Amsterdam, 8 december 2017

Onderwerp: brief ter voorbereiding van het rondetafelgesprek Defensienota 2018
Geachte voorzitter, geachte leden van de Vaste Kamercommissie Defensie
Hartelijk dank voor de uitnodiging om deel te nemen aan de ronde tafel met experts op
14 december over de Defensienota 2018. In deze brief zet ik graag de drie hoofdpunten
uiteen waar ik namens het Transnational Institute met uw commissie in gesprek treedt.
Onderaan deze brief is een lijst met onderzoekspublicaties opgenomen die als
onderbouwing dient van de in deze brief geschetste analyse.
Internationale veiligheid in samenhang
In de aankondiging van de Defensienota 2018 wordt als ambitie genoemd bij te dragen
aan het voorkomen van belangrijke grondoorzaken van onveiligheid. Daartoe worden
wereldwijde ongelijkheid en klimaatverandering gerekend. Daarnaast wordt ingezet om
de voedingsbodem voor radicalisering en gewelddadig extremisme weg te nemen.
In dat kader moet het Nederlandse Buitenland- en Veiligheidsbeleid in overeenstemming
zijn met ander beleid dat de grondoorzaken van onveiligheid aanpakt. Dat is nu
onvoldoende het geval. Nederlandse steun aan de strijd tegen terrorisme door de
Verenigde Staten en bondgenoten heeft de voedingsbodem voor radicalisering en
gewelddadig extremisme gevoed. Ook worden wapens geleverd door Nederlandse
bedrijven aan dubieuze bondgenoten als dictators en milities, wat de algemene
onveiligheid vergroot.
Daarnaast is het Nederlandse klimaatbeleid onvoldoende ambitieus om catastrofale
klimaatverandering af te wenden. Ook draagt het Nederlands economisch
buitenlandbeleid onvoldoende bij aan het terugdringen van wereldwijde ongelijkheid, zo
is Nederland als belastingparadijs medeverantwoordelijk voor het weg laten vloeien van
belastingopbrengsten van de allerarmste landen ten gunste van de winsten van
aandeelhouders. Tekenend in deze context is dat ook wapenbedrijven hier veel gebruik
van maken: geschat wordt dat 50% van de wereldwijde wapendollars door Nederland
stroomt.

Vrede en veiligheid
Een belangrijke trend is een veiligheidsdreiging die niet langer van reguliere vijandige
legers uitgaat die op het slagveld worden bevochten. De noodtoestand in o.a. Frankrijk
en België heeft langdurige aanwezigheid van legereenheden op straat tot gevolg gehad.
Door de verschuiving van taken tussen leger en politie worden legereenheden, zoals in
Nederland de Marechaussee, ingezet voor beveiliging van steeds meer strategische
objecten. Ook de integratie van leger(personeel) in anti-terreur eenheden brengt steeds
meer actief militair personeel in de civiele maatschappij.
De politie en andere veiligheidsdiensten in het kader van deze veiligheidsstrategie
worden steeds verder toegerust met wapens en bevoegdheden. Wij zien dit als een
zorgelijke trend, zeker gezien het structureel racisme en de toenemende islamofobie
waar onze maatschappij onder lijdt. Als deze trend wordt voortgezet, bestaat het risico
dat de Nederlandse maatschappij meer en meer gaat lijken op het gemilitariseerde
Israël. Waarbij bewapening en bewaking van de maatschappij hand in hand gaat met het
wegzetten van grote delen van de bevolking als potentieel gevaarlijke
tweederangsburgers.
Democratische zeggenschap en controle
Autoritaire tendensen krijgen wereldwijd vaste voet aan de grond. Dit is een
zorgwekkende trend. Daarnaast heeft de afgelopen jaren (parlementair)onderzoek naar
inzet van Nederlandse militairen in het buitenland herhaaldelijk en steevast
tekortkomingen rondom het democratisch proces vastgesteld. Ook zijn de afgelopen
jaren verschillende structurele problemen rondom onder meer corruptie bij
materiaalaanschaf aan het licht gekomen. Nu bestaat een uitgelezen mogelijkheid om de
democratische zeggenschap en controle over veiligheids- en defensiebeleid te
versterken.
Nederland kan met de Defensienota 2018 stappen zetten om bij te dragen aan een meer
vreedzame wereld en versterking van de internationale rechtsorde. Het Transnational
Instute gaat graag met u hierover het gesprek aan.
Met vriendelijke groet,

Niels Jongerius

Bronnen en verdere studies
TNI heeft op haar website www.tni.org een dossier War & Pacification, daar zijn onder
meer de volgende studies vrij toegankelijk te vinden:
De oorlog tegen terreur:
‘Building peace in permanent war’, Ben Hayes et al, 2015
‘Understanding ISIS and the New Global War on Terror: a primer’, Phyllis Bennis, 2015
‘NeoConOpticon’, Ben Hayes, 2009
De Europese veiligheidsindustrie:
‘Market Forces’, Chris Jones, 2017
‘Militaire uitgaven, belastingontwijking en de rol van Nederland’ op basis van studie ‘Tax
evasion and weapon production’, Martin Broek, 2016
‘Border Wars’ Mark Akkerman, juli 2016, met update in december 2016 , beschikbaar in
het Nederlands als ‘Grensoorlogen’
‘Eurodrones’, Ben Hayes et al, 2014
Klimaatveiligheid
‘The secure and the dispossed’, Nick Buxton & Ben Hayes, 2015