Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2019–2020

25 834

Problematiek rondom asbest

Nr. 166

BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN
WERKGELEGENHEID
Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal
Den Haag, 16 december 2019
Werken met asbest mag nooit ten koste gaan van de veiligheid en
gezondheid van werknemers. Daarom is er een stelsel van regelgeving en certificatie-eisen, dat waarborgen hiervoor biedt. Ruim
een jaar geleden berichtte ik u over noodzakelijke verbeteringen in
dit asbeststelsel. Hiermee zet ik in op een zorgvuldig asbestbeleid,
waarbij wetenschappelijke inzichten over asbestrisico’s en gevalideerde werkwijzen centraal staan, regels eenduidig zijn en ruimte is
voor innovatie en flexibiliteit. Ik werk deze verbeteringen zorgvuldig
uit, met gelegenheid voor inbreng van belanghebbenden. Het is van
belang om hierbij een goede balans te vinden tussen verschillende
belangen in het asbestveld. Inmiddels zijn belangrijke stappen gezet.
Op 27 september 2018 heb ik uw Kamer mijn beleidsreactie op het
onderzoek naar het functioneren van het asbeststelsel toegezonden.1 In
deze reactie heb ik verschillende substantiële maatregelen aangekondigd
om het asbeststelsel te verbeteren. Op 6 maart van dit jaar heb ik hierover
met uw Kamer een plenair debat gevoerd (Handelingen II 2018/19, nr. 59,
item 13). In dit debat bleek dat er in de Kamer steun was voor de ambities
en verbeteringen, en is een aantal moties aangenomen dat aandacht
vroeg voor de wens tot innovatie en de behoefte aan risicodifferentiatie.
Door middel van deze brief informeer ik u over de voortgang van de
uitwerking van de maatregelen die ik in de beleidsreactie over het
functioneren van het asbeststelsel heb aangekondigd en ga ik in op een
toezegging en de moties op SZW terrein die tijdens het plenaire debat van
6 maart zijn ingediend en aangenomen. De motie Von Martels2, en de
motie Stoffer, Von Martels, Aartsen3 worden met deze brief afgedaan. De

1

Kamerstuk 25 834, nr. 150.
Kamerstuk 25 834, nr. 160.
3
Kamerstuk 25 834, nr. 162.
2

kst-25834-166
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2019

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

1

motie Von Martels4, die oproept te onderzoeken of de sanering van
asbestdaken standaard kan worden ondergebracht in risicoklasse 1, voer
ik uit als de resultaten van het blootstellingsonderzoek naar asbestdaken
in opdracht van het Ministerie van IenW beschikbaar zijn. Die resultaten
worden verwacht in de eerste helft van 2020.
Bij het debat over de begrotingsbehandeling op 28 november 2019
hebben de leden Stoffer en Von Martels een motie5 ingediend over een
wijziging in de eisen voor afgifte van asbestcertificaten. Deze motie is
aangehouden. Ik heb aangegeven dat, hoewel ik de motie zoals die luidde,
binnen het huidige bestel niet kan uitvoeren, mij wel helemaal kan vinden
in het doel: zorgen dat innovatieve ideeën sneller beoordeeld kunnen
worden, en dat nieuwe werkwijzen sneller op de markt kunnen komen. In
deze brief ga ik uitgebreid in op het onderwerp innovatie.
Tenslotte ga ik in deze brief in op de knelpunten rondom de verjaringstermijn van aansprakelijkheidsclaims bij asbestschade, zoals toegezegd in
het Algemeen Overleg Arbeidsomstandigheden en Handhaving van
5 september jl.
Voordat ik inga op de voortgang hecht ik eraan te benadrukken dat
asbestverwijdering veilig moet gebeuren en dat de gezondheid en
veiligheid van de werknemer daarbij voorop staan. Dat is en blijft het
uitgangspunt van mijn beleid. Tegelijkertijd moet asbestverwijdering niet
onnodig duur en complex zijn en moeten we kijken naar feitelijke risico’s
van asbestblootstelling. Dat betekent dat we ruimte moeten bieden waar
dat kan. Ik herken de zorgen die bestaan of het stelsel wel voldoende
wendbaarheid en flexibiliteit biedt als het gaat om goedkopere en
effectievere methodes om asbest te saneren. Zoals aangegeven in de
beleidsreactie deel ik de constatering dat er in het huidige asbeststelsel te
weinig ruimte is voor innovatie, dat de belangen niet in evenwicht zijn en
het soms ook duur is om asbest te saneren zonder dat dit leidt tot betere
gezondheidsbescherming van werknemers in de branche. Met de in de
beleidsreactie opgenomen maatregelen werk ik aan een oplossing voor
deze knelpunten.
De uitwerking van de aankondigde maatregelen is complex en moet
zorgvuldig gebeuren. Want hoe zorgen we nu voor goede bescherming
van werknemers en tegelijkertijd voor acceptabele kosten en een
eenvoudigere werkwijze? En hoe zorgen we dat er ruimte blijft voor
innovatie zonder de teugels onverantwoord te laten vieren? Deze
dilemma’s geven de complexiteit van de uitwerking van de maatregelen
weer.
Deze complexiteit en de samenhang tussen verschillende maatregelen
zorgt ervoor dat voor een aantal maatregelen meer tijd nodig is voor de
uitwerking dan eerder ingeschat, waarbij ik wil aantekenen dat ik in die
gevallen zorgvuldigheid voor snelheid laat gaan. Ook spelen de verschillende perspectieven en belangen van de verschillende betrokken
stakeholders een rol. Op dit onderwerp kom ik verderop in deze brief
terug.
Ondanks de hierboven geschetste complexiteit zijn er op een groot deel
van de aangekondigde maatregelen al goede stappen gezet.
Ik informeer u aan de hand van de volgende onderdelen:
• Innovatie: Validatie en Innovatiepunt (VIP),
• Innovatie: overzicht recente innovaties,
• Vertegenwoordiging in het asbestveld,
4
5

Kamerstuk 25 834, nr. 161.
Kamerstuk 35 300 XV, nr. 74.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

2

•
•
•
•
•

Stand van de wetenschap verduidelijken; SMArt nieuwe stijl6
Koppeling van certificatievereiste aan type asbesttoepassing,
Risicodifferentiatie bij asbestverwijdering (o.a. eindbeoordeling),
Regelgeving en certificatie-eisen verbeteren en
Toezicht

Tenslotte ga ik in op de problematiek van de verjaring van
aansprakelijkheids-claims bij asbestschade.
Innovatie: Validatie- en Innovatiepunt (VIP)
Er zijn twee risicoklassen7 waarin de verwijdering van asbest plaats kan
vinden, bij de risicoklasse hoort een beheersregime. Risicoklasse 1 geldt
wanneer de blootstelling aan asbest onder de grenswaarde8 blijft,
risicoklasse 2 wanneer de grenswaarde (naar verwachting) wordt
overschreden. Innovatie in de asbestsector is vaak gericht op terugschaling van risicoklasse 2 naar risicoklasse 1. Daarvoor moet worden
aangetoond dat de blootstelling bij een bepaalde werkwijze onder
grenswaarde blijft. Voor onafhankelijke beoordeling hiervan bestaat als
pilot de commissie SCi 5479.
Zoals aangekondigd in de beleidsreactie zal de pilotcommissie SCi 547
worden opgeheven en wordt er in plaats daarvan een VIP ingericht om
snel en eenduidig een oordeel te kunnen geven over validaties en
innovatieve werkmethoden. Omdat ik het van belang vind dat innovaties
doorgang kunnen blijven vinden, is de pilotcommissie SCi 547 nog
operationeel. Er wordt bezien hoe de overgang zo soepel mogelijk kan
verlopen. De kerntaak van het VIP is het beoordelen van verzoeken tot
landelijke validatie van nieuwe/innovatieve verwijderingsmethoden en
van al in gebruik zijnde verwijderingsmethoden, die tot nu toe alleen op
projectniveau zijn gevalideerd. Op basis daarvan zal het VIP mij adviseren
ten behoeve van besluitvorming over de toelating van deze nieuwe
werkmethoden.
Dit jaar is een aantal stappen gezet rondom de inrichting van het VIP. Het
RIVM heeft een verkenning uitgevoerd waarbij diverse partijen binnen en
buiten de sector zijn geïnterviewd. Dit heeft geleid tot een eerste schets
voor de vormgeving van het VIP die in meerdere bijeenkomsten met een
denktank van belanghebbenden is besproken. De denktank kon adviezen,
ideeën en standpunten inbrengen, die het RIVM heeft meegewogen in
haar uiteindelijke inrichtingsvoorstel. Dit voorstel heb ik inmiddels
ontvangen.10 Ik heb het RIVM de vervolgopdracht gegeven het VIP
concreet vorm te geven aan de hand van het inrichtingsvoorstel. Deze
kwartiermakersfase begint met de feitelijke inrichting van het VIP, waarvan
afronding is voorzien in het voorjaar van 2020. Vanaf dat moment kunnen
voorstellen worden ingediend en wordt het VIP waar nodig doorontwikkeld op basis van de eerste ervaringen. Ik betreur het dat met deze
planning de oorspronkelijke openingsdatum van het VIP begin 2019, niet
gehaald is. Tegelijkertijd gaat het hier om de op- en inrichting van een
nieuw orgaan waarvoor de ambitie en verwachtingen hoog zijn.
6

SMArt: StoffenManager Asbest risico-indelingstechniek: instrument om de risicoklasse weer te
geven.
7
Of, zo men wil, drie: In risicoklasse 2 geldt voor asbest amfibolen (een bepaald type asbestvezel) één extra voorschrift over de eindmeting, deze klasse wordt «2A» genoemd.
8
2.000 vezels/m3.
9
De pilotcommissie SCi 547 is een commissie die als pilot is ingesteld en beoordeelt of nieuwe
werkmethoden en/of technieken voldoen aan de criteria om tot landelijke terugschaling in
risicoklasse te kunnen overgaan. De commissie heeft als doel het borgen van risicobeheersing
bij het toepassen van die werkmethode of techniek.
10
https://www.rivm.nl/nieuws/advies-inrichting-validatie-innovatiepunt-asbest.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

3

Naast een secretaris en een compact ondersteuningsbureau- zal het VIP
bestaan uit een onafhankelijk voorzitter en een pool van meerdere
onafhankelijke experts (met deskundigheid op het gebied van blootstelling en uitvoering/werkwijze), die elkaar indien nodig kunnen
vervangen. TNO is een centrale partij daarbij, maar maakt gewoon
onderdeel van die pool zodat experts elkaar indien nodig kunnen
vervangen vanwege de eis van onafhankelijkheid met betrekking tot het
voortraject van een specifieke aanvraag. In het VIP zullen geen partijen
deelnemen die een (positief of negatief) belang hebben bij bepaalde
innovaties of bij het proces van asbestinventarisatie, -verwijdering en
eindbeoordeling in zijn algemeen. Ook Ascert zal geen rol of betrokkenheid krijgen bij het VIP.
Inmiddels wordt een onafhankelijk voorzitter voor het VIP geworven.
In het beoordelingsproces van een beoordelingsverzoek aan het VIP komt
een consultatiemogelijkheid. Dit biedt de mogelijkheid om «derden»
(niet-leden van het VIP) input te laten leveren over de nieuwe werkmethode. Dit wordt nader uitgewerkt in de kwartiermakersfase. Onderstaande figuur geeft de voorgestelde procedure voor het VIP-proces weer:

De Inspectie SZW, als toezichthouder en handhaver voor de arboregelgeving neemt vanuit haar verantwoordelijkheid een zelfstandige positie
in. Dit betekent dat de ISZW een onafhankelijke toets zal uitvoeren op het
VIP-advies. Op basis van zowel het VIP-advies als de toets van ISZW
besluit het Ministerie van SZW over het voorstel. Bij het overnemen van
een advies zal het ministerie opdracht geven tot het aanpassen van SMArt
door de nieuwe werkmethoden hierin op te nemen. Om ook deze laatste
stap direct na het opengaan van VIP goed te laten verlopen ben ik in ver
gevorderd stadium in het afsluiten van een convenant met Ascert, de
beheerder van het huidige SMArt. Bij het overgaan naar SMArt-nieuwe
stijl geldt een nieuwe situatie en zal het instrument worden geherpositio-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

4

neerd zoals ik in de beleidsreactie heb aangekondigd. 11 Hier kom ik
verderop op terug.
Innovatie: overzicht recente innovaties
Het feit dat de afgelopen tijd aan de oprichting van het VIP is gewerkt
betekent niet dat innovatie in de asbestsector stil heeft gestaan. Ter
invulling van de motie Von Martels informeer ik u over een aantal recente
innovaties. Ik richt me daarbij op innovaties in de asbestverwijderingstechniek zelf. Er zijn daarnaast ook andere innovaties gaande in de
asbestsector in bijvoorbeeld meetapparatuur, waardoor metingen sneller
kunnen plaatsvinden.
In mei 2018 is een aanvraag ingediend bij de pilotcommissie SCi 547
waarmee bepaalde asbesthoudende verbindingen tussen buizen middels
een innovatief product gesaneerd kunnen worden in een lagere
risicoklasse. In juli van dat jaar heeft de pilotcommissie deze innovatie
positief beoordeeld en is de werkmethode opgenomen in SMArt
waardoor deze werkwijze nu breed kan worden toegepast.
In mei van dit jaar heeft de pilotcommissie SCi 547 een aanvraag van
Aedes, de vereniging van woningbouwcorporaties, voor landelijke
terugschaling van de sanering van asbesthoudende beglazingskit naar
risicoklasse 1 positief beoordeeld. De bijbehorende werkmethode is
inmiddels ook opgenomen in SMArt.
Recent heeft Aedes bij de commissie een aanvraag ingediend voor
validatie van vensterbanksanering. Specifiek gaat het om een verzoek tot
landelijke terugschaling van de sanering van asbesthoudende vensterbanken naar risicoklasse 1 bij gebruik van een specifieke werkwijze met
borgingsprotocol. Deze aanvraag is momenteel in behandeling. Daarnaast
is een aanvraag in behandeling voor validatie van sanering van asbesthoudende pakkingen.
De verwijdering van specifieke asbestbronnen door de inzet van een
niet-betreedbare omsluiting kan ook als innovatie worden vermeld. Bij
deze methode wordt een klein, doorzichtig frame over de te verwijderen
kleinschalige asbesthoudende toepassing geplaatst. De methode wordt
toegepast bij risicoklasse 2 saneringen. Dit is tevens gemeld in antwoord
op Kamervragen.12 Inmiddels heeft TNO de resultaten beoordeeld van
nader blootstellingsonderzoek. Dit heeft het beeld, dat er geen reden is
om aan de veiligheid van de methode te twijfelen, bevestigd.
Verder is tijdens het plenaire debat door de leden Stoffer, Von Martels en
Aartsen een motie ingediend over toepassing van een specifieke
schuimlaag bij asbestdakensaneringen. Deze motie verzoekt om ruimte te
bieden aan brede toepassing van deze werkmethode indien onafhankelijk
onderzoek de minimalisering van de blootstelling aan asbestvezels
bevestigt. In zijn algemeenheid geldt dat emissiebeheersende maatregelen altijd mogen worden ingezet – in veel gevallen is dit zelfs vereist. Er
bestaat dus al ruimte voor toepassing van deze werkmethode. Voor deze
schuimlaag is echter nog geen onderzoek ter beoordeling voor landelijke
validatie ingediend. Van dit product is dus nog niet bevestigd dat de
toepassing ervan de blootstelling aan asbestvezels dusdanig minimaliseert dat het gebruik van het product ook een landelijke terugschaling in
11

O.a. herpositionering van dit instrument met duidelijke taken, verantwoordelijkheden en
beslissingsbevoegdheid. Hierdoor wordt onafhankelijkheid geborgd. Ascert en brancheverenigingen hebben dan geen directe invloed meer op aanpassingen aan SMArt.
12
Aanhangsel Handelingen II, vergaderjaar 2018/19, nr. 2393.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

5

risicoklasse rechtvaardigt. Het is niet aan de overheid om dit onderzoek te
doen, de bewijslast ligt bij de producent van de schuimlaag, een
werkgever of een opdrachtgever die met deze methode aan de slag wil.
Wanneer met inzet van een bepaalde innovatie of werkwijze een landelijke
terugschaling in risicoklasse wordt beoogd, moet eerst worden beoordeeld (door de pilotcommissie SCi 547, of in de nabije toekomst het VIP)
of volgens de stand van de wetenschap voldoende is aangetoond dat het
aantal vrijkomende asbestvezels zo beperkt is dat de concentratie onder
de grenswaarde blijft. Een dergelijke beoordeling heeft nog niet plaatsgevonden en daarom kan deze methode niet gebruikt worden om terug te
schalen van risicoklasse 2 naar risicoklasse 1.
Stand van de wetenschap verduidelijken: SMArt nieuwe stijl
In de beleidsreactie heb ik aangekondigd om het instrument SMArt meer
risicogestuurd te maken zodat het nauwkeuriger de stand van wetenschap
en techniek weergeeft door het instrument te koppelen aan de
TNO-database met meetgegevens. TNO heeft hiervoor een blootstellingsmodel ontwikkeld waarmee blootstellingen aan asbest realistisch kunnen
worden voorspeld. Dit model is de motor voor een risicogestuurd nieuw
instrument: werktitel SMArt-nieuwe stijl (SMArt-ns). Gebleken is dat het
huidige SMArt technisch verouderd is; daarom wordt ingezet op de bouw
van een nieuw instrument. Dit brengt nieuwe vraagstukken met zich mee,
waardoor er meer tijd nodig is dan ik oorspronkelijk in de beleidsreactie
had voorzien. Het is van belang dat SMArt-ns de goede eigenschappen
van het huidige SMArt op het gebied van gebruiksgemak behoudt en
tegelijkertijd beter de actuele stand van de wetenschap en techniek
weergeeft. Ook is van belang dat SMArt-ns de adviezen van het VIP en
verbeteringen van het blootstellingsmodel makkelijk kan verwerken.
Bovendien gaan we uit van herpositionering van het nieuwe instrument
om de onafhankelijkheid te borgen, zoals beschreven in de beleidsreactie.
We verkennen nu hoe de bouw en het beheer van dit nieuwe instrument
kan worden belegd op een manier die recht doet aan deze uitgangspunten. Op dit moment worden de eisen vastgesteld waaraan dit nieuwe
instrument moet voldoen zodat spoedig kan worden begonnen met de
bouw. De onafhankelijke rol van TNO hierin is van groot belang, daarom
wil ik met TNO een convenant sluiten waarin deze rol geduid wordt. Ik
streef ernaar om SMArt nieuwe stijl eind 2020 volledig operationeel te
hebben.
Vertegenwoordiging asbestveld
De stichting Ascert verzorgt op verzoek van de door SZW aangewezen
Certificerende Instellingen het beheer van certificatieschema’s op het
gebied van asbest die door SZW (in de Arboregeling) wettelijk verplicht
zijn gesteld. Bij het beheer van de schema’s biedt zij deskundigen van
belanghebbende partijen de gelegenheid bij te dragen aan de inhoud van
de schema’s. Doel daarvan is dat de zo tot stand gekomen inhoud een
gewogen belangenafweging bevat, geënt is op de praktijk, en kan rekenen
op draagvlak. Uiteindelijk besluit SZW of het op deze wijze ontwikkelde
schema geschikt is om wettelijk verbindend te worden opgelegd.
In de beleidsreactie heb ik aangekondigd in te zetten op een meer
evenredige belangenvertegenwoordiging. Ik heb Ascert gevraagd om dit
op te pakken waar het de vertegenwoordiging in het certificatiestelsel
betreft. Ascert heeft haar interne structuur opnieuw tegen het licht
gehouden om tot een gebalanceerde vertegenwoordiging tussen
opdrachtgevers, opdrachtnemers, en onafhankelijke instituten te komen.
Hiertoe zijn de statuten van Ascert aangepast en daarmee de samenstelling van haar verschillende gremia die een rol spelen bij de totstand-

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

6

koming van de certificatieschema’s asbest. Hiermee is de vertegenwoordiging meer in balans. Ascert plant nu de eerste vergaderingen in de
nieuwe samenstelling.
Een gebalanceerde vertegenwoordiging van belanghebbende instanties is
ook van groot belang om het veld zo goed mogelijk te betrekken bij de
uitwerking van mijn beleidsmaatregelen. Op verschillende momenten
(bijvoorbeeld tijdens stakeholdersbijeenkomsten) worden verscheidene
stakeholders binnen het asbestveld in de gelegenheid gesteld om hun
ideeën te delen en te reageren op voorstellen. Ik vind het belangrijk goed
te luisteren naar alle invalshoeken en kennis van de stakeholders, zodat ik
deze bij de besluitvorming goed kan meewegen. Daarbij moet ik
aanmerken dat in een veld waar veel uiteenlopende en soms grote
belangen een rol spelen, het niet altijd haalbaar is dat ieder voorstel door
elke partij gedragen zal worden.
Koppeling van certificatievereiste aan type asbesttoepassing
In de beleidsreactie over het functioneren van het asbeststelsel heb ik
aangekondigd te kijken naar borging van deskundigheid bij complexe
werkzaamheden. Op dit moment is certificering verplicht bij verwijdering
van asbest in risicoklasse 2. In risicoklasse 1 gelden ook strenge regels,
maar certificatie is niet vereist. Mijn voornemen is om de verplichting tot
het hebben van een certificaat voor werken met asbest niet langer
afhankelijk te laten zijn van de risicoklasse waarin gewerkt wordt, maar
van de soort asbesttoepassing waarmee men werkt. Zo worden de
asbesttoepassingen en de inherente risico’s die bij de betreffende
toepassing horen leidend voor de verplichting tot certificatie. Het doel
daarvan is het borgen van deskundigheid wanneer men werkt met
asbesttoepassingen die de potentie hebben om te leiden tot hoge
blootstellingen. Als een verwijderaar die dit soort toepassingen weghaalt
door een innovatieve werkwijze de blootstelling toch onder de grenswaarde kan brengen en het werk dus in risicoklasse 1 kan uitvoeren,
vervalt volgens de huidige regels de eis voor een certificaat. Maar dat is in
gevallen waarbij in potentie (bijvoorbeeld door een incident) hoge
blootstelling mogelijk is, niet wenselijk. Door dit te veranderen worden
gecertificeerde verwijderingsbedrijven met gecertificeerde werknemers
ook meer gestimuleerd om de blootstelling aan asbest te beperken omdat
zij niet meer bang hoeven te zijn dat door uitvoering in risicoklasse 1 de
certificatie-eis wegvalt en zij hun markt kwijtraken. Voor asbesttoepassingen die minder inherent risico met zich meebrengen ligt certificatie als
aanvulling op de toch al strenge eisen die gelden bij al het werk met
asbest minder voor de hand.
Om dit te realiseren is het nodig om in de regelgeving onderscheid te
gaan maken tussen een groep asbesttoepassingen waarvoor specifieke
deskundigheid (en dus certificatie) aangewezen is, en een groep waarvoor
dat niet het geval is. Hiervoor is een beleidskeuze nodig. Er is geen harde
(wetenschappelijke) onderbouwing mogelijk wanneer iets wel en niet
gecertificeerd moet zijn, maar de te maken keuze moet zo veel mogelijk
steunen op een wetenschappelijke onderbouwing. Om hier invulling aan
te kunnen geven en de keuze zoveel mogelijk te baseren op feitelijke
informatie heb ik TNO gevraagd hierover te adviseren. Op 7 oktober jl.
heb ik u het adviesrapport van TNO «Aanknopingspunten voor differentiatie in risico’s van werkzaamheden met asbest ten behoeve van
beheersregimes» aangeboden13.

13

Kamerstuk 25 834, nr. 164.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

7

In het rapport adviseert TNO over een indeling in twee groepen. Het
advies is gebaseerd op technische informatie over materialen en de
(mogelijkheid tot) blootstelling. Werkzaamheden met asbest die volgens
het advies onder certificatie zouden moeten vallen zijn alle werkzaamheden met geweven of geperste asbesttoepassingen (bijvoorbeeld
asbestkoord), licht-gebonden asbesttoepassingen (bijvoorbeeld asbestboard), en niet-gebonden asbesttoepassingen (zoals isolatiemateriaal).
Voor weghalen van toepassingen waarbij asbest minder snel vrij komt zou
volgens het advies geen certificatie hoeven gelden; dit geldt voor in
kunststof gebonden of imitatiemarmer(-e) toepassingen (zoals colovinyl of
imitatiemarmer), elastische toepassingen (zoals kit) en asbestcement
toepassingen (zoals golfplaten).
TNO vraagt daarbij aandacht voor het feit dat deze indeling minder
eenduidig is voor een deel van de asbestcementtoepassingen (namelijk
asbestcementtoepassingen in slechte staat) en voor een deel van de
geweven of geperste asbesttoepassingen (namelijk de kleinschalige
geweven of geperste toepassingen); en benoemt de mogelijkheid dat
hiervoor een specifieke uitzondering gemaakt zou kunnen worden.
Uitgangspunt van SZW bij de adviesvraag was dat het daadwerkelijke
risico bepalend moet blijven voor de vraag welke beheersmaatregelen
men moet nemen. Voor aspecten van borging (zoals de vraag of een
certificaat verplicht gesteld wordt) moet de indeling in de bovengenoemde groepen bepalend worden. Daarnaast is een belangrijk
uitgangspunt dat naarmate een handeling complexer is, naarmate er meer
vezels vrij kunnen komen, of naarmate er meer kans op «ongelukken» is,
er meer reden is voor borging, en daarmee voor de certificatie-eis. Als
richtsnoer is aangegeven dat bij risico op piekblootstellingen (bijvoorbeeld door menselijke fouten, onhandige uitvoering, of andere gedragscomponenten), certificatieverplichting voor het betreffende soort
toepassing zou moeten gelden.
Het rapport is inmiddels besproken met belanghebbenden in een
bijeenkomst met stakeholders. Ook zijn twee kleinere verdiepende sessies
georganiseerd, waarbij meer specifiek op de inhoud van het rapport en op
de beleidsvoornemens is ingegaan. Alvorens ik een beleidskeuze maak
heb ik enkele onafhankelijke deskundigen/ wetenschappers gevraagd om
een review te doen op het rapport. Zoals ik u heb aangegeven in mijn
brief van 7 oktober jl. zal ik vervolgens een voorstel voor wijziging van de
regelgeving opstellen. Het TNO-advies zal daarin een belangrijke rol
spelen, aangevuld met de opbrengst van de review en de bespreking met
belanghebbenden. Het voorstel voor regelgeving doorloopt de gebruikelijke procedure, waar een internetconsultatie onderdeel van uitmaakt.
Binnengekomen reacties naar aanleiding van de internetconsultatie
worden openbaar met het oog op transparantie bij het vormgeven van de
regelgeving. Mijn streven is om de internetconsultatie uiterlijk in de zomer
van 2020 te laten starten.
Reacties van stakeholders, o.a. brieven Veras/VVTB en Fenelab
Hoewel de contouren van de aanpak met de stakeholders gedeeld zijn, is
de meer gedetailleerde invulling, en daarmee de impact van de nog te
maken beleidskeuze op dit moment nog niet duidelijk. Deze keuze kan
invloed hebben op de markt van de georganiseerde asbestbedrijven,
afhankelijk van de precieze invulling. Belanghebbenden reageren
inmiddels richting mijn ministerie en richting uw Kamer met hun
opvattingen. Sommige stakeholders zijn positief over het rapport, anderen
hebben kritiek. De brieven van 5 november van Veras / VVTB, en van
13 november van Fenelab zijn voorbeeld van een kritische reactie op het

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

8

TNO-rapport en op het proces. Veras en VVTB zijn brancheverenigingen
voor (gecertificeerde) ondernemers in de asbestbranche. Fenelab is een
vereniging voor geaccrediteerde laboratoria die de eindbeoordeling
verzorgen na asbestverwijdering in risicoklasse 2, het werk dat op dit
moment door gecertificeerde verwijderaars wordt uitgevoerd. Ik ga
specifiek op deze brieven in omdat de Vaste Kamercommissie Sociale
Zaken mij verzocht om een afschrift van het antwoord op deze brieven. De
antwoorden zal ik u zodra ze zijn verzonden doen toekomen, maar ik zal
hier alvast ingaan op de geschetste zorgen.
Ten eerste geven VERAS, VVTB en Fenelab aan dat TNO niet onafhankelijk
is, en dat de deskundigheid van TNO op het gebied van asbest overschat
wordt. Ik vind het belangrijk te benadrukken dat ik vertrouwen heb in TNO
als onafhankelijk onderzoeksinstituut en hun deskundigheid op het gebied
van asbest en daarmee ook waarde hecht aan hun adviezen. Ik stel wel
vast dat deze adviezen niet altijd worden begrepen in het veld. Dat geldt
zeker ook voor dit rapport, dat het karakter heeft van beleidsadviesrapport
dat het ministerie helpt naar een onderbouwd voorstel voor wijziging van
de regelgeving. Het is niet TNO die de keuze maakt, maar die mijn
ministerie adviseert gebaseerd op feitelijke informatie, zodat ik een
beleidskeuze kan maken.
Verder verwijzen VERAS en VVTB naar de stakeholdersbijeenkomsten
waarbij geen ruimte voor inhoudelijke inbreng zou zijn. En maakt Fenelab
een algemene kritische opmerking over het proces. In het asbestveld zijn
vele tientallen stakeholders en de belangen zijn groot, waarbij ik een
polarisatie van standpunten waarneem. Daarom organiseren we op
verschillende momenten in het jaar bijeenkomsten waarin alle relevante
stakeholders de mogelijkheid krijgen om input op hoofdlijnen te leveren.
Op deze manier horen zij ook elkaars standpunten die uiteindelijk door mij
gewogen worden. Waar nodig en mogelijk organiseren we verdiepende
bijeenkomsten: in dit geval waren er twee verdiepende bijeenkomsten,
zodat stakeholders op een meer gedetailleerd niveau konden reageren en
vragen konden stellen over dit advies.14 Ik ben voornemens de opzet van
de stakeholderbijeenkomsten te evalueren en te bezien of deze in 2020
aanpassing behoeft.
Tenslotte stellen VERAS en VVTB dat de risicoperceptie over asbest
kantelt en dat er zelfs lacherig gedaan wordt over de gevaren van asbest.
Ik vind dat een ernstige zaak. Het gevaar van asbest staat buiten kijf. Daar
is bijna 10 jaar na het advies van de Gezondheidsraad nog niks aan
veranderd. Het risico is afhankelijk van de hoogte van de blootstelling, en
daar moeten we nuchter naar kijken. Maar er zijn geen nieuwe inzichten
die aangeven dat asbest minder gevaarlijk zou zijn. Veiligheid van
werknemers staat altijd voorop. Daarom hebben we strenge regels voor
het werken met kankerverwekkende stoffen, zoals asbest. Er worden eisen
gesteld aan de werkwijze, bronmaatregelen, voorlichting en onderricht, en
in het specifieke geval van asbest ook aan deskundige inventarisatie door
een derde partij, en melding bij toezichthouders.
Asbestsanering is dus werk voor professionals. Voor een groot deel van
de werkzaamheden geldt daarop aanvullend dat bedrijven en werkenden
gecertificeerd moeten zijn.
Asbestsanering blijft ook in de toekomst werk voor professionals. De
strenge regels voor werken met kankerverwekkende stoffen, en enkele
specifieke asbest-aanvullingen daarop, zullen ook na de beoogde
wijzigingen in de regelgeving onverkort van kracht blijven. Het beeld dat
14

VERAS, VVTB en Fenelab hebben overigens geen gebruik gemaakt van deze mogelijkheden.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

9

bij een mogelijke wijziging iedereen asbest zou kunnen gaan saneren, is
dus onjuist. Certificatie is en blijft een belangrijk borgingsinstrument. Ik
wil in de toekomst dit instrument effectiever in zetten zodat asbesttoepassingen die de potentie hebben om te leiden tot hoge blootstellingen altijd
gecertificeerd worden verwijderd, óók wanneer deze door innovatie in
risicoklasse 1 verwijderd kunnen worden. Dat betekent juist een
uitbreiding van de certificatieplicht voor bepaalde toepassingen waar deze
het meest nodig is. Voor andere toepassingen is er minder reden voor de
extra waarborg van certificatie, maar ook daar zullen de genoemde
strenge regels blijven gelden.
Ten overvloede wil ik er op wijzen dat, zolang er geen wijzigingen in de
regelgeving zijn doorgevoerd, de bestaande regels natuurlijk moeten
worden nageleefd, en deze ook gehandhaafd zullen worden.
Risicodifferentiatie
In mijn brief van 7 oktober meldde ik u al dat ik invulling geef aan de
Motie Aartsen15, die vroeg om te komen tot meer differentiatie in
risicoklassen en daarbij onderzoek van TNO te betrekken. De hierboven
geschetste koppeling van certificatievereisten aan het soort asbesttoepassing waarmee gewerkt wordt is de eerste van de wegen waarlangs ik
risicodifferentiatie vormgeef.
Ten tweede is het voornemen om binnen SMArt-ns onderscheid te gaan
maken in risicocategorieën, waarbij het instrument ook in zal gaan op de
te nemen maatregelen die meer dan voorheen passend kunnen zijn bij het
daadwerkelijke risico. Hierdoor zullen met name in risicoklasse 2 meer
risicogroepen ontstaan. Het gebruik van het instrument zal wettelijk
geborgd worden.
Eindbeoordeling
Ten derde zal meer risicodifferentiatie worden bereikt door het afstemmen
van de eisen rondom de eindbeoordeling op het risico en type toepassing.
Ook op dit onderdeel geeft het eerder genoemde TNO-rapport over
risicodifferentiatie een advies. Onderdeel van dat advies is een
mogelijkheid tot het doen van een visuele eindbeoordeling bij bepaalde
werkzaamheden die niet tot hoge vezelemissie leiden. Daar geeft TNO van
aan dat in situaties met een (verwachte) beperkte emissie van asbestvezels, het uitvoeren van alleen een visuele inspectie kan dienen als een
verlicht regime voor controle op het juist uitvoeren van de werkzaamheden. Tenslotte geeft TNO advies over de optie om de toetswaarde aan
te passen bij de eindmeting na bepaalde (niet hoogrisico-) saneringen van
amfibool asbest. Het advies luidt dat er in de ter beschikking staande
gegevens niet genoeg basis wordt gevonden om een dergelijke wijziging
door te voeren.
Dit laatste sluit aan bij een recent advies16 dat ik het RIVM heb gevraagd.
Het RIVM heeft gekeken naar de te verwachten gezondheidseffecten van
een eventuele aanpassing van de voorgeschreven toetswaarde bij
eindmetingen ter vrijgave van een ruimte waar amfibool asbest is
verwijderd. Deze staat nu op 2.000 vezels per kubieke meter en de optie
die is verkend door het RIVM is om deze in gevallen waar gemeten wordt,
te verhogen tot 10.000 vezels per kubieke meter17. Het RIVM heeft volgens
15

Kamerstuk 25 834, nr. 157.
https://www.rivm.nl/nieuws/aangepaste-eindbeoordeling-van-asbestsaneringen-heeft-beperkteffect-op-gezondheidsrisico.
17
Dit is de waarde die tot 1 januari 2017 gold.
16

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

10

een aantal scenario’s de te verwachten concentratie van asbestvezels
doorgerekend om een inschatting te kunnen maken van de gezondheidsrisico’s en komt tot de conclusie dat een kleine verhoging van het gezondheidsrisico zou kunnen optreden, waarbij het streefrisiconiveau overigens
niet wordt overschreden. Kanttekening daarbij is dat voor die asbestverwijderaars die ook tijdens saneren al blootstaan aan asbestvezels en
doorwerken na afloop van de sanering de totale blootstelling wel zou
kunnen leiden tot overschrijden van het streefrisiconiveau. Het resulterende advies vormt input voor mijn voorstellen om de eindbeoordeling na
asbestsaneringen effectiever te maken. In dit geval concludeer ik dat het
niet opportuun is om een dergelijke wijziging door te voeren. Om verder
invulling te geven aan de uitgangspunten van de beleidsreactie, overweeg
ik wel andere aanpassingen
De koppeling van certificatieplicht aan asbesttoepassing, de vorming van
risicogroepen in SMArt-ns en de afstemming van eisen rondom eindbeoordeling zijn elementen waarmee ik invulling geef aan risicodifferentiatie. Ze zullen onderdeel zijn van het voorstel voor aanpassing van de
regelgeving dat ik uiterlijk in de zomer van 2020 in internetconsultatie wil
laten gaan
Regelgeving en certificatie-eisen verbeteren
In mijn beleidsreactie van 27 september 2018 heb ik uw Kamer aangekondigd daar waar mogelijk regelgeving of het handhavingsbeleid te
verduidelijken. Op een aantal punten heeft deze verduidelijking inmiddels
plaatsgevonden. Hiertoe hoort ook een verduidelijking naar aanleiding
van de motie Von Martels/Remco Dijkstra18 die verzoekt in gesprek te
gaan om te bekijken hoe in het werkplan en de bijbehorende werkmethoden binnensanering van asbest eenvoudiger meegenomen kan
worden onder het buitensaneringsregime. Deze verduidelijking is
gerealiseerd met de publicatie van het gewijzigde certificatieschema in de
Staatscourant op 6 december 201819.
Met de eerdergenoemde publicatie in de Staatscourant is in datzelfde
certificatieschema ook de verduidelijking aangebracht dat de verantwoordelijkheid voor de opdracht tot de eindbeoordeling bij de opdrachtgever
ligt en niet bij het asbestverwijderingsbedrijf. In samenwerking met het
Ministerie van IenW is dit ook het uitgangspunt geweest bij het
vormgeven van de verplichtingen rondom het LAVS in het Asbestverwijderingsbesluit.
Verder heeft in 2019 een interne analyse plaatsgevonden gericht op
formuleringen in regelgeving, schema’s of uitvoeringspraktijk die voor
meerdere uitleg vatbaar blijken, en op mogelijkheden om in de
handhaving te focussen op de grootste risico’s. Waar mogelijk worden de
hieruit volgende verbetervoorstellen meegenomen in de wijzigingen die ik
in 2020 aanbreng in de regelgeving, in SMArt-ns, en de inrichting van het
toezicht.
Toezicht
In de beleidsreactie heb ik aangegeven dat de Inspectie SZW en de
Omgevingsdiensten zullen verkennen of het mogelijk is hun samenwerking verder te versterken. Inmiddels functioneren in praktisch alle
regio’s regionale casusoverleggen samen met Omgevingsdiensten. Dit
was onderdeel van de intentieverklaring die in 2017 afgesloten is. Ook de
Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) en politie worden voor de
casusoverleggen uitgenodigd. Daarnaast wordt er gewerkt aan een
18
19

Kamerstuk 25 883, nr. 307.
Staatscourant 2018, nr. 68771.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

11

verdergaande programmering en concretisering van de samenwerking
tussen ISZW en de Omgevingsdiensten. Ook het Openbaar Ministerie
(OM) is hierbij betrokken. Verder is in 2019 een traject gestart om meer
informatiegestuurd te kunnen werken waarbij bijvoorbeeld bekeken wordt
hoe gegevenslevering door het Landelijk Asbest Volgsysteem (LAVS)
verbeterd kan worden. Deze gegevenslevering kan bijdragen aan een
betere en risicogerichtere selectie van saneringslocaties van gecertificeerde bedrijven. Daarnaast worden instrumenten ontwikkeld om meer
grip te krijgen op asbestsaneringen die ten onrechte niet door gecertificeerde bedrijven worden uitgevoerd (de zogenoemde illegale
asbestsaneringen).
Het OM heeft sinds 2019 in het handhavingsarrangement meer capaciteit
gereserveerd voor milieudelicten, onder andere voortvloeiend uit
arbeidsomstandighedentoezicht. Met name asbest is een onderwerp dat
regelmatig binnen het strafrecht wordt opgepakt. De verwachting is dat
het aantal strafrechtzaken nog zal groeien, nu de capaciteit van het OM
voor dergelijke zaken uitbreidt. De Inspectie SZW werkt, in opdracht van
de Strategische MilieuKamer samen met Omgevingsdiensten, OM en ILT
in het kader van een Uitvoeringsagenda Asbest, aan het uitwerken/
updaten van een gezamenlijke handhavingsstrategie.
Naast focus op de samenwerking, heb ik in het plenair debat toegezegd te
monitoren of de extra capaciteit van de Inspectie SZW, die wordt ingezet
op het handhaven van asbestregelgeving, toereikend is. In mijn brief over
gevaarlijke stoffenbeleid van 18 juni 2019 heb ik aangegeven dat hiervoor
een dedicated team wordt gevormd zal komen met gespecialiseerde
inspecteurs voor het toezicht op gevaarlijke stoffen, waaronder asbest, en
dat dit team de komende tijd verder zal worden uitgebreid. Ik zal ook in
2020 blijven monitoren of de capaciteit die wordt ingezet op asbest
toereikend is.
Verjaringstermijn van aansprakelijkheidsclaims bij asbestschade
In het AO Arbeidsomstandigheden en Handhaving van 5 september 2019
(Kamerstuk 25 883, nr. 361) ben ik ingegaan op de problematiek van de
verjaring van aansprakelijkheidsclaims bij asbestschade. Ik heb daarbij
verwezen naar mijn brief van 13 juli 2018, waarin ik uitgebreid op deze
problematiek inga.20 Ik heb u toegezegd in deze brief in te gaan op de
knelpunten die met de verjaringstermijn worden ervaren. Om de
problematiek het hoofd te bieden hebben de convenantpartijen, die
verenigd zijn in het Instituut Asbestslachtoffers (IAS), unaniem besloten
tot het instellen van een deskundigenpanel. Dit deskundigenpanel buigt
zich over zaken waarbij verjaring het enige punt van geschil is tussen het
asbestslachtoffers en de (ex) werkgever. Het panel geeft een advies of het
beroep op verjaring door de (ex)werkgever of diens verzekeraar stand zal
houden voor de rechter. De instelling van het deskundigenpanel betreft
een proef voor de periode van twee jaar. Hoewel op basis van het
verleden mocht worden verwacht dat in ongeveer 20 dossiers na
bemiddeling verjaring als enige geschilpunt zou overblijven, is dit sinds
de instelling van het deskundigenpanel eind 2018 slechts in één dossier
het geval. Het deskundigenpanel heeft deze zaak begin 2019 behandeld.
Het panel heeft de zaak aan de hand van de geldende jurisprudentie
beoordeeld en in het voordeel van het slachtoffer geoordeeld. Sindsdien
is het deskundigenpanel niet meer bijeen geweest, omdat zich geen zaken
meer hebben voorgedaan waarbij

20

Kamerstuk 25 834, nr. 147.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

12

verjaring het enige geschilpunt is en partijen bereid zijn de zaak aan het
panel voor te leggen. Het IAS geeft desgevraagd aan in het laatste
kwartaal van dit jaar een onderzoek in te stellen naar de redenen waarom
vooralsnog slechts één zaak is voorgedragen aan het panel.
Tot slot
De komende periode ga ik onverminderd door met de uitwerking van de
beleidsreactie en daarmee met het aanbrengen van verbeteringen in het
asbeststelsel. Ik ga verder met de hierboven genoemde acties en zet
daarnaast nieuwe acties in gang. Zo zal ik komend jaar onder andere het
in de beleidsreactie voor 2020 voorgenomen onderzoek starten naar
onafhankelijkheid in de eindbeoordeling. Zoals door uw Kamer gevraagd
in de motie Renkema21 zal ik de uitvoering en het effect van de maatregelen door een externe partij laten bestuderen. Omdat veel van de
genoemde maatregelen in 2020 hun beslag zullen krijgen voer ik dit uit in
2021.
Eerder meldde ik uw Kamer al dat een gezonde en zorgvuldige omgang
met asbest het belangrijkste uitgangspunt blijft. Hierbij wordt tegelijkertijd
gewerkt aan meer eenduidigheid, het centraal stellen van de werkelijke
risico’s en het beschikbaar maken van nieuwe innovaties of werkwijzen:
waar het kan ruimte en flexibiliteit bieden en vereenvoudigen. Ook in de
komende periode vraagt dat om een goede samenwerking met bij asbest
betrokken partijen. Hiertoe zijn we continu met deze partijen in gesprek.
Het is belangrijk om alle partijen te horen om daarna een gebalanceerde
afweging te maken. De vernieuwingen binnen het asbeststelsel vragen
bijzondere inzet. Ik ben eenieder erkentelijk die hieraan tot nu toe een
positieve bijdrage geleverd heeft.
Ik besef dat het asbeststelsel een complex geheel is en blijft. Ik bied uw
kamer daarom indien daar behoefte aan is een technische briefing aan om
in te gaan op vragen die er leven ten aanzien van veranderingen in het
asbeststelsel en certificatie.
De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid,
T. van Ark

21

Kamerstuk 25 834, nr. 163.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2019–2020, 25 834, nr. 166

13