeling voor
de eenjarige studenten. De leden horen graag wat de redenen zijn om
deze groep wel of niet te compenseren en of er met de voorliggende
wetswijziging een mogelijkheid is om een regeling voor deze groep te
bewerkstelligen. Tevens vragen deze leden of de regering het wenselijk
vindt om deze groep studenten tegemoet te komen.
De leden van de SGP-fractie vragen een nadere toelichting op de
opmerking dat internationale studenten toegang hebben tot de bacheloropleiding indien zij in eigen land ook zonder diploma toegelaten zouden
worden. Betekent dit dat deze studenten toegang krijgen indien in hun
land ook een coulanceregeling geldt? Hoe kan in een dergelijke situatie
dan bepaald worden of zij op basis van die regeling in eigen land
toegelaten zouden zijn, aangezien zij zich niet bij een instelling in eigen
land melden, zo vragen de genoemde leden.
3. Halvering volledig wettelijk collegegeld, lesgeld en cursusgeld
en correctie hoogte collegegeldkrediet en levenlanglerenkrediet
De leden van de D66-fractie waarderen de halvering van het wettelijk
collegegeld, lesgeld en cursusgeld. Zij vragen de strekking van een
passage uit de memorie van toelichting te verduidelijken. Het betreft de
passage «Hoewel het aan de instellingen is om voor studiejaar 2021–2022
de hoogte van het instellingscollegegeld vast te stellen, gaat de regering
er daarbij van uit dat instellingen de volledige compensatie voor gederfde
instellingscollegegeldinkomsten doorberekenen in de vaststelling van de
collegegeldtarieven. Hierover worden gesprekken gevoerd met de VH en
de VSNU» onder paragraaf 3.2., ad 3. Wordt van de instellingen verwacht

5

EER: Europese Economische Ruimte

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 836, nr. 5

4

dat zij het instellingscollegegeldtarief van niet-EER studenten ook
verlagen, zo vragen zij.
De leden van de PvdA-fractie zijn opgelucht dat studenten gedeeltelijk
gecompenseerd zullen worden voor het ontbreken van fysieke les
gedurende de coronacrisis en mogelijke studievertraging. Echter, zij willen
de regering nogmaals vragen waarom het voor lief wordt genomen dat de
groep reeds afgestudeerde bachelorstudenten die (nog) niet doorstudeert
met deze regeling buiten de boot valt. Ziet de regering in dat deze
studenten een volwaardige studie hebben afgerond, dezelfde nadelen
hebben ondervonden van het digitale onderwijs en het daarmee niet
eerlijk is dat zij als enige geen compensatie ontvangen?
Kan de regering tevens ingaan op de compensatie voor afstudeerders,
namelijk 535 euro, terwijl ook zij wel degelijk de gehele coronaperiode last
hebben ondervonden van het vervangend onderwijs en wellicht ook
vertraging hebben opgelopen, maar toch slechts bijna de helft van het
bedrag aan compensatie krijgen als de studenten die komend jaar hun
collegegeld gehalveerd zien? Kan de regering toelichten waarom deze
groep anders wordt behandeld dan zij die nog doorstuderen, zo vragen zij.
De leden van de SGP-fractie constateren dat de regering alle studenten
die vertraging hebben opgelopen, wil compenseren door halvering van
het collegegeld. In dat licht vinden zij het niet meteen voor de hand
liggend om studenten te compenseren door halvering van het collegegeld
voor het komende studiejaar, terwijl de kans aanmerkelijk is dat dat
collegejaar weer voor een belangrijk deel zonder coronabeperkingen
gevolgd kan worden. Deze leden vragen waarom het niet veel eenvoudiger en logischer is om voor alle studenten die in het afgelopen
collegejaar ingeschreven stonden het voorgestelde bedrag door DUO6 in
mindering te laten brengen op de studieschuld dan wel, indien zij geen
schuld hebben, het bedrag uit te laten keren. Op deze wijze wordt
daadwerkelijk gecompenseerd voor vertraging en worden de instellingen
niet belast met het aanpassen van het collegegeld.
3.1 Halvering volledig wettelijk collegegeld
De leden van de VVD-fractie lezen dat het volledig wettelijk collegegeld
voor eerstejaarsstudenten twee keer wordt gehalveerd. Hoe verhoudt zich
deze halvering met eerdere uitspraken van de Minister, tijdens het
notaoverleg «Nationaal Programma Onderwijs: steunprogramma voor
herstel en perspectief» van 25 februari 2021, waarin hij zei: «We hebben
nu de eerstejaars in het hoger onderwijs uitgezonderd, omdat ik goede
hoop heb dat we volgend jaar gewoon weer een nagenoeg vol studiejaar
kunnen hebben, met veel minder beperkingen dan nu. Dan zou de
rationale achter die redenering dus ook wegvallen. Eerstejaarsstudenten
vallen nu dus niet onder die maatregelen»7? Waarom is de regering
teruggekomen op deze uitspraak? Als de oorzaak is dat de systemen van
DUO dit onderscheid niet zouden kunnen maken, ziet de regering hier dan
urgentie in om aan de slag te gaan met deze systemen? Zo ja, op welke
manier? Niet zozeer om eerstejaars nu uit te zonderen van deze halvering,
maar wel dat beleidskeuzes niet afhankelijk horen te zijn over wat het
systeem wel of niet aan kan, zo merken de leden op.

6
7

DUO: Dienst Uitvoering Onderwijs
Kamerstuk: 35 570 VIII, nr. 207

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 836, nr. 5

5

4. Extra reisvoorziening
De leden van de VVD-fractie lezen dat als gevolg van de uitbraak van
COVID-19 studenten sinds maart 2020 weinig gebruik hebben kunnen
maken van hun reisvoorziening. Op welke manier heeft het Ministerie van
OCW8 hier contact over met de NS en een lagere prijs uit onderhandeld,
zo vragen de leden.
De leden van de PvdA-fractie hebben nog enkele vragen over de extra
reisvoorziening naar aanleiding van signalen dat sommige studenten niet
de beloofde twaalf extra maanden krijgen maar slechts negen. Kan de
regering toelichten waarom studenten wiens reisproduct eerder dit
collegejaar was verlopen en daarom hun studentenreisproduct hebben
stopgezet nu minder maanden compensatie krijgen omdat deze maanden
niet met terugwerkende kracht worden toegevoegd? Deelt de regering
met deze leden de mening dat het straffen van studenten die naar
behoren hun studentenreisproduct hebben stopgezet nu minder compensatie ontvangen dan studenten die hun studentenreisproduct wel hebben
laten doorlopen, zeker wanneer zelfs de OV9-boete komt te vervallen voor
het onrechtmatig laten doorlopen? Is de regering bereid hier nogmaals
naar te kijken om oneerlijke situaties te repareren, zo vragen de
genoemde leden.
5. Gevolgen (m.u.v. financiële gevolgen)
5.1 Gendergelijkheid
De leden van de VVD-fractie vragen wat de toevoeging is van de paragraaf
inzake gendergelijkheid in dit wetsvoorstel. Wordt er op basis van andere
kenmerken wel onderscheid gemaakt? Zo ja, op welke manier, zo vragen
zij.
6. Advies (en consultatie)
De leden van de VVD-fractie hebben naar aanleiding van de opmerkingen
bij de consultatie van de VSNU10 een aantal vragen.
De leden vragen hoe een student moet bewijzen dat er een verband is
tussen de studievertraging en COVID-19. Is het niet wenselijker als
uitgangspunt te nemen dat studievertraging is veroorzaakt door
COVID-19?
Voorts vragen de leden wat de reactie van de regering is op de volgende
opmerking van de VSNU. Op pagina 7 staat: «Voor internationale
bachelorstudenten die willen instromen in een masteropleiding, geldt dat
instellingen op grond van de WHW al de mogelijkheid hebben deze
studenten toe te laten indien zij in het bezit zijn van kennis, inzicht en
vaardigheden op het niveau van een graad bachelor». Probleem is echter
dat een internationale bachelorstudent zonder bachelordiploma door
studievertraging gerelateerd aan COVID-19 juist nog niet beschikt over de
kennis, inzicht en vaardigheden op het niveau van de graad bachelor. Wij
voorzien hier problemen met de accountantscontrole op de inschrijfbekostiging.
Tevens vragen de leden wat de reactie van de regering is op de volgende
opmerking van de VSNU. Memorie van toelichting: Algemeen: zachte knip
vanuit buitenland wenselijk, maar hoe is dit te controleren («Wat betreft
de zachte instroom in onze bachelors; die instroom was afgelopen jaar
laag. Maar ons valt op dat voor EU studenten naar onze bachelors
8

OCW: Onderwijs, Cultuur en Wetenschap
OV: openbaar vervoer
10
VSNU: Vereniging van Nederlandse Universiteiten
9

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 836, nr. 5

6

geregeld wordt dat als ze in het thuisland op deze zachte wijze toegelaten
zouden zijn, wij het ook moeten doen. ik neem aan dat de bewijslast bij de
aankomende student ligt, maar kan de Nuffic hier ondersteunen? Hoe
komt een student aan een verklaring van een universiteit in eigen land
zonder daar ingeschreven te staan? Voor de masters lees ik geen van
dergelijke bepalingen en ga ik er dus vanuit dat we de regeling kunnen
toepassen zoals we hebben gedaan voor buitenlandse studenten naar de
master: nee vanwege het grote afbraakrisico.»)
De fungerend voorzitter van de commissie,
Tellegen
Adjunct-griffier van de commissie,
Bosnjakovic

Tweede Kamer, vergaderjaar 2020–2021, 35 836, nr. 5

7