1/2

Staten-Generaal

Vergaderjaar 2017–2018

20 043

Parlementaire Vergadering van de Raad van
Europa

BF/ Nr. 113

VERSLAG VAN DE ZITTING 2018 (TWEEDE DEEL)
Vastgesteld 22 juni 2018
1. Inleiding
Tien Kamerleden hebben de Staten-Generaal vertegenwoordigd tijdens de
tweede plenaire sessie1 van dit jaar van de Parlementaire Assemblee van
de Raad van Europa (PACE). Deze bijeenkomst werd van 23 tot en met
27 april in Straatsburg gehouden. Het ging om de Eerste Kamerleden Van
de Ven(VVD, delegatieleider), De Bruijn-Wezeman (VVD), Kox (SP),
Oomen-Ruijten (CDA), Overbeek (SP), Stienen (D66) en Strik(GroenLinks). Vanuit de Tweede Kamer waren de leden Anne Mulder (VVD),
Koopmans (VVD) en Omtzigt (CDA) aanwezig. Aan de vooravond van
deze sessie werden de conclusies van een onafhankelijk onderzoek naar
corruptie in de Assemblee gepresenteerd. De sessie stond grotendeels in
het teken van de bespreking van dit rapport2. Daarnaast werd er een
belangrijk debat gevoerd over de Kopenhagen Verklaring, die in april door
het Comité van Ministers was aangenomen. Tijdens het gebruikelijke
diner op dinsdagavond 24 april bij de Permanent Vertegenwoordiger van
Nederland bij de Raad van Europa, de heer Böcker, sprak de delegatie
deze keer met Tomáš Boček, de Speciaal Vertegenwoordiger van de
Secretaris-Generaal van de Raad van Europa voor Migratie en
Vluchtelingen.
2. Aanpak van corruptie in de Assemblee
In verschillende vergaderingen gedurende de hele week stond een
onderzoek naar corruptie in de Assemblee centraal. Een onafhankelijke
commissie, die het afgelopen jaar beschuldigingen aan het adres van
verschillende (oud-)leden heeft uitgezocht, publiceerde op zondag 22 april
haar bevindingen. De commissie constateerde dat acht parlementariërs
uit Spanje, België, Italië, Oostenrijk, Groot-Brittannië, Duitsland, Roemenië
1

Alle aangenomen teksten zijn hier te vinden: http://semantic-pace.net/?search=KjoqfHNlc3
Npb25wYXJ0X3N0cl9lbjoiMjAxOCAtIFNlY29uZCBwYXJ0LXNlc3Npb24ifGNhdGVnb3J5X3
N0cl9lbjoiQWRvcHRlZCB0ZXh0Ig==&lang=en.
2
Het volledige rapport van de onderzoekscommissie is hier te vinden: http://assembly.coe.int/
Communication/IBAC/IBAC-GIAC-Report-EN.pdf.

kst-20043-113
ISSN 0921 - 7371
’s-Gravenhage 2018

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 20 043, nr. 113

1

en Polen de gedragscode van de Assemblee hadden geschonden. Enkele
oud-leden hadden daarnaast ongeoorloofde lobbyactiviteiten ontplooid.
Tevens vond de onderzoekscommissie sterke aanwijzingen dat sommige
leden bij corruptiepraktijken waren betrokken, onder wie voormalig
Assembleevoorzitter Pedro Agramunt (Spanje) en een voormalige
fractievoorzitter Luca Volonté (Italie), waarbij Azerbeidzjan als spil
fungeerde. De Assemblee heeft deze bevindingen besproken in een debat
op donderdag 26 april en besloten alle aanbevelingen uit het rapport op te
volgen. Daarbij gaat het vooral om maatregelen om de besluitvorming
van de Assemblee transparanter te maken. Om actie te ondernemen tegen
de in het rapport beschuldigde parlementariërs is het rapport naar de
nationale parlementen in alle lidstaten gestuurd en zijn de bevoegde
autoriteiten in die landen uitgenodigd om de noodzakelijke maatregelen te
nemen. De politieke groepen in de Assemblee is gevraagd om hun interne
benoemingsprocedures aan te scherpen. De commissie voor het
reglement van orde, immuniteit en institutionele zaken («Rules
Committee») van de Assemblee is inmiddels begonnen met hoorzittingen
om leden te horen, die de gedragscode zouden hebben geschonden. De
leden Kox en Oomen staan in het rapport vermeld, omdat zij niet
gereageerd hebben op een e-mail van de onderzoekscommissie. Het
Rules Committee heeft inmiddels uitgesproken dat hen niets te verwijten
valt. Op voorstel van de heer Omtzigt is het rapport verder doorverwezen
naar de commissie voor juridische zaken en mensenrechten voor een
opinie.
In het gebruikelijke vragenuur op dinsdagmiddag met de SecretarisGeneraal van de Raad van Europa vroeg de heer Omtzigt hem waarom hij
in 2010, toen hij blijkens het rapport door de Azerbeidjaanse Permanent
Vertegenwoordiger al was geïnformeerd over de corruptiepraktijken,
vervolgens niets had ondernomen. De heer Jagland ontkende ten
stelligste dat hij al in een vroeg stadium over de corruptiepraktijken in de
Assemblee was geïnformeerd. Die bewering in het rapport klopte
simpelweg niet, zo zei hij. De onderzoekscommissie had hem ook nooit
gehoord. Wel was hij door de Azerbeidzjaanse ambassadeur geïnformeerd over corruptie in diens land. Daarop had de Secretaris-Generaal
gepoogd om op basis van artikel 52 van het Europees Verdrag voor de
Rechten van de Mens een onderzoekscommissie naar Azerbeidjan te
sturen. Toen dat niet lukte, stelde de heer Jagland voor om Artikel 46 (4)
van de Conventie te hanteren, op grond waarvan het Comité van
Ministers het Europees Hof voor de Rechten van de Mens kan vragen of
een lidstaat het EVRM heeft geschonden (in dit geval inzake de kwestieMammadov, zie verslag van de vorige deelsessie, 20 043, nr. 112). De heer
Jagland beweerde dat het lange tijd met name het bestuur van de
Assemblee zelf was geweest, dat had geprobeerd te voorkomen dat er
onderzoek gedaan werd naar de corruptiepraktijken in eigen boezem. Hij
riep de Assemblee en de nationale parlementen op om, nu het onderzoeksrapport er lag, actie te ondernemen in die gevallen waar de
beschuldigingen bewezen zijn. Als de indruk ontstaat dat de Assemblee
de aandacht van de bevindingen probeert af te leiden, zou de organisatie
in een diepe crisis belanden, aldus de heer Jagland.
In een debat met de huidige voorzitter van het Comité van Ministers, de
Deense Minister van Buitenlandse Zaken Samuelsen, vroeg de heer
Omtzigt hoe dit Comité zou gaan optreden tegen de omkopingspraktijken
van één van haar leden, Azerbeidzjan. De Minister antwoordde dat het
Comité van Ministers corruptie onacceptabel vond en dat het de
beslissing van de Assemblee om corruptiepraktijken te onderzoeken, dan
ook verwelkomd had. Het was nu aan de Assemblee om een vervolg te
geven aan de uitkomsten van het onderzoek. Het Comité van Ministers
verwachtte wel dat het in dit proces geconsulteerd zou worden en daarbij
betrokken zou zijn.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 20 043, nr. 113

2

De heer Van de Ven, de heer Kox en mevrouw Strik spraken zich alle drie
uit in het plenaire debat over het onderzoeksrapport op 26 april. De heer
Van de Ven noemde het een «wake up call» en stelde voor dat er nader
onderzoek zou moeten worden gedaan naar de landen – Azerbeidzjan
voorop – die van omkopingspraktijken worden beschuldigd. Volgens de
heer Kox was de Assemblee gekaapt door slechte personen en slechte
regimes. Het rapport zou aanleiding moeten zijn voor een catharsis. De
belangrijkste boodschap ervan zou moeten zijn dat er vanaf nu geen
enkele tolerantie voor corruptie is. Mevouw Strik noemde de Assemblee
de zwakste schakel van de Raad van Europa. Zij riep op tot actie op alle
niveaus: de politieke groepen, de commissies en de Assemblee als
geheel. We moeten handelen als de waakhond die wij willen zijn,
betoogde zij.
3. Migranten en vluchtelingen in Libië (doc. nr. 14534)
Mevrouw Strik heeft namens de commissie voor migratie een rapport
gepresenteerd over de situatie in Libië en de rol die de Raad van Europa
daarin kan spelen. Zij wees er daarbij op dat, waar de situatie voor
burgers in Libië al moeilijk is, die voor migranten en vluchtelingen nog
rampzaliger is. Volgens de VN heeft Libië zich inmiddels ontwikkeld tot
een slavenmarkt voor migranten, waar zij ten prooi vallen aan geweld,
verkrachting, honger en dorst, en waar zij de meest basale voorzieningen
ontberen. Inmiddels zijn migranten naar Niger en andere landen geëvacueerd, maar het aantal landen dat wil meewerken aan hervestiging is te
beperkt. Namens de Migratiecommissie van de Assemblee stelde Strik
daarom voor om vluchtelingen op te nemen in Europese landen, zodat de
evacuatie uit Libië kan worden voortgezet. Europese landen betalen nu
nog de Libische kustwacht om migranten te onderscheppen en naar
ondermaatse detentiecentra in Libië te brengen. Dat moet stoppen,
betoogde mevrouw Strik. De Raad van Europa moet ervoor zorgen dat
samenwerking met Libië gebaseerd is op respect voor de fundamentele
rechten van migranten en vluchtelingen. Zij bepleitte daarom een robuust
monitoringsmechanisme om goed te volgen wat er gebeurt met
migranten in de Libische kustwateren en aan land. De Libische kustwacht
moet getraind worden om incidenten te voorkomen en er moet geïnvesteerd worden in de opbouw van een Libische staat, die migratiestromen
effectief en met respect voor mensenrechten kan beheersen.
4. «Pluk ze»-wetgeving (doc. nr. 14516, resolution 2218 (2018))
De heer Van de Ven presenteerde een rapport en een resolutie over de
strijd tegen georganiseerde criminaliteit door middel van de confiscatie
van illegale tegoeden. Nederland en enkele andere landen kennen al
zogenaamde «pluk ze»-wetgeving. Volgens Van de Ven was het een
onmisbaar instrument in de strijd tegen corruptie en andere vormen van
criminaliteit. Door te voorkomen dat criminelen de vruchten van hun
misdaad kunnen plukken en een luxeleven kunnen leiden, wordt criminaliteit als zodanig minder aantrekkelijk. «Pluk ze»-wetgeving wordt echter
nog te weinig toegepast. Volgens Europol werd in 2016 in Europa slechts
2,2% van alle criminele opbrengsten door justitie confisqueerd. Van de
Ven bepleitte dan ook een omkering van de bewijslast, zoals in Ierland
met succes al gebeurd is. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
heeft hier inmiddels de mogelijkheid voor vastgesteld. Een stevig juridisch
en institutioneel kader, naar het Ierse voorbeeld, gekoppeld aan betere
internationale samenwerking, moet er zo voor zorgen dat de strijd tegen
criminelen kan worden opgevoerd. De Assemblee stemde in met de
resolutie die de heer Van de Ven hierover indiende, waarin lidstaten
worden opgeroepen om hier werk van te maken.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 20 043, nr. 113

3

5. Bescherming van mensen met psychosociale problemen
In de commissie voor sociale Zaken en gezondheid presenteerde
mevrouw de Bruijn-Wezeman een rapport over de bescherming van de
rechten van mensen met psychosociale problemen in de psychiatrie, met
name waar zij met onvrijwillige maatregelen te maken krijgen. De Raad
van Europa heeft hiervoor een protocol opgesteld, dat naar de mening
van de Assemblee in strijd is met de VN-conventie inzake de rechten van
personen met een handicap. De beste manier om mensen met psychosociale problemen te beschermen tegen dwangmaatregelen, aldus De
Bruijn-Wezeman, is door dergelijke maatregelen überhaupt te vermijden.
Zij stelde dat de Raad van Europa lidstaten zou moeten helpen dit doel te
bereiken. Dit is een flinke opgave, omdat sommige lidstaten zich sterk
verzetten tegen een verbod op gedwongen behandeling en opname in de
psychiatrie. Ook in de medische gemeenschap lopen de meningen
hierover uiteen. Daarnaast kan de verplichting voor lidstaten in het
Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens om het leven van
suïcidale patiënten te beschermen, botsen met de bedoelde VN-conventie.
Voor de volgende sessie van de Assemblee bereidt mevrouw De
Bruijn-Wezeman een hoorzitting voor, waar de verschillende opvattingen
over deze kwestie zullen worden verwoord door betrokkenen uit de sector.
6. Moord op de Maltese journaliste Daphne Caruana Galizia
De heer Omtzigt is in de commissie voor juridische zaken en mensenrechten benoemd tot rapporteur inzake de moord op Daphne Caruane
Galizia. Deze journaliste uit Malta werd op 16 oktober 2017 vermoord,
nadat zij controversiële onthullingen had gedaan over een aantal Maltese
politici naar aanleiding van de «Panama Papers». Tijdens de plenaire
sessie van de Assemblee in januari van dit jaar organiseerde de heer
Omtzigt al een side event met de drie zonen van mevrouw Galizia om
aandacht voor deze zaak te vragen. In zijn rapport zal hij ook ingaan op de
staat van de rechtsstaat in Malta.
7. Kopenhagen Verklaring
De Assemblee besprak de Kopenhagen Verklaring3, die op 13 april
jongstleden tijdens een bijeenkomst van het Comité van Ministers is
vastgesteld. Die verklaring ziet op een hervorming van het Europese
mensenrechtensysteem. Voorafgaand aan de bijeenkomst in Kopenhagen
had de Assemblee zich bezorgd uitgelaten over een concept-versie van de
verklaring. Die zorgen spitsten zich toe op een mogelijke beperking van de
universaliteit van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens,
van de onafhankelijkheid van het Europees Hof voor de Rechten van de
Mens en van de verplichting van lidstaten om uitspraken van dit Hof te
implementeren. Die zorgen waren geadresseerd in de uiteindelijk tekst
van de Kopenhagen Verklaring, die sterk afweek van het eerdere concept,
zo merkte de heer Kox op in het debat hierover. Daarbij had het ook
geholpen dat in sommige parlementen, zoals in de Eerste Kamer, er van te
voren een debat was gevoerd met de Minister van Justitie. De vraag bleef
wel hangen waarom het Deense Voorzitterschap aanvankelijk een voorstel
had gedaan om de positie van het Hof zo te verzwakken. Hoe dan ook, de
heer Kox hoopte dat Denemarken dit zou goedmaken door, samen met
andere lidstaten, extra geld ter beschikking te stellen om de werklast van
het Hof te verminderen.

3

De tekst van de verklaring is hier te vinden: http://rm.coe.int/copenhagen-declaration/
16807b915c.

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 20 043, nr. 113

4

8. Overige
In het debat met de Deense voorzitter van het Comité van Ministers op
25 april vroeg mevrouw De Bruijn-Wezeman naar een bericht dat de Raad
van Europa een bedrag van € 600.000,– van Qatar zou hebben ontvangen
voor assistentie bij de organisatie van het wereldkampioenschap voetbal
in dat land in 2022. Minister Samuelsen lichtte daarop toe dat Qatar wil
leren van de Europese standaarden op het gebied van voetbalveiligheid,
beveiliging en dienstverlening. Ook wil Qatar lering trekking uit de
verschillende ervaringen die Europese landen hebben met grootschalige
voetbalevenementen. De Raad van Europa Conventie inzake een
Geïntegreerde Aanpak van Veiligheid, Beveiliging en Dienstverlening bij
Voetbalwedstrijden en ander Sportevenementen, moet daarbij leidend
zijn. Het Comité van Ministers was verheugd dat Qatar op basis hiervan
met de Raad van Europa wil samenwerken en mogelijk zelfs zou willen
toetreden tot deze Conventie.
In een plenaire debat over de financiering van de terroristische groepering
Daesh (doc. nr. 14510) herinnerde de heer Omtzigt er nog eens aan dat de
Assemblee de daden van deze organisatie als genocide had bestempeld.
De Assemblee zou vervolgens dan ook aan de lidstaten moeten vragen of
en hoe zij vervolging hadden ingesteld tegen hun burgers die van
genocide namens Daesh beschuldigd worden. Ook zou de Assemblee
moeten onderzoeken welke lidstaten wapens hebben geleverd aan Daesh.
Hij was teleurgesteld dat het bestuur van de Assemblee een voorstel
hiertoe had afgewezen.
Het Ad Hoc Committee on the Role and Mission of the Assembly
vergaderde voor de derde keer tijdens deze sessie. Daar waren vanuit de
Nederlandse delegatie de leden Van de Ven, Kox en Oomen bij aanwezig.
Voorzitter Nicoletti had een memorandum gemaakt op basis van de input
van (vrijwel) alle delegaties met voorstellen voor een verbetering van de
werkwijze van de Assemblee. Mevrouw Oomen benadrukte in de
vergadering nog eens dat het in ieder geval een grote verbetering zou zijn
als er per sessiedag één vast moment voor stemmingen zou worden
geïntroduceerd. De kern van de discussie bleek vervolgens te gaan over
«credentials»(geloofsbrieven van delegaties) en mogelijke sancties tegen
delegaties. Besloten werd dat de heer Nicoletti op deze punten met een
aanscherpt memorandum zou komen, dat ter bespreking geagendeerd
zou worden voor de vergadering van het Standing Committee in Zagreb
op 1 juni 2018.
De voorzitter van de delegatie,
Van de Ven
De griffier van de delegatie,
Westerhoff

Staten-Generaal, vergaderjaar 2017–2018, 20 043, nr. 113

5