Tweede Kamer der Staten-Generaal

Vergaderjaar 2022–2023

2

Aanhangsel van de Handelingen

Vragen gesteld door de leden der Kamer, met de daarop door de
regering gegeven antwoorden

2669
Vragen van de leden Mutluer en Nijboer (beiden PvdA) aan de Ministers van
Justitie en Veiligheid en van Financiën over de registratie van fraudeurs door
verzekeraars (ingezonden 2 februari 2023).
Antwoord van Minister Kaag (Financiën) (ontvangen 22 mei 2023).
Vraag 1
Kent u het bericht «Nederlandse verzekeraars spelen voor aanklager en
rechter tegelijk»?1
Antwoord 1
Ja.
Vraag 2
Mogen verzekeraars zelf een lijst van fraudeurs bijhouden? Zo ja, waarom en
welke wet- of regelgeving staat dit toe of stelt hier voorwaarden aan? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 2
Verzekeraars wisselen samen met in totaal ruim 160 financiële instellingen
informatie met elkaar uit over incidenten via het zogenaamde Incidenten
Waarschuwingssysteem Financiële Instellingen. Het waarborgen van de
veiligheid en integriteit van de financiële sector is essentieel. Verzekeraars
hebben dan ook de wettelijke verplichting tot het voeren van een beheerste
en integere bedrijfsvoering.2 In dat kader moeten verzekeraars beschermende
maatregelen nemen om effectief op te treden tegen criminaliteit (waaronder
fraude en misbruik). Fraudeurs beperken zich immers zelden tot één
instelling. Met het incidentenwaarschuwingssysteem geven verzekeraars dus
invulling aan een wettelijke verplichting.
Het is belangrijk om te voorkomen dat verzekeraars betrokkenen te lichtvaardig in een register opnemen. De diensten van financiële instellingen zoals
verzekeraars hebben namelijk betrekking op financiële producten die een
normale deelname aan het economisch verkeer mogelijk maken. Met de
registratie kunnen verzekeraars de toegang van personen tot financiële
1

Trouw, 31 januari 2023, Nederlandse verzekeraars spelen voor aanklager en rechter tegelijk
(www.trouw.nl/opinie/nederlandse-verzekeraars-spelen-voor-aanklager-en-rechtertegelijk~b225f919/).
2
Artikel 3:17 lid 1 Wet op het financieel toezicht.

ah-tk-20222023-2669
ISSN 0921 - 7398
’s-Gravenhage 2023

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

1

producten beperken. Het registreren van persoonsgegevens in een dergelijk
register en specifiek van persoonsgegevens van strafrechtelijke aard in de zin
van artikel 1 UAVG is daarom omgeven met veel wettelijke waarborgen en is
in beginsel het domein van de overheid. Private organisaties mogen alleen
persoonsgegevens van strafrechtelijke aard in Nederland verwerken wanneer
de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) hiervoor toestemming verleent.3
De regels en waarborgen met betrekking tot het incidentenwaarschuwingssysteem zijn door vijf brancheverenigingen4 vastgelegd in het Protocol
Incidentenwaarschuwingssysteem Financiële Instellingen (PIFI).5 Het PIFI
schept voorwaarden voor een behoorlijke en zorgvuldige gegevensverwerking. Per 1 april 2021 heeft de AP goedkeuring verleend aan dit protocol.6
Volgens de AP hebben financiële instellingen voldoende aangetoond dat zij
een zwaarwegend belang hebben bij het gebruik van persoonsgegevens van
strafrechtelijke aard in dit register. De AP heeft geconcludeerd dat behoorlijke
en zorgvuldige gegevensverwerking binnen de wettelijke eisen aannemelijk
is.
Vraag 3
Weten verzekerden als zij door een verzekeraar aangemeld worden bij het
zogeheten Extern Verwijzingsregister? Zo ja, hoe worden zijn daarvan op de
hoogte gesteld? Zo nee, waarom weten zij dat niet?
Antwoord 3
Ja, verzekeraars stellen de betrokkene daar in beginsel van op de hoogte.
Betrokkenen van wie persoonsgegevens in het incidentenwaarschuwingssysteem zijn opgenomen hebben volgens het PIFI recht op een mededeling van
opname in het register. Een mededeling blijft alleen in uitzonderingssituaties
achterwege. Dit is onder meer het geval voor zover dat noodzakelijk is in het
belang van de voorkoming, opsporing en vervolging van strafbare feiten, de
bescherming van de betrokkene of de rechten en vrijheden van anderen. De
afweging om de mededeling achterwege te laten moet de verzekeraar
vastleggen. Wanneer een betrokkene niet is geïnformeerd over opname in het
register, wordt hij door de verzekeraar op de hoogte gesteld van opname
zodra een toets heeft geresulteerd in een «hit». Dit gebeurt in situaties waarin
een persoon bij een andere verzekeraar een verzekeringsaanvraag indient, en
de andere verzekeraar in het incidentenwaarschuwingssysteem ziet dat de
aanvrager is geregistreerd. De AP heeft geconcludeerd dat het voldoende
aannemelijk is dat het PIFI voldoet aan de beginselen van rechtmatigheid,
behoorlijkheid en transparantie.
Vraag 4
Hoeveel klachten zijn er de afgelopen vijf jaar door verzekerden over
plaatsing in het register bij het Klachteninstituut Financiele Dienstverlening
(Kifid) ingediend en in hoeveel gevallen was het oordeel dat een verzekerde
ten onrechte in dat register stond? Welke andere mogelijkheden hebben
verzekerden nog meer om zich tegen plaatsing in het register te verzetten?
Antwoord 4
In 2021 heeft het Kifid 102 klachten gericht tegen verzekeraars behandeld met
betrekking tot registratie in het incidentenwaarschuwingssysteem. Bij 17%
van deze klachten heeft de geschillencommissie (in een uitspraak) de
betrokkene geheel (4%-punt) of deels (13%-punt) in het gelijk gesteld. In 2022
heeft het Kifid 135 klachten gericht tegen verzekeraars behandeld. De
geschillencommissie heeft dat jaar (in een uitspraak) bij 21% van deze
klachten de betrokkene geheel (3%-punt) of deels (18%-punt) in het gelijk
gesteld. In beide jaren heeft het Kifid in iets meer dan de helft van de
3

Artikel 33, vierde lid, aanhef en onder c, Uitvoeringswet Algemene verordening gegevensbescherming.
4
De Nederlandse Vereniging van Banken, het Verbond van Verzekeraars, de Vereniging van
Financieringsondernemingen in Nederland, Stichting Fraudebestrijding Hypotheken en
Zorgverzekeraars Nederland.
5
https://www.nvb.nl/publicaties/protocollen-regelingen-richtlijnen/protocol-incidentenwaarschuwingssysteem-financi%C3%ABle-instellingen/.
6
https://autoriteitpersoonsgegevens.nl/nl/zelf-doen/register-vergunningen/incidentenwaarschuwingssysteem-financiele-instellingen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

2

gevallen de klacht opgelost via bemiddeling. Dat wil zeggen dat een
oplossing is gevonden naar tevredenheid van de betrokkene en de verzekeraar. Deze oplossingen kunnen heel verschillend zijn, waaronder het verkorten
van de duur van de registratie. In de overige situaties zijn de klachten
ongegrond verklaard of om een andere reden afgelopen (bijvoorbeeld bij het
tussentijds intrekken van de klacht door de betrokkene). Kifid beschikt niet
over dergelijke (betrouwbare) informatie over het aantal klachten van
betrokkenen voor de jaren 2018, 2019 en 2020.
Wanneer een persoon het niet eens is met opname in het incidentenwaarschuwingssysteem, kan hij in de eerste plaats bezwaar maken bij de
verzekeraar die het incident registreert. De verzekeraar beoordeelt zo snel als
mogelijk en in ieder geval binnen een maand na ontvangst van het bezwaar
of het bezwaar gerechtvaardigd is. Indien hij het bezwaar gerechtvaardigd
vindt, beëindigt hij direct de registratie. Wanneer dit niet het geval is, kan de
betrokkene zich wenden tot het bestuur van de verzekeraar. Wanneer deze
stap niet leidt tot een oplossing kan de betrokkene zicht wenden tot het Kifid,
dan wel de Stichting Klachten en Geschillen Zorgverzekeringen (SKGZ) indien
het geschil betrekking heeft op de zorgverzekering of ziektekostenverzekering,
de AP of de bevoegde rechter.
Vraag 5
Acht u het begrijpelijk dat verzekeraars geen aangifte doen van fraude maar
de voorkeur geven aan het via het register kunnen opleggen van eigen
maatregelen? Zo ja, waarom en acht u dit ook wenselijk? Zo nee, waarom
niet?
Antwoord 5
Als volgens een verzekeraar in voldoende mate vaststaat dat een persoon
betrokken is bij een gedraging die een bedreiging vormt, vormde of kan
vormen voor de (financiële) belangen van klanten en/of medewerkers van de
verzekeraar, voor de verzekeraar zelf, of voor de integriteit van de financiële
sector, dan zal de verzekeraar volgens het PIFI in principe aangifte doen. In
sommige situaties gebeurt dat, in overleg met het OM, niet (meteen). In
zaken waar sprake lijkt van het in georganiseerd verband op grote schaal
misbruik maken van het stelsel van financiële dienstverlening, bepaalt de
verzekeraar conform het PIFI in overleg met het OM op welk moment de
verzekeraar het beste aangifte kan doen en bij welke opsporingsinstantie dat
het meest effectief is. Bij klachtmisdrijven zoals het schenden van geheimen
kan alleen het slachtoffer aangifte doen, niet de verzekeraar. Verder is in het
PIFI bepaald dat verzekeraars het proportionaliteitsbeginsel in acht moeten
houden bij de keuze om over te gaan tot aangifte van een strafbaar feit. De
verzekeraar maakt deze afweging en legt deze vast.
Personen en private organisaties zoals een verzekeraar hebben nooit een
verplichting om aangifte te doen van een strafbaar feit zoals fraude. Het
kabinet heeft er begrip voor dat verzekeraars niet in alle situaties overgaan
tot aangifte, maar een afweging maken op basis van proportionaliteit. Een
aangifte kan namelijk voor de betrokkene verstrekkende gevolgen, bijvoorbeeld ten aanzien van het vinden of behouden van werk. Een situatie waarbij
aangifte doen volgens het PIFI disproportioneel kan zijn is bijvoorbeeld
wanneer een jongere die door middel van het beschikbaar stellen van zijn of
haar bankrekening betrokken is bij fraudeleuze praktijken of wanneer een first
offender zich niet bewust was van de gevolgen van zijn handelen.
Ook registratie in het incidentenwaarschuwingssysteem kan nadelige
gevolgen hebben voor de betrokkene, maar die zijn vaak minder verstrekkend
dan wanneer de verzekeraar tevens aangifte doet van een strafbaar feit. Dat
verzekeraars zorgvuldig afwegen of aangifte naast registratie proportioneel is,
betekent niet dat zij in het algemeen lichtvaardig omgaan met registratie. Ook
wanneer een verzekeraar over gaat tot registratie en geen aangifte volgt, blijft
het uitgangspunt dat de verzekeraar moet kunnen aantonen dat in voldoende
mate vaststaat dat de gedraging de kwalificatie strafbaar feit kan dragen en
dat voldoende bewijs van betrokkenheid tegen de betrokkene beschikbaar is.
In die zin kan de betrokkene baat hebben wanneer een verzekeraar niet
overgaat tot het doen van aangifte. De AP heeft het proportionaliteitsbeginsel
ook nadrukkelijk meegewogen in het uiteindelijke positieve oordeel ten
aanzien van het PIFI.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

3

Vraag 6
Deelt u de mening dat strafbare feiten zoals fraude bij voorkeur via het
strafrecht aangepakt zouden moeten worden? Zo ja, waarom? Zo nee,
waarom niet?
Antwoord 6
Een aanpak van criminaliteit, zoals verzekeringsfraude, is pas effectief als de
repressie via het strafrecht wordt voorafgegaan door effectieve preventie. De
inzet van verzekeraars is hierop gericht en vult de aanpak aan. Uiteraard
moeten er zowel bij de strafrechtelijke repressie als preventie goede
rechtswaarborgen zijn. Die zijn er in mijn ogen en in die van de AP ook. In dit
kader vind ik het daarom goed dat het uitgangspunt in het PIFI is dat een
verzekeraar aangifte doet van strafbare feiten. Zoals ik in het antwoord op
vraag 5 ook toelicht, heb ik er echter ook begrip voor dat verzekeraars niet
altijd over gaan tot aangifte vanwege onder andere proportionaliteitsoverwegingen.
Vraag 7
Deelt u de mening dat er betere regels en waarborgen moeten komen voor
het bijhouden van een register van fraudeurs door verzekeraars? Zo ja, aan
welke regels en waarborgen denkt u en hoe gaat u hier zorg voor dragen? Zo
nee, waarom niet?
Antwoord 7
Nee, dat deel ik niet met u. Er zijn diverse wettelijke waarborgen ten aanzien
van het beschermen van persoonsgegevens van strafrechtelijke aard. Voor
het verwerken van zulke persoonsgegevens door private organisaties zoals
verzekeraars moet de AP onder meer een vergunning verlenen. De AP toetst
in dat kader of behoorlijke en zorgvuldige gegevensverwerking binnen de
wettelijke eisen aannemelijk is. In 2021 heeft de AP geconcludeerd dat dit het
geval is. Ik vind het PIFI een voorbeeld dat laat zien dat de verwerking van
persoonsgegevens van strafrechtelijke aard kan, binnen de gestelde wettelijke
waarborgen.

Tweede Kamer, vergaderjaar 2022–2023, Aanhangsel

4