12
Aanpassing fiscale eenheid
Aan de orde is de behandeling van:
- het wetsvoorstel Wijziging van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 en enige andere wetten in verband
met enkele aanpassingen inzake de fiscale eenheid (Wet
aanpassing fiscale eenheid) ( 34323 ).
De voorzitter:
Ik heet de staatssecretaris van Financiën, de leden en
iedereen die op welke manier dan ook meekijkt of meeluistert van harte welkom.
De algemene beraadslaging wordt geopend.

De heer Van Vliet (Van Vliet):
Voorzitter. Een warm welkom aan de staatssecretaris van
Financiën, ook namens deze eenling hier.
We hebben het vandaag over de fiscale eenheid van artikel
15 van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969. Dat is
het belangrijkste taxplanningsinstrument dat belastingplichtigen in de vennootschapsbelasting (Vpb) hebben. Fiscale
consolidatie maakt het mogelijk dat niet al je handelen
binnen een groep tot fiscale gevolgen leidt. Dat heeft niks
te maken met ongewenste belastingontwijking, maar met
het elimineren van ongewenste fiscale neveneffecten, net
zoals bij echtparen die fiscaal partner zijn en dan ook een
beperkt stukje taxplanning kunnen doen. Het is alleen jammer dat we onze wettelijke regeling gaan aanpassen omdat
het Europees Hof van Justitie arresten wijst. Het houdt toch
enigszins de schijn op van Brusselse bemoeienis met onze
fiscale wetgeving, terwijl ikzelf ook wel weet en besef dat
het gaat om het vrije verkeer tussen de lidstaten.
Maar, als we iets wijzigen, laten we dat dan ook goed doen.
De voorgestelde wijzigingen komen voort uit het arrestPapillon. De wijzigingen kan ik steunen onder voorbehoud
van een aantal technische vragen, die ik zo zal stellen aan
de staatssecretaris. In de kern blijft ons fiscale-eenheidsregime in stand. Niet in Nederland gevestigde entiteiten zullen
ook in het nieuwe regime geen deel kunnen uitmaken van
een Nederlandse fiscale eenheid in de vennootschapsbelasting. Waar ik mij zorgen om maak, zijn echter de eventuele
gevolgen van een heel ander arrest van het Hof van Justitie
van de EU, namelijk het zogeheten Groupe Steria-arrest.
De staatssecretaris zegt dat de eventuele gevolgen daarvan
nog niet besproken hoeven te worden omdat het nog wel
jaren kan duren voordat nieuwe prejudiciële vragen van de
Hoge Raad zijn beantwoord over deze zogenoemde perelementbenadering. Die per-elementbenadering zou ik niet
juist vinden en zal voor de schatkist grote nadelige effecten
kunnen hebben. Immers, wanneer elke belastingplichtige
vrij kan kiezen welke transacties hij via een fiscale eenheid
wil laten lopen, is het hek van de dam. De echte oplossing
daarvoor is om de grensoverschrijdende fiscale eenheid
integraal mogelijk te maken, aangezien je dan verplichte
plussen en minnen hebt in de fiscale eenheid. Kan de
staatssecretaris ingaan op de vraag waarom de mogelijk
zeer ernstige financiële consequenties van het Groupe

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

Steria-arrest tot nu toe compleet buiten beschouwing blijven?
Ik kom bij mijn technische vragen over de voorgestelde
wijzigingen. Ten eerste de reikwijdte van artikel 15ac, lid 5
Wet op de vennootschapsbelasting. Dit artikel beoogt te
voorkomen dat belastingplichtigen die deel uitmaken van
een fiscale eenheid Vpb met behulp van interne financieringskosten in het buitenland behaalde winst de facto
onbelast kunnen incasseren. De objectvrijstelling van buitenlandse winst wordt dan berekend alsof die interne
financieringskosten wel tot uitdrukking komen bij de fiscale
eenheid, maar bijvoorbeeld interne huur- en royaltybetalingen vallen daar niet onder. Ook volgens een recent arrest
van de Hoge Raad in Nederland vist de fiscus in die voorbeelden dan ook achter het net. Verdient het daarom geen
aanbeveling om de reikwijdte van artikel 15ac, lid 5 maar
meteen uit te breiden naar alle interne gebruiksvergoedingen naast de financieringskosten binnen een fiscale eenheid
Vpb?
Ten tweede: artikel 15ac, lid 8 van de Wet Vpb 1969 moet
de problematiek van afgewaardeerde vorderingen bij
grensoverschrijdende fiscale eenheden oplossen, met als
ratio natuurlijk de voorkoming van dubbele verliesneming.
Dan zou immers sprake zijn van een double dip. Met artikel
15ac, lid 8 wordt bij grensoverschrijdende fiscale eenheden
van zustermaatschappijen, bij Papillon-fiscale eenheden en
bij fiscale eenheden met een buitenlands belastingplichtig
lichaam dubbele verliesneming echt bestreden. Dubbele
verliesneming blijft echter wel mogelijk bij een Nederlandse
fiscale eenheid tussen een moeder- en dochtermaatschappij,
waarbij een tweede dochtermaatschappij niet gevoegd is
in die fiscale eenheid maar zelf een vordering heeft op de
wél gevoegde dochtermaatschappij. Bij afwaardering van
die vordering is sprake van dubbele verliesneming, zowel
binnen die fiscale eenheid als via die niet gevoegde dochter.
Waarom wordt dit onderscheid gehandhaafd? Waarom
wordt dit gat, dat al bestaat, niet meteen gedicht?
In artikel 15ac, lid 8 is overigens sprake van de term
"soortgelijke vermogensbestanddelen", naast afgewaardeerde schuldvorderingen. In de fiscale praktijk bestaat
onduidelijkheid over de exacte betekenis en reikwijdte van
de term "soortgelijke vermogensbestanddelen". Mijn vraag
is dus wat daarmee wordt bedoeld.
Ten derde: artikel 13, lid 17 van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 moet zogenoemde double dips, het
dubbel profiteren van aftrek, voorkomen als mensen zich
willen bedienen van hybride instrumenten. We hebben ook
nog artikel 13, lid 12 in de Wet Vpb. Daarmee past Nederland de deelnemingsvrijstelling toe op beleggingen in
onroerende zaken die niet aangemerkt worden als vrije
beleggingen, juist omdat heffing op onroerende zaken in
bijna alle belastingverdragen van Nederland wordt toegewezen aan de staat waar die onroerende zaak is gelegen.
Daar houdt artikel 13, lid 17 echter geen rekening mee.
Vergoedingen die in aftrek gebracht kunnen worden, vallen
door lid 17 immers buiten de deelnemingsvrijstelling. In
behoorlijk veel staten, waaronder niet de geringste — bijvoorbeeld Japan en de VS — zijn dividenden van onroerendgoedlichamen juist aftrekbaar. Als het ontvangende lichaam
van zo'n aftrekbaar dividend in Nederland is gevestigd, zou
door toepassing van lid 17 de deelnemingsvrijstelling achterwege blijven. Dan worden de facto voordelen uit buitenlandse onroerende zaken dus toch in Nederland belast. Dat

6 september 2016
TK 107

107-12-1

is in strijd met onze afspraken. Hier wringt de schoen echt.
Kan de staatssecretaris toezeggen dat hij naar deze casus
gaat kijken, zeker met landen als Japan, de VS, Zuid-Afrika,
Zuid-Korea en de Filipijnen als voorbeelden van staten waar
dividenden van onroerendgoedlichamen aftrekbaar zijn?
Artikel 13, lid 17 kan zelfs dubbele belastingheffing opleveren als een vergoeding naar haar aard in het buitenland
aftrekbaar is — dan komt lid 17 op de proppen — maar de
facto uiteindelijk niet aftrekbaar is, bijvoorbeeld een rente
die door een aftrekbeperking wordt getroffen en niet is
afgetrokken van de winst. Ik krijg dus graag een reactie van
de staatssecretaris op deze overkill van artikel 13, lid 17.

opgenomen in een nieuwe of grotere fiscale eenheid met
de nieuwe moedermaatschappij. Dit overgangsrecht zou
nu teruggedraaid gaan worden, waardoor er sprake zal zijn
van renteaftrekbeperking, terwijl het vertrouwen is gewekt
dat dit in die situatie niet zou gebeuren. Door de materieel
terugwerkende kracht van de intrekking van dit overgangsrecht worden belastingplichtigen hard geraakt. Ik krijg in
dit debat graag de toezegging van de staatssecretaris dat
deze specifieke, keiharde toezegging over dit overgangsrecht overeind blijft en dat de intrekking dus alleen maar
ziet op nieuwe veranderde fiscale-eenheidsituaties vanaf 1
januari 2017.

De heer Groot (PvdA):
Wij hebben een hele verhandeling gekregen over artikel 13
van de Vpb. Ik begrijp dat een gevolg kan zijn dat Nederland
belasting heft op onroerend goed in het buitenland. De heer
Van Vliet is altijd zo bezorgd over de Nederlandse belastinggrondslag. Waarom zou Nederland op dit punt slapende
honden wakker maken? Als we op dit punt belastinginkomsten kunnen binnenhalen, laat het dan aan andere landen
om dit aan te vechten. De heer Van Vliet laat zich voor het
karretje van andere landen spannen.

Last but not least heb ik nog een korte vraag: verwacht de
staatssecretaris dat discussies over grensoverschrijdende
fiscale eenheden in de vennootschapsbelasting ook nog
weleens consequenties zouden kunnen hebben voor de
praktijk van artikel 7, lid 4 van de Wet op de omzetbelasting
1968, oftewel de fiscale eenheid btw?

De heer Van Vliet (Van Vliet):
Ik maak me zeker ernstige zorgen over de belastinggrondslag in Nederland. Collega Groot heeft wat dat betreft een
punt. Maar het is niet zo dat ik me voor het karretje van
andere landen laat spannen. Ik denk juist aan de positie van
Nederland. Nederland heeft een heleboel bilaterale belastingverdragen gesloten. Ik ben daar een groot voorstander
van. Je moet dan echter wel de afspraken die daarin staan,
naleven. Een van de kenmerken in de iedere keer terugkerende afspraken is dat belastingheffing over onroerende
zaken is toegewezen aan de staat waarin die onroerende
zaken fysiek zijn gelegen. Door de samenloop van artikel
13, lid 17 en artikel 13, lid 12 in de Wet Vpb 1969 doe je
afbreuk aan deze afspraken. Dan doe je uiteindelijk afbreuk
aan je hele fiscale erfgoed, waar die belastingverdragen
thuishoren. Dat moeten we niet willen, temeer daar artikel
13, lid 17 in de gegeven voorbeelden kan leiden tot een
overkill en zelfs tot een dubbele heffing. Daar ben ik nooit
een voorstander van, echt helemaal nooit. Het korte antwoord is dus: het gaat mij niet zozeer om de fiscale positie
van de door mij genoemde staten maar om de fiscale
positie van Nederland.
Ten vierde: artikel 15ad van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 is gericht tegen bovenmatige financiering
bij overnameholdings. Dat is een prima zaak; ik was al een
groot voorstander van artikel 15ad. Echter, dit artikel wordt
wellicht geraakt in de verdere uitwerking van de BEPSafspraken, zoals de staatssecretaris zelf ook schrijft. Ik noem
als voorbeeld de earnings stripping. Het zijn allemaal
moeilijke termen, maar het komt erop neer dat een renteaftrekbeperking zoals omschreven in artikel 15ad weleens
overbodig zou kunnen worden doordat we via andere
wegen daarover andere afspraken gaan maken. Bij invoering van artikel 15ad van de Wet Vpb 1969 heeft de regering
letterlijk en keihard aan het parlement toegezegd dat overnames die voor 15 november 2011 tot stand zijn gebracht,
niet worden geraakt door de renteaftrekbeperking van het
nieuwe artikel 15ad. Specifiek is toegezegd dat artikel 15ad
buiten beschouwing blijft indien een voor 15 november
2011 tot stand gekomen fiscale eenheid nadien wordt

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

De heer Merkies (SP):
Voorzitter. Jaarlijks geeft de Belastingdienst zo'n 9.000
beschikkingen fiscale eenheid af. Dat is een behoorlijk
aantal. Nu het fiscale-eenheidsregime door de Europese
rechter steeds verder wordt opgerekt, is het in mijn ogen
niet vreemd om te willen weten hoeveel geld dat regime
de staatskas kost. Wat blijkt? De staatssecretaris heeft geen
idee. Dat verontrust mij. Is de staatssecretaris bereid om
dit te achterhalen, of in ieder geval om daartoe een poging
te doen?
In antwoord op de vragen die we hierover hebben gesteld,
zegt hij dat het niet mogelijk is omdat de verdeling van de
fiscale winsten over de gevoegde maatschappijen niet
bekend is. Mijn logische vraag is dan: kan hij kijken naar
een systeem waarmee dat wel mogelijk is? Als de ene
maatschappij in Nederland is gevestigd en de andere
maatschappij in het buitenland, dan wil je toch eigenlijk
wel weten hoe de verdeling van de winsten is en wil je niet
afhankelijk zijn van het feit dat er een fiscale eenheid is
gekozen, waardoor dat niet meer wordt bijgehouden. Je
wilt eigenlijk altijd weten of de winst in het ene of in het
andere land neerslaat, onafhankelijk van de keuze van een
fiscale eenheid. Hoe kom je er anders achter of de fiscale
eenheid vooral wordt gebruikt voor het opzetten van constructies om zo min mogelijk belasting te betalen?
Het bedrag dat gemoeid is met de fiscale eenheid lijkt
namelijk niet gering. De staatssecretaris antwoordde op de
vragen van collega Grashoff en mijzelf dat in Groot-Brittannië op een brutowinst van 393 miljard pond 99 miljard pond
aftrek wordt gegeven vanwege de "group relief"-regeling.
Het gaat dus echt om enorme bedragen. Ik heb hierover
enkele vragen. Klopt het dat Nederland de enige lidstaat is
die volledige fiscale consolidatie biedt? Is mijn aanname
juist dat het Nederlandse regime fiscale eenheid dus verder
gaat dan de Britse "group relief"-regeling? Zo ja, is het dan
aannemelijk dat het budgettair beslag van de fiscale-eenheidsregeling in Nederland verhoudingsgewijs groter is
dan in Groot-Brittannië? Ik krijg graag van de staatssecretaris de toezegging dat hij gaat trachten te achterhalen wat
het fiscale-eenheidsregime jaarlijks kost.

6 september 2016
TK 107

107-12-2

Over de aanpassing van de fiscale eenheid is in reactie op
de uitspraken van het Hof in 2014 al een besluit genomen,
waarin de aanpassingen reeds zijn gedaan zoals we die nu
in de vorm van een wetsvoorstel voor ons hebben.

De voorzitter:
De tweede? Nee, we kunnen allemaal tellen! De heer Merkies zet zijn verhaal voort. Er komt vast nog een moment
waarop u kunt interrumperen.

De heer Van Vliet (Van Vliet):
Begrijp ik uit het betoog van de heer Merkies dat zijn blok
over de wat bredere vraagstelling over nut en noodzaak
van het regime fiscale eenheid nu afgesloten is?

De heer Van Vliet (Van Vliet):
Ik had zoiets leuks!

De heer Merkies (SP):
Dat zit een beetje door mijn hele verhaal heen, maar ik wil
best antwoord geven op een vraag van de heer Van Vliet.
De voorzitter:
De heer Van Vliet mag een vraag stellen als hij wil.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Prima, voorzitter. Ik zal proberen het kort te houden.
De voorzitter:
Doet u dat.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Ik proefde een beetje uit de bewoordingen van collega
Merkies dat het instrument van de fiscale eenheid ook een
soort wrange bijsmaak zou kunnen hebben en wellicht
vooral tot allerlei ongewenste fiscale faciliteiten zou kunnen
leiden, of dat het überhaupt een ongewenste fiscale faciliteit
zou kunnen zijn. Kan de heer Merkies daarop reageren?
Heb ik dat goed geproefd?
De heer Merkies (SP):
Laat ik allereerst zeggen dat ik ook het voordeel zie van de
administratievelastenverlichting en van het feit dat je maar
één aangifte hoeft te doen. Dat is mooi, maar we weten ook
dat het bijeffect kan zijn, met name als je over grenzen van
landen heen gaat, dat je kunt schuiven. Daar zitten natuurlijk
de mogelijkheden in. Ik kom daar ook nog verder op terug
in de rest van mijn verhaal. Ik maak mij inderdaad zorgen
over mogelijke belastingontwijkingconstructies.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Voorzitter, …
De voorzitter:
We doen interrupties in tweeën vanavond, mijnheer Van
Vliet.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Ja, dit is mijn tweede.

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

De heer Merkies (SP):
Nu ben ik toch wel benieuwd, maar goed, dat doet de heer
Van Vliet dan maar in zijn volgende interruptie.
Kan de staatssecretaris iets vertellen over de communicatie
naar de Kamer over dat besluit uit 2014, waarover ik het
zojuist had? We hebben namelijk nog even teruggezocht
wanneer dat ons dan is medegedeeld. We hebben het in
de Staatscourant kunnen vinden, maar we hebben niet de
stukken kunnen vinden waarin het naar de Kamer is
gestuurd. Er is toch een bedrag van 126 miljoen mee
gemoeid; dat stond toen overigens ook nog niet in de
Staatscourant. Is dit nu dus het eerste moment dat wij, met
terugwerkende kracht, te horen krijgen dat het 126 miljoen
kost? Dat is toch een flink bedrag. Ik krijg een beetje de
indruk dat de Kamer hier buitenspel stond. Dit betreft
natuurlijk de vorige staatssecretaris, zeg ik er meteen bij.
Maar hadden wij toch niet beter kunnen worden geïnformeerd over hoeveel geld hiermee gemoeid is?
Had de Kamer hier überhaupt niet wat actiever over geïnformeerd moeten worden? Dat is natuurlijk ook omdat we
op zo'n moment nog kunnen bekijken of we dit niet op een
andere manier kunnen oplossen. Het besluit is heel snel
genomen, eigenlijk onder druk van die rechtszaken, maar
je had ook de andere kant uit kunnen redeneren. We hadden
bijvoorbeeld kunnen heroverwegen of wij de fiscale eenheid
wel op deze manier moeten doorzetten. De vraag is dus of
in reactie op de uitspraak van het Europees Hof niet wel
erg snel de geldbuidel is getrokken om tot meer lastenverlichting te komen voor internationale bedrijven.
Waarom is niet ook gekeken naar andere regimes, in het
buitenland? Wij vroegen bijvoorbeeld of er ook was gekeken
naar de Engelse "group relief"-regeling, maar die is niet
eens onderzocht, zo weet de staatssecretaris ons te melden.
Dan is natuurlijk de vraag: waarom niet?
Er is meteen ingezet op een uitbreiding van het fiscaleeenheidsregime, terwijl dat mogelijk "tax planning"-mogelijkheden met zich meebrengt. Die laatste woorden zijn niet
van mij maar van de staatssecretaris zelf. Hij schrijft: het is
lastig om alle mogelijke situaties en alle mogelijke doorwerkingen naar andere fiscale regelingen, zoals de deelnemingsvrijstelling, te overzien. Ik geloof dat hij meteen goed in de
gaten wil houden of zich ongewenste situaties zullen voordoen, maar in hoeverre is voldoende toezicht daarop
mogelijk? Hebben we daarvoor bijvoorbeeld zo meteen de
benodigde data? Ik stel deze vraag ook met het oog op de
beperkte capaciteit van de Belastingdienst. Kan de staatssecretaris hier wat meer duidelijkheid over geven? Wie gaat
dat toezicht uitvoeren en hoeveel capaciteit is daarvoor
nodig? Is het ook mogelijk dat er veel meer aanvragen fiscale eenheid zullen volgen na deze aanpassingen? En hoeveel capaciteit is er op dit moment al beschikbaar voor het
bekijken van al die 9.000 beschikkingen fiscale eenheid die

6 september 2016
TK 107

107-12-3

jaarlijks worden afgegeven? Ik krijg hierop graag een heldere reactie, want mij bekruipt enigszins het gevoel dat we
hier met de beste bedoelingen iets aan het doen zijn waarvan we de gevolgen niet geheel kunnen overzien.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Als ik de heer Merkies van de Socialistische Partij zo hoor,
krijg ik het idee dat zo ongeveer alle bedrijven grote boeven
zijn, terwijl deze regeling natuurlijk ook heel veel wordt
gebruikt door ons eigen mkb. De heer Merkies hint op het
eventueel afschaffen van de fiscale eenheid. Heeft hij een
idee wat de gevolgen daarvan zouden zijn voor het mkb in
Nederland?
De heer Merkies (SP):
Allereerst: mevrouw De Vries heeft mij niet horen zeggen
dat alle grote bedrijven boeven zijn. Dat komt dus geheel
voor haar rekening. Ik haal eigenlijk alleen de woorden aan
die de staatssecretaris zelf gebruikt. Hij onderkent gelukkig
dat er "tax planning"-mogelijkheden zijn. Dan is het wel
zaak om die zo snel mogelijk in kaart te brengen, zodat we
hieraan niet opeens nog meer geld kwijt zijn. Het gaat om
een groot bedrag. Ik kan natuurlijk niet inschatten wat de
impact is van de andere mogelijkheden. Waarom niet?
Omdat ik ook niet precies weet wat die andere mogelijkheden zijn. Daar hebben we naar gevraagd. We hebben bijvoorbeeld gevraagd hoe het in andere landen is, en eigenlijk
is daar niet echt onderzoek naar gedaan.
De voorzitter:
Mevrouw De Vries, ten slotte.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Dan vind ik het wel heel raar dat u niet weet wat de gevolgen voor het mkb zijn, en dat u hier toch eigenlijk voorstelt
om die fiscale eenheid dan maar af te schaffen. Dan ben ik
echt benieuwd naar de redenering daarachter van de SP.
Ik vind dat namelijk onbegrijpelijk als je niet weet wat de
gevolgen zijn.
De heer Merkies (SP):
Wederom legt mevrouw De Vries mij woorden in de mond
die ik niet heb gezegd. Ik heb niet gezegd dat we het dan
maar moeten afschaffen. Ik wil juist eerst die alternatieven
weten. Het lijkt alsof er meteen is voorgesorteerd op deze
mogelijkheid, die een directe lastenverlichting van 126
miljoen voor het bedrijfsleven betekent. Je kunt die keuze
maken, maar ik had graag de alternatieven op een rijtje
gezien. Maar die studie lijkt niet te zijn gemaakt. Mevrouw
De Vries kan mij niet verwijten dat ik die studie niet heb
gemaakt, want het is logisch dat dit nou juist op het ministerie van Financiën moet gebeuren.
Wat die mogelijke ongewenste gevolgen betreft vraag ik
de staatssecretaris of hij bereid is een evaluatiemoment in
te bouwen drie jaar na invoering van deze wet.
Het is goed dat de staatssecretaris inspringt op het gevaar
van dubbele verliesneming en dit probleem probeert te
voorkomen. Volgens de professoren De Vries en Van Eijk
is dat slechts deels gelukt. Zij schrijven in het Weekblad

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

Fiscaal Recht dat onder bepaalde voorwaarden dubbele
verliesneming mogelijk wordt. Sterker nog, ook onder de
oorspronkelijke regeling was dubbele verliesneming al
mogelijk. De heer Van Vliet sprak er net ook al over. De
schrijvers komen ook met enkele voorbeelden van de
manier waarop een verlies dubbel in aanmerking kan worden genomen. Zij vragen zich af waarom de wetgever bij
de vormgeving van artikel 15ac lid 8 — daar hebben we
hem weer — heeft gekozen voor een nogal beperkte invulling van het begrip "dubbele verliesneming". Ik hoor hierop
graag het antwoord van de staatssecretaris. Ziet hij ook dat
dubbele verliesneming mogelijk is en blijft? Is hij voornemens dit te repareren?

Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Voorzitter. De VVD is blij dat het kabinet ervoor kiest de
fiscale eenheid voor bedrijven te behouden. Hierdoor blijft
een eenvoudige aangifte vennootschapsbelasting bestaan.
Dat is wat ons betreft een goede zaak. Het behoud van de
fiscale eenheid is goed voor Nederlandse bedrijven en het
mkb dat er gebruik van maakt. 97% van alle gevoegde
dochters behoort tot het mkb-segment van de Belastingdienst. Bedrijven kunnen daardoor één belastingaangifte
doen. Dat zorgt voor lagere administratieve lasten in het
bedrijfsleven. Daar is de VVD, zoals bekend, altijd voor. Het
zorgt daarnaast ook nog eens voor lagere uitvoeringskosten
bij de Belastingdienst zelf. Concernvorming wordt niet in
de weg gestaan omdat de fiscale behandeling dan ineens
anders zou worden. In algemene zin is het Nederlandse
regime van de fiscale eenheid daarmee ook van belang
voor het Nederlandse vestigingsklimaat. Ook dat is positief,
want dat is goed voor onze economie. Uiteindelijk zorgt dat
voor meer werk en meer bedrijven.
De fiscale eenheid voor bedrijven is niet veel anders dan
het feit dat burgers als fiscale partners gezamenlijk aangifte
kunnen doen voor hun inkomstenbelasting. Ik kan dan ook
niet begrijpen dat er partijen zijn die erop hinten dat de
fiscale eenheid maar beter zou kunnen worden afgeschaft.
Dat is, zoals ik al zei, slecht voor onze bedrijven, slecht voor
het mkb en dus ook slecht voor de werkgelegenheid. Gaan
we dat dan ook doen voor onze burgers? Wat de VVD betreft
niet.
Het kabinet kiest een verantwoorde verruiming voor
bedrijven om aan gerechtelijke uitspraken tegemoet te
komen. De aanpassing is immers noodzakelijk vanwege
een drietal uitspraken van het Europese Hof van Justitie,
namelijk dat het Nederlandse regime van de fiscale eenheid
vennootschapsbelasting in strijd was met het Europese
recht. Dat moet natuurlijk opgelost worden. De VVD is tegen
het betalen van dubbele belasting door bedrijven. De VVD
is zeker ook tegen het dubbel verlies nemen door bedrijven.
Beide zijn ongewenst. Het is dan ook goed dat de Wet
aanpassing fiscale eenheid maatregelen bevat ter voorkoming van die dubbele verliesneming. Dit wordt wat ons
betreft terecht aangepakt. Het kabinet verwacht dat het
wetsvoorstel hiermee voldoende constructieproof is, maar
het is goed dat het de ontwikkelingen in de praktijk nauwlettend gaat volgen.
Het oorspronkelijke voorstel had ook een groot nadeel,
waardoor er per saldo in het geheel geen verlies genomen
zou kunnen worden. Ook dit vindt de VVD onwenselijk. De

6 september 2016
TK 107

107-12-4

VVD is dan ook blij met de tweede nota van wijziging, die
een aanpassing van de wettekst regelt voor dergelijke
gevallen.
Dan kom ik bij de 95%-bezitseis. Het is raar dat deze in het
eerdere beleidsbesluit niet is opgenomen en in de wet
opeens wel. Dat is zeker zuur voor bedrijven die wel binnen
het beleidsbesluit vielen, maar nu niet meer binnen de wet.
Wat is precies de reden voor het gewijzigde voorstel en de
bezitseis van 95%? Wat zijn de gevolgen van het invoeren
van deze bezitseis voor bedrijven? Welke bedrijven worden
hierdoor getroffen? De staatssecretaris schermt met een
verzwaring van de uitvoeringslasten. Over welke bedragen
hebben we het dan? Is dit uitsluitend voor de Belastingdienst? Het gaat uiteindelijk om zekerheid voor de bedrijven,
want bedrijven hebben een hekel aan een onvoorspelbare
en wispelturige overheid.
Er is ook een overgangsregeling van twee jaar afgesproken.
Wij willen graag weten waarom die periode van twee jaar
is gekozen en of dit echt voldoende is. Wat zijn de gevolgen
als de overgangsregeling wordt verlengd, bijvoorbeeld
financieel?
Tot slot, deze aanpassing kost natuurlijk geld. De VVD was
niet erg gelukkig met de gekozen incidentele dekking vanuit
de AWf-premie in 2016, maar begrijpt dat het op korte termijn niet anders mogelijk is. Wat de VVD betreft mag de
aanpassing overigens niet leiden tot een hoger Vpb-tarief,
want Nederland moet concurrerend blijven voor onze
bedrijven, voor ons mkb en dus voor de werkgelegenheid.

De heer Groot (PvdA):
Voorzitter. Onze belastingwetgeving is heel ingewikkeld.
Wij hebben honderden ingewikkelde fiscale wetten en
daarvan is de Wet op de vennootschapsbelasting 1969de
absolute kampioen. Dat merken wij vandaag weer bij de
behandeling van de Wet aanpassing fiscale eenheid. Vanuit
de wetenschap en de belastingadvieskantoren wordt vaak
geklaagd dat het de politiek is of overijverige ambtenaren
die de wetten zo ingewikkeld maken. Soms is dat zo, maar
de oorzaak ligt ook bij de belastingadviespraktijk zelf. Daar
is namelijk een voortdurende zoektocht gaande om de plicht
tot het afdragen van belastingen zo minimaal mogelijk in
te vullen. Dat leidt tot rechtszaken en als die gewonnen
worden, leidt dat weer tot reparatiewetgeving. En zo wordt
het stelsel steeds ingewikkelder. Vandaag is daar ook weer
een voorbeeld van. Ik wil natuurlijks niets afdoen aan de
uitspraak van het Europese Hof van Justitie, dat heeft
geoordeeld dat bedrijven met tussenhoudsters in het buitenland worden achtergesteld in de mogelijkheid voor
dochterbedrijven en zusterbedrijven om een fiscale eenheid
te vormen. Die uitspraak leidt echter wel weer tot nieuwe
ingewikkelde wetgeving, die op haar beurt weer uitnodigt
tot nieuwe constructies.
Over deze wet is al uitgebreid schriftelijk overleg gevoerd.
Op grond van de gevoerde discussie kan de Partij van de
Arbeid billijken dat het kabinet ervoor kiest om het leerstuk
van de fiscale eenheid overeind te houden. Dankzij die fiscale eenheid — mevrouw De Vries zei het ook al — kunnen
bedrijven één keer een belastingaangifte doen, kunnen
onderling verliezen worden verrekend en wordt het proces
voor EU/EER-organisaties gemakkelijker.

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

Ik heb hier nog wel een vraag bij. Is het wel logisch om de
keuze voor een fiscale eenheid uitsluitend aan de bedrijven
zelf te laten? Als een bedrijf een faillissement ziet aankomen
bij een dochtermaatschappij, kan dan die dochtermaatschappij uit de fiscale eenheid worden gehaald zodat de moedermaatschappij vervolgens niet meer opdraait voor de
belastingschulden die achtergelaten worden? Wij hebben
gisteren een bezoek gebracht. Daaruit bleek dat er geshopt
wordt in fiscale eenheden. Met andere woorden: is de
staatssecretaris bereid om na te denken, al is het bij wijze
van gedachte-experiment — maar ik hoop dat het verder
gaat dan dat — over het minder vrijblijvend maken van de
keuze voor een fiscale eenheid? Geeft de fiscale eenheid
die we nu kennen, niet te veel ruimte voor cherrypicking
en krenten uit de pap vissen ten koste van andere belastingbetalers?
Deze reparatiewet kan niet voorkomen dat er opnieuw een
gat wordt geslagen in de winstbelasting, dit keer van
structureel 41 miljoen. Het is voor ons belangrijk dat de
dekking wordt gevonden binnen het domein van de winstbelasting zelf.
Ik heb nog twee vragen. Dit wetsvoorstel neemt de oneerlijke behandeling weg van niet in Nederland gevestigde
concerns binnen Europa. Het gaat immers om gelijke
behandeling van binnenlandse en buitenlandse bedrijven.
In onze belastingverdragen met landen buiten Europa staan
echter ook non-discriminatieregels. Kan de staatssecretaris
de zorg wegnemen dat dit wetsvoorstel een breder toepassingsbereik krijgt en daardoor de schatkist alsnog meer
geld gaat kosten?
Ik stel tot slot mijn tweede vraag. Uit het schriftelijk overleg
blijkt dat de gevolgen van de uitspraak van het Europese
Hof van Justitie nog niet helemaal zijn te overzien. Ik lees
dat als volgt: nieuwe tegenvallers voor de schatkist zijn
zeker niet uitgesloten. Hoe gaat de staatssecretaris de
Kamer informeren als nieuwe fiscale constructies zich
aandienen? En hoe wordt snelle reparatiewetgeving dan
georganiseerd? Ik zeg dat ook in verband met het arrest
Groupe Steria, dat de heer Van Vliet net ook al noemde.
Dat arrest heeft immers nog een bredere strekking en kan
voor de schatkist tot gevolg hebben dat er nog grotere gaten
worden geschoten in de vennootschapsbelasting.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Ik hoorde collega Groot in zijn betoog zeggen dat het regime
van de fiscale eenheid wellicht minder vrijblijvend gemaakt
moet worden en dat het initiatief meer moet worden gelegd
bij de Belastingdienst. In Nederland hebben we een model
waarin de inspecteur zelf een beschikking af kan geven
waardoor je verplicht wordt om in een fiscale eenheid op
te gaan, zeker bij de omzetbelasting. Dat bestaat dus
eigenlijk al. Bij de Vpb heb je ook nog het instrument fraus
legis, voor het geval je in het zicht van een faillissement
iets raars zou doen. Ik stel de heer Groot een beetje een
soortgelijke vraag als ik de heer Merkies eerder stelde. De
heer Groot houdt een betoog waarin hij aangeeft dat de
fiscale eenheid, de tax planning et cetera allemaal weer
geld gaan kosten. Is de PvdA een voorstander van het
belangrijkste taxplanningsinstrument dat we in Nederland
hebben? Met andere woorden: kan de heer Groot onverkort
ja zeggen tegen een model voor de fiscale eenheid in de
Vpb?

6 september 2016
TK 107

107-12-5

De heer Groot (PvdA):
Ik heb daarop al antwoord gegeven. Ik denk, net als de heer
Merkies, dat deze zaak weer aanleiding geeft tot een discussie. In de schriftelijke behandeling zijn er uitvoerige argumenten gegeven en wij zijn tot de conclusie gekomen dat
het leerstuk van de fiscale eenheid onverkort geldig en
wenselijk blijft. Maar je moet natuurlijk wel misbruiksituaties
zien te voorkomen, vandaar dat ik ook opmerkingen heb
gemaakt over de mate van vrijblijvendheid.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Dat is mooi. Ik dank de heer Groot voor dat heldere antwoord. Ik hoorde zowel hem als mevrouw De Vries spreken
over de administratieve lastenverlichting als je deel uitmaakt
van een fiscale eenheid. Ik denk echter dat dit geen doorslaggevend argument is, want de aangifte voor de Vpb van
een fiscale eenheid kan ingewikkelder zijn dan tien losse
aangiftes. Ik denk dat het vooral gaat om het voorkomen
van ongewenste fiscale affecten als je in de groep met
elkaar handelt. Ik vind het betoog van de heer Groot echter
overtuigend genoeg, dus ik laat het hierbij.
De heer Groot (PvdA):
Ik merk ten overvloede op dat wij geen reden zien om aan
de fiscale eenheid als zodanig te tornen.

De heer Omtzigt (CDA):
Voorzitter. Zoals mijn collega's al zeiden, spreken we vandaag over de uitbreiding van het fiscale eenheidsregime in
de vennootschapsbelasting. Voor de vraag of een fiscale
eenheid kan worden aangegaan, is het nu niet meer van
belang in welk EU-land de moedermaatschappij gevestigd
is. Ook Nederlandse maatschappijen met een Europese
moedermaatschappij kunnen zonder deze moeder een fiscale eenheid vormen. De eerlijkheid gebiedt wel te zeggen
dat deze genereuze verruiming niet door de staatssecretaris
zelf is bedacht, maar dat het Europese Hof van Justitie
hiertoe een zetje heeft gegeven.
We krijgen nu twee extra vormen van fiscale eenheid: de
zuster-fiscale constructie, twee Nederlandse zustermaatschappijen die onder een buitenlandse moedermaatschappij
hangen, en een zogenoemde "Papillon-fiscale eenheid",
een Nederlandse moedermaatschappij met een buitenlandse dochtermaatschappij, waarvan de laatstgenoemde
weer een Nederlandse kleindochtermaatschappij heeft. Het
doel is om deze nieuwe fiscale eenheden zo veel mogelijk
aan te laten sluiten bij de systematiek van de huidige fiscale
eenheid. Het huidige systeem van de fiscale eenheid is
immers van groot belang binnen onze vennootschapsbelasting, met name voor het mkb. Zoals de staatssecretaris
eerder al schreef, behoort 97,5% van de dochterondernemingen in een fiscale eenheid tot het mkb. Het leidt ook tot
administratievelastenverlichting. De eerlijkheid gebiedt te
zeggen dat de opbrengst wel iets meer naar het grootbedrijf
gaat.

zijn drie vennootschappen op papier, maar eigenlijk is er
maar één onderneming. Als alleen de bloemenzaak winst
behaalt en de bv met het bedrijfspand verlies draait door
bijvoorbeeld afschrijvingen, onderhoudskosten of om
andere redenen, is het onrechtvaardig om wel belasting te
heffen op de winsten, terwijl de verliezen niet aftrekbaar
zijn bij verkoop van het pand.
Fiscale eenheid zorgt er bij concerns voor dat er een rechtvaardige uitkomst is. Ook als het vermogensbestanddeel
verplaatst wordt binnen het concern, is het onrechtvaardig
om al belasting te heffen alsof het vermogensbestanddeel
verkocht zou zijn. Hetzelfde geldt qualitate qua voor
onderlinge transacties. Bovendien hoeft er bij een fiscale
eenheid maar één aangifte te worden gedaan. Zoals ik al
zei, bespaart dat veel administratieve lasten.
Voor het CDA is het, evenals voor de staatssecretaris,
belangrijk dat de nieuwe fiscale eenheden zo veel mogelijk
aansluiten bij de systematiek van de huidige fiscale eenheid.
Ik loop een paar punten na waarop toch blijkt te zijn afgeweken van de huidige fiscale eenheid. Een gewone fiscale
eenheid kan een dochtermaatschappij ontvoegen zonder
de fiscale eenheid te verbreken. Een zuster-fiscale eenheid
kan dat niet. Als de zustermaatschappij met de moeder
wordt ontvoegd, verbreekt de fiscale eenheid. Graag wil ik
dat de staatssecretaris uitlegt waarom dat zo is.
Het tweede punt betreft de STAK. Momenteel kan een STAK
onder voorwaarden deel uitmaken van een fiscale eenheid.
Een STAK is een stichting die onder andere veel gebruikt
wordt bij familiebedrijven. Ouders willen alle kinderen het
economische eigendom geven, maar slechts één kind of
een deel van de kinderen — dat geldt zeker als het meerdere
generaties betreft — krijgt de zeggenschap over het bedrijf.
De STAK, waar de bedrijfsopvolgers in zitten, neemt dan
het juridische eigendom van de aandelen, en de certificaathouders bezitten dan het economische eigendom. De Hoge
Raad heeft de toepassing van de fiscale eenheid bij een
STAK onder voorwaarden goedgekeurd. De staatssecretaris
gebruikt dit wetsvoorstel om dat jaren later ongedaan te
maken. Waarom mag een STAK geen deel uitmaken van
de fiscale eenheid? Wat is het gevolg voor familiebedrijven
die om zeer legitieme redenen gebruikmaken van de STAK?
De staatssecretaris verwijst steeds naar Nederlands fiscaal
recht, transparante entiteiten en de fiscale eenheid. Maar
als we vinden dat er in zo'n geval geen fiscale eenheid moet
kunnen worden aangegaan, dan moet dat in de wet staan,
zonder dat Nederlandse familiebedrijven benadeeld worden.
Overigens is het mij nog steeds niet helemaal duidelijk wat
het gevolg is van een fiscale eenheid met een naar Nederlands fiscaal recht transparante entiteit. Kan de staatssecretaris dat uitleggen? Ik vind het een erg belangrijk punt en
overweeg hierover een amendement in te dienen. De
inhoud van dat amendement is dat een STAK onder de
huidige voorwaarden deel kan blijven uitmaken van de fiscale eenheid.

De fiscale eenheid is dan ook ontstaan vanuit het principe
van rechtvaardigheid. Als vennootschappen tot een concern
behoren, is het niet rechtvaardig om ze apart te belasten.
Neem bijvoorbeeld een bloemenbedrijf met een holding,
een werkmaatschappij en een bv met een bedrijfspand. Dat

Mijn derde punt betreft het feit dat bij een normale fiscale
eenheid activa en passiva van de moeder worden samengesteld, het belang van de deelneming wordt geëlimineerd
en het eigen vermogen dienovereenkomstig vermindert.
Bij een Papillon-fiscale eenheid (een moeder in het buitenland, een dochter en een kleindochter) worden de activa
en passiva wel samengesteld, maar vindt geen eliminatie
plaats van het belang van de deelneming. Kan de staatsse-

Tweede Kamer

6 september 2016
TK 107

Aanpassing fiscale eenheid

107-12-6

cretaris aangeven of deze constatering klopt? Zo ja, waarom
is er niet voor gekozen om het belang van de deelneming,
dus het belang in de buitenlandse dochtermaatschappij,
niet te elimineren voor zover dit belang ziet op de kleindochter?
Ik kom op een aantal punten die ook door collega's zijn
genoemd. Het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden heeft in
april van dit jaar beslist dat een zuster-fiscale eenheid ook
mogelijk moet zijn met een Israëlische moedermaatschappij.
Israël is, zoals wij weten, geen lid van de EU en evenmin
van de EEA. Daarmee gaat deze beslissing verder dan het
wetsvoorstel. Waarom heeft de staatssecretaris deze uitspraak niet meegenomen in het wetsvoorstel? Het ligt in
het verlengde van wat collega Groot al zei: als wij overeenkomsten met derde landen hebben — in dit geval Israël —
dan kan dit wetsvoorstel in het kader van de gelijke
behandeling ook effecten hebben op die overeenkomsten.
Kan de staatssecretaris nader toelichten waar die grens ligt
en of wij hier binnenkort een wetsvoorstel voorgelegd krijgen waarin dit gerepareerd wordt?
Ik kom op de Groupe Steriazaak. De heren Van Vliet en
Groot refereerden er al aan. Het Hof van Justitie heeft daarin
beslist dat per voordeel beoordeeld moet worden of het
voordeel behouden kan worden aan de fiscale eenheid. De
staatssecretaris heeft immers aangegeven dat dit wetsvoorstel de huidige stand van de jurisprudentie vertegenwoordigt en dat het nog afwachten is hoe de visie van het Hof
van Justitie uitgelegd moet worden in het kader van het
Nederlandse fiscale-eenheidsregime. Inmiddels heeft de
Hoge Raad prejudiciële vragen gesteld over de per-elementbenadering als het gaat om valutaverliezen en artikel 10a
van de Wet op de vennootschapsbelasting. Het wordt erg
gecompliceerd, voorzitter, maar zoals de heer Groot al zei:
een gecompliceerder wet dan de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 is nauwelijks te vinden in dit land.
De voorzitter:
Wij schrijven rustig mee.
De heer Omtzigt (CDA):
Ik zal u niet overhoren.
De per-elementbenadering lijkt nogal ver te gaan als je kijkt
naar zo'n gebalanceerd systeem als het huidige fiscaleeenheidsregime. Maar tegelijkertijd mag er geen discriminatie ontstaan door een bepaald nieuw fiscaal voordeel aan
het fiscale-eenheidsregime toe te voegen en zo voor te
behouden voor Nederlandse vennootschappen. Tot het Hof
van Justitie deze en volgende vragen beantwoord heeft, is
het natuurlijk een beetje koffiedik kijken, maar omdat de
fiscale eenheid zo belangrijk is voor Nederland, Nederlandse
bedrijven en het Nederlandse vestigingsklimaat, wil ik toch
een blik vooruitwerpen. Wij weten al dat onderlinge verliesverrekening niet tot Europeesrechtelijke problemen leidt.
Kan de staatssecretaris aangeven welke elementen binnen
de per-elementbenadering in het fiscale-eenheidsregime
onderkend kunnen worden? Kort gezegd zie ik als elementen
van de onderlinge verliesverrekening: valutaverliezen,
houderverliezen, het toetsen van de deelnemingsvrijstelling,
onderlinge transacties en het beperken van de impact van
renteaftrekbeperkingen. Ziet de staatssecretaris behalve
deze elementen nog andere elementen? Welke van de elementen moeten volgens de staatssecretaris aangepast

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

worden of misschien verdwijnen als het Hof de per-elementbenadering voor het Nederlandse fiscale-eenheidsregime
van toepassing acht? Als het Hof in deze twee zaken voor
de Belastingdienst nadelig beslist, gaat de staatssecretaris
dan het regime aanpassen of wil hij wachten tot er voor
alle mogelijke elementen duidelijkheid is?
Ik sluit mij aan bij twee vragen die door collega's gesteld
zijn. De eerste vraag is tot mijn verrassing alleen door collega De Vries van de VVD gesteld. Waarom was dekking uit
de AWf-premie nodig, de premie voor het Algemeen
Werkloosheidsfonds? In de ogen van de CDA-fractie is
sociale premie bedoeld voor sociale uitkeringen. Op de
lange termijn komt het geld als het goed is uit het BEPSproject gehaald. Dat is het domein waar dit thuishoort, waar
de logische dekking ligt. Hoe vaak heeft het kabinet de AWfpremie al gebruikt als een manier om andere verliezen te
dekken? Het is namelijk nogal cru dat je de voorwaarden
voor de werkloosheidsverzekering in het regeerakkoord
terugbrengt — je verkort de duur van de WW — maar de
premie voor de WW gebruikt om ergens anders allerlei
gaten te dekken, omdat het een open boekhouding is en
de premie niet meer als premie bedoeld is. Dat is niet alleen
een fundamentele discussie, waarin het CDA vindt dat WWpremie voor WW-uitkeringen bedoeld is. Als je dit maar
vaak genoeg doet, loopt het ook andere discussies in, zoals
de discussie zzp versus werknemer. Je belast het hebben
van werknemers zwaarder omdat je een extra soort belasting heft. Je maakt van de AWf-premie een belasting die je
naar believen kunt verhogen om extra middelen binnen te
halen. Graag krijgen we dat overzicht.
Verder sluit ik mij aan bij de vraag van de heer Merkies of
de gaten die hij signaleerde van toepassing zijn.
De voorzitter:
Ik kijk of de staatssecretaris bereid en in staat is om te antwoorden. Hij gaat het proberen. Succes!

Staatssecretaris Wiebes:
Voorzitter. En dat op de eerste dag: de fiscale eenheid.
Er zijn een heleboel vragen op politiek niveau gesteld. Ik
zal die gewoon beantwoorden. Ik zal ook iets over de achtergrond zeggen, want daarover wordt in deze zaal nogal
verschillend gedacht. Er zijn ook vragen van vooral technische aard gesteld. Er zijn inmiddels 200 technische vragen
over dit onderwerp gesteld en daar kunnen echt nog wel
tien vragen bij. Ik vind het echter een beetje onverstandig
om dat nu zo uit de mouw te schudden. Wat wij hier met
elkaar delen, maakt ook onderdeel uit van de wetsgeschiedenis. Bij de Vpb vergeet je makkelijk iets en dan maken
we echt ongelukken. Ik zeg alvast toe dat de meest technische vragen — kampioen is de heer Van Vliet, maar er zijn
ook goede tweeden — schriftelijk worden beantwoord. Ik
zal dat zo snel mogelijk doen, zodat de antwoorden op een
nette manier bekend zijn. Als je het nu uit de mouw schudt,
komen daar op een gegeven moment ongelukken van, want
het is wel erg complex. Soms denk je het antwoord te
weten, maar weet je het bij de Vpb toch niet.
De fiscale eenheid is van groot belang voor het bedrijfsleven
en vooral voor het mkb, maar dat is niet de reden waarom

6 september 2016
TK 107

107-12-7

we dit doen. We introduceren geen fiscaal voordeel voor
het mkb. Als we dat wilden, konden we gewoon de Vpb
verlagen en dan was het klaar. Hier zit een logica achter die
ik heel sterk vind. De fiscale eenheid maakt het mogelijk
om een concern te organiseren in verschillende onderscheiden vennootschappen zonder dat dat concern daarvoor
wordt gestraft. Je moet het in mijn optiek zo zien. De default
is dat al deze vennootschappen, die allemaal in één hand
horen en uiteindelijk één concern vormen, in één vennootschap zitten en als één belastingplichtige worden behandeld. Als de fiscale eenheid niet bestond, dan zouden veel
van deze dingen in één vennootschap zitten en by default
als één belastingplichtige worden behandeld. Interne verliesverrekening bestond dan niet, meerdere aangiftes
bestonden dan niet en transacties tussen die onderdelen
bestonden dan niet, want het is één concern. Als we de
fiscale eenheid afschaffen, dan zal ongetwijfeld heel veel
samengaan in één vennootschap. Dat biedt echter enorme
nadelen. De fiscale eenheid is een manier om ervoor te
zorgen dat de economische werkelijkheid wordt gevolgd
en dat het tegelijkertijd mogelijk is om daaronder een fiscale
werkelijkheid te creëren die voordelig is. Uitgaande van
verschillende vennootschappen zijn de voordelen economisch, maar uitgaande van dat ene concern zijn de voordelen vooral juridisch, namelijk dat het mogelijk is om binnen
dat ene concern dingen te organiseren in verschillende
vennootschappen. Dat kan commercieel handig zijn. Het
kan handig zijn om dingen te kunnen herstructureren of om
bedrijfsonderdelen sneller te kunnen verkopen. Het kan om
aansprakelijkheidskwesties gaan. Het gaat er vooral om,
juridische voordelen te bieden bij behoud van de economische voordelen die de default zijn. Daardoor vind ik dit ook
geen constructie. Ik meen dat de heer Van Vliet het over
tax planning had. De heer Merkies gebruikte het woord
"constructie" en de heer Groot maakt zich zorgen over
economisch of fiscaal opportunisme. In die zin vind ik dit
echt geen opportunisme. Het is in één hand. Daar is een
reden voor en daarmee wordt niet opportunistisch omgesprongen. De fiscale eenheid is alleen maar een manier om
fiscaal die economische logica te volgen.
Tegen verschillende vragenstellers zeg ik: het klopt dat
Nederland het enige land is dat dit biedt. De voordelen die
dit bijvoorbeeld biedt ten opzichte van het Engelse systeem,
zijn echter niet in de eerste plaats fiscaal van aard. Die verliesverrekening is immers eigenlijk het grote brok, het fiscale
stuk. Het biedt vooral een volledige consolidatie, dus dat
je echt maar één keer aangifte hoeft te doen. Onderlinge
transacties hoef je niet mee te nemen. Als we dat zouden
laten vallen, zouden we er ineens 200.000 bedrijven in
Nederland bij hebben zonder dat er in ons land bedrijvigheid bij zou komen. Ja, misschien zou er meer bedrijvigheid
ontstaan bij administratiekantoren, maar dat is niet het
soort werkgelegenheid waar we ons op richten.
Deze manier om de economische werkelijkheid te volgen
en tegelijkertijd een passende juridische onderorganisering
te maken, is eigenlijk vooral voor het mkb van belang. We
hebben het dus niet of nauwelijks over grote bedrijven.
97,5% van de aantallen — ik benadruk: van de aantallen —
is mkb. Er is nóg een partij die hier baat bij heeft, namelijk
de Belastingdienst. Ook die organisatie zou er bij het
afschaffen, en ook bij een andere, Engelse vorm, ineens
200.000 klantjes bijkrijgen zonder dat er iets wezenlijks
verandert aan de hoeveelheid bedrijvigheid in Nederland.
Dat is geen voordeel, want de Belastingdienst heeft veel te
doen. De controle vraagt aandacht, en ook constructiebestrijding op allerlei manieren vraagt aandacht. Mensen

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

moeten aan de telefoon netjes te woord worden gestaan
en er moet voor worden gezorgd dat iedereen foutloos
wordt behandeld. Dat zijn allemaal grote uitdagingen voor
de Belastingdienst. Laten we dus niet elders extra taken
creëren.
Op de vraag wat er dan allemaal onder druk stond en wat
erbij komt, is door de verschillende sprekers en in de
schriftelijke rondes al uitgebreid ingegaan. Daar ga ik verder
niet op in. Ik zal wel proberen om door de vragen heen te
lopen die ik niet schriftelijk hoef te beantwoorden. We
moeten zien waar we dan komen.
De vragenreeks begint en eindigt eigenlijk met de toekomst;
dat is wel aardig. Ik weet niet of de vragen bij toeval zo zijn
beland, maar het begon eigenlijk met de vraag over Groupe
Steria. Hoe moet het nu verder? Daar zijn we nog niet over
uitgedacht. De heer Van Vliet vraagt ernaar en ook de heer
Omtzigt. Ik zeg eerlijk: hierover is men nog niet uitgedacht.
Elke keer als we op kantoor het onderwerp beetpakken,
blijkt het ook weer breder, complexer en veelzijdiger te zijn.
We moeten echt moeite doen om het te beperken tot de
Vpb-wetgeving. Het is dermate complex dat het zich er ook
niet zo voor leent om er nu hier over te gaan oreren. Ook
als we de specialisten van kantoor hierover aan het woord
laten, worden er allerlei interessante gedachten naar voren
gebracht, maar dat zijn dan ook vijf verschillende. In alle
eerlijkheid zeg ik: we zijn er nog niet klaar voor. Zelfs de
Hoge Raad is daar nog niet uit.
Dat is direct een antwoord op de vraag van de heer Van
Vliet waarom de financiële effecten tot nu toe niet zijn
beschouwd. Nou ja, dat hangt er maar net vanaf wat hiervan
het gevolg is. Wat is de orde van grootte van de gevolgen
die ons hierdoor mogelijkerwijs — het is niet eens zeker —
staan te wachten?
De heer Omtzigt heeft het over koffiedik kijken. Dat is het
helaas nu nog een beetje. Op die per-elementbenadering
wil ik nu nog even niet ingaan. Ik wil dat meer gefundeerd
doen op een zeker moment als dat aan de orde is. Ik heb in
verschillende stukken al toegezegd, de Kamer daarvan op
de hoogte te houden. Want wat er met onze Vpb-wetgeving
gebeurt, is echt van het grootste belang.
Het tweede en derde punt van de heer Van Vliet — ik neem
zijn nummering over — wil ik schriftelijk afhandelen. Zijn
vierde punt gaat over de toezegging van mijn voorganger
over het eerbiedigen van de destijds bestaande situaties.
Ik meen dat het breukvlak eind 2011 was. Die kwestie hangt
regelrecht samen met de wetgeving in het kader van artikel
15ad, die in consultatie heeft gelegen; over verschillende
punten is discussie geweest. Dat wordt nu voorbereid als
onderdeel van het Belastingplan 2017. Omdat dat gebeurt,
wil ik daarnaar verwijzen. Tegen die tijd — ik denk dat ik
daarvoor ruim de tijd krijg — wil ik daarop graag de reactie
van de heer Van Vliet horen. Ik wil dan van hem horen of
hij meent dat de uitspraken van mijn voorganger voldoende
geëerbiedigd zijn. Dat komt dus nog aan de orde, zij het op
een ander moment. Volgens de parlementaire traditie doen
we dat als het wetsvoorstel is ingediend.
De voorzitter:
Toch heeft de heer Van Vliet hierover nog een vraag.

6 september 2016
TK 107

107-12-8

De heer Van Vliet (Van Vliet):
Ik zal volop participeren in de behandeling van het Belastingplan 2017. Ik zal toeschietelijk zijn en zeggen: laten we
dat even doorschuiven. Ik heb daarvoor een motie voorbereid, maar die dien ik nu niet in. De staatssecretaris zei net
dat hij op mijn tweede en derde punt schriftelijk zal reageren. Jammer, maar ik kan me er iets bij voorstellen. Mijn
eerste punt ging over artikel 15ac, lid 5. Wordt daarop ook
schriftelijk ingegaan? Ik had vier technische punten.
Staatssecretaris Wiebes:
Vier technische punten? Ben ik uw nummering dan kwijt?
Schriftelijk wordt ingegaan op de vraag over artikel 15ac,
lid 5. Ik denk dat u die vraag in samenhang hebt gezien met
een andere vraag over lid 8. Ik zie uw punt nu. Ik heb het
over de vragen over artikel 15ac, de leden 5 en 8, en over
artikel 13. Die vragen zullen schriftelijk worden beantwoord.
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Daar wacht ik dan op.
Staatssecretaris Wiebes:
Het waren doordenkertjes, en zo ken ik de heer Van Vliet.
Hij stelt me dus niet teleur. Maar ik probeer hem ook niet
teleur te stellen. Dan moet het even schriftelijk. De heer Van
Vliet stelde een vraag over de gevolgen voor de btw; ook
die vraag zal ik schriftelijk beantwoorden.
De heer Merkies vroeg wat de fiscale eenheid nu eigenlijk
kost. Mijn antwoord was: de eenconcerngedachte is de
default. We behandelen deze vennootschappen in de fiscale
eenheid zoals ze behandeld zouden worden als zij daadwerkelijk in één vennootschap zouden stappen, waar vanuit
economisch oogpunt niets op tegen zou zijn. We benaderen
de economische werkelijkheid. Ten opzichte van die werkelijkheid kost het niets. Sterker nog: dat is ook het doel, want
als het iets kost, zouden we ze bevoordelen. We willen nu
juist bereiken dat er geen economisch verschil is tussen
deze twee economische werkelijkheden die hetzelfde zijn.
Bij de ene is het ondergeorganiseerd in juridische entiteiten
en bij de andere niet. Ten principale zou het niets moeten
kosten. Als je dat verruimt naar entiteiten die tot nu toe niet
in die logica vielen, zoals we hier gedwongen worden te
doen, dan kost het iets. De heer Merkies vroeg of hij daarover goed is geïnformeerd. Nou ja, ten tijde van het wetsvoorstel is dat gebeurd, maar niet ten tijde van het
beleidsbesluit, toen de derving nog berekend moest worden. Het beleidsbesluit is een paar dagen na het arrest
verschenen.
Ik kan bevestigen dat ik tot onlangs nog zelf discussie heb
gevoerd over de vraag wat dit eigenlijk moest kosten. De
ramers hebben het uiteindelijk weer van mij gewonnen. Zo
hoort het ook. Zodra er een wetsvoorstel is en bekend is
wat de consequentie zijn, kun je zo'n raming maken, maar
nu moest het gewoon gecorrigeerd worden. Dat moest ook
omdat het moest. Sommige dingen moeten ongeacht wat
het kost, omdat je anders een groot probleem hebt. In het
kader van het Belastingplan gaan we het hebben over de
dekking van dat bedrag. Ik meen dat de heer Merkies een
incidenteel bedrag noemde, maar het is structureel 41 miljoen. Dit vindt zijn dekking in het Belastingplan.

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

De heer Merkies vroeg ook waarom we het niet via de
"group relief"-regeling doen. Dat is om de volgende reden
onaantrekkelijk. Deze regeling biedt namelijk een groot deel
van de fiscale voordelen die hier worden geboden met
behoud van de eenconcerngedachte; het grootste deel
daarvan zit in die verliesverrekening. De kosten daarvan in
fiscale zin zijn hetzelfde. Ik heb net uitgelegd dat die nul
zijn, maar ik denk dat de heer Merkies mij toch volgt. Daar
staat tegenover dat we wel met de administratieve lasten
te maken hebben. Het zijn namelijk aparte entiteiten, er
moet apart aangifte worden gedaan en er zitten een hoop
transacties tussen. Dan heb je dus niet alle voordelen, maar
krijg je wel het prijskaartje gepresenteerd. Daar voel ik dus
niets voor. Misschien dat we ooit gedwongen worden, maar
dat probeer ik zo ver mogelijk vooruit te schuiven, want ik
ben erg gesteld op de fiscale eenheid.
Is voldoende toezicht mogelijk? Ik heb aan iemand die bij
het toezicht betrokken is, gevraagd om iets over het toezicht
te zeggen. De beoordeling van deze fiscale eenheid staat
hier bekend als het hoger gekwalificeerde werk. Dat geldt
ook voor het toezicht op de nieuwe vormen van fiscale
eenheid. Die zijn zo mogelijk nog ingewikkelder. Sinds het
arrest zijn het er 230, die stuk voor stuk en grotendeels
handmatig beoordeeld zijn. Daar zitten specialisten die zich
aan een stuk door moeten afvragen of dit echt is of gericht
op dingen die de wetgever niet bedoeld heeft. Eerlijk gezegd
vind ik een evaluatiemoment een zwaar instrument. De
Kamer heeft in haar controlerende rol te allen tijde het recht
om overal vragen over te stellen. Zelfs als mij nu wordt
gevraagd om in een rapportage mee te nemen hoe hierover
gedacht wordt, vind ik dat allemaal goed, maar een formele
evaluatie doe je van iets wat je net zo goed kunt afschaffen.
We worden hiertoe gedwongen. Dit is een verplichte reparatie. Het is wonderlijk — onderschat zo'n evaluatie niet; er
zijn allerlei medewerkers maandenlang mee bezig — om
een evaluatie in te richten voor een verplicht nummer. Ik
denk dat de zorg van de heer Merkies gaat over misbruik
en dubbele verliesrekening. Daar is echter niet eens in de
drie jaar maar iedere dag sprake van. Elke dag dat iemand
iets dergelijks van ons verlangt, moet daar op die manier
naar worden gekeken. Dat is namelijk de dagelijkse taak
van de Belastingdienst. Het bestrijden van misbruik is niet
iets wat we eens in de drie jaar doen middels een evaluatie,
maar iets wat medewerkers van de Belastingdienst als een
vast onderdeel van hun taak beschouwen en moeten
beschouwen. Het is onderdeel van hun werk. Daarom vind
ik een evaluatie hiervoor niet het goede instrument.
De heer Merkies (SP):
Ik kom zo meteen nog op de evaluatie. Ik vroeg mij toch af
hoeveel het kost. De staatssecretaris doet een beetje alsof
je naar aanleiding van die rechtszaken maar één kant uit
kon, maar je had natuurlijk meerdere dingen kunnen doen.
Daarbij had je kunnen kijken naar de verschillende landen.
Nederland is de enige lidstaat die volledige consolidatie
biedt. Dat kan allemaal voordelen hebben, maar andere
landen hebben dat kennelijk niet. Hoeveel scheelt dat in
belastinginkomsten? Daar ben ik benieuwd naar. We hebben
de cijfers voor Groot-Brittannië gekregen. Daarbij werd
vermeld dat de "group relief"-regeling 93 miljard pond aftrek
geeft op een brutowinst van 393 miljard. Dat is een
behoorlijk bedrag. Dan verwacht ik dat dit misschien ook
zo'n impact heeft in Nederland en misschien een andere
impact in andere landen. Als je daar geen idee van hebt,

6 september 2016
TK 107

107-12-9

weet je ook niet welke kosten zijn verbonden aan de keuze
die je maakt.
Staatssecretaris Wiebes:
Mijn betoog is dat het niets kost aangezien de default één
vennootschap is. Het is hooguit zo dat je partijen die om
juridische redenen dingen in verschillende juridische vennootschappen willen organiseren, daar niet economisch
voor wilt straffen. Dat wil je niet, want dan ben je niet efficiënt aan het ondernemen. Dan kies je een economische
werkelijkheid die niet past bij de juridische werkelijkheid.
Dat willen we in Nederland niet. Maar mijn stelling is dat
het op filosofisch niveau eigenlijk niets kost. Het is wel zo
dat de arrangementen die in Engeland in deze sommen
zitten, er bij ons ook in zitten. Dat zijn zelfs de grootste
brokken, want ik zie niet zo heel veel andere dingen die met
financiën samenhangen en die net zo groot zijn. Ik denk dat
het een vergelijkbare orde van grootte zou kunnen zijn,
maar mijn stelling is dat je er niet zo tegen aan moet kijken.
Het is geen constructie. Het is ook geen ontwijkingsconstructie. Het is geen belastingverminderingsconstructie. Het is
een manier om mensen niet te straffen voor het kiezen van
een verstandige juridische structuur.
De voorzitter:
De heer Merkies heeft ten slotte nog een filosofische vraag.
De heer Merkies (SP):
Dat had de heer Van Raak als filosoof graag gewild. Nee,
het wordt toch een vrij concrete vraag hierover.
Staatssecretaris Wiebes:
Dat valt tegen.
De heer Merkies (SP):
Dat valt weer tegen! Mijn vraag is me even ontschoten. De
staatssecretaris zette me op het verkeerde been.
Staatssecretaris Wiebes:
We geven de heer Merkies even de tijd.
De heer Merkies (SP):
Ik ben mijn vraag even kwijt. Sorry.
Staatssecretaris Wiebes:
Hij komt wel weer, zoals mijn oma altijd zei.
De heer Merkies (SP):
Als ik er zo weer op kom, mag ik hem dan stellen?
Staatssecretaris Wiebes:
Tja.

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

De voorzitter:
Ik houd hem even in de binnenzak, mijnheer Merkies. Ik
had u niet met een filosofische overweging mogen overvallen.
Staatssecretaris Wiebes:
Dat is het trekkingsrecht! De heer Merkies heeft een
democratisch voucher gekregen.
Ik kom op de vragen waarin wordt ingegaan op de zorgen
van De Vries en Van Eijk. Die zorgen staan mij even niet
helder voor de geest. Op de vragen daarover ga ik schriftelijk in. Ook hiervoor geldt dat we het een beetje netjes
moeten doen omdat er moet worden ingegaan op de
wetsgeschiedenis. Ik ben vooral bezig om het wetsvoorstel
te beschermen en niet zozeer mijzelf door sommige dingen
even netjes op papier te laten zetten, als dat kan.
De voorzitter:
De heer Merkies wil zijn democratische voucher inzetten.
De heer Merkies (SP):
Ik weet weer wat ik wilde vragen. Ik zeg niet dat het allemaal
om constructies gaat en dat het allemaal belastingontwijking is, want het gaat deels om de onderlinge verliesverrekening. Dat kan bedoeld gebruik zijn. Daar is niets mis mee,
maar het is wel fijn om te weten om hoeveel het gaat. Dan
is er natuurlijk ook nog het onbedoelde gebruik. De mogelijkheid daarvoor wordt vooral geschapen als het vaak over
grenzen heen gaat. Uiteraard is het ook interessant om daar
inzicht in te hebben.
Staatssecretaris Wiebes:
Dat laatste is natuurlijk de "tax gap"-vraag. Als we dat
weten, weten we het meestal ook te dichten. De dingen die
je niet weet, weet je niet. Ik vertrouw er wel op dat ik straks
nog toekom aan een aantal van dat soort punten, want
grensoverschrijdende risico's komen bijvoorbeeld ook aan
bod bij de STAK-vraag van mevrouw De Vries en de heer
Omtzigt. Misschien komen we daar via een omweg nog op.
Mevrouw De Vries zei dat de bezitseis van 95% nog niet in
de wet stond. Ik denk dat zij het over het STAK-arrest heeft,
want de bezitseis van 95% stond in de wet. Die stond altijd
al in de wet, maar ik denk dat zij bedoelt dat de reparatie
van het STAK-arrest — laat ik het zo maar noemen — erbij
is gekomen. Om dat even te duiden: dat gaat niet over de
mainstreamgevallen. Sterker nog: van de honderdduizenden
gevallen gaat het hier om hooguit enkele tientallen. Het is
een zeer bijzondere uitzondering naar aanleiding van een
zeer bijzonder arrest. Het was, niet alleen van mij, maar
blijkbaar ook al van mijn voorgangers, nooit de bedoeling
om dat te zien als een arrest dat zo nodig gerepareerd moest
worden.
Ik kan er eigenlijk heel goed mee leven dat iemand er op
de een of andere manier een stichting tussen heeft
geplaatst. Die stichting zit ergens in het midden van de
keten. Dat is een heel onlogische plek. Hoe die daar beland
is, vergt nog studie, maar het kan gebeuren. Die stichting
zit daar. Dat is niet zo erg. Dan is het een fiscale eenheid.
Het punt is — dat is nieuwe informatie — dat er door dat

6 september 2016
TK 107

107-12-10

arrest duidelijk werd dat dit niet te handhaven is. Dat is
door dit recente arrest gebleken, niet toen al door het STAKarrest, maar door de Papillonuitspraak. Daardoor is het
gekomen. Als je het STAK-arrest niet alsnog repareert, heeft
dat uitstralingseffecten op de reikwijdte van de geïntroduceerde begrippen hier, zoals de top- of de tussenmaatschappij. We komen ineens top- of tussenmaatschappijen tegen
die we bij het opstellen van dit wetsvoorstel helemaal nooit
bedoeld hebben.
Er zijn situaties waarin sprake is van naar Nederlandse
inzichten transparante of hybride entiteiten, maar daar
kunnen allerlei dieren in zitten. Uit allerlei landen kunnen
zich dit soort entiteiten voordoen. Er kunnen situaties ontstaan waarin juridische en economische eigendommen niet
in één hand zijn. Dat leidt onherroepelijk tot constructiemogelijkheden. De Belastingdienst zal allerlei buitenlandse
constructies moeten doorgronden. Er kunnen bijvoorbeeld
Griekse entiteiten, Bulgaarse stichtingen en Bulgaarse
stichtingen naar Roemeens recht zijn. Je kunt het niet verzinnen, maar dat kan allemaal gebeuren. Dat kan de Belastingdienst redelijkerwijs helemaal niet beoordelen. Dat is
een volstrekt ondoenlijke taak. De Belastingdienst moet dan
niet alleen alle vreemde talen leren, maar ook het buitenlandse recht. Dat is geen begaanbare weg en eenvoudigweg
niet uitvoerbaar. We lopen dan straks aan tegen dingen die
niet alleen onuitvoerbaar zijn, maar daardoor ook zeer
constructiegevoelig. Dat moeten we hier niet mee binnenhalen. Dat is het oogmerk niet en dat is het ook niet waard.
Je moet bij de Belastingdienst dan een hele afdeling, een
hele verdieping gaan leegruimen voor deze grappenmakerijen.
Het gaat om enkele tientallen gevallen. Hebben die tientallen
gevallen hier last van? In het algemeen kan ik mij daar niet
zo veel bij voorstellen, want de fiscale eenheid kan hersteld
worden door de stichting ertussenuit te halen. Een logische
plek van zo'n stichting, een soort houdsterstichting, is boven
aan de keten. Deze zit in het midden, wat een onlogische
plek is. Wat moet je doen? Nou, je moet naar de notaris om
die stichting ertussenuit te halen. Dat is de makkelijkste
manier om de fiscale eenheid weer te herstellen. Ik zal mij
vast in enkele van die tientallen gevallen vergissen en ik
zal iemand misschien onrecht aandoen — daarvoor van
tevoren excuses — maar op kantoor denkend over de
impact hiervan, zagen we toch vooral een gang naar de
notaris voor ons. Ook de STAK, die in de fiscale eenheid
zat, bood zelf geen fiscaal voordeel. Er ontstaat ook geen
fiscaal nadeel door dat eruit te halen. Al met al denk ik
serieus dat we niet een betrekkelijk klein en overzichtelijk
vraagstukje, dat mij verder onverschillig liet tot het moment
van het Papillonarrest, als aanleiding moeten nemen door
ineens een heleboel meer ambtenaren te moeten aannemen, een heleboel meer administratieve lasten te gaan
introduceren en een heleboel meer misbruik te gaan riskeren. Ik denk dat we dat er echt, écht niet voor over moeten
hebben.
Ik heb de opmerkingen van mevrouw De Vries over de
dekking gehoord. Zij zal die op weg naar huis nog repeteren.
De eerste vraag van de heer Groot, namelijk hoe ik daartegen aankijk, heb ik denk ik beantwoord. Ik zie het eerlijk
gezegd dus niet als een krent uit de pap. De hele pap is van
jezelf, evenals de krenten. Het maakt echt niet uit of je eerst
de krenten opeet of de pap. In die zin zie ik dit dus niet als

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

een constructie waar je opportunistisch gebruik van maakt.
Dit is de natuurlijke gang van zaken.
De heer Groot (PvdA):
Ik kan heel goed de redenering volgen dat de fiscale eenheid
dan in haar geheel niet méér betaalt dan zij zou moeten
doen, omdat zij een economische eenheid is, en dat dat
default is. Het verhaal wordt echter anders als je daarin
volledige keuzevrijheid toelaat en als je mogelijkheden
openlaat om te shoppen, zodat een bv waar belastingschulden dreigen, even uit de fiscale eenheid kan worden
geduwd. Dan wordt het wel een nettoverliespost voor de
schatkist. Als alle bedrijven verplicht in een fiscale eenheid
zouden zitten, belast je dus alsof er sprake is van één concern volgens de economische werkelijkheid. Als je die
keuzevrijheid laat bestaan, laat je echter ruimte om te
shoppen en te kiezen voor het gunstigste regime. Dan kan
er wel degelijk een nadeel zijn voor de schatkist. Zou je de
vrijblijvendheid om al dan niet te kiezen voor een fiscale
eenheid, niet ter discussie moeten stellen, bijvoorbeeld
door de mogelijkheden te beperken om iets van je concern
af te splitsen? Wil de staatssecretaris daarover nadenken?
Staatssecretaris Wiebes:
Daar is over nagedacht. Die manieren van shoppen zijn er
niet. Ik stel voor dat ik in de brief die ik de Kamer sowieso
wil sturen, daar nog vier regels aan wijd om aan te geven
hoe dit precies zit. Maar het antwoord is dat ik nu de zorg
begrijp en dat die zorg geadresseerd is. Om de wetsgeschiedenis niet alsnog te gaan herschrijven, zal ik het hoe en
waarom met iets meer context in de brief zetten.
De heer Groot (PvdA):
Bij het werkbezoek van gisteren bleek dat er wel degelijk
wordt geshopt bij de keuze om al dan niet een fiscale eenheid aan te gaan. Dat nadeel roept u misschien over u af
door ons uit te nodigen voor een werkbezoek, maar wij
willen wel alert blijven op dit punt.
Staatssecretaris Wiebes:
Ik zeg de heer Groot toe dat ik hem zal blijven uitnodigen
voor werkbezoeken en dat ik de medewerker met wie hij
toen heeft gesproken, betrek bij het schrijven van dit antwoord. Iets onder de tafel schoffelen behoort immers niet
tot de parlementaire tradities. Ik dank de heer Groot voor
zijn vraag en ik heb hem deze toezegging gedaan.
De heer Groot vroeg ook of dit een aanzet is om dit niet
alleen binnen de EU maar ook daarbuiten te doen. Voor mij
geldt dat zeker niet. Ik heb laten doorschemeren dat ik zeer
gesteld ben op de fiscale eenheid en dat ik zeer weinig
gesteld ben op deze uitbreiding. Dit is erg complex. Ik word
niet geacht kritiek te leveren op gerechtelijke uitspraken en
ik zal die ook achterwege laten, maar ik zal er zeker niet
voor pleiten om deze hobby ook buiten de EU te gaan
beoefenen. Daarvoor heb ik drie redenen. Ten eerste zou
dit de uitvoering onnoemelijk veel complexer maken. Ten
tweede verplicht niemand ons daar juridisch toe, want dit
is niet verplicht en het volgt niet uit het arrest. Ten derde
zou dit een budgettaire derving opleveren. Maar goed, de
procedure hierover bij de Hoge Raad loopt en daar gaat

6 september 2016
TK 107

107-12-11

iets uitkomen. Dat gaan wij zien. Ik heb toegezegd dat wij
naar de Kamer terugkomen zodra wij dat weten.
De eerste vraag van de heer Omtzigt wil ik aan de schriftelijke ronde toevoegen. Ik zie hem knikken; ik denk dat hij dit
ook zo heeft ingeschat. Vervolgens stelde hij de Papillonvraag: hij vroeg of hij het goed ziet — dat is het geval —
dat die activa in binnenlandse situaties worden opgeteld
en dat de deelneming, de bij de moeder berustende representatie van de dochter daaronder, eruit wordt gehaald.
Dan wordt de waarde ook anders. Als de activa meer
waarde hadden dan de waarde van de deelneming — dat
is dan een soort historische kostprijs — dan neemt de
waarde van het geheel toe. Als je heel veel goodwill hebt
betaald, dan neemt het geheel in waarde af. Er kan dus van
alles met die waarde gebeuren. Maar, inderdaad, je haalt
er één ding uit en je vervangt dat door die activa. Dat wordt
dan de balans van de fiscale eenheid. Die vermogenssprong
heeft niets met winst te maken. Die wordt ook niet belast.
Er wordt niks mee gedaan. Het is een administratieve vermogenssprong.
In buitenlandse situaties doen we dat niet. De heer Omtzigt
vroeg: is dat nou waar? Ja, dat klopt. Dan kun je vragen: is
het normaal dat we dat anders doen? Nou ja, we hadden
het op dezelfde manier kunnen doen. Geen kwaad woord
daarover. Dan was het helemaal hetzelfde geweest — dat
is scherp gezien van de heer Omtzigt — maar dan hadden
we een heleboel gegevens uit het buitenland moeten hebben om dat te kunnen elimineren, om precies te weten welk
deel van de buitenlandse deelneming dan weer waarde
heeft in de kleindochter daaronder. Die vermogenssprong
was dan anders geworden, maar die wordt toch niet belast;
daarvoor heeft het dus geen functie. Verder valt de deelneming in het buitenland sowieso onder de deelnemingsvrijstelling, dus waarom zouden we ons daar eigenlijk druk
over maken? Er is dus gekozen voor een praktische oplossing en — de heer Omtzigt heeft daar volkomen gelijk in —
dat is een andere methode. Het volgen van de oorspronkelijke methode heeft echter wel nadelen maar geen enkel
voordeel. Maar het is zeer scherp gezien. Ik moest er twee
keer naar kijken toen ik zijn vraag las.
Ik heb de AWf-vraag nog niet beantwoord. De heer Omtzigt
noemde het putten uit de AWf-premie "cru". Nou ja, het
was op zijn minst "onelegant". Eigenlijk ben ik het met zijn
hele betoog eens. Maar ik zeg erbij: dit is een tijdelijk ding
geweest, omdat we even geen andere dekking beschikbaar
hadden en we de kaders overeind wilden houden, maar het
wordt teruggeploegd. Je kunt zeggen: het is geleend, het
wordt er niet uit gehaald. Dat zou ook niet netjes zijn. De
"terugploeg" gaat over de jaren 2018 en 2019 en het dekkingsvoorstel daartoe zit bij het Belastingplan. Dit wordt
dus gewoon weer netjes teruggelegd, want het is "onelegant" of, in de woorden van de heer Omtzigt, "cru". Maar
volgens mij zijn we het eens. Dat moet netjes gebeuren. De
heer Omtzigt zal dat zien in het Belastingplan.

geval. Dan geef ik het woord … Nee, eerst mevrouw De
Vries nog.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Wat mij betreft is een tweede termijn niet nodig, maar ik
had de staatssecretaris nog wel gevraagd naar de overgangsregeling, die is bepaald op twee jaar, als het gaat om
… De staatssecretaris geeft al aan dat hij daar nog op komt.
Wat is hij toch duidelijk!
De heer Omtzigt (CDA):
Ik voel eigenlijk wel voor het impliciete voorstel om de
tweede termijn, die misschien wel vrij kort zal zijn, na de
schriftelijke ronde in te plannen, indien dat mogelijk is.
De voorzitter:
Hoe denken de andere leden daarover? De heer Groot knikt.
De heer Merkies (SP):
Nee, want ik wil nog het een en ander zeggen over een
mogelijk amendement. Ik zou het wel handig vinden om
nog even een tweede termijn te doen.
De heer Omtzigt (CDA):
Mijn voorstel was om wel een tweede termijn te doen,
alleen niet nu. Dat was juist om nog amendementen te
kunnen indienen. Stel dat we nu een tweede termijn zouden
doen terwijl de heer Merkies nog iets wil indienen. Het zou
handiger zijn om eerst de schriftelijke antwoorden te hebben
en vervolgens op een eventueel amendement te reageren.
Anders kom je in een derde termijn terecht.
De heer Merkies (SP):
Ja, dat begrijp ik. Het al dan niet indienen van mijn amendement hangt echter ook af van de reactie van de staatssecretaris. Hij begon net over de evaluatie. Daar gaat mijn
amendement over. Ik wilde daar nog het een en ander over
zeggen. Nu mis ik die informatie. Dan moet ik het amendement dus gewoon maar indienen. Het zou jammer zijn als
we niet eerst de discussie hebben kunnen voeren.
De voorzitter:
Ik vraag eerst even de mening van mevrouw De Vries.
Mevrouw Aukje de Vries (VVD):
Als er nog behoefte is aan een tweede termijn, doen we die
wat mij betreft nu. Mochten er amendementen komen, dan
kan de staatssecretaris eventueel schriftelijk daarover zijn
oordeel geven.

Volgens mij ben ik nu klaar met mijn termijn.
De voorzitter:
De staatssecretaris heeft aangegeven een aantal vragen
schriftelijk te zullen beantwoorden. Ik vraag de leden of ze
nu al behoefte hebben aan een tweede termijn. Dat is het

De voorzitter:
Dan is er een meerderheid die zegt dat we eerst even de
schriftelijke reactie van de staatssecretaris op de overige
vragen afwachten en vervolgens de beraadslaging voortzetten.

Tweede Kamer

6 september 2016
TK 107

Aanpassing fiscale eenheid

107-12-12

Staatssecretaris Wiebes:
Er is één vraag waar ik een uitzondering voor wil maken.
Ik heb namelijk één vraag van mevrouw De Vries uit de
eerste termijn gewoon niet beantwoord. Misschien is het
wel netjes om dat nog even te doen.
De voorzitter:
Natuurlijk.
De heer Merkies (SP):
Er was ook één vraag van mij en de heer Van Vliet. Die had
betrekking op de dubbele verliesrekening. Komt het antwoord daarop ook in de schriftelijke ronde, of gaat de
staatssecretaris dat hier nog geven?
De heer Van Vliet (Van Vliet):
Voorzitter, u zei: de meerderheid is voor. Dus hoeft Van
Vliet niks meer te zeggen. Dat vind ik een beetje cru, om
dat woord nog maar even te gebruiken! Juist omdat het
een vrij technisch geheel is, ben ik zeer benieuwd naar de
antwoorden van de staatssecretaris. Dat betekent dus ook
dat ik kan instemmen met een tweede termijn op een later
tijdstip.
De voorzitter:
Hartelijk dank, en mijn welgemeende excuses.
Staatssecretaris Wiebes:
Ik stel voor om, nu die ronde en deze brief dit gewicht
hebben gekregen, de vraag over de dubbele verliesverrekening van de heer Merkies daarin mee te nemen, maar ik
hecht er aan om de echt duidelijk gestelde vraag van
mevrouw De Vries wel te beantwoorden.
Zij heeft gevraagd waarom er eigenlijk een overgangsregeling van twee jaar is. De gedachte hierachter was de volgende. Het gaat om een zeer beperkt aantal gevallen, die
ook elk zeer beperkt nadeel ondervinden, maar dat is een
inschatting. We hebben twee jaar opgeschreven; misschien
hadden we ook drie jaar kunnen opschrijven. Laat ik het zo
zeggen: als nu of straks blijkt dat er brede overeenstemming
over is dat twee jaar niet het goede getal is, dan kan ik best
een ander getal opschrijven. Maar ik moet wel streng zijn
op het punt dat het op zeer overzienbare termijn tot een
einde moet komen, want anders komen de risico's weer
terug. Als de termijn dus zeer overzienbaar is en er breed
democratisch draagvlak voor is om daar net een ander getal
van te maken, staan mijn oren wijd open en hoor ik dat
graag aan van de Kamer.
De algemene beraadslaging wordt geschorst.
De voorzitter:
Ik schors de beraadslaging in afwachting van de schriftelijke
beantwoording door de staatssecretaris. Ik bedank de
staatssecretaris, de leden en iedereen die het debat heeft
gevolgd hartelijk. Ik wens u allen een goede en veilige weg
naar huis.

Tweede Kamer

Aanpassing fiscale eenheid

6 september 2016
TK 107

107-12-13