Tweede Kamer der Staten-Generaal

2

Vergaderjaar 2013–2014

33 942

Rapporten van de Algemene Rekenkamer bij de
jaarverslagen 2013 en bij de Nationale
verklaring 2014

Nr. 23

LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN
Vastgesteld 16 juni 2014
De commissie voor de Rijksuitgaven heeft een aantal vragen voorgelegd
aan de minister van Financiën over het rapport van de Algemene
Rekenkamer van 21 mei 2014 bij de Nationale Verklaring 2014 (Kamerstuk
33 942, nr. 1).
De minister heeft deze vragen beantwoord bij brief van 13 juni 2014.
Vragen en antwoorden zijn hierna afgedrukt.
De voorzitter van de commissie,
Harbers
De griffier van de commissie,
Groen

kst-33942-23
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2014

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 23

1

Vraag 1
De Algemene Rekenkamer beveelt aan om, bij de inrichting van de
beheers- en controlesystemen in Nederland, zich maximaal in te zetten
voor een doelmatige en doeltreffende besteding en verantwoording van
de Europese gelden. Hoe gaat het kabinet dit doen? Welke maatregelen
gaat het kabinet nemen?
Antwoord
Het kabinet onderschrijft de aanbeveling van de Algemene Rekenkamer.
De maatregelen die het kabinet zal nemen zullen de Europese regelgeving
op dit gebied met betrekking tot resultaatgerichte programma’s, partnerschapsovereenkomsten en doelmatigheid- en doeltreffendheidcriteria
voor de Management Autoriteiten (MA’s) volgen. Dit is een ontwikkelingstraject voor de Europese Commissie.
Voor de periode 2014–2020 dienen de uitgaven meer resultaatgericht te
zijn. Deze doelstelling van resultaatgerichtheid wordt behaald doordat
programma’s zullen moeten voldoen aan vereisten van de Europese
Commissie, die nog ontwikkeld moeten worden. Zo dienen er voor een
programma algemene en (programma) specifieke indicatoren te worden
opgesteld, en moeten programma’s aan ex ante voorwaarden, en een
prestatiekader voldoen. Ten slotte dient het beleid geëvalueerd te worden,
en te worden gerapporteerd aan de Europese Commissie.
Wat betreft de partnerschapsovereenkomst die de lidstaat sluit met de
Commissie: deze bevat informatie over hoe de beschikbare middelen
worden ingezet in de periode 2014–2020. Op basis van de partnerschapsovereenkomst en de onderliggende Operationele Programma’s (OP’s) kent
de Commissie budgetten toe aan de lidstaten. Hierbij wordt gebruik
gemaakt van een «prestatiereserve». Daarbij krijgen lidstaten een deel van
het budget voor hun programma’s (6%) pas als is gebleken dat de vooraf
afgesproken prestaties zijn behaald. Deze prestaties, verbonden aan
indicatoren, moeten op 31 december 2018 zijn behaald. In 2019 beoordeelt
de Commissie de scores en wordt besloten of de prestatiereserve wordt
toegekend.
Ten slotte gebruiken de MA’s van EFRO doelmatigheids- en doeltreffendheidscriteria bij het selecteren van projecten. In de Operationele
Programma’s en de beschrijving van de Administratieve Organisaties is
de manier waarop projectaanvragen moeten worden beoordeeld en
geselecteerd toegevoegd. Voorbeelden van deze criteria, of indicatoren
zijn: de kwaliteit van het businessplan of de businesscase, de mate van
innovativiteit, de kwaliteit van het project, duurzaamheid, en de bijdrage
aan het OP. Daarnaast voorziet de nieuwe beoordelingssystematiek, die
door de MA’s van EFRO gehanteerd wordt, in een plan om meer met
tenders te werken. Een onafhankelijke adviescommissie bestaande uit
experts zal ten slotte worden ingesteld om advies te geven op basis van
hoe er op de bovengenoemde beoordelingscriteria is gescoord.
Vraag 2
Op welke terreinen loopt Nederland het risico van ondoeltreffende en
ondoelmatige besteding van Europees geld?
Antwoord
Het kabinet is van mening dat er in Nederland geen andere risico’s op
ondoeltreffende en ondoelmatige besteding van Europees geld aanwezig
zijn, dan in vorige periodes. Bij de programmering van Europese

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 23

2

subsidies is het gebruikelijk dat de hoeveelheid beschikbare middelen
vooraf bekend is. Parallel hieraan loopt het traject waarbij lidstaten dienen
aan te geven welke kaders en doelen worden gesteld die met deze
middelen gerealiseerd dienen te worden. Op deze manier wordt aan de
voorkant aandacht besteed aan hoe het geld wordt uitgegeven.
Vraag 3
Er zijn tekortkomingen geconstateerd in het functioneren van de beheersen controlesystemen voor EFRO, EVF en de migratiefondsen. Hoe gaat het
kabinet dit voor de toekomst structureel oplossen? Wanneer is dit gereed?
Antwoord
Management Autoriteit West heeft verbetermaatregelen in de managementverificaties (de eerstelijnscontrole) toegezegd, zoals ook valt te lezen
in de Nationale verklaring (NV). Voorbeelden van deze maatregelen zijn
het tijdig en adequaat corrigeren van eigen bevindingen en het zo veel
mogelijk alleen bij de Europese Commissie declareren van met eindbegunstigden afgerekende en afgeronde projecten. De Europese Commissie
heeft begin juni per brief laten weten dat er voor MA West een betaalonderbreking komt. Binnen twee maanden moet er een verbeterplan bij de
Commissie worden ingediend met een oordeel van de Auditautoriteit. In
aanvulling op dit verbeterplan wordt door het ministerie van Economische
Zaken het toezicht op de Management Autoriteiten geïntensiveerd. Voor
de inrichting van de beheer- en controlesystemen ten behoeve van de
periode 2014–2020 wordt vanuit EFRO, waar sprake is van decentrale
programma uitvoering, ingezet op uniformiteit, uniforme procedures en
een gemeenschappelijk ICT-systeem. In algemene zin wordt ter zake
ingezet op eenvoudige nationale subsidieregelgeving door optimaal
gebruik te maken van de vereenvoudigingsmogelijkheden die de
Europese Commissie heeft geboden.
Voor de periode 2014–2020 waarin het EVF het «Europees Fonds
Maritieme Zaken en Visserij» heet, wordt ook ingezet op de vereenvoudiging van subsidieregelgeving en minder projecten. Daarnaast
verscherpt de Management Autoriteit de controles op de regelmatigheid
van subsidieaanvragen, en monitort het ministerie van Economische
Zaken de aangekondigde verbeteracties. De verbetermaatregelen dienen
uiterlijk 30 juni te zijn ingediend bij de Europese Commissie.
Voor de migratiefondsen heeft de Auditautoriteit geconstateerd dat het
beheers- en controlesysteem in het kader van de jaartranche 2010 niet
geheel heeft voldaan aan de daaraan te stellen eisen. Voor de jaartranches
2011, 2012 en 2013 zijn inmiddels de nodige aanpassingen doorgevoerd.
De maatregelen hebben betrekking op het verbeteren van het gehele
systeem. Zo zijn er op basis van de aanbevelingen van de Auditautoriteit
maatregelen genomen op o.a. het gebied van dossiervorming, de
audittrail, de vaststellingsprocedure, en is er een planningstool in gebruik
genomen. Ten slotte is er extra personeel (op structurele basis) aangetrokken om alle maatregelen te kunnen doorvoeren. Op 30 juni 2014 wordt
de auditverklaring (systemen en rechtmatigheidbeoordeling) voor de
jaartranche 2011 ingediend bij de Europese Commissie. De staatssecretaris van Veiligheid en Justitie heeft er vertrouwen in dat uit deze audit zal
blijken dat de tekortkomingen verholpen zijn. Hij blijft zich inzetten voor
het doorontwikkelen van de systemen teneinde deze verder te
optimaliseren.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 23

3

Vraag 4
Het kabinet wil de afdrachten aan de EU niet meenemen in de lidstaatverklaring omdat het hier gaat om gedeeld beheer en het een eigen verantwoordelijkheid van de lidstaat is. Over de invoerrechten en landbouwheffingen vindt nationale controle plaats via de jaarverslagen van de
betrokken ministers. Wat zijn de nadelen van het opnemen van de
afdrachten in de lidstaatverklaring? En als er toch al een nationale
controle plaatsvindt, hoeveel werk is het dan om het in de nationale
verklaring voor de EU op te nemen?
Antwoord
Het kabinet heeft het niet opnemen van de afdrachten (ook wel de Eigen
Middelen) in de Nationale Verklaring (NV) uitvoerig beschreven in de brief
die aan uw Kamer is gestuurd naar aanleiding van de aangehouden motie
van lid van Hijum (Kamerstuk 33 523 nr. 12). Deel van deze brief beschrijft
de nadelen van het opnemen van de afdrachten in de NV. Hieronder
worden deze nog eens kort benoemd.
De opname van de afdrachten in de NV betekent dat de onafhankelijke
positie van het CBS wordt aangetast. Deze onafhankelijke positie van het
CBS is geregeld bij wet. Deze onafhankelijkheid is noodzakelijk om
politieke beïnvloeding te voorkomen, waardoor er een objectieve bepaling
van onder meer de cijfers die als basis dienen voor de berekening van de
BNI-afdracht kan plaatsvinden. Wanneer de afdrachten in de Nationale
Verklaring worden opgenomen zou het kabinet een oordeel geven over de
juistheid en betrouwbaarheid van de systemen en de statistiekuitkomsten
van het CBS ten behoeve van de berekening van het BNI. Daarnaast weet
u dat het draagvlak voor een Nationale Verklaring bij andere lidstaten erg
klein is. Het opnemen van de afdrachten in de NV maakt de drempel voor
andere lidstaten om ook een NV af te geven hoger.
Door de nationale verantwoordingslijn via het jaarverslag van de
Belastingdienst, het Rijksjaarverslag IXb: Financiën en Nationale Schuld
(BTW en invoerrechten) en het Rijksjaarverslag XIII: EZ (landbouwheffingen) vindt er al controle door de Auditdienst Rijk (ADR) plaats op de
landbouwheffingen en invoerrechten. De Algemene Rekenkamer geeft
hier indirect een oordeel over in haar Staat van Rijksverantwoording
(SRV). Hieruit vloeien geen grote verbeterpunten. Uw Kamer wordt
daarmee volledig geïnformeerd over het financieel beheer van de
invoerrechten en landbouwheffingen. Het opnemen van deze invoerrechten en landbouwheffingen in de Nationale Verklaring heeft geen
inhoudelijke toegevoegde waarde ten opzichte van wat er nu al gebeurd
aan verantwoording. De extra verantwoordingslijn kan daarnaast zoals
eerder genoemd andere lidstaten afschrikken om een NV in te voeren.
Vraag 5
Hoe groot is de declaratie-opgave bij de programma’s EFRO Noord en
Oost?
Antwoord
De declaratieopgave voor Management Autoriteit (MA) Oost bedraagt in
2014 € 26.530.192. Volgens de planning zal in 2014 in totaal ruim
€ 31.000.000 worden gedeclareerd.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 23

4

De declaratieopgave voor Management Autoriteit Noord bedraagt in 2014
€ 17.569.269. Volgens de planning zal in 2014 € 32.277.377 worden
gedeclareerd.
Eén van de voorwaarden van de Europese Commissie is tijdige declaratie
van gecommitteerde subsidies binnen 2 jaar («n+2-eis»). De Management
Autoriteiten Oost en Noord verwachten op grond van het bovenstaande
dat de n+2-eis ook in 2014 ruim zal worden gehaald.
Vraag 6
De aandacht voor fraudepreventie wordt in de nieuwe programmaperiode
2014–2020 vergroot. De Management Autoriteiten van de lidstaten
moeten ook een anti-fraudestrategie opstellen. Hoe gaat Nederland hier
invulling aan geven? En wanneer is de anti-fraudestrategie gereed? Wat is
de rol van anti-fraudeorganisatie OLAF hierin?
Antwoord
De Management Autoriteiten van het Europees Sociaal Fonds, het
Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling, het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling en het Europees Fonds voor
Maritieme Zaken en Visserij dienen in de nieuwe programmaperiode
binnen het beheer- en controlesysteem ook procedures te hebben voor
het nemen van doeltreffende en evenredige fraudepreventiemaatregelen
(Verordening 1303/2013 art. 125 (4c)). De procedures zijn bedoeld om te
zorgen dat regelmatig wordt beoordeeld wat in het programma de
frauderisico’s zijn, hoe groot die risico’s zijn, of er mitigerende maatregelen en/of factoren zijn en welke aanvullende maatregelen ter zake
getroffen dienen te worden. In het kader hiervan zijn door de Europese
Commissie, in nauwe samenwerking met de anti-fraudeorganisatie OLAF,
voor de betrokken autoriteiten richtinggevende en ondersteunende
documenten opgesteld en systemen ontwikkeld. Deze worden op dit
moment door de MA’s nationaal ontwikkeld conform Europese criteria.
Vervolgens worden deze conform Europese vereisten als onderdeel van
de beheer- en controlesystemen door de Auditautoriteit (onderdeel van de
ADR) beoordeeld en goedgekeurd. De Europese Commissie heeft hiervoor
geen vaste datum bepaald. Er geldt dat de systemen uiterlijk moeten zijn
opgezet voor de eerste betaalaanvraag aan de Europese Commissie over
de programmaperiode 2014–2020. De ADR rapporteert hierover aan de
instantie die de diverse Autoriteiten benoemt in haar functie.
OLAF heeft naast het ontwikkelen van ondersteunende documenten geen
specifieke rol in dit traject.
Vraag 7
Er wordt gesproken over een onderzoek voor kleinere fondsen naar de
verhouding tussen de administratieve lasten van beheerssystemen en de
subsidies die Nederland ontvangt. Zijn hiervoor volgens het kabinet op dit
moment voldoende mogelijkheden vanuit de Europese regelgeving en
kaders? Wanneer is dit onderzoek gereed?
Antwoord
De Europese regelgeving geeft het kader waarbinnen de inrichting van
beheerssystemen dient plaats te vinden. Dit staat los van een onderzoek
naar de administratieve lasten van dit systeem ten opzichte van de
ontvangen EU subsidies bij de kleine fondsen. Het kabinet bekijkt de
mogelijkheden voor een dergelijk onderzoek, en hoe dit onderzoek kan

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 23

5

worden vormgegeven. Uw Kamer zal over het vervolg van een mogelijk
onderzoek geïnformeerd worden. Overigens zijn voor de periode 2014 –
2020 de migratiefondsen al anders vormgegeven. Zo zijn er geen vier
kleine migratiefondsen meer, maar komen er twee grotere fondsen die
gezamenlijk voor Nederland een bedrag van ca. € 157 miljoen voor de
periode 2014–2020 te besteden hebben.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2013–2014, 33 942, nr. 23

6